Sol. XXII.

ductas (morte aliquando doctrinam Christi confirmates) in viam rectam
reuocare ac eos Christo lucrifacere queant.

Eft etiam in Molcovuia præcipuum Monafterium S.Trinitatis quod
xii miliaribus ger: occidentem verſus à Molcovuia ciuitate diſtat, vbi
S.Sergius ſepultus multa miracula edere dicitur, admirabiliq; gentium ac
populorum concurſu pietateq; celebratur, eo princeps ipſe ſepe, vulgus
vero quottannis certis diebus confluit, monaſterijq; liberalitate alitur, per
hibetur olla cuprea ibi effe, in qua certi cibi & vt'plurimum olus coquitur,
ſit aut vt ſiue pauci ſiue multi eo venerint, ſemper tamen cibi tantum re-
manet, quo eius monaſterij familia ſaturetur, adeo vt nihil vnquam deſit
necq; ſuperfluat.

DE DECIMIS.

Volodimerus miſterijs viuifici lauacri, Anno 6496 iniciatus,
decimas vna cum Leone Metropolita, de omnibus rebus dandas in
ſtituit, propter pauperes, pupillos, infirmos, ſenes, aduenas, captiuos atq;
pauperes ſepeliendos, iuuandos etiam eos, qui numeroſam haberent ſo-
bolem, quibusue bona igni abſumpta eſſent, ac ſubleuandam deniq; miſe-
rorum omnium inopiam monaſteriorum pauperumq; ecclelias, & inpri-
mis propter deſuſtorum & viuorum refrigerium, idem Wolodimerus
poteſtati et iurisdiſioni ſpiritualiij ſubiecit, omnes Abbates, Prefbiteros
Diaconos, & totum ſtatum clericorum, Monachos Moniales, & eas que
proſcura ad ſacra conficiunt, quas p[]ſcurnicas vocant, Item vxores filiosq;
ſacerdotum, medicos, viduas, obſtetrices & eos qui miraculum ab aliquo
ſanctorum acceperint, quiue manu miſſi eſſent pro alicuius animæ falutæ,
miniftros deniq; ſingulos monaſteriorum & hoſpitalium, & qui Mona-
chorum veſtes confiſcunt, quicquid itaq; inter prædictas perſonas ſimul-
tatis ſeu diſcordiæ exoritur, Epifcopus ipſe tanquam competens iudex de-
cernere & conſtituere poteſt, ſi vero inter laicos & hos, aliquid contro-
uerſiarum oritur, iuditio communi decernitur.

Proſcurnice ſunt mulieres iam effætæ, quæ amplius menſes non patiun-
tur, & quæ'panem ad ſacrificandum, qui proſcura dicitur coquunt.

Epilcopi etiam diuortia, tam inter Kneſos quam Boiarones, atq; omnes
ſeculares, qui concubinas fouent, conſtituere debent. Item ad Epilcopalem
iurisdiſtionem pertinet, ſi quando vxor mariſo non obſequatur, ſi quis-
piam in adulterio ſeu fornicatione deprehēſus fuerit, ſi vxorem confang-
uineam duxerit, ſi coniunx coniugi quippiam mali machinetur, Item diui-
nationes, incantationes, venena, contentiones propter h[]erelim vel forni-
cationem ſulceptas, aut ſi filius parentes, ſorores acerbius increpauerit, le-
ſeritue, preterea Sodomitas, Sacrilegos, mortuorum ſpoliatores, & qui ad
incantandum de imaginibus ſanctorum aut ſtatua crucis, quicquam auul-
ſerint, qui canem, auem, aut aliud aliquod animal immundum in ædem

D iij ſacram

facram duxerint, aut commederint, punire, ad hæc lingulas rerum menſtuo-
ras ordinare ſtatuere, debent, nemo autem miretur ſi predicta canonibus
iſtis atque traditionibus diuerſa reperiantur, ſunt enim non tam vetuſtate
ipſa, alia quidem in locis alijs mutata, quam pecunie ſtudio pleram depra-
uata viciataque.

Princeps ſi quando Metropolitam conuiuio accipit, ſolet ei primum
in accubitu locum, absentibus fratribus ſuis, deferre, in funebri ſacro cum
Metropolitam atque Episcopos inuitauerit, eis ipſe ab inicio prandij cibum
potum porrigit, dein fratrem ſuum vel principem aliquem virum, qui
vices ſuas ad prandij uſque finem ſuppleat, constituit.

Ceremonias illorum, quibus ſolenni tempore in templis vtuntur, vt
viderem, equidem impetraueram, atque ita vtrog legationis mege tempore,
in ſelto Assumptionis Mariae xv uidelicet die Auguſti, cum maius tem-
plum in arce frondibus arborum ſtratum, ingreſſus ſuifſem, vidi principem
ad dextram portæ, qua ingreſſus erat, ad parietem aperto capite ſtantem
Poſoch baculo, vt vocant, innitentem, anteſle quendam Colpack dextra
tenentem, confiliarios vero ad columnas templi, quo loci & nos deduci-
eramus, ſtantes: In medio templi ſuper tabulato Metropolita ſolenniter
veſtitus, mitram rotundam ſuperne imaginib ſanctorum, inferne vero
hermellinis pellibus ornatam, geſtans, ſtabat, Poſoch baculo quemad-
modum princeps, innitebatur, atque mox cantantibus alijs, ipſe cum mini-
ſtris ſuis orabat, dein chorum verſus procedens, in leuam contra noſtrum
morem, conuerſus, per minorem portam egreditur, precedentibus canto-
ribus ſacerdotibus atque diaconis, ex quibus virus in patena, ſuper capite,
panem iam ad ſacrificandum preparatum, portabat, alter vero coopertum
calicem, ceteri promiscue S. Petri, Pauli, Nicolai, Archangeſi, imagines
magna populi circumſtantis acclamatione ac veneratione ſerebant, qui-
dam porro ex circumſtantibus acclamabant, Domine miſerere, alij fronte
terram, more patrio, tangebāt flebant: varia deni veneratione ac cultu
circumlata ſigna vulgus proſequebatur, poſt ſinito circuitu, per mediam
chori portam ingreſſi ſacrum ſeu ſummum, vt vocant, offitium ceptum est
ſieri, ceterum totum ſacrum ſeu miſſa, gentili ac vernacula lingua, apud
illos peragi ſolet, Epiftola preterea, Euangelium pro tempore, quo magis
à populo percipiantur, extra chorum, populo aftanti clara voce recitan-
tur. In priore mea legatione eodem ſelto die, ſtra centum homines in ſoſſa
arcis, laborantes vidi, quod ſeriari non niſi principes & Boiari vt infra di-
cemus, ſolent.

## RATIO CONTRAHENDI MATRIMONIVM

Inhoneſtum ac turpe eſt adoleſcenti, ambire puellam, vt ſibi in matri-
monium locetur, patris eſt iutuenem alloqui, vt ducat filiam ſuam, in hæc
autem verba plerum proloqui ſolent, cum mihi ſit filia vellem equidem
tc mihi

Sol. XXIII.

temihi generum, ad que iuuenis, si me inquit expetis generum, & tibi ita videtur, conueniam parentes meos, & de hac re ad eos referam, dein si parentes & proximi aſſenſi fuerint, cōueniunt et de his, quę pater filiæ dotis nomine dare velit, traſtant mox dote constituta, nuptijs dies præſcribitur interea temporis ſponſus ab ædibus ſponſe vſco adeo arcetur, vt si forte petierit, eam ſaltem vt videret, tum parentes reſpondere ſolent, cognoſce ex alijs qualis ſit, qui eam norunt, certe niſi ſponſalia prius maximis pœnis firmata fuerint, ita vt ſponſus nò poſſit etiam ſi vellet ſine graui pœna eam repudiare, alias non datur illi acceſſus, dotis nomine dantur plerumq[ui] equi veſtes, framea, pecora, ſerui & ſimilia: Inuitati ad nuptias pecuniam raro offerunt, munera tamen ſeu donaria ſponſæ mittunt, quæ ſingula ſponſus diligenter notata reponit, ſinitis nuptijs deſprompta rurſus ordine conſpiciat, atq[ui] ex ijs, ſi quę placent ſibi[q] vſui futura videntur, ea mittit ad forum, iubetq[ui] ſingula ab his qui rebus præcia imponunt, eſtimari, reliqua omnia & ſingula, lingulis remittit cum gratiarum actione, ea quę ſeruauit, in anni ſpatio iuxta æſtimationem pecunia aut alia aliqua re equalis valoris com[pen]ſat, porro ſi aliquis donum ſuum pluris fecerit, tum ſponſus ad iuratos eſtimatores continuo recurrit, illumq[ui] horum æſtimationi ſtandum eſſe cogit, item ſi ſponſus poſt elapſum annu, non ſatis fecerit, aut munus accep, tum non reſtituerit, tum in duplo ſatis facere tenetur, denicq[ui] ſi alicuius dos num iuratis eſtimandum dare neglexerit ex voluntate atq[ui] arbitrio eius qui dedit, reponere cogitur, atq[ui] hunc morem vulgus ipſum in omni libera[ralitate] ſeu donationis genere obſeruare ſolet.

Matrimonium ita contrahunt, vt quartum gradum conſanguinitatis aut affinitatis non contingant, hæreticum putant, germanos fratres, germanas ducere forores, Item nemo ſui affinis fororem ducere in vxorem aut det, obſeruant etiam ſeueriſt[ime], ne hi matrimonio implicentur, inter quos ſpiritualis cognatio baptiſmatis interceſſit, Siquis alteram vxorem ducit, ſitq[ui] bigamus concedunt id quidem, ſed vix legittimum matrimonium eſſe putant, Tertiam vxorem ducere ſine graui cauſa non permittunt, Quar[tem] autem nec concedunt cuipiam, nec etiam chriſtianum eſſe iudicant. Di[uorciu] ad mittunt, & dant libellum repudijs id tamen maxime cælant, quod contra religionem ac ſtatuta eſſe ſciunt, Principem ipſum Salomeam vxorem propter ſterilitatem repudiatam in monaſterium intruſſe, atq[ui] Heſlenam filiam Knes Basilijs Lynski duxiſſe paulo ante diximus, ante aliquot annos etiam quidam dux Basilius Bielski, ex Lithuania in Molcovuiam profuget, eius vxorem iuuenem & quam paulo ante duxerat, cum amici diutius apud ſe detinerent (putabant enim illum amore ac deſiderio ado[les]centuſe rurſus rediturum) Bielski cauſam vxoris abſentis in conſilium Metropolitæ reſert, communicatoq[ui] conſilio Metropolita inquit quando non tua ſed vxoris potius atq[ui] adeo cognatorum culpa fit, vt cum ea eſſe tibi non liceat, equidem legis gratiam tibi faciam, tecq[ui] ab ea abſoluam, qua re audita, mox aliam ex principum Reſanenſium progenie natam duxit, ex

qua etiam

qua etiam filios suſcepit, quos nunc in magna apud principem authori-
tate vidimus.

Adulterium non appellant, niſi quis alterius vxorem habuerit, tepidus
eſt, vt plurimum coniugatorum amor, præſertim nobilium, & principum
virorum: puellas nunquam ante viſas ducunt, quiſ feruit ijs principis oc-
cupati deferere eas coguntur, aliena interim turpiq[ula] libidine ſele contami-
nantes.

Mulierum conditio miſerrima eſt, nullam enim honeſtam credunt, niſi domi concluſa viuat, adeoq[ui] cuſtodiatur, vt nusquam, prodeat, parum ino- quam pudicam exiſtimant, ſi ab alienis externiſue cōſpiciatur, domi autem concluſæ, nent duntaxat, & ſila trahunt, nihil prorſus iuris aut negotijs in ædibus habent, omnes labores domeſtici, ſeruorum opera ſiunt, quicquid mulierum manibus ſuffocatur, ſiue gallina ſiue aliud alioquod animalium, id abhorrent tanquam impurum, qui vero pauperiores ſunt, eorum vxo- res, domeſticos labores obeunt & coquunt, ceterum cum viris abſentibus forte & ſeruis, gallinas iugulare volunt, ſtant pro foribus, tenentes gallinam aut aliud animal, & cultrum, prætereuntesq[ui] viros vt ipſi interficiant plus rimum rogant.

Rariffime in templa, rarius etiam ad amicorum colloquia, niſi ſenes ad-
modum ſint omniq[ui] ſulpitione careant, admittuntur, certis tamen et ſelſiuis
diebus animi gratia concedunt, vxoribus ac filiabus, vt in pratis ameniffi-
mis conueniant, vbi ſuper quadam rota, inſtar fortunæ inſidentes, alter-
natim ſurſum ac deorſum mouentur, aut alioqui funem appendunt, quo
ſulpenſe ac inſidentes hinc inde impulſe ſeruntur mouenturq[ui], aut deniſq[
qui]busdam et certis cantilenis manibus plaudentes ſele oblectant, choreas
prorſus nullas ducunt. Eſt Molco vuiæ quidam alemanus faber ferrarius
cognomento Iordanus, qui duxerat uxorem rutenam, ea cum apud mari-
tum aliquamdiu effet, hunc ex occafione quadam amice ſic alloquitur, cur
me coniunx chariffime non amas? respondet maritus, ego vero te vehe-
menter amo, nondum, inquit, ſigna habeo amoris, querebat igitur mari-
tus qualia ſigna vellet, cui vxor, nunquam ait me verberaſti, mihi ſane ver-
bera, inquiſt maritus, nō videbantur ſigna amoris, ſed tamen nec hac parte
deero, atq[ui] ita non multo poſt, crudeliffime eam verberauit, faſſusq[ui] mihi
eſt, longe maiore amore ſe à ſua vxore poſt hac perſequutun ſuiffe, quam
rem ſepius exercuit, nobiscq[ui] tum Molco vuiæ exiſten: ceruicem illi tandem
& crura præcidit.

Omnes ſe principis chlopos, id eſt leuos fatentur, item preſtantiores ex maiore parte emſos aut captos ſeruos habent, quos autem liberos in ſerui- tio nutriunt, ijs non eſt liberum quolibet tempore diſcedere, ſi aliquis citra uoluntatem domini abit, nemo eum aſſumit, Si dominus bonum ac com- modum ſamulum non bene tractat, ſit quodammodo inſamis aput alios, neq[ui] poſt hac alios ſamulos aſſequi poterſt.

Gens illa magis ſeruitute quam libertate gaudet, nam morituri ut pluris

mum certos

Sol. XXIII.

mum certos ſeruos manu mittunt, qui ſe tamen continuo alijs dominis, pecunia accepta, in ſeruitutem vendicant, ſi pater filium, vt mos eſt, vendit & is quocunque tandem modo liber factus aut manu miſſus fuerit, pater hunc rurſus atque iteru iure patriæ poteſtatis vendere poteſt, poſt quartam autem venditionem nil iuris ampliſ in filium habet, Vltimo ſupplicio ſolus Princeps ſeruos & alios afficere poteſt.

Princeps altero aut tertio quocum anno per prouincias delectu habito, filios Boiaronum conſcribit: vt numerum illorum: & quot quisque equos ac ſeruitores habeat, cognoſcat, dein ſingulis ſtipendia proponit, vt ſupra dictum eſt, qui vero per facultates rei familiaris poſſunt, ſtipendio militant raro illis datur quies, nam aut bellum infert lituanis, aut Liuonienſibus, aut Suetenſibus, aut Tartaris Caſanenſibus, aut ſi nullum bellum gerit, præſidia tamen in ſingulos annos in locis circa Tanaim & Occam, ad reprimendas Tartarorum precopen: eruptiones ac deprædationes ad viginti milia hominum imponere ſolet, ſolet etiam quotannis ex ſuis prouincijs, ordine quosdam vocare, qui moſcovuiæ ſibi omnia ac quælibet præſtant offitia, Belli autem tempore, non annuis ex ordine & alternis offitijs inſeruire, ſed omnes & ſinguli tam ſtipendiarij quam gtatiã principis expeſtanțeς, in bellum ire coguntur.

Habent equos paruos, caſtratos, ſoleis carentes, leuiffima ſrena, tum Ephippia in eum vſum accoſmodata, vt ſe in oœs partes nullo negotio versere arcuquep intendere queant, pedibus, vſque adeo attractis inſident equo, vt nullum haſte aut teli paulo vehementiorem iſtum ſuftinere queant, caſearibus pauciflimi, flagello pleriqu vtuntur, quod ſemper minimo digito dextræ inheret, vt id quoties opus ſit, apprehendant & vtantur; rurſus ſi ad arma deuentum fuerit, proieſtum è manu pendeat.

Communia arma ſunt, Arcus, Telum, Securis et baculus, inſtarcoſtus, qui rutenice Keſteni: Polonice Baſſalick dicitur frameà nobiliores & ditiores vtuntur, pugiones oblongos in modum cultellorum dependentes, in vaginis adeo reconditos habet, vt vix ſupremam capuli partem attingere aut neceſſitate cogente, apprehendere poſſis, loro pariter ſreni longo & in extremitate perforato vtuntur quod digito ſinſtro annectunt, vt are cum apprehêdere eoque retento, vti poſſint, Porro quanque ſimul & eodem tempore manibus teneant ſrenum arcum, frameam telum & flagellum, iſtis tamen ſcite & ſine vſlo impedimento norunt, vti.

Nonnulli ex preſtantioribus loric: Thorace affabre ceu ex quibusdam ſquamis concinato, & armillis, pauciflimi autem crifta inſtar Pyramidis in ſummitate exornata, vtuntur.

Sunt qui habent vestem Bombicis lana ſuffertam, ad ſuftinendos quos cunque iſtus: Lanceis quocum vtuntur.

Peditatu vero & tormentis in conflictu nunque, vſi ſunt, etenim quicquid agunt, ſiue adoriuntur, ſiue inſequuntur, ſiue fugiunt hoſtem, id repente & celeriter faciut, atque ita illos neque peditat, nec tormenta ſubſequi poſſunt.

Modernus

Modernus tamen Princeps basilius, cum rex Præcopensis, Nepotem
fuum in Cæfanenæ Regnum induxisset, & in reditu iuxta Molcovuiam
tredecem millibus pafluum castra metatus esset, anno insequenti circa Oe
cam fluuium castrapo fuerat, atque peditatu tum primum & tormentis vifus
eft, fortaffe vt potentiam fuam oftentaret, aut maculam fucceptam priori
anno, ex turpiffima fuga, in qua dicebatur aliquot diebus ſub aceruo ſcent
delituiffe, deleret aut deniç regem, quem ditionem fuam rurſus inuafurum
putabat, à finibus ſuis arceret, certe nobis preſentibus habuit ex Lituaniis
variæ hominum colluuie mille & quingentos ſere pedites,

Hoc tem primo impetu audaciflme aggrediuntur, nec diu perfeuerant,
ac ſi innuere vellent, fugite aut nos fugiemus.

Ciuitates raro vi, aut impreffione acriore expugnare, ſed longa magis
obſidione, homines fame aut proditione ad deditionem adigere ſolent,
quamquam Basilius Smolentzko ciuitatem admotis toirmentis, que partim
ex Molcovuiæ ſecum adduxerat, partim ibi in obſidione ſuderat oppugn
nabat quaſſabat nihil tamen effecerat, obſederat & Cæfan magna miſt
tum vi, admotis pariter tormentis, que ſecundo fluuió eò portauerat, ſed
tum quoc[ur] vſco[ur] adeo nihil effecerat, vt dum arx incenſa funditus
conflagraret, atque ex integro rurſus edificaretur, ne nudum quidem collem
interim miles alſendere occupare ue auſus fuerat.

Habet princeps nunc fulores tormentarios alemanos et italos, qui preter
pixides, tormenta bellica, item ferreos globulos cuiuſmodi & noſtri prima-
cipes vtuntur, fundunt, quibus tamen in conflictu, quod omnia in celeritate
polita habent, nec iſciunt nec poſſunt vti.

Omitto etiam quod tormentorum diſcrimen ſeu vt verius dicam vſum
ignorare videntur, neſciunt inquam quando vel maioribus quibus muri
demoliuntur, vel minoribus, quibus acies impetus hoffium diſrumpitur
vti debeant: id quod cum alias ſæpe, tum maxime eo tempore accidit, quu
Tartari Molcovuiam iam iam oppugnaturi ferebantur, tum enim locum
tenens tanquam in re ſubita, maius tormentum ſub portam caſtri, ridente
Bombardario germanico, collocandum iuſterat, cum id tamen, vix tridui
ſpatio eo deduci potuiffeit, ad hec ſemel duntaxat exoneratum teſtudinem
& portam diffipaffet.

Magna eſt hominum, vt in aliis negotijs ita in bello gerendo, diuerſitas
ac varietas, Molcus enim quam primum fugam arripit, nullam salutem
e cogitat, preter eam quam fuga habere poteſt, affecutus ſeu appræhenſus
ab hoſte, nec ſe defendit nec veniam precatur.

Tartarus vero deieſtus ex equo ſpoliatus omnibus armis, grauiflme
etiam vulneratus manibus, pedibus, dentibus, quoad & quacunque poteſt
ratione ad extremum vſco[ur] ſpiritum ſe defendere ſolet.

Thurcus dum videt ſe omni auxilio ac ſpe elabendi deſtitutum, ſupplex
veniam petit, armis abiectis, iunctas ad ligandum manus victori porrigit,
ſperat, captiuitate vitam ſe impetraturum.

Cæstris

Sol. XXV.

Gaftris collocandis amplissimum locum eligunt, vbi præstantiores ten-
toria erigunt, alij vero ex arbustis veluti arcum in terram figunt, penulife
 tegunt, quo ephippia, arcus et id genus alia recondant, lec ab imbre defen-
dant, Equos ad pascua pellunt, quorum cauſa tam late diſiuncta tentoria
habent, quæ nec curru nec foſſa, nec alio quouis impedimento muniunt,
nifi forte locus natura ſit aut ſiluis aut fluminibus paludibusue munitus,
Poſſet forte cuipiam mirum videri, quod ſe & ſuos tam exiguo ſtipen-
dio, & tam diu, vt ſupra dixi ſuſtineant, ideo illorum parſimoniam & fru-
galitatem paucis aperiam: qui habet ſex aut aliquando plures equos, exijs
vno tancc baiulo ſiue capitellario, qui vitæ neceſſaria portat vtitur, Inprimis
habet milium contritum in ſaculo longitudine duorui aut trium palmitum
deinde ſuillæ carnis ſalſæ, libras octo aut decem, habet & ſal in ſaculo, &
ſi diues eſt mixtum pipere, præterea vnusquisc fecum fert ſecurim, fomi-
tem, lebetes aut ollam cupream, vt ſi aliquo forte deueniat, vbi nihil fructu
allij, cepæ, aut carnis ſerinæ reperiat, tum ignem accendit, ollam, aqua rea-
plet, in quam coclear plenum milij ſale addito inſicit, coquit: eo cibo do-
minus & ſerui contenti viuunt, porro ſi dominus nimium famelicus fuerit
totum ab ſummit, itac ſerui aliquando ad totum biduum aut tridutui egre-
gie ieiunant, ad hæc ſi dominus vult lautius epulari, tum addit paruam por-
ciunculam carnis ſuillc, hoc non loquor de præſtantioribus, ſed mediocris
conditionis hominibus, duces exercitus & alij militiæ præfecti, inuitant alij
quando pauperiores illos, qui ſumpto bono prandio, interdum poſt ad
biduum aut triduum cibo abſtinent.

Item cum habent fructus aut allium, aut cæpas, tum facile alij omnibus
carere poſſunt, Ingreſſuri preliu plus ſpei ponunt in multitudine, & quan-
tis copijs hoſtem adoriantur, quam robore militum ac inſtruſto, quam
probe exercitu, ſelicius, eminus & cominus pugnant, atc ideo hoſtem
circumuenire & à tergo adoriri præcipue ſtudent.

Tubicines multos habent, hi dum patrio more, omnes vna, tubas inflant
intonantc: mirum tum ac invſitatum quendam concétum audires, habent
& aliud quoddam genus muſices quod gentili lingua Szurna appellant, eo
ſi quando vtuntur, tum vna hora plus minuſ, ſine vlla reſpiratione, ſeu
aëris attractione quodammodo canunt, Buccas autem primum aëre imo-
plere ſolent, dein naribus ſpiritum identidem attrahere edocti, tuba vocem
absc: intermiſſione, edere dicuntur.

Omnes veſtitu ſeu corporis cultu ſimili vtuntur, tunicas oblongas ſine
plicis, manicis ſtrictioribus, hungarorù ſere more geſtant, in quibus chri-
ſtiani nodulos quibus pectus conſtringitur in dextro, tartari vero haud
diſſimili veſtitu vtentes, ſiniftro latere habent, Ocreas ſere rubeas, easc
breuiores vt que genua non attingant, ſoleasc: ſerreis clauiculis munitas
geſtant, Induſia omnes ſere varijs colorib: circa collum exornata habent,
eac: monilibus ſeu globulis argenteis aut cupreis deauratis, additis, or-
namenti cauſa, vnionibus, conſtringunt.

E Ventrem

Ventrem nequaquaſſed femora cingunt, atq; adeo pubetenus, quo magis
promineat venter, cingulum demittunt, nam & nunc Itali & Hispani imo
& germani ita afueuerunt.

Adolescentes & pueri pariter festiuis diebus fed in ciuitate loco amplo
& celebri, vnde videri & exaudiri à pluribus queant, conuenire solent,
quibusdam autem libilis ceu ligno dato, conuocantur, conuocati illico
concurrunt manusq; conferunt, certamen pugnis ineunt, mox pedib; pro-
milcue ac magno impetu faciem, guttur, pectus, ventrem, genitalia, quatio
unt aut quacunq; ratione poſſunt, alios alij inter ſe de victoria concertan-
tes proſternunt, adeo vt ſepe inde exanimati alportentur, porro quicunq;
plures vincit, diutius in arena durat, fortiſſimeq; verbera tollerat, is præ
ceteris laudatur victorq; celebris habetur, hoc certaminis genus inſtitu-
tum eſt, vt afueſcant adolescētes verbera ferre ictusq; quoſcunque
ſuſtinere.

Iuſtitiam ſtrenue exercent in prædones, quibus compræhenſis, calca-
nea primum frangere dein in bidunm aut triduum vſcp dum intumeſcant,
quiſcere, poſt fracta iam ac intumeſacta rurſus motare iubent, non alio
genere torquendi & flagitiosos, ad confitenda latrocinia, ſociosq; ſcelerum
indicandos vtuntur, Cæterum ſi in quaſſtionem vocatus ſupplicio dignus
fuerit repertus, ſuſpenditur, alio genere poenæ fontes raro puniuntur, niſi
quid immanius commiserint.

Furta raro capitali poena, immo homicidia raro, niſi præde gratia facta
fuerint, puniuntur, qui vero furem in furto deprehendit & occidit, impune
id facere poteſt, ea tamen conditione ſi occifum in aulam principis detulerit
& rem vt acta eſt expoſuerit.

Cum Brutis conglendentes, ne illi quidem vltimo afficiuntur ſupplicio.

Pauci ex preſectis habent authoritatem, vltimum ſupplitium irrogandi
ex ſubditis nemo aliquem torquere audet pleriq; malefactorum moſco-
vuiam ſeu ad alias principales ciuitates ducuntur, hiemali autem tempore
vt plurimum in fontes animaduertunt, eſt iuo enim bellicis negotijs impo-
diuntur.

## SEQVVNTVR ORDINATIONES A IOANNE BASILY MAGNO DVCE, ANNO MVNDI 7006. FACTÆ.

Q
Vum reus fuerit in vnum rublum condemnatus, ſoluat iudici altinos
duos, Notario octo dengas, ſi vero partes redeut in gratiam, priusq;
in locum duelli venerint, non minus iudici & notario ſoluant ac ſi iuditium
factum fuisset, ſi venerint in locum duelli, quem Ocolnick & Nedelsnik
duntaxat decernere poſſunt, ibi[que] forte in gratiam redierint, ſoluant iudici
vt ſupra, Ocolniko. L., dengas Nedelsniko ſimiliter. L., dengas, & duos
altinos: Scribe quatuor altinos & vnam dengam, ſi vero venerint ad duel-
lum, & alter victus fuerit, tum iudici reus quantu[am] ab eo poſtulatur ſoluat,

Ocolniko

Sol. XXVI.

Ocolniko det poltinam & arma victi, ſcribe, L., Dengas, Nedelsniko pol-
tinam & quatuor altinos, ſi vero duellum committitur propter aliquod
incendium, necem amici, rapinam vel furtum, tunc accufator ſi vicerit, ab
reo accipiat quod petiſt, ocolniko detur poltina & arma victi, ſcribæ. L.
Denge, Nedelsniko poltina, veſtono (eſt autem veſton qui ambas partes
prefcriptis conditionibus ad duellum committit) quatuor altinos, & quic*
quid victus reliqui habuerit, vendatur: iudicibus detur, corpore autem
iuxta delicti qualitatem puniatur.

Interfectores dominorum ſuorum, proditores caſtri, Sacrilegi, Plagiarij:
item qui res in alterius domum clanculum inferunt eſdem, ſurto ſibi ab
latas dicunt, quos Podmetz chek vocant, præterea qui incendio homines
aſſligunt, qui, manifesti maleſactores fuerint, vſtimo ſupplicio affici,
antur.

Qui primum furti conuicntus fuerit, niſi forte Sacrilegij aut plagij accu-
ſetur, morte non eſt afficiendus, ſed publica poena emendandus, hoc eſt
baculis cedendus & poena pecuniaria à iudice mulctandus.

Si iterum in ſurto depræhenſus fuerit, & non habuerit vnde accuſatori
aut iudici ſatiffaciat, morte pleſtatur,

Si alioqui ſur conuicntus non habeat, vnde accuſatori ſatiffacere poſſet,
cæſus baculis tradatur accuſatori.

Si quis furti accuſetur, & honeſtus aliquis vir iure iurando affirmet,
illum antea quo, ſurti conuicntum, aut furti cauſa cuipiam reconciliatum
ſuiffe, negleſto & omiſſo iudicio morte afficiatur: de bonis eius fiat vt
ſupra.

Si aliquis vilis conditionis, aut ſuſpecte vitæ ſurti inflimuletur, vocetur
in questionem, Si vero ſurti conuinci non potest, datis ſideiuſſoribus di-
mittatur ad vſteriorem inquilitionem.

Pro ſcripto decreto, ſeu lata ſententia eſtimatione vnius rubli ſoluan,
tur Iudici nouem dengæ, Secretario qui ſigillum habet altinum vnum, No-
tario Denge tres.

Prefecti qui non habent authoritatem, cauſa cognita, decernere ac ſen-
tentiam ferre, hi alteram partium, in aliquot rublis condemnent, dein de-
cretum ad Iudices ordinarios mittant, quod ſi iuſtum ac equitati conſo-
num illis videtur, tum de ſingulis rublis, ſinguli altini iudici, Secretario
vero IIII dengæ ſoluantur.

Quicunt, alterum furti, ſpolij ſeu homicidij accuſare vult, moſco-
vuiam proficifcitur, petitq, vt talis in ius vocetur, datur illi Nedelsnick,
quireo diem dicit, eundem, moſcovuiam perducit, reus porro in iudicio
conſtitutus plerum, crimen ſibi obiectum negat, ſi aſtor teſtes producit
tum ambæ partes interrogantur, an dictis ſtare velint, ad id communiter

E iij respondent

reſpondent, audiantur ſteſtes ſecundum iuſtitiam & conſuetudinem: Si
contra reum atteſtantur, tum reus ſtatim ſe opponit, & contra teſtimonia
& perſonas excipit dicens, Peto mihi decerni iuramentum, meq[ur]s iuſtitiæ
diuinæ permitto, petoq[ur]s campum & duellum, atque illis ita, iuxta patriæ
conſuetudinem duellum decernitur.

Vterc[us] quemuis alium, ſuo loco ad duellum conſtituere, armis item
vterc[us] inſtruere ſe quibuſlibet poteſt, pixide & arcu exceptis, communiter
autem loricas oblongas, aliquando duplices thoracem, armillas, galeam,
lanceam, ſecurim, & ferrum quoddam in manu inſtar pugionis in vtrac[us]
tamen extremitate acutum habent, quo altera manu ita expedite vtuntur,
vt in quolibet congreſſu non impediat nec[ur]s manu cadat, eo autem pedeſtri
certamine plerumc[us] vtuntur,

Certamen primumineunt lancea, dein alijſ vtuntur armis, cum multis
annis moſci cum externis aut germanis aut polonis aut Lithuanis certantes
plerumq[us] ſuccubuifſent, nouiſſime autem cum Lithuanus quidam xx vi.
annos natus, cum, quodam moſco qui plusquam xx duellis viceriuſa-
terat, congreſſus, occiſus eſſet, Princeps indignatus, illuſ vt videret continuo
accerſiri iubet, quo viſo, in terram expuit, & ſtatuit, ne in poſterum vii[li]a ex-
terno duellum contra ſuos decerneretur, moſci plurimis ac diuerſis armis
ſe onerant verius q[ur]s armant, externi autem conſilio magis quam armis teſti
congrediuntur, cauent inprimis ne manus conferant, quod moſcos pluri-
mum brachijs lacertisq[us] valere ſciunt, ſola induſtria ac agilitate illos tan-
dem laſſos vincere ſolent, vtrac[us] partiuſ habet multos amicos atq[ur]s fautores
certamininis ſui ſpectatores, ſed prorſus inermes, exceptis ſudibus quibus
interdum vtuntur, etenim ſi alteri horum videtur iniuria aliqua fieri, tum
ad propuſandam eius iniuriam fautores ipſius accurrunt, mox etiam alte-
rius atq[ur]s ita vtrin[que] certamen ſpectantibus exoritur iucunduſ, agitur enim
res capillis pugnis ſuſtibus ſudibus q[ur]s præuſtis.

Vnius Nobilis teſtimonium plus valet, quam multorum vilis conſi-
tionis hominum, Procuratores rariffime admittuntur, quisq[us] cauſam
ſuam exponit, Princeps quanquam ſeuertiſimus ſit, nihilominus tamen
omnis iuſtitia, & palam ferè, venalis eſt, audiui quendam confiliarium, qui
iudicijſ præerat, ſuiffe depræhenſum, quod ab vtrac[us] partium in quadam
cauſa munera accepiſſet, & pro altero, qui plus dederat, iudicaffet, quod
ſaſtum ad principem delatus, non negabat, illum pro quo iudicaffet, ho-
minem dicebat diuitem, honeſto loco, atq[ur]s ideo magis huic, quam illi inopi
& abiecto credendum, tandem quamuis princeps ſententiam reuocaffet,
ridens tamen, illum impune dimiſit, fortaſſe tantæ auaritijæ ac improbitatis
cauſa eſt, ipſa ægeſtas, qua ſuos cum ſciat princeps opperſſos, ad illorum
facinora atq[ur]s improbitatem, quali impunitate propoſita, conninet, pati-
peribus non patet aditus ad principem, ſed ad ipſos confiliarios tantum
& quidem difficillimus.

Ocolnitz

Sol. XXVII.

Ocolnitz perfonam Pretoris feu iudicis à principe constituti suftinet,
alias supremus consiliarius, qui ſemper apud principem verſatur, eo no-
mine vocatur, Nedelsnick, eſt commune quoddum eorum offitium, qui
homines in ius vocant, maleſtatores capiunt, carceribus cœo cercent, atc hi
Nobilium numero continentur.

Coloni ſex dies in ſeptimana domino ſuo laborant, ſeptimus vero dies
priuato labori conceditur, habent aliquot priuatos, & à dominis ſuis attri-
butos agros, & prata ex quibus viuunt, reliqua omnia ſunt dominorum,
ſunt preterea miſerrimæ conditionis, quod illorum bona, nobilium ac miſ-
litum præſe expolita ſunt, à quibus etiam per ignominiam chriſtiani, aut
nigri homuniones vocantur.

Nobilis quantumuis pauper fuerit, turpe ſibi tamen ac ignominioſum
eſſe putat, ſi manu laboraret, hoc autem turpe non eſſe ducit, cortices ſeu
putamina fruſtuum & præſertim melonum, allij, ac ceparum, à nobis &
ſeruitoribus noſtris abiecta, de terra leuare ac deuorare, cæteru ſicuti cibo
parce, ſic potu, vbicunq[]e ſe occaſio offert, immoderate vtūtur, omnes ſere
tardi ad iram, item ſuperbi in paupertate, cuius grauem comitem habenc,
ſeruitutem, veſtes oblongas, pileos albos apicatos ex lana coacta qua pe-
nulas barbaricas confectas videm[que] ſolidos c[]q[]uod officina geſtant, veſtibula
ædiu ſatis quidem ampla et alta. ſores vero habitationum humiles habent,
ita vtingeſſurus quiſpiam, demittere ſe & inclinare cogatur.

Manuario qui viuunt labore, et operã ſuam vendunt, mercedem vnius
dici referunt dengam cum dimidia, artiſex duas: nec hi ſtrenue laborant,
nifi bene verberati, audiui ſeruitores aliquando conqueſtos, quod à do-
minis non eſſent probe verberati, credunt ſe ſuis dominis diſplicere fig-
num, eſſe indignationis, ſi non verberentur.

DEINGRESSV IN ALTERIVSDOMVM.

IN ſingulis ædibus et habitationibus habent imagines ſanctorum, p[]ictas
aut ſuſas loco honorificentiore, & cum alius alium accedit, ingreſſus ha-
bitaculum, continuo caput aperit, ac vbi imago ſit, circumſpicit, qua viſa
ter ſe crucis ſigno munit, caput c[]p[]ro, inclinans inquit, Domine miſerere, dein
ſalutat hoſpitem his verbis, Deus det ſanitatem, mox porrectis manibus
deofculantur ſe mutuo capi[t]ac[]p[]ro, inclinant, dein continuo alter alterum in-
tuetur, vter nimirum ſe magis inclinaret, demittere c[]p[]ro, atc ita ter quater c[]p[]
altematim caput inclinantes honorem, mutuo exhibentes quodammodo
concertant, poſt ſedent negotio c[]p[]ro ſuo confecto: hoſpes, recta in medium
habitaculi procedit, facie ad imaginem conuerſa, rurſus ter ſigno ſe crucis
munit, priorac[]p[]ro, verba inclinato capite repetit, poſtremo data accep[t]ac[]p[]
prioribus uerbis ſalute, abit, ſi eſt alicuius authoritatis vir, illum tum hoſpes
ſequitur ad gradus v[]c[]p[]ro ſin præſtancior longius comitatur, habita & ob-
ſeruata cuius c[]p[]ro dignitate, mirabiles obſeruant ceremonias, nulli etenim

E iij tenuioris

senuioris fortunæ homini licet intra portam domus alicuius praestantioris
equitare, difficilis quoque pauperioribus ac ignotis aditus est, etiam ad vulgares nobiles, qui vel hoc nomine rarius in publicum prodeunt, quo maiores authoritatem suos obseruantiam retineant, nullus etiam nobilis, qui paulo ditior est, ad quartam vel quintam domum pedes progreditur, nisi subsequatur equus, hyemis tamen tempore cum equis, soleis carentibus, propter glatiem absque periculo vti non poſſunt, aut quando aulam principis aut diuorum templa forte ingrediuntur, tum equos domi relinquere solent.

Domini intra priuatos parietes, ſemper ſedent, raro aut nunquam in ambo bulando quicquam tractant, mirabantur plurimum dum nos de ambulantes in diuerſorijs noſtris atque inter ambulandum negotia frequenter tractare viderent

Veredarios princeps ad omnes ditionis ſuæ partes, diuerſis in locis cum iuſto equorum numero, habet, vt cum curſor regius aliquo miſſus fuerit, equum line mora in promptu habeat, eſt autem Curiſori liberum vt quemcunque voluerit eligat equum, Michi ex Novuogardia magna celeriter moſcovuiam proficifcenti, magiſter poſtaru qui illorum lingua iamſchnik appellatur, aliquando triginta nonnunca quadraginta quinquagentae adduci mane primo curabat equos, cum vltra duodecim opus non haberem, vnusquisque igitur noſtrum, equum qui ſibi commoſus videbatur, ſumebat: deſeſſis dein illis, cum ad aliud in itinere diuerſorum, quod lama appellant peruenimus, continuo ephippio et freno reteni, tis, permutauimus, licet cuilibet celerrimo vti equorum curſu, et ſi forte alio quis concidat aut durare non poſſit, tum ex proxima quaqua domo alium rapere, aut alioqui abſ quouis obuiam forte occurrenti, principis duntaxat curſore excepto, ſumere impune quidam licet, equum porro in itinere viribus exhaußtum relictum, iamſchnick requirere, item alterum ei cui erपtus erat, reſtituere precium ratione itineris habita, perſoluere ſolet, plesum de xx vel xxv verſt, numerantur ſex dengæ, eiusmodi porro veredariorum equis, ſeruitor meus ex Novuogardia Moſcovuiam, interuallento, 600. verſt hoce est cxx ger: mili: LXXII horis peruenit, quod quidem eo magis mirandum est, cum equuli tam parui ſint & longe negligens quam apud nos curantur, tantos tamen labores perſerant.

