( iv )

تصريف، T A S R I P H : et cum articulo præfixo
التصريف ALTASRIPH, i. e. Collectio, five in ordi-
nem reductio. Liber ALTASRIPH, nil aliud eſſe
videtur, quam collectio ex variis Scriptoribus, et pro-
priâ praxi et experientia, cujus ultima particula com-
plectitur Libros hofce tres de arte manuali, ſive Chi-
rurgiâ. Libri ALTAZRIPH MS Codex Latinus, at
eheu ! mancus, in Muſeo Britannico extat. Hujus-
modi Collectio eſt ille Rhazis Continens; Arabicè
الحاوي: et ALMALEKI, ſive opus Regium, HALY
Abbatis.

( v )

OXONIÆ, in Bibliothecâ Bodleianâ aſſervantur duo Codices chartacei manu exarati, Libri ALBUCASIS DE CHIRURGIA, Arabicè. Unus in folio (Nº. 156) inter MSS Hudtingdonienſes: alter in Quarto (Nº. 54) inter Codices reverendi Archiepiscopi Marſh. N°. 156 charaſtere elegantiori; Marſhianus N°. 54 rudiori deſcriptus eſt. Huntingdonienſis librarium, ex aſſeclis Mohammedis ſuſſe teſtanthur, notulæ, in margine Codicis in plurimis locis apſoſitæ, in quibus, uſum vini damnat omnino, uti Legi-Mohammedis prorſus contrarium. Ex vulgari Librariorum grege, qui libris deſcribendis victum quæritant, videtur oriundus. † MS alter, Marſhianus, nullas iſtiuſmodi notulas exhibet, ne unam quidem: adeoque dubitandum erit, an ex aſſeclis Mohammeddis fuerit. Medicam artem exercuiffe, veriſimile eſt, et in uſum proprium Codicem deſcripſiffe: charaſtere currente et rudiori. In utroque Codice inftrumentorum icones, rudiorem pingentis manum fatentur: plerumque deſcriptioni verbali congruunt, et non ubique.

Ambos quâ potui induſtria contuli; textum, ex MS° N° 156, ſummâ fide deſcripſi: variationes in Codice Marſhiano, in columnâ minori, ſemper notavi: et ex utroque MS°, textum Arabicum in plurimis locis emendavi: et uti confido, interpretatiosnem totius Libri Latinam, intellectu facilem exhibui.

† Ben Fadhl Allah nomine. Vid. notul. ad pag. 257. Lib. 2di.

( vi )

MS. Marsh. N°. 419.

خلف ابن عباس الزهراوي كان طبيباً فاضلاً خبيراً بالالوية المفردة والمركبة جيد العلاج وله تصانيف مشهورة في صناعة الطب وافصلها كتاب الكبير المعروف بالزهراوي ،

وله من الكتب كتاب التصريف لمن عجز عن التالين وهو اكبر تصانيغه واشهرها وهو كتاب تام في معاناه ،

Id eſt, CALAF IBN ABBAS ALZAHARAVIUS, Medicus fuit præſtantiffimus, ſcientiffimus in medicinis ſimplicibus et compoſitis; in medendo præſans. Hujus in arte medica compoſitiones ſunt celebres: inter quas præſat Liber ALZAHARAVI dictus.

Ex ejus Libris eſt etiam Liber ALTASRIPH, in illius uſum cui deſunt alijæ compoſitiones. Ille vero, eſt omnium ejus ſcriptorum et maximus, et notiſſimus. Et ille quidem Liber in genere ſuo eſt abſolutus.

( vii )

Clarissimo Viro ac pererudito JOHANNI CHANNING

Michael Cafiri, S. P. dicit.

UBI primum Literæ tuæ humanitatis plenæ, mihi per
Regii Legati famulum redditæ sunt, ingenti flagrare
cœpi defiderio, tuis votis tuisque præceptis faciendi fatis: et ab
eo honestissimo officio non mea me voluntas, sed ipfa tempo-
rum ratio prohibuit. Quamobrem me excufatum habeas ve-
lim: quippe qui unus, et focio et librorum ad manus ope,
quos confulerem deftitutus, cum tot Arabum MSS codicibus
litera varia, nec una manu exaratis, noctu diuque pugno: ubi
puncta diacritica sæpius defiderantur, vel mutata fede perva-
gantur: ad hæc ambiguæ accedunt litteræ paffim occurrentes;
quæ quidem omnia moleftam æque ac operofam reddunt lec-
tio-
nem, nec non perdifficilem fententiarum intellectum; ut tibi
ipfi id genus Codices pervolventi, non ſemel contingere folet.

