70

De Americaensche

Eplandt en de vaste kust is het heel ondiep / soo dat 'er geen groote baertupgen doort en kommen. Op dit Eplandt is veel Campesche hout / als meede op de vaste kust; en veel andere verwe-houten / die hier te lande seer goedt en kostelyck souden konnen zijn / by aldien men de kennisse daer van hadde; d'Indianen weten daer seer schoone verwen van te maken / die niet verblicken gelijck d'onse doen.

Na dat de Roovers aldaer omtrent drie maenden vertoest hadden / soo kreegense tiijdinge van het Spaansch Schip datse verwachtende waren. In maeckten haer dan op het spoedighste zepl-ree / en gingen alwaer het Schip ten anker lagh / en besigh was om te lossen. In maecken haer gereedt om hem aen boort te leggen / ende andere klepne vaertungen gingen aen de mondt van de Ribier om eene Barque te verwachten / die seer kostelycke Ktoopmanschappen van voven bzachten / als Concenille, Indigo en Silver. Het groote Schip was wel boorten om sich te defenderen / want het was gewaerschout dat dese Roovers op de kust waren / waer tegens het gemonteert was met twee en beerrigh stucken Canon / ende andere ammonitie naer advenant / nebens hondert en dertigh man. Lolonois lepde hem metijn Schip aen boort / op welcke hy acht en twintigh stucken Canon hadde / maer wierdt van de Spanjaerden soodanigh onthaelt / dat hy afwycken moest / en noch een Schip dat hy by hem hadt. Terwijl dat dese Roovers teghens den Spanjaerdt doende waren / quamen vier Canoes met volck/onder de duyster hept van de roock / en enterde den Spanjaerd / en dwongen hem tot overgeeven. In haer de bupt en was soo groot niet als hy gemeent hadden; want het Schip was opijn spoedighste gelost / alsof de Spanjaerden vermittight waren / en haer meeningh was na't lossen van het Schip / het selve in de Ribier in te halen / en daer soo lang te wachten / tot dat de Roovers gereedt waren om uyt te komen. In vonden noch in't Schip vijftigh lasten pser / vijftigh lasten papier / ende een goede partypotten vol wyyn / met noch eenige packen / maer van weynigh belangh. Maer't veroveren van dit Schip / hieldt Lolonois raedt metijn gantsche Bloot/om naer Guatimalle te gaen. Sommige stemden dit met hem/dach andere weder niet. Daer waren veele die nopt meer by de Roovers geweest hadden; ende daer by gekomen zynde / meendense dat de stucken van achten van de boomen te schudden waren; maer hy wierden bedzooen / so dat hy met malkanderen weder naer hyys toe wilden. D'Anderen die dit leven gewent waren / sepden dat hy lieber van honger wilden vergaen / als hyys te komen sonder geldt.

Het meeste deel van haer siende dat de tocht van Nicaragua niet lucken wilde / alsof de meeste part van het volck de moedt opgaf / en resolveerden van Lolonois af te schepden; een genaemt Moyse Vauklijn, die het Schip hadde dat in Puerto Cavallo genoomen was / gingh van haer / ende namijn rep's naer Tortuga, daer hy gingh krupsen. Een ander / genaemt Pierre le Picart, siende dat d'andere wegh waren / resolveerde van gelijcken te doen. Dese gingh langh's de vaste kust / en quam aen Costa Rica, alwaer hy een landingh deedt aen de Ribier van Viragua, daer hy metijn volck

Resolutie
van Lolo-
nois.

Twist on-
der de
Roovers.

Scheyden
van mal-
kander.

ZEE-ROOVERS.

71

volck naer het Stedeken genaemt Veragua mareheerde/en het selv plonder
de/niet tegenstaende het tegenweer dat sp daer vonden van de Spanjaerden/
die haer in't geewer begeven hadden. Sp hzaclten een partp van de burgers
op haer Schip gebangen; maer de plondering die sp daer deeden / bedzoegh
seer weyngh/ want dese plaets is alleen bewoont van arme lieden / die
aen de mijnen wercken; daer zijn eenige goudtmijnen / maer sp zijn niet ge-
opent/ als alleen van de slaven/die de aerde upt de bergen graben/en gaen die
aen de livier wassen / binden daer gemeentlich kleyne stukjes goud in/ als
exreweuten/eenige grooter en andere oock kleurder / soo dat de hovers anders
niet en vonden / als omtrent seven of acht ponden goudt. Maer haer mee-
ninge was om hooger op te gaen naer een Stadt aen de Zuyd-zee / genaemt
Nata, om die te plonderen / alsoo daer meeste de kooptlieden woonen / die
hare slaven hebben in Viragua. Maer sp konden tot haer oogwit niet geraken/
dooz de groote meenigte der Spanjaerden die op haer pasten. Lolonois was
alleen gebleeven in de Golfe van Honduras, met het Heckboot/ dat hy met syn
medemackers van de Spanjaerden genoomen hadde / en op de welcke hy
dzie hondert man hadt : hy soude d'andere wel gevolgt hebben /
maer mit's hy een swaer Schip hadt/ konde het soo niet tegen de stroomen
oplaveeren/ als d'andere lichte Schepen deeden; daer hy had hy gebzeck van
mondtkosf / soo dat hy meest aen landt wesen moest om de kost te sfecken/
sp schooten Alpen/ ende alderhande dieren/ die sp binden konden om t'ee-
ten. Epindeljck quam Lolonois, naer veel suckelens / boven Cabo Gratia
2 Dios, aen seerker Eplandeken genaemt Ilas de Lafpertas, alwaer twee re-
delijcke groote Eplanden zijn / die de hovers noemen Carneylandt, aldaer
oltrent die Eplanden verzenpden Lolonois sijn Schip op een Aif / alsoo
het dieper gingh/ als hy selv er gemeent hadde. Sp gingen ter konndt aen
landt met alle man / en namen het geschut daer af/ ende losten al het pser
dat'er in was / maer dat hielp niet/ het Schip bleef echter sitten. Sp re-
solveerden evenwel onder malkanderen van de nood een deught te maken /
en het Schip te sloopen soo beer als sp konden/ ende van het hout en pser
dat sp daer af kreegen / een Barque Longue te maerken. Terwijl onse
hovers daer mee doende zijn / sal ick een kleyne beschrijvinge doen van
dit Eplandt / en van d'inwoonders aldaer.

Dese twee Eplanden zijn bewoont van seker soozt van volck/ die men
met groote reden / wilden magh noemen / alsoo noopt Chzifsten mensch
haer gespzooken / noch haer wooningen gevonden heest. Daer zijn veele
lieden geweest/ die ses a seben maenden op dese Eplanden gewoont heb-
ben/ en evenwel haer wooningen nopt hebben konnen binden. Dese In-
vianen zijn kloeck van lichaem/ ende seer snel in't loopen/ en in 't dupken.
Sp hadden 't ancker van een Boover / dat wel ses hondert ponden wogh/
van de grondt afgesaelt/ en sijn kabeltouw aen een klip vast gemaecht;
haer geewer/ dat sp hebben / is altegaer van hout/ sonder pser / somtijds
gebزupckense aen 't endt van haer geweer een hap-tandt/ schieten met geen
boogh/ als andere Indianen doen/ maer met een seerker fatsoen van As-
segapen/ die omtrent anderhalve badem langh zijn. Sp hebben op het

Het inne-
men van
Veragua
door de
Rovers.

de Rovers,
in groot
gebreck.

Lolonois
verzeylt
sijn Schip.

I 2

Epi-

72

De Amerikaensche

Menschen
eeters.

Eland verschepden plantagien / in het bosch / daer sy verschepden vzuchten van genieten / als Petatos, Bananen, Backoven, Anassen, en meer andere naer 's landes aerdt / maer ontrent hare plantagien en zijn geen hupsen. Den sepe dat sy de menschen aeten. Terwijl dat Lolonois daer was / gingh een van zijn volck in 't bosch met een Spanjaerd / sonder ander volck by haer te hebben / ende oock sonder ander geweer als een koer: een mijl of anderhalf in 't bosch zijnde / wierden sy van een troep Indianen verrast; de Fransman schoot een schoot / en begon het op de loop te stelen / maer de Spanjaerd bleef achter / alsoo hy soo wel niet loopen konde / d'ander quam wernigh tiids daer na aen de strandt / maer hadde zijn macker verlooren / die oock nopt weder quam. Een wyle tiids daer naer gingen sy boschwaerdt in met een tzoop van tien a twaelf mannen / alle wel gewayent; dese Fransman was by haer / ende dooz nieuwsgierighepdt hacht hy haer weer ontrent daer hy d'Indianen gesien hadde. Sy qua- men ten laetsten op een plaets / alwaer d'Indianen buur aengestoochen hadden / ende vonden aldaer de beenen van de Spanjaerd die sy gemist hadden / met noch een handt / die gebzaden / en half opgegeeten was. Sp bemerklten aen de handt dat hy het was / want hy hadt maer drze vingers aen die hand die sy daer vonden: sy ver saegden d'Indianen terwijl sy daer waren / ende hebben vier vrouwen met vijf mans persoonen ghe-noomen. Sp vzachtense aen de strandt / ende rieven d'Indianen die sy mede hadden / om by haer te komen spzeken (alsoo sy daer ontrent ge-woont hadden) maer sy konden malkanderen niet verkaen. De Novers presenteerden haer coralen / messen en bylen / 't geen se aenmamen; oock be-jegenden sp haer seer vziendelijck / geevende haer eeten en drincken / maer sy wilden noch eeten noch drincken hebben: noch men heeft niet bemerkt / dat sy opt tot malkanderen gesyzooken hebben / soo lang als sy gevangen zijn geleeft. Doen sy sagen dat d'Indianen soo bebezest voor haer waten / lieten spse loopen / en gaven haer soo wat snozrevijyen mede / om haer aen te locken / waer op sy haer wesen datse weder komen souden; maer qua-men niet weder / noch se hebbense sedert die tiidt oock niet meer op het Eup-landt vernoomen / alsoewel sy nopt eenige vaertungen gevonden hebben / daer sy mede konden overbaren / soo datse niet anders konden oogdeelen / of sy waren by nacht naer de klepne Eplanden over geswommen.

De Ro-vers sloo-pen het groote Schip om een Bar-que te maken.

Ondertusschen was Lolonois met zijn volck lustigh doende om het groote Schip af te sloopen; maer siende dat sy eenige tiidt van doen hadden / al eer dat sy met alle man daer van daen konden komen / begonnense te arepden / en plantagien te maecken / om aldaer eenige vzuchten te planten / om daer van te kommen leven. 't Eerste datse planten / waren seeckere boontjes / die de Spanjaerden Friholes noemen / en d'Italianen Facioli: in de tiidt van ses tweecken hadden sy een groote meenighte van Spaensche Carw / als mede Banannes en Backovens, soo datse doen geen nood hadden om van honger te vergaan. Na vijf a ses maenden aldaer vertoest te hebben / en een Barque Longue van het aflowsel van het groote Schip gemaekt te hebben / beslaoten sy onder malkanderen / dat een partye van haer

ZEE-ROVERS.

73

Haer in de Kivier van Nicaragua soude gaen/ om aldaer Canoes sien te krijgen/ om de rest van het volck te komen halen: en om dat 'er geen oneentgen hept van komen souden/ soo speelden sp wie in de Barque/ en met eenige Canoes die sp noch hadden/ gaen souden. De helft van het volck begaben haer in de vaertupgen/ en d'andere helft bleef op het Eplandt. Na wepnigh gen zeplens/ quam Lolonois aen de mondt van de Kivier van Nicaragua, alwaer sp het ongeluch/ dat hem lange tydt vervolght hadde/ op de yelen quam/ alsoo sp ontdekt wierdt van d'Indianen en van de Spanjaerden/ die een groot gedeelte van sijn volck doodt sloegen/ en sp setke met het ander gedeelte gedwongen wierdt te bluchten, evenwel konde Lolonois niet resfolveeren sp sijn mackers sonder Schip weder te komen: sp hield dan raed met sijn volck/ dat sp noch hadt/ om met de Barque die sp hadden/ naer de kuist van Cartagena te gaen/ en te sien of sp daer geen Schip konden krijgen. Maer het scheen dat Godt niet langer de godtloosheden van desen mensch konde toelaten/ maer hem dooz een wzeede doodt straffen wilde booz alle de wzeedheden/ die sp aen soo heel onnoosle menschen hadde gepreeght; want in de Golfe van Darien komende/ is sp met sijn volck verballen in de handen der Wilden/ sp de Spanjaerden Indios Bravos genaemt. Sp hebben hem aen stucken gekapt en gebzaeden/ naer het verhael van een sijner meedemackers/ die het selve soude geleeden hebben/ hadde sp sijn leben niet met de blucht gesalveert. Dit is het endt van een mensch die soo veel onschuldigh bloedt gestoort en soo veel gruwele bedzeven heeft.

Lolonois
wordt met
sijn volck
geslagen.

Dood van
Lolonois.

Het ander volck/ dat op het Eplandt gebleven was/ geen tijdinge van Lolonois krijgende/ begaven haer op seecker Koober/die van Jamaica quam/ van de welcke het booznemen was/ aen Cabo Gratia Dios te landen/ om van daer de Kivier niet hun Canoes op te roepen/ en de Stadt Cartagi te gaen inneemen. Dese bepde partpen van Kovers waren blp datse malkander gebonden hadden; d'eene om van d'elende verlost te wesen/ in de welcke sp omtrent tien maenden hadden geleeft/ en d'andere/ om dat sp soo veel te meerder macht souden hebben om tot haer boozneemen te komen. Epndelijck aen Cabo Gratia Dios gekomen zijnde/ wierdt haer volck in Canoes gescheep/ om naer boben te gaen: sp waren omtrent bijf hondert man sterck/ met de Kovers die sp van het Eplandt afgehaelt hadden/ en lieten haer Scheepen aen de mondt van de Kivier/ met bijf of ses man op pde Schip. Dese Kovers hadden geen dichtalie mede genomen/ meenende dat sp ge noegh onderwegen souden vinden; maer wierden in haez giffinge bedzoo gen; want d'Indianen/ die haer plantagten langs de Kivier hebben/bluchten/ en lieten haez niets; want het wepnige datse hadden/ namense mede om in het bosch van te leben/ terwijl sp bluchtigh waren. Dese Kovers hadden niet langt van de zee-kant af geleeft/ of quamen groote honge? te tylden/ maer de hoop die sp hadden van goede bupt/ stelde haer eeniging te breeden/ soo datse haer behielpen met eenige bluchten die se langs de Kivier bonden: maez na beeztien dagen repsens begonnen sp flaeulw te werden/dooz gebreck van noodigh voedsel/ soo datse resfolveerden de Kivier te bezlaten/ en boschwaert in te gaen/ om te sien of se geen Dozp of Stadt binden souden/.

Het volek
van het
Eylandt
word door
Iamaicos
Rovers af-
gehaelt.

Haer
voornee-
men om
te landen.

A 3

74

De Americaensche

ben / alwaer sp eenigh oudezhoud bekomen mochten; maez na eenige dagen dooz het bosch gedooit te hebben / wiezden sp genoodt saeckt (onbeziechter saken) wedezom te keeren: ende aen de Ribier weder gekomen zynde / resolbeerden sp doen maez de zee-kant te gaen / alsoo veele van haer dooz honger stierben / ja sp aten al watse vinden konden / tot de schoenen van haer boeten toe / en de scheeden van haer messen; ja sp quamen in sulcken noodt / datse resolbeerden d'Indianen op te eeten / bp aldien dat sp se bonden. Maez doen sp bp d'Indianen quamen aen de zee-kant / vonden sp mondkost / alwaer sp haer honger verzadighden. Hier mede epndigen de daden en wzeedt heden van Franciscus Lolonois en sijn aenthang. Nu sullen wp hier beschzijven de nooznaemste Roberpen van Johan Morgan, Engelsman / die geen minder wzeethepdt omtrent de Spanjaerden gepleeght heeft als Lolonois wel heeft gezaen / maer met meerder geluck.

## IV. HOOFT-STUCK.

JOHAN MORGAN, Engelsman, sijn afkomst, eerste Roveryen, en opkomst.

Afkomst van Johan Morgan.

JOHAN MORGAN, was upt Engelant van geboorte / upt de Pverbintie van Walles, genaemt Wals Inglandt; sijn Daders was een Alkerman / nochtans van goede middelen. Dese Morgan geen genegenthepdt hebbende tot het Boere-werck / begaf sich aen de Zee; daer na quam hp aen seecker haven / daer Scheepen waren / die naer de Barbados gingen / alwaer hp sich verbondt om mede te gaen; ende aldaer gekomen zynde / wierd hp verkocht naer d'Engelsche manier: sijn tijsd uptgedient hebbende / quam hp aen het Eplandt Geomaica, alwaer hp eenige Hoof-schepen vond / die gereedt waren om in Zee te gaen. Hp embarqueerde sich met haer / en leerde in 't kozt haer manier van leven / soo dat na dze a vfer tochten met de Noobers gedaen te hebben / hp eenigh geldt met sijn machters gepzospreezt hadt / soo met dobbelen / als het geene sp met roben kregen. Sp hochten dan famen een Schip / daer hp Capiteln van wierdt / en gingh daer mede rooben aen de vaste kust van Campesche, alwaer hp verschepde Scheepen nam. In die tijsd was 'er een oude Rober aen Geomaica, genaemt d'oude Mansveldt, die nam dooz een Bloot toe te maecken / om aen de vaste kust te gaen landen. Dese Rober siende dat Morgan een jongman was / daer couragie genoegh in stack / versocht hem mede te gaen / en mackte hem Dicce Admirael van sijn Bloot. Dese Rober stack in Zee met sijn Bloot / bestaende in vijftien Baertupgen / op de welche hp omtrent vijf hondert man hadde / Malen en Franssen. d'Eerste plaers daer hp lande / was het Eplandt St. Catalina, geleegen aen de vaste kust genaemt Costa Rica, op de hoogfte van twaelf en een halve graedt / noozder bzeedte / omtrent

vijf

Acnkomst van Morgan in Geomai-ca.

Werd vice-Admirael van de Geomaik-se vloot.

ZEE-ROOVERS.

57

bijf en dertighij mijlen van de Rivier van Chagre, noozd en zupd. Ma dat
dese Rovers her Spaensche guarnifoen / dat op het Eplandt lagh / gedron-
gen hadt alle de Fortificatien van het Eplandt over te geven / liet hp een
party van die om der werpen / en de andere stercker maechen aisse van te
booren geweest waren / en liet aldaer hondert man / met alle de slaven die de
Spanjaerden daer hadden. Siyn volck deedt hp retireeren op een Eplandt je / soo
na by het groote landt / dat men met een bezugh daer over loopen honde / al
het geschut dat op het groote Eplandt was / liet hp daer op bezengen / naer
dat hp op alles goede ozber gestelt hadde ; hp deed alle de hupsen van het groo-
te Eplandt verbzanden / ende stach in Zee met alle de Spanjaerden / die op
het Eplandt geweest hadden / die hp aen de vaste kust bezacht / aen een plaets
Porto Bello genaemt.

Mansfelt
laet de
Fortifica-
tien repa-
reeren.

Vervoert
alle de
Spanjaer-
den.

Ma dat de Rovers alle de gebangens aen landt geset hadden / gingen sp
zeplen langhs de kust van Costa Rica: kozt daer aen landen sp aen de Rivier
van Colle, in meeninge om al de Dozpen te plonderen / en tot aen de Stadt
Natta te gaen: maer de Président van Panama, van de komst van deze Ro-
ber verwittight zijnde / quam hem te gemoet met een bequame macht / soo
dat hp gedwongen wierdt met sijn volck te retireeren. De Rover / fiende
dat hp langhs de heele kust ontdeckt was / en dat hp daer wepnigh boozdeel
soude konnen doen / resolveerde weder naer St. Catalina te heeren / om te sien/
hoe het volck / dat hp daer gelaten hadde / het al stelden. Hp hadt daer ge-
laten als Gouberneur een seker Fransman / genaemt St. Simon, de welcke
alle dingen in sulcken goeden oздje hadde gebzacht / terwijl dat Mansfelt weg
geweest was / dat alle de Fortificatien onwinbaer gemaecht waren / en het
klepn Eplandeken doen beplanten / soo datse daer soo heel vidualle konden
bergaderen als sp van nooden hadden / tot datse een nfeuw secours van Ja-
maica souden krijgen. Mansfelt was seer genegen om dat Eplandt te hou-
den / alsoo 't seez wel gelegen was booz de Koobezg om haer daer t'onthou-
den / soo om de bequaemhept van de haben / als om dat het na hp de Spaen-
sche kust was / en mackelijck te bevaren is / als ick in ons derde deel fal too-
nen met een schoone Figuer / die ick daer van geven fal.

Landingh
aen de
vaste kuif.

Mansfelt resolveerde weder naer Geomaica te heeren / en eenigh secours te
senden aen het Eplandt St. Catalina, om booz eerst sich te konnen herweren te-
gens eenige Spaensche macht / die daer van de vaste kust souden mogen ko-
men. In Geomaica gekomen zijnde / dient hp den Gouberneur aen het
voozneemen dat hp hadde van het Eplandt St. Catharina te houden. Maer
de Goubezneuz / aen d'een zijde / bzee sende in ongenade van den Koningh te
bezballen / als 'er klachten aen het Hof van Engelandt quamen: aen d'an-
der zijde / dat hp Geomaica daer dooz soude vers wacken / en tot niet ma-
hen / wepgerde hem onderstandt. Mansfelt stende / dat 'er van die kant geen
apparentie was / om het Eplandt te houden ; ende alsoo hp selber geen
middelen hadde om het alleen te doen / soo resolveerde hp naer de Gouber-
neur van Tortuga te gaen / om van de selve onderstandt te bzagen; maer hp
quam tot sijn voozneemen niet / alsoo de doodt het hem belette.

Mansfelt
eyfcht o-
derstandt
van de
Gouver-
neur van
Geomai-
ca, maer
wordt ge-
weygert.

Mansfelt
sterf.

St. Simon, die als Gouberneur op het Eplandt was gebreeven / begon te

ver-

76

De Americaensche

herlangen naez tijdinge van Mansfeldt. Ondertusschen sagh Don Juan Peras de Gusman, die doen eerst in 't Gouvernement van Costa Rico gekomen was / ende die een seer vigilant en gaenw Soldaet was / dat'er aen de Kroon van Spanjen deel aen geleegen was / dat men het Eplandt St. Catalina wederom neemen moest / eer dat de Nوابers aldaer versterkt waren. Hy Equipeerden dan een considerable macht / ende sondt die daer na toe / om het Eplandt van de Nobers wederom te neemen / en daer een bequaem guarnifden in te laten. Don Juan schzeeef mede een bzief aen de Gouverneur van de Nobeys / waer in hy hem eenige vergeldinge beloofde / soo hy het Eplandt willigh ober gas. St. Simon, die geen kans sagh om hy het Eplandt eenig voozdeel te doen / alsoo hy geen secours kreegh / gaf het Eplandt over op soo-danige condition / als hem van de Spanjaerden opgelept wierdt. Hyt Eplandt eenige dagen aen de Spanjaerden over geeweest zijnde / quam'er een Engels baertupgh van Geomaica, dat de Gouverneur onde' den dupm gesonden hadde / in het welckie beertien mannen / ende eenige vzouwen waren. De Spanjaerden lieten d'Engelsche Blagge waepen / en dwongen St. Simon aen de strandt te loopen / en het vaertupgh nae sijn sin in de haven te doen komen / gelijck het geschiede: Hyt scheepje wiezd van hacr genomen/ ende alle die daer op waren / gebangen. De Spanjaerden deben vicrore hzanden obez dese groote overwinningh / die se tegens d'Engelse Nobers bevochten hadde. Zeecher Spaens Ingenieur heeft een verhael daer van gemaekt / 't geen imp ter handt gekomen is / dooz sijn epgen handt in de Spaense Taele geschreeven / 't welck ich / tot voldoening van de nieuwsgierige Lezer / vertaelt heb. Het selbe lypd aldus :

Pertinent verhael van de geluckige Victorie, door de Wa-
penen van sijne Catholijcke Majefteyt bevochten tegens de
Engelsche Rovers, door Don Juan Perez de Gusman, Rid-
der van de order van St. Jacob, Gouverneur en Capiteyn
Generael van het Rijck van Tierra Firma, en de Provintie
van Veragua.

H
et Rijck van Terra Firma, sich versien en bequaem bebindende om
de Nobers van Jamaica tegens te staen / volgens de tijdinge die men
gekreegen hadde van beertien Scheepen / diese langs de kust hadden /
om aldaez te rooven en te plonderen alle de Onderdanen van sijn Ca-
tholijcke Majesptept. Den beertienden Jump sestien hondert vijf en sestigh
zijn tijdingen tot Panama gekomen / als dat d'Engelse Nobers aen Puerto
de Naos gekomen waren / en aldaer het guarnifoen van St. Catalina aen land
geset hadden / onder de welcke was de Gouverneur Don Steven de Campo,
van wiен sp het Eplandt gewonnen hadden / met twee hondert man van
verschepde natten. Met dese tijdinge sondt de Meer Veldtmarschalck Don
Juan Perez de Gusman, Gouverneur en Capiteln Generael van dit Rijck /
onder /

ZEE-ROOVERS.

77

o'der / om dat gebangen volck binnen de Stadt Puerto Villo in te halen / alwaer sp een pertinent verhael aen sijn Ed. deeden / hoe dat de Noovers op den 27. Map omtrent middernacht aen landt gekomen waren / sonder van die van het Eplandt gesien te wozen / ende 's anderen daeghs 's mozens ten ses uren / sonder eenige rest contre / sich van alle de Poortificatien meesters gernaekt / en het volck gebangen genomen hadden. Op den 27. Junp heest sijn Ed. den Kriyghsraedt doen vergaderen / aen wie hp geremonstreert heest de groote plogzessen die de Noovers dagelijks deeden / ende dat sp haer meesters souden maken van de West-Indien / tot groote schande en schade van de Spaense Natie; en hebbende nu het Eplandt St. Catalina onder haer geweld / souden sp noch meer ondezneemen / gelijck se alreeds aen de vaste hust getoont hadden met het plonderen van verschepden piaetsen; ende dat het noodsake- lyckst was / terwijl se noch niet heel sterk waren / dat men eenige machte daer na toe soude stueren tot het hernemen van het selve Eplandt; doch ee-nige van de Kriyghsraed vonden het niet goed / seggende: dat het niet de pijne waerd was / en dat de Noovers aldaer niet soude binden om aan te houren subsisteeren / so dat sp het van self souden moeten verlaten. d'Andere bonden het geen den Gouberneur gesepdt hadde / seer noodigh booz de Spaense Kroon / en tot reputatie van deselve natie. Sijn Ed. gaf op het spoedighste o'dze/ als een kloeckmoedigh en wijs Hooftman / om vidualie naer Puerto Villo te senden booz de soldaten; maer dit werck aen niemandt beritroumende/begaf hp sich selber derwaerts / sonder v'ongemackelich hepde van de wegh aen te sien / swemmende dooz alle de Ribieren die op de wegh waren / niet sonder groot gebaer van sijn leven / maer het selve booz den Koningh als een tzouw onderdaen wagende. Hp quam aldaer op den 7. Julp / en vindende in de Haven het Schip de St. Vincent. de Compagnie van de Negros toebehoo rende / ende wel met amonitte van oozlogh boozsien / heest het selve behzacht/ en daer op als Commandant gestelt Capitepn Joseph Sanches Ximenes. Ma-joz van de Stadt Puerto Villo, zynde een moedigh soldaet / ende gaf hem meede twee hondert seben en twintigh man / seben en veertigh van de geban-gens van het selfde Eplandt / die / om te toonen dat sp moedige soldaten wa-ren/ gingen als Leeuwen om haer eer weder te verkrijgen / vier en dertigh Spanjaerden van 't guarnissoen/ negen en twintigh stuchts half flagh / of Mulatos van Panama, twaelf Indianen die seer gaeuwo waren met pijlen te schieten / seben Constapels seer geoffent in haer honst / twee Adjutants of helpers/twee Lootsen/ een Barbier/ ende een Monitsh van d'ozdez Scoraphica, om haez te biechten. Hp gaf daaz na d'instuctie aen haez Hooftofficier / hoe dat hp sijn o'dere soude volgen: en dat / soo de Gouberneur van Cartagena hem niet bp stondt met volck en baertupgen / als hp het van hem epschten/ dat hp hem dan een Request soude presenteeren in de naam van sijn Ma-jestept / en dat hp sijn scheepen boozsien soude met volck soo beel als hp van nooden hadde / ende nochtans belaste hp hem sijn teys te verbozderen naer het Eplandt / ende aldaez de hezemingh van het selve in't werck te stellen/ dewijl hp een bequame quantitept van moedige soldaten mede hadde. Hp gaf hem czedjt-hzieven booz d'aldezrychste kitsen van Cartagea, en deed het

It

Schip

78

De Americaensche

Schip toemaeten / versiende het selbe met mee ammonitie van oozlogh.
Daer na monstdez de het volck / en deedse scheep gaen. Op den veezten-
den dito 's mozgens gingh sijn Ed. scheep / om het Schip bupten de haven
te hzengen / en siende dat de windt goedt was / deede dey het volck vergade-
ren / die dey aenmoedighde en voozfelden / dat de schuldigh waren / het hep-
lige Catholijcke Geioof booz te staen / als mede de stoutighepdt dez Letters
in't zeecken van de Uezcken te stzassen ; ende dat het scheen dat de wa-
pens van syne Mafestept niet vreesden / dewijle de sch de stoutighepdt hadden
om syne landen in te neemen / 't welck hy / soo langh als hy regeeren sou-
de / niet soude lijden / ende dat hy op de wederkomste met eentge geluckige
victorie / alle die soude recompenseeren / die hae schuldighe plicht voldaen
hadden. Met dese reden / vol van een hzandende genegenthepdt / die alle de
herten doozdagh / nam hy sijn affchepdt / gaende van het Schip af / 't geen
aenstonds onder zepl gingh.

Sp quamen met het Schip in Cartagena, op den 22 dito/ alwaer de Ma-
jooz sijn oder volghde / gebende sijn instructie aen den Gouberneur over.
Dese dit kloedemoeigh voozneemen siende/ resolveerde hem te helpen met
een Fzegat / een Baljoot / en drie Barquen / met hondert ses en twintigh
man/ te weten ses en festigh Spanjaerden van sijn guarnisoen / en festigh
halve slichten / of Mulattos, ende als Hooftman / Don Joseph Ramirez de
Leyba, evenwel ondež het gebiedt van de Majoz / de welcke voozsten zijnde
van alles / upt Cartagena den tweeden Augustus tzepl gingen.

Op den tienden dito quamen sp in't gesicht van het Eplandt St. Cathalina,
aen de westpunt / en niet tegenstaende een contzarie windt / quamen sp ten
ancker booz de haven / hebbende een Barque verlooren op de Klip Quita
Saignos, dooz een stozm. De bpandt haer siende/ schoot drie schooten met
scharp/die tezstont beantwoozd wierden met drie andere schooten. De Majoz
stuerde pemandt naer haer toe / om haer te sommeeren en het Eplandt op te
geben / terwijl sp het selbe tegenz d'artijckelen van de bzeede / tusschen bep de
Kroonen / ingenoomen hadden / ende soo se obstinaet waren / dat hy haer
altemael dooz't swaert soude doen vergaen. Waer op sp antwoozden/ dat het
Eplandt eertijds ondež de Kzoon van Engelandt haude gerefozteezt / en dat se
kever souden sterben / als het tegenwoozdigh wederom te geven.

Op Dzpdagh den dartienden dito / quamen drie Swarten van de bpandt/
sen boozt van den Admirael / hzengende tydinge / dat se niet meer als twee
en sebentigh sterck op het Eplandt waren / ende dat sp daer bezzeest waren
sulek een macht booz haer oogen te sien. Met dese tydinge gingen onse / die
naer eene geluckige victorie wenschten / wel gepzepareert zijnde/ ten ancker
leggen onder de Canon schooten van de Fozten / alwaerse sterck op schooten
tot in den donckeren nacht toe.

Op Sondagh den sebentienden / zijnde Hemelbaerts dagh van onse Lieve
Dzouw / het weder wat bedaert zijnde / maechte het volck haer gereedt om te
landen / en de victorie wierdt op dese wys bebochten.

Het Schip St. Vincent, als Admirael/ gaf de geheele dagh huur op de
batterpe/ genaemt la Conception.

het

ZEE-ROOVERS.

79

Het Schip St. Pedrito, als Dite Admirael / met de Balfoot / gaben vuur op de batterpe genaamt St. Jago.

De Sloepen byachten het volck aen landt / aen de batterpe St. Jago, ende daer van daen marcheerden sp naer de post de Cortadura genaamt. d'Abju- tant Francisco Carceres, gingh met sijn volck / zijnde byftien in 't getal / om de byandtlycke macht te erkennen / en quam aen het Foort de Cortadura, maer wierdt gecommandeert te retireeren / den bpandt hadde oogels van festig pï- pen / die se in een reps af schooten.

Den Capitepn Don Joseph Ramirez de Leyba, gingh met festigh koppen om het Foort la Cortadura te attaqueeren / 't geense naer een seer hard gebecht heroverden.

Capitepn Juan Galeno, met negentigh koppen / half flatchten / ende India- nos, met drie Swarten / die van de bpandt ghekomen waren / passeerden dooz het geberghte heen / om van daer het Casteel St. Tereza te bebechten.

De Majoz Don Joseph Sanchez Ximenes, als Generael ende Gouberneur/ quam upt de batterpe van St. Jacob, met de rest van het volck / ende ging de haven dooz met vier Sloepen / en quam in weerwil van den bpandt ( die seer sel schoot met Conon en musquetten) aen landt. Op die tijdt begon de Capitepn Juan Galeno op het Casteel te stozen / soo dat ons volck op drie plaetsen den bpandt te gelijkt aenbielen; en dat soo couragieus / dat 'er ses van des bpandis volck wierden doodt geschooten. Den bpandt / ziende dat se het niet meer konden houden / namen de blucht / en beslooten haer in het Foort de Cortadura, alwaer sp om quartier riepen ; het leven wierdt haer gegunt / ende terstondt gaben sp alle de Foortifications obez. Aenstonds quam Don Joseph Ramirez obez de byugh marcheeren / en in die stondt wierdt het gantsche Eplandt overgegeben / alwaer de blagh wierdt opgehepst in den naem van sijne Majestept. Men deed ooch datelych een danck gebedt aen de Goddelijcke Majestept / die ons sulck een groote en geluckige victorie op den dagh van de Hemelvaert Maria / haadt gelieven te verleenen.

Het getal van d'Engelsche dooden was ses / en eenige gequetsten / nebeng tseventigh gebangens: van d'onse wierdt een doodt geschooten / en vier ge- quetst.

Daer wierdt op het Eplandt gevonden twee dupsent acht hondert ponden buskrupdt / twee hondert en bijftigh ponden musquet koegels / acht hondert ponden lont / en meer andere amonitie van oozloge.

's Anderen daeghs deed de Majoz ( volgens sijn schuldige plicht ) twee Spanjaerden / die 't met d'Engelsche Robers gehouden / ende de wapens tegens den Koningsh hadden aengenoomen / arquebuseeren.

Den 10. September wiezd'er een Engels Scheepje gesien / de Gouber- neur gaf last aen Monsieur Simon, een Fransman van gebozte / dat hy seggen soude dat het Eplandt noch Engels was / het geen hy met alle blijtd dee / wanneer het scheepjen in de haven quam / in hebbende veertten man / een vzouw / met een dochtertje. Dese festien persoonen wierden hy d'andere gebangens geset.

Dese Engelse Robers wierden naer het Byck gevoert / alwaer sijn Ed.

H 2

oeder

So

De Americaensche

vdez gaf datter dzie van haer naer Panama souden gebzacht woorden / ende de rest in Puerto Villo blijben/ om aen het Casteel S. Jeronimo te wercken / ban't welcke syn Ed. het bewerp soo sterck als konstigh gemaekt heeft. Het is gebouwt op een gemaakte grondt / in't midden van de haben / en vierkantigh / van halck en steen: syn hoogste is 88. Geometrische voeten; de muuren zijn beertien voeten dick / pder Gordijne 75 voeten Diameter / dat famen doet dzie hondezt voeten Diameter met de Magasijnen / en al de werken die van binnen zijn. Dit Casteel is gemaekt bupten kosten van syn Majesteept / ende syn Ed. heeft selver een groote somme geldts daer toe gegeven / etc.

Fek heb dit verhael hier van woordt tot woordt verhaelt / op dat den Lezer sten sou hoe groot geroep de Spanjaerden maecken van een saceke van wepnigh belangh / en wat een toestel datse maeckten / om tsebentigh man upt een landt te helpen / daez sp graegh af wesen wilde ; want niet tegenstaende de macht der Spanjaerden / hadden de Koovers het willen houden / sp hadden de Spanjaezden daer wel afkeeren konnen / als ik met de Figuer beter sal toonen in het derde deel van dit verhael.

V. HOOFT-STUCK.

MORGAN wil het Eylandt St. Catalina tot een Roofsplaets houden, maer het misluckte hem. Landingh en inneemingh van de Stadt el Puerto el Principe.

Morgan
sveckt het
her Ey-
landt St.
Catalina
tot een
Roofneft
te hou-
den, mae-
misluckt
hem.

MORGAN stende dat syn voozganger en Admtrael doodt was / hadde op het Eplandt Cuba, het Eplandt St. Cathalina tot syn Koofnest wel willen houden / en praktiseerde dagelijkchs op middelen om daer toe te komen / hebbende verschepde mael de Rendebous met syn medemackers aldaer gehouden. Hy hadt geschreeven nae Pieuw Engeland aen verschepde Kooplueden / om aldaer eenge vidualie te bzengen / en dan soude hy metter tijdt dat Eplandt soo sterck hebben konnen maecken / dat het onmoogelijck was geweest vooz de Spanjaerden hem daer upt te jagen. De macht van den Koningh van Engelandt hadde hem oock niet veel af bzeuckt konnen doen; maez syne gedachten wierden tot niet / dooz het vertiesen van het selve Eplandt; nochtang liet Morgan de moedt niet vallen / maer ter contrarp begon hy nieuwe voozneemens in 't werck te stellen. Hy liet een Schip toerusten / en resolveezde een Bloot te maecken van soo deel Kovezs / als hy hy een kost bzengen / om een aenstenlijcke plaets van de Spanjaerden te gaen attaqueren. Hy gaf pdez een Rendebous in de Zuydt Kayen van het Eplandt Cuba, alwaer hy syn Bloot hy een soude bzengen / en met eetaf syn wat plaets datse aentasten souden. Maez om den Leser volkomen vernoegen

Kayen
zijn Ey-
landckens

ZEE-ROOVERS.

31

noegen te geven van dit verhael / soo fullenwp hier eerst een kozte beschrij-
vinge van het Eylandt Cuba laten voozgaen.

Korte Befchrijvinge van het Eylandt CUBA.

H
Et Eylandt Cuba is gelegen op de hoogste van 20. tot 23. graden
noozder vzeede / en 300. in de lengte / leggende Oost en West / zijnde
hondert en tseftigh duptsche mijlen lang / en veertigh vzeedt / het selvve is
niet minder vuchtbaer als het Eylandt Eipagniola, daer wp in ons eerste
Deel van gehandelt hebben; het levert groote meenigte van Huyden / die
men in Europa noemt Havans Huyden : het is rondtom versien van een
ontelbaer getal klepne Eplandekens / diese daer Cayos noemen / op de welc-
ke de rovers haer plaetsen meest houden / om de Spanjaarden te plagen.
Het is voock versien van verschepde schoone verscheribieren / en seer goe-
de Havens / als St. Jago Bayame, St. Maria en St. Spiritu, Trinidades, Xagua,
Cabo de Corientes, en meer anderen ; dese zijn aen de zupdkant : aen de
noozdkant is Havana, Puerto Mariano, St. Crus, Mataricas en Baraco. Daer
zijn twee Hooffsteeden / onder welcke het geheel Eylandt staet. St. Jago
is een Hooffstadt aen de zupdoost kant van het Eylandt gelegen. Dese
Stadt regeert de helft van het Eylandt; daer is een Gouverneur en een
Bisschop in; de Steeden en Dozpen / daer onder hoorende / zijn dese. Aen
de zupdkant is St. Spirita A Puerto del Principa. A Bayame; ende aen de
noozdkant Baracao, ende la Villa de los Cayos; de meeste negotie die aen de
Stadt St. Jago geschiedt / komt van de Canarische Eplanden / en leebert
Suntcker / Taback en Huyden / die van zijn onderhebbende Steeden ko-
men. Dese Stadt is van de rovers van Seomaica en Tortuga geplundert/
en is versien met een Casteel.

De Stadt Havana is aen de noozdwest kant van dit Eylandt / en is een
ban de vermaardste en sterckste Steeden van gantsch West-Indien. Het
westelyckste deel van het Eylandt staet onder dese Stadt; en de Steeden
daer onder resozteerende / zijn dese / St. Crus, aen de noozdkant / en Trini-
dad aen de zupdkant / in de welcke groote negotie van Taback is; dese
Stadt verfozgyt gantsch Nova Hispania, en Costa Rica, tot in de Zuydsee/
ban seer goede Taback / doch ingesponnen. De Stadt Havana werdt be-
waert dooz drze stercke kasteelen; twee aen de Haven / en een op een bergh /
die de Stadt dwingen kan. Daer zijn over de tien dupsent Inwoonders/
de kooplieden daer woonende / negotieeren op Nova Hispania, Campesche,
Honduras en Florida. Alle de Scheepen van Nova Hispania, van Caraco,
Cartagena, Costa Rica, Honduras, komen aldaer om verbarsinge om naer
Hispanien te komen / alsoot op de wegh / die spasseeren moeten / gelegen
is. De silber Bloot komt altydt daer aen / om de rest van haer lading daer
in te nemen soo van Huyden en Campesche hout.

Morgan hadde qualijk twee maenden in de Zuydt Kayen van Cuba ge-
leegen /

It 3

82

De Americaensche

Morgan
maeckt
een nieu-
we Vloot.

Aenflagh
om de Stad
Havana in
te nee-
men.

Resolutie
om Puer
to al
Principe
te atta-
queren.