Monetam argenteam quadruplicem habent, Moſcovuiticam, No
vuogradenſem, Tvuerenſem et plescovuienſem, Moſcovuiticæ nummus
non rottunda ſed oblonga & ouali quodammodo forma, Denga dictus
diuersas habet imagines, antiqua in vna roſe, poſterior, liominis equo in
ſidentis imaginem, in altera autem parte vtræcſcripturam habet, illorum
porro centum, vnum hungaricalem aurei, Altinum ſex denge, Grifnami
viginti, Poltinam centum, Rublum ducentæ faciunt, Noui nunc vtrinçæ
characteribus ſignati, cuduntur, & quadringenti valent Rublum
Tvuerenſis vtrinçæ ſcripturâ habet et valore moſcovuitico equiparat.

Novuogradens
Tvuerenſis vtrinçæ ſcripturâ habet et valore moſcovuitico equiparat.

Novuogradens

Sol. XXVIII.

Novuogradenis in vna parte principis in folio fedentis, horiniscb ex
aduerſo ſele inclinantis imaginem, in altera ſcripturam habet, atq. moſco-
vuiticum valore in duplo ſuperat, Grifna porro Novuogradenis xiii,
Rublus autem ducentas viginti duas Dengas valet.

Pleſcovuienſis, caput bouis coronatum, in altera vero ſcripturam habet
Habent preterea cupream monetam, que Polani vocatur, horum ſexaginta
Dengam moſcovuiticam valent,

Aureos non habent nec cudunt iſli, ſed hungaricalibus ſere, interdum
etiam Renanis, vtuntur, precium q. eorum ſepe mutant preſertim cum ex-
ternus auro aliquid mercaturus ſi, tum continuo precium eius minuunt, ſi
vero aliquo profecturus, auro indigeat, eius tum rurſus precium augent.

Rigenzibus, Rublis vtuntur propter vicinitatem, quorum vnus va-
let duos moſcovuiticos, moneta moſcovuitica, eſt expuro et bono argen-
to: ea quamuis nunc quoq. adulteratur, non audiui tamen ob hoc facinſus,
in quempiam animaduerſu eſſe: omnes ſere aurifabri moſcovuie nummos
cudunt, & quicung, affert maſsas argenteas puras, nummos q. cupit, tum
nummos & argentum appendunt, atq. æqua lance librant, exiguum eſt, et
conſtitutum pretium, quod vſtra æquale ponidus ſoluendum eſt aurifabri
paruo alioqui laborem ſuui vendentibus, Scripſerunt quidam prouinciam
hanc rariffime abundare argento, principem preterea ne id exportaretur
prohibere, prouincia ſane argentum nullum habet, niſi quod, vt dictum eſt
importatur, nec princeps vſq. adeo efferre prohibet, ſed cauet verius, atq.
ideo permutationem rerum facere, & alia vt pelles, quibus abundant, aut
quid aliud eiusmodi pro alijs rebus dare recipere q. ſuos iubet, quo argen-
tum & aurum in prouincia retineat, vix Centum annis vtuntur moneta
argentea præfertim apud illos cuſſa, Inicio cum argentum in prouinciam
inferebatur, fundebantur porciunculę oblongę argenteæ ſine imagine &
ſcriptura eſtimatione vnius Rubli, quarum nulla nunc apparet, cudebatur
etiam moneta in Galitz principatu ea autem cum æquabili ualore careret,
euanuit, Porro ante monetam proboſcide & auriculis Aſpreolorum alio-
rum q. animalium, quorum pelles ad nos afferuntur, vtebantur, ijsq. vite
necessaria, ceu peccunia, emebant.

Numerandi ratione ea vtuntur, vt res quascunq. per Sorogk aut Dea
vuenoſto hoc eſt aut quadragelimo aut Nonagelemo numero, quemad-
modum nos Centelemo numerant dituiduntq., Numerantes itaq. ſubinde
repetunt multiplicantq. bis Sorogk, ter Sorogk, quater Sorogk, ideeſt
quadraginta, aut bis ter quater Deuenoſto hoc eſt nonaginta: Mille gentil-
lingua Tiffutze, item decē millia vna dictione, Tma, viginti millia Dvuet-
ma, Triginta millia Tritma exprimunt.

Quisquis merces qualescuntq. Moſcovuiam atulerit eas continuo apud
portitores, ſeu theſonij preſectos, pſiteri ac indicare cogitur, quas hi ſtata
hora conspiciunt æſtimantq., eſtimatas vero nemo nec vendere nec eme-
re audet, niſi prius fuerint principi indicatæ, Porro princeps ſi quicquam

emere

IV

emere voluerit, tum mercatori interim res suas nec indicare, nec cuiquam lis
citari eas integrum est, quo fit vt mercatores interdum diutius detineantur

Nec etiam cuiuis Mercatori præter Lithuanos, Polonos aut illorum
imperio subiectos Molcovuiam venire liberum est, Nam Sueten. Livuo-
niens et germani ex maritimis ciuitatibus, Novuogardie duntaxat, thurcis
vero et Tartaris Chloppigrod oppido, quo nundinarum tempore diuerſi
homines ex remotissimis locis confluunt, mercaturam exercere ac mercari
conceffum est, quando vero legati ac oratores Molcovuiam proficiscunt,
tum omnes vndecunq[us] mercatores in illorum fidem ac protectionem
ſuſcepti Molcovuiam & libere & ſine portorijs ire poſſunt ac etiam cono-
fueuerunt.

Maior pars mertium ſunt Maſſæ argenteæ Panni ſericum, panni ſericei,
& aurei, vniones, gemmæ, Aurum filatum, interdum viles etiam quaſdam
res ſuo tempore portant, ex quibus non parum luci referunt, ſæpe etiam
accidit vt rei alicuius deliderio omnes teneantur, quam qui primus attule-
rir, plus iuſto lucratur, dein cum plures mercatores earundem rerum mag-
nam copiam aduexerint, tanta nonnunquam vilitas conſequitur, vt is qui
res suas quam plurimo vendiderat, eaſdem rurſus vileſcente pretio emat,
magnoq[us] ſuo commodo in patriam reducat, Merces vero que inde in ger-
maniam portantur, ſunt pelles & cera: In Lithuaniam & thurciam, corium
Pelles & albi longi dentes animalium, quæ ipſi Mors appellant, quæq[us] in
mari ſeptentrionali degunt ex quibus manubria pugionum thurei affa-
bre conficere ſolent, noſtrates pilcium dentes eſſe putant & nominant.

In Tartariam vero ſellæ, frena, veſtes, corium, arma autem & ferrum
non niſi furtim aut ex ſingulari prefectorum permiſione exportantur, Ad
alia loca intra orientem et ſeptentrionem Panneas tamen & lineas veſtes,
cultellos ſecures acus, ſpecula, marſupia aut quid aliud eiuſmodi ducunt.
Mercantur ſallacilſime ac dololilſime, nec paucis verbis vt quidam ſcrip-
ſerunt, quin dum precium afferunt ac rem minoris, dimidio præcio in fraud
dem venditoris licentur, mercatores nonnunquam non vno tantum aut
altero, menſe ſulpenſos ac incertos detinent, verum ad extremam deſpe-
rationem quodam perducere ſolent, ceterum qui mores illorum tenet do-
loſa[que] verba, quibus precium rei imminuunt tempusq[us] extrahunt, non
curat, aut diffimulat, is res suas ſine aliquo diſpendio vendit.

Ciuis quidam Gracouienſis, ducentos centenarios cupri aduexerat,
quos princeps emere voluit & mercatorem tam diu detinuit, vt is tandem
ſaſtidio affectus rurſus verſus patriam cuprum reduceret, porto cum alio
quot miliaribus ab vrba abeſſet, ſubordinati quidam illum ſequuntur,
eiusq[us] bona ac ſi portorium non ſoluſſet, inhibent interdicuntq[us], Merca-
tor reuerſus Molcovuiam apud Conſiliarios principis de iniuria ſibi illata
conqueritur, illi audita cauſa, mox ſe vſtro constitutunt medios, ac negoci-
um ſele tranſacturos, ſi gratiam petat, pollicentur, mercator callidus qui
ſiebat principi ignominioſum fore, ſi, eiusmodi merces ex ditione ſua redu-
cerentur

Sol. XXIX.

cerentur, ac si non reperiretur quilibet qui tantas merces mercari & exoluere posset, non villam gratiam petit, sed iustitiam sibi administriari possulat et tandem cum vident adeo abstinatum ut qui abduci à proposito non posset nec illorum dolo aut fraudi cedere vellet, cupru principis nomine emunt ac per soluto iusto præcio hominem dimittunt.

Externis singulas res carius vendunt, ita ut quæ vno ducato alioqui emunt, ea quinque, octo, Decem, interdum Viginti Ducatis indicant, quamquam ipsi viciffim, aliquando rem raram ab externis decem aut x v Florenis mercentur, quæ vix vnum aut alterum valet florenum.

Porro in contrahendis rebus, Si quid forte dixeris, aut imprudentius promiseris, eorum diligenter meminerunt, præstanda quæ vrgent, ipsi vero si quid viciffim promiserint minime præstant, Item quam primum iurare incipiunt aut obteftari, sicut ilico dolum fubefse, animo enim fallendi ac decipiendi iurant, Rogaueram quendam confiliarium principis, vt me in emendis certis pellibus ne deciperer iuuaret, qui vt facile operam mihi fuam erat pollicitus ita rurſus diutius me ſuppenſum tenuit, voluit proprias mihi obtrudere pelles, ad hæc alij ad illum concurrebant mercatores, præmia pollicentes, ſi eorum merces bono mihi venderet præcio, ea eſt enim mercatorum conſuetudo, vt in emptione ac venditione medios ſe conſtituant, atque vtrius partium, acceptis ſepſratim muneribus, operam ſuam fidelem polliceantur.

Eſt ampla et murata domus non longe ab arce, Curia dominorum mercatorum dicta, in qua habitant mercatores, merces, ſuas reponunt, vbi ſane, piper, crocus, ferici pañi, & id genus aliæ merces, longe minoris quam in germania venduntur, hoc autem tribuendum eſt, rerum permutationi, nam dum moſci pelles alioqui vili præcio comparatas, plurimi æſtimant, externi viciffim forte illorum exemplo, merces ſuas paruo quoque emptas, opponunt, carius, indicant quo fit, vt vtrius equali permutatione rerum facta res præſertim pro pellibus acceptas, mediocri præcio & fine lucro vendere poſſunt.

Pellium magna eſt diuerſitas, Zebellinorum enim nigredo, longitudo & denſitas pilorum, maturitatem arguunt, item ſi congruo tempore quod in pellibus alij, pariter obſeruatur, capiantur, præcium augent, citra vſtyug & Dvuinam prouinciam rariffime, circa Peczoram vero ſapius & præſantiores reperiuntur.

Madaurice pelles ex diuerſis partibus, ex Sevuera bong, ex Heluecija meliores, ex Svuetia vero optimæ afferuntur, illic tamen maior eſt copia, audiuì aliquando Moſcovuiæ repertas Zabellinorum pelles, ſuiffe quaſum alijæ xxx. alie vero xx. aureis venditæ ſunt, at eiusmodiego nullas potui videre,

Hermelinorum pelliculæ ex pluribus pariter locis inuerſæ afferuntur, quibus

quibus tamen plerisque emptoribus imponitur, habent ligna quædam circa caput & caudam, ex quibus agnoscuntur an congruo tempore sint captæ, nam simul vbi hoc animal captum fuerit, excoriatur, pellisse inuertitur, ne attritis pilis deterior fiat, si quod non furo tempore captum fuerit: pellisse ideo bono ac natuo colore careat, tum ex capite, vt dictum est, & cauda; certos pilos tanquam ligna, ne incongruo tempore captum agnoscatur, euellunt extrahunt, atque ita emptores decipiunt, singulæ autem tribus fere quatuorue dengis venduntur, paulo ampliores carent ea albedine, que alioqui pura in minoribus apparet.

Vulpinae & præfertim nigrae, ex quibus plerumque tegmina capitis sane
bere solent, plurimi sunt, decem enim, nonnunc x v. aureis venduntur,
Alpreolorum pelliculæ ex diuerlis quoque partibus afferuntur, ampliores
tamen ex Sibier prouincia, nobiliores vero alij sc quibuslibet, ex Schuvuanj
non longe à Cazan, Porro ex Permia Vuiatka, Vftyug, & Vuolochda
falciculis semper x numero colligatæ afferuntur, quarum in singulis falcis
culis duæ sunt optime quas Litzichna appellant, tres aliquanto deteriores,
quas Crafna vocant, quatuor quas Pocrafna, vna & ea quidem vltima
Moloifchna dicta, omnium est viliffima, harum singulæ vna aut duabus
dengis emuntur, ex his meliores & selectas in germaniam & alias prouin-
cias mercatores magno fuo commodo portant.

Lyncium pelles, parui, luporum vero ab eo tempore quo in germania
ac Molcovuia in præcio esse cæperunt plurimi sunt, luporum præterea
terga longe minore, quam apud nos sunt precio.

Castrorum pelles apud illos habentur in magno precio, omnesque iuxta
ex his, quod nigro eoque natuo sint colore fimbrias vestium habent.

Pellibus domesticorum catorum, mulieres vtuntur, est quoddam ani-
mal, quod gentili lingua Pessetz vocant, huius pelle quod plurimum calo-
ris adferre corpori solet, in itinere seu profectionibus vtuntur.

Vectigal seu portorium omnium mercium, quæ vel importantur, vel
exportantur in silcum refertur, de qualibet re, æstimatione vius Rubli
penduntur septem Dengæ, extra cæram, de qua non solum iuxta æstima-
tionem sed pondus quoque vectigal exigitur, de quolibet autem pondere
quod gentiliter Pud appellant, quatuor Denge penduntur,

De Mercatorum itineribus quibus in importandis ac exportandis mer-
cibus ac diuerlas per Molcovuiam regiones vtuntur, infra in Chorogra-
phia Molcovuiæ copiose explicabo.

Vfura communis est, quam licet magnum peccatum esse dicant, ab ea
tamen nemo fere abestinet, est autem quodammodo intollerabilis, nimirum
de quinque semper vnum, hoc est de centum viginti, Ecclefiæ micius vt di-
ectum est videntur agere, que decem pro centum, vt vocant, accipiunt.

NVNCCHOROGRA

PHIAM PRINCIPATVS ET DOMINII MAGNI

DVCIS MOSCOVVIÆ AGGREDIAR, PVNCTO IN MOSCOVVIAPRIN

cipali Ciuitate constituto, ex qua progresſus circumiacentes atque
celebriores duntaxat principatus deſcribam. Etenim in tanta va-
ſtitate prouinciarum omnium nomina exacte indagari non
potui:quare ciuitatum fluminum, montium quorundamque
locorum celebrium nominibus contentus

ſit lector.

Rbs Molcovuia itaq; Ruſsiæ caput & Metropolis,
ipſac; prouincia, & qui hanc præterlabitur fluuius,
vnum idemq; nomen habent, vernaculaq; gentis
lingua Mosquua appellantur, Quod nam autem
cæteris nomen præbuerit incertum, veriſimile tamen
eſt ea à fluuio nomen accepiffe, Nam etſi vrbs ipfa
olim caput gentis non fuerit. Molcorum tamen no-
men veteribus non ignotum fuiſſe conſtat. Porro Molquua fluuius in
Tvuerenſi prouintia LXX fere ſupra Moſaifko vuerſt; haud pcul à loco
qui Oleſchno dicitur fontes ſuos habet, indeq; emenſo LXXX vuerſt
ſpacio Molcovuiam ciuitatem decurrit, receptisq; in ſe aliquot fluuijs ori-
entem verſus Occam fluuium illabitur, cæterum ſex ſupra Moſaisko
milliaribus primum nauigabilis eſſe incipit quo loco materia ad fabrican-
das domos aliosq; vſus ratibus impoſita Molcovuiam defertur. Inſra
autem ciuitatem merces aliaq; quæ ab externis hominibus imporrantur
nauibus aduehuntur, Tarda autem in fluuio atq; difficilis propter gyros,
ſeu meandros, quibus multis incuruatur nauigatio eſt. Præſertim inter
Molcovuiam & Columnam ciuitatem tribus ab eius oftrijs paſſuum mil-
libus in littore ſitam, vbi CCLXX vuerſt ſpacio, flexionibus multis lon-
gisq; nauigantium curſum impedit atq; remoratur, fluuius non admodum
piſcoſus vt qui præter viles & vulgares nullos piſces habet, Molcovuia
quoq; Prouincia, nec lata nimis nec fertilis eſt, cuius ſœcunditati ager vbiq;
arenoſus, qui mediocri ſiccitatis aut humiditatis exceſſu, ſegetes enecat plu-
rimum obeſt, Accedit ad hæc immoderata alſperaq; nimis aeris intemperies
qua hiemis rigore ſolis calorem ſuperante, ſata quandoq; ad maturitatem
non perueniunt, Etenim tam intenſa ibi nonnŭquam ſunt frigora, vt quem,
admodum æſtatis tempore apud nos æſtu nimio, ſic ibi frigore immenſo
terra in hiatum diſcedat, aqua etiam tum in aerem effuſa, ſputumq; ex ore
proiectum, anteaq; terram contingat congelantur, Nos ipſi cum anno 15
26, eo perueniſſemus, ramos fructiſerarum arborum, rigore hyemis anni
præcedentis prorſus perijſſe vidimus, que eo anno adeo dura fuit, vt com-

A plures

plures veredarij, ( quos ipfli Gonecz vocant ) in vehiculis gelu concreti
reperti funt, fuere qui tum pecora moſcovuiam funibus alligata ex proxis
mis pagis ducerent vicq frigoris oppreſſi, vna cum pecoribus perierunt.
Præterea multi circulatores qui cum vrſis, ad choreas edoctis, in illis regio-
nibus vagari ſolent, tum mortui in vijs reperti ſunt. quin & vrſi ipſi fame
eos ſtimulante reliſtis ſyluis paſſim per vicinas villas diſcurrebant, inſp
domos irruebant, quorum conſpectum atq. vim cum ruſtica turba fuge-
ret, frigore foris miſere peribat, Atq. tanto frigori, æſtus quoq nimius
quandoq. reſpondet, vt anno Domini 1 5 2 5. quo immoderato ſolis
ardore, omnia ſere ſata exuſta fuerunt, tantaq. annonæ caritas eam ſiccita-
tem conſecuta eſt, vt quod tribus antea dengis emebatur id xx aut xxx
poſt emeretur, plurimi pagi & ſyluæ frumentaq. nimio æſtu incenſa con-
ſpiciebantur. Quorum fumus ita Regionem oppleuerat, vt prodeuntium
hominum oculi grauiter fumo lederentur, & abſq. fumo caligo quedam
oboriebatur que multos obcecauerat.

Totam porro regionem non ita diu admodum Syluolam fuiffe, ex
magnarum arborum truncis qui etiam, ſtant apparet, quæ quatinus agris
colarum ſtudio ac opera fatis culta ſit, ijs tamen, quæ in agris proueniunt
exceptis, reliqua omnia ex circumiacentibus prouintijs eo afferuntur, nam
frumento quidem oleribusq. communibus abundat, ceraſa dulciora, nu-
cesq. ( auellanis tamen exceptis ) in tota Regione non reperiuntur, Aliarū
arborum fructus habent quidem, verum influaues, Melones autem ſingu-
lari cura ac induſtria ſeminant, terram ſimo permixtam in areolas quaſdam
alciores componunt, inq. eas ſemen condunt, hac arte calori ac frigori im-
moderato æque ſuccurritur, Nam ſi forte æſtus nimius fuerit: rimulas
tanq. ſpiracula quædam, ne ſemen calore nimio ſuffocetur, per ſimum terre
mixtum faciunt, in frigore vero nimio, letaminis calor ſeminibus recondi-
tis præſtat auxilium.

Melle moſcovuia, ſeriscp (leporibus tamen exceptis) caret, Animalia
noſtris longe minora ſunt, neq. tamen cornibus ( vt quidā ſcripſit ) carent.
Vidi enim ibi Boues, Vaccas, Capras, arietes, cornuta omnia, iam vero
Ciuitas Moſcovuia inter alias ciuitates Septentrionales orientem verſus,
multum porrigitur, quod nobis in proſectione noſtra, obſeruatu haud
difficile ſuit, Nam cum Vienna egreſſi, reſc. Cracouiam atq. inde centum
ſere ger: miliari: itinere, in ſeptentrionem progreſſi fuiffemus, itinere tan-
dem in orientem reflexo Moſcovuiam ſi non in Asia tamen in extremis
Europæ, qua maxime Aliam contingit finibus ſitam peruenimus, De qua
re infra in Tanais deſcriptione plura dicam, Vrbs ipſa lignea eſt, ſatiscq.
ampla, quæ procul etiam amplior quam re ipſa ſit apparet, nam horti are-
ae q. in qualibet domo ſpacioſe magnam ciuitati acceſſionem faciunt, quam
ſabrorum, aliorum q. opificum igne vtenciū, in fine ciuitatis longo ordine
protenſe ædes, inter quas ſunt prata & agri, etiam magis adaugent. Porro
non procul à ciuitate domunculæ quædam apparent et trans fluuium ville
vbi non

Sol. II.

vbi non multis retroactis annis, Basilius princeps satellitibus suis, nouam Nali Ciuitatem, quod eorum lingua infunde fonat, exedificavit, propterea quod cum alijs ruthenis medonem et ceruiliam bibere, exceptis paucis diebus in anno prohibitum sit, hijs solis bibendi poteftas à principe sit permiſſa, atq[ui] eam ob rem ne cæteri illornm conuicteu corrumperentur, ab reſt liquorum conſuetudine ſunt ſeiuſcti. Haud procul ab vrbe ſunt aliquot monaſteria, qui vel ſola procul ſpectantibus vna quedam ciuitas eſſe videntur, porro vaſta ciuitatis magnitudo facit, vt nullo certo termino conſtineatur nec muro: ſoſſa, propugnaculis commode ſit munita, Plateæ tamen quibusdam in locis trabibus per tranſuerſum ductis, obſtruuntur, ad hibitis, cuſtodibus ad primam noctis facem ita obſirmantur, vt nemini noctu aditus poſt ſtatam horam illac pateat, poſt quam, qui deprehenſi forte fuerint à cuſtodibus, aut verberantur, ſpoliantur, aut in carcerem conſiemiuntur, niſi forte noti honeftiq[ui] viri fuerint: hi enim à euſtodibus ad ſua deduci ſolent, atq[ui] tales cuſtodiæ, qua liber in ciuitatem patet aditus, locari ſolent, nam reliquam vrbis partem moſqua alluit, in quem ſub ipſa vrbe Iauſa fluuius illabitur, qui ob altas ripas raro videti, poſt: in hoc molendina complura, in publicum ciuitatis vſum conſtructa ſunt, hiſq[ui] fluuijs ciuitas non nihil munita eſſe videtur, quæ, preter paucas lapides edes, templa & monaſteria, prorsus lignea eſt, Aedium in ea vrbe numerum vix credibilem referunt, aiebant enim ſexto ante aduentum noſtrum in moſco, vuiam anno, principis iuſſu ædes conſcriptas ſuiffe, eorumq[ui] numerum 41 500. ſuperaſſe, Ciuitas hec tam lata ac ſpacioſa, admodum lutoſa eſt, quamobrem in vicis ac plateis alijs, celebrioribus locis pontes paſſim extructi ſunt. Eſt in ea caſtrum ex lateribus coſtis conſtructum, quod ab vna parte Moſquua, ab altera Neglima flu: alluitur. Neglima autem ex paludibus quibusdam manat, qui ante ciuitatem circa ſuperiorem caſtri partem ita obſtruitur, vt in ſtagni formam exeat, indeq[ui] decurrens ſoſſas caſtri replet, in quibus ſunt molendina; tandem, ſub ipſo caſtro vt dixi moſquuæ fluuio iungitur, Caſtrum autem tanta magnitudine eſt, vt præter ampliſſimas ac magniſce extructas ex lapide principis edes, Metropolitanus Epiſcopus, item principis fratres, Proceres, alijs, quam plurimi ſpacioſas in eo ædes ligneas habeant. Eccleſiæ ad hæc in eo multiæ vt amplituſdine ſua ciuitatis propemodum formam referre videatur, Hoc caſtrum roſboribus tantum inicio circumdabatur, atq[ui] ad magni Ducis Ioannis Danielis filij tempora vſq[ui] paruum ac ignobile erat, ls enim Petri Metropolitæ ſuaſu, primus ſedem Imperij eo tranſtulit, nam Petrus amore Alexiij eiusdem, qui ibi ſepultus claruiffe miraculis dicitur, eo loci ſedem ſibi prius elegerat, eoq[ui] mortuo atq[ui] ibidem ſepulto, cum ad eius tumulum miracula pariter fierent, locus ipſe religionis ac ſanctitatis quadam opinione adeo celebris factus eſt, vt poſteri principes omnes Ioannis ſucceffores, ibi imperij ſui ſedem habendam eſſe duxerint, Nam mortuo Ioanne eiusdem nominis filius ſedem ibi retinuit, ac poſt eum Demetrius, poſt Demetrium

A iij. Basilius

Basilii, is qui ducta Vuitoldi filia balilium cecum poſt ſe reliquit, Ex quo
loannes eius principis pater apud quem oratorem egi: qui primus caſtrum
muro cingere cæpit natus eſt, cui operi tricelſimo ferme anno poſt ſupre-
mam manu eius poſteri impoſuere, Eius caſtri procugnacula Basilicæ cum
principis pallacio ex latere ab hominib[us] Italis, quos propoſitis magnis pre-
mijs princeps ex Italia euocauerat, Italico more exſtructa ſunt, Multæ au-
tem, vt dixi in hoc ſunt Eccleſiæ, lignee ferme omnes, duabus tamen inflig-
nioribus quæ ex lateribus exſtructæ ſunt, exceptis, quarum altera Diuæ
virgini altera diuo Michaeli eſt ſacra, In templo diuæ virginis ſepulta ſunt
duorum Archiepſ copor[u] corpora, qui vt principes eo ſuam Imperij[ie]
dem tranſierrent ibi[que] Metropolim conſtitueret autores ſuere, eam[que] max-
ime ob rem in diuorum numerum ſunt relati: In altero templo principes vi-
ta defuncti humantur: conſtruebantur nobis præſentibus plura etiam tem
pla ex lapide, Regionis cœlum adeo ſalubre eſt, vt ibi v[it]tra Tanais fontes
præſertim in ſeptentrione, ac etiam magna ex parte orientem verſus me-
moria hominum, nulla un[que] p[er]ſtis ſe/uierit, habent tamen interdum inteſtio-
norum & capitis morbi[us] quendam p[er]ſti haud diffi[TIM]ilem, quem ipſi calo-
rem appellant, eo qui corripiuntur paucis diebus pereunt. Is morbus in
moſcovuia nobis exiſtentib[us] graſſabatur, vnum[que] ex familiaribus noſtris
abſumpſit, at[que] cum in tam ſalubri regione degant, ſi quando in Novuo-
gardia, Smolentzko, & p[er]ſcovuia p[er]ſtis, ſeuit, quoslibet illinc ad ſe
venientes regione ſua me[n]tu contagi,j, excludunt.

Gens moſcovuiæ cæteris omnibus auſtutior, & fallatior eſſe perhibe-
tur, fluxa imprimis in contractib[us] ſide cuius rei ipſi haud ignari, ſi quando
cum externis comertia habent: quo maiorem fidem obtineant, non moſco
vuitas ſe ſed aduenas eſſe ſimulant.

Longilſim[us] in moſcovuia dies in ſolſtitio æſtionali x v 11 horarum cum
tribus quartalib[us] eſſe dicitur: certam poli eleuationem tum ex nemine potui
cognolcere, quamuis quidam L v 111 graduum ſe accepiſſe incerto tamen
autore diceret, Ipſe tandem facto per aftrolabium periculo, vt cunque ſolem
nono die luni] in meridie obſeruaui L v 111 graduum, Ex qua obſeruationc
computatione hominum harum rerum peritorum, depræhenſum eſt, alti-
tudinem poli L, graduum eſſe, longilſimum autem diem x vii horarum et
vnius quartalis.

Molcovuia loco principali descripta, ad reliquas Mag: Ducis moſco-
vuiæ ſubieſtas prouincias progrediar, ordine primum orientem verſus
ſeruato dein per meridiem & occidentem at[que] ſeptentrionem circum eun-
tes recta in orientem equi in moſcialem deueniemus.

Vuolodimeria Ciuitas magna: primum occurrit que caſtrum ligneum
ſibi coniunctum habet: hæc à tempore vuolodimeri, qui poſtea Basiliius
dictus eſt, vt c[um]que ad Ioannem Danielis filium ruſsiæ metropolis fuit, Eſt au-
tem inter vuolgam & occam magna duo flumina trigintaſ ex à Molcovuia
in orientem miliaribus ger: ſita, loco adeo fertili, vt ex vno tritici modio
ſepe x x nonnun[que] x x x Modij proueniant, eam Cleſma ſliu fluuius alluit

cæteræ

Sol. III.

cætera fyluæ magnæ valtæcç cingunt. Clefme porro quatuor à molcovuia
miliaribus ger: oritur, multisç ibi molendinis celebris ac commodus eſt,
qui infra Vuolodimeriam, vlç ad Murom oppidum in occç littore fitum
ſpacio duodecim miliaribus nauigatur, Occæcç flu: iungitur, à Vuolo-
dimeria viginti quatuor miliaribus recta in orientem in valtis fyluis prin-
cipatus olim fuit, cuius populi Muromani uocabantur, animalium pellibus
melle & piſcibus abundantes.

Novuogardia inferior Ciuitas ampla & lignea cum caſtro quod Basi-
lius præſens monarcha ad Vuolgæ & Occæ fluuiorum confluxum ex la-
pide in ſcopulo exedificauit, aiunt quadraginta milia: ger: eam à Murom
abeſſe in orientem, quod ſi ita eſt, centum miliarib: Nouogardia à Mo-
ſcovuia diſtabit: regio fertilitate rerumcç copia vuolodimeriam æquat,
atcç hic chriftiane religionis hac quidem parte terminus eſt, nam licet prin-
ceps molcovuiæ vltra novuogardiam hanc, caſtrum, cui Sura nomen eſt,
habeat, tamen interiectæ gentes que Czeremiſſe appellantur, non chriftia-
nam ſed machumeti ſectam ſequutur, porro ibi & alie gentes ſunt, Mord-
vua nomine, Czeremiſſis permixtæ, quæ cis Wolgam ad Suram, bonam
regionis partem occupant, Czeremiſſe enim vltra Wolgam in ſeptentrione
degunt, ad quorum differentiam, qui circa novuogardiam habitant Cze-
remiſſe ſuperiores, ſeu Montani non à montibus quidem, qui ibi nulli ſunt,
ſed à collibus potius quos accolunt nuncupantur.

Sura fluuius Molci & Calanenſis Regis Dominjum diuidit, qui ex meri-
die veniens viginti octo milia: infra novuogardiam curſu in oriētem flexo
Wolgam influit: in quorum confluxu ad alterum littus ijs basilius prin-
ceps caſtrum erexit, idcç à ſuo nomine Bafilovugorod nominavit, quod
poſtea multorum malorù ſeminarium extitit, haud procul inde eſt Molcha
fluuius, qui & ipſe ex meridie proſluens Occam ſupra Murom illabitur,
non longe ab oppido Caſſimovugorod, quod molcus Tartaris habitan-
dum conceſſit: horum mulieres arte quadam vngues. decoris cauſa, nigro
colore inficiunt, ac aperto capite, paſſiscrīnibus perpetuo incedunt, A
Molcha fluuio orientem & meridiem verſus ingentes occurrunt fyluæ,
quas Mordvua populi, qui proprio idimate vtuntur principi molcovuig
ſubiecti ſunt, inhabitant. Eos quidem idolatras, alij Mahumetanos eſſe vo-
lunt. Hi in pagis paſſim habitant, agros colunt, victum ex ſerina carne &
melle habent, pellibus abundant præcioſis, duri in primis homines, nam et
Tartaros Iatrocinantes ſæpe fortiter à ſe propulſarunt, pedites ſere omnes
arcubus oblongis confpicui ſagittandicç peritia præſtantes.

Rezan prouintia inter Occam & Tanaim fluviocors ſita, Ciuitatem
ligneam non longe à ripa occæ habet, Erat in ea caſtrum quod Iaroflavu
vocabatur, cuius nunc præter veſtigia nihil extat. Haud procul ab ea ciui-
tate, Occa fluuius inſulam facit, quæ Strub dicitur, Magnus olim Ducatus
cuius princeps nemini ſubiectus erat, Columna ex Molcovuia inter oriene
tem & meridiem, ſeu vt alij volunt in orientem hiemalem ciuitas occurrit,

A. iij. dein

dein Rezan quæ à Molcovuia triginta sex milia: ger: diftat, Hæc pro-
uintia cæteris omnibus molcovuiæ prouintijs fertilior eſt, in qua vt aiunt
ſingula grana frumenti binas quandoq[us] pluresue ſpicas proſerunt, qua[
rum culmi tam denſe accreſcunt, vt nec equi facile tranſire nec coturnices
inde euolare poſſint, Mellis, p[il]ſium, Auium, ſerarumq[us], ibi magna copia,
Arborumq[us] fructus longe Molcovuiæ fructibus nobiliores, gens auda-
ciffima bellicofiſſimaq[us].

Ex Molcovuia ad hoc vſc[u]ca[rum] v[li]traq[us] ſpacio xxiii fere milia:
ger: fluit Tanais, loco qui Donco dicitur, vbi mercatorcs in Afoph, Ca-
pham, & Conſtantinupolim euntes, naues ſuas onerant, quod plerumq[us] ſit
in Autunno pluuiofa amni parte. Nam Tanais ibi alijs anni temporibus
non ita aquis abundat vt oneratas naues bene ſerre queat, dominabatur
Rezan quandoq[us] Baſilius magnus Dux, qui ſororem Ioannis Baſili magni
Ducis molcovuiæ duxerat, ex eaq[us] Ioannem & Theodorum ſuſeperat:
mortuo Baſilio, Ioannes filius ſuccedit, qui ex vxore Knes Theodori Ba-
bitz filia, Baſilium Theodorum et Ioannem filios genuit ex quibus mortuo
patre maximi natu duo filij dum quisq[us] ſibi imperium vendicare nititur, in
campis Rezanenſibus congreſſi, armis decertarunt, in qua pugna alter oc-
cubuit, nec multo poſt, qui victor fuerat, in eſdem campis moritur, in cuius
rei memoriam, ſignum crucis ex robore ibi erecſtnm eſt. Minimus natu qui
ex tribus fratribus adhuc ſupererat, cognita fratrum ſuorum morte, ad-
iunctis ſibi Tartaris principatu pro quo fratres decertauerant, quemq[
 mater adhuc poſſidebat, vi potitur, quib[us] peractis, cum duce molcovuiæ
 agit, vt quemadmodum maiores ſui nemini obſtricti cum principatum
 libere tenuiffent poſſedis ſentq[us], ita ſe quoq[us] imperare ſineret, dum hæc
 paciſceretur ad magnum principem delatus eſt, quod regis taurice quo
cum principi bellum erat, filiam vxorem expeteret: quam ob rem cum à
principe vocatus ſuiffet, metu aduentum t[ar]dat protrahitq[us]: tandem à Si-
meone Crubin vno ex confiliarijs ſuis perſuaſus in molcovniam proficis-
citur vbi principis ſuffu captus liberis cuſtodijs mandatur, ſubinde prin-
ceps matre illius eiecta & in monaſterium intruſa, caſtrum cum principatu
occupat, & ne aliqua quandoq[us] ſe eſſio Rezanenſium ſieret, bonam eo-
rum partem perdiuerſas diſtribuit colonias, quare totius principatus vires
labefactate corruerunt, Porro cum Anno Domini 1521 Tartari pro-
pe molcovuiam caſtra poſuiffent, Ioannes per tumultum è cuſtodia elap-
fus in lithuaniam profugit. vbi etiam tum exulabat.

Tulla oppidum quadraginta ſere milia: ger: à rezan diſtat, a molcov-
uia vero in meridiem triginta ſex: eſt q[ui] v[li]timum oppidum ad campeſtria
delerta, in quo Balilius Iohannis caſtrum ex lapide conſtruxit, quod flu-
eiusdem nominis præter labitur. Vppa vero alius fluuius ab ortu caſtrum
alluit, tulleq[us] fluio iunctus occaſupra vuorointzki viginti ſere mili: ge-
influit, à cuius oſtijſs haud ita procul Odoyovu caſtru ſitum eſt, porro op-
pidum Tulla etiam baſiliij tempore proprium principem habebat.

Tanas

Sol. VIII.

Tanais flu: famolis: qui Europam ab Afia disterminatocto ferme à Tul
la in meridiē mili: non nihil in orientem deflectendo oritur non exripheis
montibus, vt quidam prodidere, fed ex Ivuanovuofero, hoc eſt Ioannis
lacu ingenti, qui in longitudine & latitudine circiter 1500 vuerſt patet
inſ filua quam quidam Okonitzki lies Alij lepiphano vu lies appellant,
ortum habet, Ex hoc lacu Schat et Tanais magna duo flumina emergunt:
Schat in occidentem vppa fluuio in ſe recepto occam inter occidentem &
ſeptentrionem influit, Tanais autem primo curſu recta in orientem fluit.
atq inter Caſan & Aſtrachan Regna ſex vel ſeptem mili:ger: à vuolga flu
uiò labitur: dein reflexo in meridiem curſu paludes facit quas Meotidis vo
cant, ad eius porro fontes proxima ciuitas eſt Tulla, ſupra oſtia vero tri-
bſere in litore mili: Aſoph ciuitas que:pri? Tanas vocabatur, ſupra hanc
quatuor dierum itinere Achas oppidum eſt, ad eundem fluui: ſitum, quœm
rutheni Don appellant, Hunc ab optimorum pifcium copia ſingulari,
Item amenitate quod vtraq fluminis ripa diuerſis herbis radicibusq,
ſuauiſſimis: ad hec arboribus fructiferis plurimis, varijsq in modum hor-
ti quali induſtria quadam exculta atque conflita ſit, ſatis laudare non poſ-
ſunt. Et quot tanta ferarum, quæ paruo negotio ſagittis conficiuntur ibi
ſit copia vt per ea loca iter facientes, ad vitam ſuſtentandam nulla alia re
igni tantum Saleq excepto indigeant, in his partibus non miliaria, ſed die-
rnm itinera obferuantur, Ego quantum coniectura affequi potui, à fonti-
bus Tanais ad eius oſtia uſq terreftri itinere recta eundo ſunt octuaginta
fere mili: ger: A Donco quo loco Tanaim primum nauigabilem eſſe dixi
vix viginti diebus nauigando peruenitur Aſoph ciuitatem Turcis tribu-
tariam: quæ quinq, vt aiunt, dietis ab ſtmo tauricæ quem alias Præcop
vocant, diſtat, in ea multarum ex diuerſis orbis partibus gentium infligne
eſt Emporium, quo vt omnibus cuiuscunq nationis ſint, liber patet acceſ-
ſus, libera etiam vendendi eamendiq cuilibet datur copia, ita ciuitate
egreſſis omnibus quidlibet impune facere licet, De Aris autem Alexandri
& Cælaris, quas pleriq ſcriptores in his locis ſuiffe commemorant, vel
carum ruinis, nihil certi ex indigenis alijsq qui ea loca ſepiſime peragra-
runt, cognoſcere potui milites quoq quos princeps ad tartarorum ex
curſiones explorandas, & coercendas quot annis ibi inpræſidijs habere
ſolet, ſuper hac re à me interrogati, nihil ſe vnquam tale, vel vidiſſe vel
audiviſſe reſpoinderunt. Circa oſtia tamen minoris Tanais quatuor ab
Aſoph dietis iuxta locum veliki prevuos ad, S. montes, ſtatuas imaginesq,
quasdam marmoreas & lapides vidiſſe ſe non negabant, minor porro
Tanais in Seuerlki principatu oritur, vnde Donetz Sevuerski voca-
tur, tribusq dietis ſupra Aſoph in Tanaim illabitur, Ceterum qui ex moſ-
covuia in Aſoph terreftri itinere proficiſcuntur, hi Tanai, circa Donco
veteri et diruto oppido traieſto, à meridie non nihil in orientem reflectun-
tur, quo loci ſi recta ab Tanais oſtijs linea ad eius fontes ducatur Moſco-
vuiam in Afia non in Europa ſitam reperies.