AD Alfarabi patriam, ætatem, et ſcripta quod attinet, de
quibus nuper datis ad me litteris percontatus es, Vir ſtudioſi-
fime, quid Arabum ſcriptores referant, paucis ipſe proponam.
Hifpana namque Arabum monumenta, quæ vidi, quæ legi,
illum patria Cordubem ſem, profeſſione Medicum præſtantiffi-
mum eſſe teſtantur. Ubi inter alios Ahmedus Ben Jahia Ben
Amira Aldhobi Cordubem ſis, ſexto Hegiræ ſæculo ſcriptor di-
ligentiffimus hæc memoriæ tradidit. Khalaf Ben Abbas Abu'l Caſemus vulgo
"Alzhraui, Cordubæ ubi natus eſt Medicus fuit; ſimulque
"Chirurgus peritiffimus. De utraque facultate videlicet de
"Theoria et Prætica medendi arte, ac de Chirurgia egregie
"ſcripſit. Cordubæ deceſſit Anno Hegiræ 500." A Latinis
vario et corrupto nomine Abbucaſis, Buchaſis, Galaf, Abſara-

( viii )

bius, azaragi, vocitatur. Utrumque opus Latine jam redditum eſt. Chirurgicum, anno 1532. Medicum vero theoricum prodiit anno 1519 Augustæ Vindelicorum, aliis bene multis ejusdem ſcriptis adhuc ineditis: in quibus cenſendi ſunt Tractatus ampliſſimi de practicæ medicæ ratione et uſu, in Libros tres diſtributi, qui in Excellentiſſimi Comitis del Infantado bibliotheca aſſervantur. De iis diſſerens Abu Mohamad Ali in hiftoria Medicorum Hifpanorum hæc habet “ Fateor Alzahraui “ Libros Medicinæ et Chirurgiæ quam maxime utiles eſte atque longo rerum uſu comprobatos: adeo ut nemo quod “ ego ſciam, opus ullum hac de re utilius, plenius, vel accueratius hactenus conſcripſerit.” Ex Latinis vero Paulus Riccius ſcriptorem ſupra memoratum hifſe verbis laudat “ quem “ utique (pace aliorum dixerim) nullo Medicorum poſt medićinæ parentem Hippocratem, ejusque interpretem Galenum “ inferiorem dicere minime erubefco.” Alzahraui dicitur, ab urbe Alzahra, quod Florem ſonat, unde originem duxit, quodque ab urbe Corduba quinque millia paſſuum diſtat, teſte Geographo Nubienſi, Parte I. Climatis IV. ubi et albi domini Alzahraui, quinque milliaria: Alzahra porro olim erat peramænum rus, quo in deliciarum loco Reges Bene Omia æſtivare ſolebant. Atque hæc de Alzahraui quæſtione quæ a viris Hifpanis alioquin doctiſſimis dudum mihi propoſita fuit.

VALE interim Vir ſtudioſiſſime, et jube, ac me fidum et obſquentiſſimum tibi amicum habeas velim.

Tuus qui te colit fidus amicus

MICHAEL CASIRI.

Matriti Prid. Idib. Julii 1766.

( xi )

C A P I T U M.

Seſtio Prima. De Uſtione Capitis Uſtione unica. Pag. 15.

Secunda. De Uſtione Capitis etiam. 17.

Tertia. De Uſtione Hemicraniæ non diuturnæ 19.

Quarta. De Hemicrania diuturna. 23.

Quinta. De Doloribus auris. 25.

Sexta. De Oris torturæ uſtione, ſive ſpaſmi Cynici. ibid.

Septima. De Uſtione Apoplexiæ diuturnæ. 27.

Oſtava. De Uſtione Oblivionis quæ ex Phlegmate ortum trahit. 29.

Nona. De Uſtione in Paralyſi ſive Hemiplegia; et Reſo- lutione totius Corporis. ibid.

Decima. De Uſtione Epilepſiæ. 31.

Undecima. De Uſtione in Melancholia. ibid.

Duodecima. De Uſtione in defluxu aquæ in oculum. 33.