De Gou-
verneur
verstiet zich
tegen de
Rovers.

leegeen / of hy hadt een Bloot by een vergadert van omtrent twaelf vaer-
tungen met seven hondert man/soo Engelschen als Fransen. Hy hield een ge-
nerale raedt om te resolvene wat men aentasten soude ; eenige floegen
booz / dat men de Stadt Havana by nacht soude gaen overballen / ende dat
mense gemackelijck konde plonderen / ende een partn van de Geestelijck-
hept gevangen nemen / eer dat de Itasteelen tot eenige defensie klaer sou-
den zijn. P der een gaf sijn gevoel hier over / doch dit en wierdt alsoo niet
bastgestelt / dooz dien 'er onder haer lieden waren / die in Havana gevan-
gen geveest hadden / welcke sepden / datse niet sterck genoegh waren om
Havana te konnen plonderen. Maer als men een Bloot konde pozineeren
van vijftien hondert man / dat 'er dan goede kans was om Havana op de-
se wijfe in te neemen: A den soude met de Scheepen aen het Eplandt Pinis
ten ancker gaen / en met klepne vaertungen het volck aen Matamano byen-
gen / alsoo dese plaets maer veertien mylen van Havano geleegen is; maer
fiende datse geen middelen hadden om soo veel volck by een te byengen / re-
solveerdense een andere plaets te gaen aentasten. Een ander onder de
tzoep sloegh booz van de Stadt El Puerto de Principe, geleegen op het Epi-
landt Cuba, aen te tasten ; sepde daer geveest te hebben / en dat daer
veel geldt was / alsoo de Kooptlieden van Havana aldaer met geldt qua-
men / om de hupden contant te koopen / die daer omtrent bereydt woz-
den / ende dat het noyt geplondert was geveest / alsoo 't wat verr' van de
Zee-kant is / en dat hy niet hevzeest waren booz d'Engelschen. Dit wierd
van Morgan en sijn medehebbende mackers aengenoomen en bastgestelt.
Hy gaf terstond oздze aen sijn mede onder hebbende schepen/om het ancker te
lichten / en naer de naest geleegen plaets van de Puerto el Principe te gaen /
de welcke een plaets is / nu El Puerto St. Maria genaemt. Eer hy daer qua-
men / hadt een Spanjaerd / die langen tijd by d'Engelsche gevangen ge-
weest was / en ondertuifchen eenige woorden van haer geleert had / hoo-
ten mompelen van del Puerto el Principe, de welcke by nacht over boort
spzongh / en swom aen het naeste Eplandt. D'Engelse spzongen datelijck
in de Canoes/om hem weder te vissen; maer hy was eerder aen land als een
van de hare/ verschool hem onder de boomen / soo datse hem niet vinden kon-
den. 's Anderen daeghs swom dese Spanjaerd van dit Eplandt tot het
ander / soo langh tot dat hy epudelijck aen de vaste kust quam; en alsoo
hy op die wegen wel bekent waer / was niet langh doende om aen Puerto
el Principe te komen / alwaer hy de Spanjaerden waerschoulde van de
dese hovers / ende van de macht die se by een hadden. De Spanjaerden
begonden datelijck hun goedt te bergen / en de Gouberneur van de plaets
bergaderde soo veel volck by een / als hy konde / en gingh met een party
flaven op de wegh / daer de hovers komen moesten: Hy liet oock een groo-
te party boomen om verr' kappen om de wegh te stoppen; daer en boven
deed hy verschepden Embuscade maecken / alwaer hy oock eenighe
stucken Canon liet henghen. Hy hadt nu omtrent acht hondert man
by een geshebzasht / soo van de Stadt / als van d'omliggende plaet-
sen / en versagh alle sijn Embuscades van soo veel volck / als hy oozdeel-
den

ZEE-ROVERS.

83

den van nooden te zijn; de rest hield hy in een gros omtrent de Stadt/
in een schoon ruym veldt/ alwaer hy de vandt van verre konde sien aen-
komen. De Spanjaerden waren noch doende om haer Embustades te
verstien tegen de macht des vhandts/ wanneer de Boovers haer op het lijf
quamen/ en de wegen gestopt bevindende/ namen sy hun wegh dooz het
bosch heen/ waer dooz sy eenige Embustades der Spanjaerden meyden.
Eyndelijck quamen sy aen het veldt dat van de Spanjaerden Savana ge-
noemt wordt. Als de Spanjaerden haer in 't gesicht kregen/ stuerde de
Gouberneur terstondt een party cupters achter de Boovers om/ (meenen-
de dat sy verbaert souden zijn/ als sy hom met soo veel volck tegens haer
aen sagen komen) om/ als sy de vlucht wilden neimen/ dooz dese cupteryn
om hals gebzacht te werden: maer het viel anders upt; want de Boovers/
die altijd in rangh hadden geimarcheert met slaende Trommels en vlie-
gende Daendels/ begonnen haer te verspopen/ en een halve maen te ma-
ken/ en aldus te gelijck op de Spanjaerden aen te vallen/ die haer vyn
harbt in het eerste toonden; maer 't en duurde niet langh; want doen sy
sagen dat de Boovers niet mis schooten/ en dat sy geduurighsonder op-
houden op haer charjeerden/ soo begommense te verflaeuwen/booznament-
lijck wanneer sy haer Gouberneur onder de boeten sagen vallen/ begon-
dense de kant van het bosch te sfecken/ om met meerder fatsoen t'ontloo-
pen; maer al eerse het bosch konden krijgen/ bleef daer de meeste part/
doch de overige liepen eyndelijck boschwaerd in. Hier op namen de tio-
vers hun wegh naer de Stadt/ blijbende meester van de victorie en vol cou-
ragie; want se hadden in dit gebecht/dat omtrent vier uuren geduert hadt/
seer wepnighs dooden en gequetsten gekreegen. Ikort naer het gebecht/ dat
op de Savana geschiede/ quamen de Boovers in de Stadt/ alwaerse weder op
nieuw tegenweer vonden/ van een party die by de vzouwen gebleven wa-
ren/ welcke geholpen wierden dooz eenige die in de Savana geveest had-
den/ en die noch hooop hadden om de Boovers het plonderen van de Stadt
te beletten/ eenige slooten haer in de hupsen/ en schooten dooz de bensters;
maer als de Boovers dit gewaer wierden/ dzeygden sy de gantsehe Stadt
in de vandt te steecken/ en vzouwen en kinderen om hals te bzengen. Op
dese dzengementen gaven haer de Spanjaerden over/ vzeesende dooz onge-
val/ wel metende dat de Boovers het daer niet lang konden maecken/ ende
de Stadt onder haer geweld niet kosten houden/ het wel gedaen souden heb-
ben/ waer dooz sy bevzeest waren.

De Boovers de Stadt dan aldus ingekreegen hebbende/ deeden alle de
Spanjaerden/ diese gekreeghen hadden/ met vzouwen/ kinderen en sla-
ben in de kierck gaen/ en vergaderden alles wat sy in de Stadt konden vin-
den. Na dat sy nu alles by een vergadert hadden/ begonnen sy op party
te loopen/ en bzachten noch alle dagen bupt en gebangens in de Stadt/
soo dat de tijd haer niet langh viel; want sy hadden een leven na haer sin/
sy aten en dzonchen soo langh als' er wat te vinden was. Maer d'arme
elendige gebangens/ die in de kierck waren/ bzachten de tijd soo gemacke-
lijck niet dooz/ het viel haer vyn wat banger als de Boovers/ want sy kree-
get

Geveche
tusschen
de Span-
jaerden en
de Ro-
vers.

De Stadt
word door
ing noo-
men.

84

De Americaensche

Quade be-
jegeningh
van de Ro-
vers aen
de Span-
jaerden.

gen wepnigh eeten/ en wierden noch dagelijcks gepijnicht en geplaeght met
onupt spreekelijcke tozmenten/ om haer te doen feggen waer haer geld of goed
verbozgen lagh: meenigh arm mensch wierd'er gepijnicht/ die noch geldt
noch goedt hadde/ maer die alleen van sijn dagelijck schen arbepd sijn bzouw
en kinderen onderhielden/ nochtans saegen dese Tprannen sulchs niet
aen/ seggende/ wil hp niet bekennen/ hanght hem op. Daer waren arme
bzouwen/ die kiepne kinderen aen de bozst hadden/ en hadde daer niet toe om
dese onnoosele schaepsjes te boeden/ want sp vergingen selber van honger en
ongemacht: dit gaf evenwel geen medelijden aen dese Kovers. Wanneer dat
het haer in de sin quam/ schooten sp altemets een Looep of een Bul onder de
boet/ en naer datse het best daer upt genoomen hadden/ gaben sp de rest aen
de gebangens/ die morchten daer mee doen watse wilden.

De Rovers
willen
vertrec-
ken, en
eyfchen
brandt-
schatting.

Maer doen'cr niet meer te eeten/ noch te dzincken/ noch te plonderen was/
resolweerden de Kovers te vertrecken. Sp lieten de gebangens weten/
datse geldt souden soecken tot hun rantsoen/ of dat sp haer anders mede na
Geomaico souden neimen/ ende dat sp oock met een bhandtschattingh vooz de
Stadt souden opbzengen/ of dat sp die anders tot asfche soude laten verbzan-
den/ eer dat sp van daer vertrocken: daer toe stuerdense vier Spanjaerden
van de gebangens upt. En om dat het rantsoen en de bhandtschatting te eer
gebzacht sou wozen/ deden sp de Spanjaerden noch meer plagen aen.

De Span-
jaerden
foeken de
Rovers te
verschalc-
ken.

De vier uytgesonden Spanjaerden guamen weder / en gingen al klagen-
de naer de Generael van de Kovers / seggende datse hun best gedaen hadden
om de bhandtschattinge te krijgen / maer dat sp geen volck hadden konnen
binden, doch soo de Generaels noch beertien dagen geliefde te wachten / het
geldt hp een souden krijgen / 't geen de Generael Morgan geëpscht hadde. Ter-
wijl datse doende waren om met Morgan ober de bhandtschatting t'accozdee-
ren / en het rantsoen van eenighe gebangens/ quamen seben of acht van de
Kovers / die upt de Stadt waren geweest om Koep-beesten te schjieten / de
welcke een Peger gebangen bzachten / die zieben hadt vooz eenighe geban-
gens/ welcke geopent wierden / en bevonden die van de Gouberneur van St. Ja-
go te zijn / die haer schzeef/ dat hp in kozten tijdt met een bequame macht
soude komen / en dat men niet te haestigh wesen moest om aen de Kovers ce-
nigh rantsoen of bhandtschattinge te betalen / maer dat men haer noch beer-
tien dagen ophouden moest/ soo het mogelijk was / gebende hen hoop van
het rantsoen dan te sullen betalen. Morgan stende dat de Spanjaerden van
meeninge waren om hem daer mede een quade part te speelen / liet sijn ge-
roofde bupt terstondt aen de zeekant dzagen / alwaer sijn Scheepen waren /
en liet de Spanjaerden aensfeggen / indien sp hem 's anderen daegs de bhand-
schattinge niet betaelden / dat hp de Stadt sou in bhandt doen steechen. Hp
liet haez evenwel niet weten dat hp haer bzieben gekreegen hadt. De Span-
jaerden gaben hem weder tot antwozdt / dat het onmoogelich was / alsoo
het volck hier en daer der spzepdt was / en dat her in soo hozte tijdt niet konde
geschieden. Morgan, die al haez gehepmentiffen wel wist / accozdeerde met
haer/ datse hem bijf hondert koepen aen de zeekant sonden leberen / en sout
om die te souten. Dit stonden sp hem toe/ doch hp nam ses van de princi-
paelste

ZEE-ROOVERS.

85

paelske tot Ostagiers mede/ met alle de slaven die hy gebangen hadde/ en de marcheerde daer mede naer de Zeekant. 's Anderen daeghs quamen de Spanjaerden daer Morgan met sijn bloot lagh/ en bzachten de vijf hondert beesten/ die hy belooft havde/ ende epechten haer Ostagiers wederom. Maer Morgan, die haer niet vertrouwde/ en geen lust hadde om te bechten/ als'er gjen bupt te halen was/wepgerde haer de gebangens te geven/ booz al eer dat het bleesch in de Scheepen was. De Spanjaerden/ om hun medeburgers en Opperhoofden metter haesk te verloffen/ holpen de Roobers de beesten slachten/ en het bleesch souten. De Roobers stonden dat graeg toe/ soo datse anders niet te doen hadden/ als het bleesch aen boozt te bzengen. Onderdertusschen ontstond'er onluft tusschen de Fransen en d'Engelsen/ en wouden malkanderen te lijf/ om dat een Engelsman een Fransman doodt geschooten hadde om een mergh bien. Jech heb in't eerste deel verjaelt/ dat de Boeckaniers/ als se een beest geslachte hebben/ de merghpiippen tu slurpen/ dese doen het zelfde. De Fransman hadt een beest gebilt/ en den Engelsman quam/ en ontnam hem de merghpiippen/ daer op kriygense queste/ en epechten malkanderen met hun roers. Ter plaets gekomen zijnde/ daer geen volck waer/ was den Engelsman eer gereedt als den ander/ soo dat hy hem van achter booz het lijf heen schoot: daer op namen de Franse hun Roers/ en wilden op d'Engelschen aenballen; maer Morgan stelde sich tusschen bepde/ en beloofde aen de Fransen/ dat hy haer recht soude doen/ en dat/ soo dzae als hy in Geomaica soude komen/ hy den Engelsman soude doen ophangen. Sp souden hem wel verschoont hebben/ indien hy den ander niet als een verrader hadt dooz schooten/ want onder haer geschied het dagelijck datse malkander in duel epechen/ maer het moet opreeht geschieden; wanneer datse malkander dan booz de bupt dood schieten/ wozd'er niet naer gedzaegst. Morgan liet de misdadiger terstondt handen en voeten boepen/ om hem mede naer Geomaica te boeren. Ondertusschen was het bleesch gesouten en gescheept/ en doen gas Morgan d'Ostagiers over/ en glingh met sijn Bloot onder zepl; hy hadt aen pder Schip de Hendebous plaets gegeven op een van d'Eplanden/ alwaer se den bupt souden deelen. Daer gekomen zijnde/ deelden sp haer bupt/ en bevonden datse in de vijftigh dupsent stucken ban achten hadden/ soo aen geldt als silber werck/ ende alderhande goed/ datse mede genooten hadden. Sp hadden gehoopt meer bupt gerooft te hebben; dit konde haer wepnigh helpen/want het konde haer schulden nier betalen/die se in Geomaica gemaekt hadden. Morgan sloegh haer booz/ om noth een ander plaets te gaen rooben/ eer datse in Geomaica komen souden/ maer de Fransen konden met d'Engelsche niet wel over een komet/ waer over sp van haer affschepden; soo dat Morgan met sijn volck alleen bleef; nochtans toonde hy aen de Fransen/ dat hy graeg soude gehadt hebben/ datse hy hem soude ghebleven hebben/ en beloofde haer wel te beschermen/ maer sp wilden niet/ soo datse ebentwel als goede bzinden van malkanderen schepden; en Morgan be loofden haer/ dat hy Justitie soude doen/ van wegen die van haer troep geschooten was/ ghelijck hy voch deed; want soo dzae hy tot Geomaica quam/ deed hy den selven aenstons ophangen.

L

De Roovers ontdecken de loosheyt der Spanjaerden, en willen vertrecken.

Oeneinigheyt tusschen de Roovez.

De buye wordt gedeelt.

VI. HOOFT.

86

De Amerikaensche

VI. HOOFT-STUCK.

MORGAN refolveett om de Stadt *Porto Ville* aen te taften, ruft sijn Vloot toe, en verovert de Stadt met weynigh macht.

Morgan
refolveert
een ande-
ze plaets
te atta-
gueren.

Morgan
beluyt
Porto Vil-
lo aen te
taften.

Beschrij-
vinge van
Porto Vil-
lo,

Nal dat de Franse van Morgan geschepden waren / scheen het dat d'Een-
gelsche soo beel couragie niet hadden om een andere plaets te attaque-
ren / de wijl sp beel verschacht waren ; maer Morgan gaf haer moed /
seggende / dat hp middelen wist om haer rijk te maecken / alsse hem maer
wilden volgen. De goede hoop / die Morgan haer gaf / deed datse hem volg-
den. Hp kreegh noch een Hooffehip met hem / dat in Campesche was ge-
weest / soo dat hp doen hier hondert en tefestigh man sterck was / en negen
baertupgen / van welcke hp als admirael was. Epndeljck klaer geraeckt
zijnde / ging hp in zee / sonder sijn voozneemen te openbaren / als alleen een
goede hoop van een rijkje bupt aen sijn bolck te geven : hp hiel sijn koers
naer de vaste kust / en naer weynigh dagen quam hp in't gesicht van Costa
Rica met sijn medehebbende Scheepen. Het landt bekent hebbende / open-
baerde Morgan sijn resolutie aen sijn mede hoofden / en daer na aen het bolck /
het welcke was Porto Villo bp nacht te gaen overballen / en het selfde te plon-
deren / geerbende haer daer ooks desse reden van : dat sulcks gemachelick te doen
soude zyn / alsof niemand van haer komt aen de kust verwittigt was. Som-
mige antwoorden daer op / dat se te weynigh van bolck waren / om sulcks te on-
derneemen. Maer op hp seyde / zyn wp weynigh in't getal / de poortie van
pder man sal soo beel te grooter wefen ; en met dese resolutie gingen sp voozt.

Op dat den Leser beter begrijp van dit kout destaen sal hebben / soo is het noodigh hier een kozte beschrijvinge van Porto Villo te doen.

De Stadt Porto Villo lepdt aen Costa Rica, op de hoogte van thien
graden / noozder bzeedte / ende drie hondert en een graedt / en dertigh minu-
ten lengte / omtrent veertigh mijlen van de Golfe del Darion, en acht mij-
len bewesten Nombre de Dios. Dese Stadt is de sterckste / die de Koningsh
van Spanjen in geheel West-Indien heeft / behalven Havana en Cartagom ;
sp is versien van twee stercke Kasteelen / die aen de mondt van de Bap
leggen / soo datse de Stadt ende Haven bewaren / dat 'er niet een eenigh vaer-
tupgh in de Bap kan komen tegen danch van de Kasteelen / daer is altijd een
guarntsoen van drie hondert soldaten binnen. De Stadt is daer en boven
bewoont dooz vier hondert Burgeren / die altijd daer woonachtigh zyn ;
de Kooplieden blijven daer niet wanneer dat 'er geen Galltoenen zyn / alsoo
de plaets seer ongesont is dooz de dampen die upt het geberghte komen ; sp
houden haer verblijf plaets tot Panama, ende hebben ebenwel daer haer pach-
hupsen / die dooz haer dienaers bewaezt wozen ; het silber woordt van Pana-
ma op Maupl-ezels daer gehacht / tegens dat de Galioenen komen sullen /
of de Scheepen van de Grillos, die de Neegers daer leeheren.

Mor-

ZEE-ROOVERS.

87

Morgan, die dese Rust seer wel bekent was / komt met sijn Scheepen tegens den abondt by Puerto de Naes, omtrent tien mijlen bewesten Puerto Villo geleegen; ende daer bekent zijnde / zeplden hy langs de wal by nacht / tot dat hy aen Puerto del Pontin quam / omtrent vier mijlen van de Stadt. Daer gearribeert zijnde / ging hy ten ancker leggen/ ende spzong met alle man in de Canoes / en in klepne vaertupgen / die men roepen koude/ ende lieten soo beel volcks / als se van nooden hadden / om de Scheepen te bewaeren / en die des anderen daeghs dan in de haben te bezengen. Omtrent middernacht qua- men sp aen een plaets / genaemt Eftera Longa lemo, alwaerse landen: daer ban daen marcheerden sp tot aen v'eerste post van de Stadt; hadden een Engelsman mee die haer Gitsf was / zijnde onlanghs aldaer gebangen ge-wesst / en daer dooz de wegen heel wel wist. Dese Engelsman gingh met drie a vier man / en namen de schildt wacht wegh / sonder schieten / of eenigh gerucht te maecken; sp vonden hem vast / en bzachten hem by Morgan, die hem datelijck ondezbzaeghden hoe het in de Stadt gestelt was / en hoe sterch het guarnissoen was: dese gebangen verhaelde haer alles hoe het in de Stadt geleegen was. Aldus gebonden deden sp hem booz aen marcheeren / en dzepeg- den/ soo hy de waehepdt niet gesepdt habde / dat het hem sijn leben kosten soude. Sp hadden omtrent een quartier uur gemarcheert/wanneer sp aen de redout quamen / die se omcingelden / op dat'er geen volck soude ipt loopen. Daer na dwong hy die van binnen dese Redout op te geben / of soo niet / datse geen quartier krijgen souden. Daer en tegen toonden haer eenighsints obsti- naet / en schooten dapper / om ten minsten die van de Stadt te waerschou- wen / gelijck oock terstondt alarm in de Stadt gemaecht wierdt; ebenwel de Redoute en duurde niet langh / sonder onder de boet te zijn; want soo dza als de Kovers die ingenoomen hadden / deden sp de self de opspzingen met alle de Spanjaezden die daer in waren; en liepen doen boozt in de Stadt / allwaer noch de meeste Burgers op haer bedt waren; want niemandt hadt gedachten/dat de Kovers soo stout souden wesen / om soo een plaets / als Porto Villo, aen te doen. Als nu de Kovers in de Stadt quamen/namen die lupden / die op waren / het geen sp hadden / en smeeten't in putten / hoopende dat de Kovers gestut souden wozen: maer een deel van de Kovers gingen naer de Kasteelen / en het ander deel naer de Kloosters / en namen alle de Geeste- lycken gebangen. De Gouberneur was in de Kasteelen gewecken / en schoot sterch op de Kovers / die hem niet schuldigh bleven; want sp pasten soo op de geschut gaten / dat de Spanjaerden seben of acht man verlooren / eer datse een stuck laden konden. Het gevecht hadt gheduert van de moz- gen stondt tot 's middaeghs toe/ eer dat de Kovers de Kasteelen veroberen kon- den. Haer Scheepen lagen booz de mondt van de Haven / en die een Schip hadt genoomen om te bluchten / konde niet binnen komen dooz het hardt schieten van de Kasteelen aen hepde zijden. Epndelijck / de Kovers stende datse deel volck verlooren hadden / en geen boozdeel op de Kasteelen deeden / begonnen met handgranaten daer in te gopen / en de poozt te willen bzanben; maer doense dicht onder deselve quamen / deden de Spanjaerden haer haest te rugge heeren/ want sp lieten wel vijftigh potten hol krupt van voben ne-

Aenkomen
van Mor-
gan met
sijn vloot
aen de va-
re Kuut.

Landingk
by nacht.

Inne-
ming van
een Re-
doute.

De Ro-
vers over-
vallen de
Stadt Por-
to Villo.

De Ka-
keelen
houden
tegen.

L 2

der

33

De Americaensche

der vallen / als dook groote steenen / die veel schaede deeden aen de Bo-
vers. Morgan begon met sijn volck te wanhoopen / wanneer sp d'Engelse
Blagge van het kiepne Kasteel sagen waepev / en een troep van sijn volck naer
hem toekomen / roepende: Victorie ; Morgan, die flagen gekreegen hadt /
dit siende / begon moed te scheppen / en ging Stadtwaert in / om pefs te
pzactiseeren / om het Foort in te neemen / alsoo dooz haer veel daer aen gelee-
gen was ; want de pzaicipaelfte van de Stadt waren daer in / en hadden haer
goudt en silber / en juweelen mede genoomen / als mede het silber van de
Kercken. Morgan liet tien a twaelf groote ladders maecken / daer vier
mannen nebens malkanderen op klimmen konden / ende nam alle de Monic-
ken en vzouwen/en liet haer die naer de Casteelen hzengen/en tegens de muuren
asplanten. Ap hadde eerst aen de Gouberneur laten seggen / dat hp sulchs
doen soude soo sp het Casteel niet overgaven ; maer kreegh tot antwoozdt / dat
hp het Casteel sijn leben nopt hebben soude. Morgan liet de ladders ko-
men / die dooz de Monicken / Papen en vzouwen gedragen wierden / en aen-
gehoert dooz de Kovers / die geen gedachten hadden dat de Gouberneur van
het Casteel op sijn epgen volck soude schieten / maer hp verschoonde haer soo
min als hp de Kovers dede. De Monicken begonnen de Gouberneur te be-
zweeren hp alle de Hepligen / die in den Hemel zijn / het Casteel over te gee-
ben om haer leven te verschoonen / maer se kreegen geen gehooz. Se moe-
sten de Ladders aenhzengen ofse wilden of niet. Als de ladders tegen de
muuren geplant waren / wierdense datelijck van een partp Kovers beklom-
men / die handtgranaden / en stinchpotten hadden / en op de Spanjaerden
seer hardt aenbielen ; maer sp wierden seer fel dooz de Spanjaerden te rugh
gedzeeben. De Kovers lieten de moedt noch niet sacken / een partp van haer
staecken de poozt van't Kasteel in de hzandt / en klommen weder op met de
selve heebighepdt alsse te vooren gedaen hadden. Doen de Spanjaerden
sagen dat se soo heebigh aengetast wierden / gaben sp't op / behalven de Gou-
berneur van't Casteel / die als desperaet / soo wel sijn epgen volck / als de
bpandt doodt sloegh. De Kovers vzoejen hem of hp quartier wilde heb-
ben ? hp antwoozde neen / seggende dese woozden : Mas vale morir como sol-
dado honrado que ser a horcado como un Cobardo. Dat is : het is beter te
Kerven als een moedigh soldaet, als opgehangen te werden als een flaeuwherti-
ge. Sp sochten hem gebangen te krygen / maer konden niet / en wierden
gedwongen hem doodt te schieten. Siyn epgen vzouw / en dochter / die me-
de in't Casteel waren / baden hem in't leben te willen blijven / maer 't en
hielp niet. Na dat het Casteel over was / dat omtrent 's avondts geschie-
de / wierden alle de gebangens daer in gebzacht / doch de mannen en vzou-
wen wierden pdez in een bpsonder Hups geset / en daer wierdt eenigh volck
gecommandeert om op de selve te passen : daer na hzachten sp haer gequet-
ken mede in een Hups daer omtrent. Na dat se nu alles in odrze gestelt had-
den / begonnen sp lustigh te domineeren met de wijn / en met de vzouwen.
Anden 'er die nacht byfstigh moedige mannen geweest waren / sp souden
alle de Kovers om hals hebben konnen hzengen.

's Anderen daeghs begonden de Kovers de bupt te vergaderen / en alle de
Hupsen

De Ro-
vers doen
de Monic-
ken en
vrouwen
ladders
dragen
om de Ka-
steelen te
beklim-
men.

De Span-
jaerden
geven de
Kasteelen
OP.

ZEE-ROOVERS.

89

Kupfen te bescheiden/ daer na namense eenige upt den hoop van de gebangens/ en vroegen haer wie de vijfste waren; en als die haer aengewesen wierden/ vroegen sp haer/ waer dat haer goed was? als dan de gebangens onwillig waren om het te seggen/ wierden sp terstondt op de pijnbanck gelepd/ en soo lang getoormenteert/ tot datse de geest gaven/ of het bekenden. Menige omoossele menschen/ die niet hadden/ stozben als martelaren/ dooz de tozmenten/ die de Vovers haer aendeeden/ soo dat'er niemandt vyn van was/ als die geene/ die haer bzachten ter plaetse daer haer goedt verbozen lagh. Ondertusschen deed de President van Panama, die tjdinge gekreegen hadt van het veroberen van Porto Villo, alle naer stigheypdt die hy konde/ om een bequame macht by een te trecken/ en de Vovers van Porto Villo te verdrijven. De Vovers wierden daer van gewaerschouwt dooz eenige gebangens/ diese kregen; maer sp achten het niet veel/ alsoo sp by haer Scheepen waren/ en als se het niet langer houden konden/ souden sp de Stadt in de vland steecken/ en dan t'scheep gaen. Doense daer veertien dagen vertoest hadden/ begon de landtschieke sterck onder haer te domineeren dooz dien de lucht bedozen was dooz de stank van soo veel doode lichamen; en ten anderen dooz het sterck debaucheren datse gedaen hadden met dzincken/ ende by de vrouwen te loopen; de meeste van haer gequetsten stierven oock: van de Spaensche quamender mee seer weynigh op/ doch die stozben niet dooz obez bloedt/ maer dooz gebzeck en ongemack/ want in plaets van alle mozen een kopje Chocolaet te krijgen naer haer gewoonte/ waren sp blijdt/ dat se een stuk hzoodt/ of Mzeptezels bleesch kreegen. Ondertusschen deed Morgan alles gereedt maecken om te vertrecken. De bupt wierdt gescheept/ nebens soo veel victualie als se konden krijgen; daer naer deed Morgan weten aen alle de gebangens/ dat hy vlandtschattinge vooz de Stadt wilde hebben/ of anders dat hy deselve in de vlandt sou steecken/ ende de Casteelen onder de voet werpen. En op dat se daer vooz souden sozge dzaen/ gas hy haer verlof om twee mannen upt te senden/ om de vlandtschattingen te vergaderen/ welke ter somme van hondert dupfent stucken van achten bedzoegh. De twee mannen/ die de vlandtschattinge souden gaen halen/ gingen naer de President van Panama, en verichten hem van het geen dat 'er passeerden in Porto Villo.

De Roovers vergaderen de buyt.

De Spanjaerden sterven door onongemak

De President had al eenigh volck vergadert/ ende quam daer mede naer Porto Villo: de Vovers/ die sneedigh op haer hoede waren/ daer van verwittigt zynde/ gingen hem wachten op een naeuwe passagie met hondert man/wel gewapent/en bzachten daer een hoop volck van om den hals; daer nae keerden sp weder te rugh naer het Casteel. De President van Panama liet aen Morgan weten/ indien hy niet upt de Vasteelen wilde vertreken/ dat hy met een groote macht soude op hem af komen/ en niemandt gartier geven. Maer Morgan, die niet verbaert was/en die altijd naer sijn welgefallen konde bluchten/ gas tot antwoozdt/ dat hy de Vasteelen niet ruymen souden/ wooz dat se hem het ge-epschte rantsoen bzachten; en op het alderuiterste/ als hy vertreken moest/ sou hy ten minsten de Vasteelen onder

De President tracht de Rovers te verdrijven.

Morgan wil niet vertreken voor de brandtschatting betaelt is.

A 3

90

De Amerikaensche

onder de voeten werpen/ ende alle het volck dat hy gebaaitgen hadt/ om den hals hzengen. De Gouverneur van Panama siende geen raedt om deze Kovers te dwingen/ liet de Burgers van Porto Villo daer mee omspizin- gen/ en onthiel hem met sijn volck bupten de Stadt. Eypndeljck vzach- ten de Burgers soo veel hy een/ datse de hondert dupsent stucken van ach- ten aen de Kovers gaben/ om van haer verloft te zijn.

De Président van Panama verwondert zynde / dat vier hondert man/
alleen met handtgeweer / sulcke stercke Vasteelen hadden berobert / daer
t nochtans aen geen couragie van die van binnen hadt gemanqueeert / sond
een man naer Morgan, en versocht het geweer / daer hy sulck een kracht
mee konde doen / te mogen sien. Morgan ontsingh de gesant van de Przesi-
dent seer beleefdeljck / en gas hem een Franse Vioer mede van vier en een
halve voet loops / die een koegel van festien in een pont kost schieten ; hy
gaf hem oock een Patroon tas met dachtig kardoesen vol krund / die hy upt
Dzanckrijck had / en daer toe erpyes gemaerkt was. Na dat hy dit goet aen
den gesant gegeben hadde / belaste hy hem aen sijn Beer te seggen / dat hy
hem dit Vioer vereerde / en dat hy het over een jaer of twee tot Panama weder
soude komen halen. De Président sondt de selve gesant weder met een
vereeringe vooz Morgan, zynde een goude ringh / met een roos van Esme-
ralde steenen / en deed hem herteljck bedancken vooz sijn Vioer / en versocht
dat Morgan hem niet wilde komen besoecken op die wijs als hy tot Porto
Villo gedaen had; want ten soude hem misstjien soo wel niet bekomen.

Morgan sijn Scheepen naer behooren hebbende laten vooz sien van alder-
hande victualie / en scheepsbehoeften / die overvloedigh in Porto Villo wa-
ren / vertroek ten laetsten. Evenwel konde hy niet laten pets tot gedach-
tenisse mede te neemen / zynde eenige metale stucken Canon / die op de la-
steelen lagen / en liet d'andere vernagelen.

Wepnigh tjydts naer het verlaten van Porto Villo, quam Morgan in de
Zuyd Cayos van het Eplandt Cuba, alwaer hy/ naer gewoonte / de bupt /
die hy gemaerkt hadde / met sijn volck deelde. Sp bevonden datse haddeu
in geldt/ juweelen / en silberwerck/ twee hondert en vijftien dupsent stuc-
ken van achten/ sondr de andere plonderagien van lijwaet / zyde stoffen/ en
meer andere goederen. De bupt gedeelt zynde / quam Morgan met groote
eer en magnificentie in Geomaica, alsoo hy veel geldt mede vzachst.

VII. HOOFT-STUCK.

Verhandelinge van het inneemen van de Stadt Maracaibo, geleegen op de
Kuist van Nueva Venezuela, de Roversen gepleeght in het Meer
Maracaibo, en het verdiftrueeren van drie Spaensche Scheepen, die de
Rovers het uytkomen wilden beletten.

N
al dat Morgan eenige tijt in Jamaica vertoet hadde/en sijn volk haer gelt
verteert hebbende/resolverde hy weder op nieuw sijn Koverpen op de
Spaense kuist te bedrijken: tot dien evnde gas hy de Rendeboes aen de
Koo-

Da Prèsi-
dent ver-
wondert
sich over
het inne-
men van
Porto Vil-
lo door
de Roo-
vers,

Vertreck-
van de
Rovers
uyt Porto
Villo,

ZEE-ROVER.

91

Boobers / aen het Eplandt Vaca, geleegen aen de zuydzhide van het
Eplandt Espaniola, alwaer goede gelegenhept was/ om haer Scheeeyen
te kielhaelen/ en vidualie te krijgen/ alsoo daer beel wilde Swijnen op het
groote Eplandt zyn. Daer quamen beel Engelse en Fransse Boobers/ om
met Morgan aen te spannen/ alsoo hy een groote naem onder al deselve hadde/
doo? het groot geluck/ 't welck hy in al syn Booverpen hadde. Op die tijs
twas een ktoninghs Schip/ gemonteert met ses en dertigh Stucken in Ja-
maica upt Nieuw Engelandt geariveert: den Gouverneur sond het naer
Morgan, op dat hy soo beel te meer moed sou hebben/ om een stercke plaets
aen te grijpen/ daer een goede buyt van komen soude. Morgan was ver-
heught op d'aenkomst van het gemelde Schip; want hy hadde onder sijn
Dloot niet een eenigh Schip/ welck bequaem was/ om/ in tijsde van nood/
tegen een liasteel pets upt te rechten. Daer was oock een Frans Schip/
met vierentwintigh Stucken/ en twaelf Maetale Bassen/ het welck Mor-
gan mede wel graeght soude willen gehadt hebben/ maer d'andere dozsten
hen niet vertrouwen onder d'Engelsen; want dese Fransman hadde een En-
gels Schip in Zee gebonden/ en alsoo hy geen vidualie meer hadde/ heeft
hy daer eenige mondtkost uptgehaelt/ en hem daer vooz geen geldt gegeven/
als alleen een assignatie op Jamaica en Tortuga. Morgan siende de Frans-
man onwilligh om mede te gaen/ nam hem met al sijn volck/ (sonder dat
sijn er op verdacht waeren) op het groote Schip gebangen; maerkende vze-
tentie op het Fransse Schip/ dat hy van d'Engelsman genoomen hadde.
Ondertusschen hieldt Morgan kyrighs-Naedt met de Capitepnen der kioof-
scheeeyen/ om te veraedtslaegen/ wat dooz een plaets men op de Spaense
kust soude aentasten. Daer wierdt geresolveert dat men t'zepl zoude gaen/
en cours stellen na d'ooftpunt van het Eplandt Espaniola, en ten ancker ko-
men aen het Eplandt Savona; en soo het gebeurde/ dat eenigh Schip quam
van de Dloot af te raecken/ dat men malkander aldaer soude vinden/ en
dat men daer soude resolveeren/ werwaerts sy heen wilden. In den dzonck
ondertusschen op de gesonthepdt van de ktoningh van Engelandt/ als mede
op het goet succes; daer wierdt lustigh geschooten/ en terwijl de Heeren
achter/ en bzaef vholick waren/deed het volck op den overloop desgelijchs;
maer toen sy in het beste van haer vzeught waeren/ veranderde deselve schie-
lyck in een dzoebigh epnde/ want dooz het schieten van de gesontheeden/
raeckten eenige voncken in het buskrupdt/ waer dooz het Schip quam te
spzingen met drie hondert en vijftigh Engelse/ behalven de Fransse/ die op
het selve gebangen waren; daer quam omtrent dertigh man af: alle die in
de kafupt waren/ wierden in 't leeven behouden/ met wepnigh schade/
Morgan wierdt aen sijn been eenighsing gequetst. Alle die daer af quaemen/
hadden achter op 't Schip gheweest; want op d'Engelse Scheeepen is de
kruptkamer gemeenthick dooz in 't Schip: daer souden 'er wel meer af ge-
komen hebben/ maer het meeste volck was dzoncken. d'Engelse geen ver-
schooning hebbende van het ongeluck/ dat haer overgekomen was van het
Ozloghschip/ namen tot haer verschooning het Frans Schip/ seggende/
dat

92

De Amerikaanseche

dat de Franssen het Koningshys Schip hadden doen spzingen/ en dat sp een
Spanse Commissie hadden/ om op d'Engelse te rooven/ en haer gewelde
aen te doen/ waer sp maer konden. Om dit te bewijssen/toonden haer een
Pas/ die sp in de Fransman gebonden hadden/ van den Gouberneur van
Baracao, op het Eplandt Cuba, om op d'Engelse Zee-Koovers te konnen
rooven/ alsoo de Spanjaerden geen oorlogh met de kroon van Engelandt
hadden/en nochtans dese Jamaickse Koovers dagelijks hostiliteit en op haer
waren gebزupckende. De Fransman hadt dese Pas van de Spanjaerden
gehaelt/ niet om op d'Engelse Koovers iets te zetendeeren/ maer om eeni-
ge Handel met de Spanjaerden te doen. Een Capiteln van het Fransse
Schip was ook in 't leeven gebleeven/ maer konde sijn saecken aldaer niet
beplepten. D'Engelse gingen met het schip naer Jamaica, en den Fransen
Capiteln volghde haer/ om sijn saecken te beplepten; maer in plaets van
hem gehoor te geven/ smeten hem in 't gevangenhuis/ en dzeigheden hem
op te hangen. Ondertusschen liet Morgan evenwel den moedt niet val-
ten/ op resolbeert met het volck/ dat op noch hadde/ sijn vooznemen te
vervolgen. Acht dagen na het spzingen van het Schip/ vistchten d'Engek-
se al de doode lichaemen/ die daer laegen en dzeeven/ niet om haer te be-
graben/ naer schuldige plicht/ maer om haer kileederen/ en goude ringen/
die sp aen haer vingers hadden; want alsse een doodt lichaem gebist had-
den/ namen sp de kileederen/ en sneden de vinger af/ daer de vingen aen
waren/ lieten haer dan alsoo weer dzyven/ tot een pzoop vooz de Haepen;
men vimdt noch de gebeenten aen strandt/ die dooz de Zee aldaer opgespoelt
zijn. Morgan bleef noch op sijn voorige resolutie/ te weten/ dat men aen
het Eplandt Savona soude veraedtslaegen/ wat plaets men aendoen soude.
Op gas de rendevoes aen het bovengemelde Eplandt/ en ging onder zepl
met sijn ophebbende Scheepen/ die vistien in 't getal waren/ waer van op
het grootste boerde/ en was gemonteert met veertien stucken: op had op die
vistien Paertupgen/ negen hondert en in de tseftigh koppen. Wepnigh da-
gen daer na quamen sp aen Cabo de Lobos, aen de zupdtzijde van het Epi-
landt Espaniola geleegen/ omtrent het midden van het selve/ tusschen Cabo
Tibran, en Punta del Opada: Morgan wierdt aldaer dooz de stercke Oustes-
lijcke wind/ die daer waept/ drie weken opgehouden; sp waren alle dagen
onder zepl om boven de klap te komen/ maer sp konden niet; doch ten
laetsten quamen sp deselve evenwel noch te boven; seben of acht mylen
daer van daen kregen sp noch een Schip in 't gesfecht/ zijnde een Engels-
man/ die upt Engelandt quam. Eenige van de Scheepen gingen daer
na toe/ om wat te koopen. Morgan vervolghde sijn kours/ en gas haer
Tendebous in de Bay Ocoa, alwaer hyse inwachten soude. Twee dagen
daer naer quam Morgan in de Bay van Ocoa om water te halen/ en om
sijn Scheepen in te wachten. Ondertusschen wierdt daer alle dagen van
pder Schip bys a ses man aen landt gesonden/ om de kost te sfecken dooz
het geheele Scheepsvolck/ om haer vactualie/ die sp in hadden/ te bespa-
ren. Sp schooten alles watse vinden konden/ paerden/ ezels/ koepen/
en schapen. De Spanjaerden die dit niet wel mochten lyden/ en fiende
dat'er

ZEE-ROOVERS.

93

dat 'er elcke reps soo wepnigh volck aen landt quam / namen vooz de Ro-
bers een pots te speelen; sp lieten dzie of vier hondert soldaten van het guar-
nissen van de Stadt St. Domingo komen (alsoo die plaets daer dicht bp ge-
legen is) en doen de Robers weder aen landt quamen / hadden de Span-
jaerden alle de bassen van de zeekant landtwaerdt in gesjaeght. Als nu de
Robers omtrent dzie mijlen boschwaerdt in gegaen waren/ zijnde omtrent
bijstigh sterck / soo vertoonden de Spanjaerden haer een schoone trop Boepen/
achter de welche dzie of vier Spanjaerden waren/ die quansups de Boepen
weg joegen: de Robers bielen daer op aen/om eenige van die beesten te schieten/
en de Spanjaerden lietense haer gangh gaen ; maer doense doende waren/
om de geschoote beesten wegh te nemen/ bielen de Spanjaerden op haer
met al hun machten/ roepende: Matta, matta. De Robers verlieten de
Gheschooten beesten/ stelden haer in postuer/ en bochten furieus tegens de
Spanjaerden / terwijl de eene helft van haer schoot / laeden d'andere helft
weder ; dat gingh dus gheduerigh aen / en ondertusschen retireerden sp
gestadigh al achter upt / soo langh tot datse het bosch weder kregen. De
Spanjaerden wilden haer bezbolgen/maer siende dat de Robers wepnig mis
schooten/ en dat sp alree een groot getal van dooden en gequetsten hadden/
retireerden weder te rugh; maez de Robezs bleeven noch in't bosch/ om ee-
nige gequetsten/ die se hadden/ te verbinden/ soo goedt als se konden/ tot
tor tydt tot dat sp aen boozt quamen. Ondertusschen sagen sp de Span-
jaerden in de Savana haer dooden en gequetsten dzagen/ behalven een van de
Robezs die daer dood gebleeven was. Een partp van de Spanjaerden gingen
rondtrom dit doode lichaem staen / en elck met een bloote deegen staeken in dit
doode lichaem/ en riepen: La Cornudo Ladron. De Robers / die in't bosch
waren/ siende dat de meeste macht geretireekt was/ bielen op de sen hoop aen/
ende sloegen beele van de selbe doodt / en namen het doode lichaem / dat meez
als hondert steecken nae sijn doodt gekreegen hadde / en begroeven het in't
bosch. Daer na schooten de Robers eenige paerden doodt / om bleesch te heb-
ben dat sp aen boozt souden bzengen / alwaer sp mede haer gequetsten bzach-
ten. 's Anderen daeghs ging Morgan self aen landt met twee hondert man /
maer de Spanjaerden waren doen al wegh / en hadden oock de beesten wegh
gedzeeven/ hp liet eenige hupsen/ die daer waren / in de bzandt steecken / en
quam doen hp dat gedaen hadt/weder aen boozt.

Morgan siende dat sijn Scheepen niet quamen/ gingh onder zepl met de Scheepen die hp bp hem hadde; naer eenighe dagen zeplens quam hp aen het Eplandt Savona, alwaer hp sijn laetste Rendebous gegeben hadde / en daer geen teekenen vindende van sijn scheepen/ resolbeerde aldaer eenige da gen te wachten. Ondertusschen sondt hp omtrent hondert en bijstigh man upt / om te landen aen het Eplandt Espagniola, en aldaer eenige Dozpen/ die omtrent St. Domingo zijn / te plonderen / en om eenige vidualie te beko men / alsoo sp begonnen gebzeck te lijden. Maer het volck / dat Morgan ge sonden hadt / quam onbezrechter saecken weder aen boozt/ alsoo de Spanjaer- den/ verwittigt zijnde datse op de kust waren / alle in't gelweer stonden / en de Robers/ die anders niet wilden bechten als om bupt/ dit niet wel aen stondt.