A iiij Mſcheneck

Mſceneck paluſtris locus eſt, in quo olim caſtrum erat cuius etiam
num veſtigia extant circa hunc locum ad huc quidam in tuguriolis habi,
tant, qui neceſſitate Imminente in paludes illas ceu caſtrum refugiunt, Ex
moſcovuia in Mſceneck meridiem verſus eundo ſexaginta ſere milie: ger:
ſunt: ex Tulla ſere triginta: A Mſceneck decem & octo ſere miliaribus ad
parte ſiniftram Occa fluuius oritur: qui primum in orientem, dein in ſep-
ten: poſtremo in orientem (æſtiualem vt ipſi vocant) curſum ſuum dirigit,
atq[ui] ita occa, Mſceneck, forma circuli propemodum dimidiati claudit,
multacq[ui] ſubinde oppida vuorotinſcilicet: Coluga, Cirpach, Corſira, Co-
lumna Rezan, Calimovugorod & Murom alluit, tandemq[ui] vuolgam in-
sfra novuogardiam inferiorem ingreditur, Syluiscq[ui] vtrincq[ui] clauditur, quæ
melle alpreolis, hermelis & martibus plurimum abundant, Campi omnes
quos alluit fertiliffimi ſunt, nobiliffi[n] in primis piſcium copia fluuius, cuius
piſces cæteris Moſcovuiæ fluminibus p[re]ſeruntur: maxime qui circa Mu-
rom capiuntur, habet præterea piſces quosdam peculiares quos ipſi ſua
lingua vocant, Beluga, mire magnitudinis, fine ſpinis, capite & ore amplo
Sterlet Schevuriga Oſſeter: poſtrema tria ſturionum genera: & Bielari-
bitza, hoc eſt album piſcicul[i] nobiliffimi ſaporis, horum maximam par-
tem ex vuolga eo deuenire putant, Ex occæ porro ſontibus duos alios
fluuios oriri aiunt. Sem & Schoſna quorum ſem Sevuera Principatum
perſluit, oppidumq[ui] Potivulo ptæter lapſus in Delfa flu: qui Czernigo
oppidum interlabitur, atq[ui] infra Chiovuiam in Boriftenem fertur, influit,
Schoſna autem recta in Tanaim defertur.

Corſira in ripa occæ fluminis, oppidum eſt ſex milia: ſupra columnam, habebat aliquando ſui iuris Dominum qui cum ad principem basiliu[m], tanquam qui in necem eius conſpiraſſet delatus ſuiffet, eamq[ui] ob rem ſub venationis prætextu à principe vocatus ſuiffet, illeq[ui] armatus (nam à quos dam ne inermis iret admonitus fuerat) cum ad principem in venatione ve[n]niſſet, necq[ui] tum admiffus eſſet, ſed cum Michael[es] Georgij principis Secre[tario] ad vicinum oppidum czirpach ire, ibiq[ui] ſe opperiri iuſſus eſſet: vbi à principis Secretario ad bibendum inuitatus, idq[ui] vt ſolet pro principis ſui inco[ul]mittate, cum in eas inſidias quas nullo modo euitare poſſet, ſe pro[s] lap[]ſum eſſe ſentiret: acceſſito ſacerdote hauftoq[ui] p[oc]ulo moritur atq[ui] ita nephario hoc facinore basilius czirpach oppido octo milia: à Corſira ad occam fluui[i] ſito, vbi etiam loco plano minere ferri effodiūtur, potitus eſt.

Co'luga oppidum ad occam fluui[i] triginta ſex milia: à moſcovuia abeſt quatuordecim à czirpach: Fiunt ibi affabre cælata p[oc]ula lignea aliæq[ui] è ligno res ad cultum Domes[tic]um pertinentes, quæ inde in moſcovuiam Litvuaniam ali[q]s circum iacentes regiones paſſim deferuntur, ſolet ibi princeps quotamis præſidia ſua contra incurſiones Tartarorun habere.

Vuorotin Principatus eiusdem nominis ciuitate & caſtro tribus ſupra
colugam mili: non procul à littore occæ ſito, nomen habet, hunc princi-
patum Ioannes knes vuorotinſki cognomento poſſidebat, vir bellicofus
ac multorum

Sol. VII.

ac multarum rerum experientia excellens, quo Duce basilius princeps preclaras ſepe ex hoſtibus victorias reportauerat, ſed anno 1521 quo tempore Rex taurice occa traiecto magno exercitu moſcovuiam, vt ſupra dictum eſt inuaſerat: ad eumq[ui] coercendum & reprimendum Demetrius knes Bielski homo luuenis cum exercitu a principe miſſus ſuiffet, Iſq[ui] Ioan nis vorotinski aliorumq[ui] ſanis confilijs neglectis, viſo hoſte turpi ſe fugæ mandaſſet, principeq[ui] poſt tartarorum diſceſſum, de fugæ autoribus dilige genter inquirente, Andrea principis fratre qui reuera eius ſuge author fuerat, alijſq[ui] abſolutis, Ioannes Worotinski non ſolum in ſummam venit principis indignationem ſed captus etiam, adq[ui] principatu ſuo exutus eſt, Poſtremo dimiſſus quidem ſuit ex cultodia; ea tamen conditione, ne moſcovuia vnquam egrederetur, hunc nos quoq[ui] interprimarios viros moſcovuiæ in aula principis vidimus.

Sevuera magnus principatus eſt, cuius caſtrum Novuogrodek haud ita diu Sevuerenſium. Principum priusq[ui] hi ab basilio Principatu exſuerent, ſedes erat: eo ex Moſcovuia dextrorum in meridiē per colugam voro- tim, Serenſko et Branſki centum quinquaginta miſi: ger: peruenitur: cuius latitudo ad Borifthenem usq[ui] pretenditur, vaſtos deſertosq[ui] paſſim cam- pos habet, circa Branſki aute Syluam ingentē. Caſtra oppidaq[ui] in eo ſunt complura interq[ui] Starodub, Potivulo, czernigovu, celebriora ſunt, Ager quatenus colitur fertilis eſt. Syluæ hermellis Alpreolis & martib[ae] Melleq[ui] plurimū abundant, Gens propter affidua cum tartaris prælia, valde bellis coſa. Ceteru[que] basiliu[que] Iohannis vt alios plerosq[ui] ita hunc quoq[ui] principatu[que] ſibi ſubiecit hoc modo, Erant duo basilijs ex fratribus nepotes, horum alter cognomento Semetzitz'caſtrum Novuogrodek, alter vero Staradub ci- uitatem tenebat: Pitivulo aute demetriu[que] quidam princeps poſſidebat, por- to basiliu[que] Semetzitz cum ſtrenuus in armis, eamq[ui] ob rem tartaris terrori eſſet, tanta regnandi libido inuaſerat, vt principatum ſolus expeteret, neq[ui] quieuit donec basilium Staradubki affliſtiffimū redderet, eoq[ui] depulſo, prouinciam ſuam occuparet, quo eſecto Demetriu[que] alia via aggreſſus eſt, quem apud principem detulit, tanq[ui] qui animum deficiendi à principe, ha- beret, qua re princeps commotus, Basilio mandat vt Demetrium, qua cunq[ui] arte captum ad ſe moſcovuiam miteret, huius itaq[ui] ſtraude Demet- rius in venatione circumuentus ſuit, præmiſerat enim basilius equites quosdam ad caſtri ſui portas: qui eum ſuga euadere conantem excipe- rent: a quibus tum captus in moſcovuiam deductus atq[ui] in vincula con- iectus ſuit. Hanc iniuriam filius quem vnicum habebat, Demetrius adeo moleſte tulit, vt ad tartaros conſeſtim confugeret vtq[ui] patri illatam iniu- riam celerius grauiusq[ui] vlicſceretur, Chriſtiana fide abnegata in Machu- meti ritum circumciditur, Interim dum apud Tartaros ageret, accidit, vt puellam quandam venuſtiffimam deperiret: qua cum alias potiri nō poſſet inuitis eam parentibus clam abduxit, eam rem ſerui qui cum eo circumcili fuerant, puellq[ui] propinquis clam indicarent, à quibus quadam noſte ſubito oppreſſus

oppreffusus cum puella ſagitis conficitur: Baſilius princeps audita filij ipſius
Demetrij fuga ad tartaros ſenem arſtioribus vinculis conſtringi iubet,
qui non multo poſt morte filij apud tartaros cognita carcere merorecq;
conſectus eodem anno qui à nato chrifto MDXVIIII erat obiſt: atq; hæc
omnia baſilio Semezitz autore facta ſunt: cuius ímpulſu antea quoq; prin-
ceps & corſiræ Dominum & germanum ſuum fratrem captos in carcere
occidit Cæterum quemadmodu ſæpe fieri ſolet, vt qui alijs inſidias ſtru-
unt in easdem tandem ipſi incidant: Ita & huic Semezitz contigit: nam ipſe
quoq; aput principem defectionis crimine in ſimulatus eſt, eam ob rem
cum moſcovuiam vocatus ſuiffet, illeq; nifi publice ſidei litere principis &
Metropolite iuramento confirmate, ſibi prius mitteretur. eo ſe venturum
pernegaret: miſſis acceptis ex ſententia literis XVIII Apriliis MDXXIII
anni moſcovuiam cum veniffet, honorifice munerib etiam oblatis à prin-
ceipe exceptus ſuit, ſed paucos poſt dies captus in carcerem conſijcitur, vbi
& tunc detinebat: cauſam captiuitatis ſuæ hanc ſuiffe aiunt, quod literas ad
regem polonie quibus ſe ad eum deficere velle ſcripſerat: præfecto Chio-
vuienſi miſſet, qui reſignatis literis, cum iniquum eius erga principem
ſuum animum cognouiffet, continuo eas principi moſcovuiæ miſlit, Alij
vero rationem magis veri ſimilem afferunt, ſolus enim Semetzitz in toto
moſci imperio ſupererat qui caſtra et principatus poſſidebat quibus vt fa-
eilius hunc eijceret tuciuſq; imperaret perſidię crimè, quo ille è medio toſ-
leretur in illum ex cogitatum eſt, ad quod alludens morio quidam quo
tempore Semetzitz moſcovuiam ingrediebatur, Scopas et palam circums-
ferens qui cum interrogaretur, quid ſibi hoc apparatu vellet, Imperium
principis nondum prorſus purgatum eſſe reſpondit: nunc vero commo-
dum tempus verendi adſſe quo feces omnes eijciende forent, Hanc pro-
uintiam lohannes Baſiliij Alexandri magni Ducis Lithvuaniæ exercitu ad
vuedroſch fluu: proſligato primus imperio ſuo adiecit: porro Sevueren-
ſes principes genus ſuum à Demetrio magno Duce moſcovuiæ ducunt,
Erant Demetrio filij tres baſilius, Andreas, & Georgus ex his baſilius
natu maximus iuxta patrias leges patri in Regno ſucceſſit, Ex alijs duobus
Andrea videlicet & Georgio ſevuerens ſes principes generis ſui originem
traxerunt.

Czernigovu triginta milia: à Chiovuia totidem vero a Potivulo abeſt Potivulo vero diſtat à moſcovuia centu quadraginta milia: ger: à Chiovuia Sexaginta: à Branſki triginta ocſto: Hæc vſtra ſyluam magnam quæ viginti quatuor milia: in latitudinem protenditur ſita eſt.

Novuogrodeek decem ocſto milia: diſtat à Potivulo: à Staradub quatuordecim: Staradub à Potivulo triginta duobus miliaribus.

Euntibus ex Potivulo in Tauricam per ſolitudinem fluuij Sna: Samara: & Ariel occurrunt, ex quibus poſteriores duo laciores profundioresq; ſunt, in quibus traijciendis dum viatores diucius nonnunq; detinentur à tartaris ſepe circumueniuntur, capiunturq; poſt hos koinskavuoda: &

Moloſcha

Sol. VI.

Moloſcha fluuſ occurrent, quos nouo quodam traiectionis genere ſu-
perant, reſectas arbuſculas in falces colligant, quibus ſe ſuaq> imponunt,
atq> ita remigantes ſecundo fluuio in alterum littus deferuntur, alij huiuſ-
modi falces equorum caudis alligant, qui flagris impuſi, natantes in vlte-
rius littus, homines ſecum trahunt, tranſeruntq>.

Vgra fluuius profundus & lutoſus, non longe à Drogobuſch in ſylua
quadam oritur interq> colugam et vuorotin in occam exoneratur, ls fluu:
olim Lithuaniam à molcovuia diuidebat.

Demetrio vuitz oppidum & caſtrum inter meridiem & occidentem
decem & octo milia: abest à viesma à vuorotim circiter viginti.

Smoleutzko ciuitas Epiſcopalis ad Borifthenem flu: ſita caſtrum in
vlteriore fluminis littore orientem verſus habet: roboribus construſtum
quod plurimas domos in ciuitatis formam complectitur, Hoc quaqua in col
lem porrigitur (nam parte alia Borifthene alluitur) ſoffis ad hec ſtipitis
bus acutis quibus hoſtium incurſus arcetur munitum: Batiſius Iohannis
ſæpius grauifſione oppugnauit nunquam tamen illud vi capere potuit,
At poſtremo militum preſectiq> cuiuſdam Bohemi de quo ſupra in hiftos
ria Michaelis Lynski dictum proditione eo potitus eſt: Ciuitas in valle
ſita colles circumquaq> fertiles habet ſyluicq> vaſtiffi: cingitur, ex quibus
pellium diuerſarum ferarum magnus prouentus. Templum in caſtro diue
virgini ſacrum alia vero ædiftia lignea: in ciuitatis ſuburbio monaſterio-
rum e lapidibus conſtruſorum ruine, complures videntur. Ex molco-
vuia porro ad Smolentzkum inter meridiem & occidentem euntibus
decem & octo mili: itinere Molaisko primum occurrit: inde viginti ſex
vuieſma: poſt decê & octo Drogobuſch atq> inde totidem in Smolentz-
ko peruenimus: totumq> hoc iter octuaginta milia: ger: conſtat Quam
vis Lituani & molco vuitæ centum computent. Ego tamen ter loca illa pe-
ragraui, non plura ſenigna milia: obſeruaui: Hunc principatum bati-
lio imperante vuilſtoldus magnus Dux lithvianiæ Molcis Anno 1413
ademerat: Eundem batiſius Ioannis Anno 1514 die x x x Iulij Sigis-
mundo Regi Poloniæ eripuit.

Drogobuſch et Vuieſma caſtra et oppida lignea ſunt, ad Borifthenem ſita
quæ olim ſub Dominio principum Lithvaniæ erant, Eſt ſub oppido
Vuieſma eiusdem nominis fluuius, qui haud procul inde duobus vide-
licet vuerſt in Borifthenem ſertur: ſolentq> oneratæ mercibus naues inde
Borifthenem deuehi, atq> poſt viciffim aduerſo Borifthene, vuiesmam
vſq> portari.

Molaiſko quoq> caſtrum & oppidum ligneum circa quod magna di,
uerſicolorum copia leporum eſt: ſoletq> princeps quotannis venationes
ſuas ibi habere, atq> nonnunq> diuerſorum principum oratores audire,
ſicuti nobis in molcovuia exiſtentib> Lithvuanos oratores audivit, nosq>
eo pariter ex molcovuia accerſitos, vbi mandatis principum noſtrorum
conſectis dimiſſi ſuimus, Porro imperium principu molcovuiæ tempore

vuitoldi

vuitoldi quinçp aut lex mili: vltra Molaisko protendebatur.

Biela principatus cum caſtro & ciuitate eiusdem nominis ad fluuium Opſcha in vaſtis Syluis lexaginta mil: ger: magis in occidentem à molco- vuia diſtat: A Smolentzko triginta lex à Toropetz triginta: huius olim principes ex Gidemino oriundi erant, led Caſimiro Rege poloniae impre- rante lagellonis filij hnc principatum obtinebant, quo tempore bafilius princeps Bizle, qui alias bielski appellatur ad ioannem patrem bafiliij deſe- cit, ſe ſuaq[ur] illi ſubdidit: vxoreq[ur] ſua in eo motu in lithvania relicta aliam vt ſupra dictu eſt in molcovuia duxit: ex qua tres ſuſcepit filios, quos nos apud principem vidimus e quorum numero Demetrius propter patris ſui authoritatem in magno præcio honoreq[ur] habebatur, Porro hi tres fra- tres quamuis ex bielski paterna hæreditate viuebant, eiusq[ur] annuis rediditibus alebantur eo tamen ire non audebant: nam molcouiæ princeps bielski principatum illis ademit titulumq[ur] ſibi vſurpabat.

Rsovuæ Demetriij, ciuitas cum caſtro recta in occidentem viginti tribus miliaribus abeſt à molcovuia: caſtrum a quo princeps titulum ſibi vſur- pat, ad fluuium vuolga ſitum eſt habetq[ur] latiffimam ditionem: Eſt & alia Rsovuæ centum quadraginta milia: à molcovuia, à vuelikiluki viginti, totidem à Plescovuia, quæ deferta appellatur, vltra Rſovuam Demetriij per certa mili: progrediendo in occidentem, eſt ſylua Vuolkonzki dicta, ex qua quatuor fluuriij oriuntur, In ea ſylua eſt palus quæ Fronovuo vo- catur, ex qua fluuius non ita magnus duob: ſere milia: in lacum quendam vuolgo influit vnde rurſus aquarum multitudine adauſt Emergit, Wol- gaq[ur] ſumpta à lacu nomine vocatur, qui multis paludibus ementis multis etiam fluminibus in ſe receptis viginti quinçp vel vt alij volunt ſeptua- ginta oſtijſ in mare Caſpium à Ruthenis Chvualinſko morie appellatum & non in pontum vt quidam ſcripſit exoneratur. Porro Vuolga à Tar- taris Edel à Ptolomeo Rha vocatur, tantaq[ur] inter hunc et Tanaim in cam- pesstribus eſt vicinitas, vt ſeptem duntaxat mili: aiunt diſtans. Quas au- tem ciuitates et Oppida præterlabatur ſuo loco referemus, In eadem ſylua decem ſere à palude fronovuo mil: eſt Dnyeperiſko pagus circa quem oritur Borifthenes qui ab Incolis Dnieper vocatur, quem nunc Borifthe- nem dicimus, haud procul ab eo loco eſt Monaſterium S. Trinitatis vbi oritur alius fluuius priore maior Niepretz p diminutionem dictus, ambo autem hijs fluuriij inter fontes Borifthenis & paludem fronovuo confluunt, quo loco Molcovuitarum & Chloppienſium merces nauius impoſitæ in Lithuaniam deferuntur, ſolentq[ur] mercatores ibi in monaſterium ceu di- uerſorium diuerti: Porro quod Rha et Borifthenes non ex ijsdem ſontibus iuxta quorundam opinionem oriantur, cum ex alijſ tum ex complurium mercatorum certa relatione, qui in illis partibus rem ſecerunt, compertum habeo, Borifthenis autem curſus hic eſt, vt primum viesmam meridiem verſus alluat mox reflexo in orientem curſu. Oppida Drogobuſch, Smo- lenczko, orſcham, & mogileſ præterlabatur, indeq[ur] rurſus in meridiem tendens

Sol. VII.

tendens Chiovuiam Circaffos & otzakovu contingit, vbi deinceps in
pontum exoneratur, videtur eo loco Mare formam lacus habere & otzae
kovu quasi in Angulo est ad ostia Borifthenis Nos enim Ex orfchain
Smolentzko venimus vbi impedimenta nostra nauibus vfcq viefmam
deduximus, et tantum inundabat vt monachus comitem nugarolis & me
fcapha pilcatoria per fyluas longe deuexit, Equi vero natando pluries fuo
perarunt itinera.

Dvuina lacus à fontibus Borifthenis decem fere mili: & totidem à pao
lude fronovuo diffat, ex eo fluuius eiusdem nominis verfus occidentem,
qui à Vuilna viginti mil: abeſt ac dein in ſeptentrionem decurrit, & prope
Rigam metropolim Livuoniæ mare germanicum (quod Rutheni vuae
reczkoie morie vocant) illabitur, alluit vuitepsko, Polotzko, Duneno
burg & non perfluit Plecovuiam vt quidam ſcripſit, Livuouienſes hune
fluuium ex bona parte nauigabilem, Duna appellant.

Lovuat quartus fluuius cæteris tribus minime comparandus, oritur
inter lacum Dvuina & paludem fronovuo aut ex ipfa palude, non potui
equidem eius fontes, etſi haud procul à Borifthenis fontibus diſtant, prors
ſus explorare. Eſt autem ille fluuius, vt eorum annales habent, in quem. S.
Andreas apoſtolus ex Borifthene per ſicum nauiculam traduxit, & qui
emenſis quadraginta ſere milia: Welikiluki alluit, incq ilmen lacum influit.

Vuolock Ciuitas & Caſtrum in oecidentem æquinoctialem viginti
quatuor mili: diſtat à Molcovuia, à moſaisko duodecim ſere, a Tvuer
viginti. Huius loci titulum Princeps ſibi vſurpat, ſoletq quotannis ibi anis
mum falconibus lepores inſectando relaxare.

Vuelikiluki caſtrum et ciuitas in occidentem a molcovuia centum qua-
draginta mili: à Novuogardia magna ſexaginta ſere, à Poloczko autem
triginta ſex mil: diſtat, hac etiam itur ex molcovuia in Lithvuaniam.

Toropecz eſt Caſtrum cum ciuitate inter Vuelikiluki & Smolenczko
ad confinia Lithvuaniæ, diſtat à Luki decem & octo ſere milia:

Tvuer ſue Otvuer ampliſ: olim dicio: vna ex magnis Ruſsiæ princis
patibus ad Vuolgam flu: ſita, triginta ſex miliaribus occidentem æſtiumalem
verſus diſtat à molcovuia, habetq ciuitatem magnam quam vuolga inter,
fluit, in altera autem ripa qua Tvuer molcovuiam ſpectat, caſtrum habet
ex cuius oppoſito, Tvuertza fluuius Volgam influit, quo eqidem in Oto
vuer nauigio perueni, & altero die Rha flu: nauigaui. Porro ciuitas hæc
Epilcopalis ſedes erat, viuente Ioanne bafili patre, quo tempore Tvuer
renſem principatum magnus dux Boris moderebatur, Cuius poſtea filiam
Mariam Princeps Molcovuiæ Ioannes bafili vxorem duxerat, ex eaq
Ioannem primogenitum, vt ſupra dictu, ſuſceperat. Boris autem moritur.
Michael filius ſucceſſit, qui poſtea a ſororio ſuo Mag: Du: Molcovuiæ
Principatu depuſus, exul in Lithvania moritur.

Terſack Oppidum decem mil: à Tvuer, eius dimidia pars ſub Novuo
gardiæ, altera Tvuerenczi dominio erat, duoc ibi locumtenentes impe
B trabant

vuerenczi

em
os
im
oe
us
ſe
am
nos
ui
ſa
ſte
eps

us
ſur
alia
nti,
etrij
ſta,
vo
am
ſol
Itis
ua
um
ar
am
au
ua
em
he
vbi
nbo
unt,
ſi
a
di
bus
um
em
no
em
ens

rabant. Oriuntur ibi quoç, vt łupra dixi, duo fluuij Tvuertzka & Sna,
hic Novuogardiam in occidentem, ille in orientem decurrit, illic fui die
paſce prima legacoñ.

Novuogardia megna ampliſſimus totius Ruſſie principatus eſt, patro
ſermone Novuigorod, quali Noua Ciuitas ſeu nouum caſtrum dicitur:
Quicquid enim Muro cinctum, roboribus munitum aut alioqui ſeptum
eſt, Gorod appellant. Eſt autem ampla ciuitas quam Vuolchovu fluuius
nauigabilis interfluit, qui ex Ilmen lacu vix duobus vuerſt ſupra ciuitatem
emergens, in lacum Neoa, quem nunc Ladoga, ab oppido quod ei adiacet
appellant, illabitur, Novuogardia porro in occidentem æſtiualem à Mo-
ſcovuia centum viginti miliaribus abeſt, quanč ſunt qui centum duntaxat
computant. a Pleſcovuia triginta ſex, a Vuelikiluki quadraginta, ab Ivua-
novugorod totidem, Cæterum ciuitas hæc olim dum floreret, ſuiſ iuris
eſſet, laiſſimam ditionem in quinč partes diſtributam habebat, quorum
quelibet pars non ſolum de publicis ac priuatis rtbus cognoſcendis ad or-
dinarium ac competentem ſuæ partis magiſtratum reſerebat, verum in ſua
dumtaxat Ciuitatis regione contrahere res quascunč ac commode cum
alijs Ciibus ſuis conficere poterat, nec licebat cuiſ ad aliquem alium eiul
dem ciuitatis magiſtratum quacunč in re prouocare, eoč tempore totius
Ruſſiæ maximum ibi erat temporium, ingens enim mercatorum turba vn-
dic ex Lithvania, Polonia, Svuetia, Dania, ipſac germania eo conflue-
bat, ciuesc ex tam frequenti multarum gentium concurſu, opes ſuas copi-
asc augebant, Quin & noſtra tempeſtate, licet germanis ſuos ibi habere
queſtores, ſeu rationarios Imperium eius magna ex parte in orientem et
ſeptentrionem extenditur, Livuoniam, Finlandiam atq Nordvuegiam
ſere contingebat. Eius loci mercatores, cum vno eodem ſehiculo Aue
guſta vindelicorum proſectus eo perueniſſem, me impenſe rogarunt, vt
vehiculum quo tam longum iter emenſus ſuiffem, in æde ipſorum ſacra
perpetue memorie ergo relinquerem, Habuit etiam Novuogardia Prin-
cipatus ad orientem Dvuinam & Vuolochdam, ad meridiem vero dimi-
diam partem Terſak Oppidi, non longe à Tvueria. Et quamuis hæ pro-
uinciæ quod fluuijs paludibus oppleantur, ſteriles ſint commodec habi-
tari non poſſunt, nihilominus ex ſerarum pellibus, melle, cera, & pſicium
eopia magnum quæſtum faciunt, Principes porro qui ipſorum reipub:
præeſſent, ſuo arbitrio ac voluntate conſtituebant imperium augebant,
vicinas gentes quauis ſibi ratione deuinciendo, ſtipendio tanquam auto-
ramento quodampropoſito in ſui defenſionem obſtringentes, ex eiulmodi
gentium, quarum opera Novuogrodeñ in conferuanda rep; ſua vte
bantur ſotietate factum eſt, vt Molci ſuos ſe ibi prefides habere gloria-
rentur Litvuanic viciffim eos ſibi tributarios aſſererent. Hunc princi-
patum dum Archiepſcopus ipſe conſilio ac autoritate ſua ad miniſtraret,
Iohannes baſili moſcovuiæ dux inuaſerat ſeptem perpetuos annos graui
eos bello præmens, tandem menſe Nouembri Anno Domini 1477. ad
fluuium

Sol. VIII.

fluuium Scholona conflictu Novuogradensis: superans, certis quibusdam conditionibus ad deditionem eos compulit, prefectum suo nomine vrbi impoſuit, cum autem abſolutum in hofe imperium nondum ſe habere puſtaret, nec ſi line armis id ſe affequi poſſe cerneret, ſub religionis pretextu, ac ſi a Rhutenico ritu deficere volentes in fide contineret. Novuogardiam venit, eamque hac simulatione occupauit, inſe ſeruitutē redegit, Archiepiscopum, Ciues, Mercatores, externos omnibus bonis ſpoliauit, Trecentoscurus abcurrus inde auro argento gemmis, onuſtos vt quidam ſcripſere, moſcovuiam abduxit, equidem Moſco vuiæ diligenter de hac re perconatabar accepi, longe plures currus præda onuſtos inde abductos ſuiffe, Nec mirum, nam capta ciuitate, Archiepiscopum ditiores & potiores omnes ſecum moſcovuiam abduxerat, inſe horum poſſessiones, ſubditos ſuos quali nouas colonias remiserat, ex illorum ita poſſessionibus præter communes redditus maximum quotannis vectigal in ſilcum percipit, De Archiepiscopatus quoque prouentibus cuidam Episcopo tum à ſe coſtituto paruit, duntaxat reddituum portionem conceſſerat, quo mortuo ſedes Episcopalis diu vacabat tandem ad maximam ciuium ac ſubditorum pectitionem, ne perpetuo episcopo carerent rurſus quendam nobis tum præſentibus inſtituerat.

Novuogradensc商 olim Idolum quoddam nomine Perunfo loci quo nunc eſt Monaſterium, quod ab eodem Idolo Perunzki apfelatur, collocatum in primis colebant, venerabantur, dein Baptifmate affumpto, id loco motum, cum influmen vuolchovu dieeſſent, aduerſo dicitur fluio nataſſe, & circa pontem auditam ſuiffe vocem, Hæc vobis Novuograden in mei memoriam, ſimulque cum dicto ſuſtem quendam mox in pontem proiectum ſuiffe, ſolet etiamnum contingere, vt certis anni diebus hec vox Perunfaudiatur, qua audita ſubito eius loci ciues concurrunt, ſecuſuſtibus mutuo cedunt, tantus inde tumultus quoque oboritur, vt vix magno præſeſt iabore ſedari poſſit, Accidit præterea vt annales eorum referunt, dum Novuogradensis Corſun grætie ciuitatem ad ſeptem perpetuos annos graui obſidione preſarent, Interim vxores eorum more perteſe tum etiam de ſalute ac aduentu maritorum dubitantes, ſcruis nuberent, Expugnata tandem ciuitate quum victores mariti ex bello reuerſi, æreas portas, ſuperate vrbis ac magnam quandam Campanam, quam ipſi in cathedrali eorum eccleſia vidimus, ſecum attuſſent, ſerui Dominos quorum vxores duxerant vi repellere conarentur, domini indignitate rei commot, depoſitis, cuiusdam conſilio, armis lora & ſuſtes tanquam in mancipia arriperent, quibus ſerui territi inſe fugam conuerſi, loco quodam qui etiamnum Chloppigrod, hoc eſt Seruorum Caſtrum, dicitur, ſe reciperent defendere, ſeruere, verum victi, meritis à dominis ſupplicijs affecti ſuere, Habet No: vuogardia in ſolſtitio æſtuali longiſſimum diem x viii horarum & vii: tra Regio multo frigidior eſt ipfa moſcovuia, gentem quoque humaniſ: ac honetam habebat, Sed quæ nunc procul dubio, peſte moſcovuitica, quam

B if eò comme

et commeantes moſci ſecum inuexerunt, corruptiffima eſt.

Ilmen lacus, qui in antiquis Ruthenorum ſcriptis Ilmer vocatur, & quem alij Limidis lacum appellant, eſt ſupra Novuogardiam duobus vuerſt, in longitudinem xii. in latitudinem vero viii. mili: germanicis patet, duosq[ur] pr[er]ter alios celebriores fluuios excipit, Louat & Scholona, ijs ex quodà lacu emergit, Vnum vero emittit Vuolchovu, qui Novuogardiam interlabitur, cmenſisc[ur] triginta ſex mili: Ladoga lacum ingrediretur, ijs in latitudinem ſexaginta, longitudinem centum ſere mili: Inſulis tamen quibusdam interieſtis patet, eſſunditq[ur] magnum fluuium Neoa, qui occidentem verſus in germanicum mare ſex ſere mili: decurrit, ad cuius oſtia ſub dominio moſci in medio flumine ſitum eſt caſtrum Oreſchack, quod germani Nutenburg appellant.

Rufs, olim antiqua Ruſsia dicta, antiquum oppidulum eſt, ſub dicione novuogardiae à qua duodecim, ab Ilmen vero lacu tredecim mili: diſtat, habet Salfum fluuium quem ampla ſoſſa in modum lacus ciues coercerent, indeq[ur] aquã per canales pro ſe quisq[ur] in ædes ſuas deriuant, ſalc[ur] coquut.

Ivuanovugorod caſtrum Ioannes Basiliij à quo etiam nomen accepit ad ripam Narvuæ fluuij lapide exegdificauit, Eſt ibi quoq[ur] ex aduerſo in altera ripa Livuonienſium caſtrum quod ab eodem fluuio Narvua appellatur. Hæc duo caſtra Narvua fluuius interlabitur, dominiumq[ur] novuograden ab Livuoiien[diuidit]. Porro Narvua flu :nauigabilis ex eo lacu quem ruſtheni Czutzko ſeu Czudin, latini bicis ſeu pelas, germanij vero Peijfues appellant, emergit, duobusq[ur] in ſe receptis fluuijs Plescovuia & Vuelika reca qui venit ex meridie: Opotzkacq[ur] oppidum Plescovuia à dexteris reoſiſta præterfluit, ſacilis autem ex Plescovuia in mare Baltheum eſſet nauigatio, niſi ſcopuli quidam non longe ab Ivuanovugorod & Narvua im pedimento eſſent.

Pleſcovuia ciuitas ad lacui ſita eſt, ex quo eiufdem nominis fluuius emerget, ac p[ro] mediam ciuitatem decurrit ſex mil: in lacui quem rutheni Czutzko vocant, exoneratur, ſola autem Pleſcovuia in toto moſci dominio muro cingitur. Eſtq[ur] in quatuor partes diuila, quarum ſingulq[ur] ſuis menibus comtinentur, quæ res quibusdam occasionem erroris prebuit, vt eam quadruplici muro cinctam eſſe dicerent, Huius Ciuitatis dicio, ſeu principatus genitiliter Pskovu, ſeu obſkovu vocat, olim ampliſſiuiq[ur] iuris erat, ſed eam tandem Ioannes Basiliij Anno domini M. D. IX. quorundam Sacerdotum prodicione occupauit, atq[ur] in ſeruitutem redegit, item Campanæ ad cuius pulſum ſenatus ad remp: conſtituendam cogebatur, abſtulit ipſisc[ur] p[er] colortias alio deductis introductisq[ur] in eorum locum moſcis libertatem eorum prorſus imminuit, vnde factu, vt pro cultioribus atq[ur] adeo humanioribus Pleſcovuien[.]moribus corruptiores in omnibus ſere reb[us] Moſcovuien[.]ſiui mores ſunt introducti, Tanta enim in contractibus Pleſcovuien[.]erat inotegritas tandor, & ſimplicitas, vt omni verboſitate in fraudem emptoris omiſſa, vno tantu verbo res ipſas indicarent, Pleſcovuien[.], autem, vt etiam hoc

Sol. IX.

hoc obiter adiçiam in hune vſcþ diem Cælarie non ruthenorum ſed Po-
lonorum more, Bifurcata vtuntur, diſtat autem Plescovuia in occidentem
triginta ſex mili: à Novuogardia Ab Ivuanovugorod quadraginta, totis
dem à Vuelikiluki, per hanc quoſci ciuitatem ex Molcovuia & Novuo-
gardia itur Rigam Livuoniæ Metropolim quæ ſexaginta mili: à Plesco-
vuia diſtat.

Vuotzka Regio inter occidentem & Septentrionem ſita viginti ſex
aut ad ſummum triginta mili: abeſt à Novuogardia, inčþ ſiniftra caſtrum
Ivuanovugorod relinquit, in hac regione hoc prodigij loco refertur, ani-
malia cuiuscuncþ generis in eam inducſa fuerint, colorem ſuum in albedi-
nem mutare, locus hic poſtulare videtur, vt rationem locorum & fluuios-
rum circa mare vſcþ fines Svueciæ perſtringam, Nervua fluu: quemad-
modum ſupra dixi, Livuoniam à molſci dicione diuidit, à quo ſi ab Ivuanos-
gorod ſecundum littus maris, ſeptentrionem verſus progrediare, Pluſa-
fluuius occurrit, ad cuius ofſtia lamma caſtrum ſitum eſt, duodecim mili :
ab Ivuanovugorod: A lamma totidem ſpacio quatuor mili: occurrit ca-
ſtrum & fluuius eiusdem nominis Coporoia, inde ad flu: Neoa & caſtru-
Oreſchack ſex mili: pumerâtur, ab Oreſchack vero ad fluu: Corela vnde
Ciuitas nomen accepit ſunt ſeptem mili: Atcþ inde tandem itinere duodes-
cim mil: peruenitur ad fluuium Polna, qui dominium molſci à Finlandia
quam rutheni Chainſka Semla vocant, quæ ſubdicione Regum Svuetiæ
eſt, diuidit,

Eſt & alia Corela præter iam nominatam, prouincia, quæ ſuum Teræ
ritorium atcþ Idioma habet, ſexaginta ſere & amplius mili: à Novuogaro-
dia in Septentrionem ſita, quamuis à finitimis quibusdam gentibus tribu-
tum exigit, nihilominus & ipfa Regi Svuetiæ item & Molco ratione do-
minij Novuogradeñ. tributaria eſt.

Solovuki inſula in Septentrionem inter Dvuinam & Corelam pro-
uinciam à continenti octo mil: in mari ſita eſt, quæ quantum á Molcovuia
diſtet propter crebras paludes ſyluas et Vaſtas ſolitudines, certa interualli
ratio non habetur, quamuis ſint qui eam 300. mili: à Molcovuia, à Bie-
loyeſero autem 200. abeſſe dicant, ſal in ea inſula copioſus decoquitur,
Eſtcb ibi Monaſterium in quod mulierem aut virginem ingredi grande
piaculum eſt. Eſt etiam ibi pifcatio copioſa pifcium, quos indigene Selgi
vocant, quos nos haleces eſſe putamus, aiunt hic ſolemæſtiuali ſolſticio
perpetuo, duabus tantum horis exceptis, ſplendere.

Dimitriovu ciuitas cum caſtro à molcovuia ab occidente in Septeno-
trionem parum deflectendo duodecim mili: diſtat, Hanc Georgius magni
Ducis frater, tunc poſſidebat, eam lachroma flu: qui Seſt fluuium influit,
præterlabitur. Porro Seſt Dubnam, qui in vuolgam exoneratur, excipit,
vnde tanta fluuiorum commoditate, magnæ ibi Mercatorum opes, qui
merces ex Caiſpo mari per vuolgam labore nò ita magno in diuerſas paro-
tes atcþ adeo Molcovuiam vſcþ inducunt.

B iij. Bieloyeſero

Bieloyefero einitas cum caſtro ad lacum eiufdem nominis ſita eſt, ſo
na: autem ruthenis Bieloyeſero, albus lacus. Porro ciuitas non eſt in ipſo
lacu ſita, vt quidam retulerunt, paludibus tamen ita vndequaq[us] cingitur
vt in expugnabilis eſſe videatur, qua re ducti principes moſcovuiæ Theſ
ſauros ibi luos recondere ſolēt. Ab eſt autem Bieloyeſero in ſeptentrionem
centum mili: à Molcovuia, totidemq[ui] à Novuogardia magna, duæ vero
viæ ſunt per quas ex moſcovuia itur Bieloyeſero, Altera propinquior per
vglitz hiemali tempore, Aeſtate per Iaroflavu altera, vtraq[ui] autem via
propter crebras paludes & ſyluas, fluuijs obſitas haud commode, niſi ſtra
tis pontibus & concretis glacie conficitur, quo fit vt ibi locorum, difficula-
tate miliaria ſunt breuiora. Accedit ad hanc itineris difficultatem, vt pro-
pter crebras paludes ſyluas, ac vndiq[ui] concurrentes fluuios, loca inculta
ſint, nullisq[ui] ciuitatibus frequentata, Lacus ipſe duodecim mil: in longitu-
dinem totidemq[ui] in latitudinem patet, in quem trecenti, vt fertur, & lexæ
ginta fluuij exonerantur, vnus autem Schock ſina tantum ex eo emergit,
qui quindecim mil: ſupra Iaroflavu & quatuor infra Mologam oppida,
Vuolgam influit, Pifces qui ex vuolga in hunc fluuium ac lacum perueni-
unt meliores ſunt, Imo tanto nobiliores quanto diucius in eo fuerint redo-
duntur, in quibus agnoſcendis ea eſt pila[tor]um pericia, vt pifces in vuol-
gam reuerſos captoſq[ui], quanto tempore in eo fuerint agnoſcant. Huius
loci indigenæ proprium habent idioma, quamuis nunc ferme omnes ru-
thenice loquantur, longilſimum hiij diem in Solſtitio æſtuali dicuntur ha-
bere, decem & nouem horarum. Retulit nobis quidam haud partu nomi-
nis vir, ſe primo ſere cum arbores iam frondeſcerent celeri curlu ex Mo-
ſcovuia Bieloyeſer[ui] contendiffe, ſuperatoq[ui] vuolga fluio reliquum itio
neris, quod omnia ibi niuibus glacieq[ui] oppleta eſſent, vehiculis conſeciffe,
Et quamquam longior ibi hyems ſit, fruges tamen eo quo in Molcovuia
tempore & matureſcunt & colligutur. A lacu Bieloyeſero intra teli iaſtum
eſt alius lacus Sulphur proſerens, quod fluuius quidam ex eo manans, ceu
ſpumas ſupernatantes affatim ſecum deſert. Inſcicia tamen populi eius ibi
nullus vſus eſt.

Vglitz ciuitas cum caſtro ad litus Vuolgæ ſita eſt, diſtatcq[ui] à Mo-
ſcovuia viginti quatuor, à Iaroflavu triginta, à Tvuer quadraginta mili:
Ceterum hæc prædiecta caſtra ſunt in meridionali Vuolgæ ripa; ciuitas
vero ex vtraq[ui] parte.