Decima Tertia. De Uſtione ad Lachrymas diuturnas. 35.

Decima Quarta. De Uſtione in Narium fœtore. ibid.

Decima Quinta. De Uſtione in Reſolutione Palpebræ. ibid.

Decima Sexta. De Uſtione palpebræ oculi, quando inver- tuntur pili ejus introrsum in oculum; et pungunt et vexant oculum. 37.

Decima Septima. De Uſtione Fiftulæ quæ eſt in hirquo oculi. (Fiftula lachrymalis.) 43.

Decima Oſtava. De Uſtione ſiffuræ labii. 45.

Decima nona. De Uſtione Fiftulæ quando accidit in ore. 47.

C 2

(xiii)

Seſtio Vigesima. De Uſtione Dentium, et gingivarum relaxatarum. 47.

Vigesima Prima. De Uſtione in dolore dentium. 49.

Vigesima Secunda. De Uſtione Strumarum. 51.

Vigesima Tertia. De Uſtione in vocis raucedine, et contrazione ſive arſtatione ſpirandi. 53.

Vigesima Quarta. De Uſtione morborum Pulmonis, et tuffis. ibid.

Vigesima Quinta. De Uſtione Axillæ. 55.

Vigesima Sexta. De Uſtione Stomachi. 57.

Vigesima Septima. De Uſtione Jecoris frigidi. 59.

Vigesima Octava. De Tumore Jecoris Cauterio perforando. 61.

Vigesima Nona. De Uſtione in Pleurifi. ibid.

Tricesima. De Splenis Uſtione. 63.

Tricesima Prima. De Uſtione Hydropis. 65.

Tricesima Secunda. De Uſtione anterioris partis pedum et crurum. 67.

Tricesima Tertia. De Uſtione ad Ventris Solutionem. ibid.

Tricesima Quarta. De Uſtione Hæmorrhoidum in ano. (Loco ſeffionis, Arab.) 69.

Tricesima Quinta. De Uſtione Verrucarum, poſt abſciffionem earum. 71.

Tricesima Sexta. De Fiftularum quæ vel in ano, vel in regionibus ejus ſunt, uſtiene. ibid.

Tricesima Septima. De Cauterizatione Renum. 73.

Tricesima Octava. De Uſtione veſicæ urinariæ. ibid.

Tricesima Nona. De Uſtione Matricis. 75.

Quadragesima. De Uſtione luxati Femoris. ibid.

Quadragesima Prima. De Uſtione ſciaticæ. ibid.

(XV)

Settio Quadragesima Secunda. De Uftone in dolore dorfi. Pag. 85.

Quadragesima Tertia. De Uftione incipientis gibboſitatis. 87.

Quadragesima Quarta. De Uftione Arthritidis, et doloris articulorum. ibid.

Quadragesima Quinta. De Uftione Herniarum. 89.

Quadragesima Sexta. De Uftione in dolore ex caſu vel iſtu. 93.

Quadragesima Septima. De Uftione Elephantiæ. 95.

Quadragesima Octava. De Uftione in Stupore. 97.

Quadragesima Nona. De Uftione Lepræ. ibid.

Quinquagesima. De Uftione Cancri. ibid.

Quinquagesima Prima. De Uſtone (Aldebilati) Apoſtematum matureſcentium. 99.

Quinquagesima Secunda. De Uſtione Gangrænæ. ibid.

Quinquagesima Tertia. De Uſtione clavorum, inverſorum et non inverſorum. 101.

Quinquagesima Quarta. De Uſtione in Tremore. 103.

Quinquagesima Quinta. De Uſtione in corpore accidentium, (Bothowr) puſtularum. ibid.

Quinquagesima Sexta. De Uſtione in ſanguinis proſluvio, et arteria ſciiffa exorto. ibid.

LIBER SECUNDUS.

De Incifione, et Perforatione, et Venæſectione, et omni-
bus Exituris. 109.

Settio Prima. De Curatione aquæ, in capitibus puerorum col-
lectæ. III.

( xvii )

Seſtio Secunda. De Seſtione Arteriarum quæ ſunt pone Aures, quæ Alchafhishe nominantur. Pag. 115.

Tertia. De Arteriarum, quæ in temporibus ſunt extraſtione. 117.

Quarta. De Curatione fluxus Lachrymarum calidarum in oculos diuturni. 121.