M

Morgan

94

De Amerikaensche

Morgan fiende dat sijn medemackers niet guamen / deed een monferring
over het volck dat hy by hem hadde / ende bevondt datse vijf handert ende
ettelijckie koppen / en acht haertupgen sterck waren / van de welchie sijn Schip
het grootste was / als ick hier vooz gesepdt heb. Sijn voorige resolutie was /
om langhs de Rust van Caraco alle de Steeden en Dozpen / die daer zijn / te
gaen rooden en plonderen / maer doen hy sich te swaick bevondt / moest hy
een andere resolutie neemen. Onder sijn hoop was een Frans Capiteln/
die eertijds met Lolonois de Stadt Maracaibo hadt helpen inneemen / en de
geleegentheden van dat Meer soodanigh geremazqueert hadt / dat hy sich
verstouten dozst / om de Bloot van Morgan daer in te hengen. Na dat hy
sulchs met Morgan overlept hadde / op wat wijse dat men 't aenleggen moest
om dese plaets in te nemen / wierdt het volck daer van verwitright / en sp
zesolveerden daer alle eenparigh toe om heen te gaen.

Morgan stack met dese resolutie t'zeewaert in / en stelde sijn kours na het
Eplandt Curasou : dit in het gesicht hebbende / liet hy 't naer Ruba sachen /
't welck een Eplandt is / dat omtrent twaelf mijlen van de westpunt van
Curasou is / ende onder de Westindische Maetschappy behoozt / die daez
een Sezgeant stelt als Goubezneur met vijftien soldaten. Dozders is het
Eplandt bewoont van Indianen / die Spaensel spzeecken / ende die van we-
gen de Religie onder de Spaenschen staen; alle jaren komt daer een Spaensel
Pziestez / van een Dozp / daer teghen over aen de vaste Rust / ghenaemt
Coro, die haer predicht / en het Sacrament nae de Noomsche wijse upt-
deelt. Dese Indianen handelen met de Kovezs / die daer komen / en ruplen
schapen en bocken / tegen lijwaet / gaeren / of pets anders / datse van noo-
den hebben. Dit Eplandt is niet vruichtbaer / maez heel doz / en meest met
kreupelbosch bewossen; daer zijn groote menigte van schapen en bocken/daez
d'inwoonders haer mede geneeren / nebens wat Spaense Tarw die sp daer
zaepen; daer zijn oock veel paerden / die d'inwoondezs gebuzpichen / want al
watse doen / dat doense te paert / al gaense maer vijf hondert schzeeden van
haer hups om wat haelen; daer zijn oock veel Katel slanghen / en
Spinnekoppen die seer senijnigh zijn; wanneer dat'er pemandt van dese on-
dierten gebeeten is / werd hy in een hanghmat vast gebonden / en blijft daer
bier en twintig uren sander eeten of dzincken in leggen. d'Inwoonders geven
vooz / wanneer pemand van dese beesten gebeten wozdt / dat hy sich onthouden
moet van dzincken / of anders sterben moet.

Morgan aen dit Eplandt ten anckier geliomen zijnde / verhandelde met d'In-
dianen soo veel bocken en schapen / als hy van doen hadde vooz sijn geheele
Bloot; en na twee dagen aldaer beztoeft te hebben / vertzock hy bp nachst /
om dat sp niet sien souden / waer hy 't na toe wende; maer sp merckten het
ebenwel. 's Anderen daeghs quamen sp in't midden van de Bap van Ma-
racaibo: en om niet gesien te wozden van de Vigia, die ver in Zee sien kan /
ten ancker leggen op acht haden in water / en ging 's avonds wedez onder zepl.
's Anderen daeghs was hy met den dag hy vooz de barre van de Lagon, of de
Meer. De Spanjaezden hadden meer een nieuw Kasteel ghet immert / waer
upt sp met grof Canon Morgan welkom hieten / dat sp daez op geplant hadden.

Alle

ZEE-ROVERS.

95

Alle de klepne vaertupgen wierden afgevaerdicht/ om op het spoedigste het volck aen landt te setten. De Spanjaerden waren ook lustigst doende hun klaer te maecken in't kasteel / en schooten geduerigst met grost kanon / en verbzanden ook eenige hupsen / die omtrent het Casteel stonden / om beter rupinte te hebben / en schooten geduurigst al het geschut rondom los den heelen dagh dooz; het was omtrent avond/wanneer Morgan met zijn volk daer quam. Hy vondt niemandt in het kasteel; want doen sp hem dicht op't kasteel sagen komen / stacken een party krupdt in de bzaand / en onder de roock bluchten sp boschwaerd in. Morgan in het kasteel komende met zijn volck / was verwondert geen volck daer te vinden/ alsoo 't seer bequaem was om te konnen houden / sp vonden een kelder vol krupdt / meest om ver gestroopt / en een endt bzaandende lont / dat omtrent een duym ver van het krupdt was / soo dat het niet veel scheelden of sp souden met het kasteel en al in de lucht gespyzongen hebben. Morgan liet het krupdt terstont upt het kasteel bezengen / en de muuren bzeecken / soo ver als het van nooden was / om alle de stucken onder de voet te werpen. Daer wierden gebonden festien stucken Canon / schietende acht / twaelf / en vier en twintigst ponde / en tachtentigst musquetten / en ander anmonitie naer advenant. De stucken wierden van boven neder van het Casteel gewogen / en de lopaerden verbzandt. 's Anderen daeghs 's mozens bzeegh quamen de Scheepen binnen / en het krupdt wierdt gedeelt onder alle de Scheepen die geschut hadden ; de stucken die van het kasteel gewozen waren / wierden vernagelt / en in't zant begraven. Het volck gingst terstondt weder scheep / om naer de Stadt Maracaibo op het spoedigste te baren / maer het water was soo laegh op de banck die in de mond van de Lagon is / dat de Scheepen qualijk daer over konden komen / soo dat eenighe vast bleeven sitten ; doch om geen tydt te verliezen / wierdt het volck terstondt op de rest van de vaertupgen / die ondiep gingen / overgestet / om voozt na de Stadt te gaen. 's Anderen daeghs / omtrent de middagh / quamen sp gesamentlyck vooz de Stadt Maracaibo, ende setten het met haer vaertupgen dicht onder de wal / om onder de bescherminge van het weynighs geschut / datse op hadden / al het volck aen landt te hngen. Maer het geschiede alsoo gemackelyck / als aen het Fozt la Barre, alsoo de Spanjaerden met alle man boschwaerdt in geblucht waren / en de Stadt ten besten gelaten hadde met eenige arme gebzeckelycke menschen / die niet gaen konden / noch niet te verliezen en hadden.

De liobers in de Stadt gekomen zynde / besochten over al om te sien of 'er geen macht elders verbozgen lagh in eenige hupsen / of boschwaerdt in omtrent de Stadt; ende geen onraedt gevonden hebbende / nam pder Compagnie / of Scheepsvolck / haer Logementen aen de Marckt / van de groote vierck wierdt een generael Corps de guarde gemaerkt / alwaer geduurigst wacht gehouden wierd. Ick sal hier de gelegenthaupt van de Stad Maracaibo niet beschrijven / alsoo ick het gedaen heb in het verhael van 't inneemen van de selve Stadt dooz Lolonois. Op die self de dagh / als de liobers in de Stadt gekomen zijn / wierd terstont een party van hondert man uytgesonden /

II 2

96

De Amerikaensche

den / om bupt en gebangens te achterhalen. 's Anderen daegs abon ds qua-
men de selve weder met omtrent vijftigheijn / gijeladen met ver-
schepde goederen / en omtrent dertighe gebangens / soo mannen / voutwen /
als kinderen en slaven. Dese gebangens wierden terstond gepluicht naer
gewoonte / om datse souden seggen waer het volck van de Stadt gevlucht
was / d'een wierdt gewipt en geslagen / d'ander wierd op sijn St. Andries
geschandelt / met hzandende lonten tusschen de vingers en toonen; den ander
wierdt een touw om sijn hooft gebonden / tot hem de oogen uyt de kop
soo dick quammen als eperen; die geene die niet segghen wilden / wierden
doodt geslaegen / om datse geen meer tozmenten konden pzaetiseeren om
die lypden aen te doen. Dit duerde omtzent drie weecken. De Kooberg
liepen ondertusschen alle dagen op partp / en hzachten alzijdt veel bupt me-
de / soo datse noopt vzuchteloos uptyngen. Ja datse omtrent honderts
ban de principaelste familien van Maracaibo gebangen genoomen / en hun
goedt geroost hadden / resolveerde Morgan naer Gibralter te gaen. Alle de
Scheepen wierden stracks klaer gemaecht / en de bupt met de gebangens
ingescheept / het ancker gelicht/en voozt naer Gibralter hun kours genoomen/
en peparatie gemaecht om te slaen : pder wist wat hem te doen stondt.
Daer waren eenige van de gebangens afgevaerdigd om aen land te gaen /
en uyt den naem van Morgan aen die van Gibralter te seggen / datse haer
opgeven souden ; of indien sp sich hertneckig toander / dat hy haer geen
quartier sou geven / want dese Kooberg meenden niet beter onthaelt te wer-
den / als de Franse twee jaren te vooren onthaelt waren.

Haer eenige dagens zeplens quam Morgan met sijn Doot in 't gesicht van
Gibralter, afwaer de Spanjaerden met grof Canon dapper op begonnen te
schieten. De Kovers / in plaets van eenige alteratie daer over te hebben /
begonnen moedt te scheppen / seggende / dat als 'er te plochbaitren viel /
dat 'er oock bupt soude zijn / en dat dit supcker was / om de suere saute
soet te maecken. 's Anderen daeghs met het aenbreecken van den dagh /
wierdt het volck aen landt geset / en in plaets van de rechte wegh te nee-
men / bedacht de Fransman / die daer gemeest was / en de gelegenthepdt
wel wist/een andere dooz het boscy/om van boven recht in het Dozy van ach-
ter in te vallen. Ondertusschen hacht men eenigh volck in de wegh gelaten/
om de Spanjaerden te doen deneken / dat men die wegh evenwel neemen
soude. Haer de Kovers hadden diergelijcke voozichtighepdt niet van
nooden / alsoo de Spanjaerden de geheugenisse noch hadde / van twee
jaren te vooren / doen de Franse daer waren / de plaets liever ten bestem
te geven / als dat 'er soo veel om hals souden komen / als doenmaels ge-
beurt was. De Spanjaerden hadden eenige Embuscade gemaecht buj-
ten het Dozy / op de wegh waer in sp gevlucht waren / om / of het gebeu-
ten mochte / dat sp overballen wierden / haer al bluchtende te verwee-
ten. De stucken / die op het Foort waren / haddense vernagelt / en het bus-
krupdt weghgenomen.

De Kovers vonden niemandt in het Dozy als een seer onnoafel of simpel
mensch/ dese wierd van haer onderzaegt waer dat het volck gevlucht was?

m

ZEE-ROOVERS.

97

Hr antwoozde / dat hp het niet wist / noch dat hp 't aen haer ookt niet gebzaegt
hadt doen sp wegh liepen: sp bzoegen hem oock of hp geen plantagten wist ?
Hp antwoozden dat hp wel op twintigh ban sijn leven geweest hadt. Doz-
ders bzoegen sp hem / of hp niet en wist waer het geldt en silber van de Her-
ken was ? hp sepde ja / en bzacht haer in de Herck in de Sacrificie, seggende
dat hp al het silber van de Herck daer gesten hadt/ maer dat hp niet wist
waer het gebleeden was. Doen sp geen meer beschepdt van hem konden
krijgen / maeckten sp hem bast / en wipten hem. Doen begon desen onnoo-
felen mensch te roepen: laet mp los / ich sal u mijn hups/ mijn goedt / en mijn
geldt wijsen. Doen mesdense datse een mensch booz hadden / die het wel
hadde / en dat hp hem soo mal hield. Sp lieten hem dan los / en daer naer
bzacht hp haer in een hupsjen / daer hp eenige aerde schotels / bozden / en an-
dere bodden begraven hadt / nebens dzie stucken van achten aen geldt. Sp
bzoegen naer sijn naem / hp antwoozde / dat hp Don Sebaftiaen Sanches ge-
noemt wierdt / en dat sijn bzoeder Gouberneur van Maracaibo was. Doen
begonnense hem op nieuw te pynigen / en wipten hem weder / en floegen
hem dat het bloed bp sijn lijf needer liep. Hp riep datse hem los souden la-
ten / en dat hp haer bzengen soude aen sijn supcker moolen / alwaer al sijn
goedt was / met sijn slaben; maer als hp los gemaeckt was / konde hp niet
gaen: sp smeeten hem op een paert / ende doense in 't bosch waren / sepde hp/
dat hp geen supckermoolen hadde / noch niet in de wereldt / en dat hp van het
Basthups leefden / gelijck het oock waer was / alsse naderhandt bevonden
hebben. Doen namense hem weder / en wipten hem / hangende steenen aen
sijn hals en voeten / en namen Palmiste bladeren / en bzanden die onder sijn
aengesicht / waer dooz hp soo geblaeckert wierd / dat hp geen mensch geleech;
daer toe floegense hem geweldigh. Hp hadt dese tozmenten een half uur ge-
leeden / wanneer hp de geest gaf. Sp smeeden het touw af / daer hp aen hing /
sleepten hem in 't bosch / en lieten hem daer leggen: dus epndighde desen on-
nooselen mensch sijn leven / als een Martelaer. Dien seiven dagh gingh'er
een partp upt / die een arm Hupsman met sijn twee dochters gebangen bzacht.
En 's anderen daeghs 's mozens bzoegh gingense met die Hupsman / die
haer bzengen soude daer volck was / gelijck hp meende. Hp bzacht haer dien
dagh op verschepden plaetsen / daer wel volck geweest was; de Spanjaez-
den / merckende dat de Kovers op partp liepen / bertoonden haer niet op de
plantagten / maer liepen boschwaerdt in / alwaerse hupsjes maechten van
tacken van boomen / om haer goedt in te bergen dooz de reegen. Dese arme
hupsman kost geen volck binden / de Kovers meenden dat hp het al willens
dee / waer over sp hem upt gramsteurlighepdt doodt floegen; en hingen hem
op aen een boom / niet tegenstaende d'arme man seer pberigh om sijn leven
badt. Daer na verspsepden sp haer om 't volck hier of daer t'overballen om-
trent de plantagien; want se moesten daer nood sahelijck komen om onderhoud
te halen / soo van bzuchten / woztelen / en andere gewassen / die daer te binden
zijn. Epndelijck namen sp een slaef / dien sp beloofden mede naer Jamaica
te sullen nemen / en hem soo beel geldt te geben / als een van haer trecken sou-
den / en daer hoven soo beel Spaensche kleederen als hp hebben wilde. Dit

M 3

fondt.

98

De Amerikaensche

Stondt de Neger wel aen; hp bzacht haer terstondt daer volck was / en als
sp Spaensche gebangen hadden/ lieten sp eenige van de slaef doodt flaen /
op dat hp van haer niet bluchten souden. Dese Swart deede daer groote
schade aen de Spanjaerden. De Boobers bleven acht dagen met hem wegh/
datse tot Gibralter niet quamen / en de gebangens/ diese kreegen/ deedense
mede marcheeren / en haer goedt lietense met Mupl-ezels wegh voeren. Op
het laetste kregen sp soo beel gebangens bp een/ datse niet langer marcheeren
konden/ resolbeerden doent weder naer Gibralter te lieeren/ alwaer sp ober de
twee hondert en vyftigh gebangens/ soo mannen/ bzouwen/ als kinderen/
en slaven hzachten.

Doense weder ghekeert waren / wiezden alle de gebangens onderbzaeght
offe geen geldt verbozgen hadden / en ofse geen geldt van anderen wisten/ ende
die niet bekennen wilden / wierden getoizmenteezt/ met de wzeedste tozmen-
ten / diese konden bedencken: onder anderen wierdt een oude Poztugees seer
swaer gepijnight / een man van in de festigh jaren oudt / dooz het seggen ban
een Neger / die geseght hadt dat hp een rjck man was. Daer op wierd dese
oude man gebat / en gebzaeght waer sijn geldt was? hp verklaerde hp al het
geen daer hp bp zweeren kost / dat hp niet meez in de wereldt hadt / als hon-
dezt stucken van achten hadde / dewelchje een Jonghman / die hp hem woon-
de / mede genomen hadde / en was daez mee geblucht. Sp geloofden hem
niet / maer wipten hem soo swaer / dat sijn armen heel om gedzaept waren;
ende doen hp noch niet wilde bekennen / bonden sp hem basf aen sijn dupmen/
en aen bepde sijn groote toonen / ende maeckten hem al soo aen vier palen basf/
soo pder lidt rupm anderhalve badem van pder pael was ; doen sloegen sp
met hun vieren met stocken op de koozden daez hp aen basf was / soo dat sijn
lijf begon te schudden / en de zenuwen te recken. Dit was noch niet genoegh
na haez sin: sp namen noch een steen / die wel twee hondert pondt woegh / en
lepden die op sijn lenden; doen staeken sp eenige palmistse bladeren ondez hem/
dat de blam sijn gheheel aengesicht / en het hapz van sijn hooft afhzanden;
nochtans dooz al dese sware tozmenten en bekende hp niet dat hp geldt hadde.
Sp maeckten hem dan weder los / en bonden hem aen een pplaer van de
Herck basf / die doen een groote Corps de guarde was / en gaben hem geen
eeten als een stuckje bleesch daeghs / eben soo beel oin hem in't leben te hou-
den. Doen hp omtrent vier a vyf dagen aldus basf was geweest / versocht
hp dat eenige bzitenden van de gebangens bp hem morchten komen / en dat
hp eenige middeken soude sfecken om geldt te konnen geven: Na dat hp sijn
bzitenden gespzoeken hadt / beloofde hp vyf hondert stucken van achten;
maez hp wiezd niet eens gehoozt/ maer in tegendeel kreegh hp een partp fla-
gen / en wierdt hem gesepdt / dat hp in plaets van honderden van dupsenden
moest spreecken / of dat het hem anders het leven soude kosten. Epndelijck/
nae dat hp alle bewijs bpgebzacht hadde / dat hp konde / dat hp een arm man
was / die sijn kost met tappen moest verdienen/ accozdeerden sp met hem booz
dupsent stucken van achten. Dese hadde noch alle de tozmenten niet geleeden /
die se pzaftseerden om de Spanjaerden te doen bekennen waer datse haer geld
gebozgen hadden/ sp hebben eenige bp de mannelijckie leden opgehangen / soo
dat

ZEE-ROOVERS.

99

dat doo? de zwaerte van haer lichamen afvielen / dat 'er anders niet
bleef als de mannelijcke vioede / ende daer naer drze a vier mael met een
Spaensche deegen doo? het lichaem gestoocken / en soo laten leggen / tot
dat Godt haer doo? de doodt van d'ellendige staet / daerse in waren / ver-
loste; ja daer zynder geweest / die noch vier a bijf dagen daer naer geleeft
hebben. Andere hebben sy genoomen / en op een hout krups ghebonden /
en vhandende konden tusschen de vingers en toonen geleydt. Andere heb-
bense gebonden / ende met de voeten doo? het buur geleydt / en met het be-
smeert / tot datse geheel gebzaden waren / en dan soo laten leggen. Na dat
sy de blanke menschen genoegh gepijnight hadden / namen sy de slaven.
Eyndelijck vondense een slaef / die haer beloofde te bzengen in een Bibier /
die in de Lagon was / daer een Schip met vier Barcken waren / geladen met
kostelijcke goederen / hoorende tot Maracaibo thumps, en met een verklichten
sy een andere slaef / die wist waer de Gouverneur met de meeste vzouwen
van Gibralter waren: dese wierdt terstondt mede gebat / maer hy ontkende
het; daer op wierd hy vast gebonden / en sy dzeenghden hem op te hangen /
doen bekende hy 't / en beloofden haer te sullen bzengen daer de Gouver-
neur was. Daer wierdt terstondt geresolbeert / dat 'er hondert man met
twee klepne vaertuygen naer de Bibier souden gaen / daer de Scheepen la-
gen / en dat de rest van het bolck naer de Gouverneur souden gaen: de ge-
vangens wierden op de Scheepen gebzacht; en 's anderen daeghs gingh
yder daer hy bescheyden was. Morgan marcheerde met drze hondert en
bijstigh man naer de Gouverneur / die sich retireerde op een Eylandt / dat
in 't midden van een Bibier was / en hadde sich aldaer gesoztificeert. Naer
twee dagen marcheerens / quamen sy op de ghesepde plaets / alwaer de
Gouverneur sich geretireert hadde; maer doo? eenige bespieders / die hy
hadde / was hy van de komst van de hovers verwittight / soo dat hy sich
met zijn bolck / dat hy by hem hadde / op een bergh retireerde / alwaer
maer een naeuwe passagie was / soo dat men een doo? een moest marche-
ren; en boven dien hadt hy eenige buurwercken gemaecht / om de hovers
daer mede te stutten / by aldien sy hem daer gevolght hadden / gelijckse
gesint waren / indiense niet belet waren geweest doo? een sware reegen / die
haer overbiel / en groote schaede deede in het passeeren van een Bibier / al-
waerse eenige Maupl-ezels verlooren / geladen met geldt en goedt / als me-
de eenige vzouwen en kinderen / die daer verdzonken / oock eenig geweer
van de hovers raeckte onbequaem / en haer krupd was nat: Had 'er doen
maer een bijstigh welgemonteerde mannen gekomen met Lancen / sy souden
alle de hovers gemackelijck gedoodt hebben; maer de schyck was onder
de Spanjaerden soo groot / datse meenden / dat de boomen die in 't bosch
waren / wanneer sy doo? de wind maer riffelden / Ladronnen waren / (soo
noemense de hovers.) Eyndelijck naer veel suckelens / geraeckten de Bo-
vers doo? het water; sy konden haer selven noch wel redden / maer d'ar-
me vzouwen en klepne kinderen konden soo qualick voozt / dat het een
jammer was om aen te sien; sy moesten altemets een halve miij doo? het
bosch loopen / en doo? 't water tot de middel toe; want het land is heel laeg /
en de

100

De Amerikaensche

en deribieren waren soo vol dooz den overbloed van regen en 't water / dat upt het geberghede quam / datse overliepen / en veel landt onder was. Twaelf dagen naer haer vertreck / quamen sp weder in Gibralter, met noch een groot getal gebangens / maer haer aenflagh was misflucht. Twee dagen daer nae quamen de Scheepen / die naer deribier ghebaren waren / bzachten een Schip met vier Barcken mede / nebens eenige goeder en en gevangen: sp hadden de Scheepen niet konnen neemen met al het goedt dat daer in was / dooz dien de Spanjaerden haer met Canoes bespied hadden / en het meeste goedt daer upt gelost / en waren van meening om de Scheepen te verhlanden alsse gheloft waren ; maer eer dat het gheschiede / wierden sp van de Novers overballen / soo datse de Scheepen noch kreegen met eenige koopmanschappen / als lijwaet en zijde waren. Na datse noch verscheyden tochten op party gegaen / en nu vijf weecken in Gibralter geweest waren / soo resolveerden sp te vertzecken. Sp sonden derhalven evenige van de Spanjaerden diese hadden / om de hzandtschattinge vooz de Stadt te gaen epesten ; of soo sp het niet bzachten / soudense de Stadt verhlanden. De Spanjaerden / die gesonden waren / quamen weder te rugge / seggende datse niemandt konden vinden / ende dat de Gouverneur haer verboden hadde eenige hzandtschattinge te betalen; maer soo Morgan patientie wilde hebben / dat sp ouder malkanderen soo veel by een souden bzengen tot de somme van vijf duppent stucken van achten / ende datse hem Ostagiers souden mede geven na Maracaibo toe / tot dat de rest betaelt was. Morgan, die soo langh van Maracaibo was gheweest / en niet wist hoe het daer stondt ( alsoo de Spanjaerden tydt genoegh hadden gehadt / om een bequame macht by een te bzengen / en hem d'uptkomst van de Lagon te beletten ) was haestigh om te vertrecken. Hy stondt het haer dan toe / en nam vier Ostagiers mede / latende alle de gebangen loopen ( na dat sp gerantsoeneert waren ) maer hielden de slaven. De Spanjaerden wilden oock het rantsoen betaelen vooz de neger / die Sits van de Novers was geweest / maer Morgan wilde hem haer niet overgeven / want sp souden hem sonder twijssel levendigh gehandt hebben / by aldien sp hem gekreegen hadden. Als doen lichten de Novers haer ankers / en gingen t'zepl / en vier dagen daer nae quamen sp aen de Stadt Maracaibo, alwaerse alle dingen vonden / als se het gelaten hadden. Maer se hadden de tydinge / diese kreegen / niet verwacht. Een arm man / die in het Gasthups geblyben was / quam by Morgan, en bzacht hem tydinge / dat'er drie Spaense Oozloghs Scheepen aen de mondt van de Lagon waren / die naer hem wachten / ende dat het itasteel weer wel voozien was van geschut en van bolck. Daer wierdt terstondt een licht vaertupgh afgevaerdight / om na de mondt van de Lagon te gaen / en sien wat vooz Scheepen dat 'er waren. 's Anderen daeghs 's avondts quam het scheepje weder / en bzacht volkomen bericht van het geen d'oude man gesepot hadde / en hadde de Scheepen gesien / en onder de Canon schooten van haer geweest. Hy hadt oock wel gesien datse vol bolck waren / en dat het grooste wel beertig stukken Canon op hadde / het tweede dertigh / en het kleunste vier en twintigh;

ZEE-ROOVERS.

101

togh; als mede dat hy volck op het Hasteel hadde gesten. Dese maert was
ongelijck grooter als die van Morgan; want het swaerste Schip / dat hy by
hem hadde/hadt maer beertien stuchen Canon op/nicmand dozst laten blijcken
in wat benauwheyt dat hy was / Morgan selber niet: hier was goeden raed
duur; daer en was geen uptkomst / als upt de mond te loopen daer de Scheepen
lagen / en over landt was'er geen hang. Morgan hadt wel gewildt datse aen
de Stadt ghekomen waren / lieber als dassedaeer bleeven / alfoo sp met haer
zware Scheepen hem groote schaede konden doen. Ebenwel / het scheen
dat Godt (tot straf van de Spanjaerden) eenige middelen aen dase Rovers
toeliet / om haer upt de handen van haer rechtvaerdige bpanden te redden.

Morgan, om te toonen dat hy niet vertsaeght was / sondt een Spanjaerd
om de bhandtschartinge hooz de Stadt Maracaibo telepschen. Twee dagen
daer na quam de Spanjaerdt weer met een brief van den Spaenschen Gene-
rael Don Alonzo del Campo de Spinoce, die met syn scheepen aen de mond
van de Meer / of Lagon lagh / de selvde lypde aldus:

Brief van den Spaenschen Generael Don Alonzo del Campo
Spinoce, aen Morgan, Admirael van de Rovers.

H Ebbende, door onse Vrienden en Nageburen, de tijdinge bekomen, als
dat ghylieden de stoutigheydt genoomen hebt, om hoftiliteyten te komen
gebruycken, in de Landen en Steeden, hoorende onder de gehoorfaem-
heydt van fijn Catholijcke Majefteyt, den Koningh van Spanjen, mijn Mee-
fter, soo ben ick volgens mijn schuldige plicht hier ingekomen, en heb het
Kafteel, dat ghy van een party flaeuwhertige afgenoomen hebt, en het geschut
daer afgeworpen, weder opgerecht, om u daer mede d'uytkomst van de Lagon
te beletten, en soo veel afbreuck te doen, als mijn plicht van my vereyscht.
Maer soo ghylleden met ootmoedigheydt alles wederom wilt geven dat ghy ge-
noomen! hebt, nevens alle de flaven en andere gevangens, fal ick u uyt goeder-
tierenheydt laten paſſeeren, op dat ghy weder in u landt retireert; ende
soo ghy u hertneckigh toondt tegen dase eerlicke conditien, die ick u voorstel,
sal ick lichte Scheepen uyt Caraco ontbieden, waer mede ick mijn volck fal op-
ſtueren naer Maracaibo, met order om u altemael door het zwaert te doen ver-
gaen. Dit is mijn laetste refolutie; ſie toe, en wees mijn goedtheydt niet on-
danckbaer, want ick heb hier kloeckmoedige ſoldaten, die verlangen om wraeck
te mogen neemen over u, wegens d'onrechtvaerdigheydt, die ghy de Spaensche
natie in America aendoet.

Op mijn onderhebbende Koninghs Schip, genaermt de Magdaleen, leggende
ten ancker in de mond van de Lagon van Maracaibo, den 24 April 1669,

Was geteeckent

Don ALONZE DEL CAMPO de SPINOCE.

R

Mor-

102

De Amerikaensche

Morgan dese brief gheleesen hebbende / liet alle de Noobers op de Marckt
bergaderen / ende liet de brief eerst in't Engelsch / en daer nae in 't Frans
keesen / vzagende hoe datse altemael gesint waren / het goedt weder te geben /
om vype passagie te krijen / of daer om te bechten? Sp antwoorden een-
parighijck / datse tsever wilden bechten tot der doodt toe/ als het goedt soo
los weer over geben; daerse haer leben eens 'ooz gewaeght hadden / datse dat
hooz de tweede mael oock wel wilden doen. Een van den hoop quam by Mor-
gan, en sepde dat hp met tmaelf man het groote Schip aennam te verdistrueren
op dese wijse: Men soude van dat Schip / dat men in de Lagon genoomen
havde / een hzander maecken / en dat wel toetaeckelen als een Gozlogs Schip
met de Blagge van hoven; en in het Schip tegens hoozt aen / een partyp hou-
ten met mutsen daer op stellen; het welck vertoonen sou als of het Scheeps-
volck was: en hooz het geschut sou men ter hoozt uptsteecken eenige houten /
die men Negers Troimmels noemt / welcke houten hol / en omerent ander-
halve babem langh zijn. Dit hoozstel wierdt goedt gebonden / also men in
d'upterste noodt was; maer Morgan wilde eerst sien / of hp geen andere Con-
dition met den Spaenschen Generael soude honnen maecken. Hp stuerden
dan weder een Spanjaerdt te rugh met dese volgende propositie:

Dat de Rovers uyt Maracaibo vertrecken souden. Sonder aen de Stadt eenige
schade te doen, door brandt, of andersints, en Sonder eenige brandtschattinge
voorts te pretendeeren.

Datse de helft van de slaven weder souden geven, en alle de gevangens Sondor
rantsoen vry te laten.

Datse oock de brandtschattinge van Gibralter, die noch niet betaelt was, mede
quijt souden schelden, en de Ostagiers op haer vrye voeten stellen,

De Spaense Generael antwoorde daer op / dat hp sulcke conditien niet
eens aen wilde sien / ende soo sp noch twee dagen achter bleeven Sondor haer
wolligh over te geben op die conditien / die hp haer voozgeschzeven hadde /
dat hp haer te buur en te swaerdt soude verdelgen. Doen Morgan sulck een
antwoozdt van de Generael gehregen hadde / soo resfolveert hp datelijck met
sijn bolck alles in °t werck te stellen watse konden / om upt de Lagon te ge-
raecken Sondor haer bupt over te geben. Alle de gebangens wierden vooz
eerst wel geslooten en koozt gehouden. De slaven / die plachten te dienen om
water te haelen / en andere dingen te doen / wierden mede geslooten / ende de
Noobers deden selber dat geen dat de slaven gewoon waren te doen. Onder-
wylen bergadert men alle het teer / pick en swabel / dat men in de Stadt kon
binden / om de hzander toe te maecken / als mede eenige andere buurwercken;
het rupm van 't Schip wierdt gebult met bladen van Palmiste boomen/
die in een mengingh / van pick / swabel en teer / ghechoopt wierden: daer
wierd in deselve de Mixtura, eenig getal van groote beseningen gedoopt/de welc-
he dienden om de pijpen te decken / die langs het hoozt vooz 't Canon gemaecht
waren/ondez pder pijp waren sef Potichen bushkrupd/en om dat het meer kracht
soude doen / wierdt de helft van de halcken/die onder den oberloop waren/ aen
stucken gesaegt. Daer wierden oock nieuwe poozten in het Schip ge maeckt/in
bewelcke

ZEE-ROVERS.

103

bewelcke die Rogers Trommels in plaers van geschut gelepd wierden. Langs het boort wierden eenige houten geset / op welckers epinden een muts of hoed stondt / soo dat het menschen scheenen te zijn; doen wierd'er de Admirael's blagge opgeset. De Bzander dus toegemaekt zijnde / resolbeert men naer de mondt van de Lagon te zeplen; ende tot die intentie wierden alle de geban- gens in een groote barque geset / en in een ander barque / alle de bupt / met de principaelse vzouwen / pdez barque was met twaelf man bemant van de Nobers / wel gewapent: in de barque / daer d'Indianen waren / wier- den verschepden packen goederen ingedaen; en in de barque daer de vzouwen waren al het geldt en juweelen. Alle de barquen hadden oздze op een sekere poft achter aen te houden / en als 'er een sepn gedaen wierdt / souden sp in 't midden van de Bloot komen/ om dzybende het gat upt te loopen. De Bzander hadt oeder om booz den Administrael te zeplen / die hem aen het groote Schip sou aenkilampen; en soo hp hem mis liep dooz de stroom/soude den Administrael hem evenwel aeu boort gekilampt hebben. Daez was een ander Schip ach- ter den Administrael / dat toegemaekt was als een bzander: en op dat den bpandt het booz een bzander soude aensien / hadt hp eenig harpups of ander tugh doen smooken. Na dat Morgan aldus alle d'ozdezs gegeben hadde / wierd'er een ge- nerale Cedt gedaen / dat men malkander bp souden staen tot de laetste dzop- pel bloedt toe / en bp eenigh verlies / dat men geen quartier souden roepen; maer verchten tot de laetste man toe: ende die geene die sych genereus dzoegh / en eenige extaozdinare daedt deede / of een Schip quam te veroberen/ sou- de met al sijn volck gerecompenseert werden upt de gemeene bupt. Morgan gingh met dese resolutie t'zepl / en quam op den dertighsten Apzil van het jaer seftien hondert negen en tseftigh bp de Spanjaezden / die ten ancker la- gen recht in het midden van 't baerwater. Morgan liet het ancker ballen om- trent een Canon schoot van haez / alsoo 't wat te laet was om in een gebecht te gaen / 's abondts wierdt de wacht na d'Gozloghs manier van de bzander afgeset. 's Nachts wierdt seer goede wacht gehouden aen hepde kanten / en de Nobers maeckten haer klaer tegen 's anderen daeghs. Soo als 't begon te dagen / waren de Nobers onder zepl met de ebbe. De Spanjaerden meen- den dat de Nobers het op haren en snaren wilden setten / om met de stroom upt te loopen / sp hapten haer ancker / en gingen mede onder zepl. De Bzan- der zepide booz upt naer het groote Schip / ende raechten aen hem wel vast. De Generael / stende dat het een Bzander was / commandeerde datelijck volck om over te spzingen / en de masten af te happen / op dat hp met de stroom soude af dzyben; macr het volck was nacubelijckis over / of den overloop spzongh op / en alle de hzeseppingen raechten in de zeplen / en gaven een groote blam en roork / waer dooz de Generael hem op de blucht moest geven. Het middelfste Schip / stende dat den Administrael in de bbandt was / begaf hem op het spoedighste onder het Fozt / alwaer het in de grond raech- ten: d'andere wilde het self de doen / maer wierdt te hozt verbolght van een van de Nobers / en in de selve tydt verobert. Die van het ander Schip / dat onder het Fozt in de grondt lagh / stende dat de Nobers bp haer wilden komen / namen eenigh goedt daer upt / en staetken selver de bhandt daer in.

R 2

Het

104

De Amerikaensche

het groote Schip was vrandende aen de wal gedzeeven / en seer wepnighly men-
schen afgekomen. De Rovers waren tusschen de wal en het Schip / om
het volck te salveeren / maer sp verdronken lieber als datse by de Rovers
souden komen / om reden die ick daer na seggen sal. De Rovers waren hier
dooz vol moedt / siende dat in de tijdt van twee a drie uuren sulcken groo-
ten victorie bevochten hadde / wilden de selvè verbolgen : Sp gingen met
alle man aen landt om het Casteel in te neemen / dat dapper met grof Canon
op haer schoot / en sp hadden geen ander geweer als haer roers / en eenighe
handtgranaten ; haer Scheepen hadden te licht geschut om op sulck een sterc-
ke muur te schieten : sp waren de rest van den dagh doende met het Casteel te
beschieten met hun roers / en alsse pemandt te voozschijn sagen komen / mi-
sten het selden ; maer doen sp onder de muur wilden komen / om met de hand-
granaten te werpen; doen diel 't haer beurt / want de Spanjaerden begonnen
soo sterck met vuurwercken / en met potische vol buskrupt / daer bzan-
dende lonten aen baast waren te werpen / dat de Robeze ghedwongen wier-
den te retireeren / met verlies van over de dertigd dooden / en omtrent soo veel
gequetsten. Tegens den avondt quamen de Rovers weder aen boozt / sonder
iets uptgerecht te hebben. De Spanjaerden / vzeesende dat de Rovers 's an-
deren daeghs geschut aen landt souden bezengen / werckten de geheele nacht om
eenighe heubelen te flechten die haer in de wegh waren / en hadden noch
goede moedt om met het Casteel d'upthomst aen de Rovers te beletten. Om-
trent 's avonds was het Schip gespzongen ; en daer quamen eenige Span-
jaerden die naer het wack wilden swemmen / maer het wiezdt haer van de
Rovers belet. Ondertusschen hadden de Rovers eenige gebangens bekomen :
Morgan onderbzaeghden een Stuurman van het kilepne Schip / dat genoo-
men was / om te weten wat macht de Spanjaerden hadden gehadt / en offe
dock meer volck waren verwachtende / ende waer datse van daen quamen ?
De Stuurman gaf daer op tot antwoozdt / in het Spaensch : Myn Heer /
sepde hp : ick ben een vzeemdelingh / gelieft mp niet te doen pijnigen / ick sal
u de waerhept seggen van al wat 'er gepasseert is : Wy zyn met ons ses Schee-
pen uyt Spanjen hier na de West-Indien gesonden / om op de Rovers te krup-
sen / en die te verneilen / alsoo 'er groote klachten zyn gekomen aen het Hof
wegens het inneemen van Porto Villo. Het Hof van Spanjen heest daer over
geklaeght aen het Hof van Engelandt, en van den Honingh tot antwoozd ge-
keegen / dat hp nopt commissie gegeven hadde om eenige hostilitept te ge-
bzupchen op d'Onderdanen van syn Catholijcke Majestept. Daer op heest
men in Spanjen dese ses Scheepen geequipeert / ende hiez na toe gesonden /
onder het Commando van Don Augustijn de Gufto, voerende het Schip No-
stra Senora de la Soledad, hebbende op acht en veertigh stucken Canon / en
achtien bassen : als Dice Admirael Don Alonso del Campo de Spinoce, vae-
rende het Schip de la Conception, gemonteert met hier en veertigh stucken
Canon / ende achtien bassen ; ende daer toe noch vier Scheepen / d'een ge-
naeint la Magdalena, met ses en dertigh stucken Canon / twaelf bassen / en
twee hondert vijftigh man ; de St. Louis met ses en twintigh stucken Canon /
twaelf bassen / en twee hondert man ; en de la Marquesa met sestien stucken
Canon/

ZEE-ROOVERS.

105

Canon/acht bassen/ en hondert vijftigh man; Nostra Senora del Carme met
festien stucken Canon/acht bassen/ en hondert vijftigh man. Wy zijn eerst
in Cartagena gearriveert/ alwaer de twee groote Scheepen wederom naer
Spanjen gesteineert wierden/ also se te swaer waren om hier te krupssen; en
wy zijn met ons vieren na Campesche gesonden/ onder het Commando van
Don Alonzo del Campo de Spenoce, om op de Iovers te krupsen. Aldaer
gekomen zijnde/ hebben wy dooz een stozm uyt den noozden komende/ het
Schip Nostra Senora del Carme verlooren/ en zijn met ons dzien daer van
daen naer het Eplandt Espagnola gekomen/ alwaer wy in de haven van
Santo Domingo zijn geloopen. Daer gekomen zijnde/ hebben die van de
Stadt ons bericht/ dat 'er een Bloot van Jamaica aldaer was gepasseert/
en eenigh volck aen landt geset hadden/ aen een plaets genaemt Allagratia,
waer van wy een gebangen gekreegen hadden/ die haer sepde/ dat de mee-
ningh was om Caraco te gaen inneemen. Don Alonzo liet terstond het ane-
ker op lichten/ en wy staecken over na de vaste kust; ende in het gesicht van
Curacam gekomen zijnde/ ontmoeten ons een Barque/ die wy daer na ge-
syzoeken hebben/ en ons bericht gedaen heeft/ dat de Bloot van Jamaica
in de Lagon van Maracaibo was/ sterck zijnde seben Kaa-zeplen met een
boot. Op dese tiidinge zijn wy hier aengekomen/ en dooz de Baar zijnde/
hebben wy geschooten om een Loogs. Die van 't land gesien hebbende dat
wy Spaensche Scheepen waren/ zijn aen boozt gekomen/ en hebben ons
gesepdt dat d'Engelsche Maracaibo ingenoomen hadden/ en datse in Gi-
bralter waren. Don Alonzo gaf daer op ons moedt tot bechten/ en beloof-
de ons alle de plonderagie die by d'Engelsche soude gebonden woorden; hy
liet de stucken/ die wy van het Schip hadden/ dat verongeluckt was/ op
het Kasteel byengen/ met twee metale achtien ponders van zijn evgen Schip.
By wierden binnen gelootst/ en doen liet Don Alonzo aen het volck van
't landt weten/ datse by hem souden komen; hy bzacht omtrent noch hon-
dert man tot versterckingh op het Kasteel. Knozt daer na kreegen wy tiidng/
dat ghylieden weder binnen Maracaibo gekomen waer/ alwaer Don Alonzo
een bizief aen u schzeef; endoen hy verstond dat ghylieden u goed niet woud
overgeeven/ gaf hy ons weder op nieuw moedt/ en beloofde ons de plon-
deragie/ latende al zijn volck het Nachtinael ontsanghen op de Vroomische
wisse/ en by Eede belooven/dat sy aen d'Engelsche geen quartier geven sou-
den. Dit is d'ooz saeck geveest dat 'er soo veel verdzonken zijn/ dooz dien sy
om geen quartier doozten roepen. Twee dagen dooz dat ghy by ons quam/
is een Peger by Don Alonzo gekomen/ die sepde dat ghy lieden een Bzan-
der gemaeckt hadt/ maer hy wilde het niet gelooven/ seggende dat sulck
volck het verstandt niet hadt om een Bzander toe te maecken/ en datse geen
gereedschay daer toe hadde. Morgan bejegende dese Stierman wel/en presen-
teerde hem soo hy by hem wilde blijven/dat hy hem een part soude geven ne-
vens het ander volck. De Stierman nam dit aen dewijl hy nu niet beter kost/
bleef by de Iovers: Hy sepde oock dat 'er wel dertig duysent stucken van ach-
ten in het groot Schip geveest waren/ende dat daerom eenige Spanjaerden
aen het weack waren geveest. Morgan liet daer een Schip blyven/ om op het

P 3

doen

106

De Amerikaensche

doen der Spanjaerden te letten / om het silber te bisschett / dat in het groo-
te Schip geleeft was / en gingh met sijn andere byhebbende Scheepen na
Maracaibo, alwaer hy het Schip / datse genoomen hadden / weder repa-
reerden / en nam het in plaets van sijn Schip dat hy te booren hadde. Hy
sondt een man naer de Generael / om bzaatsehattinge vooz de Stadt Ma-
racaibo te entschen / of soo niet / soude hy de Stadt in bzaatd steecken. De
Spanjaerden / siende dat sp de nederlaeg gekregen hadden / en geen midde-
ten wisten om de hovers güst te woorden / resolweerden om bzaatsehat-
tinge te betalen (nochtans wilde Don Alonzo noyt daer toe stemmen.) De
Spanjaerden quamen weder / en versochten te weten hoe veel Morgan Heh-
ben wilde vooz de bzaatsehattinge; hy entschte dertigh dupsent stucken van
achten / en vijf hondert hooebeesten / om sijn Scheepen van victualie te vooz-
sten / beloofende de Stadt dan niet te schenden / en de gebangens hy te ge-
ven. Epudelijck accozdeerden sp met malkander vooz twintigh dupsendt
stucken van achten / en vijf hondert hooebeesten.