Chloppigrod locus, in quem Novuogradenſium ſeruos confugiffe
ſupra dixi, duobus mil: diſtat ab Vglitz, haud procul inde caſtrum nunc
demo[lit]um co iſpicitur ad flu: Mologa, qui ex Novuogardia magna
octuaginta mili: fluens, Vuolgam ingreditur, in cuius oſtij[s] eſt eiufdem
nominis ciuitas & caſtrum, à quo duob: mili: in eiufdem fluminis ripa
Ch'oppigrod Eccleſia tantum ſita eſt, eo loci Nundinæ in toto Molſci
Domini, quarum etiam alias memini ſunt frequentiſſimæ, eò etenim præ-
ter Svuetenſes Livuonienſes atq[ui] Molcovuitas: Tartari alieq[ui] quam
plurime

Sol. X.

plurime gentes ex orientalibus septentrionalibus partibus confluent, quæ rerum tantum permutatione vtuntur, rarus enim ac ferme nullus apud has gentes est, auri argentiue vſus, veſtes factas, acus, cultellos, cucles, aria, ſecures, alijſqæ eiulmodi vt plurimum pellibus permutant.

Pereaſlavu Ciuitas & Caſtrum à ſeptentrione aliquantum vergens in orientem viginti quatuor mili: abest à Molcovuia ſita est ad lacum, in quo vt in Inſula Solovuki ſelgi píſciculi, quorum ſupra memini capiuntur, Ager ſatis fertilis est & copioſus, in quo perceptis frugibus princeps venatione tempus fallere ſolet, Eſt in eodem agro lacus ex quo ſal decō quitur, per hanc ciuitatem proficiſcuntur, quibus Novuogardiam inferioſtem, Caſtroma, Iaroflavu, & Vglitz eundum est, in his partibus vera itinerum ratio propter crebras paludes & ſyluas haberi non potett, eſt etiam ibi Nerei fluuius ex lacu quodam proſluens, qui ſupra Vglitz vuolsgam influit.

Roſtovu ciuitas & caſtrum Archiepſcopalis ſedes, cum Bieloyeſero & Murom, inter præcipuos & antiquiores Ruſsiæ principatus, poſt No. vuogardiam magnam habetur, eò ex Molcovuia, recta per Pereaſlavu itur, à qua decem mili: diſtat, ſita eſt ad lacum ex quo Cotoroa fluu: qui Iaroflavu præterlabiur emergit, Vuolgamcβ influit, ſoli natura fertilis eſt, píſcibus inprimis ac ſale abundans, Regio hæc olim ſecundo genitis magnorum ducum Ruſsiæ propria erat, quorum poſteri nouiſtline per Ioannem baſili patrem ea depuſi exutiçp ſunt.

Iaroflavu ciuitas & caſtrum ad ripam Vuolgæ, diſtat à Roſtovu duodecim recta itinere ex Molcovuia ſumpto, Regio ſatis fertilis eſt, ea prefertim parte, qua vergit ad Vuolgam, quæ etiam quemadmodum Roſtovu ſecundo genitorum principum erat, quas monarcha ipſe vi oppreſſit, & quamquam prouinciæ duces, quos Kneſoſs appellant, adhuc ſuper ſint. Titulum tamen Princeps Kneſis velut ſubditis regione conceſſa ſibi vſurpat, Tres autem Kneſi ſecundo genitorum poſteri, quos rutheni Iaroflavuski appellant, eam regionem poſſident. Primus eſt baſilius, Is qui nos ex hoſpicio ad principem duxit & reductit, Alter eſt Simeon ſces derovuitz à Kurba patrimonio ſuo Kurbiki dictus, homo ſenex ſobrieate ſingulari ac ipſa vitæ rigiditate, qua ab in eunte ætate vſus eſt, valde exhauſtus, muſtis enim annis eſu carnis abſtinuit, píſcibus quoq Solis, Martis & Saturni tantum diebus veſcebatur, Lunæ vero Mercurii & Veneris ab eſdem ieiuni tempore abſtinebat, hunc magnus Dux aliquan do per Permiam in luhariam ad longinquas gentes debellandas cum exercitu ſupremu Imperatorc mittebat, qui bonam ei itineris partem ppter niuis magnitudinem, pedes confecit, quibus diſſolutis reliquu itineris nauii gijſ peregit, vſtimus eſt Ioannes cognomento Poſſetzen, qui Principis ſui nomine oratorem apud Carolu Celarem in Hispanijs agebat, et nobilcum reuerſus, qui adeo paup eſt, vt veſtes et Kolpackh cp capitis tegumentum eſt, aliunde ( cp certo ſcimus) pro conficiendo itinere corromdato ſumebat.

B iiiij Quare

Quare multum errasse videtur, qui scripfit hunc principi fuo in quacumque necessitate triginta milia equitum ex dicione seu patrimonio fuo mittere posse.

Vuolochda Prouincia, Ciuitas & Castrum in qua Episcopi Permises fedem quidem suam fed sine imperio habent, ab eiusdem nominis fluio nomen accepere, sita est inter orientem & Septen: ad quam ex Molcovuia per Iaroflavu itur, abest autem a Iaroflavu quinquaginta mil: ger: à Bioloysero, fere quadraginta regio tota paludinoisa & Syluestris est, vnde fit ut exactam itineris rationem ppter crebras paludeset fluuatorum amfractus hoc quoque in loco viatores obseruare non possunt. Quo enim magis pro grediare hoc plures & inuie paludes, fluuij ac Sylue occurrunt. Porro Vuolochda fluo in Septen: ciuitatem præterlabitur: Cui Suchana fluo ex lacu cui Koinzki nomen est, emergens, octo mil: infra ciuitatem iungitur nomenque Suchanæ retinet, atque inter Septen: & orientem labitur Vuo, lochda prouincia olim subdicione Novuogardiæ mag: erat, quæ cum castrum natura loci, firmum habet aiunt principem partem thelauri sui illic reponere solere, Eo anno quo nos molcovuiæ eramus, tanta illic erat anone caritas, ut vnus quo ipsi vtutur frumenti modius xiii. dengis venteretur, qui alioqui in Molcovuia III. v. aut sex dengis emi solet,

Waga fluo: pifcofus inter Bioloysero & Wolochdam in paludibus denfiffimisc fyluis oritur ac dvinam fluo: influit, fluuij accole quod panis vfu fere careant, venacione viuunt, Capiuntur autem ibi Vulpes Nigrae & coloris cinericei porro compendiario itinere inde ad prouinciam & fluo: dvuina peruenitur,

Vftijug prouintia a ciuitate & caftro, quæ ad fluo: Suchana sita funt non men accepit, a vuolochda abest centum milia: à Bioloysero centum quas draginta, hæc prius ad oftia fluuij lug, qui ex meridie in Septen: fluit sita erat, poſtea propter loci commoditatem ad dimidium fere miliare ſupra oftia poſita est, vetuſque nomen adhuc retinet, Nam ruthenis Vſteie oftium est, vnde vſtyug, quaſi hoſtium lug dicitur, hæc prouincia olim ſubieſta erat novuogardiæ magne, in qua rarus & propemodum nullus panis vſus pifcibus & feris pro cibo vtuntur, Sal ex Dvuina habent. Idioma quoque proprium quamuis ruthenico magis vtuntur, Zabellinorum ibi pelles nec multæ nec admodum excellentes, aliarum tamen ferarum, pellibus abundant vulpinis prefertim nigris.

Dvuina prouincia et fluo: ab lug & Suchana fluuatorum confluxu Dvuine nomen accepit, Nam Dvuina ruthenis duo vel binifonat, is fluuius emensis centum mil: Oceanum septen: qua Svueciam & Nord vuegiam alluit atque à terra incognita Engraneland diuidit, ingreditur, Hæc prouincia in ipfo Septentrione sita olim novuogradenſium dicionis erat, numerantur autem a Molcovuia ad Dvuinæ oftia trecenta mil: quamuis vt antea dixi in regionibus quæ trans vuolgam funt, propter crebras paludes, fluuios ac valtas ſyluas itineris ratio obſeruari non poteſt, coniectura tamen ducemur vt.

vuïsche Camenckh & Tolstichk, tandem in flu : Mezen, quo ſex dierum itinere ad eiuldem nominis pagum in oſtijſ fluuij Piesza ſitum peruenitur per quem rursus a ſiniftra orientem æſtiualem verſus aſcendendo trium ebdomadarum itinere Pielcoya flu : occurrit, vnde tranſlatis per quinque verſt, in duos lacus nauibus gemine patent viæ, quarum altera parte ſiniftra in flu : Rubicho, per quem in flu : Czircho, peruenitur, ducit. Alij via altera & breuiore ex lacu naues recta in Czircho deferunt, a quo niſi tempeſtate detineantur, trium hebdomadaru ſpacio in fluuiu oſtia, Czilme, magnum Petzora fluuium, qui eo loci duarum verſt latitudine extenditur influentem deueniunt, quo delapſi ſex dierum itinere ad oppidum & caſtrum Puſtooſero, circa quod Petzora ſex oſtijſ oceanum ingreditur, per uenitur, Huius loci Accolæ ſimplici ingenio homines, Anno Domini M. D. x viii, primum baptiſmum ſuſceperunt, A tzilme oſtijſ, vſcp ad oſtia flu : Vſsa per Petzoram eundo, eſt iter vius menſis, Vſſa autem fontes ſuos habet in monte Poyas ſemnoi, qui ab ortu æſtiuali ad leuam eſt, ſluitc ex ingenti eiusdem montis ſaxo, quod Camen Bolſchoi vocant, Ab Vſſe fontibus, vſcp ad eius oſtia vltra mille verſt numerantur. Porro Petzora à meridiionali ac hiemali parte fluit, à quo ex vſſe oſtijſs aſcendendo vſcp ad oſtia Stzuchogora fluuij eſt iter trium hebdomadarum, Qui hoc itinerar, trium conſcripſerant, dicebant inter Stzuchogore et Potzſcheriema fluuiu- orum oſtia ſe quieuiffe, atq ad vicinum caſtrum Strupili quod ad littora ruthenica in montibus ad dextram ſitum eſt, comeatum quem ex ruſsia ſecum portauerant depoſuiffe : Vltra Petzora et Stzuchogora fluuios ad montem Camenipoias. Item mare inſulas vicinas, Caſtrum, Puſtooſero varie & innumere gentes ſunt, quæ vno ac communi nomine Samoged ( qualiſ dicercs ſe iſpſos comedentes) nuncupantur, Apud hos magnæ proſuentus Auium diuerſorum animalium, vt ſunt Zabellini. Martes caſtos res Hermelli aſpreoli & in oceano Mors animal de quo ſupra, preterea veſs. Item Albi Vrſi, Lupi, Lepores, equi vuoduani, Cete, pili, cisc, nos mine Semſi, alij, quam plurimi, he vero gentes in moſcovuiam non veniunt, ſunt enim ſere, quæ aliorum hominum cætum vite, ſocietatem reſſugiunt. Ab Stzuchogore oſtijſs aduerſo flumine vſcp ad Poiaſſa, Arta vuſche, Cameni maiorem, Poiaſſa iter trium hebdomadarum. Porro ad montem Camen trium dierum aſcensus eſt, à quo deſcendendo ad fluuium Artavuifcha, inde ad Sibut flu : à quo caſtru Lepin, à Lepin ad Soſſam flu : peruenitur, huius fluuij accole Wogolici nuncupantur, Soſſa autem à dexteris reliſto ad flu : Obij, qui oritur ex Kitaisko lacu, peruenitur, quem vix vno die & celeri curſu traiecerunt, adeo vaſta huius fluuij latitu, do eſt, vt ad octoginta ſere verſt extendatur, hunc quo, Vuogulici & Vgritzſchi gentes accolunt, Ab Obea caſtello ſecundum obi flu : aſcendendo vſcp ad Irtiſche flu : in quem Soſſa ingreditur, oſtia, eſt trium menſium iter, in his locis duo caſtra ſunt, Ierom & Tvmen, quibus præſunt domini Kneſi luhorski magno Duci moſco vt aiunt vectigales, multa ibi animalia

Sol. XII.

animalia pellesque quam plurime.

Ab irtische fluuij oftijds ad castrum Gruftina, duorum menſium iter,
à quo ad lacum Kitai per Obi fluuium, quem fontes ſuos in hoc lacu habere
dixi, eſt plusquam trium menſium iter, Ab hoc lacu plurimi homines nigri
communis ſermonis expertes veniunt: Merces varias in primis autem
vniones, lapides præciſos, ſecum adſerentes, quas populi Gruſtintzi &
Serponovutzi mercantur, hi à caſtro Serponovu Lucomoryæ vſtra obi
flu: in montibus ſitæ, nomen habent, Lucomoryæ autem hominibus mira-
bile quiddam ac incredibile & ſabule per ſimile aiunt accidere, quos in ſin-
gulos annos nempe XXVII. die Nouembris, quæ apud ruthenos S: Ge-
orgio ſacra eſt, mori aiunt, ac vere inſequenti maxime ad XXVIII. Aprilis
tranarum inſtar, denuo reuiuſcere. Cum his quoque Gruſtintzi & Serpo-
novuzti populi noua & alias, inſonueta habent commertia, cum enim ita,
tum tempus moriendi ſeu dormiendi ipſis imminet, merces certo loco de-
ponunt, quas Gruſtintzi et Serponovutzi reſiſtis ſuis interim æqua com-
mutatione mercibus auferunt, eas illi rediuiui, ſi iniquiore æſtimatione ab-
ductas eſſe viderint, rurſus repetunt, vnde lites plurime ac bella inter eos
oriuntur, Ab Obi fluuio, parte ſiniftra deſcendendo, ſunt Calami populi,
qui ab Obiovua et Pogola eo commigrarunt, Inſtra obi ad auream Anum
vbi Obi oceanum ingreditur, fluuij ſunt Solsa: Berezvua & Danadim,
qui omnes ex monte Camen Boſſchega Poiaſa, ſcopulis coniunctis oris
untur, ab his fluminibus quecunque ad auream Anum vſcę gentes habitans
veſtigales dicuntur Principi molco vuiæ,

Slataba id eſt Aurea anus Idolum eſt, ad Obi oſtia in Prouincia Ob-
dora in vlteriori Ripa ſitum, ſecundum Oby littora viciniscircum flu-
minibus multa paſſim caſtra ſita ſunt, quorum domini omnes principi
molcovuiæ ( vt ſerunt) ſubijciuntur, Narrant ſeu vt verius dicam fabu-
lantur hoc idolum Aurea Anum ſtatuam eſſe, in formam cuiſdam Anus
quæ filium in gremio teneat, atc ibi iam denuo alterum cerni infantem,
quem eius nepotem eſſe aiunt, Preterea inſtrumenta quedam ibi poluiffe,
quæ perpetuum ſonum in modum tubarum edant, quod ſi ita eſt equidem
ventorum vehementi & perpetuo in ea inſtrumenta flatu fieri puto.

Coffin fluu: ex montibus in Lucomorye delabitur, in huius oftijds
Coffin Caſtrum eſt, quod olim Knes vuentza, nunc vero illius filij poſſi-
dent, eó à Coffin magni fluuij ſontibus eſt iter duorum menſium, Porro
ex eiſdem fluuij ſontibus alter flu: Caſſima oritur, emenſacLucomos-
ria in magnum flu: Tachnin influit, vſtra quem prodigioſe forme homis
nes habitare dicuntur, quorum alij ſerarum more toto corpore pilis hors
rent, alij caninis capitibus, Alij prorſus ſine collo pectus pro capite habent,
longasc line pedibus manus, Eſt & in Tachnin fluuio pifcis quidam, ca-
pite, oculis, naſo, ore, manibus, pedibus, alijſp humana prorſus forma,
nulla tamen voce, qui, vt alij pifces, ſuae ex ſe præbet obſonium.

Hactenus quæcunque retuli ex oblato Itinerario ruthenico à me ad
verbum

verbum traducta funt, in quibus & si fabuloſa quedam, vix cepera credibilità
eſſe videantur, veluti de hominibus mutis, morientibus & reuiuſcentibus
Aurea anu, monſtroſis hominum formis, Pisccepera humana eſſigie, de qui
bus et ſi ipſe quoque diligenter inueſtigauerim, nihil tamē certi à quopiam
qui ea oculis ſuis viduſet, quamuis omnium fama rem ita ſe habere prædie
carent, cognoſcere potui. tamen vt alijſ ampliorem harum rerum præ-
berem inueſtigandi occafionem, nolui quicper obmittere vnde & locorum
vocabulis iſdem quibus à rutenis nuncupantur vſus ſum.

Nols Rutenis nafus dicitur, quo nomine promontoria ad nafi ſimilis
tudinem in mare prominencia vulgo appellant.

Montes circa Petzoram flu: Semnoi poyas, id eſt Cingulus mundi vel
terræ vocantur. Poyas enim ruthenis cingulum lignificat.

Lacus Kithai à quo magnus Chan de Chathaia quem moſci Czar,
Kythaſki appellant, nomen habet, Chan autem Tartaris Regem ſonat.

Lucomorye loca maritima ſylueſtria funt, ab accolis, ſine viſſa ædibus
habitantur, quamuis autem itinerarij author plurimas Lucomorye gentes
principi moſcovuiæ ſubieſtas eſſe referebat, tamen cum in propinquo
regnum Tumen ſit, Cuius princeps Tartarus eſt, & vernacula eorum
lingua Tumenſki Czar, id eſt Rex in Tumen appellatur, magna cip damna
haud ita pridem principi moſcovuiæ intulit, veri ſimile eſt, propter vicis
niam has gentes ipſi pocius ſubieſtas eſſe.

Ad Petzoram flu: Cuius in itinerario mentio ſit, ciuitas & caſtrum
Papin ſeu Papinovugorod ſitum eſt, huius accole Papini qui diuerſum
à ruthenico idioma habent, nuncupantur. Vltra hunc fluuium altiſſimi
montes ad ripas vſc preſtenduntur, quorum vertices ob continuos ven-
torum flatus omni prorfus materia graminec fere carent, hij & ſi varijs in
locis varia habeant nomina, communiter tamen Cingulum mundi vocan-
tur, in his montibus nidificant Gerofalcones de quibus ſupra, cum de Prin-
cipis venatione verba facerem, abunde dictum eſt, Creſcunt etiam illic ar-
bores cedri, circa quas nigerrimi Zebelli reperiuntur, at in principiis
moſcovuiæ dicione hi montes ſoli viſuntur qui veteribus Riphei forte vel
hyperborei montes viſi funt, & quod perpetuis niuibus ac glacie rigeant,
traſirijs facile non poſſunt, Engroneland prouinciam incognitam faciunt,
Baſilius Ioannis filius moſcovuiæ dux aliquando ad exploranda vltra
hos montes loca gentesc debellandas duos Præfectos ex ſuis per Per-
miam & Petzoram miſerat, Simeonem Pheodorovuitz Kurbſki à patria
monio ſuo ita nuncupatum, ex Iaroflavuſki genere oriendum, Et knes
Petrum vſchatoi quorum Kurbſki me in Moſcovuia exiſtente adhuc in
viujs erat, mihijs de hac re percontanti decem & ſeptem in ascendendo
monte dies ſe conſumpſiffe dicebat, nece tum montis verticem qui patrio
nomine Stolp hoc eſt columna nuncupatur ſuperare potuiffe, Extenditur
mons ille in oceanum vſc ad oſtia Dvuine & Petzora fluuiorum, Et hec
de Itinerario ſatius.

Ad principatus

AD PRINCIPATVS MOSCOVVIAE REDEO.

SOL. XIII.

S Vsdali Principatus cum eiusdem nominis caftro & ciuitate in qua leodes Episcopalis est. Inter Rostovu & Vuolodimeriam sita est. Quo tempore Molsci Imperii fedes Vuolodimeria erat, inter præcipuos hic principatus numerabatur, reliquarum adiacencium vrbium metropolis erat, crescente poſt imperio eius, ſede Molcovuiam tranflata, Principum fecundo genitis et attributus, quorum tandem poſteri, ex quibus Balilius Schuifki cum nepote exfratre ( qui dum nos molcovuiæ eſlemus, adhuc viuebant) per loannem bafilij eo ſunt exuti, inſignein ea vrbe veſtalium monaſterium est, in quo Salomea, à Baſilio repudiata, erat incluſa, inter omnes principis Molcovuiæ principatus ac prouincias vbertate ſoli reſumque omnium copia Reſan primas ſibi vendicat, ſecundum hanc ſunt Iaroflavu, Rostovu, Pereaſlavu, Susdali, Vuolodimeria, que, ſertilitate terre, proxime accedunt.

Caſtromovugorod ciuitas cum caſtro in vuolge littore ad orientem æſtiualem viginti ſere mili: abest ab Iaroflavu, Novuogardia inferiori circiter quadraginta, ſunius à quo ciuitas nomen habet, ibi Vuolgam inefluit.

Galitz aliis Principatus cum ciuitate & caſtro, ex molcovuia in orientem per Caſtro novugorod euntibus occurrit.

Vuiatka prouintia vſtra Kamam flu: in orientem æſtiualem centum quinquaginta ſere miliaribus abest à molcovuia, ad quam itinere breuiore quidem ſed difficiliore per Caſtromovugorod & Galitz peruenitur, nam præter paludes ac nemora, quæ inter Ga itz & Vuiathkam ſunt iterque impediunt, Czeremiſſe populi, paſſim ibi vagantes Iatrocinantur, quare fit, vt itinere per Vuolochdam & vſtyug longiore ſed faciliore tucioreque o proficiscuntur. Diftat autem Vuiathka ab vſtyug centum viginti mil: A Cazan ſexaginta, Regioni eiusdem nominis fluuius nomen dedit, in cuius littore ſunt Chlinovua, Orlo, & Slovuoda. Et Orlo quidem quatuor mil: est infra Chlinovuam. Dein ſex mil: occidentem verſus descendendo Slovuoda, Cotelvitz autem octo à Chlinovua miliaribus ad Rhecitzam flu: qui ex oriente fluens inter Chlinovua & Orlo in Vuiathkam exoneratur. Regio paluſtris & ſterilis est, ſeruorum fugitiuorum velut aſilum quodam: melle, ſeris pifcibus, à ſpreoliſcę abundans, hæc olim Tartarice dicio nis erat; adeo vt adhuc hodie vſtra citraque Vuiathkam maxime in oſtis quibus Kamam flu: ingreditur, tartari imperent, itinera illic computantur per czunckhas, czunckhas autem continet quincenti verſt. Kama flu: exoneratur in Vuolgam duodecim mili: infra Cazan, huic fluuo adiacet Sibier prouincia.

Permia magna & ampla prouincia à Molcovuia ducenta quinquaginta ſeu vt quidam volunt trecenta mil: recta inter orientem & Septentrionem diſtat, Ciuitatem eiusdem nominis ad Viſchora flu: habet, qui

C decem

decem mil. infra Kamam influit eo propter crebras paludes & fluuios
terrestri itinere vix nifi hieme peruenitur, æstate vero per Vuolochdam.
Vityug, vitzechdaþ fluuium qui duodecim ab vityug mil: Dvuinam
influit, Nauigijs iter hoc facilius conficitur, cæterum qui ex Permia in
vityug proficilcuntur, ijs aduerfo Viſchora nauigandum eſt, emenſis
aliquot fluuijs, nauibus terra quando in alios fluuios tranflatis ad vity,
ug tandem trecentis ab Permia mil: deueniunt. Rariffimus in ea prouino-
cia panis vſus, loco tributi equos & pelles quotannis principi pendunt,
Idioma proprii habent, characteres item proprios, quos Stephanus Epi-
ſcopus qui eos in fide Chriſti vacillantes confirmarat (Nam antea in fide
adhuc infantes Epiſcopum quendam idem attentantem excoriauerant)
primus adinuenit, hic Stephanus poſtea Demetrio Ioannis filio imperante
apud ruthenos in numerum deorum relatus eſt, ſuper ſunt adhuc ex ijs
in ſyluis paſſim plures Idolatrę, quos Monachi & Heremite eo proficifceni-
tes, non ceſſant ab errore vano cULTU REUOCARE, hieme in Artach fere,
quemadmodum in plurimis ruſiæ locis iter faciunt, ſunt autem Artach lig,
næ quedam & oblonge Solæe, ſex ferme Palmarum longitudine quibus
in pedes inſuctis feruntur, magnacæ celeritate itinera conficiunt, canibus
quos in hunc vſum magnos habent, pro iumentis vtuntur, quibus ſarcis
nas, quemadmodum antea de Ceruis dictum eſt, vehiculis circumuehunt,
aiunt eam prouinciam orientem verſus, tartarorum prouintiæ quæ Tu-
men dicitur, eſſe conterminam

Iugariæ Prouintiæ ſitus ex ſupradictis patet: rutheni per aspirationem
Iuhra proſerunt, & populos Iuhrici vocant, Hæc eſt luharia ex qua olim
hungari proſreffi Pannoniam occuparunt; Attilaþ Duce multas europe
prouincias debellarunt Quo nomine molcovuite multu gloriantur quod
eorum ſubditi magnam europe partem olim ſunt depopulati, Referebat
G. orgius Paruus dictus, natione græcus, in priori mea legatione inter
taſtatus, volens ius Principis ſui deducere ad magnum Ducatum Lithi
vaniæ, Regnum Poloniæ &c. Iuharos ſubditos magni Ducis molcovuiæ
exuiſe, & ad paludes Meotid:is confediffe, Deinde Pannoniam ad Danu-
bium & inde nomen Hungariæ accepiffe, Demum Mora vuiam ex fluio
ſic nominatim, & Poloniam à Polle quod eſt Planicies occupaſſe, De fra-
tris Attile nomine Budam nominaſſe, relata ſaltem volui referre, Aiunt lu-
haros in hunc diem eodem cum hungaris Idiomate vti, quod an verum ſi
eſcio, nam eti diligenter inquifierim, neminem tamen eius regionis homi-
nem habere potui, quo cum famulus meus lingue hungarice peritus collo-
qui potuiffet, hi quoque pelles pro tributo principi pendunt, Quamuis
vniones gemmec illinc in Molcovuiam afferantur, non tamen in eorum
oceano colliguntur, ſed aliunde præcipue vero à littoribus oceani oſtij
Dvuinæ vicinis afferuntur.

Sibier prouintia Permiam & Vuiathkam contingit, quæ an Caſtra et
Ciuitates aliquas habeatcompertum non habeo, In hac oritur laick fluuius
qui

Vol. XIII.

qui in mare calpium exoneratur, regionem propter viciniam Tartarorum
defertam aut li qua parte colitur à Tartaro Schichmamai occupatam effe
aiunt, huitis indigenæ proprio idiomate vtuntur, quæftum faciunt maxime
ex alpreolorum pellibus, quæ aliarum prouinciarum Alprecolos magni-
tudine & pulchritudine excellunt, quarum tamen copiam in molcovuia
tum nullam habere potuimus.

Czere miſſe populi ſub Novuogardia inferiore in ſyluis habitant,
propriam hi linguam habent, Machumctiç dogma ſequuntur. Regi Ca-
zanenſi nunc parent, quamuis maxima eorum pars duci molcovuiæ olim
tributaria effet, vnde ſubditis Molcovuiæ adhuc annumerantur, adduxe-
rat inde Molcovuiam princeps illorum multos, defectionis crimine ſuſpe-
ctos, quos ibi vidimus, hi autem cum ad fines Lithuaniam verſus miſſi
fuiffent, tandem in varias partes dilapſi ſunt, Hec gens à Vuiathka et vuo-
loehda ad fluuium Kamam vſcp longe latecp, ſine vllis ædibus habitat,
omnes tam viri quam ſeminæ cur ſu ſunt velocifſimi, Sagittarij porro peri-
tiſſimi omnes, arcu nunquam è manibus depoſito, quo adeo oblectantur,
vt etiam filijs cibum non prebeant, niſi præfixum ſcopum ſagitta ſeriant.

Duobus miliaribus à Novuogardia inferiore plurime erant domus ad
Ciuitatis oppidiç ſimilitudinem, vbi ſal decoquebatur, he paucos ante
annos à Tartaris exuſtæ, Principis iuſſu reſtitutæ ſunt.

Mordvua populi ad Vuolgam ſunt, infra Novuogardiam inferiorem
in littore meridionali, Czeremſis, niſi q[ui] frequenciores domos habent p
omnia ſimiles. Atq[ui] hic noſtre digreſſionis moſciciç imperij terminæ eſto.

Nunc de vicinis ac conterminis populis certa quedam ſubiungam eo-
dem quo ex Molcovuia egreſſus ſum ordine in orientem ſeruato, h[ac] au-
tem parte Tartari Cažanen[es] primi occurrunt, dequibus antequam ad
peculiaria ipſorum perueniám, in genere quædam referenda ſunt.

De Tartaris eorumque origine præter tâ, quæ in annalibus polonorum
& duobus de Sarmac[ys] libellis continentur. Multi paſſim multa ſcripſere,
quæ hoc loco reperere magis tedioſum quam vtil[em] effet, quæ autem ipſe
in ruthenorum annalibus multorumq[ui] hominum relatione cognoui p[au]
eis adſcribenda cenſui. Aiunt Moabitenos populos, qui poſtea Tertari
dicti ſunt, homines lingua, moribus, habituq[ui] à reliquorum hominum ritu
conſuetudineq[ui] diffidentes, ad flu: Calka perueniſſe, qui vnde veniſſent
quo religionis dogmate vterentur, omnibus ignotum ſuſſe. Quamquam
à quibudam Taurimeni ab alijs Pitzenigi, alijs alio nomine appellarentur
Methodius patanczki Eiſcopus, ex Ieutriskie defertis inter ſeptentrionem
& orientem eos proceſſe dicit, cauſamq[ui] migracionis talem reſert. Ce-
deonem quendam primi nominis virum, Terrorem iſlis de fine mundi
quem imminere dicebat, quandoq[ui] inieciſſe, cuius oratione induciti ne am-
pliſtire orbis opes, cum mundo ſimul interirent, ionímera multitudine ad
ſpoliandas prouincias exiuſſe, & quicquid ab oriente ad Euphratem ſi-
C ij numq[ui]

C. ij. num. q.

aumperlicum continetur, crudeliter diripuiffe, atc ita prouincij s paſſim
vaſtatis Polovutzos gentes quæ adiunctis ſibi Ruthenorum auxiliaribus
copijs, ſolæ occurrere auſæ erant, ad fluuium Calka proſtigaffe. Anno
mundi 6533 quo loco authorem libelli de duabus Sarmacijs de Pola
lovutzis populis, quas venatores interpretatur erraffe claru eſt, polovuſti
enim Campeſtres dicuntur, nam Polle, campus eſt: Lovatz & Lovtzi
venatores, adiuncta autem tzi vel kſi, ſi laba non mutat ſignificationem
neque enim ab vltimis ſed primis ſillabis ſignificatio deducēda eſt, et quod
eiuſmodi rutenorum diſtionibus ſi laba generalis ſki adiſci ſolet, que rea
homini impoſuit, atc ita polovutzi campeſtres et no venatores interpre-
tari oportet, Polovutzos ruteni gottos ſuiffe perhibent quorum tamen
ſententiæ non accedo, qui Tartaros deſcribere velit multas nationes deo
ſcribat neceſſe eſt. Nam ex ſola ſecta hoc nomen habent, & diuerſe nacios
nes longe ab inuicem diſtantes, Atc ad inſtitutum redeo, Bathi Tartaro-
rum Rex magna manu a meridie in ſeptentrionem egreſſus, Bulgariam
quæ ad Vuolgam infra Cazan eſt, occupauit. Anno dein ſequenti, qui erat
6745, ſequunt victoriam, in Molcovuiam vloperuenit, vrbe regiam
aliquandiu obſeſſam per dedicionem tandem accepit, ſed ſide quam dede-
rat, non ſeruata, omnibus cælis, vſtra progreſſus vicinas prouincias Vuo-
lodimeriam, Pereaſlavu, Roſtovu, Susdali, complura[que] eaftra & oppida,
cæſis aut in ſeruitutem abductis inhabitatoribus, exuſſit. Georgium mag-
num Ducem inſtruſto exercitu ſibi occurrentem proſligauit & occidit.
Baſilium i tem Conſtantini captiuum ſecum abductit, intere mitc, quæ
omnia vt ſupra dictum eſt, Anno mundi 6745, geſta ſunt, Ab eo tem-
pore omnes ſere Ruſsiae Principes à Tartaris inaugurabantur illi[que] pa-
rebant vlo ad Vuitoldum magnum Lithvuanie Ducem, qui prouincias
ſuas, & quæ in Ruſſia occupauerat, à Tartarorum armis fortiter deſendie
vicinisc omnibus terrori ſuit, Magni autem duces Vuolodimeriæ &
Molcovuiæ vlo ad modernum Baſilium ducem ſemper in preſtita ſemeſt
Tartarorum principum ſide & obediencia permanſerunt, hunc Bathi an-
nales referunt, ab Vulaſlavu, hungarorum Rege, qui poſt bapſtſum.
Vuſtadiſlaus dictus in[que] diuorum numerum relatus eſt, occiſum ſuiffe in
Hungaria, nam cum regis ſororem quam in regni depopulacione forte
nactus fuerat, ſecum abduxiffet, Rex[que] & ſororis pietate, & indignitate rei,
commotus hunc inſecutus ſuiffet, impetu[que] in Bathi ſaſto, cum ſoror are
reptis armis, adultero contra ſratrem auxilio eſset, iratus Rex ſororem vna
cum Bathi adultero interfecit, hec geſta ſunt Anno mundi 6745.

Albeck ipſi Bathi in Imperio ſuccessit moritur anno mundi 6834.
qui filius Zanabeck ſuſſectus eſt, qui fratribus ſuis, vt ſolus ſine metu
regnaret, occilis, moritur Anno 6865. hunc Berdebeck ſequuntus,
qui fratribus duodecim pariter occilis obiſt, 6867. Poſt quem
Alculpa

Sol. XV.

Alculpa, à Naruſs quodam regulo, cum liberis ſtatim ab inito imperio occifus, non vltra menſem imperauit, adhunc, regnũ iam poſſidentem, omnes principes ruſſiæ conuenerunt, imperandiçβ in ſua quisçβ prouícia potestate impetrata abierunt, Occiditur Anno 6868. cui Chidir, in regno ſucceedens à filio Themerchoſcha occifus, qui regno per ſcelus parto, vix ſeptem diebus potitur, etenim a Temnick Mamaí eiectus cum vltra vuolę gam fugiſſet, ab inſequentibus militibus occifus eſt, 6869. Poſt hos Thachtamilſch, imperium adeptus Anno mundi 6890. Cum exercitu xxvi. Auguſti egreſſus, Moſcovuiam ferro igniçβ vaſtauit, Is à Themirkutlu proſligatus ad Vuitoldum magnum Lithuaniæ Ducem proſugit. Themirkutlu porro regno Sarai, anno mundi 6906. præſuit, moritur 6909. Cui Schatibeck filius in imperio ſucceſſit. Poſt quem Themiraſsack cum exercitum maximum in Retzan, ad depopulandam Moſcovuiam duxiſſet, tantum terrorem principibus moſcovuiæ iniecit, vt deſperata victoria, abiectis armis, ad diuorum tantum auxilium confuseſent, in Vuolodimeriam ſtatim pro imagine quadam Diuæ Marıæ virginis, quæ multis miraculis editis ibi celebris erat, mittunt, que cum in Moſcovuiam duceretur. Princeps omni cum multitudine honorifice illi obuiam procedit, eaçβ primum vt hoſtem auerteret humilime implorata, maxima veneratione ac reuerencia in ciuitatem deducit, quo cultu ſe impetrasse dicunt, quod Tartari vltra Retzan non fuerint progreſſi, in cuius rei perpetuam memoriam eo loci vbi imago exſpectabatur ſuſceptaçβ fuit, templum exedificatum eſt, diesçβ is quem Rutheni Stretenne id eſt obuiacionis diem vocant, xxvi. Auguſti quotannis ſolenniter celebratur. Acta ſunt hæc 6903.

Narrant Rutheni hunc Themiraſsack obſcuro genere natum, ex Latorcinijs ad tantum dignitatis gradu m perueniſſe, ſuremçβ in adolescentia egregium ſuſſe, indeçβ nomen acquiſuiffe. Et quod aliquando ouem ſuferatus deprehenſusçβ à domino ouis iactu lapidis vehemenciore, crus illi fractum ſuſſet, quod cum ferro quodam colligasset, à ferro & claudicatione nomen ſibi inditum ſuiffe, Themir enim ferrum, Aſſack claudum ſignificat. Is Conſtantinopolitanis à Turcis grauiter obſeſſis filium ſuum cum auxiliaribus copijs miſit, qui proſligatis Turcis, ſoluta obſidione, ad patrem victor reuerſus eſt, Anno 6909.