Quinta. De Curatione lachrymarum, et in oculos defluxionum, quæ ex interno capite oriuntur. 125.

Sexta. De Curatione eorum, quæ in aurem cadunt. 127.

Septima. De Curatione obſtruſtionis in aure accidentis. 135.

Oſtava. De Curatione Verrucarum (vel Papillarum) quæ accident Palpebris. 137.

Nona. De Curatione Grandinis in Palpebris accidentis. 139.

Decima. De Curatione (Alſhornak) Hyatidis in Palpebra ſuperiori accidentis. ibid.

Undecima. De Speciebus Teſhmir oculi (i. e. putandi vel contrahendi palpebram relaxatam.) 143.

Duodecima. De Elevatione Pilorum Oculum irritantium, cum Acu. 149.

Decima Tertia. De Eſtropio, (Alaſhtarat) quod in Oculi Palpebra ſuperiori accidit. ibid.

Decima Quarta. De Inverſionis Curatione, quæ in Palpebra ſuperiori accidit. 151.

Decima Quinta. De Palpebræ Oculi, cum conjunctiva vel cornea tunica Adharentia. 153.

Decima Sexta. De Inciſione Ungulæ, et Eminentiæ Glandulæ Lachrymalis. 155.

Decima Septima. De ſecanda χμιωσει, et carne ſuperflua in Oculo oriente. 159.

Decima Oſtava. De colligendo Sebel ab Oculo. 161.

Decima Nona. De reduſtione Ariffati, ad naſum. 163.

Vigefima. De Reduſtione Eminentiæ Oculi. 165.

Vigefima Prima. De inciſione Uviæ. 167.

Vigefima Secunda. De Cura Alcomnati (i. e. Caliginis.) ibid.

Vigefima Tertia. De Aquæ in Oculum deſcendentis Cura. (De Cataraſtæ depreſſione.) 169.

d

( xix )

Seſtio Vigefima Quarta. De Curatione Carnis in Naſo germi-
nantis. Pag. 173.

Vigefima Quinta. De Papillis et Verrucis in Extremitate
Naſi ortis. 177.

Vigefima Sexta. De Sutura Naſi et Labii, et Auris, quando
ſolvitur continuitas earum, vel a Vulnere, vel fine
Vulnere. 179.

Vigefima Septima. De Nodorum qui in Labiis accidunt
Extraſtione. ibid.

Vigefima Oſtava. De Excifione carnis addititiæ in Gin-
givis. 181.

Vigefima Nona. De Raſura Dentium cum Ferro. ibid.

Triceſima. De Dentium Extraſtione. 185.

Triceſima Prima. De Extraſtione Radicum Dentium; et
de Extraſtione Oſſium mandibularum fractorum. 187.

Triceſima Secunda. De Serratura Dentium ſuper cæteros
eminentium. 193.

Triceſima Tertia. De Modo confirmandi (irretiendi) Den-
tes commotos cum filis argenti, vel filis auri. 195.

Triceſima Quarta. De incifione ligamenti quod ſubter lin-
guam accidit, et impedit loquelam. 197.

Triceſima Quinta. De Extraſtione Ranulæ quæ ſubter Lin-
guam naſcitur. ibid.

Triceſima Sexta. De Curatione Amygdalarum cæterorum-
que tumorum qui faucibus inhærent. 199.

Triceſima Septima. De Tumore Columellæ exſcindendo,
qui Uva (Acinus) appellatur. 203.

Triceſima Oſtava. De Extraſtione Spinæ, vel aliarum re-
rum quæ gutturi inhæferint. 209.

Triceſima Nona. De Extraſtione Hirudinis in gutture in-
hærentis. 211.

Quadrageſima. De Summa Orationis de Perforatione Tu-
morum, et incifione eorum. 213.

Quadrageſima Prima. De Incifione Tumorum qui accidunt
in Cute Capitis. 219.

Quadrageſima Secunda. De Incifione Strumarum quæ in
collo accidunt. 223.

Quadrageſima Tertia. De Incifione Laryngis, ob tumorem
in interno gutture ortum. 227.

Quadrageſima Quarta. De Seſtione ſuper Tumorem, qui
accidit in gutture. 229.

d 2

( xxi )

Seſtio Quadrageſima Quinta. De inciſione in ſpecies varias Tumoris Nodi. Pag. 231.