Anderen daegels hzachten de Spanjaerden alle de hooebeesten / die se bsoo-
looft hadden / met een gedeelte van 't geldt; de hovers slachteden de beesten/
en souten het bleesth; ende doen het gedaen was / hzachten de Spanjaerden
het ander deel van het beloofde geldt / zyetendeerende daer vooz de geban-
gens los te hebben; maer Morgan verstondt het soo niet; hy seyde dat hy
haer de gebangens soude geven / als hy bupten de Canon schooten van het
kasteel was / op hoopt noch dooz de gebangens vze passagie te krijgen: daer
na lichten de hovers haer ankers / om naer de mond van de Lagon te gaen/
alwaerse een van haer Scheepen gelaten hadden / het welcke sy daer noch
bonden leggen / hebbende wel in de vijftien dupsent stucken van achten in 't
wzack van het verbzande Schip gebonden / met eenigh silberwerck / en ver-
schepden gebesten van deegens / en poocken / altemael van silber: daer wa-
ten klonten van stucken van achten / die wel dertigh ponden woegen / wel-
ke dooz de groote hette aen malkander gesmolten waren. Doet liet Morgan
aen alle de gebangens weten / datse met de Generael van het kasteel sou-
den accozderen dat hy vze passagie mocht krijgen; doch soo den Generael
dat niet toestaen wilde / dat hy alle de gebangens aen de wanten bupten
boozt soude doen vast maecken. De gebangens hielden raedt met malkan-
deren / en sonden een man naer Don Alonzo, die in het kasteel was / om
hem te bidden / dat hy doch de hovers in vzeede wilde laten passeren; en soo
hy het niet deed / dat het haer alle het leven soude kosten: sy sochten hem
daer toe te beweegen met alderhande redenen / seggende dat'er soo veel
bzouwen en arme kinderen waren / ende dat hy doch haer leven geliefde te
verschoonen: maer in plaets van haer iets daer van toe te staen / gaf hy
haer quaedt beschepdt / verwoitende haer dat sp flaewhertige waren / en
indien sp haer kasteel soo wel bewaert hadden vooz het inkomen van de hvo-
bers / als hy het meende te bewaren vooz het uptykomen / dat sp daer soo
licht niet ingekomen souden hebben; ende dat hy op geenderhande manier
gesint was om het kasteel op te geben / noch eenige opening aen de hovers
te laten om upt te komen; maer ter contrarie soude hy haer altemael sien
in de

ZEE-ROVERS.

107

in de grondt te schieten / en dat het sijn kasteel was / dat hy het selfde op sijn
byandt ghetwonnen hadde / daerom konde hy daer mede doen al wat hem
goed dacht tot voozdeel van sijn koningh / ende tot behoudinge van sijn epe-
gen eere. De Spanjaerden quamen weder heel mistroostigh aen boozt van
Morgan, hem alles verhalende dat Don Alonzo haer gesepht hadde. Morgan
gaf haer tot antwoozdt / dat hy wel middel binden soude om uyt te komen.

Ondertusschen vond Morgan goedt / dat de bupt daer soude gedeelt wer-
den / alsoo der omtrent die plaets geen fiendebous was / ende de naeste
plaets / die men hadde / dat was het Cplandt Espagniola, en dat'er onder-
tusschen / eer men daer kost komen / licht een stoim konde komen / die haer
van malkanderen mocht doen afraecken / en die de bupt mede hadden / sou-
den d'andere misschien niet soecken om haer part te geeven.

Het geldt wierdt dan by een gebzacht / als mede de juweelen / en het ge-
werckt silber / ende men bevond dat'er in waerde was twee hondert en vyf-
tigh dupsent stucken van achten / sonder de andere goederen / en slaven. Dit
wierdt eerst gedeelt onder alle de Scheepen / naer het volck datse hadden /
en de Scheepen deelden weder onder haer Equipagie of scheepsvolck: ende
om dat alles in oprechtigheypdt soude toegaen / wierd'er een Eedt gedaen /
dat men de waerdp van gsen een schellingh achtergehouden hadde / het zp
van goudt / silber / juwelen / paerlen / kostelijcke gesteenten / als Diaman-
ten / Smaragden / en Bezart-keen. Morgan deede eerst den Eedt op de By-
bel / en daer na volgheden sp alle tot de laeste man toe.

Als de bupt nu gedeelt was / moest men middelen soecken om uyt de Bay
te komen / sp resolveerden deze kriyghslist in 't werck te stellen. Dien dagh/
doense 's nachts wilden uptyopen / embarqueerden sp beel van haer volck
in Canoes / gelijck of sp hadden willen landen / ende gingen aen de strandt
onder eenige boomen / die daer waren; doen gingh het volck op haer buyck
neder liggen in de Canoes / en quamen soo aen boozt / sonder dat men meer
als dze of vier mannen konde sien; dit deden sp uyt alle Scheepen tot ver-
schepden reyen / soo dat de Spanjaerden vast meenden dat de Boovers by
nacht haer kasteel souden komen met stoornladders beklimmen / en inne-
men, sp maeckten groote toestel om het aen de landtkant te defendeeren /
en bzachten al het geschut aen d'overzyde. Doen het nacht was / scheen de
Maen heel licht; alle de Boovers waren gereedt / lichten haer ankers / en
setten haer zeplen op / ende lieten 't alsoo met de stroom dooz dzijven / tot
datse onder het Casteel quamen; doen setten sp alle de zeplen by / en lieven
met de landtwindt / wat sp loopen konden / het kasteel voozby. De Span-
jaerden bzachten terstondt een deel van haer geschut aen de zeekant / naer
de Boovers waren meest gepasseert / soo datse wopnigh schade kreegen. De
Spanjaerds dozsten oock al het geschut aen de zeekant niet hzengen / vze-
sende / dat terwijlen sp aen de zeekant doende waren / d'andere aen de land-
kant gekomen souden hebben / om haer te overvallen. 's Anderen daeghs
stuerde Morgan een Canoes naer het kasteel / om eenige gebangens te los-
sen / die de Spanjaerden onder de dooden gehouden hadde / die gaven sp
weder; en Morgan gaf een barque aen alle de gebangens / en liet haer loo-
pen/

Krijghslik
om uyt de
Lagon te
komen.

108

De Amerikaensche

pen/ behalven de Ostagiers van Gibralter, die niet geloft waren. Morgan wilde haer oock niet laten gaen/ op dat de Spanjaerden op een ander tijdt daer een exempel aen souden hebben: hy schoot oock noch seven schooten vooz het Fozt/ maer wierdt niet beantwoordt. Die selfde dagh zeilde Morgan omtrent de Halve Sap/ ende 's ander daeghs wierd hy bevangen van een storm/ komende uyt den noozdoosten; hy gingh met sijn Dloot ten ancker op bijf badem water/ maer de Zee was soo omgeroert/ dat de anc-kers niet kosten houden/ soo dat gedwongen wierden Zee te kiesen/ eenige wierden keck/ soo datse in groote noodt waren/ want yn de Spanjaer- den was voozwaer geen quartier; en indiense aen d'ander zijde in de han- den der Indianen verbielen/ daer was alsoo wepnigh quartier vooz haer. Eyndeljck/ begon de windt te leggen/ na dat sy beele dagen in seer groote noodt hadden geweest.

Terwijl Morgan goede buyt gekreegen/ en groote victorie op de Spanjaerden bevochten hadt/ wierden ter contrary sijn medemackers/ die by Cabo de Lobos van hem afgeschepden waren/ om den Engelsman te gaen plonderen/ geweldigh geslagen aen Comanago, op de kust van Caraco. By waren gekomen aen de viende houws van het Eplandt Savona, maer hadden den brief van Morgan (die hy aldaer in een Potiche gelaten hadt) niet gevonden/ en niet wetende waer Morgan na toe gegaen was/ so resolveerden sy selver een plaets te attaqueeren. By bevonden haer omtrent vier hondert man sterck/ met bijf Scheepen en een barque: en maeckten tot hooft van haer een seeler Capiteyn Ansel, die sich wel gedzagen hadt in het inneemen van Porto Villo. Na datse een Hoostman of Admirael gemaeckt hadden/ resolveerden sy onder malkanderen om de Stadt Comanago te attaqueren. Comanago is geleegen aen de vaste kust van Caraco, omtrent festigh mijlen bewesten het Eplandt Trinidad, noozden en zypden van het Eplandt Tor- tilla. Daer komende/ setten sy haer volck aen landt naer gewoonte/ en sloe- gen eenige Indianen die aen de strandt waren; maer doense in de Stadt quamen/ wierden sy rondom besingelt van de Spanjaerden en Indianen/ soo datse geen gedachten op buyt kosten hebben/ maer om middelen te foeken om op haer Scheepen weder te komen; ebenwel sloegen sy met een goede resolutie daer dooz/ en quamen weder in haer Scheepen/ maer soo compleet niet alsse daer uyt gekomen waren/ want sy lieten daer wel hondert man leggen/ en noch wel bijstigh ghequetsten/ die sy mede hadden: ende doen sy weder in Jamaica quamen/ schooren die geen/ die in Maracaibo met Morgan geveest waren/ de geck met haer/ vzagende of men in Comanago oock munt sloeg.

Eynde van het Tweede Deel.

Pira-

Piraticæ Americæ,
Of de
AMERICAENSCHЕ
ZEE-ROVERS.

DERDE DEEL.

Behelfende

Het Inneemen, en verbranden van de Stadt Panama, aen de Zuydzee van America geleegen, door MORGAN, met het Inneemen van noch andere plaetsen, nevens de Reys des Schrijvers langhs de Kuft van Cofta Rica, met het geen de Reys geduurende, gepaßeert is.

I. HOOFT-STUCK.

MORGAN komt aen het Eylandt Hispaniola om een nieuwe Vloot toe te maken, en daer mee op de Spaense Kuft te gaen Rooven.

M
En siet / dooz dagelijksche erbarenthepdt / dat voozspoedt
altijdt moedt geeft aen een krijgsman / om iets hoogers aen te
vangen tot bevozdering van sijn glorie: en aen een Hoopman /
tot vermeer dering van sijne Dijckdommen: aen een konstenaer/
tot vermeer dering van sijn wetenschap: soo is het oock geblee-
ken met Morgan, wanneer hy sagh dat alle sijn onderneemin-
gen hem wel geluckt waren / soo begon hy op noch grooter aenslagen te
dencken / alwaer het geluck en voozspoedt hem altijdt in gedient geeft. Wy
sullen hier een kozt verhael doen van sijn laetste tochsten / waer in de nieuws-
gierige

12

IIo

De Amerikaensche

gierige Leser sien sal / dat Godt d'onrechtvaerdighepdt van de Novers toege-
laten heeft / om de Spanjaerden te straffen.

Morgan siende dat sijn volck den bupt van Maracaibo berteert hadden/ ende
eens soo veel weder te quaed waren / dacht weer op een andez aenflag/ en dat hp
vokl nier veel moepte sou hebben om haer te doen resolbeeren tot een nieuwe lan-
dingh aen de Spaensche Huust. Hp gaf haer Kendebous aen de zupdkant van
het Eplandt Tortuga, en schzeef mede een hrief aen de Kouberneur van het
Eplandt Tortuga, en aen alle de Planters en Jagers van het Eplandt Espan-
jola; waer in hp haer liet weten / dat sijn boozneemen was een bequaeme
macht hp een te bergaderen / om een aensflijckie plaets te gaen attaqueren/
alwaezse altemael ( naer een bevochten victorie ) haer soztupn souden maechen.
De Novers van Tortuga en Espanjola dese brieſ gefiregen hebbende/ sochten
alle middelen om haer hp de Bloot van Morgan te voegen; want de geluchige
tochten/ die hp altijdt ghedaen haadt/ en de vziendelijckhepdt die hp aen de
Franse altijdt betoonde/ deed hem beminnen van die geene die hem noopt ge-
sien hadden. Alle de Koof-Scheepen/ die in Tortuga waren/ maechten haer
terstondt gereedt/ en embarquereden soo veel volchis als sp konden/ en die in
de Scheepen niet konden/begaben haer in Canoes/en voeren daer mede langs
de Huust/ om hp de Bloot te komen/ en haer te embarqueren op d'Engelsche
Scheepen: andere begaben haer op de wegh dooz het bosch heen/ aen de zupd-
kant van het Eplandt/ om mede op h'Engelsche Scheepen te gaen.

Op den 24 October/ des Jaers sestien hondert en seventigh quam Morgan
met sijn Schip aen de zupdkant van het Eplandt Espanjola, in een Bar/ bp
de Fransen genaemt Port Couillon, tegen over het Eplandt Vaca, alwaer hp
de Kendebous gegeben haadt. Sijn meeste macht daer vindende/ hiel hp met de
selve raedt/ wat middelen dat men best soude aenwenden om vicularie te krij-
gen. Morgan sloegh dooz/ dat men vier Scheepen met een Barque upt de
Bloot soude senden/ met vier hondert man/ om eenige plaetsjens aen de vaste
Huust te gaen inneemen/ alwaer men.* Mais konde behomen. Dit wierd van
alle Capitepnen en Hooge Officiers van de Bloot goedt ghebonden/ en aen
't gemeen bekent gemaeckt/ die het selve oock toestemden. Epndelijck wierd
'er geresolveert/ dat men aen Rio de la Hache soude gaen/ en aldaer een Ste-
deken inneemen/ genaemt la Rancheria, 't welck een plaets is/ daer 't meeste
Mais valt; en het konde gebeurt hebben/ dat men aldaer de Barquen gevonden
hadde/die van Cartagena komen om paerlen te visschen. Dese resolutie genoo-
men zyinde/ wierden de Scheepen klaer gemaeckt/en van pder Schip soo beel
golck genomen/ als haer noodig dacht. Al het volck van d'andere Scheepen
wierden in 't bosch gesonden/ om heesten te vangen en bleesch te souten; op
d'andere Scheepen/die in Espanjola bleven/ even soo beel volck gehouden/ als se
van nooden hadden tot het kielhaken/ en om andere reparatien te doen/ die de
Scheepen van nooden hadde.

Nieuwe
onderneemingen
van Mor-
gan,

Tasw.

II, HOOFT-

ZEE-ROOVERS.

III

II. HOOFT-STUCK.

Verhael van het Innemen van Rio de la Hache, en het voornaemste dat aldaer voorgevallen is.

Es dagen/ na dat de vier Hoof-fcheepen van Morgan van Espagnola
gezep't waren/ quamen sp in 't gescht van Rio de la Hache, alwaer se
in stiite verbieten / en van de Spanjaerden gesien wier den/die haer ter-
stout in't ge weer begaben tot haer der voozichtighept/doch evenwel niet
wetende dat dese Scheepen wilden landen/ maer om dat de Spanjaerden/
die aldaer woonen/ gewent zijn altemets van de Vovers geplondert te wo-
den / gebzupektense eenige voozichtighept/ en bezgheden haer goed (want
dit 's ordinair haer eerste werck) om soose de swaakste woorden/bp tijs t'ont-
bluchten. Daer lagh een Schip/ dat van Cartegena aldaer gekomen was/
om Mais te laden/ die meende haer 's nachts met de landtwindt t'ontloo-
pen/ maer sp besingelden hem soo wel/ dat hy in plaets van haer t'ont-
loopen/ recht in't midden van haer Scheepen geraeckte. Dit quam vooz
haer seer wel/ want het Schip was geladen met het geene dat sp sochten/
te weten Mais. 's Nozgens met het aenhzeecken van den dagh/quamen de
Scheepen soo dicht onder het landt/ alsse konden/om haer volck aen landt
te setten/ het geen geschiede/ nochtans niet sonder groot tegenweer van de
Spanjaerden/ die aen de strandt waren/ en eenige bozstweeringe gemaeckt
hadden/ maer wierde op het laeste gedwongen die te verlaten/ ende naer
het Dozy te retireeren/ alwaer se noch moedt hadden om de Vovers af te
keeren. Doen de Vovers aen het Dozy quamen/ begon het gebecht we-
der op nieuw/ en duer de tot tegen den avondt/ wanneer de Spanjaerden
het opgaven/ en de blucht namen/ naer dat se veel volck verlooren/ en aen
de Vovers wepnigh schaede gedaen hadden. Doen de Vovers in het Dozy
gekomen waren/ en sagen dat de Spanjaerden haer niet meer dan de lee-
dige hupsen gelaten hadden/ en met de goederen wegh geblucht waren/
verlieten sp het Dozy/ en volgheden de Spanjaerden aen stondts na/ van
de welcke sp een party achterhaelden/ en gebangen kreegen. 's Anderen-
daeghs wierden de gebangens/ naer gewoonte van de Vovers/ gevijnigt/
om te seggen waer dat haer geldt en goedt verbozen was/ waer dooz ee-
nige van haer het bekenden/ en andere niet. De Vovers begonnen doen op
party te loopen/ alwaer sp seer veel goedt en slaven by een vergader-
den; maer de Spanjaerden/ die vooz in het bosch haer niet begeven doz-
sten/ maeckten verschep de embuscaden/ om haer regens 't geweld der Vo-
bers te behzijden; maer 't en hielp haer niet; want hoe meer schade sp aen
de Vovers deeden/ dat dzoop weder op haer evgen hooft/wanneer se van de
Vovers dan gebangen wier den. Naer dat dese Vovers beertien dagen in het
Dozy vertoest/ en soo veel geplondert hadden/ als haer mogelijk was
geweest/ soo resolveerdense weder naer Hilpaniola, tot haer medemackerg/
te keeren; ende tot dien epnde lieten sp weten aen de Spanjaerden van Rio

De Spanjaers houden haer altijd vluchtaardig.

2

de la

112

De Amerikaensche

de la Hache, datse op byandtschattinge van haer Stadt of Dozy maesten dencken. De Spanjaerden practiseerden daer tegenseggende datse de Stadt of Dozy lieber wilden laten verhanden / en datse geen geldt hadden. De Hovers/ die de Mais also graegh hadden als het geldt / accordezdeerden met haer datse eenige partpen Mais souden geven. De Spanjaerden waren daer wel eenighsins tegen; maer doense sagen dat de Hovers de plaets in de byandt wilden steecken / versochten sy t'accordezdeeren / en quamen met malkanderen over een / soo dat de Spanjaerden vier dupsent Hanegas Mays souden opbzengen (de vier dupsent hanegas maecken omtrent hondert lasten) 't geen sy deeden / soo spoedigh alsse konden / om soo veel te eerder de Hovers quijt te zijn. Drie dagen daer na hadden de Spanjaerden de Mais opgebracht / doen de Hovers alle hun bupt / en alle de slaven / diese gekreegen hadden / aen boort bzachten / en verdeeldense in haer Scheeeyen / en setten haer kours naer het Eplandt Espagniola, alwaer het gros van haer Bloat na haer wachte.

Dijf weeken was het geleeden / dat dese vier Lioof-scheepen met de harte van Morgan afgezepelt waren / die op haer komst al begon te twijfsten / niet wetende wat hy dencken soude / ofse oock wel goede bupt ghemaeckt hadden / en datse daer mede doozgegaen waren / dan of sy de nederlaegh mochten gekreegen hebben / alsoo die plaets secours kan krijgen van Cartagena, en Santa Maria, en dat 'er altydt eenige Scheepev van Cartagena krupssen op de Hovers. Morgan was nu gesint een andere resolutie te neemen / wanneer hy de Scheepev sagh aenkomen met grooter getal als sy uptgegaen waren. Doen was de vzeught van Morgan seer groot / als mede van de gantsche Bloat; en deselve vermeerderde seer / wanneer se bericht kregen / dat alle de Scheepev met Mais geladen waren.

De Scheepev van Morgan waren altemael klaer / en wachten niet anders / als na het wederkeeren van dese Scheepev / die terstond geloft wierden / en het volck wierdt uyt het bosch aen boord ontboden. Terwoyl dat dese nieuw aengekomen Scheepev haer oock klaer maeckten / wierdt het bleesch op het spoedighste aen boort gebzacht / en de Mais wierdt gedeelt aen pder Schip / naer de quantiteyt van 't volck. Morgan gaf Vendebous aen sijn medehebbende Scheepev / aen Cabo Tiburn, zynde de westhoeck van het Eplandt Espagniola, alwaerse haer eerste resolutie souden nemen / en met malkanderen overleggen / wat plaets men attaqueeren soude. Ktozt daer naer quamen alle de Scheepev aen Cabo Tiburon, alwaer Morgan ten ancker lagh / en wachten naer haer; daer quamen oock noch eenighe Scheepev van Jamaica, om de Bloat van Morgan op te soecken. Dese Bloat was in 't geheel seven en dertigh kaa-zepl's sterck / met noch eenige klepne barquen; op al welcke Scheepev (naer een generale monsteringe) twee dupsent en eenige mannen wierden bevonden / altemael wel versien met roers / pistools / houwers / en andere amonitie van krupdt en loot naer advenant. De Scheepev waren mede wel versien met geschut nae haer grootte; den Admirael hadde twee en twintigh stucken Canon op / met ses metaele bassen / en was het swaerste Schip; d'andere hadden twint-

Morgan
twijfelt
aen de ge-
trouwig-
heydt van
sijn mede-
snackers,

Weder-
komst van
de Schee-
pen by
Morgan.

ZEE-ROOVERS.

113

twintig/ festien / achtien / beertien / en verminderden tot bier / welcke de kleynste waren: de selv waren mee naer advenant versien met buskrupd / handtgranaten / en andere buurwercken. Naer dat Morgan het over al besichtigt / en aen een ander die wat ontbzaak / bygeset hadde / maeckte hy een Admiraelschap / en verdeelde de Blout in twee Esquadzes / onder twee verschepde Blaggen / te weten onder des lionings van Engelandts / en onder de witte blagge / en maeckte daer toe Officiers / als Dice Admiralen / en Schouts by Pacht; alle de Scheepen die geen Commissie hadden/ gaf hy 'er een / om op de Spaense Landen alle gheweldt te gaen doen / ende haer Scheepen / in zee / of in havens vindende / te mogen neemen / doos het recht van Lepze salie / als openbare vanden van de liroon van Engelandt, alsof sp alle de Scheepen van de Engelsche Patie / die in haer Havens quamen om water / of andere noodtsakelichheden / sonder andere infozmatie pzijs maeckten. Als Morgan nu alles in goede odrze gestelt hadde / ontboodt hy alle de Hooge Officiers en Capiteynen vanijn Blout / op dat sp met malkanderen over een souden komen om hem een seekere somme geldt voozijn Generaelschap toe te staen. Alle de Officiers quamen by hem / en steinden in't gemeen / dat Morgan van yder hondert man / doosfijn Generaelschap een part soude trecken: dit wierd mede aen het gemeene volck bekent gemaecht / die oock daer toe haer stem gaven. Daer nae wierd' er een gemeen accoort gemaecht vooz de Capiteyns / watse hebben souden vooz haer Scheepen; daer toe vergaderden alle de gemeene Officiers van de Scheepen / te weten / alle de Lieutenants en Boatslunden / ende steinden met malkanderen / dat men de Capiteyns vooz haer Scheepen acht mans deelingen / of parten / soude geven / ende daer en boven vooz haer persoonen / een part gelijck de beste man / ende vooz de Chirurgijns twee hondert stucken van achten vooz haer Medicament kisten / en daer boven haer part nebens de beste man op het Schip: aen de Timmerlieden hondert stucken van achten / en daer boven haer part nebens de beste man. Daer na wierd'er een vergeldinge toegeleypd vooz die geenen / die eenighe genereuse actien souden doen tot afbzeuck van den vandt / als namelyck vooz die 't eerste de Blagh van een Foort soude strycken / ende d'Engelsche blagh daer op setten / die soude bupten sijn deelinge noch vijftig stucken van aechten genieten; die een gebangen nam / en aenbzocht in tydt van noodt / soude bupten sijn deelingh ghenieten twee hondert stucken van achten; de Granadiers / die gestelt waren om granaten in een viaasteel te werpen / souden vooz pder granaed / diese in het viaasteel gewozven hebben / bupten haer part / genieten vijf stucken van achten.

Daer wierdt oock een vergeldinge toegeleypd vooz de verminckte / te we-
ten / vooz die bepde de beenen in een flagh quamen te verliezen / die soude bo-
ven sijn part genieten vijftien hondert stucken van achten / of vijftien slaven
na de keur van de verminckte.

Dooz die geenen die bepde Handen in een flagh tegen den vandt quamen
te verliezen / die soude bupten sijn part / ghemeten achtien hondert stucken
van achten / of achtien slaven naer keur van de verminckte.

Morgan
geeft
commissie
aen tijn
Scheepen,
om op de
Spanjaer-
den te ro-
ven.

Artijkelen
die de Ro-
vers met
malkan-
deren ma-
ken.

R 3

Dooz

114.

De Amerikaensche

Booz het verlies van een been / sonder exceptie van de slincker of rechter / boven de deelingh / vijf hondert stucken van achten / of ses flaben / naer de keur van de verminchte.

Booz het verlies van een handt / sonder eenige exceptie van de slincker of rechter / vijf hondezt stucken van achten / of ses flaben / nae de keur van den patient.

Booz het verlies van een oogh hondert stucken van achten / of een slaef / naer de keur van den patient.

Booz het verlies van een vinger hondezt stucken van achten / of een slaef / als vooren.

Booz de smerte van een wondt in het lichaem / daer de patient een pijp in moet dzaen / vijf hondert stucken van achten / of vijf flaben.

Booz een stijf lidt / het zp arm / been / of vingez / de selve vergeldinge / als of het lidt t'eenemael af was.

Dese boven gemelde vergeldinge souden genomen werden upt de gemeene hupt / eer dat de selve gedeelt was.

Dese Artjckelen wierden met eenparige stemmen ingestelt / en van Morgan eerst getepchent / daer na van alle de Capitepnen / en Officiers van de Bloot.

Doen Morgan alle dese dingen besooght hadde / hield yp Krijghsraed met al de Scheeps Capitepnen / om met malkander te overleggen / wat plaets men eerst soude aentasten. De Krijghsraedt vergadert zynde / wierdt 'er voozgeslagen / dat men een van dese drie plaetsen soude attaqueeren / te weten / Cartagena, Panama, of Vora Crux. Daez wierdt niet gedisputeert / of men sterch genoegh was / of welche plaets dat de sterchste was van de drie: geen van de selve wierdt soo rjick geoozdeelt als Panama; ende daerom wierd 'er met gemeene stemmen geresolbezt die plaets eerst aen te tasten en te plonderen. Tot dien epnde soude men eerst het Eplandt Santa Cathalina gaeninneemen / om aldaer een Bits te bekomen / om ons de wegh naer Panama te wijsen / alsoo op dat Eplandt veel Banditen zijn / van alle plaetsen van die kust.

Daer wierdt oock een bysonder Artjckel gemaekt / of het gebeurde dat men Scheepen in zee vondt / of in eenige Habens / dat sulchs mede in een generaele deelinghe soude komen / maer het Schip dat een bpandts Schip eerst enteren soude / soude daer vooz genieten een premie van dupsent stucken van achten; ende soo het bpands Schip boven de tien dupsent stucken van achten waerdigh was / soude het van pder tien dupsent stucken van achten / dupsent hebben.

Daer wierd oock vastgestelt / en op lijfstraf verboden / dat niemandt sich hervozderen soude om aen boozt van eenigh Schip te komen / dat geen bpandt was / op dat men niet berklicht soude werden.

III. HOOFT.

ZEE-ROOVERS.

115

III. HOOFT-STUCK.

Vertreck van Morgan, met zijn Vloot, van het Eylandt Espaniola,
en het inneemen van het Eylandt Santa Cathalina.

DE Bloot van de Robers onder het Cominando van Morgan, nu wel
bersien zijnde van alle noodsakelijkheden (naer de gelegenthept van die
Landen) liep de selve in Zee op den sestienden December van het Jaer
1670/ en quam vier dagen daer naer in 't gesicht van het Eplandt
Santa Cathalina, zijnde een Eplandt/ als ick in het tweede Deel van deze Hi-
storie geseght heb / 't welck met een Spaensch guarnisdoen beset is/ alwaer
alle de schelmen en quaetdoenders gebannen woorden. Het Eplandt is om-
trent seben Spaensche mijlen in de rondre/ en is berghachtigh/ en omtrent
drie Spaensche mijlen langh en een bzeedt; het is geleegen op de hoogte van
der tiën graden/ en twintig minuten noozder bzeedte/ omtrent hondert Spaen-
sche mijlen van Cartagena, en twee en sestigh van Porto Villo; het lepdt
zupden en noozden van Rio de Chagre; daer is geen Jacht als in eenige tijdt
van 't jaer/ van groote meenighde wilde Dupven: het heest vier Rivieren/
ban de welcke twee in de Somer verdzooen: daer wozd geen Hoopmanschap
gedaen/ d'inwoonderen planten alleen het geense van nooden hebben om van
te leben/ alhoewel het landt bequaem genoegh soude zijn tot Cabach plan-
ten. Morgan bp het Eplandt gelomen zijnde/ stuerde een wel bezepld Schip
met veertien stucken Canon gemonteert/ om aen de mond van de haben op
te passen/ of daer eenigh vaertupgh hadt geleeft/ en die te beletten/ naer de
bafte kuist te gaen/om adbijs te bzengen van de bloot. 's Ander daeghs 's moz-
gens bzoegh quam de gantsche Bloot van Morgan ten ancher/ onder het Ep-
landt/ aen een plaets genaemt Agnada grande, alwaer de Spanjaerden een
baterpe met vier stucken Canon hadden gemaecht. Morgan liet daer omtrent
dupsent man aen landt setten/ en gingh selbez mede. Doen die Robers aen
landt/ en altemael in oder gerengeert waren/ begonnen sp te marcheren dooz
het bosch/ alfoose noch geen gidsen hadden als van haez epgen volck/ die
eezst op het zelfde Eplandt hadden geleeft/ doen het afgeloopen wierdt dooz
Mansvelt: 's avonds quamen sp aen een plaets/ daer de Gouberneur van het
Eplandt in oude tijdt sijn Residentie hadt gehouden/ alwaer een Batterpe
was/ genaemt Platta Forma Sant Jago: maer daer was geen volck/ alsoo
de Spanjaerden/ om met betez gemack het Eplandt te bewaren/ geretireert
waren op het klepne Eplandt/ dat soo dicht aen het groote is/ dat men met
een hzugge daez over kan paffeeren; de Spanjaerden hadden dit rondom be-
set met Pozten en Batterpen/ soo dat het onmogelich scheen om in te nemen.
Doen sp de Robers in 't gesicht kreegen/ schootense dapper van het klepne
Eplandt met grof Canon op haer/ hoewelse wepnigh raechen konden. Ten
kaetsten ovezviel haer de nacht/ soo dat de Robers die dagh niet verder kon-
den loopen/ en die nacht naer haer oude ghewoonte/ in de herbergh van de
starren.

Aenkomst
van Mor-
gan aen
het Eylandt
Santa Ca-
talina.

116

De Amerikaensche

starren moesten flapen / sonder dien abondt haer maegh overlaeden te heb-
ben; want sp hadden dien gantschen dagh niet gegeeten. Omtrent te een
uur in de nacht / quam 'er een seer harde regen / die byn langh duerde / sp
haelden eenige hupsen onder de voet / om haer daer by te verwarmen/
want de reegen was seer kout / datse 't qualick konden harden / dooz dien
sp niet dick ghekleedt waren / want sp hadden niet meer als een heimbt/
en een hzoedichte aen / sonder houfen of schoenen / soo dat dit haer niet veel
warmte kost bybengen. 's Anderen daeghs met het aenbreecken van den
dagh / begon de reegen op te honden / en de hovers haer gheweer schoon
maeckende / dat in geen goede staet was / want het was de meeste part nat
geworden; hadde die nacht maer hondert welgewapende mannen gekomen/
sp souden alle de hovers met ghemack om hals gebzocht hebben. Haer
geweer weder klaer gemaeckt zynde / begonnen sp te marcheeren / maer
de reegen verheste weder erger als te booren / en doen begonnen de Span-
jaerden weder te Canonneeren / om te toonen dat haer krupd niet nat was.
De hovers / die haer met de reegen omtrent de poztressen niet derfden be-
geben / sochten eenige hupsen om haer getweer dooz de stercke reegen te be-
zhiden / yder een was besigl om een hutje te maken soo van gras als tac-
ken van boomen. Onder al dit ongemack / begonnen sp oock appetist te
krijgen / soo datse moesten sien om wat eeten te bekomen; onder andere liep
daer een oud paerd / dat de Spanjaerden hadden laten loopen / om dat het
niet meer dienen konde / dooz dien sijn rugge vol Hlccratien was : dit wierd
van haer dood geschooten / en elck nam 'er een stuck van / hzadende het een
weynigh over 't vuer / en aten het dus op / of het 't leckerste gerecht hadt
geweest dat men konde wenschen; ja het was noch al een gauw man / die
soo een stuck konde krijgen. Ondertusschen hiel de reegen noch niet op / en
Morgan sagh dat sijn volck murmureerden / en weder nae boozt wil-
den; hy sondt dan een Canoes maer de Spanjaerden toe / met een witte
blagh / om haer te sommeeren om het Eplandt op te geben; dzengende /
soo sp 't niet willigh overgaven / dat hy haer geen quartier soude geben.
Haer de middagh quam de Canoes weder / met beschepdt dat de Gou-
verneur gesepdi hadt / dat hy 't met sijn Officiers overleggen soude / ver-
soeckende daer toe twee uren tjdt / dan soude hy aen Morgan beschepd doen/
geljck oock geschiede. Daer quam een Canoes van de Spanjaerden met
een Dzede blagh / en twee persfoonen om te Capituleeren. Eer datse aen
landt quamen / eyschten sp twee persfoonen in plaets van de twee die by
Morgan komen souden / het geen haer van Morgan toegestaen wierdt / die
haer in de plaets van de Maajooz van het Eplandt / en noch een Daendzich/
twere Capitepnen sondt. Dese twee Spanjaerden by Morgan ghekomen
zijnde / sepden dat sp willigh waren om het Eplandt over te geven / alsoose
geen macht hadden om de sijne tegen te komen staen / maer datse versoch-
ten / dat hy tot verschooninge van haer / en van haer Gouverneur / dese
volgende kriyghslist met haer geliefde te gebzupcken.

Dat men 's nachts soude komen aen de bezigh / die het groote Eplandt/
en het klepne van malkanderen schepdt / en dat men 't pozt / St. Jeronimo
genoemt /

Morgan
eyfcht her
Eylandt
op.

De Span-
jaerden
komen by
de Rovers
om te ac
corderen.

ZEE-ROVERS.

117

genoemt / souden bestozomen. Dat alle de Scheepen onder het Kasteel St. Tereza souden komen / om het selvè te bestozemen; en dat men ondertufschen eenige Canoes soude af vaer digen / om eenigh volck aen landt te setten / aen een Batterpe / genaemt la Platafo St. Matheo, of de Cangresera; en dat volck soude de Gouberneur de païs af snijden / wanneer hep van het Fozt St. Jeronimo naer het Kasteel soude gaen / waer mede hep soude gebangen genoomen wozen; en als men den Gouberneur dan ghevangen hadde / soude men hem dwingen om het Kasteel te doen overgeven / en d'Engelsche daer in te vrogen / onder ygetext van sijn eygen volck / en dat aen bepde kanten hebigh soude geschooten wozen / maer sonder koegels/ of in de lucht / soo dat niemandt eenigh leedt daer van konde hebben; en als men die twee Foztificatien hadde / dat men d'andere niet te vzeesen hadde. In versorchten mede dat men haer geliefde aen landt te setten / aen de vaste kiust / op wat plaets Morgan begeerde / als sp maer hep haer volck souden komen. Morgan stondt haer alles tve / op conditie / dat niemandt van sijn volck het leven daer by soude verliezen / noch eenigh leedt geschieden / of dat hep haer geen quartier soude geven: sp beloofden vast van neen; ende daer mede namen sp affichepdt / en voeren weder naer haer Gouberneur toe.

Morgan gaf terstondt order aen de Scheepen om in de haben te komen / gelijck de Gouberneur hadde bevolen / en gaf last aen sijn volck haer gereedt te macken / om teghens den avondt het Fozt St. Jeronimo te bestozemen / ghelijck geschiede. Tegens den avondt wierden de veroveringen van alle de Fozten van het kleyn Eplandt aengevangen / op de wijs soo als de Spanjaerden met Morgan bestemt hadden; maer niet tegenstaende het verding van het schieten met loos krupd / hout Morgan sijn volck belast haer. Livvers wel ter deegen met scherp te laden / maer van wel niet te schieten op de Spanjaerden / booz al eer sp sagen dat de Spanjaerden op haer schooten. Het loos gebecht ging aen; daer wierd lustigh geschooten aen bepde kanten met grof Canon / en geschermutseert met klepn gelweer / sonder pemandt te beschadigen. Epndelijck quaien de Vobers op het klepn Epland in den donckeren nacht / en namen alle de Sterckten in besetting in / en deden alle de Spanjaerden in de Kierck gaen / en den Gouberneur wierd belast al sijn volck by een te houden; en soo d'er by nacht eenigh Spanjaerd gebonden wierdt / bupten de schildtwachten / die op de Kierck pasten / dat men daer op soude los bizanden. Paer dat het alles in stilte gebzacht / en het verdzag met de Spanjaerden gemaeckt was / begon den Gozlog tegen de hoenders/ verckens / kalveren en schapen: Het gingh de geheele nacht op een bizaden en kooken; by gebreck van hout / haelden sp de hupsen om ber om hout te bekomen / pder was eben vlijtigh om de kost te suecken; eenige / alsse verzadight waren / namen haer oversehout / en liepen daer mede na de Kierck/ alwaerse de Spaense bizouwen wat niede deelden / maer de mannen moesten toesien. In Anderen daegs 's mozgens vzoegh telde men het volck dat op het Eplandt was / het welcke men bevondt te zyn vier hondert en vijftigh in 't getal / te weten / hondert en knegentigh man van 't guarnisoen / veertigh

De Revers veroversen het Eylandt.

P

getrouwe

118

De Amerikaensche

getrouwe manen / met drie en veertig kinderen; en een en dertig slaven
van zijn Maatslept met acht kinderen / acht Banditen/negen en dertig Pegers
van particulieren / met twee en twintig kinderen; seven en twintig Nee-
gers / met twaelf kinderen: De Spanjaarden wierden altemael ontwa-
pent / en de mannen liet mei loopen op de plantagien om de kost te sfecken /
maer de vzuilen bleven in de lierck beslooten. Daer na wierden alle de
Fortificatien gebisiteert/die men bevondt negen in getal te zyn/te weten: Het
Foort St. Jeronimo, aen de vzugh gelegen / versien met acht Stucken Canon/
schietende twaelf / acht / ende ses pondt koegels / met ses Ozelspijpen/
peder van tien musquetten gemaecht / en daer by festig musquetten / krupd /
loot / en lont naer advenant.

De tweede Batterje was genaemt Plata Forma de St. Matheo, vooysien met drie Stucken Canon / schietende acht pondt koegels.

De derde en principaelske was het Kasteel / genaemt A Cañtillo de St. Te-
rela, versien met twintig Stucken Canon / schietende achtien twaelf / acht /
en ses pondt koegels / ende daer by tien Ozelspijpen van musget loopen
gemaecht / elck van tien loopen / daer by tnegentigh musquetten met gra-
naten / krupd / loot / en lont naer advenant. Dit Kasteel was van kalck
en steen gebouwt / met seer stercke muuren / en een gracht rondtom/ doch-
dzoogh / en wel twintigh voeten diep; men konde daer niet inkomen als
dooz een poozt / over een valbzugh : in 't midden van het Kasteel was
een vergh / die rondtom vemetseilt was / alwaer vier Stucken Canon
op lagen / die de Haven en het Eplandt konden beschieten. Het was on-
mogelijck dit Kasteel van de Zeekant te bestozmen / alsoo daer in 't geheel
niet by te komen was dooz de klippen / daer de Zee schyickelijck tegen aen
spoelt / en aen de landrkant was het oock alsoo sterck; want het was op een
vergh / en d'inkomst was niet vreeder als omtrent drie a vier schyeeden /
en aen byde de zijden waren diepe klipachtige daelen.

De vierde Batterje was genaemt Plata Forma de St. Augustin, vooysien met drie Stucken Canon / schietende acht / en ses pondt koegels.

De vijfde was genaemt Plata Forma de la Conception, versien met twee Stucken Canon / schietende acht pondt koegels.

De vijfde was genaemt Plata Forma de nostra Senora de Guardalupe, ver-
sien met twee Stucken Canon / schietende twaelf pondt koegels.

De sesde was genaemt Plata Forma de Sant Salvador, versien met twee Stucken Canon / schietende acht pondt koegels.

De sevende was genaemt la Plata Forma de los Artilleros, de welcke ver-
sien was met twee Stucken Canon / schietende ses pondt koegels.

D'achtste was genaemt la Plata Forma Santa Cruz, op de welcke drie stue-
ken Canon waren / schietende acht en ses pondt koegels.

De negende was genaemt el Fuerte de San Joseph, met ses Stucken Canon/
schietende twaelf en acht pondt koegels; daer by waren noch twee Ozel-
spijpen / pder met tien musquet loopen/ende twintig musquetten/met krupd/
loot en lont naer advenant.

Messen vondt noch een Magazijn, met over de dertiggh dupsent ponden buv-
krupdt /

ZEE-ROVERS.

119

krupdt / en ander ammonitie naer advenant. Al dese Oozloghs vooz-
raedt wierdt op de Scheepen geembarqueert / ende alle de Batteryen / en
't Foort Joseph verlaten / het geschut vernagelt / en de Nopaerden verbzand :
het Kasteel van Santa Tereza, met het Foort Sant Jeronimo, wierd alleen ge-
houden / alwaer de Novers de macht opzielden.

Na dat Morgan alles in oder gestelt hadde / liet hy de gebangens vza-
gen / of 'er geen banditen van Panama, of van Puerto Villo onder haer wa-
ren. Daer op guamen drie te voozschijn / welcke in die Contzepen seer wel
bekent waren. Morgan vooeg haer met sachmoedighept / ofse wilden Gidsen
zijn / om sijn macht na Panama de weg na wyssen / en beloofden haer met een upt
de slaveraye te verloffen / en met hem naer Jamaica te nemen / met soo veel
vuylt / als sp souden konnen vergaderen. Dit stondt de banditen wel aen /
die hem beloofden trouwelyck te sullen dienen. d'Een was een half stagh /
en toonde sich willigh daer toe / alsoo hy hoopte met die gelegenthepyt sich
te wzeecken over het ongelijck / dat hem docht geschied te zyn / gelijck het
in der daed was; want hy alleen geen bannissement verdiende / maer wel le-
vendigh gerabzaerkt te werden / vooz alle het quaedt dat hy bedreven hadde /
van moorzderpen / vrouwen schenden / ende veel dieverpen. Dese quaedt-
doender dwong de twee andere / die Indianen waren / onder 't Spaensche
gebiedt gebooren / ende die de wegen seer wel bekent waren / drepgende
haer / soo se met hem de Novers niet dienen wilden / dat hy haer lebendigh
sou helpen verbzanden. Hy seyde dock tegen Morgan, dat dese seer nood-
sakelyck waren om de wegen te wijsen / en dat men haer lustig moest slaen/
soo sp niet gehoorsaem waren aen het geen men haer belasten sou. Morgan
nu gevonden hebbende 't geen hy socht/resolveer de hy met sijn mede Hoofden
vier Scheepen met een Barque toe te maecken / om het Kasteel van de Ri-
vier van Chager te gaen inneemen / om geen suspitie aen de Spanjaerden te
geven / dooz het aensien van de geheele Dloot / op datse niemandt na Panama
souden senden / om haer te waerschouwen. Dese Resolutie genomen zijn-
de / wierden vier hondert man upt de Scheepen gsfelicht / om op de vier
Scheepen te gaen / en het Foort Chagere in te neimen.