Tartari in hordas diuiduntur, in quibus Savuolhenſis horda & celebritate & multitudine primas tenuit, nam reliquæ horde omnes ex ea originem traxiſſe dicuntur, horda autem illis conuentum ſeu multitudinem ſignificat, quamuis autem quelibet horda peculiare nomen habeat, ſeſicet Savuolhenſium, Præcopenſium, Nahaienſium, & alig multe que omnes Mahometani ſunt, Turcas tamen ſe vocari egre ſerunt, probriçβ loco duocunt, ſed Beſermani appellari volunt, eo quoque nomine turci ſe appellari volunt, vt cum varias longe latecβ prouincias Tartare incolunt, ita etiam moribus ipſocß vitæ genere non in omnibus conueniunt, homines ſtatura

C iij mediocri

mediocri, lata facie, obesa, oculis intortis & concauis, sola barba horrida,
cetera rasi, infligniores tantum viri crines contortos eosq; nigerrimos se
cundum aures, corpore valido, animo audaci, in venerem eamq; prepos
fteram putres, equis, alijsq; animalibus quoquomodo interemptis Iuaui-
ter veſcuntur, demptis porcis, à quibus lege abſtinent, inedie ſomniq; adeo
pacientes, vt toto nonnunq; quatriduo ea perſerant, laboribus neceſſarijs
nihilominus intenti. Rurus aliquid forte ſad vorandum nacti ſupramo-
dum ſe ingurgitant, eaq; crapula priorem inediam quodammodo reſar-
ciunt, nihil reliqui facientes, atq; ita cibo laboribusq; obruti triduo, quadri
duoe perpetuo dormiunt, quos ſic altum dormientes Lithvuani & Rus-
teni, in quorum regionem derepente irruunt prædasq; inde abigunt, inſea
quuti, omni amoto metu paſſim line excubijs, ordine, cibo, ſomnoq; ſepul-
tos, opprimunt incautos. Equitantibus porro ſi fames ſitisq; moleſta fuer-
rit, quibus infident equis, venas ſolent incidere, haſtoq; eorum ſanguine
famem pellut atq; iumentis hoc, pdeſſe putant. Et quoniam incertis omnes
ſere vagantur ſedibus, ſtellarum, inprimis vero poli arſtici quem ipſi ſua
lingua Seleſnikoll, hoc eſt ferreum clauum, vocant, alſpectu curſum ſuum
dirigere ſolent laſte equino inprimis delectantur, quod eo homines &
fortes & pingues fieri credunt, herbis quam plurimis preſertim ijs, quæ
circa Tanaim creſcunt veſcuntur, ſale pauciſsimi vtuntur, horum reges
ſi quando ſuis commeatum diſtribuant, quadraginta hominibus vaccam
vnam aut equum dare ſolent, quibus maſtatis, inſtelina preſtanciores tan-
tum ſumunt, ac inter ſe diuident, quæ ad ignem eatenus caleſacta, vt adhe-
rentia ſtercora decuti poſſint, abſtergijs vorant, non ſolum autem digitos
pinguedine vnctos ſed etiam cultrum lignumue, quo ſtercus deterſum fuer-
rat, ſuauiter lingunt, ſuguntq;, capita equorum, vt apud nos aprorum in
delicijs habentur, præſtancioribusq; tantum apponuntur, Equis ceruice
depreſſa puſillisc; ſed fortibus abundant, qui æque inediam laboremq;
bene ferre poſſunt, ramisc; & corticibus arborum herbarumq; radicibus
vingulis è terra excuſſis euullisc; aluntur, his ita ad laborem alueſactis Tar
tari commodiffime vtuntur, aiuntq; molci, perniciores hos ſub Tartaris,
quam ſub alijs eſſe, hoc genus equorù Pachmat vocant, Sellas ſtapedesq;
ligneas habent, niſi ſi quas alias à vicinis Chriſtianis rapuerint aut emerint,
& ne equorum dorla atterantur gramine ſeu arborù folijs eas ſuffulciunt,
ſlumina tranſnatant, qui ſi forte fugientes inſequentium hoſtium vim extis,
muerint, ſellis, veſtibus, alijsq; impedimentis omnibus abiectis, armis tan-
tum retentis, effuſiſſime fugiunt. Porro arma illorum ſunt arcus & ſagitta,
framea apud eos rara. Pugnam cum hoſtibus eminus audaciffime ineunt,
in qua tamen non diu perſeuerant, ſed ſimulata fuga hoſtibus inſequenti,
bus occafione data primum in eos à tergo tela torquent, dein conuerſis de
repente equis in diſsipatos hoſtium ordines denuo impetum faciunt, cum
in patentibus campis pugnandum eſt, hoſtemq; intra teli iactum habent,
non ſtructa acie prælium ineunt, ſed ſinuolo agmine in girum, quo certior

& liberior

Sol. XVI

Et liberior hoſtem iaculandi via pateat, circumſeruntur, Et euntium & redeuntium mirus quidam ordo, in quam quidem rem Ductores, quos ſeru quuntur, harum rerum peritos habent, qui ſi vel hoſtium telis iſti ſuccubuerint, aut forte metu percuſi, in ducendo ordine aberrauerint, tanta toſtius exercitus fit perturbatio, vt nec amplius in ordinem reduci, nec tela in hoſtem torquere poſſunt. Hoc genus certaminis iſi à rei similitudine choſream appellant, in Anguſtijſ autem ſi forte decertandum eſt, nullus huius ſtratagemmatis eſt vſus, ateſi ideo fugæ ſe mandant, quoniam nec clipeo nec lancea nec galea muniti ſunt, vt hoſtem in ſtataria pugna luſtinere poſſent, in equitando hunc morem ſeruant, vt contractis in ſellam ſedeant pedibus, quo facilius in vtrumque latus ſe poſſint convertere, & ſi quid forte delapſum, de terra cœ tollendum fuerit, ſtapedibus innixi, nullo negotio toſu lunt, in quo adeo exercitati ſunt, vt etiam currentibus celeriter equis id efficiant, haſtis impetiti, in alterum latus ad declinandum iſtum aduerſarij ſubito ſe demittunt, altera duntaxat manu pedeſi equo adherentes, Dum viacinorum prouincias inſeſtant quisque duos aut tres, pro opibus, equos ſe cum ducit, vt vno ſcilicet defatigato, altero terno ue vti poſſit, laſſos interrim manu ducunt, frena leuſſima habent, flagellis pro calcaribus vtuntur, caſtratos tantum equos habent, quod tales arbitrantur plus laboris ines diæcæ ſerre poſſe. Vestimentis ijsdem tam viri quæ ſeminæ vtuntur, nec in cultu à viris quicquam differunt, niſi quod caput velo lineo tegunt, calligisq[ui] itidem lineis nautarum maritimorum inſtar vtuntur Eorum Regine dum procedunt in publicum facies ſolent obtegere, Reliquia turba quæ in campis paſſum degit, veſtes ex ouium pellibus confectas habent, quas non mutant niſi longo vſu prorſus attrite lacere fuerint, vno in loco non diu commorantur, rati gravem eſſe inſoſcicitatem, diu in eodem loco hærere, vnde irati quando liberis, graue malum impræcantes, ſolent dicere, vt eodem in loco perpetuo tanquam chriftianus hereas proprium ſetorem haurias, quare depaſtis vno in loco paſcuis, cum armentis vxonbus & liſberis quos in plaſtris ſecum circumſerunt alio migrant, quamuis hi qui in oppidis & vrbibus degunt, aliam viuendi racionem ſequantur, ſi bello alio quo grauiore implicantur, vxores liberos ſenes in loca collocant tuciora luſticia, apud illos nulla, nam vt quisque re aliqua indiguerit, eam ab altero impune rapere poteſt, ſi quis apud ludicem de vi, illata quæ iniuria conqueritur, Reus non negat, ſed ea re ſe carere non potuſſe dicit, tum ludex hujusmodi proſterre ſolet ſententiam. Si tu viciffim re aliqua indigueris, rape ab alijſ. Sunt qui dicunt eos non furari, an vero ſurentur, aliorum eſto ius dictium, certe homines rapaciliſmi ſunt, nempe pauperrimi, vt qui alienis ſemper inhiant, aliorum pecora abigunt, homines ſpoliant abducunt, quos turcis alijſque quibus cunque aut vendunt, aut redimendos concedunt, puellis tantum ſeruatis, ciuitates & caſtra raro oppugnant, villas pagos, comburunt, adeo de illatis damnis ſibi placent, vt quo plures prouincias de ſolauerint, hoc ſe regna ſua ampliora reddidiffe putant, Et cum quietis

C iiiij impacien

impacientiſimi ſunt, mutuo tamen ſe non interimunt, niſi reges inter ſe
diſideant, ſi in diffenſione aliqua quiſpiam occidatur, Autores cſeleris
capti fuerint, equis armis veſtibus tantum ablatis dimittuntur, Homicida
porro, accepto vili equo & arcu, his verbis a iudice dimittitur, if, & rem
tuam cura, Auri Argenti c； apud illos vſus, extra mercatores ſere nullus,
rerum tantum permutacione vtuntur, quod ſi quid pecunię, ex rebus veno
ditis vicini corraſerint, ea moſcovuiæ veſtes alia c； vitæ neceſſaria emunt,
Fines inter ſe (de Campeſtribus Tartaris loquor) nullos habent. Erat
aliquando à moſcis pinguis Tartarus quidam captus, cui cum Moſcus
dixiſſet, vnde tibi canis, tanta pinguedo, cum non habeas quod edas, Cui
Tartarus cur non habeam quod edam, cum tam vaſtam ab ortu vſc； in
occaſum terram poſſideam, ex qua nonne affatim nutriri poſſum, tibi po-
tius qui tam paruam orbis portionem tenes, & quottidie pro illa contendis
deefſe puto quod edas.

Cazan Regnum Ciuitas & Caſtrum eiusdem nominis ad Vuolgam
in vlteriore fluminis ripa ſeptuaginta ſere mili: ger: infra Novuogar
dam inferiorem ſita ſunt, ſecundum Vuolgam in orientem & meridiem
deſertis campis terminatur Ad orientem autem æſtiualem Tartaros quos
Schibanski & Koſatzki vocant, conterminos habent, huius prouincię rex
exercitum triginta milliūn habere poteſt, pedites preſertim in quibus Czes
remiſſe & Czubaſchi ſagittarij peritiſſimi ſunt, Czubaſchi autem naui
gandi arte excellunt, Cazan vrbs à Vuiathka principali caſtro ſexaginta
mil: ger: abeſt. Porro Cazan Tartaris ollam cupream bullientem ſonat,
Cultiores hi tartari reliquis ſunt, vt pote, qui & agros colant, in domibus
degant, Mercaturas c； varias exerceant, quos baſilius moſcovuiæ Prin-
ceps eo adegit, vt ſe libi ſubijcerent, atc； eius arbitrio Reges acciperent,
quod illis partim ob oportunitatem fluuiorū, qui ex Moſcovuia in vuol
gam influunt, partim mutua commercia quibus illis carere non poterant,
ſa c； tum haud difficile fuit, Cazanenſibus quondam Rex erat Chelealeck qui
cum reſicta vxore Nurſultan ſine liberis deceſſiſet, Abrahemin quidam
ducta vidua regno potitur. Ex hac Abrahemin duos ſuſcepit filios Mach
medemin & Abdelativu, Ex priore autem vxore quæ Batmalſa ſoltan vo
cabatur, Al； gam filium habuit, Is patre defuncto, vt primogenitus in reg
num ſuccesſit, cum c； mandatis Moſci non vbi c； obtemperaret à Molci
confiliarijs quos ibi vt regis animum obſeruarent, habebat, aliquando in
conuiuio inebriatus, atc； in vehiculum ac ſi domum veheretur politus ea
nocte ductus eſt moſcovuiam verſus, quem aliquandiu detentum, prin-
ceps tandem in Vuolochdam miſit, vbi reliquum etatis peregit. Eius autem
matrem cum Abdelativu & Machmedemin fratribus Bieloyeſero relega
uit. Codaiculu vnus ex Alege fratribus baptiſatus, nomen Petri accepit,
cui poſt Baſilius modernus Princeps fororem ſuam matrimonio iunxit.
Meniktair autem alter ex Alege fratribus, in ſua quoad vixit, ſecta perman
ſi, plures c； genuit liberos, qui poſt deceſſum patris cum matre omnes

Baptiſati

Sol. XVII.

Baptifati & mortuif fune, vno Theodoro qui nobis in Molcovuiis exisſten-
tibus, adhuc ſupererat, excepto. Alege porro ita in Molcovuiam abducto
Abdelativu ſufficitur, qui cum pari ratione, vt Alege regno amor ſuiffer,
Machmedemin ex Bieloyeſero emiſſum, princeps in eius locum ſubſtituit.
Is regno vſep ad annum domini 1518. præfuit. Nurfultan quam Che
lealeck & Abrahemin regn vuſorem eſſe dixi, poſt Alege mortem Mendo
ligero Regi precopienſi nuplit, hec deinde cum ex Mendiſero problem
non haberet, priorum c filioru defiderio teneretur, ad Abdelativu venit,
in Molcovuiam, Inde progreſſa ad Machmedemin alterum filium in Cao-
zan regnantem profecta eſt, Anno domini 1504: Cazanenſes à Prin-
cipe molcovuiæ defecerunt, eam defectionem cum multa bella ſecuta ſint,
varieq à principibus qui ſe in ſocietatem huius bell iunxerât, diu vtrin c
pugnatum, neq in hunc vſep diem finis bello impoſitus erat, Alcius huius
belli rationem repetere viſum eſt: Cum Cazanenſium defectio baſilio
Molcovuiæ Principi innotuiffet, rei indignitate & vlcifcendi libidine
mouſs, ingentem exercitum adiunctis tormentis bellicis in eos miſit, Caza-
nenſes quibus pro vita & libertate cum moſcis pugnandum erat, auſto
terribili principis in ſe apparatu, cum hoſtibus in pugna ſtataria ſe haud
pares ſore viderunt, aftu eos circuſuenire, cenſuere, quare collocatis palam
contra hoſtem caſtris, optima copiarum ſuarum parte locis opportunis in
inſidias abdita, ipſi veluti terror, perculſi reſiſtis de repente caſtris, ſuga
ſe mandarunt, Molci qui non ita procul aberant, cognita tartarorum ſuga
ſolutis ordinib citato curfu in hoſtium caſtra irruunt, in quibus diripicn
dis dum occupati, rerum c ſuarum ſecuri eſſent, Tartari cum Czeremiſis
ſagittarijs, ex inſidijs progressi, tantam in eos ſtragè ediderunt, vt Molci
reſiſtis tormentis Machinisc bellicis auſugere cogerentur, In ea ſuga
Machinarum magiſtri duo, reſiſtis tormentis cum alij euafere, quos prin-
ceps in Molcovuiam reuerſos beneuole accepit, horum alterum Eartho-
lomeum nacione italum, qui affumpta poſt rutenorum ſide, magna etiam
tunc apud Principem erat authoritate & gracia, liberaliter donauit. Rea
dierat ex ea clade tertius Bombardarius cum tormento ſibi commiſſo, ſe
magnam & ſolidam apud principem gratiam initurum, ſeruato diligenter
& reducto tormento, ſperabat, quem princeps iurgijs adortus, tu inquit,
cum me & te tanto expoſueris periculo, aut ſugere volebas, aut te cum tor-
mento hoſtibus dedere, quorum ilta præpoſtera inſeruando tormento
diligentia cuius ego iacturam nihil facio, dummodo homines mihi ſuper
ſint qui ea fundere iſeep vti ſciant, ceterum Machmedemin rege ſub quo
Cazanen defecerant mortuo, Scheale ducta eius vxore vidua principis
Molcovuiæ & fratris vxoris auxilio, Cazan regn obtinuit, cui quatuor
tantum annis, magno ſubditorum & odio et inuidia præfuit, augebant h[oe]
turpis & molli corporis constitutio, erat enim homo ventre prominenti.

rara

rara barba, facie penè muliebri, quæ eum bello haud quaeret idoneum esse
oſtenderent, accedebat ad hec quod contempta ac neglecta ſubditorum
ſuorum beneuolencia principi moſcovuiæ plus æquo ſaueret, ac externis
plusq[ui]am ſuis fideret, quibus rebus Cazaneñ ducti Sappirei Mendligerei
filio, vni ex Tauricæ regibus, Regnum deferunt, quo adueniente, Scheale
Regno cedere iuſſus, cum ſe viribus inferiorem inſeſtos, ſuorum in ſe
animos cerneret, fortunæ cedere optimum ratus, cum vxoribus, concubio
nis omniq[ui] supellectili in moſcovuiam vnde venerat rediſt, hæc acta ſunt,
Anno domini 1521. Scheale ita è regno profugiente, Machmetgirei
Rex Tauricæ, Sappirei fratrem magno exercitu in Cazan introducit first
matisq[ui] Cazanenſium erga fratrem animis, Tauricam rediens, traiecto Ta-
nai Moſcovuiam verſus contendit. Eo tempore baſilius rerum ſuarum
ſecurior, nihilq[ui] tale metuens, audito tartarorum aduentu, coacto pro teme-
pore exercitu, cui Demetrium Bielski Ducem præſicit, ad Occam fluuium
vt tartarorum tranſitum impediret, premittit. Machmetgirei viribus ſuo-
perior, Occa celeriter traiecto, ad p[ra]ſcinas quasdam tredecim verſt ab ipſa
moſcovuiæ caſtra metatus eſt. Inde eruptione facta, omnia rapinis incen-
dijs compleuit, ſub id temporis Sappirei pariter cum exercitu ex Cazan
proſectus, Vuolodimeriam & Novuogardiam inferiorem depopulatus
eſt, his peractis fratres, Reges ad columnam Ciuitatem cœueniunt, viresq[ui]
coniungunt, Baſilius cum ad tantum hoſtem propulſandum imparem ſe
esse videret, Petro ſororio ſuo ex Regibus tartarorum oriundo, alijsq[ui]
nonnullis proceribus in caſtro cum preſidio relicto, ex moſcovuiæ fugit,
adeo timore perculſus, vt rerum ſuarum desperacione, aliquamdiu ſub
aceruo ſeni, vt quidam referunt, latuerit, viceſima nona luliij, Tartari viſtra
progreſſi, late omnia incendijs compleuerant, tantumq[ui] terrorem moſcis
incuſſerant, vt ſe in caſtro & in ciuitate parum tutos putarent, in ea trepi-
datione à mulieribus, pueris aliaq[ui] imbelli ætate, qui curribus vehiculis ac
ſarcinis in caſtrum confugiebant, tantus in portis tumultus oboritur, vt
nimia feltinatione ſe inuicem & impedirent & conculcarent, ea multitudo
tantum fetorem in caſtro fecerat, vt ſi hoſtis triduo aut quatriduo ſub
vrbe permaniſſet, etiam p[er]ſte obſeſſis p[er]eundum ſuiffet, nam in tanta
hominum colluui[e], vt quisq[ui] locum occuparat, ita naturæ latis facere co-
gebatur, Brant tum temporis Moſcovuiæ oratores Livuonienſes, qui
cum conſeens equis ſuge ſe mandaſſent, & circumquaſq[ui] nihil preter ignes
& ſumum viderent, ſeq[ui] à Tartaris circumdatos esse arbitrarentur, adeo
properarunt, vt vna die in Tvuer que triginta ſex mil: ger: à Moſco-
vuia abeſt peruenirent, Magnam tum laudem meruerunt Bombardariij
Alemanni præſertim Nicolaus qui prope rhenum, non longe à ſpira im-
periali germaniæ ciuitatæ, natus, cui à præfecto alijsq[ui] Conſiliarijs qui ni-
mio timore iam ſere, confecti erant, tuendæ vrbis negotium blandiſſimis
verbis committitur, orant vt tormentis maioribus quibus mænia deijci
ſolent

Sol. XVIII.

Solent sub portam castri deductis tartaros inde arceret, horum autem tam valta erat magnitudo, vt vix tridui spacio eo perduci potuissent, Sed nec pulueres Bombardicos tantosparatos habebant, quibus vel semel maius tormentum exonerari potuisset, solent enim Molsci perpetuo hunc morem seruare, vt omnia in recondito habeant, nec quicquam tamen preparatum: verum urgente necessitate, omnia celeriter conficere studet, vifum est ergo Nicolao, vt tormenta minora quæ procul à castrro erant recondita, hunc eis hominum celeriter in medium adducerentur, iis dum detinerentur, clamor de repente exoritur, Tartaros adesse, quæ res tantum timorem oppidanis incufferat, vt proiectis per vicos Bombardis etiam mænium defendorum curam obmitterent, quod si tum centum hoftium equites, in petum in ciuitatem fecissent paruo negotio eam funditus igne, consumpserunt, in ea trepidatione præfectus, quicb cum eo in pre fluido erant, optumum rati, vt Machmetgirei Regis animum, miffis muneribus plurimis, in primis autem medone placarent, & ab oblidione auerterent. Acceptis muo neribus Machmetgirei le oblidionem soluere, & prouincia velle decedere respondit, si datis litteris, ba filius sebe obftringat, perpe:uum le tributarium regi fore, quemadmodum eius pater & maiores lui fuissent, quibus litteris pro voluntate scriptis acceptis, Machmetgirei exercitum ad Rezan reduxit, vbi data molcis redimendi & permutandi captiuos copia, reliquam prædam sub auctione vendidit. Erat tum temporis in tartarorum castris Euftachius cognomento Taskovuitz, qui regis poloniæ subditus cum auxiliaribus copiis, ad Machmetgirei venerat, nam inter regem Polonize ac Molcovui e ducem nullæ tum induciæ erant, is fpolia quedam ad castrum subinde deferebat venalia, eo consilio vt data occafione vna cum amentibus rutenis in castr portas irrueret, id depullis inde cuftodibus occuparet, huius conatum Rex ſimili aftu adiuuare voluit, ad præfectum arcis quendam ex lui hominem libi fidum mittit, qui præfecto trilutarij ſui ſeruo mandet, vt ea quæ petebat libi adminiftret, atq ad le veniat, Preſfectus autem Ioannes Kovuar rei bellica: ei usmodic artium non ignorus nulla conditione induci potuit, vt caſto exiret, verum ſimpliciter reſponſit ſe nondum edoftum eſſe principem ſuum tartarorum tributarium & ſeruum eſſe, quod ſi edoceretur, ſcire ſe quid facto opus foret, quare illico principis ſui litteræ quibus ſe regi obſtrinxerat, proferuntur atq exhibentur. Interim dum oftenis litteris præfecti animus ita ſollicitatur, Euftachius ſuum agens negotium caſtro magis ac magis appropinquabat quouemgis ſucus lateret, Knes Theodorus Lopata homo primarius, alnc: comoplures rutheni, qui in molco vuiæ depopulatione in hoſtium manus deuenerant, certa pecunia redempti restituebantur, ad hæc pleriq ex captuis negligens ſeruati ac de induſtria quodammodo dimifsi in caſtrum euas ſerant, ad quos repetendos cum tartari magna multitudine caſtro appropinquaſſent, Rutheni metu perculſi, profugos denuo restituent, Tartarsiq nihilominus à caſtro, adeo non recederent vt pluribus ſubinde aduenientibus

nientibus eorum numerus adaugeretur, rutheni propter imminens perh
culum in magno terrore summa, rerum deloperatione erant, neque quid
sæto opus esset, satis videbant, Tum Ioannes, Iordan nacione Alemanus
ex valle Oeni oriundus, Machinarum magifter periculi magnitudinem
magis quam molci perpendens, ex uo arbitrio, collocatas ordine Machi
nas in tartaros & Lithuanos exonerauit, eosq[ui]ta terruit vt reliçto castrò
omnes diffugerent, Rex per Eustachium huius technæ artificem, de illata in
iuria cum præfecto expoftulat, qui cum se inſcio ac inconſulto Bombar,
darium Machinas exonerat, ſe dixi, ſet, omnemq[ui]a huius facinoris culpam in
illum tranſtuli, mox bombardarium tradi ſibi rex poſtulat, atq[ui] vt p[le]
rumq[ui] in rebus deploratis ſit, maxima pars quo hoffiti terrore liberarentur
hunc dedendum cenſuere, ſolo Ioanne Kovuar præfecto renuente, atq[
]eius maximo beneficio tum alemanus ille ſeruatus ſuit, Nam Rex ſiue moræ
impaciens, ſiue quod milites præda onuſtos haberet, re ſua id exigente, ſu
bico (litteris etiam moſcovuiæ principis quibus ſe tributarium perpetuo
ſibi fore obſtrinxerat in arce reliſtis) ſolutis caſtris in Tauricam diſeſſit,
Po[ro] tantam captiuarum multitudinem ex Moſcovuia ſecum duxerat,
vt ea vix credibilis eſſe videatur, aiunt enim numerum oſtingentorum mil
lium exceſſe, quam in capha partim Turcis vendiderat partim inter ſe
cerat. Nam ſenes & infirmi qui vendi magno non poſſunt adq[ui]borem
perſerendum inutiles ſunt, apud tartaros iuuenibus non ſecus ac catulis le
pores, quo prime milicie tirocinia inde addiſcant, aut lapidandi aut in mare
precipitandi aut alio quouis moris genere interſiendi obiciuntur, qui
autem venduntur perpetuo ſexennio ſeruitutem ſeruire cognuntur, quo
exacto liberi quidem ſiunt, prouíncia tamen decedere non audent, Sapgirel
Rex Cazan quoscunque ex moſcovuia captiuos abduxerat in Aftrachan
Emporio, non longe ab oſtis Vuolge ſito, tartaris vendidit, Tartarorum
regib[que] ita ex Moſcovuia profectis, bafilius Princeps rurſus moſcovuiam
reſidit, atq[ui] cum ingreſſu Nicolaum alemanum cuius ſolertia & diligencia
castrum ſeruatum ſuiffe dixi, in ip[ſa] caſtri porta, quo ad excipiendum pr[im]
cipem ingens multitudo confluxerat, ſtantem vidiffet, clara voce, tua, in
q[ui]t, fides erga me & diligencia, quam in ſeruando caſtro præſtutiſti, nobis
cognita ſunt, huiusq[ui] offiti gratiam cumulate tibi reponem, Alteri quoq[
]alemano Ioanni qui ab caſtro Rezan tartaros exoneratis repente machinis
depu[er]at, aduenienti: Saluus ne es inquit, deus nobis vitam dedit, hanc tu
denuo nobis conferuaſti, magna erit erga te gracia nostra, vt erq[ui]s ſe libera,
liter donatum iri à principe ſperabat, nihil tamen illis datum est, quamuis
principem hac de re ſepe fatigaſſent promiſſorum, admonuiffent, qua
principis ingratitudine offenti, dimifſionem, vt patriam à qua diu abſuiffent,
cognatosq[ui] ſuos poſſent inuiſere efflagitant, ea re effectum est vt decem
priori ſtipendio cuius floreni iuſſu principis adijcerentur, Interea cum in
aula principis de rutemorum ſuga ad occam quis eius autor exſtitifset con-
tentio ſuiffet orta, Seniores in Knes Demetrium Bielski exercitus ducem,
hominem

Sol. XIX.

hominem iuuenem à quo consilia fua freta fuiffent omnem culpâni tranſ
ferebant, eiusq; incuria tartaros occam tranſijſſe, contra ille depulſa à ſe
culpa, Andream iuniorem fratrem principis primum omnium fugam in-
iſſe, ceterosq; hunc ſequutos ſuiffe dicebat. Balilius ne ſeuerior in fratrem
quem autorem fugc ſuiffe conſtabat, eſſe videretur, ex præfectis vnum qui
vna cum fratre profugerat iniectis cathenis, dignitate & principatu priua-
uit, ineunte deinde æſtate, vt acceptam à tartaris cladem vlicſceretur bali-
lius, ignominiamq; quam fugiens & ſub ſceno latitans ſuſceperat deleret,
coacto ingenti exercitu adiuncto etiam magno tormentorum & machi-
narum apparatu, quibus antea in bellis ruteri nuncq; vſi fuerant, præſtus
ex moſcovuia cum omni exercitu, ad Occam fluuium columnamq; cuius
tatem confedit, inde miſſis ad Machmetgirei in Tauricam caduceatoribus
ad certamen eum prouocat, ſuperiore enim anno ſe, non indicto bclo, ex
inſidijs ſurum latronumq; more oppreſſum ſuiffe. Ad ea Rex reſpondit
libi ad inuadendam Moſcovuiam ſatis multas vias patere, bella non magis
armorum quam temporum eſſe, proinde ea ſe ſuo magis quam alieno ar-
bitrio gerere ſolere, quibus verbis irritatus baliliij animus, tum etiam quod
vlicſcendi libidine arderet, motis caſtris Anno Domini 1523. In No-
vuogardiam inferiorem ſcilicet, vt inde Cazan regnum depopularetur,
occuparetq; contendit, inde præſtus ad fluuium Sura in finibus Caza-
nenſium, caſtrum quod à ſuo nomine appellauit erexit, necq; tum vſtra pro
greſſus, exercitij reducti, Sequenti vero anno Michaelem Georgij, vnum
ex precipuis conſiliarij ſuis, maioribus quam prius ce pirs ad ſubigendum
Cazan Regnum milit, Eo apparatu adeo terribili, Sapgirei Rex Cazani
percuſus, accerſito ad ſe ex fratre nepote rege Taurice, iuuenem tredecim
annorum qui interim regno præſſet ad Turcarum imperatorem eius
auxilium opemq; imploraturus confugit, cum autem iuuenis auunculi
monitis parens, iter aggreſſus ad Goſtinovuoſero id eſt Inſulam que mer-
eatorum dicitur, intra Vuolge meatus, non longe à caſtro Cazan litam
perueniſſet, liberaliter honoriſceq; à Regni principibus ſuſceptus eſt, nam
& Seid ſupremus tartarorum ſacerdos, qui in tanta apud eos authoritate
ae veneratione eſt, vt etiam reges aduenienti occurrât, ſtantesq; huic quo
inſidenti manum porrigant, capiteq; inclinato quod ſolis conceſſum eſt
regibus tangant, nam Duces non eius manum ſed genua, Nobiles vero
pedes: plebei vestes tantum aut equum manu attingunt, in eo comitatu ſuit
Is Seid cum baliliij partes clam ſoueret, ſequereturq; iuuenem capere &
Moſcovuiam vinctum mittere ſatagebat, ſed deprehenſus captuſq; cultro
in publico occiditur, Michael interea dux exercitus coactis in inferiore no-
vuogardia ad machinas commeatумq; deferendum nauibus, quarum
tanta multitudo erat, vt fluuius alioqui ampliſus nauigantium multitudine
opertus vndicq; eſſe videretur, ad Cazanum cum exercitu properabat,
cumq; ad mercatorij inſuam Goſtinovuoſero perueniſſet locatis ſeptima
die Iulij caſtris, viginti diebus dum equitatum exſpectat, ibi commoratus

D est.

est. Interea Cazan castrum, quod ex lignis ertructum erat, per quosdam à
mofcis subornatos incenditur, ac intuente rutenorum exercitu funditus
exuritur, tanta occupandi castri occafio adeo formidine ac ignauia ducis
neglecta fuit, vt nec militem ad expugnandum castri collem eduxerit, Nec
tartaros id denuo ædificantes impediuerit, verum vigelima octaua eiusdem
menſis die, Traiecto in eam partem, qua castrum litum eſt, vuolga,
ad Cazanca flu: cum exercitu confedit, viginti diebus bene gerende rei
occafionem captans, ibi moratus, nec longe ab eo Cazanenſis quoq; regu-
lus ſua caſtra locat, emiſſis: Czeremiſſis peditibus, rutenos ſepius, fruſtra
tamen inſeſtat, quem Scheale Rex qui quoq; ad id bellum nauibus vene-
rat, ſcriptis litteris admōnet, vt regno ſuo hereditario cedat, ad quæ ille
paucis, ſi regnum hoc meum: Respondit, habere cupis, age, ferro decerna,
mus vtriq; id cui fortuna dederit habeat, dum ruteni ita fruſtra moras tra-
hunt; abſumpto quem adduxerant commeatu, fame laborare incipiunt,
nam Czeremiſſis omnia circumquaq; vaſtantibus hoſtium: itinerera dili-
genter obſeruantibus, nihil adferri poterat, adeo vt nec princeps de exerci-
tus ſui, qua premebatur neceſſitate, cognoſcere, nec ipſi quicq; illi ligniſſa
care poſſent, huic rei duos Baſilius præſecerat, vnum Knes Ioannem Pa-
liczki, qui ex Novuogardia inſtructis commeatu nauibus, ſecundo fluuió
ad exercitum deſcenderet, reſiſtoq; ibi commeatu, ſtatu etiam rerum præ-
ſenti conſiderato, ocius ad ſe reuerteretur, alter eandem ob rem cum quin-
gentis equitibus terreſtri itinere miſſus fuerat, qui a Czeremiſſis, in quos
inciderat, cum ſuis cœſus eſt, vix nouem per tumultum fuga elapsi, Præ-
ſectus grauiter ſaucius tercio poſt die in manibus hoſtium obiſt, huius clas-
dis, fama cum ad exercitum perueniſſet, tanta in caſtris conſternacio, quam
vanus de toto equitatu ad internicione cœſo ſubito obortus rum or etiam
ad auxerat, coorta eſt, vt nil niſi de fuga cogitarent, in quam cum omnes
conſenliſſent, heſitabant adhuc aduerſo ne fluuió, quod difficillimum erat,
redirent, an ſecundo tantifper deſcenderent, donec alios fluuios attingerent
ex quibus poſt terreſtri itinere longo circuitu reuerterentur, in his dum
famæ ſupramodum eos vrgente, eſſent consultacionibus, nouem quos ex
quingentorum cæde elapsos ſuiffe dixi, forte ſuperueniunt, Ioannemq;
Palitzki cum commeatu aduenturum nunciant, qui et ſi curſum ſuum ma-
turaret, ſiniftra tamen fortuna vſus, maiore parte nauium amiſſa, cum paup-
cis in caſtra peruenit, etenim cum diutino labore fatigatus, vna nocte quiös
tis cauſa in Vuolge littus ſe recepiffet, Czeremiſſe continuo magno accura-
rentes clamore, quis nam preternauigaret ſeſcitantur, quos Palitzki ſero-
uitores, nautarum ſeruos eſſe rati, iurgijs increpantes flagris ſe poſtero die
cæſuros minantur, quod domini ſui ſomnum ac quietem importunis vo-
ciferationibus interturbarent, ad que Czeremiſſe, cras inquiunt aliud nobis
vobificum negotium erit, nam vinctos vos omnes Cazan ducemus, mane
igitur ſole nondum apparente cum denliſſima nebula totum littus occu-
paſſet, Czeremiſſe de repente in naues impetu facto, tantum terrorem
rutenis

Sol. XX.

rutenis incufferant, ut Palitzki præfectus classis, relictis in manu hoftium nonaginta maioribus nauibus, in quibus singulis triginta viri erant, soluta à littore naui, medium Vuolge teneret, nebulae tectus fere nudus ad exercitum perueniret, atque inde poft, plurium nauium comitatu rediens, haud dilpari fortuna vlus, in Czeremissarum infidias iterum prolapsus est, naubibus enim, quibus deducebatur, amissis, ipse vix cum paucis in columnis euafit, Dum ruteni ita fame hoftiliarum vndequacum vrgentur, à basilio milis equitatus Vuiega, fluuio qui a meridie Vuolgam influit, octocum mil: à Cazan abest, traiecto ad exercitum contenderet, à Tartaris & Czeremissis bis excipitur, cum quibus congreffi multis vtrincibus defideratis, Tartaris deinde cedentibus ſe reliquo exercitui coniunxerunt, atque ita exercitu equitatu firmato, Cazan caſtrum quintadecima auguſti obſideri ceptu est, qua re cognita, regulus ad alterum oppidi latus in conspectu hoſtiu, ſua quoque caſtra locuit, emiſso cunque ſubinde equitatu hoſtium: caſtra obequitare eosque laceffere iubet, atque ita crebres vtrincibus felitationes ſiebant, narratum est nobis ab hominibus ſide dignis, qui eo bello interfuerunt, ſex aliquando tartaros in planiciem ad Molci exercitum proceſſe, quos cum Rex Schea ale centum quinquaginta equitibus tartaricis aggredi vellet, à duce exercitus prohibitum fuiffe, duobus cunque millibus equitum, ante eum collocatis, occafionem rei bene gerende præreptam ſibi fuiffe hi cum tartaros circumuenire, & quali concludere, ne fugae aberentur: vellent, Tartari eorum conspectum hoc aftu eludere, inſequentibus moſcis paulatim cedere, parumque progreſſi ſubſiftere, idem moſci cum facerent, eorum tartari timiditatem animaduertentes, mox arreptis arcubus tela in eos torquebant, incipit fugam conuerſos perſequuti complures ſauciabant, moſcis denuo in ſe conuerſis paululum cedere iterum cunque ſubſiftere, atque ita hoſtem ſimulata fuga ludifacere: hec dum ſiunt duo tartarorum equi, tormenti iactu, profrantur, illeſis tamen equitibus, quos reliqui quatuor ſaluos ac in columns duobus millibus moſcorum ſpectantibus ad ſuos reductere, dum equites ſe ita mutuo ludifcant, magna vi interea admotis tormentis, caſtrum oppugnabatur, necque obſeffi ſegnius exoneratis pariter in hoſtem tormentis, ſe defendebant in eo certamine Bombardarius quem vnicum in caſtro habebant, ex rutenorum ſtatione Spherula bombardica iactus occubuit, qua re comperta, mercenarij ex germanis & lithuanis, milites magnam ſpem ad occupandum caſtrum concipiunt, quibus ſi præfecti animus reſpondiffet, haud duobioe eo die caſtro potiti fuiffent, verum is cum ſuos inædia, quæ quottidie etiam magis adaugebatur, premi cerneret, priusquam per inter nuncios de ineundis inducijs, clam cum tartaris egifſet, adeo militum conatum non probauit, ut eos etiam cum iracundia corriperet, verberare minaretur, quod ſe inſcio & inconſulto caſtrum oppugnare auferent, Bene enim in tanta rerum anguſtia principis ſui rebus conſultum fore putabat, ſi initis cum hoſte, quibuscunque inducijs, tormenta & exercitum ſaluum reportaret, Tartari quoque cognita præfecti voluntate in ſpem bonam adduſt;

D iij conditiones

conditiones quas præfectus offerebat, scilicet vt millis in Molcovuiam
legatis, pacem cum principe tranſigerent, libenter ſuſceperunt, quibus ita
conſtitutis Palitzki præfectus soluta obſidione cum exercitu in molco-
vuiam reuerſus eſt, ſama erat præfectum à tartaris muneribus corruptum
obſidionem ſoluitſe, quam quidam natione Sabaudienſis adauxerat, qui
cum tormento ſibi commiſſo ad hoſtes deſicere vuluiffet, deprehenſus in
itinere, atc; ſeuerius exàminatus confefſus eſt, ſe deſicere voluiffe, atc; vt
plures ad hanc deſectionem ſolicitaret, argenteos ſe nummos & pocula
tartarica ab hoſtibus accepiffe, in quem tamen in tam manifeſto ſcelere de-
prehenſum præfectus nihil durius ſtatuit, Reducto ita exercitu quem cen-
tum octoginta millium ſuiffe perhibent, Cazan regis oratores ad pacem
firmandam ad basilium veniunt, qui etiam tum, dum nos molcovuiæ eſſe-
mus, aderant, neque adhuc vlla tunc futuræ pacis ſpes inter eos erat, nam
& nundinas, quæ circa Cazan in mercatorum inſula fieri confueuerant, in
Cazanenſium iniuriam basilius novuogardiam tranſtulit, graui indicta
pœna ſi qui in poſterum ex ſuis ad mercatum in ſinfulam proficifcerentur,
eamcb; nundinarum tranſlationem magno Cazanenſibus incommodo ſu-
turam ſperabat, atc; vel ſalis cuius tartari illis tantum nundinis copiam à
rutenis habebant, emptione adempta, ad deditionem eos cogi poſſe, uerum
huiusmodi nundinarum tranſlatione non minus incommodi ſenſit molco-
vuia, quam ipſi Cazanenſes, plurimarum enim rerum que ex mari Caſpio
Aſtrachan emporio ad hec Perſia et Armenia p Vuolgam importabant,
conſequuta eſt caritas ac penuria, maxime autem nobilifſimorumpiſcium,
ex quorum numero Beluga eſt, qui citra & vltra Cazan in vuolga capiunt.

Hactenus de bello principis molcovuiæ cum tartaris cazanenſibus ge-
ſto. Nunc ad intermiſſam de tartaris narrationem denuo redeo, poſt tartae-
ros Cazanenſes primi tartari cognomento Nagai occurrunt, qui vltra
vuolgam circa mare caſpium ad fluuium laick ex prouintia Sibier decur-
rentem habitant, hi reges non habent, ſed duces, noſtra tempeſtate tres
fratres equali diuſione prouinciarum facta, ducatis illos obtinebant, quo-
rum primus Schidack ciuitatem Scharaitzick vltra fluuium Rha, orientem
verſus cum adiacente ad laick fluuium regione obtinebat. Alter Coſſum
quicquid inter Kamam laick et Rha fluuios eſſet. Schichmamai tertius fra-
trum Sibier prouincię partem, et omnem circumiacentem regionem poſſi-
det. Schichmamai interpretatur ſanctus vel potens, Atc; he quidem regio-
nes omnes ſere ſiluolę ſunt, extra eam que ad Scharaitzick vergit, quæ cam-
peltris eſt.

Inter Vuolgam & laick fluuios circa mare caſpiu habitabant quondam
Savuolheñ reges, de quib poſtea, apud hos tartaros rem admirandã et vix
credibilem demetrius danielis vir, vt inter barbaros grauis ac fide ſingulari,
nobis narrauit, patrem ſuñ aliquando à principe molcouuiæ ad Zauuolheñ
regem miſſum ſuiffe, in qua dum eſſet legatione, ſemen quoddam in ea in-
ſula melonum ſemini paulo maius ac rotundius, alioqui haud diffimile

vidiſſe

Sol. XXI

vidisse, ex quo in terram condito, quiddam Agno per limile, quinque palæ
marum alitudine succresceret, idque coruæ lingua Boranetz quali agri etium
dicas vocaretur, nam & caput, oculos, aures cæteræs omnia in formam
agni recens editi, pellem preterea subtilissimam habere, qua plurimi in eis
regionibus ad subducenda capitis tegumenta vterentur, eiusmodi pelles
vidisse se multi coram nobis reftabantur: Aiebat in super plantam illam
fi tamen plantam vocari phas est, sanguinem quidem habere, carriedam
nullam: verum carnis loco, materiam quandam Cancrorum carried per lia
milem, vngulas porro non vtagni corneas, sed pilis quibusdam ad coruæ
similitudinem vestitas: radicem illi ad vmbilicum, seu ventris medium esse,
viuere autem tam diu, donec depaftis circum se habis radix ipse in epiæ
pabuli arescat, miram huius plante dulcedinem esse, precier quam à lupis
cæteris rapacibus animalibus multum appeteretur. Ego quamuis hoc
de femine & planta totum fabulosum esse exaltimem, tamen coelo multa
dignis viris relata sunt, modo referenda esse putaui.

A Principe Schidack progrediendo in orientem viginti diebus occurrent populi quos moſci appellant iurgenci quibus Barack Soltan agni Chan ſeu regis de Cataia frater imperat, à domino Barack Soltan decem diets itur ad Bebeid Chan, hie eſt ille magnus Chan de Cataia.

Aſtrachan vrbs opulenta magnumque tartarorum em porium, à qua
tota circumiacens regio nomen accepit: decem dierum itinere in ha Cažan
in citeriore Vuolgæ ripa, ad eius ſere oftia ſita est, quidam hanc non ad
Vuolgæ oftia, ſed aliquot dierum itinere inde diſtare aiunt, equidem co
loco quo Vuolga fluu: in multos ramos, quos quidam ſeptuaginta esse
aiunt ſcinditur, plures inſulas facit totidemque ſerè oftirs Caſpium mare
tanta aquarum copia ingreditur, vt procul ſpectantib[us] mare esse videatur
Aſtrachan ſitam esse puto, ſunt alij qui eam Citrahan appellant.

Vitra Vuiatksam & Cazan ad Permiæ vicinam tartari habitant, qui
Tumenti ki Schiban kij, & Coſatzki vocantur, ex quibus Tumenti in
ſyluis habitare, decemque millium numerum aiunt non excedere, alij preter
rea tartatari trans Rha fluuium ſunt, qui quod ſoli capillos rutriant. Kalmus
chi vocantur, & ad mare caſpium Schamachia, à qua etiam Regio non en
accep ita appellati, homines in texendis Sericeis vestibus excellentes. quos
rum ciuitas ſex dierum itinere abeſt ab Aſtrachan, quam vna cum regione
Rex. Per ſarum haud ita diu vt aiunt occupauit.

Aſoph Ciuitas ad Tanaim de qua ſupra ſeptem dierum itinere diſtare
ab Aſtrachan, ab Aſoph autem Taurica Chersoneſus, præcipue autem
Precop ciuitas abeſt quinque dierum itinere. Inter Cazan autem et Aſtra-
chan longo ſecundum Vuolgam tractu, ad Borifthenem vſeq[ui] campi de-
ſertifunt, quos tartari nullis certis ſedibus inhabitant, præter Aſoph &
Achas ciuitatem, quæ eſt duodecim miliaribus ſupra Aſoph ad Tanaim, et
minorı Tanai vicinos tartaros, qui terram colunt certas ſedes habent.
Ab Aſoph ad Schamachiam ſunt duodecim dietæ.