Quadrageſima Sexta. De Formis inſtrumentorum, in inci- 233.
ſione vel perforatione.

Quadrageſima Septima. De Curatione Mammæ viri, quæ 249.
mammæ mulieris ſimilis ſit.

Quadrageſima Oſtava. De Perforatione Tumorum qui ſub 251.
axillas accidunt.

Quadrageſima Nona. De Seſtione Tumoris qui accidit cauſa 253.
Arteriæ aut Venæ. Marſh. Et Aneurifma vocatur.

Quinquageſima. De Tumore qui accidit ex eminentia nervi. 255.

Quinquageſima Prima. De Amputatione Verrucarum quæ 257.
in Ventre accidunt.

Quinquageſima Secunda. De Cura Eminentiæ Umbilici. 259.

Quinquageſima Tertia. De Curatione Cancri. 261.

Quinquageſima Quarta. De Curatione Hydropis. 263.

Quinquageſima Quinta. De Curatione Puerorum qui nati 267.
ſunt, et locus urinæ in illis non eſt perforatus; vel
foramen arſtum eſt, vel non in loco proprio.

Quinguageſima Sexta. De Puſtulis quæ in præputio accidunt, 269.
et in glande, et nigredine, et cohærentia præputii
cum glande.

Quinquageſima Septima. De Puerorum Purificatione, et Cu- 273.
ratione eorum quæ accidunt illis, ab erroribus in
circumſiſione.

Quinquageſima Oſtava. De Curatione Urinæ in veſica re- 277.
tentæ.

Quinquageſima Nona. De Modo Veſicæ Liquorem Syringa 279.
infundendi, et de forma inſtrumentorum ad hoc ido-
neorum.

Sexageſima. De Calculi Extraſtione. 283.

Sexageſima Prima. De Extraſtione calculi ex Mulieribus. 289.

Sexageſima Secunda. De Seſtione ſuper Herniam aquoſam. 293.

Sexageſima Tertia. De inciſione ſuper Herniam carnoſam, 301.
et Curatione ejus.

Sexageſima Quarta. De Cura Herniæ quæ eſt cum varice. 303.

(XXV)

Secio Ologesima Prima. De Abscissione Hæmorrhidum quæ sanguinem effundunt et incisione earum, et incisionum curatione. Pag. 359.

Ologesima Secunda. De Curatione clavorum inverorum, et Verrucarum ficcarum, et Formicæ. 363.

Ologesima Tertia. De Formis instrumentorum quibus administrantur Enemata in ægritudinibus alvi (loci seffionis, Arab.) et Diarrhæis, et colico dolore. 365.

Ologesima Quarta. De Curatione Vulnerum. 369.

Ologesima Quinta. De vulnere Colli. 375.
De vulneribus ventris, et exitu inteftini. Et eorum futura. 379.

Ologesima Sexta. De Curatione Defluxionis, et Fiftulæ. 395.

Ologesima Septima. De Incisione extremitatum, five Serpatura Offium. 419.

Ologesima Oflava. De Curatione finuum, et quo modo medicinis colluantur. 423.

Ologesima Nona. De Curatione Paronychiæ, et unguis attritæ, et abscessione digiti superflui, et incisione digitorum ad invicem coalescentium. 429.

Nonagesima. De Incisione varicum. 433.

Nonagesima Prima. De Extractione Venæ Medinenfis. 439.

Nonagesima Secunda. De Incisione fuper vermem qui generatur subter cutim, et nominatur ægritudo Bovina. 441.

Nonagesima Tertia. De Incisione fuper ægritudinem quæ noſcitur nomine (Alnafir.) Fugacis morbi. 443.

Nonagesima Quarta. De Sagittarum Extraſtione. 445.

Nonagesima Quinta. De Vaſorum Sanguineorum Sectione, ad Sanguinem extrahendum. 461.

Nonagesima Sexta. De Cucurbitulis, et Methodo illis utendi. 491.

Nonagesima Septima. De Hirudinum Affixione. 505.

e

(xxvii)

LIBER TERTIUS. De Offis fracti vel luxati Reftauratione.

Pag. 511.

Settio Prima. In qua fummarie comprehenduntur illa, quæ de offibus fractis præmitti fuit neceffarium.

Pag. 513.

Secunda. De Fractura accidente in Capite.