Op sulken Morgan hier op het Eplandt laten met de rest van sijn volck / en met de vier Scheepen gaen / om te sien op wat wyse sp het Kasteel bemach-
tigheden.

Morgan
lact een
Gits soec-
ken onder
de Bandi-
ten, om na
Panama te
gaen.

III. HOOFT-STUCK.

Verhael van het Inneemen van 't Kasteel San Lorenzo de Chagre, door
vier hondert man die van Morgan voor uyt gesonden zijn.

DE Commandeur van dese vier Scheepen / was genaemt Brodely, een
man die langt in die gewesten op de roof gebaren / en veel quaedt ge-
daen hadt. Drie dagen naer dat se vertroden waren van het Epland
Santa Cathelina, quamen sp in 't gesticht van het Kasteel van Chagere, 't welck
oy

P 2

120

De Amerikaensche

op een hooge bergh gelegen is / aen de mondt van deribier. Het kasteel is rondom versterkt met sterke palissaden / die met aerde gebult zijn; de bergh is voven afgesneeden dooz een gacht die wel dertighe voeten diep is/ en heest niet meer als een inkomst / aen de welcke een balzuggerje is/ het welck aen de landtkant met vier / en aen de zeekant met twee bolwercken versien is: aen de zupdtkant is het heel stepl / soo dat het onmogelijk is te beklimmen / ende aen de noordkant is de ribier; onder/ nebens het water / op de zoeck van de bergh / is een Tooren / op de welcke achst stucken kanon staen / die d'inkomst van de ribier beletten ; wat dieper zijn noch twee batterpen / elck van ses stucken Canon / die op de ribier flancheeren ; daer bp zijn noch eenige packhupsen / daer d'ammonitie in bewaert woordt / en eenige goederen die naer voven gaen/ of van voven komen. By die packhupsen is een trap / die in de bergh gemaekt is/ daer mede men voven op het kasteel klimt: aen de westkant van het kasteel is een haven dooz klepne Scheepen / daer het dzie / vier / en seven badem diep is. Dooz het kasteel is goede anckergrondt / op seven en achst badem water / ende aen de mondt van de ribier lept een kilp die nebens het water komt.

Doen de Spanjaerden de Scheepen van de Boersagen / begonnen sp daer op van het kasteel met grof Canon te schieten / en de Boers gingen ten ancker leggen in een klepne haven / omtrent een mijl van het kasteel. 's Ander daeghs 's mozens met het aenhoecken van den dagh / wierden de Boers aen landt geset / om dooz het bosch aen het kasteel te komen / en dat in te neemen / en haer Scheepen in de ribier te hengen. In marcheerd van 's mozens / tot twee uren nae de middagh / eer datse het kasteel konden bp komen / alsoo de passagien dooz het bosch seer ongangbaer zijn: en beeltijdts vol morassen / en geweldigse klippen / en daer toe moesten sp een wegh baenen / want het was soo dicht met rancken doozblochten / dat het onmogelijk was daer dooz te komen. Sp hadden eenige flaven van het Eplandt Santa Cathalina mede genomen / die haer seer wel te pas qnamen / om de wegh te baenen.

Aenkomst van de Roers aen de vaste Kuuk.

Dooz het kasteel komende / wierden sp terstondt begroet van de Spanjaerden/ die met grof Canon heftigh van het kasteel op haer schooten met groote schade / alsoos heel ontdekt waren; want de plaets / daer sp moesten komen om het kasteel te bestormen/ was black sonder boschagte / soo dat de Spanjaerden haer konden sien van het hooft tot de voeten / sonder dat sp de Spanjaerden sien konden. Hier dooz waren sp in groote benauthept / niet wetende op wat wijs datse het kasteel best sonden aentasten; het was dooz haer geen bezock om sonder blaesen in de mondt te steecken; wederom keeren / en doostense oock niet/ om geen schande bp haer medemackers te beshaelen. Sp resolveerden van het Casteel aen te lasten / daer bleef wat 'er bleef. Sp vielen daer lustig op aen met haer Boers en handgranaten; maer de Spanjaerden waren soo wel bedeckt / dat de Boers haer wepnigh schaede kosten doen / ende chargeerden lustigh op haer met grof Canon en musquetten / roepende de Boers toe: Vengam ios demas.

Worden aen landt geset om het Kasteel in te nemen.

perros

ZEE-ROOVERS.

121

perros Inglifes onemigos de Dios y del Roy vos no aveys de ir a Panama. Dat is segghen: Laet de reft oock komen, jou Engelsche honden, Vyanden van Godt en den Koningh, ghy sult te Panama niet komen. Epindelijck moesten de Kobezs retireeren. 's Abondts quamen sp dace weder op aen / en wilden sten obez de paliffaden/ ondez fabeur van haer handgranaten/ te spzintgen/ maer het kost niet lucken. Een van de Kobers wierd een pijl dooz sijn schoonder geschooten; hp trock de selve met een furie dooz de schoonder keen/ en nam een partp Catoen/ dat hp in sijn sach habd/ dee dat aen de pijl basf/ en stack het selve in de bmandt: doen't wel in de bmandt was/ stack hp de pijt in sijn Boer / en schoot die op eentighe hupsen in 't Kasteel/ die met palmistse blaederen bedeckt waren: d'andere Kobers dit stende/ begonden het selve oock te doen. Epindelijck geluchte haer pachtijck/ soo dat de daecken van twee a dzie hupsen in de bmand raechten. Het scheen dat de Spanjaerden soo besfigh waren/ datse het niet sagen/ dooz dat de daecken bmandende op haer hooft den hielen/ waer dooz een paazp krupdt in de bmandt geraechten/ en de meeste paazt van de Spanjaerden onbequaem maechten. De Kobers dit stende/ begonnen haer tydt waer te neemen/ en daer op aen te ballen; doch het vuer beletten de Spanjaerden niet standt vastigh te blijven/ en waren pberigh om het te blusschen; maer het schyint dat sp soo veel water niet konden krygen/ als se van nooden hadden om het loopende vuer te stutten/ want het was altemael meest dzoogh hout/ ende daer bp waepde het een frisse hoelte/ die daer oock geen goedt in deed. Ondertusschen de Kobers de bmandt van binnen soo sten de toeneemen/ pzaatiseerden om die van bupten oock te doen batten. Sp sochten dan eenige middelen om de paliffaden oock in de bmandt te steercken/ het geen sp oock deeden/ doch niet sonder groote moepte/en verlies van veel volck; want doen de Spanjaerden bernamen dat het volck in de gracht was/ smeeten sp potten bol krupd/ met bmandende lonten van boben neer/'t geen veel schade aen de Kobers deedt; ebenwel quamen sp tot haer boozneemen/niet tegenstaende alle tegenweer van de Spanjaerden. 's Nachts raechten de paliffaden in de bmandt; en de Kobers kroopen op handen en doeten tegen het buur aen/ en als sp een Spanjaerdt dooz de blam konden ontdecken/ die schootense van boben neer. Tegens den dagh waren de paliffaden meest dooz gebzand/ ende de aarde die van binnen lagh/ begon van boben neer in de gracht te storten; het geschut raechte oock van boben neder/ soo dat sp de Spanjaerden begonnen t'ontdecken/ en daer op lustigh schooten. De Gouverneur van het Kasteel hieldt haer soodanigh onder dwang/ dat se daer oock niet van daen kosten/ ende liet geschut bzengen dooz de bzesch ( dooz het buur gemaecht) om op de Kobers te schieten; ebenwel lieten sp/ doense niet meer bedeckt waren/ de moedt sachen; want de Kobers/ die nu seer furieus waren/ pasfen soo sneedigh op/ dat'er niet een Spanjaerdt sich dozst vertoonen/ of se schoten hem onder de doet. Ondertusschen gingh het buur al sijn gangh. Doen het nu een bequame bzesch gemaecht habd/ sochten de Kobers het oock te blusschen/ halende soo veel aerde om der als sp konden: een partp waren daer aen besigh/ terwijl d'andere op de Spanjaerden pasfen. Epindelijck geraechten de meeste part van de Spanjaerden om den hals/ soo dooz het buur/ als dooz

Prachtijck
van de
Rovers
om de
huysen in
brandt te
schieten.

De brandt
doet groo-
te schade
aen de
Rovers.

P 3

het

122

De Amerikaensche

Het schieten van de Vovers. Tegens de middagh spzongen de Vovers doo;
de vzesch./ tegens de kracht van het buur / dat noch overgebleven was /
en tegens danck van de Gouberneur aen / die daer de vzesch. nochs verde-
sendeerden met omtrent vijf en twintigh man / die hy by hem hadt ; en die
niet meer met haer geweer konden uptrechten/ waren doende met spietsen/
en andere met steenen te goopen: nochtans wat tegenweer de Spanjaerden
deeden/ de Vovers dzongen daer tegen aen/ en maerchten haer epndelijck mee-
ster van 't Kasteel. d'Obergebleeven Spanjaerden spzongen van hoven neer/
sonder om quartier te roeyen/ alwaer der een partp den hals hzaiken: de Gou-
verneur retireerde in een Cozys de guarde/daer twee stucken kanon in waren/
en wilde sich aldaer noch ter weer te stellen. Mou oock om geen quartier bza-
gen/ waer dooz de Vovers genood saeckt wierden hem dooudt te schieten. Sp
vonden omtrent dertigh man in het Kasteel leggen/ onder de welcke geen
tien gesondt waren; dese berichten haer dat'er acht of negen man gebulcht
waren naer Panama. Dit was de rest van drie hondert en veertien man /
die in het Kasteel geweest waren/ en daer was niet een Officier in 't leven
gebleven. Dese gebangens seyden oock/ dat de Gouberneur van Panama
bericht hadt gekreegen/ omtzent drie weecken te vooren/ van Cartagena;
dat de Engelschen een Bloot toemaerckte aen het Eplandt Espagniola, om
Panama te komen inneemen; en dese tydinge haddense bekomen/ soo se sey-
den/ dooz een Yrsman, die aen Rio de la Hache van de Vovers weghgelou-
pen was/ en haer gesepdt hadt dat de Vovers Rio de la Hache alleen ge-
noomen hadde om victualie te bekomen vooz haer bloot/ gelijck het waer
was; en als de President van Panama die tydinge kreegh/ hadt hy hon-
dert en vier en tjestigh man tot sekougs op het Kasteel gesonden / met vic-
tualie/ en andere amonitie van oozlogh naer advenant/ ende dat dit guar-
nisoen hondert en vijftigh man fterck geveest was/ dat t'samen maerchten
dzie hondert en veertien man / alle wel gebapent. Sp berichten de Vo-
vers oock/ dat de Gouberneur van Panama veel Embuscades op de Libvier
hadde gemaekt/ en dat hy in de Savanas van Panama naer ons wachten
met twee dupsent vier hondert hondert allegaer blanken/ ende noch sef
hondert half slachten/ ende ses hondert Indianen/ met twee dupsent Stie-
ten.

De Vovers hadden nu het Kasteel gewonnen ; maer het was soo gemac-
kelijck niet toegegaen als het Eplandt St. Cathalina. Sp telden haer doo-
den/ diese bevonden hondert en eenige te zijn/ met in de festigh gequetsten.
Sp lieten de Spanjaerden/ die gebangens waren/ de Spaensche doode li-
chamen van hoven neder van de bergh op de strandt werpen/ en kuplen
maken/ om haer dooden in te begraben; de gequetsten wierden in de kierck
gebzacht bp de bzouwen die daer gebangen saten. Doen dit alles gedaen
was/ lieten sp de schaden/ die het buur gedaen hadt/ repareren.

Morgan, die op het Eplandt S. Cathalina gebleeven was/ bleef niet langh
naer het vertzeck van de vier Scheeyen; hy liet alle de victualie die daer
was/ mede op de Scheeyen nemen/ als de Mais en de Cafave, op hoox die
aen het Kasteel van Chagre te laten blijven/ tot onderhoudt vooz die gee-
nen/

Vertreck-
van Mor-
van na her
Eylandt
St. Catha-
lina.

De Span-
jaerden
raecken
meest om
hals

ZEE-ROOVERS.

123

nen / die in befeittingh van het selve souden blijven. Sijn meeninge was/
een dagh of twee naer 't inneemen van het Kasteel daer te komen / en dan
recht toe opwaerts te marcheren / om geen tydt aen de Spanjaerden te
geben om veel toestel tot tegenweer te maecken : daerom liet hy op het
spoedigste alle het geschut van de Kasteelen van het Eplandt St. Cathalina
in 't water sinijten / doch op so een plaets evenwel / daer hy wist dat 'et weder
sou konnen gebonden wunden; want hy hadt noch in sijn sin d'een of d'an-
der dagh daer weer te komen / om het Eplandt in te honden : daer en boven
wierden alle de hupsen in hhandt gesteecken / behalven het Kasteel / daer
weypnighs leedt aen gedaen wierdt. Alle de gebangens wierden mede ge-
boert. Doen stelden Morgan sijn kours met sijn Dloot naer Rio de
Chagere, alwaer hy acht dagen na de veroveringe van het Kasteel aenquam/
ende d'Engelsche blagh daer af siende waepen / was soo haestigh om in
de Riibver te komen / dat hy sijn Schip op een klip / die booz de mond van
de Ribier is / verzepliden / met noch drie van sijn byhebbende Scheepen /
doch sonder verlies van eenigh volck ; want sp hadden noch tijdts ghe-
noegh / nae datse met de Scheepen gestooten waren / om haer goedt daer
upt te halen ; ja daer haddt oock kans genoegh geveest om de Scheepen
te redden / ten waer daer geen harde noozde windt was gekomen / die de
selve aen stucken stiet / en sette die hoogh en dzoogh op de strandt.

Morgan
komt aen
het Ka-
steel van
Chagre,
en verliek
sijn Schip.

Morgan in het Kasteel gekomen / en vericht zijnde van het geen daer gaen-
de was / als hier booz verhaelt is / liet terstond alle de gebangens te werck
stellen / om het Fogt te repareeren / en liet noch nieuwe palissaden rondom
de buptenwercken maken. Daer waren oock eenige vaertupgen in de Ri-
bieren/ban de Spanjaerden Chatten genaemt/welke zijn als schupten/om de
goederen opwaerdt in de Ribier te hzengen / sp boomen daer mede/ als men
met de Dlotschupten in Hollandt doet; en gebzupken oock die Chatten om
op Porto Vilio, en Nicaragua te varen : daer wierden op yeder van die Chat-
ten twee stucken Canon / en vier metale bassen ghelept; daer en boven
wierden 'er noch vier lichte vaertupgen toegemaeckt / mede om op de Ri-
bier te roepen / en daer by alle de Canoes van de Scheepen. Daer wier-
den vijf hondert man gecimmandeert om op het Kasteel te blijven / en hondert
en vijftig op de Scheepen / die op de Ribier lagen; bestaende in twaelf hon-
dert man / en kregen oder om naer Panama te gaen. Sp namen geen victua-
lie mee op de Scheepen / op hoop datse in d'Embuscaden / die de bpanden
gemaekt hadden / victualie in overbloedt souden binden.

Morgan
laet het
Kasteel
weder re-
pareeren.

V. HOOFTSTUCK.

MORGAN vertrekt van het Kasteel Rio de Chagre met twaelf hondert man van meeningh om Panama in te nemen.

Morgan op alles nauw regard / en het Kasteel wel besooght / en al sijn
volck met allerhande amonitie van oooglogh (nae de gelegenthent van
't landt)

De Amerikaensche

124

't landt ) wel versien hebbende / vertreck van deribier van Chegre, omijn
reys naer Panama aen te bangen / op den achtienden Januarp des jaers
festien hondert tseventigh / hebbende vijf vaertupgen met geschut / en twee
en dertigh Canoes / die mede vol bolck waren. Op fullen hier beschryven
alles wat op pder dagh voozgeballen is / vanijn vertreck van Chagre af /
totijn aenkomst in de Stadt Panama.

Sp zepden en vopden deribier op / en avanceerden omtrent ses Spaen-
the mylen die dagh / en quamen 's avonds aen een plaets genaemt Rio de
doos Bracos, alwaer een partp van het bolck aen landt gingen om te flapen/
alsoo se dicht op malkanderen in de Scheepen waren / soo datse qualijck
kunde liggen. Daer waren verschepde plantagien/alwaer deRobers eenige
woztelen of frupten meenden te binden / om te eeten/ maer de Spanjaer-
den hadden het altemael mede genooimen / en nets in de Hupsen ghelae-
ten / soo datse gingen flapen / op hoop van 's anderen daeghs de schaede /
die dien dagh haer maegh geleeden hadt / te verhaelen/ maer vooz die tijdt
moest pder sich laten genoegen met een pijp Taback / die het mocht / en die
het hadde.

Des anderen daeghs / zynde de tweede dagh / begonnen sp met het aen-
breeken van den dagh met alle man hacr reys te verbozderen / en quamen
omtrent de middagh aen een plaets / genaemt Crus de Juan Galliego, al-
waer sp genvoedtsaeckt wierden de Scheepen te laten blijven / om dat de
ribier daer dzoog was / dooz dien het in soo langen tijdt niet gereegent hadt/
als mede om eenige boomen / die in de ribier geballen waren / en de passa-
gien beletten/en te veel moepte verepchte/ omse Schepen daez dooz te kij-
gen. De Gidsen seyden ons/ als men twee of drie mijlen hoooger op was/ dat
men dan met een partp van het bolck over land kost marcheeren / en 't ander
deel te water met de Canoes waren. Dien avondt wierd 'er volk geordineert
om aldaer op de Scheepen te blijven / of het gebeurde dat men al te groote
macht van vpanden vondt / en gedwougen was te ruggte te keeren / om de
Scheepen daer tot een toevlucht te hebben / en dooz het Canon souden men
mogelyck de vpanden verslaen. Daer wierdt tot dien eynde aen hondert
en festigh man belast aldaer te blijven / en met een geboden niet aen landt
te loopen / op dat de vpanden van haer geen gebangens souden bekomen /
waer dooz sp de macht van de Robers mochten te weten komen.

's Anderen daeghs / zynde den derden dagh / 's moorgjens / wierden
eenige mannen met een Gidse uptgesonden / om te sien of 'er middel was
met een partp volchs over landt te laopen/ dooz dien men veesde / dat de
vpanden daer eenige Embuscaden mochten hebben / alsoo het bosch soo
dicht was dat men qualick daer dooz konde; daer by was het anders niet
als moras/ soo dat men daer niet konde uptrechten. Morgan wierdt ge-
noodtsaeckt een partp vanijn bolck aen een plaets / genaemt Cedro Bueno,
met de Canoes te doen overhaeren / gelijck het gheselhiede / en 's avandts
quamen de Canoes weder / en voerden d'andere helst van het bolck mede
over. De Robers verlangden doen seer de vpanden te omtoeten/om eetwa-
ren te bekomen/want sp waren soo flaeu van hanger / tot beawyckens toe.

Den

ZEE-ROOVERS.

125

Den vleesden dagh mazcheezden de Hoovez met het grootste gedeelte van
haez bolch 't Eplanot inwaez's / met een van de Gidsen / en het ander ge-
veelte hoez met de Canoes de Kibiez op / met een andere Gids / die met twee
Canoes booz upt roepden / omtzent drie muisquet schooten van d'anderen / om
d'Embuscaden der Spanjaezden te konnen ontdeken. De Spanjaezden
hadden oock Spions / die vooz de Hoovez liepen / en acht namen op 't gene
datse deeden / en konden de Spanjaerden bequamelijck een halve dagh van
te voren waez schoouwen / eez dat de Hoovez haez konden ovezballen. Om-
trent de middagh quamen de Hoovez aen een plaets / genaent Torno Caval-
los, alwaez de Canoes / die vooz upt roepden / haer waez schoouwd / datse
een Embuscade van de Spanjaezden ontdekt hadden. Alle de Hoovez
maechten haez tezstondt haez / met sulck een pbez en vzeught / als offe te bezup-
loft genoodight wiezden / Hoopende ovezbloedt van eeten en dzinchen te binn-
den / delwijl sulckis bp haez seez schaez's was ; het was offe malisander on-
dez de boet souden geloopen hebben / pder wilde d'eerste wesen ; maer doense
daer quamen / vonden sp anders niet als het nest / en de hogels waren daer
upt / met omtrent hondezt en bijstrigh leere sachen / daerse hzoodt en bleesch
in gehaadt hadden / daez waren noch wel eenige krupmelen hzoodt / maez dat
honde wepnigh helpen vooz soo beel bolch ; de hupsges die de Spanjaezden
gemaecht hadden / wiezden ondez de boet gehaelt. Doense andez niet vond-
den / aten sp de leere sachen met sulckien simeck of het bleesch geweest was /
want elch maeckte de selvè na sijn welgeballen toe ; ja sp dochten noch tegen
malkander wie dat het hebben sou : die geen / die een Canastez hadde / was
bly dat bp een stuch vooz sich selvè houden konde. Haer gissinge was in
Leere
die Embuscade omtzent bijf hondezt man geweest. Na dat de Robers al-
dacr wat uwtgeruſt / en haer hongez met leez een wepnigh bezsadigbt had-
den / mazsheerden sp weez boozt / soo datse 's abonds quamen aen een plaets/
genaeunt Torno Muni, alwaerse noch een Embuscade vonden / doch verla-
ten gelijck de voortge. Dit haadt niet te min een groote loose vzeught ondez
haez berooz saeclit : Ach segh hier loose vzeughd / in plaets van loos alarm ;
want het was vooz haer een vzeughd de Spanjaerden te vinden / op hoop
datse eeten mochten krijgen. Hpt dese tweede Embuscade gekomen zijnde /
gingen sp boschwaerd in om eenige eetwaren te soecken / maer te bezgeefs ;
want de Spaujaerden hadden daer soo wepnigh achtez gelaten / alsse haer
gunden ; soo dat die geenen / die noch een stuch leedez overgehouden hadden
van d'eezste Embuscade haer Abondtmael daer mede deeden / en lieten haer
genooegen met een dzonck watez toe. Sommige nieuwsgierige / die haer le-
ven baupten haer moeders keuken niet gheweest zijn / fullen misſchien denc-
hen dat het onmogelijck is leez te eeten / en souden wel willen weten / hoe de
Konez's het toemaechten om dooz te zijgen : sp klopten 't tusschen twee stee-
nen op de kant van 't watez / en maechten het met een nat / en als het weeck
woozdt / stlzaepten sp het haiz daer af / daer na lieten sp het op de hoolen hza-
den / hezſden het in klepne stuchjes / en slockten het soo dooz.

'a Andez daeghs / zynde den bijſden dagh / begonnen de Hoovez / met het
aenbjeekhen van den dagh / wedez te mazcheeren / ende omtrent de middagh
qua-

sack.

's Andez daeghs / zynde den bijſden dagh / begonnen de Hoovez / met het
aenbjeekhen van den dagh / wedez te mazcheeren / ende omtrent de middagh
qua-

Q

126

De Amerikaensche

quamen sp aen een plaets / gemaent Barba Coa, alwaerse noch een verlaten
Embuscade vonden. Daer waren veel plantagien / alwaez de Robers gin-
gen soecken ofte niet pefs vinden konden / om haer groote honger te bezabi-
gen; maer de Spanjaerden hadden daer alsoo wepnigh overgelaten / als op
d'andere plaetsen / daerse geweest hadden. Ten laetsten / dooz langh soecken
en snuffelen in alle gaeten / vonden sp een kupl / die eerst nieuw gegraeven
scheen te zijn / daer in sp twee sachen meel vonden / met twee groote sjeschen
wijn / en eenige dzuchten / Plantanes gemaent. Morgan, fiende dat een paiz-
tp van zijn volck maesttigh verballen waren dooz honger / en daer dooz seer
swach wierden / iet desse boozraedt / die men daer gebonden hadde / deelen
aen die geenen / diese het meest van nooden hadden. Haer dat sp wat gege-
ten hadden / begonnense weder te marcheeren / maez die dooz slaeuwte niet
meer boozt konden / begaven haer in de Canoes / en die in de Canoes gesef-
ten hadden / gingen doen over landt. Sp marcheerden noch dien dagh / tot
den donkeren abondt / wanneer sp in een plantagte quamen / alwaer sp die
nacht bleven. De Spanjaerden hadden daer mede gedaen / als op andere
plaetsen / te weten / de boozraedt opgemaeckt.

's Anderen daeghs / zijnde den sesden dagh / hadden sp geen wecker van
doen / want de honge z hadde haez wepnigh laten flapen. Sp namen de
wegh weder aen / als se gelwendt waren / een partpe dooz het bosch / en d'an-\dez met de Canoes. Sp moesten dickwils plepsteren / alsoo sp niet doozt kon-
den / en wanneer sp rusten / iep pdez een boschwaezd in / om pefs te soe-
ken om t'eeten / sommige aten bladen / en andere eenigh zaedt van boomen
diese vonden / sommige graen / soo dat sp in groote noodt waren. Dien sel-
ven dagh / omtrent de middagl / quamen sp in een plantagie / alwaerse een
hups vonden dat vol Mais was; dit wierdt tezstondt onde? de boet gehaelt /
en pdez nam soo beel Mais als hp kost / dat sp upt de handt aten. Doense de
Mais onde? haez bezdeelt hadden / begonnen sp wedez te marcheeren. Doen
sp omtzent een mijl geabanceezt waren / ontmoetense een Embuscade van
Indianen. Sp smeeten altemael haer Mais wegh / op hoop dat se daez holck
en vicularie souden vinden; maez doense ter plaets quamen / daerse de
Indianen geszen hadden / vonden sp noch Indianen noch vicularie / maer
sagen omtzent hondezt Indianen aen d'ande? kant van de Ribvez / die wegh
liepen. Sommige van de Robers spzongen in het watez / ende swommen
ove? om d'Indianen te achte? halen; ende soose eenige doodt schooten / en geen
eedtwaren bp haez vonden / waren sp gerefolbeezt om d'Indianen selber te ee-
ten; maez de Indianen waren gaeuwer in 't bosch te loopen / als de Robezs/
en lachten met haez / schjetende twee a dize van de Robezs / van de welcke
een stterf; sp riepen de Robezs toe: Ha perros, a la savana, a la savana. dat
ig: Ha honden, op het veldt, op het veldt fullen wy malkander vinden. De
Robers konden dien abondt niet verder gaen / alsoose aen d'ander kant van
de Ribvez moesten wesen / om over landt te konnen marcheeren / soo dat se
daez moesten beznachten / en begonnen onder malkander te muzmureren/
sommige wilden te rugghe heeren / maez die wizezen bezfoept van anderen
die meez couragie hadden; doch sp kreegen weder moedt / wanneer sp van
een

ZEE-ROOVERS.

127

een van de Bidsen hóóde seggen / datse omtzent een Dozp waren / alwezse
meenden datse tegenstandt souden vinden / en dat men daez wel eeten soud
behoemen.

's Anderens 's mozens / zynde de sebende dagh / maekften sp haez ge-
weez schoon / en schooten alle haez Boers af / op datse niet manqueren sou-
den als sp aen de vándt quamen. Dit gedaen zynde / wiezden sp met de
Canoes aen d'ander hant ban deribiez aen landt geset; de plaers daez sp ge-
slapen hadden / was Santa Cruz genaemt. Doen sp altemael obezgeset / en
gereedt waren / marcheerden sp der weder op aen / op hoop dat se eenige te-
genstandt souden vinden / om / als ick te booren geseght hebbe / mondtkoft
te behoemen. Omtzent de middagh quamen sp dicht aen her Dozp / Crus
genaemt / alwaez se een groote roock sagen; doen begonnense moedt te schep-
pen / seggende tot maikanderen / dat de Spanjaezden het spuit aen 't buer ge-
set hadden / tegen datse quamen; maer doense daer quaien / vonden sp het
vunz wel aengesteeken / maer geen spys noth bleesch: de Spanjaezden hadden
al de hupsen in de brandt gesteecken / behalben de packhupsen / en de stallen
ban den Koningh. De beesten / die daer omtrent geleeft waren / hadden
sp elders gesaeght / soo dat men daer niet een lebendige ztel bondt / als eenige
honden / die de Boobers doodt schooten en op aten. Daez wiezdt in de pack-
hupsen ban den Koningh omtzent bykften of festien potten vol Peruse wijn /
met een leere sack vol hzoodt gevonden. Als de Kovezs by de wijn quamen /
begonnen sp daez van te dzincken in obezbloedt / maez sp wierden sterck tot
sterbens toe van de wijn / gebendo over al de bupligheden diese op de wegh
gegeeten hadden / van bladeren van boomen / en andere bupligheden / die de
maegh niet had konnen bezteeren. Sp wisten niet waer dat van daen quam/
en meenden dat de Spanjaerden eenigh vergift in de wijn gedaen hadden.
Die dagh konden se niet bezder gaen / soo dat sp in her Dozp van Crus, dat
sp soo gedebaliseert vonden / vernachften moesten. Dit Dozp is gelegen op
negen graden / twintigh minuten noóder hzeedte / en van de Kebier van
Chagre festien Span sche mijlen / ende van Panama acht mijlen. Dit is het
beezte dat men op de Kebier met baeztupgen baeren kan / daezom zyn hize
packhupsen / daez de Hoopmanschappen in gebozgen / en met Muplezels daer
ban daen naer Panama ghevoert wozen. Morgan moest daez sýn Canoes
oock laten staen / en alle het volck te landt maizcheeren: daer wierdt besloo-
ten / dat de Canoes wederom te rugh souden keeren / ter plaers daez aen
de Scheepen gelaeten hadde / ende dat men alleen een Canoes daez omtrent
souden verbergen / om in tydt van noodt abbiys te konnen geven. Daer wa-
ren eenige Spanjaezden en Indianen / die haer omtrent het Dozp in de
plantagien / die daer dicht bp waren / lleten sien. Morgan geboodt / dat men
upt het Dozp niet mocht loopen / of men moest ten minsten hondert man
sterck zйн. Evenwel / veel van de Boers / dooz honger gedwongen / lieten
niet na het geboodt van Morgan te obertzeeden / en in de plantagien met hun
die of vieren / somtijdts bijf of seg / om mondtkoft te foerken. d'India-
ten / en Spanjaezden / die daez siveedigh op pasfen / dielen op een zóp ban
de Kovezs / en kregen daer een af / d'andere ontquamen't / en bzachten die

R 2

tydingh

128

De Amerikaensche

tydingh aen Morgan; maer het wierdt stil gehouden/ om geen slaeuwmoedighepdt aen het ander volck te veroogsaecieu/ en 's nachtsg wierdt goede wacht onder de hovers gehouden.

's Anderen daeghs/ zynde d'achtste dagh/ nam Morgan met sijn volck de wegh naer Panama; daer wierden twee hondert man/ die het beste ga-meer hadden/ vooz upt gestuert/ om t'ontdecken of de Spanjaerden oock senige Embuscade op de wegh gemaecht hadden/ alsoo seer goede gelee-genthepdt daer toe was/ zynde de wegh seer engh/ en ongemackelyck/want daer kommen niet meer als twaelf mannen nebens malkander mar-theeren/ en noch op sommige plaets niet. De hovers hadden tot om-trent tien uren gemarcheert/ doense quamen aen een plaets genaamt Quebrada Obiscura, alwaer haer meer als drie a vier dupsent pylen op het lyf geschooten wierden/ sonder datse een mensch sagen of gewaer wierden. De wegh/ daerse in waren/ was een bergh/ die widden dooz gegraven was/ om de wegh te maecken/ en daer niet meer als een gelaeden Aalduyzel dooz passeeren kost. Doen was 'er onder haer groot alarm/want yn sagen niemandt/ en de pylen vielen soo dirk als hagel. Epndelyck begonnen sy lustigh dooz het bosch heen te schieten/ ende sommige schooten naer boven toe/ op eenige Indianen/ die se doen sagen dooz het bosch loopen soo hardt als se konden/ om de hovers weder op een andere passagie te gaen inwachten/ en haer weder als vooren te onthalen. Daer was noch een troep van haer die standt hieldt/ tot dat ten laeffen haer Op-yperhoost gequest wierdt/ en in de wegh viel; doch hy stond datelyck op/ en wilde noch een Allegaye in het lyf van een van de hovers ingoopen: maer hy wierdt dooz schooten/ eer hy tot sijn voozneemen quain/ en bleef op de plaets doodt/ met noch twee a drie andere van sijn volck. De hovers deden doen haer best om eenige gebangens te krijgen/ maer konden niet/want d'Indianen waren snelder in 't loopen als sp. De hovers krengen in dese restandre acht dooden/ en tien gequesten; en hadden d'Indianen moedt genoegh gejaadt/ daer soude niet een van de hovers dooz gekomen hebben/ maer se schooten haer pylen dooz het bosch heen/ en dooz de tacken vau de boomen ver looren die haer kracht/ ende vielen flecht neder in de wegh/ sonder vucht te doen. Weynigh tyds daer naer quamen de hovers in een groote blackte/ geheel met gras begroent/ en konden doe van en om haer heen sien: toen ontdeckten sy eenige Indianen/ die op een bergh waren/ dicht aen de wegh daer sy passeeren moesten. Tertwijl men de gequesten verbond/wierden omtrent vystigh van de gauwste mannen na de Indianen gesonden/ om te sien of men niet een daer van gebangen soude kommen krijgen/ maer daer was geen kans toe. Doen de hovers weder wat gemarcheert hadden/ quamen de Indianen weder te voozschijn/ en riepen alsse van te vooren gedaen hadden: A la savana, a la savana, Cornu-dos perros Ingliles: sp waren op een/ en de hovers op een andere bergh/ en daer was een bosch tusschen beyden in het dal/ soo dat de hovers meenden dat sp daer noch een Embuscade hadden. Om de sekerhept hier van/ suerde Morgan twee hondert man vooz upt/ en bleef met de rest van het volck

ZEE-ROOVERS.

129

volck op de vergh. Doen de Spanjaerden / of Indianen / de Vobers fa-
gen af komen / quamen sp voock veneden naer het dal / als ofse tegens de
Vobers hadden willen stryden; maer doense upt yet gesicht waren / liepen sp
dooz het bosch heen wegh / soo datse de Vobers die passagie met vzeeden lieten
passeeren. Tegens den abondt begon het te regenen / waer dooz de Lio-
bers haer upt haer wegh begaven / om eenige hupsen te soecken / om haer
geweer dooght te houden: de Indianen hadden alle de hupsen / die op de
wegh geweest waren / verhlandt / ende de beesten wegh gejaeght / op dat
de Vobers dooz yongers noodt gedwongen souden wozen wederom te kee-
ren; evenwel vonden sp noch eenige hupsen / maer geen eeten; niettemiu
waren sp bcter gemoedt als te vooren. Sp konden al het volck in de hup-
sen niet vegen / derhalven wierdt van yder Compagnie secker getal ge-
tommandeert / om in de hupsen te gaen / en het geweer van de Compagnie/
daerse onder softeerden / wel gade te slaen / op dat een ieder in tydt van
noodt / sijn epgen geweer weder kost bekomen; de rest van het volck flie-
pen bupten / doch haer slaep was wepnigh / want het dee de geheele nacht
niet als regenen.

Z Anderen daeghs / zijnde den negenden dagh / met het aenbzeiken van
den dageraerd / begon Morgan weder te marcheren / terwijl het koel was /
want dese wegh was slimmer / als die de Vobers gepasseert hadden / we-
gens de groote hitte van de Zon. Een uur of twee daer na / ontdeckten
sp omtrent twintigh Spanjaezden / die vooz haer marcheerden / om te ob-
serveeren het doen der Vobers. De Vobers deden haer best / om eenige
ban de selv te bekomen / maer het was vurchteloos / want se waren te
loos / en de wegh soo wel bekient / dat wanneer de Vobers meenden dat se
vooz upt waren / waren se achter upt / en volgden alsoo de Vobers van
verre. Epindelijck quamen de Vobers op een vergh / van de welcke sp
de Zuyd-zee konden sien / ende sagen een groot Schip in Zee / met bys
a ses barquen / die van Panama zepiden naer d'Eplanden Tovoga ende To-
vogilla. Doen begonnen sp altemael moedt te scheppen; en haer vzeughd
vermeerderde noch meer / wanneer sp van den vergh af quamen in een
groote blackte die vol beesten was; sp versprepden haer terstond / en schoo-
ten al wat haer vooz quam / pver een was even meerstigh; terwijl eenigen
op de jacht waren / staken d'andere buur aen / tegen dat haer maekers met
eenige geschooten beesten souden komen / om die te braden; eenige brachten
een Stier / andere wederom een koe / de derde een Paerdt / en d'andere
een Mupp-l-ezel / dat sneden sp soo bloedigh aen stucken / en wieryen 't op
't vuer om te braden: doen het een wepnigh gebzaden was / atense het op /
dat haer het bloedt langhs de wangen liep. Als sp nu in het best van dese
kostelycke maeltijdt waren / liet Morgan een loose alarm maekten / yder
een stondt datelijck op / d'een liep hier / d'ander daer / maer evenwel wil-
de elck sijn hashse niet verlaten / maer namen dat mede. Ten laesten
quamen sp weder by een / en raeckten aen 't marcheren; daer wierdt oin-
trent vijstigh man gemanmandeert vooz upt te loopen / om te sien ofse ee-
nige gebangens konden krygen / alsoo Morgan seer moeyelijck was / dat

R 3

yp

130

De Amerikaensche

bp geen tydingh bekomen honde van de Spaensche macht. Tegen den
abondt ontdeckten sp omtrent twee hondert man/ die haer riepen/ maer sp
honden het niet verstaen; dese liepen haer booz bp/ of se haer van achteren
hadden willen aendoen. Doen de Kobers noch een wepnighs gemarcheert
hadden/ ontdecktense den Tooren van Panama; doen begonnense te schzeeu-
weit tot drie mael toe/ en wierpen hae? hooeden om hoogh van vzeughde/ het
was of se de victorie al bevochten hadden. Sp resfolweerdren dien nacht dae?
te flapen/ op hoop 's ander daeghs dzoegh in de Stadt van Panama te ko-
men: sp campeezde daer mede op het blache heldt/ de Trommels begonnen
te slaen/ tzoimpetten te blasen/ en met haer Daendels te speelen/ of het een
Feest was geleeft. Op het geluydt ban de Tzommels en Tzompetten
quamen omtrent vijftigh Kupters maez een musquet schoot ban de Kobers/
die oock een Tzompette? bp haer hadden/ die helde? begon te blasen/ en daer
na riepen sp: Manana, Manana perros nos veremos; dat is: Morgen, morgen,
jou honden, fullen wy malkander spreecken; en daez mede bertzocken sp/ be-
halven seben/ of acht/ die daez bleven om te sien wat de Koobers deeden/
maer se hadden daer niet veel swarighept in; yde? een van haer was doende
om gras te vergaderen om sijn bedt te maecken booz die nacht. Die twee
hondert man/ die se te booren gesien hadden/ lieten haer nu oock van haer
sien/ en scheenen de wegh met hun macht te willen stoppen/ op dat de Ko-
vers niet wegh konden loopen/ maer waren daez wepnighs booz bezzeest/ die
wat overgehouden hadden van het bleesch/ dat se 's middaghs te vooren ge-
hadt hadden/ at het selbe op/ en gingh daez op flapen; pder hzeegh sijn oz-
der/ of het gebeurde dat de Spanjaezben hae?'s nachts wilden aentasten; sp
hadden mede buptenwachten rondtom haer Leeger/ als icht het leeger noe-
men magh. De Spanjaezden schooten de geheele nacht met grof Canon upt
de Stadt.

's Anderen daeghs 's mozens/ zynde den tienden dagh/ met het aenbree-
ken van den dagh/ maechten de Kobers haer gereedt/ om op de Spanjaer-
den aen te vallen; ende doen Morgan alles in goede odrze ghestelt hadde/ be-
gonnen sp te marcheeren met slaende Tzommels en btegende Daendels. De
Bits/ die de Kobers mee hadden/ waerschuwde Morgan, seggende/ dat
het bete? soude zijn dat men de groote wegh liet leggen/ om een andere ta-
nemen/ alsoo de Spanjaezden in die wegh Embustades konnen maeken/waer
mede sp haer groote afbzeuck konden doen. Dese racdt wterd aengenoomen/
en de Koobers lieten de groote wegh omtrent een musquet schoot aen de rech-
te? handt van hae? leggen/ ende namen een andere wegh dooz de boffchagien/
dat seer ongemachelijck booz hae? was; maer alsoo het een bolck is/ die geen
ongemacht ont sien/ dooz dien sp het ghewendt zijn/ viel het haer niet seer
moepelyck. De Spanjaezden/ die/ als de Bits gesepdt hadde/in de wegh
waren gesoekt ficeezt/ stende dat de Wovezs een andere wegh namen/ wiezden
genoodt sfeekt om haer te gemoet te komen. De Generael van de Span-
jaerden liet sijn Leege? in oздere mede mazcheeren teghen de Kobers aen.
De Spaensche macht bestondt in twee Esquadrons/ en vier Bataillons
Doerbolck/ met twee tzoepen geterghde Stieren/ die dooz een groot getal

India-

ZEE-ROVERS.

131

Indien / Novers en half stichten voozt gedzien wiezden. De Novers waren op een klepne heubel / en konden de Spanjaezden wel zien. Vdaz van haer hadde wel gewilt met een hupdt bol flagen daez van daen te zyn / want de Spaensche macht was ongelijck grooter / doch daer was geen kans om te wjicken. Sp resolbeezden dan om op de Spanjaezden aen te vallen / en te verlichten tot den laesten man; want daer en was geen quartier / vooz haer / van de Spanjaerden te bezwachten. Dese resolutte genoomen zijnde / verdeelden sp hun macht in dzte Bataillons / maez sendende daez eezst upt twee hondezt man van de Spaensche Boeckaniez's / om datse bpsonder wel boozsien zyn met goedt ge weer / en seez wel schieten konnen; dese marcheerden vooz upt / en wierden van de rest gebolgt. De Kovezs trocken van den heubel / daer sp op waren / en de Spanjaezden waren op een schoon black veldt haer wachtende: doen het meeste gedeelte van de Kovezs op de blachte gekomen waren / begonnen de Spanjaerden een geschreeuw op te heffen / roepende: Vive el Roy; dat is: Lang leef de Koningh; en met een viel haez Kupterp op de Kovezs aen / maez wiezden gestut aen een moeras / daer de paezden tzaegh waren om dooz te komen. De twee hondert Novers / die vooz upt waren / namen de Spanjaerden daer waer / die met hun paezden dooz haez meenden heen te rijden; pdez Nover boogh een knie op dez aezde / en soo schooten sp met de helft gelijck op de Spanjaerden / ende als d'eene helft geschooten hadt / begon d'andere helft wede? / soo dat de Novers gedurigh duuz gagen. De Spanjaezden bleeven haez niet schuldigh / maer schooten lustig! wederom / en deeden haer best om dooz de Kovezs in te hzeecken. Het voetvolck / dat de Spaensche Kupterp meende te setonderen / wiezdt van d'andere tzoep Novers waergenomen / die schermutseerden oock seer fel tegens malanderen. De Spanjaerden meenden met de Stieren van achtez in de Novers te dzingen / om haer in confusie te hzengen / maez een deel van de Kovezs keerden na haez toe / tezwijl dat d'andere in het gheverche waren / en waepden met haer Baendels / en schooten eenige schooten op de heesten / soo datse wegh liepen tegen danck van de geenen die haez joegen / die op't laest de blucht oock namen / soo wel als haez Stieren. Het gevecht hadde omtrent twee uuren geduuzt / wanneez de Kupterp van de Spanjaezden heel bez flagen was / de meeste waren kapot gemaakt / ende d'andere weghi geblucht. Het voetvolck / siende dat haer Kupterp soo wepnigh voozdeel op de Novers gedaen hadden / en oock selvez geen kans siende om meester van de Kovezs te wozden / schooten haez musquetten los / en smeetense doen nedez / bluedende al hun best wegh. De Kovezs / die dooz honge? / en andez onghemacht / datse op de weghi geleeden hadden / afgemat waren / kosten haez niet vervolgen. Eenige Spanjaezden / die niet loopen konden/berbozgen haez onde? hetriet / dat langhs klepne Ribieren / die aldaez zijn / wascht / maez de Kovezs sloegense doodt diese kregen / als of het beesten waren geweest. Daez wiezden een paizp grauw Monicken gebangen genoomen / welche alle vooz Morgan gebzacht wierden / maez die liet de selbe / sonde? haez eens te willen hooren spzeeckien / doodt schieten. Daez na wiezdt hem een Capitepn van de Kupterpge gebangen gebzacht / die in't gevecht gequetst was: Morgan liet hem

132

De Amerikaensche

hem onderzagen/ ende hy berichten hem van alles datter passeerde/ te weten/ dat haer macht bestondt in vier hondert paarden/ en vier en twintigh Compagnien voetvolck/ pder Compagnie van hondert man/ mot noch sijz hondert Indianen/ en eenige Swarten/ en half flachten/die twee dunsent Stieren aenidzeeven/ om in de hovers in te zeecken/ en confusie onder haer te maecken/ om haer daer na dan geheel te verslaen; als me-de/ dat in de Stadt op verscheyde plaetsen zietzenchementen gemaerkt waren/ met meelsacken/ en dat 'er geschut op de selvè geplant was/ om de Stadt noch ten uitersten te defendeeren; oock dat 'er aen de wegh/ daer de hovers dooz moesten/ een liedoute was/ op de welche acht metaele stucken stonden/ met vijftigh man. Morgan dit alles gehoozt hebbende/ gaf odrz oon een andere wegh/ te neemen.