D iij Ab oriente

Ab oriente meridiem verfus reflectendo circa metodis paludes & pontum ad flu : Cupa, qui paludes influit, Aphgali populi funt, quo loci vloq ad Merula fluonium qui pontum illabitur, montes occurrunt quos Circaffi ſeu Ciki incolunt, hi montium alſperitate freti, nec turcis nec tartaris parent eos tamen chriftianos eſſe luis legibus viuere, in ritu & ceremonijs cum græcis conuenire, lingua Slavuonica, qua vtuntur, ſacra peragere, ruteni teſtantur. Audaciflimi piratę funt, nam fluuijs qui ex eorum montibus fluunt, nauibus in mare delapſi, quoscunck poſſunt ſpoliant, eos præſertim qui ex capha conſtantinopolim nauigant: Vltra Cupa flu : eſt Mengar lia, quam Eraclea flu : interlabitur, Deinde Cotatis quam quidam Colchim eſt arbitrantur, Poſt quem phaſis occurrit, qui prius quam mare illabatur haud procul ab oſtijſ Satabellum inſulam facit, in qua fama eſt, laſonis naues quondam ſtetiffe, vſtra Phaſim Trapezus.

Tauricæ Cherſoneſi paludes, que ab oſtijſ tanais in longitudinem tre centa miliaria italica habere dicuntur, ad caput S. Ioannis promontorium qua in arcſtum coeunt, duo tantum miliaria italica continent, in ea Krijm ciuitas olim regum taurice ſedes, à qua Krijmſkij nominabantur, poſtea toto hijſtmo, ſpacio, mille ducentorum paſsuum, ad Inſulę formam per ſollo, Reges non Krijmſkij ſed Precopſkij, ab illa nimirum perſoſione ſimpto vocabulo nomen accepere, Precop enim lingua flavuonica per ſoſſum ſonat, vnde apparet ſcriptorem quendam erraſſe qui procopium quendam ibi regnaſſe ſcripſit, Porro tota Cherſoneſus ſylua quadam per medium ſcinditur, eacq pars quæ pontum reſpicit in qua Capha inſignis virbs olim Theodolia dicta, genuenſium colonia, tota à turca poſſidetur. Capham autem Mahumetes qui expugnata conſtantinopoli, grecorum imperium deſtruxit, genuenſibus ademit, Alteram Peninſulæ partem taro tarus poſſidet, omnes autem tartari Tauricæ reges originem ſuam ex Zavuolhenſibus regibus ducunt, & cum domeſtica ſeditione aliqui regno pulli ſuifent, nec viſquam in vicinia firmam ſedem habere poſſent, hanc europe partem occupauere, veterisq iniuriæ haud immemores, diu cum Zavuolhenſibus dimicabant, donec patrum noſtrorum memoria Alexandro magno Duce Lithvuanæ in Polonia imperante, Scheachmet rex Zavuolhenſis in partes Lithvaniæ venit, ſcilicet vt inito cum Alexandro rege ſedere, coniunctis viribus Mahmetgirei regem Tauricæ eijcerent, In quam rem vterc quidem princeps conſenſit, cum autem Lithviani iuxta eorum conſuetudinem longi quam par eſt, bellum differrent, vxor Zavuolhenſis regis eiusq quem in campis habebat, exercitus moræ tum eujam frigoris impacientes, eorum regem in oppidis quibusdam agentem, ſollicitant obmiſſo poloniæ rege, vt in tempore rebus luis prouideat, quod cum illi perſuadere non poſſent, vxor relieto marito, cum parte exercitus ad Mahmetgirei precopenſem regem deficit, cuius impullu Precopenſis exercitum ad proſligandas reliquas Savuolhenſis copias mittit, quibus diffipatis, Scheachmet Savuolhenſis rex inſoſeicitatem ſuam videns, ſexingentis

Sol. XXII.

gehtis ſere equitibus eomitatus Albam ad Thijram fluuiuō ſitam; ſpe auxi
lij à Turca implorandi confugit, in ea ciuitate cum ſtructas libi, vt capere
tur, infliſias intellixiſſet, conuerſo itinere, vix media parte equitū aſumpta
Chiovuiam peruenit, vbi à Lithvuanis circumuentus captus, cum regis
poloniē iuſſu vuilnam de duceretur, obuiam ſibi rex progreſſus, honoriſce
ſuſceptum ad polonorum cōuentum ſecum duxit, quo quidem conuentu
bellum aduerſus Mendligerei decernitur, ſed cum Poloni in cogendo ex
ercitu tempus longius, quam par erat, extraherent, tartarus vehementer
offenſus, denuo de fuga cogitare cepit, in qua deprehenſus ad Trokij ea
ſtrum quatuor à vuilna miliaribus reſtactus eſt, quem ego ibi vidi vna
cum eo pranſus ſum, atc hic Savuolhenſium regum imperij finis ſuit, cum
quibus & Aſtrachan reges, qui quoq; ex eidenm regibus originem traxe
runt, vna perierunt, quibus ita oppreſſis & extinctis regum tauricæ po-
tentia, maiorem in modum ad aucta, vicinis gentibus terrorerat, adeo vt
& regem Poloniæ ad certum ſtipendium pendendum cogerent, ea condi-
tione vt eorum opera quavis vrgente neceſſitate vtatur, quin & Moſco-
vuiē princeps miſis ſubinde muneribus illum ſibi deuicire ſolebat, quo
dideo ſit quia cum mutuis affidue bellis implicentur, vt er tartarorum ope
armis c alterum ſe ſperat opprimume poſſe, cuius ille haud ignarus accepi
muneribus vtrum c vana ſpe laſtabat, quod vel eo tempore, dum ego
Cæſaris Maximiliani nomine apud Moſcovuiæ principet de pace cum
rege poloniæ ineunda tractarem apparuit, nam cum moſcovuiæ princeps
ad æ quas pacis condiciones induci non poſſet, Rex poloniē precopenſi
regem pecunia conduxit, vt moſcovuiam cum exercitu ab vna parte ado
riretur, ſe quoq; ex altera Opotzam verſus impetum in Moſci ditionem
facturum qua arte Polonie rex moſcum ad tolerabiles pacis condit on
cogi poſſe ſperabat, quod moſcus animaduertens, miſis oratoribus ſui
vicifim, apud tartarum ægit negotium, vt ſe licet in Lithvuaiam quam
tum omni metu vacuam ac preſidio deſtitutam eſſe dicebat, vires fuas con-
uerteret, cuius conſilium tartarus ſui commodi duntaxat ratione habita,
ſequutus eſt, atc is eiusmodi principum diſſenſionibus potentior factus,
cum imperij augendi libidine teneretur neq; quiſeere poſſet, ad maiora
animum app'icuit, Mamaic Nahaicenſi principe ſibi adiuncto rauricam.
Anno domini 1524, menſe lanuario cum exercitu egreſſus, regem Aſ
trachan adortus eſt, cuius vrbem cum ea reſiſta, metu profugiſſet, obſed
et occupauit, manſit c victor in ciuitate ſub tectis, Interim Agi Nahaicen
ſui m quoq Princeps fratrem ſuum Mamai increpat, quod tam potenti
vicinum ſuis copijs iuuaret, preterea eum monet vt Machmetgirei regis
indies creſcentem potentiām ſuſpectam haberet, poſſe enim vt in ſatiabil
ille animo eſſet fieri, vt conuerſis in ſe fratrem c arm is vtrum c regno de
pulſum aut interimat, aut in ſeruitum deducat, quibus verbis Mamai
permotus, fratri nunciat eum c hortatur vt quam magnis poſſet copijs
ad ſe properaret, poſſe enim nunc cum Machmetgirei magno rerum ſuc
ceſſu

ceffu elatus ſecurius ageret, vtrosecp eo metu leuari, Agis fratris moniti parens, ad preſcriptum tempus ſe cum exercitu, quem ad defendendas in tot bellis regni ſui fines iam prius coegerat affuturum omnino promiſit, qua re intelleſta Mamai cōtinuo regem Machmetgirei monet, ne militem ſoluta diſciplina ſub tectus aleret, corruſperei q[]ed ſed vrbe reliſta in campi potius, vt mos eſt degeret, cuius ſonſilio acquieſcens Rex, militem in caſtra educit, aduolat Agis cum exercitu, ſecq[]fratri iungit, atq[]h[]r hiſ non ita multo poſt Machmetgirei regem nihil tale timentem cum Bathir Soltan filio vi[]gintiquinčp annos nato, prandentem, ſaſto de repente impetu obtruncant, eiusep maiorem exercitus partem fundunt & reliquios in fugam vertunt, v[]ltra Tanaim tauricam vſo[]p inſequentes cædunt fugantq[]p, Præcop ciuic[]tatem quam in Chersoneſi ingreſſu eſſe dixi obſident, tentatisq[]p omnibus cum ea nec vi nec deditione potiri poſſe viderent, ſoluta obſidione domum redeunt, horum ergo opera rex. Aſtrachan regno ſuo iterum potitus eſt, viresq[]p regni tauricæ cum Machmetgirei fortiſſimo & feliciffimo rege, qui potenter aliquandiu imperauit conciderunt, Machmetgirei occiſo, ſtra[]ter eius Sadachgirei Turcarum imperatoris ( cui tum ſeruiebat ) auxilio precopenſe regnum occupauit: qui cum turcaru moribus imbutus rarius præter tartarorum morem in publico verſaretur, necq[]p ſubditis ſuis ſe conſpiciendum exhiberet, à tartaris qui hanc inſolitam rem in principe ſerre non poterant, eijcitur, inq[]p eius locum ex ſfratre nepos ſubſtituitur, a quo cum Sadachgirei captus ſuiffet, nepotem ne cède in ſe ſeuat ſed à ſuo ſango, uine abſtineat, ſeneſtutis ſuæ miſereatur, deniqp[]q[]p vt priuatus reliquum vit[]e in caſtro aliquo deducere nomenq[]p duntaxat regium tota regni adminiſtratione nepoti permiſſa, retinere poſſit, ſupplex orat, & impetrat.

Nomina dignitatum apud Tartaros hæc ſere ſunt, Chan vt ſupra dixi Rex eſt, Soltan filius regis, B[]ij Dux, Murſa filius Ducis, Olboud Nobili vel confiliarius, Olboadulu alicuius nobilis filius, Seid ſupremus ſacerdos homo vero priuatus, K[]li, Offitiorum vero Vlan, ſecunda à rege dignitas, nam regeſ tartarorum quatuor viros quorum ſonſilio in rebus grauibus potiſſimum vtuntur, habent, ex hiſ primus Schirni, vocatur. Secundus, Barni, tertius Gargni, Quartus tziptzan, Hactenus de Tartaris nunc de Lituania Molcovuiæ vicina dicendum eſt.

Lithuania Molcovuiæ proxima eſt, non autem de ſola prouintia, ſed regionibus illi adiacentibus, quæ ſub Lithvaniæ nomine con prehenduntur, nunc loquor. Hæc longo tractu ab oppido Circaſs quod ad Boriſthenem ſitum eſt, In Livuoniam vſo[]p protenditur. Porro Circaſi Boriſthenis accolæ Ruteni ſunt, alij ab hiſ quos ſupra ad pontum in montibus habitare dixi, hiſ noſtra tempeſtate preficiebatur Euſtachius Taſcovuitz, quem cum Machmetgirei rege in moſcovuiæ vna profectum ſuiffe ſupra dixi, vir belli peritiſſimus: aftucia ſingulari, qui cum crebra cum tartaris commertia habebat ſepius tamen eos ſudit, quin & ipſum moſcum; cuius, aliquando captiūus fuerat, in magna ſepe pericula adduxit, Eo anno quo

nos

Sol. XXIII.

nos Molcovuiæ eramus, miro aftu molcos profigauit, dignacq mihi res
vifa eſt, quæ hoc loco aſcriberetur: Tartaros quosdam habitu Lithvua-
nico in molcovuiam deduxit, in quos ceu lithvuanos, nullo metu molcos
irruituros ſciebat, ipſe diſpolitis loco opportuno inſidijs molcos vleſſen-
tes præſtolatur, Tartari depopulata parte Sevuere prouinciæ, Lithvua-
niam verſus iter arripiunt, indec mutato itinere, cum lithvuaniam tenu-
iffe cognouiffent molci, lithvuanos eſſe rati mox vindictæ cupiditate
magno impetu in lithvuaniam irruunt, qua vaſtata cum preda onuſti re-
dirent, ab Euſtachio ex inſidijs circumuenti ad vnum omnes cæduntur,
qua re cognita, Molcus, oratores ad Poloniæ regem qui de illata ſibi iniu-
ria conquererentur, miſit, quibus rex, ſuos non intuiffe ſed iniuriam vltos
eſſe reſpondit, ita molcus vtrinc deluſus damnum cum ignominia ferre
coactus eſt.

Infra Czircafsos nulle habitationes chriftianorum ſunt, Ad Borifthe-
nis oſtia Oczakhovu caſtrum et ciuitas quadraginta mil: à Czircafs quam
Taurice rex non ita diu Poloniæ regi ademptam poſſidebat, hanc nunc
Turcus tenet, Ab otzakovu ad Albam circa oſtia Thiræ que veteri no?
mine dicitur Moncaſtro quatuordecim miliaribus, ab otzakovu: in Pre-
cop quatuordecim mil: À Czircafs circa Borifthenem ad Precop qua-
draginta mil: Supra Czircafsos ſeptem mil: per Borifthenem aſcendendo
Caſjnovu oppidu occurrit, à quo decem & octo mil: eſt Chiovuia vetus
Ruſsie metropolis, quam magnificam & plane regiam ſuiffe ipſe ciuitaris
ruinſe monumentacq quæ in ruderibus viſuntur declarant, apparent ad
huc hodie in vicinis montibus eccleſiarum monaſteriorum q[ui] deſolatorum
veſtigia, preterea cauernę multę in quibus vetuſiſs. ſepulchra corpora q[
in his nondum abſumpta viſuntur, Ab hominibus fide dignis accepi, puel-
las ibi vſtra ſeptimum annum raro caſtitatem ſeruare: raciones varias au-
diui, quarú nulla mihi ſatisfacit quibus mercatorib abuti quidem, ſed ab-
ducere minime licet, nam ſi quis abducta puella deprehenſus fuerit, & vita
& bonis, niſi principis clementia ſeruat fuerit, priuatur, Lex etiam ibidem
eſt qua externorum mercatorum (ſi qui ibi forte deceſſerint) bona aut
regi cædunt aut eius prefecto. Quod apud Tartaros & Turcas in Chio-
vuienſibus apud ſe mortuis obſeruatur. Ad Chiovuiam monticulus qui
dam eſt, per quem mercatoribus via aliquanto difficiliore tranſeundum
eſt, in cuius aſcenſu ſi forte currus aliqua pars frangatur res que in curru
portabantur ſiſco vindicantur. Hæc omnia. D. Albertus Gaſtold palati-
nus Vuilneñ regis in Lithvania vicegerens mihi retulit, Porro à Chio-
vuia aſcendendo per Borifthenem triginta mil: Moſier ad fluuium Pre-
petz qui duodecim mil: ſuper Chiovu borifthenem influit, occurrit, Thur
flu: piſcoſus influit prepetz, A Moſier autem ad Bobrantzko triginta:
Inde aſcendendo vigintiquinq mil: peruenitur in Mogilevu, à qua Orſa
ſex mil: abeſt, Hæc omnia iam enumerata ſecundum Borifthenem oppida
que alia in occidentali littore ſita, ſunt regi poloniæ, orientali vero molco-
vuiæ prin-

omnia

vuiæ prin-

vuiæ principi subiçiuntur: preter Dobrovunam et Miftislavu quæ Lithuaniae ditionis funt, traiecto Borifthene quatuor mil: Dobrovunam in deq viginti Smolentzko deueniit. Ex Orſcha nobis iter fuit in Smolentzeko et tum moſcovuiam vlq.

Borifsovuo oppidum viginti duobus ab Orſa in occidentem mil: abest quod Bereſina flu: qui infra Bobrantzko Borifthenem influit preterlabitur. Eſt autem Bereſina vt oculis conſpexi amplior aliquanto Borifthene ad Smolentzko: plane puto hunc Bereſinam id quod etiam vocabuli ſonus indicare videtur, ab antiquis Borifthenem habitum ſuiffe, nam ſi Ptolomei deſcriptionem conſpexerimus Bereſina fontibus magis quam Borifthenis quem Nieper appellant, conueniet.

Lithvania porro quos Principes habuerit, quando chriſtianiffimo iniciata fuerit, ab initio ſatis dictum eſt, huius gentis res ad Vuitoldi vſep tempora ſemper florebant. Si bellum aliunde iſpis immineat, ſuaq[ur]us hoſtium vim defendere debeant, vocati quidem ad oſtentationem magis quam bellu inſtructi magno apparatu veniunt, verum delectu habito cito diſabuntur, quod ſi qui remanſerint, hi[que] equis veſtibusq[ur] melioribus, quibus inſtructi nomina dederunt domum remiſſis, cum paucis quali cos acti, ducem ſequuntur, ceterum magnates, qui certum militum nutnerum ſuis ſumptibus in bellum mittere coguntur, data duci pecunia, ſe redimenſtes domi remanent, eaq[ur]s res adeo dedecori non eſt, vt mil. cix[ae] præſecti, ducesq[ur] publice in conuentibus caſtrisq[ur] proclamari faciant, ſi qui vellent, numerata pecunia exautoratos domum redire poſſe, tanta autem inter hos quidlibet agendi eſt licentia, vt immodica libertate non vi[rum] ſed abuti videantur, principumq[ur] bona impignorata poſſidebant, adeo, vt principes in Lithvuaniam venientes, ſuis, ni prouincialium ope ſubleuentur, vectigalibus ibi viuere non potuerunt, gentis habitus oblongus arcumq[ur] tartarorum, haſtam vero & ſcutum hungarico more gerunt, Equis bonis ijsdem caſtratis, ſine ſoleis ferreis, quos molibus coercent lupatis vtuntur.

Vu[li]næ eſt caput gentis, ciuitas ampla intra colles ſita, ad conſluxum fluuiorum Vueliq[ur] & Vuiln[q]e: Welia autem fluuius aliquot infra Wilnam miliaribus Crononem influit. Cronon autem oppidum Grodno nomine haud ita diffimili, preterlabiit, Prutenos populos quondam ordini Theustonicorum ſubiectos (quibus nunc Albertus Marchio Brandenburgenſis poſſeaq[ur] ſe regi Poloniæ ſubdidit cruceq[ur] & ordine depoſito, hereditarius preeſt) a ſamogitis eo loci quo germanicum mare illabitur dirimit, vbi eſt oppidum Mumel, nam Germani Crononem Mumel, patrio vero vocabulo Nemen appellant, Vu[li]næ porro nunc & muro cincta multa templa edesq[ur] lapideæ in ea exædificantur, in qua Epiſcopalis ſedes eſt, quam tunc Ioannes regis Slgiſmundi filius naturalis, vir ſingulari humanitate prædiſtus tenebat, nosq[ur] in reditu noſtro humaniter excepit. Preterea parochialis eccleſia & aliquot monaſteria & precipuum franciſcanorum de obſeruante, cenobium maximis ſumptibus extructum excellit, Multo plura tamen funt

Sol XXIII.

funt Rutenorum templa in ea, quam romanæ obedienciæ in Lithvuanæ Principata funt tres Romanæ obedienciæ Epifcopatus: Vuilnèn, salicet, Samogithiæ, & Chiovuienfis, Ruteni vero Epifcopatus in regno Poloniæ & Lithvania aut fuis incorporatis principatibus, funt Archiepifcopus, Vuilnæ nunc degens, Polocenfis, Vuolodimerienfis, Lucenfis, Pinſki, Chomenfis, Premiflienfis, Lithviani melle, cera, cinere quibù potiffimum abundant queftum faciunt, quæ magna ab eis copia Gedanum, deinde in Holandiam deferuntur, Picem quoq & aſſeres ad fabricandas naues, frumentum quoq Lithvania abunde prebet, ſale caret, quod venale ex Britania habuit, quo tempore Criſtiernus danïæ regno eieſtus, mare q piratis inſeſtum effet, Sal nò ex Britania, ſed ex Ruſia portabatur, quo etiamnum vtuntur apud Lithvuanos, Noſtra tempeſtate apud Lithvuanos duo potiffimum viri bellica laude clari fuere, Conſtantinus Knes Oſtroſki ob multas victorias avualcho, Molcoq & Tartaris partas, felicisimus habitus eſt, Preterea Knes Michael Linski, qui cù adolescens adhuc in germaniam veniſſet, & apud Albertum Saxoniæ ducem eo tempore, in frilia bellum gerentem ſtrenue ſe gediſſet, ac per omnes militiæ gradus magnum ſibi nomen peperiſſet, germanorum apud quos adoluerat moribus imabutus, in patriam rediſſet, apud Alexandrum regem magna authoritate ac ſummo loco fuit, adeo vt rex arduas quasq res ex eius iuditio ac arbitrio coſtitueret, Accidit autem vt cum Ioanne Savuerſinski palatino Tro cenſi, regis cauſa in diffenſionem veniret, compoſitis tandem rebus, in vita regis, omnia quieta inter illos manebant, at mortuo rege manebat Ioanni alta mente reſpoſitum odium, nam ex eo priuatus erat palatinatu, tum ipſe & complices atq amici apud Sigismundum regem qui Alexandro ſucceſſerat, crin ine affectati imperij, ab emulis quibusdam delatus eſt, & proditor patriæ nominatus, cuius iniuriæ Knes Michael impatiens, cum ſepe regem appellaſſet, rogaſſet, vt communi iuditio, quo tantum crimen à ſe depellere poſſe dicebat, cauſam inter ſe et Savuerſinſki actorem diſcer neret, cumq rex illius petitioni locum non daret in hungariam ad Vulas diſlaum regis fratrem proficifcitur, à quo litteris & oratoribus quibus ad cognoſcendam ſuam cauſam rex admonebatur impetratis, tentati q omnis bus, cum cauſæ ſue cognitionem à rege impetrare non poſſet, indignate rei permotus, Michael tale facinus ſe aggrefſurum, regi dixit, quod ipſi ſibiq aliquando foret merori, Ac cum domu iratus ſe recepiffet, quendam ex ſuis hominem ſibi fidum cum litteris, mandatis, ad Molcovuiæ principem mittit, ſcripſerat autem, ſi princeps ſecuram liberamq ad ſe veniendi copiam, datis in hanc rem litteris, atq addito iuramento, ſibi promitteret, eaq res honori emolumentoq ſibi apud principem foret, ſe caſtris que in Lithvania poſſideret, aliſq vi, aut deditione occupatis, ad ſe deficere velle, Eo nuncio Molcus qui viri fortitudinem & dexteritatem cognitam haberet, mirifice exhilaratus omnia, quæ à ſe Michael peteret, datis vt volebat litteris, iuramentoq addito, ſe facturum recepit, Rebus ita apud Molcum

Icum ex sententia confectis, Michael vleicenci libidine flagrams in Ioannem Savuerlinski, qui tum in curia sua circa Grodno erat (in qua ego poſtea ſemel pernoctauı) toto impetu ſertur, eumq[ui] ne elabi poſset dispoſitis circum edes militum ſtationibus, immiſſo percuſlore, quodam Mahumethano in lectulo dormientem opprimit, obtruncatq[ui] qua re peracta ad caſtru[M] Miensko cum exercitu progreſſus, vi illud aut deditione occupare nitebatur, Sed Miensko oſcupatione ſruſtratus, alia ſubinde caſtra oppidaq[ui] aggreſſus eſt, Interea cum regis in ſe copias aduenire, ſeq[ui] illi longe imparem eſſe intelligeret, obmiſſa caſtrorum oppugnatione in moſco[v]uiam ſe contulit, vbi à principe honorifice exceptq[ui] eſt, nam Lithvuaniam illi parem non habere ſciebat, vnde magnam de eo ſpem conceperat, ſe eius conſilio, opera, induſtria, vniuerſam Lithvuaniam poſſe occupare, qua ſpe haud prorſus ſruſtratus eſt, nam communicatis cum eo conſiſt[M] Smolenczko inſignem Lithvuaniæ principatum denuo obſedit, & eam viri huius induſtria magis quam viribus cepit, vnus enim Michael militibus qui in preſidio erant, omnem vrbis defendendæ ſpem, ſua preſentia ademit, eſque & metu & polieitacionibus, vt caſtrum proderent, permouit, quo d[omi]o audatius maioreq[ui] ſtudio faciebat, quoniam baſilius ſi Michael Smolenczko quacumque arte potiri poſset, ſe caſtrum cum prouintia adiſcente perpetuo ſibi conceſſurum promiſerat, quibus tamen promiſſis adco ille poſtea non ſtetit, vt Michael[em] de paſtione ſe appellantem vana tanctum ſpe lactaret, atq[ui] illuderet. Quare vehementer Michael offenſus non d[omi]um abolita è pectore Sigis: regis memoria, cuius gratiam, opera amicorum quos in eius aula tum haberet, ſe facile conſequi poſse ſperabat, ex ſuis quendam ſibi fidum ad regem mittit, ſeq[ui] ſi quæ grauius in ſe comiſſet condonaret, rediturum pollicetur, grata hec legatio regi fuit, nuncioq[ui] con tinuo publice fidei, quas petebat, litteras dari mandauit, verum cum Michael[] litteris regijs non prorſus fideret, quo tutius redire poſset, à Georgio Pilbeck & Ioanne de Rechenberg equitibus Germanis quos ea authoritate apud regem eiusq[ui] confiliarios eſſe ſciebat, vt regem vel inuitum poſſent ad ſeruandam fidem eogere, ſimiles litteras efflagitauit impretrauitq[ui] ſed cum eius rei nunc[i]tius in Moſci cultodias incidiffet, captusq[ui] effet, re pateſt[a]ta principi[M] celeriter ſignificata, Michael Principis iuſtu capitur, Eodem tempore nobilis quidam ex Trepk[on]um familia adolescens polonus à Sigismundo rege ad Michael[em] moſcovuiam miſſus erat vt mandata regis c[M]omo[d]ius exequi poſset, perfugam ſe ſimulabat, Is quoq[ui] haud meliore fortuna vſus à moſcis capitur, & cum perfugam ſe diceret neq[ui] ſibi fides adhiberetur, adeo arcani continens fuit, vt etiam graviter tortus id non reuelaret, Porro cum Michael captus in conſpectum principis in Smolenczko adductus fuiffet, perfide inquit, digna te pro meritis p[oc]ena affitiam, ad que ille, perfidiæ crimen quod mihi impingis non agnoſco, nam ſi tu mihi fidem promiſſaq[ui] ſeruaſſes, ſideliffimum me in omnibus ſeruitorem habuiffes, ſed cum te eam floctifacere, mecq[ui] à te inſuper eludi viderem.

Sol. XXV.

viderem, graue mihi inprimis est, ea quæ animo in te conceperam, me exet
qui non potuiffe, mortem ego semper contempli quam vel ea cauſa liben-
ter ſubibo, ne vultum tuum tyranne amplius confpiciam, deinde principis
iuſſu in magnam populi frequentiam in Vuieſma abduct& vbi ſupremus
belli præfectus proiectis in medium grauibus, quibus vinciendus erat ca-
thenis, Princeps te, inquit, Michael maxima, vt ſcis, dum fideliter ſeruires
gratia proſequebatur, Poſt quam autem proditione fortis eſſe uoluiffi, hoc
te ſecundum merita tua munere donat, ſimule, cum dicto cathenas illi inſi
iubet, qui dum ita ſpectante multitudine cathenis conſtringeretur, ad po-
pulam conuerſus ne captiuatis, inquit, meæ falſa apud vos ſama ſpargatur
quid fecerim, cur, captus ſim, paucis aperiam, vt vel meo exemplo qua
lem principem habeatis, quid, quis, veſtrum de eo ſperare debeat aut
poſt intelligatis, ita orſus tocius ſui in Molčovuiam rationem itineris,
que, princeps ſcriptis litteris, addito iuramento, ſibi promiſſet, nec, ulla
ex parte promiſſis ſtetiſſet, referebat, cum, ſua de principe expectacione
ſalſus eſſet, voluiffe denuo in patriam redire, ideo ſe captum eſſe, qua iniu-
ria cum preter meritum afficeretur, mortem ſe non magnopere reſugere,
prefertim cum ſciret communi lege naturæ omnibus æque moriendum
eſſe, Et cum corpore valido ingenio, ad omnia verſatili eſſet, multum
etiam valebat conſilio, ſerijs, iocoſis, rebus eque idoneus, plane, vt aiunt
omnium horarum vir, qua animi dexteritate multum ſibi gracie authori-
tatis, apud omnes germanos prefertim, vbi educatus fuerat, cœciliauerat:
tartaros Alexandro rege imperante inſigni clade proſligauerat, nec à
Vuitoldi morte Lithvuani tam preclaram à tartaris victoriam reporta-
runt, Hunc Germani voce Bohemica, Pan Michael vocabant, qui cum vt
homo ruthenus grecorum in ſide, ritum ab initio eo, poſt obmiſſo ro-
manum ſequutus ſuiffet, quo principis in ſe iram indignationem, leniret
mitigare, in vinculis denuo rutenicum aſſumpſit, De eius liberatione
nobis in Molčoviu exiſtentibus multi preclari viri, In primis autem prin-
cipis coniunx, que ſibi ex fratre neptis erat, apud principem laborabat:
intercedebat, p eo etiam Cefar Maximilianus litteras, ſpeciales in priore
im a legatione ad principem nomine ſuo dederat, quibus tamen vlo, adeo
nihil effectum est, vt mihi tum nec aditus ad ſe pateret: imo ne videndi ſui
copia dabatur, In altera vero legatione, cum forte de liberatione eius traſt
retur, ſepius à molcis interrogabar an hominem nouiſſem, quib& equidem
quod in rem ſuam fore putabam, nomen me dumtaxat eius aliquando
audiuiffe, reſpondi, at, Michael tum liberatus ac dimiſſus fuit, cuius nep-
tim Princeps viuente adhuc priore vxore cum duxiſſet, tantam ſpem in eo
ponebat, vt filios ſuos illi virtute à fratribus in regno tutos fore crederet:
tutorem deni, filiorum ſuorù teſtamento inſtituerat, Mortuo dein Prin-
cipe viduam laſciuientem cum identidem increparet, proditionis crimine
ab ea inſimulatus, captus, inſoelix moritur, Qua re patrata non longe
poſt ipſam quo, ita ſeuientem, yeneno ſublatam, adulterum vero Ovu

E tzina

tzina dictum, in partes laniatum ac difsectum aiunt.
Vuolina inter Lithvaniæ Principatus gentem bellicoſiorem habet.

Lithvania admodum filuſa eſt, paludes ingentes & multos fluuios habet, quorum alij vt Bog, Prepetz, Thur, & Bereſina orientem verſus Borilthenem illabuntur, alij vero vt Boh, Cronon, & narevu, ſeptentrio- nem verſus decurrunt, celum inclemens, animalia omnis generis parua haſ bet, frumento quidem abundat, ſed ſeges raro ad maturitatem peruenit, Gens miſera & graui ſeruitute oppreſſa, nam vt quisco famulorù caterua ſtipatus, domum coloni alicuius ingreditur, impune quiduis facere, res ad vitæ vſum neceſſarias, rapere: abſumere: crudeliter etiam colonum verbe, rare licet, Colonis quauis de cauſa ad dominos ſuos abscq muneribus adio- tus non patet, quod ſi etiam admittantur, ad officiales & præſectos rele- gantur, qui niſi munera accipiant, nihil boni decernunt conſtituuncb, Ne que vero hec ſolum Tenuium ratio eſt, ſed etiam nobilium, ſi à proceribus impetrare quippiam volunt. Audiui à quodam primario officiale apud regem iuniorem qui dixit, vnum quodco verbum in Lithvania aurum eſſe, Regi quotannis imperatam pecuniam pro defendendis regni finibus pendunt, dominis præter cenſum hebdomadatim ſex dies laborare, Pa- rocho denicb ducta, vel mortua vxore, liberis ſimiliter natis aut vita de, ſunctis, eo quo confitentur tempore, certam numerare pecuniam coguntur. Tam dura porro ſeruitute à Vuitoldi tempore in hunc vſco diem detinen- tur, vt ſi quis forte capite damnatus fuerit, de ſe ipſo iubente domino ſupo- plicium ſumere ſuisco manibus ſe ſuſpendere cogatur, quod ſi forte facere recuſauerit, tum crudeliter cæſus atco immaniter excarnificatus nihilomi- nus ſuſpenditur, hac ſeueritate effectum eſt, vt ſi iudex aut præſectus in re preſenti conſtitutus, reo moram forte neſtenti, minatus fuerit, aut ſolum modo dixerit ſeſtina, dominus iraſcitur: tum miſer grauiffima verbera ex- timeſcens laqueo vitam finit.

Fere in Lithvania preter eas quæ etiam in germania reperiuntur Bio- ſontes, Onagri, Et feri Equi, Bisons eſt, qui patrio nomine Suber vocatur, germanice Aurox, Onagrum animal poloni vocant, q germanis Ellend eſt, illi patria lingua Loſs vocant, altius ceruo auribus prominentibus & naribus & cornibus non nihil à ceruo diuerſis, quod ſi nominis ethymos- logia ductus Onagrum, aſinum filuſtrem dicere velis, forma per omnia non reſpondebit, Onagri enim vngulas ſectas habent, quanquam noſtro tempore, quod apprime rarum eſt, reperti ſunt ſolidis ungulis onagri, quas quidam tanquam amuletum contra morbum caducum geſtare ſolent, cor- nibus latis, curſu velociffimo que non eò modo quo cetera animalia, ſed Gradarij Equi inſtar, veloci greſſu curſum ſuum perficiunt, Vri pariter quos indigenæ Thur Germani Bisfontes vocant, in ſola Mazouia reperi- untur. Vrus autem eſt forma bouis nigri, habet longiora cornua quam Bisons, nec te moueat dictio germanica, que Vrum, Bisfontem vocat, & Bisfontem aurox, nam ex commentarijs celaris habes, germanos Vrorum cornibus

Sol. XXVI.

cornibus pro inflignioribus poculis quondam vlos suilfe, quem vſum etiam hodie Samogithc obſeruant. Vroru porro cornua que etiam noſtro tempe pore in quibusdam templis auro & argento exornata, veluti rara quedam monimenta reperiuntur, & longitudine & colore à Bifontis cornibus alio quanto breuioribus poculis cminime aptis facile diſcernuntur.

Samogithia proxima Lith vuaniæ eſt prouintia in ſeptentrionem ad mare Baltheum, que Pruſsiam quatuor mil: ger: ſpacio à Livuonia diuideit, nullo oppido aut caſtro munito, inflignis, huic ex Lithuania à principe præfectus quem ſua lingua Staroſta quali ſeniorem appellant, præſicitur: nec temere is niſi grauillimas ob cauſas offitio mouetur, ſed quoad viuit perpetuo manet. Epiſcopum habet Romano pontifici ſubieſtum, in Samogithia hoc in primis admirandum occurrit, quod cum cius regionis homines procera vt plurimum ſtatura ſunt, filios tamen alios corporis magnitudine excellentes, alios perpuillos ac plane nanos veluti vicillitutę dine quadam procreare ſolent, Samogitæ veſtitu vili eoq[us] vt plurimum cinericeo vtuntur, in humilibus caſis, ijs[us] oblongioribus vitam ducunt, in quibus ignis in medio conferuatur, ad quem cum pater familias ſedet, iusmenta totamq[us] domus ſuae ſuppellectilem, cernit, ſolent enim ſub eodem quo ipſi habitat tecto, ſi ne vlo interſtitio pecora habere: maiores vrorum cornibus pro poculis etiam vtuntur, audaces ſunt homines, & ad bellum prompti, loricis, alijs[us] plurimis armis precipue autem cuſpide & eo brevior, venatorum more, in bello vtuntur. Equos adeo paruos habent, vt vix credibile ſit ad tantos labores eos ſufficere poſſe, quibus foris in bello domic[us] in colendis agris vtuntur, Terram non ferro ſed ligno proſcindunt, quod eo magis mirandum, cum terra eorum tenax & non arenosa ſit, quaquinus nunq[us] creſcit, Araturi: ligna complura quib[us] terram ſubigunt, locoq[us] vomeris vtuntur, ſecu portare ſolent, ſcilicet vt vno fracto aliud atq[us] aliud ne quid in mora ſit, in promptu habeant. Quidam ex prouintiæ preſectis, quo prouinciales grauiore labore leuaret, multos ferreos vomeres adſerri fecerat, cum autem eo, ſequentibus c[um] aliquot annis, ſegetes aliqua c[oe]li in temperie expectacioni agricolarum non reſponderent, vulgusq[us] agrorum ſuorui ſterilitatem ferreo vomeri adſcriberet, nec aliud quicq[us] in cauſa eſſe putaret, preſectus veritus ſeditionem, amoto ferro, ſuo eos more agros colere permilſt. Prouintia hec nemoribus, ſyluisq[us] abundat, in quib[us] horrendæ quandoq[us] viſiones fieri ſolent, ſunt etiamnum illic idolatrag[e] compluris, qui ſerpentes quodam quattuor breuibus, la[certarum] inſtar, pedibus nigro obeſoq[us] corpore, trium palmarum longitudinem non excedentes. Giuioites dictos, tanquam penates domi ſuae nutriunt, eoq[us] luſtrata domo ſtatis diebus ad apſolitum cibum prorepentes cum tota familia, quoad ſaturati in locum ſuum reuertantur, timore quodam venerantur, quod ſi aduerſi quid illis accideret, ſerpentem deum domeſticum male acceptum ac ſaturatum eſſe credunt, c[ui] priori ex Moſcovuia itinere rediens, in Troki veniſſem, reſeſebat hoſpes meus, ad quem forte diuerteram, ſe eodem quo ibi eram anno, ab eiuſmodi quodam ſerpentis cultore aliquot aluearia apum

E iij emiſſe

emiffe, quem cum oratione ſua, ad verum Chriſti cultum adduxiſſet, vtep
ſerpentem quem colebat occideret, perſualiſſet, aliquanto poſt cum ad vi-
ſendas apes ſuas eo reuerſus ſuiffet, hominem facie deformatu, ore aurium
tenus miſerabilem in modum diducto offendit, tanti mali cauſam interro-
gatus reſpondit, ſe q[ui] ſerpenti deo ſuo man[us] nepharias inieciſſet ad piaculu-
expianum, luendamq[ui] pænam hac calamitate puniri, multaq[ui] grauiora, ſi
ad priores ritus ſuos non rediret eum pati oportere, hæc quamuis non in
Samogithia ſed in Lithvania ſunt acta, pro exemplo tamen adduxi, Mel-
nuſ[que] melius nobiliusue quodq[ui] minus ceræ habeat albumq[ui] ſit, ch[ui] in Sa-
mogithia reperiri aiunt.

Mare Samogithiam alluit, quodq[ui] Baltheum, quidam Germanicum alij Prutenicum, nonnulli veneticu, Germani vero alludentes baltheo pelts appellant, ſinuſ proprie dicitur, interluit, namq[ui] Cimbricam Cherſoneſum quam hodie Yuchtland, et Sunder Yuchtlaſ germani, latini vero, nomine inde pariter ſumpto, luciam vocant, Alluit & germaniam quam Baſſam diu cunt, incipiendo ab Holſacia, que Cimbricam contingit, dein Lubicenſem terram, item Vilmariam, & Roſtok, Magnopolenſium ducum ciuitates, totumq[ui] Pomeranię tractum, id q[ui] nomen eius loci indicat, Pomoriję enim Slauonica lingua eſt idem ac diceres iuxta mare ſeu maritimum, Inde pruſi liam cuius Metropolis eſt Gdanum, quod & Gedanum et Dantiſcum ap[pe]llatur, alluit, Porro Ducis Pruſiſe ſedes eſt quam germani regium mon[em] tem appellant, Eo loci certo anni tempore, ſuccinum mari innatans, magno hominu periculo propter ſubitum maris acceſſum et receſſum aliquando piſcatur, Samogithiam vix III. mil: contingit, atq[ui] longo tandem tractu Livuoniam & eam partem quam Vulgo khurland, curetos abſeq[ui] dubio vocant, & regiones quę Molco ſubſunt. Vuinlandiā deniſq[ui] que Svueten[ium] ditionis eſt, vnde etiam venedicu nomen originem duxiſſe arbitrant, circumluit, Ab altera autem parte Svuetiam contingit. Totu autem Dani[ę] regnum quod Inſulis maxime conſtat, in hoc ſinu cōtinetur, Exceptis Lucia & Scandia que continenti adherent, Gotlandia quoq[ui] Inſula regno Dani[ę] ſubieſta, in hoc ſinu eſt, ex qua pleriq[ui] Gothos, pdriſſe putabāt, cum tamen longe anguſtior ſit quam que tantam hominum multitudinem capere po[tu]iſſet, Preterea ſi Gothi ex Scandia, pgreſſi ſuiffent, ex Gotlandia in Svuetiam & iterum reflexo per Scandiam itinere, quod rationi minime conſen[tu]ſentaneum eſt, oportuiffet eos reuerti. In Gothia Inſula, adhuc Wriſby ciui[ſ] tatis ruinę extant, in qua omnium illac preternauigantium lites ac contro[ver]ſię cognoſcebant ac conſtituebantur, eſo etiam ex longinquis illis mari[ſ] timis locis cauſe ac negotia deferebantur prouocabantur q[ui].