529.

Tertia. De Reftauratione Nafi quando fractus eft.

541.

Quarta. De Reftauratione Mandibulæ inferioris, quando frangitur.

545.

Quinta. De Reftauratione Claviculæ quando frangitur.

547.

Sexta. De Reftauratione fracturæ fcapulæ.

553.

Septima. De Reftauratione fracturæ Pectoris

555.

Oflava. De Coſtarum Reſtauratione, quando franguntur.

ibid.

Nona. De Reſtauratione Vertebrarum Dorſi, et Colli.

559.

Decima. De Reſtauratione Fracturæ Coxæ.

561.

Undecima. De Reſtauratione Offis Humeri.

563.

Duodecima. De Reſtauratione Fracturæ Brachii.

569.

Decima Tertia. De Reſtauratione Fracturæ extremitatis manus, et digitorum.

573.

Decima Quarta. De Reſtauratione Fracturæ Femoris.

575.

Decima Quinta. De Reſtauratione fracturæ Rotulæ Genu (Patellæ.)

579.

Decima Sexta. De Reſtauratione Fracturæ Cruris.

ibid.

Decima Septima. De Fractura Offium pedis, et digitorum.

583.

Decima Oſtava. De Fractura pudendi Muliebris, et Offis Pectinis, et Virgæ Viri.

585.

Decima nona. De Reſtauratione Fracturæ Offis, quando cum vulnere fuerit.

587.

(xxix)

Settio Vigesima. De Curatione Nodofitatis quæ accidit in vestigio quarundam fracturarum. 593.

Vigesima Prima. De Curatione Fracturæ, quando restaurata fuerat et remanerit membrum post hoc subtile præter naturam ejus priscam. 595.

Vigesima Secunda. De Curatione Offium, quando restaurata fuerant et prohibetur Actio eorum secundum id quod oportuit. ibid.

Vigesima Tertia. De Dislocatione Sermo. 597.

Vigesima Quarta. De Curatione Dislocationis Mandibulæ inferioris. 599.

Vigesima Quinta. De Reductione Luxationis Claviculæ et Extremitatis humeri. 601.

Vigesima Sexta. De Reductione Dislocationis Humeri. 603.

Vigesima Septima. De Curatione Luxationis cubiti. 611.

Vigesima Octava. De Curatione Luxationis Pericarpi. 613.

Vigesima Nona. De Curatione Luxationis Digitorum. 615.

Tricesima. De Curatione Luxationis vertebrarum dorsi. 617.

Tricesima Prima. De Curatione Coxæ luxatæ. 627.

Tricesima Secunda. De Curatione Luxationis Genu. 633.

Tricesima Tertia. De Curatione Luxationis Calcanei. 635.

Tricesima Quarta. De Curatione Luxationis digitorum pedis. 639.

Tricesima Quinta. De Speciebus Luxationis quæ cum vulnere fit, vel cum Fractura; vel cum ambobus firmul. ibid.

( 3 )

IN NOMINE DEI, MISERATORIS, MISERICORDIS;
DOMINI IN BONITATE PERFECTI.

Dicit Auctor hujus libri.

QUEM AD MODUM complevi vobis, O Filii, * hunc Librum, qui eſt pars ſcientiæ in Medicinâ, et ad finem perveni in eo, cum evidentiis et expofitionibus ſuis: Viſum eſt mihi illum abſolvere vobis in hoc traſtatu, qui eſt pars Operis per manum. Chirurgia eni[m ex honore eviluit in Regione noſtrâ, et in noſtris temporibus omnino de-ſicit; adeo ut parum abſit, quin obliterata ſit ſcientia ejus, pereatque veſtigium ejus.

Reſtant ſanè paucæ ſcintillæ ejus in libris Antiquorum; quos ta-
men corruperunt manus ſcribarum, unde acciderunt error et confuſio,
adeo ut occludatur ſenſus eorum, et utilitas eorum longe amoveatur.

Decrevi igitur in vitam revocare hanc artem, adeoque compoſui hunc
traſtatum, viâ expofitionis, et declarationis, et epitomes.

Demonſtrabo etiam formas ferramentorum uſtionis, et reliquorum
operis manualis inſtrumentorum; additâ deſcriptione, et caute diſ-
tinguendo uſus ſingulorum.