By liet de Tzommel flaen om sijn volck weder by een te hzengen/ en te sien wat schaede sy geleeden hadden. De Spanjaerden waren doe t'eene-mael verduenen/ eade men sach' er geen daer omtrent/ als die doodt/ en gebangen waren. Morgan liet sijn volck weder in vataille stellen/ en wierdt naer de schaede vernoomen; men bevond datse eenige wepnrge ver-looren/ en eenige gequetsten hadden. Dan de Spanjaerden lagen 'er wel sijz hondert op het veldt/ sonder die ghequetst en wegh/ geraeckt waren. Dit hilep verlies gaf haer groote moedt/ ende nae datse een wepnrgh ge-rust hadden/ maecken sy haer weder hlaer/ om nae de Stadt te gaeen/ en swoeren malkander weder op nieulo by een te blijven/ en te vechten tot den laetsten man.

Met dese resolutie marcheerden sy naer de Stadt met hun gebangens: doense in de Stadt guamen/ vonden sy daer niet datse gedacht hadden/ want haer meenigh was/ dat de Spanjaerden/ die geblicht waren/ haer in de Stadt begeven hadden; nochtans waren de straten beset met bozst-weringen van meelsacken gemaerkt/ ende yder was versterkt met schoo-ne metale stucken Canon. De hovers dzongen daer evenwel op aen/ maer soo gemackelyck niet alsse op het blakke veldt gedaen hadden/ want het geschut was met schzoot geladen/ dat vyn wat meer effect deed/ als de Spanjaerden met hun musquetten gedaen hadden. Dit niet tegenstaende was de Stadt in de tijdt van twee uren in de handen der hovers/ die al doodt sloegen wat haer tegen stondt. De Spanjaerden hadden al hun goedt nyt de Stadt verboert/ maer daer waren noch beel packhupsen vol alderhande liopmanschappen/ van zyde/ lйwaten/ en beel meer andere goederen.

Soo haest als 'er geen tegenweer meer in de Stadt gedaen wierdt/ liet Morgan sijn volck by een vergaderen/ en verboodt aen pder een/ dat men geen wijn soude vyoeben/ alsoo hy bericht was/ dat de Spanjaerden alle de wijnen vergiftigh t hadden; dit was wel niet waer/ maer het wierd gedaen/ om dat het gemeene volck haer dooz den dzauck niet onbequem sou-de maecken/ want men was niet verseeckert/ dat de byandt niet weder kamen soude.

Voorliegheydt
van Mor-
gan.

VI. HOOFT-

ZEE-ROVERS.

133

VI. HOOFTSTUCK.

MORGAN sendt eenige vaertuygen op de roof in de Zuyd-zee,
het verbranden van de Stadt Panama, en het rooven door het heele
Landt, met alle de wreedtheden die de Rovers daer bedreven, ne-
vens haer wederkomst aen het Kasteel van Chagre.

Den Morgan dt Stadt Panama dooz sijn volck over al hadt doen be-
ftitten/ commandeer de hy vijf en twintig man in een Barque/ die in
de Haven gebleeven was/by gebreck van water/om upt te komen; want
men heest daer hoogh en leegh water/ als in de Canael van Engelandt;
als 't hoogh water is/ kocht 'er soo veel water in de Haven/ dat 'er een
Galjoen in komen kan/ en met laegh water is het wel een mijl van
de Stadt/ het is een modderige grondt. Maer de middaght liet Morgan
heymelijck de vandt in verschepde hupsen steecken/ soo dat 's avondts de
Stadt meestendeel in de vandt was. Alben liet een geruchte onder het
bolck loopen/ als dat de Spanjaerden het selver gedaen hadden/ som-
mige wilten de vandt stutten/ met het laten syinghen van verschepden
hupsen; maer ten hielp niet; want het was soo meer gekomen/ dat wan-
neer de vandt in een straet quam/ in een half uur de gantsche straet ten
de in de vandt was/ ende de hupsen haest tot koolen; want het waren
meest houte hupsen/ evenwel schoone gebouwen/ altemael meest van Ce-
derhout/ en van binnen versien met schoone schilderpen/ die de Spanfaer-
den niet hadden konnen wegh boeren. Daer waren seben mannen/ ende
een vzouwen klooster/ nebens een Gasthuys/ en een Dom Hierck/ met
noch een Parochiale Hierck/ die uptstekende kosteljck waren van beeldt-
wereck en schilderpen; maer het silyverwereck hadden de Monicken met
haer mede genoomen. De Stadt was versien van omtrent twee dupsent
kostelijcke Koopliedens/ en ointzent drie dupsent gemeene hupsen/ en stal-
len van voerlunden/ die het silyer van daer naer de noozdtkant overhzen-
gen: rondtom de Stadt waren verschepde Boomingaerden/ en playfante
Cupnen/ versien met alderhande vuchtboomen en moeskruyden. De
Genoueesers hadden daer een heel aensienlijck Gemeen-huys/ alwaer het
Comptoir van de Negerpe op was/ die wierd mede verhzandt. 's Ander-
ren daeghs was de geheele Stadt in affche/ behalven omtrent twee hon-
dert pachshupsen/ en stallen der voerlieden/ die soo wat aen een kant wa-
ren; alle de gedierten waren mede verhzandt/ met veel flaven/ die haer
in de hupsen verbozgen hadden/ en daer niet upt konden loopen; daer wa-
ren een groote hoop meelsacken/ die in pachshupsen stonden/ desse hebben
een maendt daer na noch gebzandt. De hooovers hadden haer 's nachts
rondtom de Stadt gehouden/ vzeesende dat de Spanjaerden komen sou-
den; want sp hadden sulck een aensienlycke macht by de Spanfaerden ge-
sien/ datse daer een schyick hoog hadden. 's Anderen daeghs wierden alle

k

dr

De Amerikaensche

134

de gequesten gebzacht in een Bloostež Liezck / die noch ovezgebleeven was /
en daez wiezdt mede een Coöps de guarde van gemaekt / wozdende alle het
geschut rondom de Liezck gebzacht: daez nae liet Morgan sijn volck in ba-
taille stellen / om te sien wat verlies men gehadt hadde. Men bevondt o.m-
trent twintigh man verlooren te hebben in het veroveren van de Stadt / en
noch omtrent soo veel ghequesten. Morgan liet die selv e dagh een Convop
ban hondezt en vijftigh man af baezdigen / om de tijdinge aen die van het
Kasteel van Chagre, van de geluckighe victorie / te bzengen. Dit Convop
wierdt van het gheheele groz bupten de Stadt geconbopeezt; men sagh 'er
eenighe tzoepen Spanjaezden / die van der eens quamen tijcken; maer als
men eenige minen maechte om na haez toe te gaen / setten sp't op 't loopen
soo spoedigh als se konden.

Paez de middagh quam Morgan met sijn volck weder in de Stadt / yder
Compagnie nam een Logement / ende een paazp itepen soecken in de pupn-
hoopen van d'afgebzande hupsen / alwaezse noch reedelijcke bupt bonden van
silverwerck / en gemunt silber / dat de Spanjaerden in putten gewozpen
hadden. 's Anderdaeghs wierden noch twee paazpen afgebaezdight / yder
van hondert en vijftigh man / om op het landt te gaen / en d'inoondez's
van de Stadt te soecken. Twee dagen daez nae quamen de paazpen wedez
binnen / en brachten wel twee hondert gebangens / soo mannen / vyouwen/
als slaven. Dien selv en dagh quam de Barque/ die Morgan in Zee ghe-
sonden hadde / wedez met noch drie andere Barquen / die sp genoomen had-
den; maer sp hadden haez beste prijs laten baren / het welche een Gallisen
was / waez in het silber van den Honingh / met alle de juweelen en rijck-
vom van de vooznaemste Kooplieven van Panama in was; de Bagijne waren
daer oock in / met alle de bezteringen van haez Liezck / en haer silber en goud;
dit Schip was alleen maez met seben stucken Canon / en omtzent thien a
twaelf musfquetten boozsten; het was oock niet toegetaeckelt / want het had-
de andezs niet als sijn onderzeplen / en daez bp haddense gebzech van water /
en de Kovezs hadden sijn Sloep genomen / met seben man / die om water
upt was. Dese Spaensche bootsgesellen berichten de Rovers van 't geen
hier booz bezhaelt is / seggende dat het onmogelijck was / dat dese Gallioen
in Zee konde gaen sonder water; maer de Commandeur van de Kovezs /
hadt meer lust om sich vol en sat te dzincken / en sijn tiibt te passeeren met een
paazp Spaensche vyouwen / die hp gebangen hadt / als om nae dat Schip
te gaen. 's Anderen daeghs rusten sp haer Barque toe / om het Schip te
soecken / maez sp vonden 't niet / alsoo het wegh gezepit was / hebbende ti-
dingh gekzegen dat de Kovezs met baeztupgen in zee waren / en sijn Sloep
genoomen hadden. Doen se sagen dat het Schip wegh was / namense ee-
nige barquen / die se aen de Eplanden Tavoga en Tavogilla bonden / met bez-
schepde goederen gelaeden / en quamen daer mede naer Panama. Daer ge-
komen zynde / berichten sp Morgan van het geen dat 'er gepasseert was; de
gebangens van het Schip wierden mede onderbzaeght / ende sepden datse
wel wisten waeer omtzent het Schip geloopen was / maez datse meenden dat
het versterckinge van volck soude gekreghen hebben. Morgan liet daez op
alle

ZEE-ROVERS.

135

alle de vaertupgen / die in Panama waren / toerusten / om dat Schip op te soecken. De Robers liepen dan weder in Zee met hun vlieg Barquen sterk / waer op sp hondert en twintigh man hadden. Sp waren acht dagen in Zee / sonder pets upt te rechten / wegens het groote Schip; want het was den dans foodanigh ontspngen / datse het niet wisten te binden. Sp dan fiende dat 'er geen hoop was van het Schip te krijgen / resolveerden weder naer d'Eplanden Tavoga en Tavogilla te heeren / alwaer se een Schip vonden dat dan Payta quam / en geladen was met Beep / Laeckens / Bistupt/ ende Suppiker / en hadde omtrent 20000 stucken ban achten in gemunt siller. Sp quamen met dit Schip in Panama met hun Barque / die se geladen hadden met goederen en gebangens / die sp op de Eplanden gekreegen hadden. Het Conbop / dat Morgan naer het Kasteel van Chagre gesonden hadt / was wederom gehomen met goede tijdinge / sp rappozteerden dat die ban Chagre twee vaertupgen dooz de Kibiez om te kiuppen / hadden gestuert; dese kregen een Spaensch Schip in 't gesicht / dat sp noogegen; die van het Kasteel lieten hiez op de Spaensche blagh waepen / en het Spaensch Schip sich in het naeuw siende / meende daer in de Kibier een bype haben te binden; maer het was de eene wolff nauwelijchs ontkomen / of liep d'andere in de mond / want doen het in de Kibier was / hemerckte het wel haest / dat het in 's bpands handen was geballen; het was meest met mondkost geladen / 't geen de Robers best diende / want sp waren flecht daer van in het Kasteel boozsien. Dit gaf ooz saech aen Morgan om in Panama langer te blyben / en het Heele landt dooz te loopen / en te rooden; want terwijl d'er eenige van hae? te? zee op de roof waren / deeden d'andere niet minde? te landt / want alle dagen liep 'er een partip upt van twee hondert man / en als d'eene wederom quam / was de ander weer gereedt om upt te gaen. Hie? dooz bzachten sp groote bupt en deel gebangens op / aen wien sp alle daghen de grootste wzeedrtheden en tozmenten deeden diese konden bedencken / alleen om dat se malkanderen souden bezhlichen / waer dat haer geldt verboogen was; onder anderen vonden sp een arm gebeekelijck man in een Heeren hups bupten de Stadt; dese arme man hadde sich bezchoont met een schoon hembt / en een zijde hroech / die hp in het hups gebonden hadde. Aen de beeter van dese hroech was een silvere fleutel vast; de Robe? s hroegen hem nae de kist / daer de fleutel toe gemaeckt was; hp sepe dat hp de kist niet hadt / mae? z dat hp de fleutel alleen in het hups gebonden hadde. Doen se geen andere behentenisse van hem konden krijgen / wipten sp hem dat sijn armen heel upt het lidt waren / dae? nae honden sp hem het hooft soo vast / dat sijn oogen dae? uitt swollen soo dick als eperen / ende doen hp noch niet en bekende / hingen sp hem bp sijn mannelijcke leeden op / d'een sloeg hem / d'ander sneedt hem de neus af / d'ander een oo? / de derde blaeckerde hem / soo dat men geen wzeede? tozmenten konde pzactiseeren. Op het laerste wanneer de man niet mee? konde spzeechen / en sp geen mee? tozmenten overigh hadden om hem aen te doen / lieten sp hem dooz een Swa? t / met een lancte / doodt steechen. Deel meer diez gelijcke wzeedrtheden hebbense gepleeght. De Monicken selbe? hadden wepnigh quartier onder haer; en hadt het niet gheweest / om

H 2

datse

136

De Amerikaensche

datse hoopten geldt van haez te krijgen / sp souden haez vooz al geen quartiet
gegeven hebben. De vzouwen hebben sp oock niet bezchoont / behalven die
haer wil toestonden ; maer schoon sp niet wilden / wisten sp haez daez toe ge-
noegt te krijgen ; sp namense upt de veezck / daez se in gebangen waren / en
gingen daer mede upt / onder pzetext dat spse ban doen hadden / om vooz haez
te waffen / maer als spse dan ondez haez geweld hadden / deeden sp haez wil
daer mede / of tozmenteerden haez met flagen / hongez / en meez diergelijche
plagen. Morgan, die als Generael was / hadde daez in behooren te vooz-
sien / en beter odoe gestelt te hebben / maer hp was selber niet beter als de rest
want als mien een moove vzouw gebangen gebzacht hadde / bezsocht hp hae-
terstondt tot oneer. Tezwijl dat het hier te pas koint / sal ick een geschiede-
nis bezhaelen van een vzouw / welchez naem onsterfelyck behoove te zijn /
dooz haer standbastighepdt.

De Hobez upttez Zee gekomen zijnde / hadden eenighe gebangens upt
d'Eylanden Tavoga en Tavogilla mede gebzacht / onder de welche een rijck
Hoopmans vzouw was / zijnde jongh en zeez schoon. Ach sal haer schoon-
hept hie? niet uptbeelden / maez alleen seggen datter geen schoondez in Eu-
ropa kan zijn ; haer man was naer Peru gebaren / om eenige negotie aldaez
(nae de maniere van die landen) te doen / en desse vzouw was met haer goed/
nebens eenige van hare vzienden geblucht : soo dzae alsse bp Morgan ghe-
bzacht / en ban hem gesien wiezdt / liet hp se terstondt van haez vzienden af-
schepden / ende alleen in een vertzeck met een slabinne hzengen / alhoewel de
vzouw / met tzanende oogen / bezsocht om bp haez vzienden te mogen blij-
ven ; hp liet haez versozghen van al het geen datse nooden hadde / en stuerde
haer alle maeltijden een schootel of twee van zijn epgen tasel / Hoewel dat hy-
haer een slabin gegeben hadde om vooz haer te hoochen. Dese vzouwe ooz-
deelde dit eezst als een eerbaezhept van Morgan, en was seer verwondert /
mepnende dat de Hobez's soo boos niet waeren / als aen haer / en aen meert
andere vzouwen van de Spanjaerden ondezricht was ; want doen de Span-
jaerden upt de Stadt gingen / wierden eenige daer van dooz hun vzouwen
versocht / om pets van de Ladronnen, dat zyn Hobez's / tot gebachtenisse me-
de te hzengen. Undere / die nteuwsgieriger waren / bezsochten om het ge-
vecht van bezr' te mogen sien / maez het wiezdt haer van haer mannen ge-
wepgert / seggende datse een schzick daez van souden krijgen / niet ban te sien
bechten / maer ban de mismaechthept der Hovers ; want / sepden sp / de Ro-
vers zijn niet gelijck wp lieden / maez sp zijn als beesten ; ende beloofden aen
hun vzouwen eenige hoofden te fullen hzengen / om haez te laten zien : daez
doveel vzouwen / doense de Hobez's flagen / haez bezwondezden / seggende :
Jesus, los Ladronnes fon camo los Espagnoles. Dat is te seggen: Jesus, de Ro-
vers zijn menschen gelijck de Spanjaerden. Dese Hoopmans vzouw / daez wp
han spreecken / sepde mede wegens de geveensde beleesthept van Morgan :
Los Ladronnes fon tan corteses come si fueran Espagnoles. Dat is : De Ro-
vers zijn soo beleeft of het Spanjaerden waren. Morgan ging alle dagen wan-
delen in de veezck / alwae z de gebangens waren / ende liet altijdt sien vooz de
tzalfe van't vertzeck daer. Dese vzouw in was / en groete haer diskwils / ja
selfs.

ZEE-ROOVERS.

137

selsf onderhieldt yn haer somhijdts met spzeecken (want yn spzack goedt Spaensch) yn liet haer zwienden en bekenden vzhepdt geven om yn haer te komen. Dit hadt omtrent die dagen geduert / wanneer yn haer tot ooneer liet versoecken / en daer nae versocht yn haer daer selv er toe / pze- senteerende haer eenige hostelycke jutveelen. De vzouw / die eerbaer / en wel opgebzacht was / bedacht ehem seer beleefdelyck / seggende : datse onder sijn macht was / ende datse seer groote beleefstjepdt in 't eerst aen hem gesien hadt / datse oock niet hoopte dat de selv e nu verminderen sou- de / en dat yn niet konde gelooven / dat yn diezgelycke gedachten hadde / alsoo het niet betaeinde aen een Opperhoast van soo een aenstelyke macht/ dusdanige dingen te versoecken van een persoon / wiens leven in sijn han- den stondt. Dese beleefde woozden konden de geple lust van Morgan niet voldoen; yn versocht haer noch stercker / en beloofde haer restitutie van het geen sp verlooren hadt / en dat in jutveelen / op datse het te beter soude konnen bewaren; maer sp excuseerde haer met alle beleefde woozden / die sp bedencken kost; doch Morgan liet haer niet met vzeeden / en vervolgde haer soo sterck / datse gedwongen wierdt te seggen / yn aldien yn pets met haer lichaem wilde doen / dat yn dan eerst moest maerchen dat de ziel daer van schepde / ende datse yn haer leven pets diergelijcks sou toelaten. Daer nae spzack sp hem niet meer toe. Morgan wierdt ten laetsten / op de wen- geringh van dese vzouw / soo gram / dat yn haer in een ander vertzeck liet setten / ende verboodt dat niemandt yn haer soude komen. Hy liet haer kleederen afneemen / en alle dagen soo wennigh eeten geeven / datse naeu- welijcks het leven daer yn konde houden. Hier over bedzoofde sp haer niet / maer bleef even standtvastigh / biddende Godt alle dagen / dewijl dat yn haer soo geliefde te kastijden / dat yn haer doch de sterchte wilde geven / om tegen de tyrannye van Morgan te kunnen bestaen.

Morgan liet dit doen / onder yzetert dat dese vzouw corespondentie met de Spanjaerden hieldt / en datse een slaef met eenige zieven hadt wytgeson- deden.

Ick hadde noopt gelooft dat diergelijcke standtvastighepdt in soo een vzouw konde zijn / indien ick haer selv er niet gesien en gesyzoocken hadt / alsoo ick altemets haer onder stand van spys deed / hoe wel dat ick sulcks seer bedecktelijsk moest doen. Hier sal noch in 't verbolgh van dit verhael/ van dese vzouw gesyzoocken werden / hoe datse niet alleen onder haer vban- den van het ongeluck is verbolght geweest/ maer oock onder haer zieh- den.

Doen Morgan omtrent diee weecken in Panama geweest / en lustigh ge- rooft hadt / soo ter zee als te lande / liet yn peparatie maerchen om te ver- trecken. Inder Compagnie moest een seecker getal Maupl ezels soecken / om de bupt aen deribier te zengen / die omtrent acht Spaensche mylen daer van daen geleegen was. Ondertusschen warender omtrent hondert van de sijne / die een accoordt met malkanderen gemaeckt hadden / om Morgan te laten gaen / en het Schip te neemen dat in de haven lagt / en daer mede in de Zuydsee te blijven om te rooven / soo lang / tot datse ge-

It 3

noegh

138

De Amerikaensche

noegh hadden/ en dan een groot Schip te neemen/ om doo? Gosf-Judiens
wede? in Europa te komen. Ende om tot haer oogh?wit te geraken/ hadden
sp allerhande voozraedt in een hoek wegh? gestopt/ te weten krupdt/ loodt/
meel en hzoodt/ zelfs tot metaele stuchen/ om op een Schans te leggen/ diese
op't een of 't ander Epland wilden maecken/ om aldaer haer uptblucht te nee-
men. Hae? voozneemen soude geluckt hebben/ indien niet een van haer mac-
kez's het selbe aen Morgan geopenbaert hadt/ die terstond de masten van het
Schip liet afkappen/ en de hzandt daez in steecken/ als ooch in alle d'an-
dere barquen/ die daez bp waren/ wae? doo? sp van hae? voozneemen bev-
steeken wierden. Onderusschen wiezden daez Mupl ezels gesocht/ en Mor-
gan liet een paizp Spanjaezden gaen om rant soen te halen voo? haer hzou-
wen/ kinderen en slaven; daez wierden mede eenige Monicken uptgesonden
om rantsoen te haelen voo? hae?/ en voo? die in ostagie bleven.

Dae? nae liet Morgan alle de stuchen beznagelen/ en d'ooren afh?ecken;
dae? wierdt ook? twee dagen doo? het bertzeck van Morgan, een paizp upt-
gesonden/ om naez de Goube?neur van Panama te verneemen; want hp had
van eenige gebangens bezstaen/ dat de Gouberneur eenig volck bersaemelt/
en bezschepde Embuscaden gemaecht hadt/ om de Nove?z de passagie te be-
letten. Dese partp wede?om gekomen zijnde/ berichten Morgan datse geen
Sterckten van de Spanjaezden bernoomen hadden; ende eenige gebangens/
diese mede hzachten/ seyden/ dat de Gouberneur eenigh volck hadde willen
bergaderen/ mae? datse hem omloopen waren/ en dat hp/ bp gebzeck van
holck/ sijn dessepenen niet hadde konnen upiboeren.

Op den 24. Februarp des Jaeps sestien hondezt een en tseventigh/ bertzoch
Morgan met al sijn macht upt de Stadt Panama, met hondezt bijf en tseben-
tigh Mupl ezels/ met gebzoocken en gemunt silber ghelaeden/ en omtrent
bijf a ses hondert gebangens/ soo mannen/ hzouwen/ kinderen en slaven.
Dien selven dagh? quamen de Nobers een m?il bupten de Stadt/ aen de kant
van een Bibie?/ op een schoon veldt. Het Leger de? Nobers campeerde daez
in de rondte/ en de gebangens wiezden in het midden geset; men hoozde de
gesheele nacht andezs niet als kermen en schjepen van alle de hzouwen/ en soo
veel klepne kinderen/ die niet betez wisten/ of de Nobers souden hae? mede
naez hae? landt voeren; D'een riep om sijn bade?/ d'ande? om sijn vzienden/
de dezde om sijn Dade?landt; en het geen dat noch het slimste was/ dat die
arme menschen groote doost en honger leeden; het was jammerlyck aen te
sien veel arme hzouwen/ met klepne kinderen aen de bozst/ die nfers hadden
om die arme kinderkens te voeden; sp baeden Morgan op haer bicote knpen/
dat hp hae? wilde laten gaen/ mae? het kezmen van die arme menschen was
niet genoegh om hem tot eenigh medelijden te beweegen. Hp antwoozde hae?
dat hp niet gekomen was om hae? kezmen aen te hooren/ mae? dat hp gelo-
men was om geldt te haelen/ ende datse soo sonde? geldt upt sijne handen niet
los souden raecken. Dit was al de t?oost/ die dese arme menschen bp Mor-
gan konden verkrijgen.

's Anderen daegh?s liet hp sijn holck voo? upt mazcheeren met alle de geban-
gens/ en hp selbe? volglyde/ doen begon het kezmen en kryjten wee? op nieuw /
een

ZEE-ROOVERS.

139

een partp van de Robers gingen vooz / de gebangens in het midden/ ende d'andere partp van de Robers achter aen. De vzouw / daer yn van gespootcken hebben / liet Morgan alleen marcheeren tusschen twee Robers / alwaer d'arme vzouw groot ongemak moest uptstaen / soo van de hitte der Son / als dooz de moeplijckheyst van de wegh / gelijck oock meer andere vzouwen / die dat niet gepeut waren. Maer Morgan en belette niet / dat men de vzouwen goedt deedt / als alleen aen dese ongeluckige vzouw ( ick noemse hier ongeluckigh / en niet sonder reden / want het scheen dat het ongeluck haer over al volghde) sp hadt last gegeven aen eenige Donicken van haer kennis / daer sp op vertroutende / datse ergens geldt souden haelen tot betaelinge van haer rantsoen; maer in plaets van het rantsoen vooz de vzouw te betalen / verlosten sp haer mede zoederen met het geldt van die ongeluckige vzouw; en indien het niet uptgekomen was dooz een slaef / die een hzief aen de vzouw gezacht / Morgan soude haer nae Geomaica gevoert hebben: maer doen de Robers selber sagen / dat dit het geldt van de vzouw was / lieten sp haer gaen / en hielden de Donicken last. Doen Morgan tot aen het Dozy Cruz gekomen was / leggende op de kant van de Ri-vier van Chagre; liet hy aen alle de gebangens weten / datse binnen drie dagen haer rantsoen moesten opbrengen / of dat hy se anders soude mede neemen. Onderwylen liet hy al de Liys en Mais / die daer omtrent was / vergaderen / tot victualie vooz de Scheepen; een deel van de gebangens wierden daer gelost.

Ontrou-wigheydt van eenige Monicken

Hy vertrack van het Dozy Cruz den vijfden Maert / met alle sijn ge-roof de bupt / ende noch een partp gebangens / die haer rantsoen noch niet brtaelt hadden / nebens de Donicken / die het geldt van de koopmang vzouw gehouden hadden / maer die waren qualijck half weeghys van Chagre, dat 'er geldt quam om haer te lossen. Doen de Robers omtrent half weghy van het Ltaasteel van Chagre waren/ deed Morgan haer altemael by een blijven / en stelde haer vooz / dat haer oude ge moonte was ('gelijck ick in het tweede Deel van dit Verhael beschreven heb) een eedt te doen / dat men de waerdpe van een schellingh niet vooz sich hieldt / het zyn van selber / goudt / Amber de gris / Diamanten / Paezlen / of andere kostelijcke gesteenten; ende dat 'er eenige erempels waren ge weest van lieden die een vakschen eedt hadden gedaen; en dat hy / om diergelijcke dingen vooz te komen / goedt gevonden hadde niemandt een eedt af te vergen / maer dat men een generael besveck soude doen / sonder dat niemandt daer vyn bant soude zijn: de medemackers van Morgan, te weten een partp Capitepnen/die hy sijn vooz neemen bekent gemaekkt hadde / vonden dat heel goedt. Daer wierdt dan van yder Compagnie een man gestelt om te besfoecken; Morgan liet hem (quanssups) meede besfoecken / gelijck oock alle de Capitepnen/ soo dat 'er niemandt vyn raeckte. De Franse Robers mucimu-tereden daer tegen / maer sy waren de sterckste niet / en daerom moestense swijgen; maer hadden de Robers geweten dat Morgan dat in 't sin gehadt hadde / sy souden het niet altemael gebzacht hebben / het geen se gevonden hadden. Nae datse altemael besocht waren / begaven sp haer in de Canoes en

140

De Amerikaensche

en vaertupgen die in deribier waren/ en den negenden dito quaien sp aet
het viaasteel van Chagre, alwaerse alles noch in goede standt vonden/ be-
halven de gequetsten/ diese daer gelaten hadden/ die waren meest gestoz-
ven van honger/ want de gesonden hadden't quaedt genoegh gehadt/ al-
soo sp haer hadden moeten behelpen met seecker soort van vogels/ die de
Spanjaerden Gallinacos noemen/ die anders niet leven als van doode
kringen/ die waren daer in groote menighe op de verslagen lichamen der
Spanjaerden/ en zijn omtrent van gedaente en grootte als een kalckoen :
de eerste mael dat ick se sagh/ schoot ick 'er twee/ en meende dat het kalke-
koenen waren. Dese Vogels zijn seer verflindende van vleesch; want met
hun vieren sullen sp een geheele Os of Paerdt op een dagh op eeten. Als
sp eeten/ gevense het van achter weder upt; sp zijn seer blood/ en derben
geen levendigh dier aen doen/ hoe kleyn dat het is/ als het sich maer be-
weeght; sp konnen ookk dooz de hupdt van eenigh dier niet picken/ maer
sp picken eerst d'oogen daer upt/ en maessen een gat daer in/ en met ar-
beydt kruppen sp in den bupek van het doode kriengh/ en eeten het van
binnen eerst op/ soo dat het wel altemets op de beenen dzooght/ en het
vleesch is van binnen wegh; sp doen ookk groote schade aen het vee op het
belt; want wanneer der een hoe of Paerdt gewopen heeft/ ende dat de
sungen noch wepnigh beweginge hebben dooz de slappinghept/ picken sp
die dadelijk d'oogen upt; sp weten de Jagers by geyscele troepen te vol-
gen/ gelijk sp oock de liobers in Panama deden; want daer gingh geen
partp upt/ of daer viel wat voo/ haer/ 't zy van menschen of beesten.
De Spanjaerden begonnen de komst van de liobers daer oock aen te ken-
nen; want als sp een trop van die vogels in de lucht sagen vliegen/ waer-
schoulwden sp malkander/ en sepden/ de liobers komen; dit hebben de
Spanjaerden self bekent. Dese vogelen zijn dooz de gantsche vaste kust/
sels op eenige Eplanden/ gelijk Cuba en Jamaica. Sommige seggen/
datse oock in groote menighe op het Eplandt Hispaniola geweest zyn/ en
datse dooz tobe'konst daez van daen gesaeght zijn; sp onthouden haer meest
oltrent/ en sels in de Steeden/ en maessen die schoon van alle onsup-
verheden/ die wegh gegoont wozden/ sp zyn altijd op de hupsen en kert-
ken/ en passen op waer dat 'er iets voo/ haer vait; ja daer kan van geen
hups een stuck vleesch/ of iets anders gegoont wozden/ of se vliegen met
hun tien of twintigh daer op. Sp konnen ookk langh vassen/ want (vol-
gens het seggen van veel menschen/ die daer op gelet hebben) komen sp
ren geheele maendt wesen sonder eeten. De liobers/ die in het viaasteel
van Chagre waren/ verhaelden ookk/ dat sp/ doense eerst by de doode li-
chamen quaien/ soo mager waren/ dat men op haer gantsche lijs geen
twee oucen vleesch konde vinden; maer doense omtrent beertien daegen
daer geweest waren/ warense soo s waer als kalckoenen. Ach! heb dit
hier in gevoeght/ om dat 'er diergezijde vogels in Europa niet zyn.

Doei Morgan met de liobers aen Chagre gekomen was/ vondt hy praed-
saem/ dat men in 't eerste den buunt soude deelen/ alsoo haer dietualie seer
schaers wierdt. Tit wierdt van soo vast gestelt; en men poudt goedt/
(vol-

Historie
des Vos,
gels, Gal-
liracos
genannt.

ZEE-ROOVERS.

141

volgens adhijss van Morgan, die een vaeztupgh naez Porto Villo sondt / om
de gebangens van St. Catalina aldaez aen landt te setten / als mede bzanbt-
schatting te erschen vooz het Casteel van Chagre. Twee dagen daez naez
quam het vaeztupgh wedez/ met tijdingh dat de Spanjaezden geen bzanbt-
schattingh wilden geven. 's Anderen daeghijss kreegh pdez Compagnie sijn
deel van de burp / of ten minsten soo beel als Morgan haer gunde / ende doen
wierzdt het wedez in 't kiepn gedeelt/ wanneez men bevond dat pdez man vooz
sijn paazt twee hondezt stuchen van achten kreegh; het gebzoochen silbez wiezdt
gereedhent op tien stuchen van achten het pondt; bezschepde juweelen wiez-
den schandtkoop bezkocht / en beele juweelen gemist / daez ovez Morgan pu-
blijck van de Kovezs beschuldight wiezdt. Maez doen hp sagh dat het ge-
meene delck soo hazz begon te muzinureeren/ maeckte hp tezstondt gereedt-
schjap om te beztzecken/ hp liet het Kasteel demoliceren en in de bzanbt steec-
thien / nae dat hp het metael Canon daez af ghehaelt hadt / en gingh daez
mede tzepl/ sonez eenigh zepn te doen / die hem volgen wilden / die konden /
hp wiezdt alleen maez gebolght van dze a vize scheepen/ die sijn medernac-
kez's waren / en die (volgens het seggen van de Kovezs) met hem gheedeelt
hadden. De Franse Kovezs bolghden hem met hun dze a vize/ en waren
han sin hem aen te doen/ indien sp hem hadden konnen bezeplen. Maez hp
mas sjet beste bezsten van bictualie/ en konde sijn kouzs bolgen/ maez d'an-
dere soo niet/ d'een bleef hie/ d'andez daez/ om sijn kost te soecken/ en bic-
tualie hp een te krygen/ om wedez naez Jamaica te konnen keeren.

VII. HOOFTSTUCK.

De Reysbeschrijver neemt sijn Reys langs de Kuft van Costa Rica, en verhaelt wat daer voorgevallen is, als mede wat hy aldaer langs die Kuft waergenoomen heeft.

Den wp van Morgan afgeschepden waren / bezvolgden wp onse reps
langs de Kuft van Costa Rica, om aldaez een plaets te soecken/ daez wp
eenige bictualie konden bekomen/en met een ons vaeztupgh te kalesate-
ren/ dat seez leck en schaloos was. Wepnigh dagen daez na quamen wp in een
groote Bap/ genaemt Boca del Tauro, alwaez seez goede geleegenthevdt is
Riet te haelen/ en bictualie te maken van Schillepacht bleesch. Dese Bap
is omtzent tien mijlen in sijn omtzeck/ en rondtom met Eplanden beslooten/
 soo dat men daez in beschut is vooz alle winden/ en is rondtom van bezschep-
de natien van Indianen bewoont / die de Spanjaezden ondez haez gehooz-
saemtschepdt niet hebben konnen hengen/ en wezden van haez genoemt Indios
Bravos. In sulchen kiepnen begzip zyn die bezschepden natien die malkanderen
niet en bezstaen/ en gedurigh oozlogh tegens malkande boeren. Aen d'ooft-
hoeck van dese Bap zyn Indianen/ die vooz desen met de Kovezs plachtem
te

De Amerikaensche

te handelen. Spdzachten haer al watse van doen hadden / van Mais, Ca-
savi, en alderhande vruchten vart 't landt; ja oock hoenders / vercheng /
inde andere dieren/die men daer vind. De hovers gaven haer daer tegens
oud pferwerck/toralen/en diergelijcke dingen/die die menschen vooz tieragie
gebzupcken. Dit was altijd een uptylucht vooz de hovers / wanneer sp-
pets van doen hadden ; maer sp hebben 't met de Indianen soo gemaeckt /
dat 'ez niet een van haez aen landt durst komen / om datse eens de vyou-
ten van d'Indianen afgenoomen / en de mannen doodt geslagen hebben:
zedert die tydt hebben d'Indianen met haer niet willen handelen. In deze
Bap gekomen zynde / gingen wy darelyck ter plaets daer wy wat hoopten
te vangen om te verberschen / maer vonden niet / soo dat wy ons moesten
laten genoegen met Czokodils eperen / die wy op de strand in het zant begra-
ben vonden. Wy gingen naer de oosthaerck van de Bap / alwaer wy drie
van onse mackers vonden / die mede onder Morgan hadden geweest : dese
waren daer gekomen met dat zelfde voozneemen dat wy hadden / maer sy
hadden 't daer seer flecht / want sy moesten haer zelfs op rantsoen stellen/
te weten / eens daeghs te eeten / soo langt als haer scheepen gekielt wier-
den / om daer van daen te komen. Doen wy sagen dat het dae? soo gestelt
was / vertzocken wy aenstonts daer van daen / en zepden nae het westelyckste
deel / alwaer wy een redelijke goede Schillepadt vangst hadden / soo dat
wy daer rijckelyck van konden leben. Wy hadden daer eenige tijd geleg-
gen / wanneer wy begonnen water gebzeck te krygen / niet / om dat daer
niet te krijgen was ; maer wy dozsten het niet halen om d'Indsanen ; even-
wel de noodt dwong ons ten laetsten met alle man aen een Bibier te gaeen /
om water te halen ; een paazp liep boschwaerd in / terwijl dat d'andere de
vaten vulden. Ons volck hadden qualijck een uur aen landt geweest /
wanneer sp overbassen wierden van een partp Indianen / die haer wilden
beletten water te krygen; maer soo haest als wy hoozden voepon aux Armes,
schooten wy daetlyck dooz het bosch in / evenwel sonder vemandt te kon-
nen sien / als op het laetste / daer wy een partp Indianen dooz het bosch sa-
gen loopen / die wy vervolghden / en op haer schooten : sp ontliepen 't alle/
behalven twee / die op de plaets dood bleeven ; d'een scheen aen sijn gewaerd
een aensfienlyck persoon te zijn / hy hadde een gozdel / daer hy sijn schame-
hept mee bedeckt hadt / van baast van boomeu / anders niet berepd / als
tusschen twee steenen geklopt / ende daer mee was het soo sacht gewozen
als zyde. Hy dzoegh oock een gouden baert / zynde een goudt plaetje/om-
trent drie vingers bzeedt / en drie dupin lang / wegende omtrent drie loot;
dit was met een dzaet dooz twee gaetjes aen sijn onderste lip baast gemaeckt.
d'Ander was heel naeckt / en hadde mede een baerd / maer van Schilpad.
Hun waonen waren anders niet / als stucken van Palmiste boomen/om-
trent seben voet langh / aen hepde eynden scherp / en aen 't een eynd waren
eenige haecken in dit selvè hout gemaecht; hepde d'eynden waren in 't vper
geweest / op datse te hazder wesen souden. Wy sochten naer haer woon-
plaetsen/maer konden daer geen van vinden/'t geen ons deed gelooven dat se
diep in het bosch woonen moesten. Wy souden graegh een van die menschen
leven-

Indiaen
met een
goude
waert.

["ZEE.ROVERS.", "143", "Zeeovers.\n\nZeeovers.\n\nZ

De Amerikaensche

144

veren vlyck aen vanckel; het maatmekent heest een pees gelijck een bul / ende het wissje haer natuur gelijck een lioe / omtrent een span vreedt onder de nabel; 't wissje en dzeght niet meer als een jonge tseffens: hoe lang datse vlagen / weet ick niet te seggen / want ick heb geen gelegentheydt gezadt om dit konnen aenummerken.

Dese dieren zijn machtrigh yauw van gehooz / want doo? het minfte ge-uitcht / dat men maeckt / is het onmogelijck om haer te bangen / daerom zijn die gene/ die haer willen bangen / genoodt saeckt / in plaets datse riemen gebzupeken in haer vaertupgen / om te roeyen / seecher kozte viempjes/ diese Pagayos noemen / en de Spanjaerden Caneletas, met welcken sp sacht weten te voryen / datse nket gehoozt werden. Sp dozven oock niet spekeken / maer alleen op sien / waer dat de Harpenier / die vooz op staet / haer aen wijst. Dese Manantins wozen op de selve manier geharponneert als de Schildpadden / maer in plaets dat de harpen daer men de Schildpadden mee harponneert / alleen vierkantigh zijn sonder haecken / so zijn aen deze haecken / ende zijn een wepnigh langer als d'anderen: de Manantins hebben seer klepne oogen / en konnen wepnigh sien / dat heel contrary is aen de Schildpad / want de Schildpad kan wonderlik snel sien / maer is doof. Het bleesch van Manantins is het kalf bleesch seez gelijckende / en van smaerck als verchens bleesch / het heest oock speck gelijck een vercken. Het bleesch werd gesouten en gerooct / en gelijck verchens en offen bleesch / als in het eerste deel verhaelt is / hoe dat de Boeckaniers het bleesch toemaeckten. Een groote Manantin sal wel twee Connen bleesch sonder de beenen / en behalven het speck / uptmaken / zijn staert is klaer speck / de kiovers smelten dit spek / en gieten 't in Spaense potten / en eeten 't tot Mais, diese op de selve manier koocken als gozt; heest geen traenige smaerck / maer ter contrary smaeckt het veel beter als oly / of verkens vet. Dit is het geen dat ick van de Manantins kan schyven / alsoo ick daer niet vozders van ondervonden heb. In deze Bay gekomen zijn de / vongen wu van dese Manantins soo veel als wy konden / doen souten wu het bleesch / ende beholpen ons van de afval tos onse dagelijckliche kost / te weten leever / long / dazmen / nieren / en het bleesch dat aen het gebeente bleef. Op sekeren dagh / dat wu niet gevangen hadden / en eventwel ons soute bleesch niet wilden aentasten / resolweerden top langs een Eplandtje / dat daer omitzent was / te gaen visschen / en vogels te schieten. Ondertusschen wierden wu een Indiaensche Canoes gewaer / in de welche vier Indianen waren / die / soo haest sp ons saegen / naer de wat roeyden so sterck als se konden; maer wu waren sterker in 't roeyen als sp lieden / ende wu liepense nae / oin te sien of 'er geen kans was om met haer pets te handelen / te weten van mondkoost; maer alsoo dese Indianen met geen Christenen willen handelen / lieven sp met hun Canoes aen de strand / ende soo djae wissenaen landt waren / namense hun Canoes meze; wu volghden haer soo kozt nae / datse gedwongen wierden haer Canoes te verlaeten / diese evenmel twee hondert zreeeden in het bosch ghestept hadden met hun vier; dese Canoes was wel twee dupsendt vonden swaer / soo dat wu ons verwonderden over de sterchte van dese men schen.

ZEE-ROOVERS.