Lituonia, p[u]aintia in longitudine ſecundu mare protenditur, huiu[que] Me-
tropolis eſt Riga, cui Teutonici ordinis magiſter p[er]ſt, in ea preter Rigen-
ſem Archepiſcopu, Riualieſ et Oſſulieſ Epiſcopi ſunt, Oppida habet como-
plura p[er]cipue autem ciuitat[ē] Rigam ad flu: D[v]uina n[ō] longe ab oſtris, item
Revualiam et Derbte[n] ciuitates, Revualiā rutheni Kolivuan, Derbt, vero
luryovugorod appellant, Riga nomen ſuum vtraq[ui] lingua re tinet, fluuios

nauigabiles

Sol. XXVII

nauigabiles Rubonem & Nervuam habet. Huius prouintiæ Princeps,
fratres ordinis, quorum primi commendatores vocantur, item proceres
& ciues, germani fere omnes funt, Plebs vt tribus fere linguis vtitur, ita in
tres ordines ſeu tribus eſt diuifa. In Livuoniam ex gertmanie principatibus
Iuliacenſi Geldrenſi & Monaſterienſi quotannis noui & ſeruitores, &
milites deducuntur, quorum parrs indemortuorum, alij in eorum locum
qui defuncto annuo offitio, quali manu miſſi in patriam redeunt, ſucces-
dunt, infligni Equorum copia adeo abundant, firmicp funt, vt hactenus
tam regis Poloniæ, quam magni Ducis Molcovuiæ hoſtiles & frequen-
tes in agros eorum incurſiones fortiter ſuſtinuerint, ſeque ſtrenue defen-
derint.

Anno Domini 1502. Menſe Septembri Alexander Poloniæ rex magnus Lithvuanæ dux, Magiſtrum Liuonienſem Vualtherum, à Pletterberg, pactionibus quibusdam, induxit, vt ipse inſtructo exercitu molcoviæ ducis prouincias aggrederetur, pollicitus vbi is hoſtilem terram attigiffeſt, cum magno ſe exercitu affuturum, Sed enim rex cum ad conſtitutum tempus, ſicuti receperat, non veniffeſt, Molcicp cognito hoſtium aduentu, ingenti multitudine Magiſtro occurriffeſt, iscp cum ſe deſertum videret, neq line ſumma turpitudine periculoc; retrocedere poſſet, ſuos primum pro tempore paucis adhortat, mox exoneratis tormentis, ſtrenue hoſtem aggreditur, primocp impetu rutenos diſsipat atq; in ſugam conuertit, cum autem pro numero hoſtium pauciores eſſent victores, grauio reçp armatura prepediti hoſtem longius perſequi non poſſent, Molcire cognita, recuperatis animis, denuo in ordincs redeunt, atq; Pletenbergij peditatum, qui circiter mille quingenti inſtructa phalange hoſti ſe oppoſuerunt, aggreſſi ſtrenue cedunt, In ea pugna prefec; Matheus Pernauer cum fratre Henrico et vexillifero Conrado Schvuartz, periere, huius vexi; illiſeri egregium facinus memoratur, nam cum hoſtium telis obrutus conſectus diutius ſtare non poſſet, priuſquam occumberet, alta voce virum aliquem fortem, qui vexillum à ſe reciperet inclamabat, ad cuius vocem Lucas hamerſteter, qui ex Braunſuicen ducibus illegittimo tamen thoro oriundum gloriaretur, illico accurrens, vexillum ex moribundi manibus capere nitebatur, quem Conradus ſiue quod ſuſpectâ haberet illius fidem ſiue quod tanto honore indignum eſſe arbitraret, tradere recuſauit, cuius iniurie Lucas impaciens, edocto gladio manum Conradi cum vexillo amputat, Conradus nihilominus vexillum altera manu et dentibus mordicus apprehendens tener, lacerat, Lucas vexilli fragmētis arreptis, proditis peditum copijs, ad rutenos deſcit, huius deſectione factum eſt, vt quadrin genti ſere pedites ab hoſtib; milere trucidarentur, reliqua turba cum equitatu ſeruatis ordinibus ad ſuos inſc volumes rediere, huius cladis autor Lućas poſtea à molcis captus, atq; in molcovuiam miſſus in aula principis aliquandiu honeſto loco fuit, verum is accepte à Molcis iniuræ inpaſiens ex Molcovuia clam ad Criſtiernum Daniæ regem poſtea profugit, à quo

E iij tormentis

tormentis preficitur, cum autem pedites aliqui, qui ex ea clade euaferant in
Daniam elapſi, illius proditionem regi indicaſſent, nec cum eo vna militare
vellent, Rex Criftiernus eum in Stockholm miſit, mutatoc; poſt regni
ſtatu, Ioſtericus alias Guſtaus Svueciæ Rex recuperata Stockholm, Lucâ
ibi inuentum, numero familiarium ſuorum aſcribit, & Vuiburg oppido
preficit, vbi cum neſcio quo crimine ſe inflimulari cerneret, verit grauiora
denuo in moſcovuiam ſe recepit, vbi ego illum honorifice veſtitum, inter
principis ſtipendiarios vidi.

Svuecia imperio Moſci contermina. Nortvuegiæ & Scandiæ non ſe-
cus coniuncta eſt, atq; Italia Neopolitano regno & Pedemonti, mariq;
Baltheo, dein Occano, & eo quod nunc glaciale appellamus, circumquaq;
fere alluitur, Svuecia cuius regia Holmia quam incolæ Stockholm, Rhu-
teni Stecolna appellant, ampliſſimum regnum, multas & varias nationes
complectitur, inter quas virtute bellica celebres Gothi, qui in Oſtrogo-
thos id eſt orientales & Veftrogothos id eſt occidentales gothos, pro re-
gionum quas incolut ſitu, diuili indeq; progresſi toti orbi, vt pleriq; ſcrip-
tores memoriæ prodiderunt, terrori ſuere.

Nortvuegia quam quidam Nortvuagiam appellât, longo tractu Svue,
ciæ adiacet, mariq; alluitur, atq; vt hæc à Sud id eſt meridie, ita illa à Nort
id eſt ſeptentrione, ad quem ſita eſt, nomen accepit. Germani enim quatuor
orbis plagis vernacula nomina indidere. Prouinciasq; his adiacentes inde
denominauere. Oſt enim orientem ſignificat vnde Auftria quam germani
proprie exprimunt Oſterreich, Vueſt occidentem à quo Vueſtualia, ita à
Sud & Nort, vt dictum eſt Svuetia & Nortvuegia.

Scandia vero non eſt inſula, ſed continens Svueciæ regni pars, que
longo tractu gothos contingit, & cuius nunc bonam partem rex daniæ
poſſidet. Ceterum eum eam, harum rerum ſcriptores, maiorem ipfa Svues-
cia fecerunt, ex eaq; Gothos et Longobardos progresſos ſuiffé retuleru†
videntur mea quidem ſententia, hæc tria regna veluti integrum quoddam
corpus. Scandiæ duntaxat nomine comprehendiffé, quod tum illa terræ
pars inter mare Baltheum quod Finlandiam alluit, & glaciale Mare, incog-
nita ſuit, quæq; adhuc propter tot paludes, innumeros fluios & intem-
periem cæli inculta atq; parum cognita eſt, quæ res fecit, vt pleriq; hanc
immenſe magnitudinis Inſulam, vno Scandiæ nomine appellarent.

De Corela ſupra dictum eſt, eam & Regi Svueciæ & principi Mo-
ſcovuiæ, quod ditioni vtriusq; Principis interpolata eſt, tributariam eſſe
eaq; re vterq; ſuam eſſe gloriatur, cuius fines mare glaciale vſeq; proten-
duntur. Ceterum cum de glaciali mari varia multaq; à plerisq; ſcriptori-
bus tradantur haud abs re fore viſum eſt, ſi illius maris Nauigationem
paucis ſubiungam,

Nauigatio

Sol XXVIII.

NAVIGATIO PER
MARE GLACIALE.

Quo tempore Serenissimi Principis mei oratorem apud magnum ducem Molcovuiæ agebam, aderat forte Gregorius Iftoma principis illius interpres, homo industrius, qui apud loannem daniæ regem, linguam latinam didicerat, is Anno Domini 1496. à suo Principe cum magistro Dauid natione scoto regis daniæ tunc oratore, quem ego quoque priori legeratione illic cognoui, ad regem daniæ missus, totius itineris fui rationem nobis compendio retulit, quod cum nobis in tanta locorum difficultate arduum & nimis laboriosum videretur, paucis sicuti ab eo accepi delcrribere volui, principio dicebat, se cum Dauid iam dicto Oratore à principe suo dimissos, Novuogardiam magnam peruenisse, cui autem eo tempore regnum Svuociæ à rege danie defectisset, ad hec Molcus cum Svueteibus diffideret, atque adeo comune & confuetum iter illi propter tumultus bellios tenere non posse nt, aliud iter longius quidem at tutius ingressos fuisset, ac primum quidem ex novuogardia ad oſtia Dvuinæ ac Potivulo difficili admodum itinere peruenisse, dicebat autem iter hoc, quod ob moleſtias et labores nunquam fatis detestari poterat, eſſe spacio trecentorum millesimo ſcenſis denique in Dvuinæ oſtijſs quatuor nauiiculis, littus oceani dextrum se nauigando tenuisse, ibide montes altos & asperos vidisse, tandem conſectis xv. millesim: ſinque quodam traiecto littus ſinistrum adnauigasse, atque mari amplo à dextris relicto quod à Petzora fluio, quemadmodum & adiacentes montes nomen habet, ad Finlappie populos peruenisse, qui et humilibus in caſis paſſim ſecundum mare habitant, ferinam: propemoſum vitam ducant, feris tamen loppis, ſunt manuſuetiores eos moſco vectigales eſſe dicebat, reliſta poſtea lopporum terra ac octuaginta millesimo nauiatione conſecta Nortpoden Regionem Regi Svuociæ ſubiectam atigiffe hanc Ruteni Kaienska ſemla: populos vero Kayeni appellât, inde emendo ac ſuperato littore flexuoso, quod in dextrum protendebatur, ad promon torium quodam quod ſanctum Nafum appellant, se peruenisse dicebat, Eſt autem ſanctus Nafus Saxum ingens ad Nafi ſimilitudinem in mare prominens, ſub quo antrum vorticosum confpicitur, quod ſingulis ſex horis mare abſorbet ac alternatim magno ſonitu reddit euomitis eius modi voraginem, alij vmbilicum maris, alij earibdim dixere, tantam autem huius gurgitis vim eſſe, vt naues alias, in propinquo res attraheret, inuodueret atque abſorberet, neque se vinquam in maiori periculo ſuiffe aiebat, nam gurgite ſubito ac violenter nauem qua vehebantur ad se attrahente, vix magno labore renitentibus remis se euaſſe, Superato S. Naſo ad quendam montem Saxum quem circumire oportebat peruenisse, vbi cum ventis reflantibus aliquot diebus detinerent, Nauta Saxum (inquit) hoc quod cernitis Semes appellant, quod niſi munere aliquo à nobis placentum

Chavybden

catum fuerit, haud facile preteribimus, quem Isthoma ob vanam superstitio-
nem se increpasse aiebat, increpatus nauta subticuit, totoc illic quatri-
duo, vi tempeftatis retentos, ventis poſtea quicſcentibus ſoluiffe, cum
ſecundo iam flatu veherentur Naucleru dixiffe, vos admonitionem meam
de placando Semes faxo, tan[que] vanam ſuperſtitionem irridebatis, at niſi
ego noctu clam ascenſo ſcopulo, Semes plaſſem, nequaquam tranſitus
nobis conceſſus ſuiffet, interrogatus quid ſemi obtuliffet, auenæ farinam
butiro per mixtam ſuper lapidem quem prominere vidimus, ſe fudiffe di-
cebat, poſtea cum ita nauigarent aliud ingens promontorium Motka no-
mine, ad peninſulæ ſpeciem iſplis occurriffe, in cuius extremitate Barthus
caſtrum, quod præſidialem domum ſignificat, eſſet, habent enim ibi Reges
Nordvuegiæ ad defendendos fines militare preſidium, tantam autem eius
promontorij longitudinem in mare eſſe dicebat, at vix octo diebus cir-
cumiri poſſit, qua mora ne impedirentur, & naVICULAS & farcinas per iſt-
mum dimidij miliaris interuallo, magno labore humeris traduxerunt, dein
in Dikilopporum qui feri loppi ſunt, regionem ad locum Dront nomine,
qui ducentis à Dvuina in ſepten: miliaribus eſt, nautiſſe, at[que] eo vſe[rum] moſcovuiæ principem, vt iſpli narrant, tributa exigere ſolere, reſlitis porro
ibi Scaphis, reliquum itineris trahſis terra confeciffe, Referebat preterea
ceruorum ibi greges, vt apud nos boum eſſe, qui Nordvuegorum lingua
Rhen vocantur, noſtratibus ceruis aliquanto maiores ſunt, quib[que] Lop-
pi vice iumentorum vtantur, hoc modo vehiculo in Scaphæ pifcatoriæ
formam facto, ceruos iungunt, in quo homo, ne citato ceruorum curſu ex-
cidat, pedibus alligatur, Lorum quo ceruorum curſum moderat, finiſtra,
dextra vero manu baculum tenet, quo vehiculi ſi forte in aliquam partem
plus æquo vergeret, caſum luſtineat, at[que] eo vehendi genere viginti mil :
ſe vno die confeciffe, ceruum tandem dimiſſe, quem ad dominum ſuum
ſtabulaq[ue] conſueta ſponte rediſſe dicebat, Eo tandem itinere confecto, ad
Berges ciuitatem Nordvuegiæ reſta in ſepten: inter montes politam, ino-
de[que] equitatione in Daniam perueniſſe, Cæterum apud Dront & Berges
in ſolſticio æſtuali dies viginti duarum horarum eſſe dicitur, Blaſijs alter
Principis interpres, qui paucos ante annos à Principe ſuo ad Cæſarem in
hiſpaniam miſſus fuerat, diuerſam magiſ[que] compediariam itineris ſui ratios
nem nobis expoſuit, Dicebat enim cum ad Ioannem Regem Danie miſſus
fuiffet ex Moſcovuia, Roſtovu vſe[rum] pedes veniſſe, conſcenſis nauiibus
Pereaſlavu, à Pereaſlavu per Vuolgam in Caſtromovu, inde[que] ſeptem
verſt terreftri itinere ad fluuiolum quendam ſe perueniſſe, per quem cum
in vuolochdam primum, Suchanam deinde, & Dvuinam ad Berges vſe[rum]
Nordvuegiæ vrbem nautiſſet, omni[q]que pericula et labores quos Iſtoma
ſupra retulit, nautiigando ſuperaſſet, reſta tandem Hafniam Daniæ Metro-
polim quæ germanis Koppenhagen dicitur, perueniſſe, in reditu vterc[que] ſe
per Livuoniam in Moſcovuiam reuerſos ſuiffe, illud[que] iter anuo ſpacio
confeciffe dicebat, quamuis alter Gregorius Iſtoma ſe media huius tempos
ris parte

Sol. XXIX

ris parte tempeſtatibus in pleris locis detentum & remoratum ſuiffe
aiebat, vterc tamen conſtanter affirmabat, ſe mille & ſeptingenta verſt,
hoc eſt 340 miliaria hoc itinere peregraffe, Demetrius item ille qui no-
uiſlime apud ſummum Pontificem Romæ oratorem egit, ex cuius etiam
relatione Paulus louius moſcovuiam ſuam deſcripſit, perc hoc ipſum iter
in Nordvuegiam & Daniam miſſus venerat, omnia ſupra dicta ita ſe ha-
bere confirmauit, ceterum hi omnes, de congelato ſeu glaciali mari à me
interrogati nihil aliud reſponderunt, quam ſe in maritimis locis plurimos
& maximos fluuios, quorum vehementi & copioſo inſluxu maria longis
ſpacijs ab ipſis littoribus propelluntur vidiffe, eosq ab ipſis littoribus
per certa ſpacia vna cum mari cœgelari, vti ſit in Livuonia alijs Svuecij
partibus, quamuis enim concurrentium ventorum impetu glacies in mari
frangatur, in ſuminibus tamen raro vel nunq niſi inundatio alijqua ſupers
ueniat, glacies cum congeſta eleuatur frangitur, Nam glacierum fruſta
fluuiorum vi, in mare delata, per totum ſere annum ſupernatant, adeoq
ſrigoris vehementia denuo concreſcunt, vt aliquando plurium annorum
glaciem in vnum concretam ibi cernere liceat, quod ex ſruſtis quæ a ventis
in littus propelluntur faciſe cognoſcitur, eqidem et Baltheum mare in plu-
rimis locis & ſepius congelari à fide dignis audiui. Dicebant etiam in ea re-
gione, quæ à feris loppis habitatur, Solem æſtuali ſolſticio quadraginta
diebus non occidere, Tribus tamen noctis horis corpus ſolis callijine qua-
dam obductum, vt radij illius non appareant, videri: tantur: luminis ni-
hilominus præbere, vt nemo à labore ſuo tenebris excludatur, Moſci
tactant ſe ex illis feris Loppis habere vectigal, quod & ſi veriſimile non ſit,
imirum tamen non eſt, cum alios vicinos ab ipſis vectigal exigentes non
habeant. Tributi autem loco pelles & píſces cum aliud non habent pen-
dunt, per ſoluto autem annuo tributo nemini ſe quicquam debere, ſuiq
ſe turis eile gloriantur, Loppi quamuis pane ſale alijs gulæ irritamentis caa
rent: ſolisc píſcibus et feris vtuntur, multum tamen proni in libidinem eſſe
perhibent, Sagittarij porro peritiſſimi omnes, adeo vt ſi quas nobiliors
in venatione ſeras nanciſcantur, eas quo pelle integra & imaculata pociam-
tur, miſſa in Proboſcidem ſagitta, interficiunt, Mercatores alioſ: hoſpites
peregrinos domi cum vxore venatum euntes relinquunt, reuerſi, ſi vxo-
rem hoſpitis conſuetudine letam ac ſolito hilariorem reperiant, munere
aliquo hunc donant, ſin minus turpiter expellunt, iam conſuetudine homi-
num externorum, qui queſtus gratia eo commeant innatam feritatem de-
ponere ac manſueciores fieri incipiunt, Mercatores libenter admittunt à
quibus ex craffo panno, veſtes, item ſecures acus, coclearea, cultri pocula,
farina, ollæ idq genus alia ipſis afferuntur, ita vt coſtis iam cibis veſcantur
humanioresq mores induerint, veſtibus quas ipſi ex diuerſis ſerarum pel-
libus conſuunt, vtuntur, eoq habitu in Moſcovuiam aliquando veniunt,
pauciſſimi tum caligis ac Pileis expelle ceruina conſectis vtuntur, Nullus
illis aureæ & argenteæ monetæ vſus, ſola rerum permutatiune contenti,
& cum

& cum aliorum idiomata non ealleant, apud exteros muti propemodum esse videntur, Tuguriola fua corticibus arborum tegunt, & nulquam certas fedes habent, sed absumptis vno loco feris ac piscibus, alio migrant, Narrabant etiam predicti Molcovie principis oratores, se in eisdem partibus altissimos montes ad Aethnæ similitudinem flammas semper eructantes vidisse, & in ipfa Nordvuegia multos montes perpetua conflazionee corruisse, qua re adducti quidam purgatorium ignem ibi esse fabricantes corruisse, de quibus montibus', dum legatione apud Criftiernum Dano rum Regem fungerer, eadem fere ab Nordvuegiæ præfectis, qui tum forte aderant, accepi, Circa oſtia Petzore fluuij, que ſunt dextrorum ab oſtis Dvuinæ varia magna in Oceano dicuntur esse animalia inter alia autem animal quoddam magnitudine bouis quod accolè Mors appellant, breues huic inſtar caſtorum ſunt pedes, pectore pro reliqui corporis ſui proportione aliquanto alciore laciore, dentibus ſuperioribus duobus in longum prominentibus, hoc animal ſobolis ac quietis cauſa, cum ſui generis anima libus, oceano relicto gregatim montes petit, vbi antequam ſomno, quo natura profundiore opprimitur se dederit, vigilem gruum inſtar, ex luo numero constituit, qui ſi obdormiſcat aut forte à venatore occidatur, re liqua tum facile capi poſſunt: ſin mugitu vt ſolet, ſignum dederit, mox reli quus grex excitatus, poſterioribus pedibus dentibus admotis ſumma celeſtitate tanquam vehiculo per montem delapli in oceanum ſe precipitant, vbi in ſupernatantibus glacierum fruſtis pro tempore etiam quiete ſo lent, ea animalia venatores ſolos propter dentes inſectantur, ex quibus Molci Tartari & imprimis Turci gladiorum & pugionum manubria affabre faciunt, his pro ornamento magis quam vt grauiores ichtus, vt quidam fabulatus eſt, incutiant: vtuntur. Porro apud Turcos Molcos & Tartaros, hi dentes pondere veneunt p[ic]lium dentes vocantur.

Mare Glaciale ultra Dvuinam ad Petſchora & Obi oſtia vſc longe late protenditur, vſtra quæ Engronelandt regionem esse aiunt, eam cum ob altos montes, qui perpetuis niuibus obſiti rigent perpetuam glaciem mari innatem que navigationem impediat periculo ſam faciat, à conuerſatione ſeu commertio noſtrorum hominum ſeiunctam at ideo incognitam esse audio.

De modo

Sol. XXX.

DE MODO EXCIPI:

ENDI ET TRACTANDI ORATORES.

ORator in Molcovuiam proficiscens, eiusdem limitibus appropinquans nuncium ad proximam ciuitatem mittit, qui eius ciuitatis præfecto indicet, le oratorem talis domini limites Principis ingreffurum, mox præfectus non solum à quo principe mittatur, sed cuius etiam condicionis dignitatifue lit ipse orator, Item quottus veniat diligenter inquirit, quibus cognitis aliquem cum comitatu, habita tam principis, à quo mittatur dignitate quam oratoris ratione, ad excipiendum & deducendum oratorem mittit, interim etiam Magno duci vnde & à quo veniat, cœtinuo lignificat, missus ex itinere pariter aliquem ex suis præmittit, qui oratori lignificet, magnum hominem aduenire, qui eum certo loco (locum delignans) excepturus lit, Porro magni hominis titulo propterea vtuntur, quod illud prædicatum magnus, tribuitur omnibus excellencioribus per sonis, nec enim quenquam fitrenuum aut nobilem aut Baronem illuftrem, aut magnificum, vocant, aut alio denique id genus titulo ornant, Ceterum quum in rem presentem venuit fuerit, missus ille adeo non cedit loco, vt niuem hißberno tempore vbi sub liftit, verrere seu tetere ita iubet, quo orator præterire queat, ipse in terim via trita seu publica non cedit. Preterea in congressu et hoc observare solent, mittunt nuncium ad oratorem, qui eum admoneat, vt ex equo aut vehiculo descendat, si autem aliquis aut laffitudinem aut egritudinem causatus fuerit, tum respondent, quod nec proferre, nec audire verba domini, nisi istando liceat, imo missus diligenter cauet, ne prior ex equo aut vehiculo descendat, ne videretur hac re derogare domino fuo, quin vbi oratorem ex equo descendere animaduertit, tum primum & ipse descendit.

(In priore mea legatione nunc tiabam occurrenti extra molcovuiam, meffum esse de via, & vt in equis expediremus expedienda at libidinandi faciendum (repedita priore cauſa) nequaquam videbatur, interpretes & alijam descenderant, monentes me, vt & ego descenderem, quibus respondebam quam primum molcus descendet me quodque descensurum, equidem cum viderem ipfos eam rem tanti facere, deesse ipse quoque domino meo, eiusdem minuere authoritatem pariter nolui, sed enim prior descendere quid renueret, illiacque superbia aliquantifper protraheretur, finem facere volens, moui pedem ex subijce ephippiario, tanquam descensurus, qua re animaduerfa missus continuo ex equo descendit, ego vero lente me ex equo detulireta vt illum à me illufum esse penituerit.)

Sub hec accedens aperto capite, inquit, magni domini Basilijs dei gratia Regis, & domini tocius Rufsiæ & magni Ducis &c: recitando pociores principatus Locumtenens & Capitaneus. N. prouincise &c: luſſit ubi loqui, Poſtquam intellexit te Oratorem tanti domini ad magnum dominum noſtrum venire, miſlit nos tibi obuiam, vt te ad le deduccremus, repetendo

tendo titulum principis & Locumtenentis, Præterea nobis demandatum eſt, vt inquireremus quam ſane equitaueris. (Is enim modus eſt in excipiente, quam ſane equitaſti? Dein oratori dextram miſſus porrigit, necqururfus honorem prior exhibet, niſi videat oratorem caput ſuum aperire, ſub hæc humanitatis ſorte officio adductus, vltro oratorem compellat, querens quam ſane equitaſſet, Poſtremo dat ſignum manu innuens, alcende & vade, conſenſis tandem equis aut vehiculis, ſubſlifit loco vna cum ſuis, necqvía cedit oratori, ſed poſtremus à longe ſequitur, curatq[ui] diligenſter ne quisq[ui] retrocedat aut ſubſequatur, Procedente oratore mox ſciſciuntur primum nomen Oratoris & lingulorum ſeruitorum, item nomina parentum & ex qua quisq[ui] Prouícia oriundus ſit, qualem quisq[ui] calleat linguam, & cuius ſit condicionis, an Principis alicuius ſeruitor, an oratoris conſlanguineus, aut affinis ſit, & an prius quoq[ui] in eorum Prouícia fuerit, quæ ſingula ad magnum ducem per litteras continuo referunt, Porro cum paululum progreſſus eſt Orator, occurrit homo mandatum dicens ſe à Locumtenente habere vt ſibi de omnibus neceſſarijs prouideat.

Dobrovuna igitur oppidulo Lithvuanæ ad Boríſthenem ſito eſſeſſi octocq[ui] eodem die miliaribus conſeſtis, cum limites Moſcovuiæ attigiffe- mus, ſub diuo pernoctauimns, fluuiolum aquis redundantem, ponte ſtrauimus, vt poſt mediam noctem inde progredi & Smolentzko peruenire poſſemus, Nam ab ingreſſu ſeu limite in principatum Moſcovuiæ, Smolenſco Ciuitas duodecim miliaribus tantum germanicis diſtat: mane cum ad vnum ſeremil: ger: progreſſi eſſemus, honorifice ſuſcipimur, atq[ui] inde vix ad dimidium miliare progreſſi, loco ſub diuo nobis conſtituto pacienter pernoctauimus, Poſtero die rurſus ad duo mil: progreſſi locus pernoctandi conſtitutus ſuit, vbi à deductore noſtro prolixe & laute accepti ſumus, Ceterum ſequenti die (quæ erat dies Palmarum) quamuis ſeruitoribus noſtris mandaueramus, vt nullibi ſubſlifterent, quin cum Sarcinis recta Smolentzko contenderent, eos tamen, vix ad duo mili: ger: progreſſi, in loco ad pernoctandum conſtituto detentos inuenimus, nos autem cum viterius pergentes viderent, obſecrabant, vt ſaltem ibi prandium ſumeremus, quibus parendum erat, ea etenim die Deductor noſter, Oratores ſui domini ex Híſpania à Ceſare nobiſcum reuertentes, Knes Iohannem Poſetzen Iaroflavuſki, et Simeonem Trophimovu Secretarium inuitauerat. Ego qui ſciebam cauſam cur nos tam diu in his ſolitudinibus detinerent (miſerant etenim ex Smolentzko ad magnum ducem, nuncſtando aduen tum noſtrum, exſpectantes reſponſum, an liceret nos ducere in caſtrum nec ne) volui experiri animum illorum, ingrediorq[ui] viam Smolentzko verſus, id alij procuratores cum animaduertunt, è veſtigio ad deductorem currunt, diſceſſum noſtrum nunciant, mox reuerſi, orant, miſcentes etiam precibus minas, vt maneremus, Sed illis interea huc atq[ui] illuc curſitantibus cum ad tertium ſere pernoctandi locum perueniſſemus, meus pro curator, inquit, Sigismunde quid agis? cur, p[ro] arbitrio tuo in alienis dominijs contra ordinacionem

Sol. XXXI.

ordinationem domini progrederis, Cui respondi equidem non solum affues
tus in sylvis more ferarum, sed sub tectis et inter homines viueret. Oratores
domini vespri transfierunt per regnum domini mei pro arbitrio suo & de-
ducti sunt, per ciuitates, oppida & villas, hoc idem & mihi liceat, nec est
mandatum domini vespri, nec caufam necessitatemue tantæ moræ video,
Postea aiunt lele parum deflexuros, caufantes noctem iam imminere, præ-
terea sero castrum ingredi haud quaesivouenire, horum autem nos caufas,
quas pretendebant contemnentes, recta Smolentzko contendimus, vbi
tam angustis tuguriolis, procul à castro accepti fuimus, vt equos, nisi prius
effraectis ianuis, inducere non poteramus: Sequenti die rursum per Boristhen
nem traducti ex oppolito sere castri ad Borifthenem pernoctauimus, tane
dem Locumtenens per suos nos excipit, atque quintuplici sere potu honorat
Maluatico scilicet & greco vino, Cetera erant Medones varijs, item pane
& certis ferculis, manfimus in Smolentzko decem dies, exspectantes re-
sponsum magni ducis, venerant duo nobiles à magno duce, vt nostris cu-
ram haberent, nosque Molcoviam deducerent, ædes vtriusque nostrum
ingreffi, ornati comodis vestibus nequaquam caput aperientes, putabant
id nos priores facere oportere, quod ramen negleximus, Postremo cum
mandatum principis vtriusque referendum & audienduæ efflet, prolato Prin-
cipis nomine honorem exhibuimus, Ceterum quemadmodum varijs in
locis detenti, tardius Smolentzko veneramus, ita ibi quoque diutius quam
par fuit, detinebamur, ne autem longiore mora grauius offenderemur, aut
ipsi defiderio quodammodo nostro deesse viderentur, semel atque iterum
nos accesseerant, dicentes, cras mane discedemus, nos itacque mane equos ce-
leriter adornauimus accinctiæ tota die expectauim, tandem vespers cum
quadam pompa veniunt, secque die haud quaesiv expedire potuisset, reſpon-
dent, cras mane tamen rursum, vt antea, iter lele ingreſſuros pollicentur
quod pariter diſtulerunt, nam vix tertia die poft, circa meridiem diſcelſe,
ramus, eacque tota die ieiunauimus, sequenti quoque die longe, iter constitue,
rant quo eurcum nostris peruenire poſſent, Interea temporis omnes fluui-
hibernis niuibus diſſolutis, aquarum multitudine redundabant, Riuuli
quoque nullis coerciti ripis, ingentem aquatum vim voluerat, adeo ut tuto
citraque maximos labores tranſiri non poſſent, Pontes enim ante horam
duas aut tres facti, exundantibus aquis natabant, parum abfuit quin co-
mes Leonhardus de Nugarolis Cæfaris Orator, altera die poft diſceſſum
à Smolentzko ſubmerſus fuisset, equidem dum in ponte iam iam natante
ſtarem, curaremque vt impedimenta transportarentur, equus sub eo con-
ciderat, eumque in cæca ripa reliquerat, Procuratores duo illi proximi cum
comiti, ne pedem quidem auxilijs ferendi gracia mouiffent, adeo vt niſi alij
à onge accurriflent, eumque iuiffent, actum de eo fuisset, veneramus eo
die ad quendam pontem, quem Comes cum suis, maximo periculo tranſie,
rat. Ego qui Currus ſciebam haud ſub ſequuturos, citra pontem manſi, &
villici cuiusdam domum ſum ingreſſus, Et cum Procuratorem negligen-
eius cibum curare viderem, propterea quod lele com eatum premilifſe re-
sponderet. Ipse à matrefamilias cibum quem libenter et iuſto precio dabeat,
comparabam, hocille vbi reſciuit matronæ illico inhibuit, ne quicquam

F mihi

mihi venderet, quod cum animaduerti, nuncium illius accerſi, mandauie
vt procuratori diceret, vt aut cibum tempeſtiue ipſe curet, aut emendi co
piam permittat, quod niſi faciat, caput ſim illi diminuturus; noui, inquam,
morem veſtrum, multa conquiritis ex mandato domini, & hoc noſtro
nomine, quæ tamen nobis non porrigitis, ad hoc non permittitis, vt noſtris
ſumptibus viuamus, minatus ſum, hæc me principi dicturum, his verbis
minui illius authoritatem, ita vt deinceps me non ſolum obſeruaret, led
quodammodo veneraretur, Poſt venimus ad confluxum Voppi & Bo
riſthenis fluuiorum, ibicp onerauimus Borifthenem ſarcinulis noſtris, quæ
Moſaifko vſcp aduerſo lumine portabantur, nos vero Borifthene ſupe
rato, in quodam Monaſterio pernoſtauimus, ſequenti die equi noſtri in
ſpacio dimidiij mili: ger: tres ſlu: aliosc; plurimos riuulos redundantes
non ſine periculo natare cogebantur, Nos illos per Borifthenem Scalmis
Piscaſtorijs à Monacho quodam vecti circumiuimus, atc; tandem xx vi.
Aprilis Moſcovuiam attigimus, A qua cum dimidio mil: ger: aberamus
occurrit nobis ſeſt inabundus ſudorecp diffiuens, ſenex ille Secretarius, qui
in Hispanijs legatus erat, nuncians dominum ſuum nobis obuiam mittere,
mig tos homines, nominans eos, qui nos preſtolarent, excepturicp eſſent,
a hæc ait decere vt in congreſſu ex equis deſcendamus, & ſtantes verba
do niij au diamus, poſtea manu porreſt a eonſabulabamur, equidem inter
alia cauſam tanti ſudoris cum queſtiuſſem, mox alta voce reſpondit, Sigis-
munde, eſt alius moſs ſeruiendi apud Dominum noſtrum, quam tuum,
porro cum ita, pgredimur, videmus longo ordine veluti exercitum quen-
dam ſtantes, atc; mox nobis appropinquantibus ex equis deſcendentes,
quod & ipſi viciffim fecimus, ceterum in ipſo congreſſu, quidam inicio ita
orſus eſt, Magnus Dominus Baſilius Dei gratia Rex & dominus totius
Ruſiæ &c: (totum titulum recitans) intellexit, vos Oratores fratris ſui
Caroli Electi Ro: Imp: & ſupremi Regis, ac eius fratris Ferdinandi, ad
uenſſe, miſit nos ſuos confiliarios nobisc; iniunxit, vt à vobis inquirere
mus, quam ſanus eſſet frater ſuus Carolus Ro: Imp: & ſupremus rex. ſub
hæc ſimiliter de Ferdinando, Secundus ad Comitem Leonharde Comes,
in quit, Magnus Dominus, totum titulum recenſens, iniunxit mihi vt tibi
obuiam irem, teq; in hoſpicium vſcp deducerem, tibic; de omnibus neceſſ
ſaris prouiderem, Tertius hoc idem ad me dixit, hæc aperto capite, vtrinčp
cum dicta & audita eſſent, Primus rurſus inquit, Magnus Dominus re-
citando titulum, iuſſit vt ex te, Leonharde Comes, inquirerem, quam ſane
equitaſſes, hoc idem ad me, quibus iuxta eorum conſuettudinem reſpondi-
mus. Deus det ſanitatem magno Principi, clementia autem Dei & Gracia
magni ducis ſane equitauim, Idem hoc rurſus, Magnus Dux &c: ſubinde
titulum repetens, miſit tibi Leonharde gradarium cum ephippio & alium
quoq; equum ex ſuo ſtabulo, hæc eadem ad me, ad quæ cum gratias egil-
ſemus, porrigunt nobis manus & vtercp vtrumq; noſtrum ordine inter
togant, quam ſane equitaſſemus, Tandem dicebant decere vt Dominum
eorum hoſoremus, equosq; donatos conſcendamus, quod quidem ſecie
mus, atq; fluio Moſcua traieſto, premiſſis q; alijſ omnibus ſubſequimur.
In Ripa porro eſt Monaſterium inde per planiciem perq; medias homi-

pum

fol. XXXII.

num turbas, que vndicp accurrebant, in ciuitatem atq. adeo diuerſoria ex
oppolito ſita deducti lumus, Erant autē cedes vacuę et habitatorib et omni
ſuppellectile, vterq Procurator indicabat ſuo Oratori, ſe vna cū illis pro-
curatoribus qui nobiſcum ex Smolentzko venerāt, habere à domino man-
datum, nobis vt de omnibus neceſſarijs, puideant, ſtatuebant etiam coram
nobis ſcribam dicentes, illum conſtitutum eſſe, vt quortidie cibum & alia
neceſſaria afferat, hortantur denicp vt ſi quid vt ſquam nobis deeſſet, illis id
ſignificaremus, deinceps lingulis ſere dieb nos inuiſebant, ſemp de defectu
inquirentes, habent conſtitutam ſuftinendi rationem, aliam pro Germanis
aliam pro Lithuanis, aliam pro alioru Oratoribus, habent inquam certum
numerum & eum quidem preſcriptu, conſtituti Procuratores, quantum
videlicet dent, panis, potus, carnis, auenæ ſceni & aliarum omnium rerum
iuxta numerum ſingularum perſonarum, ſciut quantum lignorum ad cu-
linam, item quantum ad vaporaria caleſacienda, quantum ſalis, piperis, olei
caeque aliarum, minimarum rerum in ſingulos dies dare debent, Eandem,
rationem quoq obſeruant Procuratores qui Oratores deducunt et redu-
cunt ex Moſco vuia, Ceterum quàmuis ſatis ſuperq tam cibi quam potus
ſuppeditare ſolebant, tamen omnia ſere quæ pecieramus, prioribus com-
mutata dabant, quintuplicem potum ſemp afferebāt, triplicem medonem,
duplicem ceruſiam, Aliquando pro certis rebs mea pecunia ad forum mi-
ſeram, precipuę vero pro viuis pifcibus: id grauiter ſerebant, dicentes, do-
mino eorum inde magnam fieri iniuriam, Indicabam etiam Procuratori ne
nobilibus, quorum quinq numero mecum habui, lectulos curare velle, at
ille mox reſpondebat, no eſſe confuetudinem lectulis cuiquam prouidere
cui reſpondi, me non petere, ſed velle emere, atq. ideo ſecum communicare,
ne poſthac, vt antea iraſceretur, ſequenti itaq die reuerſus inquit, retuli ad
confiliarios domini mei de quibus heri colloquebamur, iniuxerunt mihi
ut tibi dicerem ne númos pro lectulis exponeres, nam quemadmodum no-
ſtros homines in partibus vel tris traſaſtis, eadem ratione ſele & vos tra-
ſtaturos pollicentur, Cum autem per biduum quiuiffemus in hoſpicio,
queſtuimus à Procuratoribus noſtris, qua die Princeps nos accerſurus au-
diturus, eſſet, quandocunq volueritis reſpondent, referem ad confilia-
rios domini, mox petiuimus: Erat nobis conſtitutus terminus, ſed in alium
diem reiectus, Pridie autem eius diei venerat ipſe Procurator, dicens, Co-
filiarij dīni noſtri mandarunt mihi, vt tibi nunciarem, te cras ad principem
noſtrum iturū, Porro quotiescunq nos vocarunt ſemp interpretes ſecum
habuerunt: eodem vel ſperi reuertitur interpres & dicit, præpara te, quia
vocaberis ad conſpectum domini, item mane reuertitur rurſus commonens
hodie eris in conſpectu dīni, dein uix quartali vnius horę elapſo, ſimiliter
vtriuſq noſtrū venit procurator, dicens, iam iam magni homines, p uobis
venient, atq. ideo decet vos in eadem conuenire cedes, Cui itaq Cefareum
Oratorem accesseſſem, cōtinuo Interpres aduolat, Magnos homines eoſq
precipuos apud principem viros qui nos in Aulam eſſent deducturi nunc
ad eſſe ait, Erat autem quidam Knes Baſili9 Iaroflavuski magno duci ſang
uine iuſt, alter vnus ex ijs qui nos nomine principis exceperat, quos co-
mitabantur plurimi nobiles, interim procuratores noſtri monebant nos, ut

F. iij. illis

illis magnis hominibus honorem exhiberemus & obuiam iremus, quibus respondim, scire nos debitū offitium nostrū, atque etiam facturos: ceterum cum iam illi ex equis defcendissent, atque hofpitale diuerſorium comitis ingredi derent. Procuratores ſubinde nos vrgebant, vt illis obuiam, pcederen us, eorumdem principem in deferêdo honore, noſtris dīnis quodamodo prepoſeremus. Nos vero interim dum illi aſcenderēt, nunc hoc nunc aliud impediamentū ſimulantes, occurfum tardamus, atque recta in medijs gradibǐ in illos incidimus, eosqǔ ut aliquantifper respiraret in habitacionē ducere uoluit, ſed id facere renuebant, ipſe qǔ Knes inquit, magnus dominǐ ( recitando in tegrum titulū) iuſſit uos ad ſe uenire, mox conſenſis equis magnia comitāte caterua progreſſi in tantas hominū turbas iuxta arcem incidimus, vt p[ro]eas vix magno Satellitū labore ac opera penetrauius. Eſt enim ea apud illos confuetudo, vt quociescunque inſignes externuǐ principum ac reguǐ ora tores in aulam deducendi ſunt, tum vulgus nobilium ſtipendiarij ac milites ex circuiacentibus ac vicinis regionibus, iuſſu principis conuocantur, urbis taberne omnes ac officijs, ſub id tempus occludunt, vendentes ac ementes foro pelluntur, ciues denijs vndiquacq[us] conueniunt, hoc autem co fit, vt ex tam immēsa hominū multitudine ſubditorum q[ui] turba, principis apud alie[nigenas] potentia, ex tantis autem externorum Principuǐ legationibus Ma[i]ſſas apud omnes appreat. Porro arcem ingredienteſ diuerſis in locis ceu regionibus, diuerſi ordinis homines collocatos vidimus, iuxta portam ſta[bant] ciues: Milites vero & ſtipendiarij aream tenebant, qui pedes nos comitabantur antecedebant, et ſtando impediebant, ne ad graduǐ vſc[ur] perueniremus, ibijs ex equis defcenderemus, etenim p[ro]pe gradus ex equo defcenda dere, preter principem, nemini licet, quod ideo quoq[us] fit, vt maior principi honor exhibitus videatur, Primum autem vt ad medios gradus venimus, occurrunt nobis certi Principis confiliarij porrigentes manum & occuluǐ, nosq[us] viterius deducunt, mox ſuperatis gradibus occurrut et alij, maioris authoritatis coſiliarij, cedentibus q[ui] prioribus (eſt enim mos, vt priores ſequentibus ac p[ro]ximis quibufc[us] ex ordine cedant, ac loco ſuo tanq[us] regione attributa ſub ſiſtant) ſalutando dextras porrigunt dein ingredientibus p[er]lacium, in quo vulgus nobilium circumſtabat: primarij ſimiliter confiliarij occurrut, nosq[us] ordine ac ratione predicta conſalutant, tandē in aliud atriuǐ q[ui] Kneſis alijsc[us] generi ſioribus, ex quorum ordine ac numero confiliarij leguntur, ſeptum erat, atq[us] inde ad principis vſc[ur] conclae, ante q[ui] ſtabant ingenui, qui quottidiana officia principi p[er]ſtant, ita deducti ſumus, vt inte[rum] nemo prorfus ex circumſtantibus, vel minimum honorem nobis exhi[b]uſſet, quin ſi aliquem nobis familiariter notum, pretereuntes, forte salutā bamus aut alloquebamur, adeo ille non reſpondebat quicq[us], ſec[ur] perinde exhibebat, ac ſi nunq[us] quemq[us] noſtrum nouiſſet, aut salutatus à nobis non eſſet, Ad principem tandem cum ingrederemur, aſſurgebant nobis (fratres principis ſi forte ad ſunt, non aſſurgunt aperto tamen capite ſedent) conſi[liarij, atq[us] vnus ex primarijs ad principem conuerſus, ex more ſuo non roſ gatus noſtro nomine in hæc verba loquebatur Magne Domine, Leonæ hardus Comes frontem percutit, & rurſus, Magne Domine, Leonhardus Comes.

Sol. XXXIII.

Comes frontem percutit, de tua magna gratia, itidem de Sigismundo, Pri-
mum significat quasi inclinat se aut honorem exhibet, secundum gratias
agit, de gratia accepta, Nam frontem percutere: accipiunt pro salutacione
gratiarum actione, et alijs id genus rebus, etenim quoties aliquis quicquam
petit vel gratias agit, tum caput inclinare solet, si enixius id facere studet,
tum ita se demittit vt terram manu contingat, si magno duci pro re aliqua
maxima gracias agere, aut petere ab eodem quicq; volunt, tum vscq; adeo
se inclinant demittuntq; vt fronte terram contingat. Princeps in loco emis-
nenciore ac illuftri, pariete imagine diui cuiusdam splendête, aperto capite
fedebat, habebatq; à dextra in scamno Pileum Kolpack, finiftra vero Bas-
culum cum cruce Poſoch, atq; Peluim cum duobus gutturnijs adiuncto
impoſito, mantili: aiunt principem, cum Oratori Romanæ fidei manum
porrigat, credere homini se immundo & impuro porrigere, atq; ideo eo
dimitto, continuo manus lauare. Erat ibi quoq; ex aduerſo principis loco
inferiore ſcamnum pro Oratoribus adornatum, eo princeps ipse exhibito
ſibi prius, vt iam dictum eſt, honore, nos nutu & verbo accerſit, manu
ſcamnum demonſtrans, quo loci cum ordine salutaremus Principem, ade-
rat interpres qui verbum verbo reddebat, audito autem inter cetera Ca-
roli & Ferdinandi nomine, ſurrexerat deq; ſcabello defcenderat, auditaq;
ad finem vſcp salutacione, Frater: inquit, noſter Carolus electus Ro: in p.
et ſupremus Rex, Sanus ne eſt? Dum Comes reſpondit, Sanus eſt, interim
Scabellum aſcendit & ſedit, Hæc eadem, ſinita mea salutatione, ex me de
Ferdinando querebat, dein vtrumq; noſtrum ordine ad se vocabat dice-
batq; Porrige mihi mantum, qua data, ſubiungit, sanus ne equitaſt; adque
vterq; noſtrum iuxta illorum morem reſpondit, Deus det, vt tu sanus lis
ad multos annos ? equidem clementia dei & tua gratia sanus, ſubhæc iuſ-
ſerat vt ſederemus, Nos vero priusquam id fecimus iuxta illorum conſue-
tudinem Principi imprimis, dein confiliarijs & Kneſis qui pro honore no-
stro ſtabant, gratias caput ad vtramq; partem inclinantes, egimus, ſolent
alioqui aliorum principum Oratores præſertim qui ex Lithvania, Li-
vonia, Svuetia &c: mittuntur, in conſpectum principis admiſſi vna cum
Comitatu ac ſeruitoribus ſinguli ſingula munera offerre.

Porro conſueto offerendi munera eſt eiulmodi, Audita & exopolita
legatione, mox confiliarius is qui oratores ad Principem introduxit furgès
clara & aperta voce omnibus audientibus ita dicit, Magne Domine. N.
Orator frontem percutit. N. tali munere, hoc idem de ſecundo & tertio re,
petit. Dein ſingulorum nobilium ac ſeruitorum, eodem modo, & nomina
& munera exprimit, conſtituitur deniq; illi in latere Secretarius qui pariter
& oratorum & ſingulorum ex ordine offerencium, nomina & munera no,
minatim lignat, Eiuſmodi autem munera ipſi Pominki, quasi Mnemofy,
non quoddam appellant, noſtros vero admonebant de muneribus quibus
reſpondamus non eſſe moris noſtri, ſed redeo ad propoſitum, salutatione
exopolita cum pauliſper ſediſſemus, inuitauerat ordine vtrumq; noſtrum
F iij princeps

princeps hilce verbis prandebis mecum. In priore mea legatione, vt hoc quoq adijciam, iuxta illorum confluetudinem me hoc modo inuitauerat, Sigismunde, comedes fal & panem noſtrum nobilcum, Mox dein vocatis ad ſe Procuratoribus noſtris, neſcio quid illis demiffa voce dixerat, à quibus viciffim admoniti interpretes, Surgite, inquiunt, eamus in aliam habitationem, in qua dum reliquum legationis ac mandatorum quibusdam confiliarijs ac Secretarijs a principe constitutis exponimus, ador_nabantur menſe, conſtituto porro prandij apparatu principe, fratribus ac confiliarijs iam diſcumbentibus in cenaculum ipſi cum eſſemus deduſti, continuo consiliarij cetericq omnes ordine nobis affurrexerant, quibus vicifſim moi em eorum edoſti, priusquam conſederant gracias, caput ad omnes partes inclinando egimus, locumq in accubitu quem nobis ipſe Princeps manu deſignabat, cepimus, Ceterum Tabulæ in Cenaculo circum ador_natae erant, in medio ſtabat Abacus, grauis diuerſis aureis & argenteis poculis. In Tabula ad quam Princeps ſedebat, vtrincq tantum interualli reliſtum erat, quantum ipſe manibus expanſis ſpacij pertingere poſſet, infra quod fratres, ſi forte ad ſunt, à dextris ſenior, iunior à ſiniftris ſedent, A fratre ruraſus paulo ampliore ſpacio interiecto, Seniores Kneſi, confiliarij, ordine ac gracia quam quisq apud Principem obtinet obſeruata, ſedebant. Ex opo poſito principis in alia Tabula nos ſedebamus, atq paruo inreruallo intera poſito familiares ac ſeruitores noſtri, quibus ex aduerſo in altero latere oradine ſedebant hi qui nos ex hoſpicio in aulam deducebant, in poſterioribus vtrinc oppoſitis Tabulis ſedebant hi quos Princeps ex ſingulari gratia in uitauerat quibus ſtipendiarij nonnunq adhibent. In Tabulis poſita erant vafcula, quorum alia aceto, alia pipere, alia ſale repleta erant, ſingula autem per longirudinem tabulæ ita collocata & diſtributa erant, vt ſemper quaſtuor numero conuiuæ, ſingula hæc tria haberent, Sub hec Dapiferi ſplens didis veſtibus ornati ingreſſi Abacum circumeuntes ex aduerſo principis negleſto omni honore, ſubliſtunt, dum omnes vocati conuiuæ accumberent, dumq cibum afferre iuberentur, Interim omnibus diſcumbentibus, Princeps quendam ex ſuis miniftris vocarat, ac duo ſibi oblonga panis fruſta dederat, inquiens, Da Leonhardo Comiti & Sigismundo, Hunc panem Minifter aſsumpto ſecum interprete ordine vtricq noſtrum ita obtulit, Leonharde Comes, Magnus Dominus Balilius Dei gratia Rex & Dominus totius Ruſsiæ & Magnus Dux facit tibi gratiam ſuam, & mittit tibi panem de ſua Tabula, Hec verba interpres clara voce reddebat. Nos ſtantes Principis gratiam audiebamus, affurrexerant & alij extra principis fratres, pro honore noſtro, pro eiusmodi autem gratia ac honore alia reſponſione opus non eſt, q vt panem oblatum accipias, ſuper tabulam poſnas, gratiás ipſi Principi capitis inclinatione, dein Conſiliarijs, Item alij ad omnes partes caput circumferendo & inclinando agas, Porro pane ipſo princeps ſuam erga aliquem gratiam, ſale vero amorem oftendit, neq vero maiorem honorem poterſ alicui exhibere in ſuo conuiuio, quam ſi alicui

Sol. XXXIII.

alicui sal de sua tabula mittit, Panes preterea formam hecij Equini habent
tes, mea opinione omnibus ijs veſcentibus, durum iugum & perpetuam
ſeruitutem deſignans. Tandem pro cibo Dapiferi, nullo rurſus honore
Principi exhibito, egreſſi, aquam vitæ qua ab inicio prandi ſemper bibunt
dein Cignos alsos, quos ſere pro primo ſerculo quoties carne veſcuntur.
hofpitibus apponere ſolent: attulerant, Ex quibus tres ſibi appoſitos Prin-
ceps cultello pungens, qui nam melior alijſc; effet preferend?, explorabat,
eosq; continuo auſſerre iuſſerat, Egreſſi mox omnes eo quo intrauerant
ordine, Cignos diſceptos ac in partes diuſos in minores patinas, easq;
ſingulas ſingula quatuor fruſta poſuerant, ingreſſi quinč; patinas principi
appoſuerant, reliquas fratribus, Conſiliarijs, Oratoribus, alijſc; ordine di-
ſtribuerant, Aſtat quidam qui Principi poculum porrigit is ſcilicet per
quem panem & alia ſercula ſingulis mittit, Solet autem Princeps porciun-
culam Dapifero ad preguſtandum dare, dein à diuerſis partib decerpere
guſtare, poſt fratri aut Conſiliario alicui, aut Oratoribus vnam patinam
ex qua ipſe guſtauit mittere, Semper autem maiori ſolemnitate Oratoribus
huiusmodi obſonia, vt de pane dictum eſt, offeruntur, in quibus accipien-
dis non ſolum ei cui mittuntur, ſed alijſ ſingulis aſſurgendum, adeo vt to-
ties exhibita Principis gratia, aſſurgendo, ſtando, gracias agendo, caputq;
ſubinde in omnes partes inclinando, non mediocriter quispiam deſtiga-
tur. In priore legatione cum Cælaris Maximiliani Oratorem agerem &
conuiuio acceptus ſuſſem, aliquocies pro honore fratrum principis ſur-
rexeram, ſed illos cum mihi viciffim neq; gratias agere, neq; vices villas re-
ponere videbam, deinceps quoties gratiam a Principe accepturos animad
uertebam, Cepitum continuo cum aliquo loqui, diffimulans omnia, &
quamuis quidam ex oppoſito mihi innuebant, meq; ſtantibus principis
fratribus appellabant, Ego tamen vſc; adeo diffimulabam omnia, vt vix
poſt tertiam admonitionem ex eis, quid nam ſibi vellent, quererem, Cete-
rum cum fratres principis ſtare: reſpondiſſent, Ego autem priusc; reſpice,
rem aſſurgerem, ceremoniæ quodamodo ſiniebantur, Dein cum aliquo
cies tardius aſſurrexifsem iterumc; ſtatim ſediffem, idq; qui ex oppoſito
ſedebant, riderent, itidem quam ob rem riſiſſent, tanq; aliud agens, interro-
gabam, ſed cù nemo cauſam aperire vellet, Tandem quali intellecſa cauſa
vultu in grauitatem compoſito dicebam, Ego nunc non adſum vt priuata
perſona, certe qui Dominum meum negligit, hunc & ego negligam, pre-
terea cum princeps alicui ex iunioribus obſonium mitteret, equidem etiam
admonitus vt nò aſſurgerem, reſpondi: qui Dominu meum honorat, hunc
et ego honorabo, Porro cum aſſos Cignos ceperam? edere, apponebant,
acetum addito ſale et pipere, ijs enim loco embammatis ſeu iuſculi vtuntur
Lac preterea acidum in eundem vſum appoſitum, item cucumeres ſalſi ad
hæc pruna eadem ratione condita, prandi tempore è menſa non remo,
uentur. Eadem ratio in alijſ inferendis ſerculis ſeruatur, niſi quod rurſus vt
aſſatura non eſſerantur, apponuntur varij potus, Maluaticum, græcum
vinum

vinum

vinum, vari etiam medones, Princeps communiter ſemel aut bis porrigi
ſibi poculum ſuum iubet, ex quo cum bibit, Oratores ad ſe ordine vocat,
Leonhardе Sigismunde dicens, veniſti à Magno Domino, ad Magnum
Dominum, feci ſti magnum iter, vidisti gratiam noſtram, et ſerenos oculęs
noſtros, bibe & ebibe, & bene ede vſque ad ſaturitatem, deinde quieſces,
ut tandem ad Dominum tuum redire poſſis, Omnia et ſingula vala in qui-
bus cibus, potus, acetum, piper, ſal & alia appoſita vidimus, dicunt eſſe ex
puro auro, id quod ex pôdere verum apparebat, Sunt quatuor perſonę
quæ ſingulæ ex vtraq[us] parte Abaci ſtantes, ſingula pocula tenent, ex qui-
bus Princeps plerumq[us] bibit, & ſepius Oratores alloquitur, monet eos vt
edant, Aliquando etiam ſcilicitatur aliquid ab eis ſec[us] valde vrbanum &
humanum exhibet, Interrogabat me inter alia an Raliffem barbam quod
vnica diſtione fit ſcilicet, brill, cum faterer, dicit et hoc iuxta noſtrum, quaſi
diceret & nos ralimus, Cum autem alteram vxorem duxerat totam bar-
bam abraſerat, quod nunquam ab aliquo Principe factum perhibebant,
Antea miniftri tabulæ, inſtar Leuitarum ſacris inſeruiencium Dalmaticis
induti erant, cincti tamen, nunc vero habent vestes diuerſas, quas Terlick
vocant, gemmis & vnionibus graues, prandet aliquando tres aut quatuor
horſis, In prima mea legatione etiam ad vnam vſcoq[us] noſtis horam prande-
bamus, quemadmodum enim de rebus dubijs consultantes ſa pe totum
diem conſumunt, neq[us] digrediuntur, niſi re prius mature deliberata cona-
ſtitutaq[us], ita conuiujs pariter ſeu commeſſationibus integrum abſumunt
nonnunq[us] diem, intendentibus q[us] tandem tenebris ſecedunt, Conuiuas ſepe
& ſerculis & potu honorat, A prandio in negotijs grauioribus nihil agit,
quin finito prandio dicere ſolet Oratoribus, Ite nunc, dimiſſos illi ipſi, qui
eos in Aulam deduxerant, rurſus in diuerſoria reducunt, ſec[us] mandatum
habere dicunt, ibi vt maneant, illosq[us] exhilarent, Afferuntur argentea po-
cula & certa valcula multa, cum certo potu, omnesq[us] in hoc ſtudent, quo
temulentos eos faciant, ſciunt autē pulchre homines inuitare ad bibendum
& cum nullam aliam habent occasionem propinandi, incipiunt tandem
bibere pro ſanitate Cælaris, ſtratris eius, Principis, aliorum deniſq[us] incolu-
mitate, quos videlicet in aliqua dignitate & honore constitutos credunt,
iliorum nomine quenq[us] reſuſare poculum, non debere nec etiam poſſe ex
iſtimant, ita autem bibitur, qui incipit, ſumit poculum ac in medium habi-
tationis procedit, ſtans aperto capite, ſeſtio ſermone exponit, pro cuius
ſalute bibat quidq[us] illi precetur, mox euacuato ac obuerſo poculo verti-
cem tangit, quo omnes videant ſe ebibiffe, & ſanitatem illius Domini cuius
nomine bibitur exoptare, Poſtea ad locum ſupremum ſe confert, plura
pocula implere iubet, mox ſuum cuiq[us] porrigit, nomenq[us] pro cuius ſalute
bibendum ſit, addit, ſinguli itaq[us] ad medium habitationis ire ac euacuatis
poculis in ſuum redire locum coguntur, qui vero longiorem compotatio-
nem effugere velit, ſingat ſe, necesse eſt, temulentum aut ſomno oppreſſum
eſſe, aut vt illos inebriet, aut ſaltem poſt multa exiccata pocula ſe amplius
nequaq[us]

Sol. XXXV.

nequaçß bibere posse affirmet, etenim non credunt conuiuas bene acceptos
ac laute tractatos, nisi temulenti reddantur, Hunc morem communiter No-
biles & quibus permilsum est Medomem ac Ceruiliam bibere, obseruant.
In priore legatione negotijs confectis cum me dimitreret, finito prandio ad
quod eram uocatus ( solet enim legatos tam dilcedentes quam aduenientes
conuiuio accipere ) surrexerat Princeps, subfliftenscβ ad tabulam poculü
sibi dari iuflerat, dicens, Sigismunde, Ego volo pro amore, quem habeo
erga fratrem noſtrü Maximilianum Romanorum Electum Imperatorem
& ſupremum Regem, proq> ſanitate ſua poculum hoc ebibere, quod et tu
ebibes, & alij omnes ordine, vt videas amorem noſtrum erga fratrem no-
ſtrum Maximilianum &c: Eicb referas quæ videris, Dein porrigit mihi
poculum et dicit ebibe pro ſanitate fratris noſtri Maxi: Elect: Rom: Imp:
& ſupremi Regis, Porrigebat & alij omnibus qui prandio intererant, aut
alio qui aftabant, & ad ſingulos iſdem verbis vtebatur, acceptis poculis
parum retroſeſimus caputq> erga principem inclinantes, bibim?, Quibus
ſinitis me ad ſe uocat, manum porrigit ac inquit, i nunc. Solet preterea com-
muniter Princeps negotijs Oratoru> ex aliqua parte pertractatis atq> con-
ſtitutis eos ad venacionem & ſolatium inuitare, Eſt iuxta Molcovuiam
locus arbuitis conſitus, leporibus percommodus, in quo quaſi quodam
leporario fouectur maximus numerus leporum, quos propoſita maxima
pæna capere, Preterea arbuita ibi ſecare nemo audet, Nutrit etiam quam
plurimos in viuarijs ferarü atq> alij locis, Et quotiescunc> vult eiulmodi
vti ſolatio, tum ex diuerſis locis lepores coſportare iubet, nam quo plus
res lepores ceperit, hoc maiore ſolacio & honore negotium ſe confeciffe
putat, Item cum in Campum venerit, tum certos ſuos Conſiliarios adiun-
ctis certis etiam Aulicis ſeu Equitibus pro Oratoribus mittit, eosq> ad ſe
deduci iubet, deducti itac> Principijs appropinquantes de equis Conſilia,
riorum admonitione deſcendere, & ad principem ire aliquot paſſibus co-
gunt, Nos eadem ratione in venatione ad ſe deductos, in Equo exornato
ſedens, veſte ſplendida indutus, chirothecis depoſtis, tecto tamen capite,
humaniter excepere, nudamq> porrexerat manum, perq> interpretem di-
cebat, Exiuimus ad ſolacium noſtrum, vocauimus vos vt intereſſetis ſola-
cio noſtro, atq> inde aliquam voluptatem caperetis, proin Equos conſen-
dite, nosq> ſequimini, habuit tegmen quod Kolpakh appellant, quodq>
vtrinc> à tergo & à fronte monilia habebat, ex quibus laminæ aureæ in
modum pennarum in altum tendebant incuruantesq> ſurſum deorſum q>
ſerebantur, veſtis erat inſtar Terlick aureis filis contexta, Ex Cingulo pen-
debant duo oblongi patrio more cultelli, et pugio pariter oblong, à tergo
habebat ſub Cingulo genus quoddam armorü veluti cæſtum, quo com-
muniter in bello vtuntur, Eſt etenim baculus cubito aliquantulum longior
cui corium duarum palmarü longitudine est affixum, in cuius extremitate
claua aut ænea aut ferrea, ceu fruſtum quoddam exiſtit, hoc tamen auro
vndiq> exornatü erat, Claudebat eius dextrum lat, expulſus Caſani Rex
nomine Scheale Tartarus, ſinſtrü vero duo luuenes Kneſi, quorum alter
ſecurim ex ebore, quam ipſi Topor vocant, ea ſere forma qualis in hung,
ricalibus,

ricalibus aureis expreſſa cernitur dextra ſerebat, Alter uero clauam pariter
hungarice ſimilem, quam iſpi Scheſtopero id eſt ſexpenatam appellant, rex
Scheale accinſtus erat duplici pharetra in vna ſagittas reconditas, altera
vero arcum incluſum quodammodo habebat, Aderant in Campo plus
 trecenti Equites, Porro dum ita per Campum incedimus, Princeps Nos
 aliquocies, nunc hoc, iam alio loco ſubſiftere, aliquando ad ſe propius ve-
nire iuſſerat, dein ad locum venationis perductos, alloquebatur, conſue-
tudinem eſſe, dicens, vt quoties in venatione ac ſuo ſolacio eſſet, tum iſe
& alij boni viri ſuis manibus Canes venaticos ducerent, itidem nos vt
ſaceremus hortabatur, Conſtituerat deni, vniciu, noſtrum, duos ho-
mines, quorum vter canem ducebat, quibus iſpi pro ſolatio noſtro vte-
remur. Ad ea reſpondebamus, nos hanc ſuam gratiâ grato accipere animo,
Eundem morem apud noſtrates eſſe, illa autem excuſacione ideo vt eba-
tur, quod apud eos Canis immundum animal habetur, Et turpe eſt canem
nuda manu attingere. Ceterum ſtabant longo ordine centum ſere homines
quorum dimidia pars nigro, altera ſtavo colore erat veſtita, Non longe ab
ijs ſubſtiterant omnes alij Equites prohibentes, ne illac tranſcurrent ac
elaberentur lepores, Porro nemini ab inicio dimittere canem venaticum
permiſum erat. quam Regi Scheale & nobis, Princeps primus inclamabat
venatorem ordiri iubens, qui continuo concitatiſimo equi curſu ad cete-
ros venatores, quorum magnus erat numerus, aduolat, mox vno ore omnes
exclamant, Canes Moloſſos & odoriferos immittunt, vbi ſane periucu-
dum erat audire tot tam varios canum latratus, Habet autem quam
plurimos & eos quidem optimos canes, Quosdam autem ad inſequen-
dum lepores tantum, kurtzos dictos, perpulchros piloſis caudis & auris
bus, communiter audaces, tamen ad longius currendi ac perſequendi ſpa-
cium haud commodos, Cum lepus ſele offert, dimittuntur tres, quatuor,
quin, aut plures canes eum vndi adorientes, quo apprehenſo magno
plaſu acclamant ac li magnam feram cepiſſent, Porro lepores ſi tardius
aliquando excurrunt, ſolet tum Princeps continuo aliquem, quemcum
inter arbuſta leporem in ſacco habentem conſpexerit, nominare, ac hi hui-
inclamare, qua voce leporem emittendum ſignificat, egrediuntur ita,
les pores nonnun quali ſomnolenti ſaltentes inter canes, veluti capreoli
aut agnelli inter greges, cuiuscun canis plures capit, is eo die optimum
ſtratagema præſtituſe putatur, Princeps iſe pariter Oratori cuius canis
plures ceperit, applaudere videtur, Porro venatione tandem ſinita omnes
conuenerant, lepores comportauerant, quos dum numerant, numerati
vero ſunt circiter c. c. c. Aderant ibi tum Principis Equi non ita multi nee
ſatis pulchri, Etenim in priore legatione ſimili ſolacio cum interfuſſem,
vidi longe plures ac pulchriores præſertim eius generis, quos nos Turci
cos illi vero, Argamak, vocant, Aderant quo comblures Falcones alij
Albi, alij phenicei color is, magnitudine excellentes, quos nos Giroſalcones
hos illi, Kretzet appellant, quibus venari Cignos, Grues, & alias id genus
aues capere ſolent, ſunt autem Kretzet aues audaciffimæ quidem, at non
tam a troces impetu horrendo, vt alij aues quantumuis rapaces, illarum
volatu ſeu conſpectu, quemadmodum quidam de duabus ſarmacijs fabus

latus

YALE

B

Sol. XXXVI.

latus est, decidant extinguantur, illud quidem experientia ipfa conſtat, ſt
quis venatur Accipitre aut Nifo, aut alijs falconibus, Et interim Kretzet
(quam à longe volantem continuo ſenciunt) aduolauerit, quod prædam
vlterius nequaquaſ inſequuntur, ſed pauide ſubſiſtunt, Retulerunt nobis fide
digni ac inflignes viri, Kretzet, quando ex illis partibus vbi inſidiant, aſſe-
runtur, tum aliquando IIII. v. aut VI. in quodam vehiculo ad hoc prepa-
rato ſimul includuntur, atq[ur] eſcam que illis porrigitur, obſeruato certo
quodam ſenij ordine, capere ſolent, id autem ratione an natura illis indita,
an quo alio modo fiat, incertum est, Preterea quemadmodum in alias aucs
aduerſo impetu ſeruntur, rapaces exiſtunt, ita inter ſe ipſas ſunt manſue-
ciores, mutuis ſele morſibus minime dilaniantes, nuncq[ur]aqua ſe, vt ceteræ
aues, lauant, ſed ſola arena, qua pediculos excutiunt, vtuntur, frigiditate
adeo gaudent, vt perp[etuo]tuo aut ſuper glacie, aut lapide ſtare ſolent, Sed re-
deo ad inſtitutum, Princeps ex venatione ligneam quandam turrim verſus
que abeſt à Moſcovuia quinq[ur] millibus paſſuum progreſſus est, vbi ali[
quot tentoria erant collocata, primum magnum & amplum inſtar domus
pro ſe, aliud pro Rege Scheale, tertium pro nobis, dein alia pro alijs perſo-
nis & rebus, in quæ cum ordine deducti eſſemus, princeps in ſuum pariter
ingreſſus veſteq[ur] commutata, nos continuo ad ſe accerſerat nobis q[ingre]
dientibus, ſedebat in ſede Eburnea, latus eius dextrum claudebat rex Sche-
ale, nos ex aduerſo loco, alias oratoribus, dum vel audiuntur vel de nego-
tijs traſtant deſtinato, infra Regem ſedebant certi Kneſi & confiliarij, in ſi-
niſtro latere Kneſi iuniores, quos ſauore ſingulari ac gratia ſua proſequitur
princeps, diſcumbentibus itaq[ur] omnibus apponebantur primum confecti[
ones ( vt vocant) Coriandri, Annili & Amigdalorū, dein nuces, amigdala
atq[ur] Saccari integra pyramis, que miniftri genibus flexis Principi, Regi, &
nobis, tenentes porrigebant, Potus ſimiliter de more dabatur, Princeps q[
gratiam ſuam (vt in prandijs aſſolet) exhibebat, in priore mea legatione
to loci etiam Prandium ſumpſimus et cum inter prandendum, panis quem
ipſi Beate virginis panem vocant, quemq[ur] quodammodo conſecratum
venerari atq[ur] etiam edere, quem denicq[ur] communiter in habitationib[us] loco
eminenciore honorifice ſeruare ſolent, cum forte tentorio commoto in ter-
ram decidiffet, Tum Princeps atq[ur] omnes alij eo caſu grauiffime obſtupe-
facti, trepidantes ſtabant, tum mox accerſitus Sacerdos hunc ex gramine,
ſummo ſtudio ac veneratione colligeret Poſt ſinita collaciuncula, potuq[ur],
quem nobis porreuerat Princeps, ſumpto, nos dimiferat dicens, ite nunc:
dimiſſi, honorifice vſc[ur] in hoſpicia noſtra deducti ſuimus, habet & aliud
genus ſolatij quo alij ſ Oratoribus vt accepi ſolet vti, aluntur vriſi capti in
quadam ampliſſima & ad hoc coſſituta domo, in qua Princeps, aſſumptis
Oratoribus ludos exhibere ſolet, habet quoſdam infimæ condicionis ho-
mines, qui iubente ſpectanteq[ur] principe, ligneis ſurcis vrlis occuſant eoſc[ur]
ad pugnam laceſſunt, congreſſi tandem ſi forte à prouocatis ac in rabiem
conuerſis vrlis laniati fuerint, ad Principem currunt clamantes, Domine,
ecce vulnerati ſumus, quibus Princeps abite inquit, faciam vobis gratiam
dein illos curare, veſtes præterea & certos modios frumenti illis largiri
.iuber.

Cæterum

Ceterum cum iam absoluendi dimittendi eramus, honorifice, vt antem
ad prandium inuitati, ac in aulam deducti fuimus, vtrius preterea honorae
tria veltis Zebellinis pellibus subducta, oblata fuit, qua induti, incipie
pis conclauie ingrelli: Marſchalcus continuo vtrius nostrum nomine
ordine dicebat, Magne Domine, Leonhardus & Sigismundus de magna
tua gratia, frontem percutit, hoc eſt ob acceptum munus gratias agit, velti
honorarie adiunxerat Zebellinorum quadragenas duas, Hermelinorum
vero 300. atq. Aſpreolorum pelles 1500. In priore legatione addi
derat mihi vehiculum ſeu traham cum preſtanti equo, et alba vrtina pelle
alioc[que] tegumento cōmodo, dederat denic[que] multa Pilcium, Belugæ, Oſetri,
& Sterling, in aere durata, ſed inſalſa fruſta, meq[que] perhumaniter dimiſerat,
Porro reliquas ceremonias, quibus in dimittendis Oratoribus vtitur prima
ceps, item quando limites ſuæ ditionis ingrelli oratores, excipiuntur ruræ
ſusq[ue] dimiſi, ad eodem vſq[ue] reducti tractantur, ſuſentantur q[ue] ſupra in
Lituanorum Oratorum dimiſſione copioſe explicatiui.

Cæterum quia de pace perpetua tractanda, aut ſaltem inducijs inter
Molcovuiæ Principem ac Poloniæ Regem ineundis, a Cæſare Carolo
& fratre eius Ferdinando Auftrixæ Archiduce miſi fuimus, Cæremonias
quibus Molcovuiæ Princeps tum infirmandis inducijs vtebatur, ſubiun-
gere vifum eſt, concluſis itacq[ue] ac in certam formam redactis cum Sigis,
mundo Rege Poloniæ inducijs, in Aulam Principis vocati, cum in habita-
tionem quandam deducti eſſemus, aderant Lithuani Oratores: veniunt
etiam eo Principis Conſiliarij, qui easdem nobiſcum concluſerant, atq[ue]
hanc ſententiam ſermone ad Lituanos conuerſo verba faciunt, voluit qui
dem Princeps noſter, in ſingularem gratiam ac peticionem Magnorum
Principum, pacem perpetuam cum Sigismundo Rege veltro inire, ea au-
tem cum nullis condicionibus fieri nunc poſſit, ſe inducias ad eorundem
Principum adhortacionem inire voluiffe, quibus cōſtituendis ac legittime
firmandis, vos Princeps accerſi iuſſit, ac prelentes eſſe voluit, Tenebant
porro litteras quas Princeps Regi Poloniæ daturus erat, confectas, ſigillo
appenſo & eo quidem paruo ac rubro communitas, in cuius ſigilli parte
priore imago erat, homo nuda equo ſine ſella inſidens, haſtacq[ue] Draconem
tra nſuerberans, à tergo vero Aquila biceps, vtroq[ue] capite coronato, cer-
n ebatur. Habebant præterea induciales literas, certa formula compoſitas,
quarum ſiinſles ac eodem exemplo, nominibus ac titulis duntaxat mutandis
Rex ipſe vicillim principi erat miſſurus, in quibus nihil prorfus immuta-
tum erat, excepta hac clauſula, quæ ad finem litterarum addita erat, Nos
Petrus Giska Palatinus Polocenſis & Capitaneus Drohitzineñ et Micha-
el Bohuſch Bohutinouuitz Theſaurarius magni Ducatus Lithuanie, &
Stouineñ, ac Kamenaceñ capitaneus: Oratores Regis Poloniæ et Magni
Ducis Lithvaniæ, faremur, eoq[ue] etiam nomine crucis ſignum deoſculati
ſumus nosq[ue] obſtrinximus, Regem videlicet noſtrù eſdem pariter oſculo
crucis, confirmaturum, in cuius rei meliorem fidem, haſce litteras noſtris
ſignetis cōmuniuimus, His itacq[ue] auditis ac vifis, omnes vna ad Principem
vocamur, ad quem cum ingreſſi eſſemus, mox certo loco nos ſedere iuſſe-
rat, ac in hæc verba loquebatur, Ioannes Franciſce, Comes Leonharde,

Sigismunde

Sol. XXXVII.

Sigismutide, efflagitaſtis à robis Clementis Papæ ſeptimi, ac fratris noſtri
Caroli eiusq[ur] fratris Ferdinandi nomine, ut pacem cum Sigismundo Polo,
niæ Rege perpetuam iniremus, eam commodis vtrinç[que] condicionibus: ſa-
cere cum haud quaquam potuimus, rogaſtis vt ſaltem inducias, interpo-
neremus, quas quidem amore noſtro in Principes velſtros, nunc facimus
acceptamusq[ur], ſuper quibus dum regi iuſtitiam noſtram facimus, easq[ur]
confirmamus, vos preſentes eſſe volumus, quo dominis velſris referatis,
vos factis ac iam legittime firmatis inducijs interfuille vidiſſe, nosq[ur] illo-
um amore hec omnia feciſſe, qua oratione finita, Michaelem Georgij cons-
filiarium vocat, ac crucem deauratam ex oppoſito de pariete ſune ſerico
pendentem, ſumere iubet, Mox Conſiliarius ſumpto mundo lintheolo,
quod ſuper ſuſorio cantaro, in pelui collocato iacebat, crucem magna
cum veneratione apprehendit, dextrac[que] tenet, Secretarius pariter litteras
induciales iunctas vtrac[que] manu tenebat, ita tamen, vt Lithuanorum littere
alteris ſubieſt[que] eatenus prominerent, quatenus clauſula, qua ſe Lithuani
obſtrinxerant, appareret, ſuper quas ſimul vbi Michael dextram, qua cru-
ceam tenebat, poſuſſet, Princeps ſurgens, ſermone ad Lituanorum Ora-
tores conuerſo longa oracione narrabat, ſe quidem pacem ad ſingularem
peticionem ac cohortationem tantorum Principum, quorum legatos eo
nomine ad ſe milſos viderent, non refugiffe, ſi ea vllis ſibi commodis con-
dicionibus fieri potuſſet, & cum pacem perpetuam inire cum Rege illo-
rum non poſſet, in horum gratiam quinquennales ſe inducias, vigore lit-
terarum ( litteras digito demonſtrans ) iniuiffe, quas quidem quoad Deus
volet ſeruabimus, inquit, noſtramq[ur] iuſticiam fratri noſtro Sigismundo
Regi faciemus, ea tamen condicione, vt ſimiles per omnia litteras eoden. q[ur]
exemplo ſcriptas, Rex nobis det, easq[ur] præſentibus Oratoribus noſtris
conſirmet, iuſticiam ſuam nobis faciat, ac illas ad nos tandem per Oratores
noſtros tranſſerendas curet, interim etiam iuramento vos obſtringetis, ea
omnia & ſingula Regem velſtrum facturum obſeruaturum q[ur], dein cru-
cem reſpicit lec[que] ter ſigno crucis, capite toties inclinato: ac manu ad terram
fere dimiſſa: munit, propius q[ur] accedens labia, ac ſi oraret mouens, os lin-
theolo tergens, inc[que] terram expuens, crucem tandem deoſculatus, fronte
eam primum dein vtroc[que] oculo attingit, retrocedens rurſus cruce, capite
inclinato, ſe munit, Poſtea Lithvuanos vt accederent, idemq[ur] ipſi facerent,
monet, Oratores antequam id ſacerent: inſcriptionem qua ſe obſtrinxerant,
pluribus quidem verbis congeſtam ac compoſitam, nihil tamen aut parum
admodum vſtra ſupradictam ſententiam continentem, Boguſius nomine,
rutenus recitabat, cuius verba ſingula Petrus, fide Romanus, collega re-
petebat, eadem nobis pariter interpres principis, ad verbû reddebat, poſt
recitata ac interpretata inſcriptione, Petrus ac Boguſius ordine ipſam cru-
cem, aſtante Principe, deoſculantur: quibus finitis Princeps ſedens, in hec
verba loquebatur, vidiſtis nos fratri noſtro Sigismundo Poloniæ Regi,
iuſticiam noſtram ob ſingularem petitionem Clementis, Caroli, & Ferdi-
G nandi

G nandi

mandi feciſſe, dicite ergo domiſnis veftris, Tu Ioannes Franciſce Pape, Tu
Comes Leonharde Carolo, & tu Sigismunde Ferdinando, nos ea illorum
amore, & ne Chriſtianus mutuis bellis fundatur ſanguis, feciſſe, Hæc cum
longa oratione additis conſuetis titulis peroraſſet, nos illi viciffim ob ſin-
gularem eius erga Principes noſtros obſeruanciam, gratias egimus, nosq[ui]
mandata illius diligenter executuros promiſimus, dein duos ex ſuis præci-
puis Conſiliarijs & Secretariijs ad ſe vocat, eosq[ui] legatos iam ad Poloniæ
Regem inſtitutos, Lituanis innuit, Poſtremo multa pocaſuo iuſſu allata
nobis Lituanis atq[ui] adeo omnibus & ſingulis tam noſtris quam Litua-
norum nobilibus manu ſua porrigebat, Lituaniæ deniq[ui] Oratores nomi-
natim appellans, dicebat, Quæ nunc egimus & quæ alioqui ex Conſiliarijs
noſtris intellexiſtis, ea fratri noſtro Sigismundo Regi exponetis, hec
cum dixiſſet ſurgit, & rurſus inquit, Petre & tu Boguli, fratri no-
ſtro Sigismundo Poloniæ Regi & magno Duci Lituaniæ vos
noſtro nomine (caput interim parum mouens) inclinabitis,
moxq[ui] ſedens, vtrumq[ui] accerſit, dextram illis atq[ui] etiam
ipſorum nobilibus ordine porrigit, dicitq[ui] ite nunc,
atq[ui] ſic illos dimiſerat.