145

schen; wp hadden genoegh te doen niet ons elben/ om de Canoes weder in het water te mengen. Doense fagen dat wp hun Canoes mede namen / be- gonnen sp heel hardt te schreeuwen; wp schooten daer omtrent dae? wp de stemme gehoozt hadden/ maer wat effect dat her dee / honden wp niet we- ten/ alsoo wp dooz het bosch niet dozsten loopen/ om dat d'Indianen op dat Eplandije seer kerkt zijn. Onse Lossman die ons dae? gebzacht hadde/ en die daer verschepde mael gheweest was/ bezhaelde ons dat hp daer met een geheele Dloot van Kovezs hadde geveest/ en dat 'er eenige Canoes onder de wal waren geroept / om aldaer te bisschen / en te sien of 'er vogelen te schieten waren / eenige van dese Indianen waren op de boomen geklommen. Wanneer de Canoes in de Ribier quamen roepen / soo spzonghen sp van hoven in't water / ende namen met een groote snelhept eenige van de Ko- vers wegh / loopende daer mede boschwaerdt in/ eer dat d'andere Kovers baerdigh waren om haer machters te konnen helpen. 's Aideren daoghs gingsh de Generael van de Dloot aen landt/ met vijf hondert man/ om dese Kovezs/ die d'Indianen wegh genoomen hadden/ wedez te bekomen; maer hp was qualijch met sijn volck op het landt/ of hp moest op het spoedigste/ wedez retireeren. Wp oozdeelden/ dewyde daer sulchen macht niet hadt konnen uptrichten / dat wp dae? soo deel te minder souden hebben konnen doen / daezom maeckten wp ons met den eersten van daer / en vonden in haer Canoes anders niet als een net/ omizent vier badem lang/ en een halve badem bzeed/ op de wyjs van een Zeefe gemaecht; daer hp waren vier stoc- ken/ omtrent seben boeten lang/ van Palmiste boomen. Wp oozdeelden dat dit haer wapenen midesten zyn/ aen het een epndt waren seben of acht hae- ken/ ende het ander epndt wat spits/ en flecht/ gelijch men hier sien kan.

Haer Canoes was van wildt Ceede? hout/ en see? plomp gemaecht/ dae? apt wp pzeestunee? de datse geen pser gereedschap hadden. Dit Eplandt/ daer dese Indianen woonen/ is see? klepn/ ja nauwelijck is drie mijlen in de rond- te; en behalven dat hebben sp geen ander landt/ want sp hebben oozlogh met de Indianen van de vaste kuust/ sp konnen malkanderen oock niet bezstaen. Aen de vaste kuust dozsten wp oock niet komen/ alsoo d'Indianen/ die daer woonen/ oock niemandt dae? willen sien.

De oozfaech van de wildighept deez menschen/ mijns oozdeels/ is/ dat Warneer de Spanjaerden in't landt zyn gekomen/ sp soo veel weeedhept aen d'inwoondezs hebben gedaen/ datse een schzich boo? haer gekreegen heb- ben/ en geblucht zyn landwaert in/ daerse leven in de woldernissen/ en sonder de aerde te bouwen/ maer alleen van de visch/ die sp hangen in de Ribier/en ban de vzuchtien/ die d'aerbe haer geeft/ en hebben nade? handt haer aen geen blanche menschen durben vertrouwen/ meenende dat het altemael Span- faerden waren/ selver niet aen andere Indianen/ alsoo sommige de party

3

van

De Amerikaensche

van de Spanjaezden hebben gehouden / en haer Landtslieden wzeedelijckt geplaeght. Aldus geblucht zynde van verschepden gewesten / heeft sultchen berandering van tael beroozsaeclat / en daer dooz bpaudtschap ; want daer en is niet / dat daez mee? bpaudtschap kan bzengen tusschen twee natien / als batse malkhanderen niet verstaen / dooz dien het onmoogelijck is booz een gemeen mensch / iemandt te beminnen / of eenige genegenthepdt toe te dagen / als hp hem niet bezstaet. Hier dooz hebben dese wilde menschen tegens malkhander oozlogh / sonder eenighe pzetensie op der anderen te hebben / of van landen / die d' een den ander ontvoomen heeft / of om eenige cer / die den een van den ander pzetendeert / of om eenige schulden / maer alleen om datse elschanderen niet bezstaen ; ende wanneer sp eenige gebangens van malkhanderen krijgen / doen sp die de grootste Tozmenten van de wereld aen / en maechense dan noch tot slaven. Dit is het geent / dat ieh heb kionnen aenmerken wegens de wilde menschen in de Bay van Boca del Drago.

Epndelijck resolveerden wy van dese Bay te vertrecken / alsoo wp geen middelen sagen / om vidualte te bekomen / want wp hadden moepte genoeght om flechis aen de host te komen / soo veel als wp dagelijcks van doen hadden. Wy zepiden dan langs de Kust / westwaert aen ; nach een etmael zepens / quamen wp aen een placts / genaemt Rio de Zuere, alwaer eenighe woontingen van Spanjaezden zijn / behoorende onder de Stadt Cartago : onse meeninge was aldaer Schilpadden te bangen / die in die tydt daer komen haer eperen te leggen ; maer wp vonden niet / 't geent ons deed boozneemen de Spanjaerden te gaen besoecken / maer die hadden ons niet als de lege hupsen gelaten / want soo alsse ons hadden sien komen / warense boschwaerdt in geblucht ; wp moesten ons belijden met eenige vruchten / die bp de Spanjaerden Plantanos genoemt wozen. Ach fal ban dese vruchten niet spreechen / alsose van pder een / die om de west getweest is / wel behent zijn. Na dat wp ons vaeztupgh bp nae gebult hadden van dese Plantanos, zepiden wp langhs de Kust / om een goede haven te soecken / om ons baertupgh te kielhaelen / alsoo het seer lech was / dat eenighe slaben geduerigh aen de pomp moesten staen / anders soude het gesoncken hebben / het water / dat daer upt quam / was schoonder / als dat over boozt was. Paer beertien dagen zepens langhs de Kust / quamen wp in een groote Bay / bp de Kovers genaemt de Bay Bleeckveldt. Dese naem is gekomen van een Kover / die daer veel quam / om sijn Schip te repareeren : daer was seer goede gelegenthepdt om ons baertupgh te kielhaelen / alwaer wp oock op het spoedighste preparete toe maecliten. Cerwijl dat eenige van ons volck beesigh waren om het schip te kielhaelen / gingen d'anderen in 't bosch om te jagen : daer zijn wilde swijnen / die de navel op de rugh hebben / en werden navel verchens genoemt : daer zijn oock Dassen / maer niet veel : wp konden weynigh Derckens en Dassen bekomen / soo dat onse meeste sacht bestondt in Apen en Phapsante hogels te schieten / waer mede wp ons volck dagelijcks spijrsden / maer met Apen het meest / alsose daer in groote meenighte waren. Hoewel wp in groote elende waren / lieten wp ebenwel met groot vermaecht te scheppen in 't schieten van d'Apen / want wp schooten altemets wel vijftien of seftien / dat

onder
fijcke
Jacht op
Apen.

ZEE-ROOVERS.

147

dat wy 'er qualijck dyie a vier van kreegen; want alsse nlet moes doodt geschooten wierden / was het onmaogelijck om die te krygen / dooz dien se haer bp de staert vast houden aen klepne tacken / en bestozven daer soodanig aen / dat / al warense dood / evenwel soo lang daer aen blijven hangen / tot datse begonnen te vergaen. De wissjes dzagen haer jongens ou haer rugh als de Pegerinnen haer kinders doen; ende als de moer dood geschooten wert/en het jong noch in 't leven blijft / sal het evenwel de moer niet verlaeten / het zo datse vast of niet / maer sal sich altydt op de rugh van de moer vast houden. Wanneer men onder een boom passeert daer se op zijn/dan goopense met haer ergen dzeck/ en bzeecken tacken van de boomen / en goopen daer mede op het hooft der geener die onder de boomen zyn. Wanneer dat 'er op een troep van Alpen geschooten wozdt / en dat een van haer gequetst wozdt/ko- men d'andere daer datelijck bp/ ende staen vondom hem/ en rupcken aen sijn wonde / en wanneer der veel bloedt uyt komt / houden sp de wonde vast / op dat 'er het bloedt niet upcopen sal; andere neemen mos / dat op de boomen was / en steecken dat daer in; andere soecken seekere krupden/ diese knautwen / en steecken die dan in de wondt. Ick heb dickwils met groote verwonderingh aengesien / hoe die Dieren malkanderen in de nood bystaen / en in perschel van hun leven haer mackers soecken te helpen.

Jden soude hier over veel bedenckingen konnen maecken/maer om den
Leser niet te verbeelen/ sullen wy hier maer een eerboudigh verhael doen
wat ons voozgeballen is. Dese Alpen zijn goed van smaek/en seer voedsaem/
wy koockten / en hzadender alle dagen soo veel Alpen bleesch / dat wy het
begonnen gewendt te wozden/en het smaekten ons beter als de Phapsauten.
Op hadden omtrent acht dagen soo gheleeft/ terwijl yder een ondertuf-
schen beesigh was in sijn werck/ eenige/ als ick seyde/ om het Schip te
lossen en te kalafateven/ en ander Scheepswerck te doen / de derde/ om
op de jacht te gaen. Op hadden eenige slaven en slavinnen / die gebzupeck-
ten wp oock / de mannen om bzandthout te kappen / en kalck te hzan-
den / om / in plaets van Harpugs / het Schip mee te smeeren / en dicht
te maecken / en de vzouwen / om water te haelen van seereere putten / die
wy op strandt hadden gegraven. Het Schip was haest klaer / en daer
boerdt aen de slavinnen belast de baeten op het spoedighste te bullen. 's An-
der daeghs 's mozens met het aenbzeecken van den dagh/ gingen de fla-
binnen met haer potten om water te halen aen de bovengenoemde putten/
en twee van haer liepen een weynigh achter d'anderen/ en pluckten eenige
zaetjens van boomen om t'eeten. Terwijl sp hier mee doende waren/
hoorden sp in het bosch haer medegesellinnen schzeeuwen. Hierom dachs-
ten sp/datse van eenige ongedierten mochten gebeeten toozden/en liepen daer
na toe; eer sp daer bp quamen/ sagense een troep Indianen upt het bosch
komen; sp lieten terstand haer potten vallen/ en begonnen te loopen en te
schzeeuwen/ Indios, Indios. Wa namen datelijck/ op het geroep van dese
slavinnen/ ons geweet/ en liepen na haer toe/ tee plaetse daer sp ons aen-
wesen datse de Indianen gesien hadden; daer gekomen zynde / vonden
wy de doode liehamen van dese twee Pegerinnen/ die eck wel met twaalf
of

ZEE-ROVERS.

449

VIII. Hooftstuck.

Aenkomft des Schrijvers defer Hiftorie aen Cabo Gratia a Dios; handelingh van de Roovers met de Indianen daer woonende; manier van leven der Indianen, vertreck van daer, aenkomft aen het Eylandt Pines, geleegen aen het Eylandt Cuba, en fijn aenkomft in Jamaica.

De groote schriek / die wy kregen dooz het dooden van onfe slavinnen dooz d'Indianen / deed ons op het spoedigste van daer vertrecken / en setten onfe kours naer Cabo Gratia a Dios, alwaer wy hoopten onsen troost te fullen binden / te weten van sekerhepdt van plaets / en gelegenthept om vidualie te bekomen / want daer woonen soodanige Indianen / die met de Kovers handelen / en haer wel tracteeren. Haer het verloopy van ses dagen / queumen wy aen Cabo Gratia a Dios; is te segghen: Godt zy gedanckt; het geen wy oock sepden / gelijck een mensch / die in het wate? geleegen / en groot gebaer geloopen heest van te bezdrincken / en als hy daer uyt gekomen is / sepdt hy: Godt zy gedanckt / dat hy mp upt dat perijckel verloft heest. Wy danckten Godt oock / dat hy ons upt die groote noodt / daer wy in geleeft waren / verloft hadde / en ons laten komen tee plaetse daer wy van d'inwoonders vziendschap konden genieten / nevens het geen dat wy van nooden hadden. Soo als wy daer ten aneher quamen / sagen wy aen de strandt twee Christenen / die ons wachten om ons wellkom te hieten; want de Kovers hebben sulcken vziendschap met die menschen gemaekt / datse daer hy haer bleeven woonen / sonder dat haer eenighe leedt geschiede / maer leefden sonder sozgij / want d'Indianen geven haer al watse van nooden hebben / en daer tegens ruplden sp aen d'Indianen anders niet als oude messen / bylen / en ander diergehijck getreedtschap. Als de Kovers daer komen / koopen sp een Dzouw van d'Indianen dooz een oude byl / of vooz een oudt mes / en daer vooz blijft de dzouw soo langh by soodanigen Koober / tot dat hy weggh gaet / en indien het quam te gebeuren dat hy drie of vier jaren daer na weder quam / soo soude de selve dzouw weder by hem komen. Wie daer een Indiaensche dzouw neemt / heest niet te sozgen / want de dzouw bzenght hem syn dagelijksche kost / gelijck als se onder d'Indianen gewendt zyn ; de man hoesf anders niet te doen / als alleen iets te gaen jagen / of visschen / een blank mensch behoefst dat niet te doen / maer commandeert een Indiaen daer toe. Dese Indianen gaen oock dickwils in Zee met de Kovers / en blijven drie a vier jaren upt / sonder in haer landt te komen / soo dat'er onder haer zyn / die seer goedt Engelsch en Fransch konnen spreecken / gelijck er oock veel Kovers zijn / die goed Indiaensch spreeken. Dese Indianen doen groot voozdeel aen de Kovers / alsoo sp seer goede Harpentiers zijn / soo in 't schieten van Schilpadden en Maninting / als andere visschen / ja een Indiaen is bequem in het Scheepsvolck van hondert man te spijgen /

Manier\ van leven
 van de Ro-
vers, by de
Indianen
 aen Cabo
 Gratia
 Dios.

M

FT-

De Amerikaensche

sigen / wanneer hyter plaets is / daer wat te vangen balt. Doen wy aen
de Cabo gelandt waren / quamen de Indianen ons te genoet met alver-
hande vzuchten / en met een om te sien ofse geen kennisse hadden. Wy hau-
den twee persoonen by ons / die haer tael wel konden / en daer langth ge-
woondt hadden. By dit vokck bleven wy eenige tijsd om ons te verbar-
schen / alwaer ick geleegenthept hadde om haer leven en manieren wel
te onderzoeken / waer van ick hier een hort verhjael sal doen.

Dese Indianen houden haer als een klepne Republieque / sp Hebben geen Opperhooft over haer / diese als Heer of Kioningh kennen; haer landt / dat sp besitten / is omtrent dertigh mijlen in de rondte; sp Hebben geen vziendschap met haer nageburen / noch ten minsten niet met de Spanjaerden / waer van sp groote vyanden zijn; sp zijn wепnigh in getal / en niet voven vijftien a festien hondert zielen sterck; onder haer zijn eenige Negers die se vooz slaven houden / en die daer gekomen zijn van een Schip / dat van de Peegers afgeloopen wierdt / en daer te stranden quam. Dese Indianen maeckten aenstonds alle die Peegers tot slaven / van welcker gesflachten daer noch heden zijn / sp zijn verdeelt in twee partyen / gelijck men hier seggen foude / twee Provintien; eenige daer van woonen voben in 't landt / en hebben daer haer plantagien; en d'andere woonen aen de zeekant: die in 't land woonen / zijn meer geneegen tot den arbepd / als die gene welke aen de zee kant woonen / want die zijn te lup om hupsen vooz haer tot wooning te maken; wanneer het veegent / hebben sp anders niet om haer daer vooz te hebzijden / als een Palmiste bladt / dat se tegen de reegen houden / en keeren haer altijd nae de windt / met het bladt daer de regen van daen komt. Haer kleedingh is anders niet / als een gozdel / daerse haer schamelhept mee bedecken; sommige van die gozdel's zijn van baast van boomen / die alleenlijk wat gheklopt en sacht gemaeckt zijn. Dit ghebzupckense meede om daer op te slaepen / en noemen die gozdel's / of Cabals; sommige hebben gozdel's van katoen gemaeckt / op de manier van de Guineesche kleeden; haer gheveer is Assagapen / met psere punten / en oock met tanden van Payen. Dese Indianen hebben eenige kennisse van d'almoogende Godt / oock sonder eenige Godtsdienst. Ick heb nopt bemerckt datse eenige Godtsdienst gepleeght hebben; sp gelooven niet aen de Dupvel / gelijck veel Indianen in America / en werden oock niet van hem soo geplaeght / gelijck d'andere Indianen. Haer levens middelen zijn meest vzuchten / gelijck Bananos, Backoves, Anassen, Patatos, Cafavi, Krabben / en visch / diese in zee gaen schieten: sp maecken veelderhande dzancken die seer lecker zijn / en ghebzupcken tot haer ordinaris dzanck Achiock; dit werdt gemaeckt van seecker zaedt van Palmiste boomen / diese in warm water stampen / en daer een wепnigh in laten staen; dan laten sp het sincken / en daer nae dzincken sp het; 't is lieffelijck van smaeck/ en seer boedsaem. Sp maecken oock seeckere dzanck van Bananos, die rjyp zijnde / laten die onder heete asth bzaden / en doen die dan / soo heet alsse van het buer komen / in water / en kneedense met haer handen / soo dat het soo dick werd als pap / dit verstreckt haer tot eeten en dzincken t'samen; sp maken

Manier
van Rege-
zinge van
d'India-
nen aen
Cabo Gra-
tia Dios.

Haer
spijs en
dranck,

ZEE-ROOVERS.

152

maken ookk wijn van die Plantanos, of Bananos, die soo sterck is als Spaensche wijn. Als dese Plantanos riyu is / kneedense die met kout water in groote Calbassen die sp daer hebben / en alsse wel gekneed is/ laten sp die famen acht dagen staen / ende het gest en werckt soo sterck als Spaensche wijn; d'Indianen nooden haer vzienden op dese dzanck te gast. Spaken noch een andere dzanck / die noch liefstjicker en beter is als dese / en geschied op dese manier / sp nemen Annassen, bzadense half gaer / en kneedense op deselve wijs als ick van de Bananos verhaelt heb; en wanneer die wel ghekneedt is / doen sp daer een derde part wilde hooning onder / en laten dat te famen fermenteeren / tot het een koleur krijgt als Spaensche wijn / dit is seer liefstjick. Haer dzanck is het beste datse hebben / want sp weten geen kost te koocken noch toe te maecken. Sp hebben ookk een seer aerdige manier van gastmaelen te houden / en van haer vzienden / ontlaelen. Wanneer een Indiaen wijn heest gemaecht / ghelijck hier vorten verhaelt is/ saa gaet hy sijn vzienden daer op nooden / ende op de tiydt dat hy omtrent weet dat sijn vzienden komen sullen / laet hy sich kemen / ende sijn hair smeeren met Olp van Palm / ende hy verst sich heel swart; sijn vzouw kemt haer ookk / ende verst haer heel roodt / daer naer neemt d'Indiaen sijn wayen / dat drie a vier Assegayen zijn / en gaet omtrent drie of vier hondert schzeeden van sijn Hups / op de wegh daer hy sijn vzienden verwacht; ende als hyse siet komen / valt hy vooz haer voeten op sijn aengesicht neder / en bezroert hem niet meer als of hy doodt was / dan komen de vzienden / helpen hem op / en bzengen hem naer Hups; ende als sp omtrent het Hups zijn / treedt hy eerst in / en alle de vzienden / die hy genoodt heest / vallen als dan op haer aengesicht neder / gelijk als hy gedaen heest / en hy helpt haer dan een vooz een op / en bzengtse in sijn Hups / de vzouwen doen malkander geen eere aen / nae ick heb kommen bemerken. Als de vzienden altemael in Hups zijn / wozd haer gepresenteert elek een kalbasse bol van gebzaeden Plantanos, met water gekneedt / en dat soo dick als pap; dese kalbassen houden omtrent twee mingelen nat / dat moeten sp alle op eeten en dzincken / ende als uder sijn kalbasse dzanck op heest / soo komt de hospes van het Hups / ende neemt haer altemael de kalbassen af/ ende spzeekt tegen haer / dit is (volgens onderwijs van die geene die haer tael kommen) het welkom hieten; daer nae dzinckense van de dzanck daerse op genoodt zijn / sonder pets anders te eeten / als enige vzuchten; ende als sp dzoncken zijn / singen en dansen sp / en maken veel lief krosingen aen hun vzouwen; en om te toonen datse tot de vzouwen geneegen zijn / neemen sp een van hun Assegayen / en steecken die dooz haer mannelycke Hoede / in presentie van hun vzouwen: dit heb ick dickwijs van de hovers hooren seggen / doch ick wilde het niet gelooven; maer ick heb het naderhandt selv er ghesten. Dit doense ookk / wanneerse een vzoutwisper soon vzpen / om te toonen datse tot haer geneegen zijn. Als sp dzoncken zijn / verchtense ookk wel tegens malkanderen / en steecken den een den ander doodt / maer het gebeurt selden: sp onderhouden enige Ceremonien wegens het trouwen / want een Indiaen magh onder haer geen dochter neemen

Haer Ga-
feryen.

C 2

De Amerikaensche

152

Haer
Houwe,
lijcken,

Haer
Cermoni-
en om-
trent de
afgeitor-
venc.

men sonder consent van haer ouders/ of vzienden/ en als 'er pemand van
gaer een dochter sal troutwen/ wozdt hy van Dader gebzaeght/ of hy wel
lagen en visschen kan/ of hy wel Assegapen maecken kan/ of hy een har-
voen maecken kan/ ende of hy wel een lijn dzaeyen kan? en als hy op al-
les wel geantwozdt heeft/ soo neemt de Dader van de dochter een kal-
basje vol dzanck/ daer hy eerst upt dzinckt/ daer naer geest hy die aen de
Jongman/ en de Jongman aen sijn Bzupdt. Het is een gebzupck onder
haer/ wanneer der aen pemandt van haer een kalbasse dzanck gepzesen-
teert wozdt/ dat hy die moet uprdzincken; maer hier dzinckense met haer
dzyen upt/om te beteekenen datse bloedvzienden zyn. Dese selve Ceremonien
geschieden oock/ wanneer een Boover een Indiaensche vzout tot sijn ge-
bzupck neemt; maer in plaets dat hy van de Dader ondervzaeght wozdt/
moet hy hem een mes en een bijl vereeren; ende als de Boover wegh gaet/
bzenght hy de vzout weder tot haer Dader/ en sp hebben daer geen er-
gernisse onder malkanderen van; een Indiaen sal daerom oock niet laten
haer tot sijn vzout te nemen/ maer alsse getrouwt zijn/ willen sp niet
hebben datter een ander by haer wijf komt: de vzoutwen houden geen
kraem naer het baeren/ noch de mannen oock niet/ gelijck de Caribes doen/
maer soo dzae als sp gebaert hebben/ gaen sp heen/ en wasschen haer kind
in deribier/ of in ander water/ en daer naer winden sp het in een van haer
gozdels/ die se Cabale noemen/ en doen haer merck als van te vooren; hor
datse dat konnen doen/ laet ick de vzoutwen oozdeelen/die beter onderbinding
daer van hebben; dese Indianen hebben oock vonsondere Ceremonien om-
trent de dooden/ wanneer dat'er een man sterft/ moet sijn vzoutw hem sel-
ver begraven met alle sijn gozdels/ assegapen/ vistupgh/ en alle sijn ju-
weelen/ die hy aen sijn ooren/ en om sijn hals dzaeght/ en alle dagen moet
sp op het graf/ daer haer man lepdt/ kost en dzanck vzengen. Alle moz-
gens bzenght de vzout eenige Plantanos, met een kalbasse dzanck/ en als
dan de vogels daer aen komen picken/ dat houdense vooz goedt/ soo datse
alle dagen daer gaet om het geen/ datse daeghs te vooren daer gebzacht
heeft/ te vervarschen/ dat duurt een geheel jaer langh; dit konnense reec-
kenen by de Maen/ daer van sp bijstien vooz een jaer reeckenen. Eenige
Schrijver s hebben willen seggen/ dat het eeten 't geen d'Indianen aen haer
dooden vzengen ( gelijck de Caribes doen ) van de Dupvel wozdt afghe-
haelt/ maer dit houd ick niet vooz de waehepeut; ick heb het selver dick-
wils van de Indianen afgehaelt/ alsoo de vzuchten/ diese daer vzengen/
de tyfte ende de leckerste zyn diese vinden konnen. Als 'er nu een jaer
(naer haer reeckeningh) gepasseert is/ soo gaet de vzoutw/ en ontgraest
haer man/ ende neemt alle de beenen diese onder der aerden bindt/ ende
gaet die wassen/ en laetse dan in de Son dzoogen; alsse dan gedzoocht
zyn/ bindt syse by malkander in een Cabale, en dzaeght die soo langh op
haer rugh/ als hy onder der aerden geleegen hebben/ te weten een gantsch
jaer van bijstien maenden/ sp slaep daer mede/ sp werckt daer mede/ soo
dat sp die beenen altijd tzaeght; en als de tydt om is/ hangense die aen
de gevel van haer hutje/ datse heeft/ doch soo s'er geen heeft/ dan wozden
die

ZEE-ROOVERS.

153

Die heenen aen de geebel van het hups van de naeste vzienden gehangen. De
bzouw bezmagh / dolgens haer wetten / ooch niet te tzoutwen dooz dat die
twee jaren om zijn / te weten een saer om onder d'aerde te leggen / en een saer
om de beenen te dzaagen; die geene die onbzw stezven / wozen haez beenen niet
gedzagen / maez het eeten wozt op haer graf gezacht als op d'ander: een
man en dzaeght ooch niet de beenen van zijn afgestozden bzouw. Manneer
dat een van de Wobers / die met een Indisanesthe bzouw getrouwt is / komt
te sterben / zijn beenen wozen mede dooz haer gedzagen op de zelfde wijze als
of hp een Indiaen hadt geleeft. De Neegers / die bp haez zijn / leven op
haer manier in alle dingen: soo sp oozlogh hebben / en eenige van hare vpan-
den gebangen krijgen / die maekhense tot slaven. Dese Indianen zijn soo
twel als de blancke menschen sware steckten onder wozen / als bloedloop,
en kinder-pocken; en wanneez datse een heete hoozts hebben / gaen sp in 't
water leggen soo langh tot dat de hoozts ovez is / en als 'ez een steckte onder
haez komt / stezven sp bp meenigre. Dit is het gene ick bp dese Indianen heb
konnen aenmezcken in de tijd dat ick daez geleeft, ben. Doen wp ons na
verberscht hadden / en bezisten waren van het geen d'Indianen ons konden
mede geben / vertzocken wp van daer / en stelden onse hours naer het Ep-
landt Cuba, alwaer wp beertien daghen daer nae aen het Eplandt Pines
quamen / aen de zupdiant van het selve Eplandt Cuba geleegen; wp moesten
noodt saeckelijck daez een haven kiesen / om ons vaeztupg te bezhelpen / want
wp honden het selve niet langer boven water houden. Soo als wp daer qua-
men / hadden wp twee Indianen van Cabo Gratia Dios mede gezacht / die
gingen upt visschen / en eenige van ons volck gingen upt jaegen / want op
dat Eplandt zijn veel Koe-beesten / die de Spanjaezden daez gezacht heb-
ben om doozt te teelen. Mp hadden daez qualich vize uuren geleegen / of
hziegen soo veel visch en bleesch / als twee dupsent menschen souden hebben
konnen eeten / soo van Koe-beesten / Schildpadden / Manantins / als an-
dere Zee visschen; doen waren alle d'ongemacken / die wp geleeden hadden/
bezgeeten; wp noemben malhanderen doen andezs niet als bzoeders / mae-
doen wp niet te eeten hadden / als wp bijf a ses tzeeden van malhander pa-
seezden / waren wp den een den andez in de wegh. Daez hadden wp goede
gelegenthept om ons vaeztupgh te kielhalen / want wp hadden geen hpanben
te bezwachten / als de Spanjaezden; maez dooz die waren wp niet bezzeest /
want wp sochten haer meer als sp ons / ebenwel moesten wp bp nacht goede
wacht houden dooz de Itzokodillen / die daez in groote meenighte zijn; en als
sp hongerigh zijn / ontstien sp geen menschen / ghelijck bp ons gebleeken
is aen een van ons volck / die alleen met een Neegez boschwaerdt in iep /
en tzaadt onbeziens op een Itzokodil / die in een poel bezbozgen lagh / de Itzo-
kodil vatten hem bp 't been / en haelde hem ondez de boet; maez dese man
was kloeck en stezck / trock zijn mes / en verweerden hem soodanigh dat hp
de Itzokodil dooden / doch dooz het geweldigh stozten van het bloedt / dat
upt zijn gebeete wonden bloepde / bleef hp in slaeuwte leggen. Sijn slaef /
die van hem was geblucht / quam weder bp hem / en hield hem tot omzent
een mijl van de Zeekant / alwaez wp hem met een hangmat van daen hael-
den:

C 3

den :

154

De Amerikaensche

den: nadezhandt doost nemandt van ons sich alleen in't bosch vertzouwen/
maer wp gingen alle dagen met ons tien of twaelken stezck/ alleenigb om
Itzokodillen boodt te slaen; 's nachts quamense aen boozt van ons vaeztupg/
en floegen haez doozste pooten op de bezckhouten/ om daez op te klimmen/
dan deeden wp haez een touw om den hals/ ende hijstense binnen boozt.
Doen wp ons aldaer wel verbezocht/ en onse Daertupghen een wepnigh
gerepareezt hadden/ vervolghden wp onse Reps naer Jamaica. Aldaer
gekomen zynde/ vonden wp het dezde part van onse Bloot daer niet gear-
ribeert.

Morgan wilde weder eenige Daeztupgen toerusten/ om het Epland St. Ca-
thalina te gaen in besettinge neemen/ alsof het guarnissen daer van daen
was/ maez sijn voozneemen wiezdt hem belet dooz een Engelsch Koninghs
Schip/ bzengende odez van de Honingh/ dat de Gouberneur van Jamai-
ca naez Engelandt moest/ om te bezantwoorden alle de schaeden/ die de
Koovers van Jamaica gen de Spanjaezden hadden gebaen; en op het sef-
de Schip was een ander Goubezneuz: en Morgan ging mede naer Enge-
landt.

Dese nieuwe Gouberneur sondt aenkondtS Scheepen in alle Spaensche
Havens/ om al de Spaensche Gouberneurs te verseecheren van goede na-
buerschap/ en dat 'er geen meer Koovers van Jamaica souden baren. On-
deztusschen negotieerde dese Gouberneur/ onder pzertert van vzeede te publi-
ereeren/ seez stezck met de Spanjaerden/ en gebzijschte tot sijn behulpmid-
delen/ om sijn negotie te bedecken/ een partp Joden/ die op Jamaica woo-
nen. Eenige Koovers/ die norh nitet binnen waren/ dese tyding hootrende/
quamen niet te voozschijn/ maez bleeben tooden soo heel alsse konden. Sp
hebben nadezhandt een plaets aen de noozdthant van het Eplandt Cuba ge-
noomen/ genaermt la Ville de los Cayos, en hebben aldaer geen minder godt-
looshept gepleeght/ volgens haer oude gewoonte. Maer dese nieuwe Gou-
verneur heeft met looshept soo heel te weegh gebzacht/ dat hy een of twee
van dese Koovers kreegh/ die hy heeft doen ophangen. d'Andere/ wanneer
sp dit saegen/ zijn nae Tortuga ondez de Pjanssen geblucht/ alwaer sp haer
noch houden; want sp zijn dat Roben soo gewendt/ dat het onmogelijck is
haer te beletten; want als men haez de eene haven bezbiedt/ loopen sp
weer in een andez/ dooz dien die landen ober al vol schoone Ha-
bens zyn/ in de welcke sp de kost/ en alle noodtsaeckelijck-
heden/ die sp tot haer Scheepen van nooden heb-
ben/ in obezbloedt konnen krygen.

Verhael

ZEE-ROOVERS.

155

Verhael van een Schipbreuck, geleeden van M. OER-
TRAN d'OGERON, Gouverneur van het Eylandt
Tortuga, hoe dat hy met fijn volck in handen der Span-
jaerden is vervallen: zijn liftigheydt om fijn leven te
falveeren; onderneemt een aenflagh op Puerto Rico,
om fijn volck te verloffen, maer misfluckt hem: wreedt-
heden van de Spanjaerden, gepleeght aen de Franse ge-
vangens.

In het Jaer festien hondert drie en seventigh/ hadden d'Ingesetenen dez Eplanden / behoorende onder den Koningh van Brabanck / seerehere macht by een gebzacht / om de plaetsen / onder 't gebied der Heeren Staten van Hollandt zijnde / te veroveren / en te ruineeren. Den Franschen Generael gaf Commissie / upt de naem van den Koningh / aen alle de Scheepen / die haez doen tot afbzeucl: van den byandt wilden laten gebzuichten. Byf selber hadde een Bloot gesfoz meezt / soo van Gozlogh als Koopbæz: by Scheepen / upt alle plaetsen ontbooden / en by een bezgadert / om het Epland Curaçao te gaen inneemen. De Gouderneur van Tortuga was selber op een Gozlogs schip gegaen / dat doemaels op de Keede lagh / met viez a bijf hondert man die boschloopez / of Boeckaniers gendemt wiezden / die op het Eplandt Espanjola zijn / met doozneemen om sich te conjungeeren met de Generael van de Franse / om mede na Curaçao te gaen; maez. hy wiezd van fijn desseppn versteecken / dooz een ongeluch dat hem obezguam aen de zupdkant van het Eplandt St. Juan de Porto Rico, alwaez hy bp nacht dooz een s waere stozm aengetast wiezd / en fijn Schip op de klippen dzeef / omtzent d'Eplanden Guadanillas, geleegen aen de zupdkant van het boben gemelte Eplandt / en in kozten tydt aen stucken stiet / soo dat M. Ogeron gedwongen wierdt sich met fijn volck aen landt te falveeren.

Ogeron
formeert
cen vloot.

's Anderen daeghs / met het aenbzeecken van den dagh / meende de Span-
jaezden / dat ditt volck was / die gekomen waren om het Eplandt af te loopen
(gelijck sp wel van de Franse gewend waren) bezamelden een bequame macht
by een / en gingen tez plaetse daez de Fzanssen waren / die daez in een bedzoeſde
ſtaet waren / meez gedisponeezt om quartier te eſchen / als om te bechten; want
ſp hadden niet gesalbeert als alleen het leben / en het geen sp aen 't lyſ hadden /
dat niet meer was als een hembt met een linne hzoech. De Spanjaezden qua-
men echtez / met alle macht die sp hadden konnen by een hzengen / op haer
aen / ondez de welche aldezhande lagh van menschen waren / soo Swarten
als Indfanen / en halbe flachten / maez wepnigh blanche menschen. Soo
als de Franse haez sagen aenkomen / gingen sp de selbe te gemoet / om quar-
tiez te bezfoecken / en haez te verschoonen met het seggen datſe Europiers wa-
ten / en dat ſe meenden in de Franſſe Eplanden te homen / om hun negotie aldaez
te doen / maez dat het ongeluch dooz quaed weer haer Schip tegen de klippen
hadt

Lijdt
ſchip-
breuck.

hen/
om
ug/
nen/
ooz.
nigh
daber
gear-
t.Ca-
baen
nghts
mai-
te de
ſelf-
Enge-
ſche
na-
publi-
mto-
woo-
tende/
t. Sp
ba ge-
gode-
Gou-
f twee
anneer
p haer
ligh is
n sp
a-

rhael

156

De Amerikaensche

had doen aen stucken stooren. De Fransen hun klachten met alle ootmoedighept om quarzie uptgestoet hebbende / kreegen tot antwoord van de Spanjaezden: Ha porros Ladronnes no ay quartel paravos otros. Dat is: O jou hondtsche Dieven, daer is geen quartier voor jou; ende met een vielense op de Fransen aen / slaende een groot gedeelte van de selvè dood. Nochtans /doen de Spanjaezden sagen dat de Franse geen tegenstand deeden / en selfs geen geweez bp haez hadden / hielden sp op met moorden / sondez nochtans van ander gevoelen te zijn / of de Fransen waren daez gekomen om het Eplandt af te loopen. Sp namen dan d'obezghébleeven Fransen / en honden die twee of drie aen malkande? vasf / ende bzachtense aen de Savanas, dat is op een blach veldt. Daez aenghekomen zynde / vzoghen de Spanjaezden nae haez. Oppehooft / maez sp antwoorden alle eenparigh dat hp verdzoncken was / hoe wel het niet waaer was ; maez Monfieur Ogeron hadde haez bezocht sulchs te seggen / eet dat de Spanjaezden bp haez ghelomen waren : de Spanjaezden dat echter niet aenneemen / maer bzachten eenige Fransen ter pijnbanck / om haer te doen seggen wie haer Oppehooft was / van de welche eenige stozen / die de pijn niet uptstaen konden. Ogeron hield hem als of hp simpel was / en iet tez deegen spzeeten honde / waez dooz de Spanjaezden hem lieten los gaen / sondez eenigh leedt te doen / ja selfs kreegh hp altemet een stuckeeten / daez d'andere honger moesten lijden: hun wiezdt al te weptigh gegeben / om sonder smerte te leven / en al te veel om te stezden. Als er pemandt van haez alle stech wiezdt / quamen de Spanjaezden vzegsende dat hp stueren soudé / namen haer bezmaech daer meede / en honden hem aen een boom vasf / ende te paezdt sittende / liepen op hem met hunne Lancen om de pzyss wie het beste schieten souden / maende aldus een Tourtop spel met haez.

Werden
gevangen
genomen.

Ogeron
veynit
hem sim-
pel te zijn.

Monfieur Ogeron, de welcke een man was van goed bezstand / en die sich bepens de onnoosel / en uptinnigh gewozen te zijn / siende de wzeedhept die ontrent sijn volck gezupcht wierdt / resolveert sijn leven in ge waaer te stelten / om de bezlossinge van sijn volck te ondezneemen. Alle de Fransen waren gebonden / soo datse nergens konden gaen / behalven dat 'er noch eenige Spanjaezden waren die hun bewaezden ; nochtans haddense Ogeron, die hem als simpel hieldt / los gelaten / met sijn Barbier / genaemt Frangoys la Faveiye, die seeckeren dienst aen een Spanjaezdt hadt gedagen / daez dooz hp dzpfishept verkzeegh van los te gaen : hp ging alzijd met Monfieur Ogeron op het veldt stoepen / ghelijck men met een gerst somtijds doet: soo dat de Spanjaerden selber hun bezmaech namen om dat aen te schouwen.

Soeckt
het te ont-
nappen.

Ondertuyschen Ogeron en de Barbier / lepden met malkander ovez / hoe dat sp best bluchten souden. Epydelijck resolveerden sp naer de stzandt te gaen / om aldaer een blot te maecken / en ovez te baeren naer het Eplandt Santa Crus, het welcke de Fransen toebehoozt / en is gelegen aen d'oozthoech van Porto Rico, zupdoost ten oosten omtrent tien mijten. Daez datse dit famen vasf ghestelt / en malkander vpstandt hadden belooft / soo waez schouwden sp eezst hun volck / ende namense de teys soo aen / hebbende andezs geen geweez als een hachimes / dat se van de Spanjaezden genoomen hadden /

ZEE-ROVERS.

157

hadde / de welcke bp haez genoemt wezdt Machetta. Sp maſcheezden een heele dagh) dooz't bosch eerſe aen de strandt guamen / alwaez sp naez een be- guame gelegenthept sochten om een blot te maecken/ maer sp maſcheerden een wijle tijds ſondež datſe daer toe konden komen. Ondertuſſchen begon haez de honger te quellen/ want aen de strandt was niet te bekomen/om haer hongež te verzadigen / gelijck sp in't bosch gedaen hadden / met zaed van boo- men. De nood/ die een goede leezmeſtzes is/ doet p[]zactijk soecken aen die gene die bp haez gehupsbest zijn/ dit deed deſe twee bluchtelingen mede omſten naez alle middelen om aen haer koft te komen. Sp ſagen aen de strand een groote meenighte viffchen / dooz de Spanjaerden genaemt Corlobados , die naer ſeeckere k[]lepne viffchen doegen om te azen / en sp bemetzcken dat deſe k[]lepne viffchen / bluchtende dooz de groote / sommige van haez op het dzooge zandt sp[]zongen. Mr. Ogeron p[]zeberden of het niet luchen wilde de grootste te krijen alsſe van hem gejaeght wierden / het geen geschiede tot hun groot ghenoeghen : sp maecken dan ſacht op de Corlobados , waeer ban sp een deel op de dzooghte kregen; op deſe wisse vongen sp soo veel visch alsſe eeten konden : als ſe eenige gjevangen hadden / h[]zaeden sp die / om tegens een anderen dagh te bewaren: om buur te maeken / waren sp niet bez[]leege/n want als men twee ſtucken hout een quartier uurs tegen malkander aenw[]zijſt / soo bekomt men te[]ſtondt buur. Als sp dan een partp visch gebangen had- den / liepen sp bosch waez d in om die te h[]zaden / want aen de ſtandt en doz[]ſten sp haez niet bez[]toutwen/ upt b[]zeſe van weder gebangen te wezden / en dan ſonder genaede te moeten ſterben.

Ondertuſſchen begonnen sp aen hum blot te azbepden / en beſigh zynde om
boomen te soecken die daez toe bequaem waren/ soo wiezdenſe een k[]lepne Ca-
noes gewaez / die upt tež Zee quam; sp verbozgen haer te[]ſtondt in't bosch /
ende namen acht waez dat bp omtzent wilde landen: sp wisten niet wat booz
volck dat daez in was / maez doen't begon te naezderen / soo kondenſe ſien
dat 'er niet meež als twee mannen in waren / die sp oozdeelden viffchers te
zijn/gelijck sp oock waren. Hier loe[]den sp geweldig om ſich meester te maeken
ban de Canoes / al soude het haer leben k[]osten/en bez[]staken haez terſond in 't
bosch / recht tegen ober de plaets daer de Canoes meende te landen. Doen
de Canoes aen de ſtandt was / ſagenſe dat 'ez niet meer als twee viffchers
in waren/ d'een was een Spanjaedt/ en den ander een half ſlagh/ die de
Spanjaezden Mulato noemen: het schijnt dat ſe daez gekomen waren om watež
te halen / en 's nachts te gaen viffchen tuffen de klippen die daez omtrent zyn,
want soo d[]a alsſe d[]aez gekomen waren/ nam de Mulatos eenige k[]lepne Ita-
basjes die sp h[]adden/ om die te gaen bullen met b[]aſch water aen een k[]lepne
Itvier die niet der d[]aez van daen was. Onſe bluchtelingen guamen vooz den
dagh / en overdbelen hem / en k[]oofden hem de kop in met een hactmes dat sp
h[]adden/ en d[]aez nae[] liepen sp na de Spanjaerd/die doende was om aen de Ca-
noes wat te maeken/ en het v[]ischtupg toe te taerkelen/die sp oock strachs om
't leben h[]achten/ ende k[]eren hem in de Canoes leggen/ en h[]aelben oock het
ander Lijck d[]aez bp/ om die alle hepde t'zeewaerbt in te h[]zengen/ op dat de
Spanjaerden daer geen kenniffe van m[]ochten krijen; d[]aez na h[]aelben sp soo
beel

M

beel

holheep
aen ben;
ndtche
Pramen
Span-
weez bp
geboc-
loopen.
zie aen
k belbt.
Opper-
hoewel
lch[]s te
anjaer-
ter p[]yn-
welche
t als of
Span-
veegh bp
die z[]d al
e ſterben.
en/ b[]ze-
bonden
het hunne
en Cour-

n die ſich
holheep die
er te tel-
ansen wa-
ch eenige
eron , die
Francoys
d[]aez dooz bp
eur Ogeron
soo dat de
l.
obez / ho-
fzandt te
et C[]ylandt
d'ooſt h[]oech
dafte die
foo haez-
hobende
genoemen
h[]adden/

158

De Amerikaensche

veel basfch wster als sp in de Canoes konden bergen / ende voeren te zfonde
daer van daen nae een klepne schupplplaers van een stilstaende water / om al-
daer de nacht in te wachten / die ooch soo dzae niet aenquam / of sp namen
fun kours langhs de hust van het Eplandt Porto Rico, tot den Cabo Roxe,
van waez sp overstaechten naer het Eplandt Espagniola, alwaer haez bolck
was: weer en windt oende haez doen ooch foodanigh / datse in hozte da-
gen quamen aen een plaers genaemt Samana, aen het Eplandt Espagniola,
alwaer sp haer bolck vonden; Ogeron liet de Barbier aldaer langhs de hust
eenigh bolck vergaderen / en vertzoch self naez het Epland Tortuga, alwaer
hp eenige Scheepen die op de Reede tagen / socht hp een te krijgen / en gaf sijn
dessepn te hinnen / het welcke was om sijn bolck te bezlossen/ende gaf daezen-
boven hoope van gade bupt / om soo veel te meer touragie te verwecken. De
Barbiez gingh mede langhs de Hust van Espagniola, aen alle plaetsen waez
dat Fcansse waren/encourageerende haer soo veel als mogelijk was/ om haez
medegesellen te willen bezlossen / haez bezseecherende dat 'ez een goede bupt
was van daen te haeien / waez dooz hp in kozten tydt een goed getal bp een
bezgadert hadde.

Ondertusschen hadt Ogeron veel Scheepen klaer gefregen / en het bolck
dat hp hadde konnen bp een brngen / ingescheept / zeplde daer mede langhs
de Hust van Hispagniola, om het bolck dat sijn Barbier bezgadert hadde /
mede in te nemen; hp moedighe haer aen/ om couragteveljich wzaech te
gaen neemen ovez de ommenschelijcke wzeedtheden die de Spanjaerden om-
tent haer medegesellen gepleeght hadden: sp beloofden hem alle met een een-
parige stem / datse hem volgen souden wacer hp haer ooch mochte lepden/ be-
tupgende mede een groot geboel te hebben van het lyden van haez bolck/ ondez
het geweldt der Spanjaerden.

Ogeron siende dat sijn bolck wel gemoedt was om sijn voozneemen te be-
willigen / stelde sijn kours naez het Eplandt Porto Rico. Ende omtzent de
Hust gekomen zynde / zeplden eben soo nae dat sp het landt sien konden bo-
ben van de kee / en zeplden andezs niet als met d'ondezzeplen / op dat
hp dooz de Spanjaerden niet ontdeckt soudre woorden/ tot dat hp ter plaets
gekomen wacer / daez hp sijn aensflagh op hadde om te landen. Sijn vooz-
sichtighedt was evenwel bezuchteloos/ want sp waren op 't landt daer van
berwittigd / ende hadden langhs de strandt bezschepde Compagnien Kup-
ters om haez te observeren: en te sien wacer haer meeningh was te landen.
Ogeron dit siende / oozdeelde dienstigh haer een wypnigh tydt te geben; en soo
dzae hp sijn Scheepen hadt gewaez schoutwt om haez gereed te maken / om het
bolck aen landt te smijten/ soo gaet hp soo dicht onder het landt als hp kon /
en begon luftigh wuer te geben/ om onder 't schieten sijn bolck aen landt te
doen bzenghen / en de Spanjaerden onvoozsiens met een furie op het lijf te
komen. Maer het viel anders upt/ alsoo de Spanjaerden haer in 't bosch
bezbeighden/ hebbende seer stil op haer bucht geleegen / te zwyld dat de Sche-
pen schooten; en soo als de Fransen meenden boschwaezdt in te gaen/ qua-
men haer de Spanjaezden onvoozsiens ovezballen / en bezfloegen de selve in
een kozten tydt / soo dat de rest gedwongen wiezd wederom na haer Scheepen
te.

ZEE-ROOVERS.

159

e retireeren / soo als sp best konden / doch een groot deel bleeven op de plaets
soo doodt als gequeft. Monsieur Ogeron salveerde mede sijn leben / hoewel
bp van dzef hept soo goed als half dood was / dat sijn aen flagh hem mis-
luckt was / denkende dat d'andere / die onder de handen van die Barbaersehe
menschen waeren / het souden moeren bezgelden / ebenwel daez en was
geen middel booz hem om sijn volck te bezloffen / alfoo hp te swack /
en de schzick onder sijn volck was ; maer de plaets daer sp landen moefien /
was soo onboozdelijck booz die van bupten / dat een man aen landt soo goed
was als tien die bupten waren / daez en bohen waren de Spanjaerden onge-
lich stezcker als sp lieden / soo dat hp onbezritter saecken morsten vertze-
ken. De Spanjaerden bleven soo langh aen de strandt / tot dat Ogeron upt
het gesicht van't landt was ; de gequefien die daez waren / sloegense boozt
doodt / ende smeeden de neus en ooren van de booden / en hzachten die in haer
guarter / om die aen d'andere gebangens te toonen / tot een teeten van de
victorie diese bebotchten hadden: sp richten een groot seest aen / ende hzaanden
victorie / ende namen eenige van de gebangens / die se aen boomen vast maech-
ten / en daez een Tournop-fel mee aen rechten / ende te paezdt sittende / lie-
pen met haez Lauten op de gebondenen aen / die het best trof / kreegh de prijs/
die sp daez toe stelden / sp lieten gebzaede vleefsch booz de gebangens setten /
nae dat sp twee of drie dagen niet en hadden gegeten / ende als se pels van het
bleefsch wilden nemen / sloegen de Spanjaerden haer met hun halkmessen
op de handen ; sp smeeten haez de heenen booz / op datse klupben souden / ge-
lycke de honden doen / en wanneez de gebangens dit niet op raepten / sepden
sp datse geen groote honger hadden. De Heer Jacob Binkes, die doenmaels
in America zynde als Commandeur van eenige Gozloghs Scheepen/en aldaer
quam om eenige bezbarsinge te haelen / is hiez van getupge geleeft / ende
leeft bijf of ses van die ellendige gebangens booz medelijden op sijn Schee-
pen gefalbeert / en hier te lande ghebzacht. Doen de Spanjaerden dit be-
merckten / verboerden sp de rest naer de Hooftstadt / alwaer sp geemploeezt
wierden om halck en steenen te dzagen aen eenige Fozten die gerepareezt wiez-
den. Doen begonnen de Franse gebangens een wepnigh moedt te scheppen /
want hoewel datse wercken moesten als slaven / waren sp ebenwel haer lee-
ben bezeeckert / ende hoopten b'een of d'ander tjedt daez van daen te geraecken.
Doen de Fozten gerepareezt waren/en dat aen de Stad niet meez te doen was /
liet de Gouberneur van de Stadt haez nae Havana boeren / alwaez sp in de
selve functie gebzupcht wierden / als op Puerto Rico ; maez sp wierden hoz-
tez gehouden ; want alsse daeghs geuercht hadden / wierden sp 's abonds
geboept en gestosten ; want de Gouberneur bzees de datse de Stadt mochten
bespieden / en alsse weder bp haer volck quamen/dat sp de Stad mochten ko-
men bezraffchen/gelijck se beel aen flagen daer op hadden gehad / en daerom socht
de Gouberneur maez gereegenthept om haez na Spanjen te senden. Alle de
Scheepen die van Nova Hispania quamen / namen twee of drie van de Fran-
se/ naez dat sp'ez van doen hadden op hun Scheepen / in de plaets van Ma-
tzoosen die gestozben of wegh geloopen waren. Dit was't geen de Fransen
sochten / loodende Godt dat hp haez van hun slabezupe bezlost hadde.

D 2

Dit

161

BYVOEGHSEL.

Of een kort VERHAEL

Van de Macht, Rijckdom, Regeeringe en Inkomsten,
die sijn Katholijcke Majesteyt Karel de tweede,
tegenwoordigh in America heeft.

Nebens een hozt begrijp van de vooznaemste Plaetsen in America /
die verschepde Christen Potentaten toebehooren.

Als oock het voorval op Tabago, tuffchen den Grave d'ESTREE,
en de Commandeur J. BINCKES.

W
A
V
hebben goedt gebonden / en oock niet ongeraden gedacht / tot
voldoeninge dan den Akeuwsgierigen Leser / hiez by te voegen
de pziegessen en besettingen van de Christen Potentaten in Ameri-
ca / zijnde alleen een hozt begrijp van de Regeeringe / en inkom-\sten van dien.

Wp fullen vooz den Grooten ende Machtigen Koning van Spangien stel-
ten / als d'eerste / onder wiens macht en hebel / den vermaerden Landt-ont-
decker / Christophorus Colombo, dese nieuwe wereldt gebonden heeft in het
Jaer nae de geboozte Christi 1492 / en de selvve de naam gegeben heeft van
Nuevo Mundo, ende naderhandt dooz Americus Vespasianus, America ge-
noemt. Wp fullen den Leser hier niet langh lastigh ballen met het verhael
van de pziegessen die Colombo in America gedaen / of op wat manier hp die
bergeleegen Landen ontdekt heeft / alsoo geheele boecken daer van geschræ-
ben genoeg hebben; maer wp fullen alleen bezhalen op wat manier dese gewe-
sten van den Koningh van Spanjen geregeert wozen / en wat inkomsten
hp daer van ontsangt; als mede / wat in't particulier alle de Rijckdommen/
die daer van daen komen / komen te bedzagen.

De Komingen van Spanjen hebben goedt gebonden een Kaedthjups van
West-Indien / in Spanjen op te richten / met de Titul van Hoogh Ko-
ninglycke Kaed van Indien / de Eplanden en de dafte Kust / tot bebozderinge
van al het geen dat daer soude mogen voozballen. Dese Kaedt is daer naer
dooz Kepfer Karolus Quintus in beter staet ghebzacht / in het Jaer 1524 /
tot bewaringe en bescherminghe van de selvve Landen / en wierzdt in't eerste
bezdeelt in twee Kepserrijcken / te weten / Mexico en Pene, de welke alle da-
gen foodantigh vermeererdt zijn / datse in de tydt van hondert negen en twin-
tigh jaeren ( van datse ontdekt zijn ) negen en veertigh hondert mijlen
landus berekent / begrijpende yet landt nu in de rondte dat dooz de wapenen

D 3

onder

162

Regering en inkomsten van de

onder den Koning van Spanjen gebapt is / in de welke seben en tnegentig hon-
dert mylen; die men gedeelt heeft in verschepde Koningrijcken en Provintien/
in welcke verschepde Steeden gebouwt / heel Kerschen gesticht / Aerdtschil-
dommen / Bischdommen / en andere Regeringen ingestelt zijn / als in 't volgende
gesien sal honnen werden. Tot dezeeckeringe en goede onderhoudings van die
Landen / heeft zijn Catholijcke Majesteyt die Hoogh Koninghlycke Raedt-
hups van Indien / op de volgende wijze ingestelt.

Ampten van het groote Koninghlycke Raedthuys van West-
Indien, Eylanden, en de vaste Kufte, in Spanjen.

Dese Raedt bestaet upt een President / een groot Cancelier / twaelf
Raedtsheeren / een Fiscael / twee Pregatten / een Onder Cancelier /
een Opperschout / een Schat-bewaerder / vier Keiennmeester / drie
Boeckhouders van de Neechenkamer / vier en twintigh Boeckhou-
ders van hep de Seczetarpen / vijf Verstelders / twee onder Fiscaelen / een
Advocaet van d'armen / een Procureur van d'armen / een geschiedenis Schyij-
ver / een Land-meeter / een Schyijver van de Kamer / een Opper-dienaer /
een Onder-dienaer / tien Deurwaerders / een Capellaen / en Onder-Capel-
laen / een Auditeur van de Contzact kamer; dit is een toestender van de ver-
gaderinge van de wetten van West-Indien / dese heeft vier Boeckhou-
ders.

Den Koningh van Spanjen Philippus de vierde, heeft in het Jaer seftien
hondezt die en seftigh / een Raedt van de Kamer van Indien gesofmeezt /
welchi bestondt in vier Raedsheeren / van d'oudriste upt den Grooten Raedt /
die in alle saecken seer geoffent zijn; dese zijn met de President/alle Menda-
gen en Dypdagen / tegen den abondt / vergadert / alwaer de verbozgen Resolu-
tien van den Raedt genoomen vifderen.

De Hooge Koninghlycke Raedt van Indien / heeft absolute maatst ober
de Zee- en Landt saecken van Indien / te weten al wat de Militaire ende
Politijcke saecken aengaet / so wel in Dzede als Oozlog / civit en crimeineel / ende
correspondeeren met alle Rechtezrs van Indien in 't afvaerbigen van de Bloo-
ten / Zee Armaden en Galjoenen / Extzaozdinarische sendingen van de Advys-
sachten / bezkiesingh van Scheepen / Patenten te geven tot de Scheepbaert
van Indien aen particulieren / Raedthoudinge met d'Onder Koningen / en
Generaels van de Blooten / begeeringe van Aerdtschisdommen / in 't
kort / alles wat America aengaet / soo wereldtijck als geesteljck. Dese
Raedt bezgadert alle daghen drie uuren / te weten 's mozens / als Dingsh-
dagh / Woensdagh / Gondezdagh en Saturdaghs; en de geheime Raedt
bezgadert 's Maendaghs en Dypdaghs / als hie; boven gesepbt is. Wat de
Regeeringe aengaet / die woordt dooz den ganschen Raedt bestiert. Manneer
dat 'ez Plepdopen zijn / dan zijnder twee Kainers / alwaer twee vergaderingen
geschieden / om ovez de selbe bonnis upt te spreechen.

In dese Raedt is een vergaderinge van Oozlogs saecken / bestaende in den

Pristi-

Koning van Spanjen in America.

163

President / bier van d'oudeke Raedsheeren / en bier andere van den Knaed van
Dozloght ; dese bezgaderinge geschiedt Dingsdaght en Donderdaght / alle
weecken / alweez alle Officien ter Zee begeven wozen.

Inkomsten van sijn Catholijcke Majesteyt, Karel de
tweede, uyt West-Indien.

De schatten / die upt West-Indien aen sijn Koninghlycke Majesteyt
komen / wozen gemaecht upt dese volgende Collen / ondez dese nae-
ten. Een vijfde, ende een half van goud en silber, alle de mijnen van
de Kroon, Koper, Yser, Loot en Katoen, Senoraje, Tol van Laerssen,
vacante Plaetsen, Molirencos, Almojarifalgos, Comroriffios, Novenos, Crufa-
da, Mela, Medio Anata, Azogue, Desmontes, Perlos, Aljofar, Efmeraldas,
ende andere kostelijcke steenen en harbacchtige aerde / Ambre, Azavache, To-
zaros, Buacus, Veneros, Fuentes, Avericas, Prefes al Cavalas, Union de Armes,
Officios, Tierra Encomierdas, Tributos Vacos, Terceos, Pana Conas, Penas de
Cameras, Nievis, Salinas, Pulperias, Soliman, Entrada de Negros, twee pez-
cent van't gezegelt papiez / wyngaezden en pepez.

Het Koninghlycke Recht van de vijfde / is het grootste van alle / en henzingt
het grootste Capitael op / waez van de Schat / die jaerhlychs aen sijn Majesteyt
upt West-Indien woedt gesonden / uptgehaelt wozd. Dit woedt gemaecht
van de vijfde van alle Mineralen / die ontdekt zijn / en noch ontdekt wozen.
De Koning heeft dese inkomst vBP van alle hosten en risico / want de Ko-
ningh heeft op die conditten d'epgendommen van de Mijnen verlaten ; het
ghesmolte silber in Bare / of in plaet / of andersins ghegooten / betaelt
niet alleen de vijfde / maer oock het geweckt silbez dooz de silbezsmitz.
Dit selfde vijfde woedt betaelt van de Goudt Mineralen. Voben de ge-
melde Imposten heeft sijn Majesteyt norh een ander Recht dat seez conside-
rabel is / op yder Mijn die ontdekt woedt / se weten festigh Roeden van de
Silbermijnen / tusschen de ontdeckingh van de Mijn / en het afgeserte deel :
ende aen de Goudmijnen bijtigh Roeden. Dat d'andere Mijnen aengaet /
als pser / kooper / loot en tin / tzeckt sijn Majesteyt het self de als van de
Silbezmijnen. Maez wat de Mijnen van Quichsilbez aengaet / alsoo dit
Merael seez noodigh is tot ontdeckingh van d'andere / heeft sijn Majesteyt
die aen hem gehouden / en onder de Kroon begreepen / en den Ontdecker van
dien / heeft het pozijt dat in d'eerste dertigh Jaren daer van komt/wooz hem.

Van de Paerels Paerlzaed / en Parlemoer / treckt sijn Majesteyt het vijf-
de. Het selfde weedt oock gheedaen van alle kostelijcke steenen / als Sma-
ragden / Topasen / Nobijnen / Diamanten / Catoogen / Harboucken / ende
andere kostelijcke steenen die glans hebben ; daer ondez zijn oock Bezaststeen/
Koode Horael / Zepisteen / alsoo dese daez in groote meenigte gebonden wo-
den ; als meede Bitsteen / Hezst en Ditz tool.

Sijn Majesteyt heeft de helst van alle Huvacas, dat is van alle de Schat-
ten / die gebonden wozen in d'oude derboogen Hollen van d'Indianen / ende
andere.

164. Regeering en Inkomsten van de

andere verboegentheden / als mede al wat in de hertken gebonden woord /
by d'inwoanders ghenaemt Ingas, van haer Afgoden / als mede alle de
gewonnen Landen / Juweelen / en al wat van die Patie genoomen woord/
de Komincklijcke Fiscael toebehoortende.

Señoraje, of Heerschappen/ dit is de gerechtighept die aen sijn Ma-
festept betaelt werdt van alle de munten van Pottoli, genietende van drie
Reaelen / een / van alle de munten die d'er gemaeckt wozt; van pder
markt silber wozt dit niet betaelt / maer moet soo veel meer betaelen/
wanneer het silber in baeren gesonden wozt / te weten / een vijfde / ende
noch een en een half vooz het vertreck.

Estande de Naypes, of de Tol van Speel-kaerten/ geeft een groote in-
komst in Espagnie. Dit werdt verhuert aen de meestviedende / en de ver-
huerder hzenight dat geldt in de Komincklijcke schatkisten.

Vacantes en Mostrencos, zijn bestozven goederen/ te weten van die geene/
die sonder Erfgenaem tot het vierde gelit toe/ komen te sterven/ dit erft
de Fiscael. Als mede de geconfisqueeer de goederen/en de goederen die geen
meester hebben.

Almojari Falgo, dit komt uyt het Arabische Woordt Almojarife, dat is
te seggen Ambachtsman: dit is een Recht van vijf percent van alle de goeder-
ven/ die uyt Spanjen in Indien gebzacht wozen/ naer de grootste waer-
bye alsse daer getareert wozen.

Dit selve recht van vijf ten hondert woordt aen sijn Majesteept betaelt/
van de selve Vloopmanschappen/ die upt Spanjen komen/ alsse weder ou
andere plaetsen gebzacht wozen/ schoon datse het Recht betaelt hebben in
d'eerste plaetsen/ daerse gesonden waren. Van 't uptgaen van alle Vloop-
manschappen van het Aijck van Peru, naer Nova Hispania, Chili en Terra
Firma, werdt betaelt twee en een half percent/ ende van inkomen vijf per-
tentu.

Het Recht van Averia is het Zee-recht / tot onderhoudinge van alle de
kosten van de Zee Equipage / die toegemaerkt woordt aen Collao, om de
schatten van den Koningh/ als mede het silber en geimunt geld van de par-
ticuliere te geleyden; van alle het geldt / dat in de Koninghys scheepen ge-
scheept woordt / tegens twee ten hondert. Dan alles dat vijf gemaerkt
woordt / treckt sijn Majesteept de vijfde part.

Het goudt/ silber/ of kostelijck gesteente/ dat gekreegen woord tot rant-
soen van een * Calique, als de vijfde daer van getrocken is/ woord de feste
part aen sijn Majesteept toe-geengent/ en de rest gedeelt. Indien de ge-
melde Calique komt te sterven/ 't zy in een flagh/of dooz de Justitie/of An-
dersing/ soo treckt sijn Majesteept de helst van het gemelde rantsoen/ en
d'andere helst woordt gedeelt/ doch behalven de vijfde/ die de Koningh toe-
komt.

Het Recht van Alcavala heeft veel moepte gekost om in te stellen; men
heeft eerst begonnen met twee ten hondert te trecken / en daer nae is het
dooz eenighept van de Catholycke wayenen gekomen tot vier ten hondert;
daer van wozen jaerlijcks drie hondert en vijftigh duysend Turaten

naer

* Gouverneur der Indianen van een Dorp.

165

naer Spanjen gesonden. In dit becht woord ontfangen van al wat upt
en ingekocht werdt/ als mede van al het geene gerupt werdt/ van alle
de Testamenten/ die gemaeckt werden met consent van beyde partyn /
want dit woordt geacht als verkoopinge; als mede van alle Officien die
verkocht worden. Dese Officien plachten te sterven aen de kroon/naer sijn
Majestept heeft daer van bypdom gegeven / dat de besitter die fal mogen by
sijn leven overlaten aen een bequaem persoon/ op die conditie/ dat hy twintig
dagen fal moeten leven naer de overlatinge/ en soo dese twintigh dagen niet
volbzacht zyn naer de verlatinge/ sal het selv e Officie weder aen de kroon
verballen/ en sijn Majestept kan het zelf de geven of verkoopen naer sijn
welgevallen; dooz de eerste mael woordt vooz de overlatinge van het ge-
melte Offe/ de helst van de waerdye aen sijn Majestept betselt/ en vooz
de twerde mael het der de deel.

Onder de naeu van Commissos, woorden verstaen alle de goederen/ die
in handen van de Fiscael komen te vervallen/ als alle de contrabande goe-
deren/ namentlyck/ alle de goederen die van Philipinas en China komen;
want daer is een streng verbod van de Koopmanschappen die upt die Lan-
den komen/ so dat/ alsse daer gevonden werden/ woordense geconsifqueert/en
Commissos genoemt; daer mach geen Schip upt Peru, of Chili, of Tiera Fir-
naer China, of naer de Philipines, of elders/ gaen handelen/ op pene van
Commissos, dat is/ verbeurte van schip/ goedt en geldt. De reden daer
van/ is/ om dat de Negotie van Spanjen herwaerts soude bedozen wo-
den/ als mede die van Indien/ oock souden de Lienten van den Koningh
daer dooz vermindert werden.

Alle de Koopmanschappen/ die aldaer gevoert worden sonder aengeteek-
kent en geregistreert te worden/ zijn mede Comm. Nos verklaert/ om dat
daer dooz alle de konincklycke Liechten gestaudeert worden. Te boetens
van Confiscatie en kosten van de gerechten/ hebben een bysondere adminis-
tratie/ en bysondere schatkamer/ welckers Ontfanger genoemt woordt
Ontfanger Generael/ om dat 'er soo veelderhande schulden zijn/ die de
confiscatie aengen. De Bevelhebbers van de kroon maken een lidt van
die goederen/ dat alle d'Indianen/ die onder bevel van de kroon zijn/aen.
gaet/ en werd Bevel genoemt/ om dat beboolen wierd aen alle de besit-
ters van dien/ sozgh te dagen datse in het Catholieke Geloof onderwesen
wierden.

Daer zijn dziederhande beveelingen van de Koningh/ van de welcke een
onder de kroon begreepen is/ en d inkomst in epgendom heeft; d'andere
van de geenen die niet ghenieten/ hebben epgendom of hangende van de
dependentien van het Kijk van Peru, die onder de kroon begreepen zijn;
en aen anderen van de beveelinge/ die toegelept zijn tot voldoening/ en de
betalingh van eenige schuldt/ of tot eenige gratie. In alles is toegestaen/
dat alle de nieuwe Gevenue die de Indianen eyschen mochten/ met sullen
mogen gedaen worden als met citatie van de Fiscael/ en de Konincklycke
Officiers/ op dat d'inkomsten niet vermindert souden worden/ ende dat
d'Indianen van het laatste Register/ haer als vzpe lypden niet geben/ ten

F

32

166

Regering en Inkomsten van de

zij met alle betoijvinge daer toe van nooden. Daer sullen ookk geene kie-
venue mogen gedaen worden / als die faren na de laetste / ende zynde sijn
Majesteyts eerste Bevelhebber / keerden de verstooren officien van Bevel-
hebbers weder aen de Itroon : Eersteljck / als vemand sich begeest in een
Klooster / of sich Pziester maeckt / verliest sijn Officie dooz 't nieuwe aupt
dat hy aengenoomen heeft. Ten tweeden / die met de Indianen qualijck
handelt / hun eenigh gheweldt aendoet / maeckt sich daer dooz het Of-
ficie onwaerdigh. Die gene die het Officie komen te erben / zyn gehouden
te compareren binnen den tijd van ses maenden / van dien daght dat hy het
gekregen hebben / op verbeurte als van van het Officie versteecken te zyn.
Die gene die d'ozdzes van den Koning / of Onder-Koning niet en volbzeent/
verliest sijn Officie van Bevelhebber / en die sich begeest in twee Officien
van Bevelhebber te bedienen / verliest er een van: soo der vemandt sterft /
sonder dat een ander in sijn plaets verkoren is / ende in de tvinckig dagen
naer sijn doodt / niemandt is sijn plaets gekozen is / soo vervalt het Of-
ficie van Bevelhebber aen de Fiscael. Het selve geschiedt oock / wanneer
iumandt / die tot het Officie gekozen is / bupten de Provintien van Indien
woont; als mede wanneer dat d'officien verkocht worden / ende soo de Be-
velhebber niet en woont onder de jurisdicatie van het Officie / soo vervalt
het oock aen de Fiscael. Als mede wanneer de Bevelhebber geen belijdenk
en doet van het Catholijcke Geleeve.

Tributos Vacos, of tegen tollen/ dit is de vurtecht of d'inkomst van het Officie van Bevelhebber / dat leegh gestaen heeft/ het welcke dooz sijn Majestept gegeven worden / ende werden die selve vyofyten aen sijn Majestept betaelt. Fercios de Encomiendos, of derde van Officie van Bevelhebber / is/ wanneer dat het Officie aen een ander vervalt / dan werd een derde van de waerdpe aen sijn Majestept betaelt; maer soo het meest vervalt als eens/ dan werd 'er niet meer van betaelt.

Janaconas: dese naem worden aen d'Indianen toe-geengent / die upt haer
ingen Steeden / Dozpen en woonplaetsen / haer begeven hebben onder de
Spaensche natie / om die dooz een seeckeren tijd te dienen. Daer is noch
eren ander flagh / die Hatunnuras genoemt worden / dese zyn upt haer woon-
plaets verdzeven / ende hebben haer in de Spaensche Steden begeven om
te woonen / en de Spanjaarden om een dag-huer te dienen / en zyn gehou-
den beurt om beurt in de mijnen te gaen wercken.

Sijn Majestept ondezricht zynde dat'er een groote meenigte volcks hier
en daer verspreyd was ander eenige tol te betalen / noch eenigh Bevelheb-
ber te erkennen / heeft belast dat men een generale Revenue soude maeken /
en dat al het volks geregistreert soude worden / om de selve dan te laeten
tareeren / het geen gedaen wierdt / byengende haer in parochien / en stelden
die onder de regeeringe van een Cafique, daer wierd ookk belast dat des Ito-
nings Officiers de gemelde Tollen soude antfangen. Sijn Majestept zyn-
de getreeden in de Tytels en Rechten van de Koningen Ingas, en vtepers / en
Heeren van dat landt / is als souverain Heer daer van / en dirigeert het
nne sijn welgevallen. In 't begin hebben d'Onder Koningen/ en Maeden
van

167

van de Steeden / en verdelinge van de Aand en gemarckt/ sonder tol / om de
bevolking van de selv e te vermeer deren ; maer sijn Majestept / siende dat
het een van de vooznaemste inkomsten van de Lroou was / heeft belast/dat
men de landen / die laegh en leedig waren / soude verkoopen / en dat d'in-
komst daer van in sijn Schatkisten souden gedaen woorden: het self de soude
men voork doen met die greene / die senige landen besaeten / sonder daer pefs
van betaelt te hebben / ten wae r dat se veertigh jaren daer van besitters
geweest waren. De sneeuw ende * Aloxa wozen aen de meestbiedende
verpacht / en op gesette tyden betaelt. De Soutpannen / en het Salpeter
soude oock groote inkomsten geven / als het verpacht wierde / verbiedende
het gemeen gebzunck: men heest het in't begin in't werck gestelt / maer
alsoo daer dooz eenige ongelucken geschiede / om dat d'Indianen geen geld
hadden om te kunnen koopen / daerom heest sijn Majestept haer coegelae-
ten / het steensout te mogen gebzupcken / alsoo dat die in groote meenighde in
dese Aand en gevonden woordt: het Salpeter woordt na Spanjen gesonden /
om buskrupd van te maken.

Pulperias, zyn Lroegen en Compen / daer alderhande eetbare waeren
verkocht woordt; in pder Stadt is een getal gestelt om van die te mogen
epfischen / na dat 'er volck in is/ en die boven het getal zyn/moeten een seeler
stuck geld aen sijn Majestept betalen; dit bzengt een groote somme gelds op/
alsoo daer veel Steeden en Dozpen zyn. Pder huys / daer diergelycke nee-
ting gedaen woordt / betaelt jaerlycks aen sijn Majestept veertigh stucken
van achten.

Het Sublimaet is oock verpacht / hooewel dat daer seer wepnigh van ver-
tiert werd / om dat de vyouwen in die landen haer niet blacketten.

De Liechten van de Peegers / die upt Guinea aldaer komen / zyn seer
groot / om dat'er groote meenigh ten van slaven jaerlycks aldaer komen;
booz het inkomen van pder slaef wozen twee stucken van achten be-
taelt.

Lalana Vieuña, ofte Bigonse Wol / is een van de kostelycke ende noodt-
saeckelycke waeren / die bp nae de heele wereldt dooz versonden woordt.

De Vigongne is een viervoetig gedierte/die sich in de klippen en 't geberg-
ten van Peru bp troppen onthouden / zyn Castansebznyn van koleur / met
eenige witte vlecken/oock somtijts aschgraeuw. Dese dieren hebben een seer
schoone en sachte wol / die nergens in de wereldt gevonden wozd als daer:
de vreindelingen bewercken het / mengende 't selv e met andere wollen / en
maercken daer Aaeckeng en Hastooz Hoeden van: men vind in haer maegh
de kostelycke Bezart-steen / welcke groept dooz 't eeten van seeckere krupen
diese in 't wildt weten te vinden.

Sijn Majestept siende dat aen diergelycke waeren veel geleegen was / en
dat men die in Spanjen / en daer van daen in andere gewesten verboerde /
sonder pefs daer van te betaelen / heest goedt gevonden dat men daer eenige
Tol op geset heest / met oder dat het upt Spanjen nae andere Aanden
macht verboert wozen / treckende daer van de gerechtighept als van an-
dere waeren, maer het bedzog / datter onder schuplt / is soo groot / dat d'in-
komst

* Drank
van sou
water en
honing
gemaeke.

J 2

komst

168

Regeering en Inkomsten van de

komst daer dooz veel bezmindert woordt / want het woordt gebzacht in Ma-
tzassen / en andere diergelijcke schupplaetsen.

Sijn Majestept Philippus de tweede, belaste eenige Vigongnien lebendigh
van daez naë Spanjen te voeren / om in de bosschen op te vrogen / maer
de verandering van het Climaet liet niet toe datse in 't leven bleven.

Op dat de Wijnen ende Olpen upt Spanjen naer West-Indien souden ge-
boert worden / stende sijn Majestept d'inkomsten die daer van konden ko-
men dooz de Rechten van Almoxari falgos van dese goederen / wiezdt goede
gebonden het planten van Wyngaerden en Olijfboomen / te verbieden: maez
dit kon niet ghehouden worden in Peru, alwaer beel plantagien van Wyn-
garden en Olijfboomen zijn / soo datse geen Wijn noch Olp upt Spanjell van
doen hadden / waez dooz de geheele negotie daer oock te niet wiezdt : ende oin
dat 'er beel lupden bupten verlof plantagien van de hovengelde Wijn en Olp
hadden gemaecht / soo wierdense tot vergeldinge getaeezt tegens twee pez
tent van al het geen datse jæerlijcks vergaderden van Olp en Wijn.

Het gezeegelt papier wierde daer ingeselt naer de Spaensche gewoonten
van Europa, op dat 'er geen valse heptd soude schuplen in Obligationen / en an-
dere dingen / en wierdt gezdineert dat alle het papiez / dat in alle de Kijchen
van de West-Indien / sijn Catholijcke Majestept toebehoorende / gezeegelt
soude wozen / en dat niemandt sich soude verbozderen die papieren te zee-
gelen / of te verkoopen / ten 3p hp daer toe geautoriseert was van sijn Ma-
jestept; ende dat men geen schifften soude mogen passeren in 't openbaez / ten
3p dat de self de op gezeegelt papier gez.zeven waren / maeckende onder-
schepdt van de Zeegels / na dat de saecht verepscht. d'Eerste zeegel / dat van
ten heel vel is / kost 24 Zealen: het tweede zeegel van een half vel / ses Zealen:
de eerste zeezel / dat van een half vel is / een Zeael: het tweede zeegel van een
half vel / een quaztillo / dat is drie groot.

De Peper is oock bezpacht / en woordt verhuezt aen de meestbiedende/
maez d'Indiaensche Peper / die Axi genoemt woordt / is daer in soo grooten
quantitept / dat de andere Pepez wepnigh geconsumeezt woordt.

Den Paus Alexander de Vl. liet aen sijn Catholijcke Majestept de tiен-
den van de Herckelijcke Rechten in West-Indien / op dat daez Kiezchen sou-
den gebouwt worden tot oeffeninge van den hepligen Godsdiensk / ende om
d'Indianen in de Chzisten Leere t'ondezrichten / het geen sijn Majestept oock
holbzacht heeft / bouwende magnifische Hooft Kiezchen / ende Collegie Heze-
den / en gebende tot oprechtingh van de tienden / daez toe gelaten dooz de sel-
be Paus / houdende alleen de twee negende / op dat in Spanjen die betaelin-
gen sullen komen te coresponderen : het resteerende wezdt besteedt in geeste-
lycke inkomsten; soo dat van het geheel Capitale den Bisschop de helft toe-
komt / met de Cafel van de Dopan; en d'ander helft woordt weder in neegen
gedeelt / waez van de Koningh twee deelen tzeclit / de Kiezchen en Gasthup-
sen d'ie / en de laeste viese aen de Pastooz / van de welche hp de achtste part
aen de Kostez moet geven.

De inkomst van de stende van de Verdsbisschoppen / en Bisschoppen /
van wegens de stende van de Koomsche Pausen / aen sijn Majestept gereimit-
teert /

169

teert / komende vacant te ballen / komt weder aen sijn Majestept / als den eenigen Heer daer over zijnde ; en daezom geeft sijn Majestept oder aen sijn Officiers / dese vacante goederen te vergaderen / en in sijn Majestepts schathtisten te ogen. Dese vacante goederen werden in drie partijen geveelt / en doo? sijn Ma,estept uptgegeben / het eene aen de Pzelaeet / die de plaets komt te beleeeden / het ander tot ondezhoudt van de Kezchen / ende het dezde en laetste deel woedt uptgegeben aen Aelmoessen. Dit dezde deel / dat sijn Majestept in godtbyzuchtige wercken besteedt / werd jaerlijcks in Spanjen gebzacht / buiten de schatkisten van sijn Majestept.

Den inkomst van de bulle van de Crusada, is een van de grootste inkomsten / die sijn Majestept upt Indien heeft ; aen dese inkomst is pder sijn egen meeften / om soo deel te geben als hem goedt dumekt ; maer pder een is geneegen om d'aflaet te genieten / die dooz den hepligen Daus sijn gegeben ; daer is een bulle van Compositie gegeben dooz den Daus / aen alle die geene / die twaelf schellingen van aelmoessen fullen geben / die souden boo? pder bulle geabsolbeert zijn van deztigh ducaten van onrechtveerdige goederen die by besit / niet wetende wie datse toekomen. Dese bulle wozen alle twee jaren uptgegeben ; daez sijn bulle van vier stucken van achten / die zijn boo? de Pzelaten / Aezdsbisschoppen / Bisschoppen en Abten ; andere zijn van twee stucken van achten / boo? d'Inguisteuys en Pastooren ; andere zijn van een stuck van acht boo? de gemeene Pzlesters / ende Laique. Het Recht van de Nejada, of Tafel Recht / wiezd ingestelt op de particuliere Officien / tot dat in de plaets gekomen is het Recht / genoemt La Media Anatta, dat nu alleen gebleeven is op de Geestelijchen / van het ampt van Aertsbisschop tot het ampt van Pastooz van een Parochie. Dit wierdt toegestaen van Philippus de vierde, dooz Urbanus de achtste, in Komen / in het Jaer 1626 / dooz den tijd van vijftien jaren ; ende die volepndicht zynde / heeft Innocentius de tiende het getcontinueert / en weder geautoriseert / op dat het besteed sal wezden tot kosten van den oozlogh / tegens de bpanden van het Christenrijck. Men vergadert dan alle d'inkomsten die verballen sijn / op een maend naer / rekenende tegens soo deel / als het vijf jaren te vooren gegeben heeft.

Het Recht van Media Anata woedt in twee malen betaelt / dat bedzaeght de helft van den loon / ende mee? onkosten van een Jaer van het Officie / de helft contant / en d'ander helft binnen een Jaer ; daez zijn noch andere Reglementen op / die haez bestelde tijd hebben / en andere soorten van gratien / en genaden / die dit Recht toehooren / soo dat het heel veel impozteert aen de Aroon / en veel meer inkomsten geeft als Spanjen selber doet.

Dit zijn alle d'inkomsten en Bijckdommen die sijn Majestept heeft upt soo der gelegen Kijchen / en dat sonder sijn Onderdanen te verdzuchen / maer alleen om de Aroon te doen stand houden / in de vermeerderinge van de Rechtgie / en bescher minge van sijn onderdanen / met continnatie van sulcke sware oozlogen tegens sulcke machtige bpanden.

En op dat alle dese schatten met goede oder in den naem dan sijn Majestept souden vergadert wozen / heeft men in pder Prouintie twee Koninglycke Hooge Officiers gestelt / te weten een Schatvemaerder / om dese inkomsten

K 3

170

Regeering en Inkomsten van de

komsten in de Schatthisten van den Honingh te bewaren / en een Reeckenmeester / om reeckeningh van alles op te neemen. De Factooz is een die het opsicht heeft over alle de goederen / die geprofiteert konnen wozden. De Piscael is de versooger van de victuolie / en van alderhande amonitie van Oozlogh / soo ter zee als te landt. Dese Koninklijke Officiers hebben haer Substituten in de plaetsen daerse selver met wesen konnen.

Voben dese Officiers is daer een Schyver van de Honingh / die alleen d'ozdzen schyft die over al gesonden wozden / en de Registers van de Mijnen/ ende van de Scheepen. Daer zijn noch andere Officiers / die men Boeckhouders noemt. Dese schijven alle dingen om de minste moepte van de andere Officiers / en tot het beste bewijs van alles wat inkoint / ende upogaet. Alle dese Officiers zijn gestelt / op dat'er te beter reeckening sal gegeben wozden van de Koninklijke Schatten.

Daez zijn drie oppezste Reeckenkamers / met den titul van Koninklijke audientie van reeckeninge / d'eene is in Nova Hispania, d'ander in Nueva Reyno, en de derde in Peru, ende werden aldaer met Zeegels aen zijn Dajestept / die dan regeert / alle de Paquetten van segretin bzieven afbærbigt/ met Memoriael boecken. Dese doen reeckening aen alle haere onderhorige Jurisdicion / of Comptoiren.

Het geen hier bezwaelt is / betzeft alleen het Kijck van Peru, met die van Mexico, is het zelfde / of seer wepnigh onde schepden; van daer werd by een gebzacht / al wat in Spanjen met de Gallioenen gesonden wozdt aen zijn Dajestept / als mede vooz de paatriculiere / soo zat men reeckenen kan dat d'over-bloedige Kijckdom die van daer nae Spanjen gesonden wozden / meer bedzaeght als vijf hondert en vijftigh millioenen marchen gouds ende silber / nae de reeckening van het geen dat geregistreert is in de groote Reeckenkamer van West-Indien / behalven het geen dat 'er komt sonder geregistreert te werden / want daer werdt de derde pazt niet geregistreert van al het silber en goudt / en andere Kijckdommen die daer van daen komen. Daer werd volgens het Registre gereestient / dat de Bergh van Potofi, sedezt het Jaer 1545 / tot het Jaer 1667 / drie hondezt millioenen marchen silber gegeben heeft / sonder te reeckenen alle de kostelijcke waaen / gelijck alle de dierbaze Steenen / als Smaragden, Steengranaten, Robijnen, Carboncken, Bezarsteen, Coraelen, Consenille, Indigo, Suycker, Taback, Huyden, Muscus, Amber de Gries, Campeche hout, Brafil hout, Caffia Fiftula, Chocolate, ende noch meez andere kostelijcke waren.

D'ozdinaire inkomst van den Honing / wegens dese Tollen / zijn in netto 3500000 ducaten jaerlijckis / dat zijn 4200000 guldens / hupten alle onkosten van de Gallioenen.

Pro-

171

Provisie van Officien,

Die van fijn Catholijcke Majelteyt begeven
worden in de Rijcken van America.

Van alle Geestelijcke Officien van America, van Aertsbisschop-
pen, Bisschoppen, Abten, ende alles dat de Geestelijcke
Staet aengaat.

1. H
Et Aerdsbisdom van de Wel-
edele Stadt De los Reyes,
Hooftstadt van de Provintie
van Peru, heeft van het be-
gin af, acht Prelaten gehadt. Het is
toe geëygent aen den Apoſtel St. Jan,
en heeft acht * Bisschoplijke Kercken,
en twee en dertigh † Canonickſchap-
pen, een Deeken van vier duyſendt
ducaten inkomſt, een Archidiaker,
een Voorzanger, een Schoolmeeſter,
en een Schatbewaerder, elck met drie
duyſent ducaten, 10 Canoniken met
2500 ducaten.

Ses Uytdeelders met 1500 ducaten.

Ses Middelaers met 1000 ducaten.

Vier Capellanen met 500 ducaten.

De Kercken onder des ſelfs directie
ſtaende, zijn deſe volgende.

2. Het Bisdom van de Stadt Arqui-
pe, heeft 16000 ftucken van achten,
en is toegeëygent aen de Hemelvaert
van de Maget Maria, heeft een Deeken
met 2000 ducaten.

Archidiaker, Voorzanger, School-
meefter, en Schatbewaerder, met 1800
ducaten.

Vier Canonijken met 1400 ducaten.

Twee Uytdeelders met 400 ducaten.

3. Het Bisdom van de Stadt Truxillo,

is toegeëygent aen de Conceptio van de
Maget Maria, heeft 14000 ducaten.

Twee Deekens met 2000 ducaten.

Een Archidiaker, een Zanger, een
Schoolmeefter, ende een ſchatbewaer-
der, met 1200 ducaten,

Twee Uytdeelders met 1000 ducat-
ten.

4. Het Bisdom van de Stadt St. Fran-
cisco de Quito, toegeëygent aen Santa
Maria, heeft 18000 ducaten,

Een Deeken met 1500 ducaten,

Een Archidiaker, een Sanger, een
Schoolmeefter, een Schatbewaerder
met 1300 ducaten,

Ses Canoniken met 500 ducaten,

Vier Uytdeelders met 500 ducaten.

5. Het Bisdom van de groote Stadt
Cufco, toegeëygent aen de Hemelvaert
van de Maeght Maria, heeft 25000 du-
caten,

Een Deekenye met 1900 ducaten,

Een Archidiaker, een Zanger, een
Schoolmeefter, een Schatbewaerder,
met 2000 ducaten,

Ses Canonijken met 1200 ducaten.

Drie Uytdeelders met 800 ducaten.

6. Het Bisdom van de Stadt St. Juan
de la Victoria de Guamanga, St. Jan toe-
geëygent, heeft 8000 ducaten,

Een

* Dom-Kercken.

† Dom-Henryen.