Cauſa verò, propter quam non invenitur in noſtris temporibus Arti-
fex manu peritus, hæc eſt. Ars nimirùm medicinæ longa eſt; et
neceſſe eſt professoribus ejus, antequam hanc exerceant, ut probe
eruditi ſint in ſcientia anatomiæ, uti illam tradidit Galenus; quouſque
probe intelligent membrorum uſum, eorum formas, temperamentum
eorum, conjunctionem etiam eorum, et eorum ſeparationem: in

* Antidotarium fc. de quo in præfatione differui.

A 2

( 5 )

scientia etiam offium, et nervorum, five tendonum, et muſculorum :
numeri etiam eorum, et exitûs eorum: et vaſorum ſanguineorum tam
pulſantium quam quieſcentium, et locorum exitûs eorum. Et ea de
cauſa dixit Hippocrates, " quod Medici in nomine multi ſunt, at re
" verâ pauci, præcipue in arte manûs."

Nos equidem de his ſummarie diximus in introitu hujus libri. Ille
enim qui in his quæ diximus de Anatomia non eſt peritus, fine
dubio in errores incidet, per quos interficientur homines. Uti et ipſe
vidi multos ex iis qui ſibi vendicant ſcientiam in hac arte, de illâ glo-
riantes: at inſulſe, fine ſcientia, et fine experientia. Ipſe equidem
vidi inſipientem Medicum, qui ſecuit humorem ſcrophuloſum in collo
mulieris, et diviſit quaſdam arterias colli, et eſſuxit ſanguis mulieſis
quouſque conciderat mortua inter manus ejus. Alium etiam vidi, qui ſe
accinxerat calculum extrahere ex homine ætate proveſto. Calculus
grandis erat. Opus aggreditur quidem, et extraxit calculum, ſimul-
que fruſtulum ſubſtantiæ Veficæ. Homo intra triduum mortuus eſt.
Ipſe quidem antea arceſſus fueram ut extraherem; atqui plane per-
cepi et magnæ molis eſſe calculum, et ægri ſtatum talem, in quali nihil
aggrediendum erat. Alium vidi, qui et ſtipem a quodam Præſec-
torum regionis noſtræ habuit quotannem medicinæ ergo: Acciderat
puero Nigritæ, qui apud ipſum fuit, fractura in cruce prope calcaneum,
comitante vulnere. Feſtinavit Medicus in infcitia ſua, ſtrinxitque fractu-
ram ſuper vulnus pulvinaribus et aftellis arctiſſime, nulla vulneri lin-
quens ſpiracula. Demiſit dein per dies aliquot ſui juris eſſe, præcipiens
autem, nequaquam ut ſolveret ligaturas: Adeoque intumuit et crus, et
pes, et in perniciem ruit. Ipſe quidem accerſitus extemplo ligaturam ſolvi;
ſecuta eſt quies, et dolorum levamen: Corruptio tamen quæ in mem-
bro jam fixa erat, a me minime refrænari potuit. Corruptio indies in
membro auſta eſt, donec periit æger. Alium vidi Medicum, qui ſe-
cuit tumorem canceroſum. Poſt dies aliquot ulceroſus evaſit locus,
adeoque auſta eſt ægri miſeria. Cancer etenim, qui ex humore me-
lancholico præcipue oritur, nequaquam ferro tentandus erit, niſi in
membro fuerit tali, ex quo penitus, et ex toto eradicari poſſit. Propte-
rea, Filii, notandum eſt vobis, operationem per manum in duas partes

( 7 )

dividendam esse: Unam nimirum, ubi operationem in ægri salutem evafuram patet; alteram, ubi periculum plerumque adeft. In omni loco sequentis libri, digito quasi monistravi operationem, quæ timorem et periculum comites habeat. Oportet vos, vobis caventes, talem fugere et evitare. Evitate, inquam, ne occasionem habeant nebulones, vos culpandi et calumniandi. Confulite ergo tum proprio honori, et emolumento; tum iis quos tractatis ægris; lenitate et conştantiâ eos tractantes; eaque via insiftentes, quæ perducat ad fanitatem, lætumque eventum: At morbos periculi plenos et fanatu difficiles, omitite. Avertite animos vestrOS ab iis omnibus ex quibus timeatis, ne dubia sint vobis, tum in fide veftra, tum in facultatibus veftris. † Id enim magis in gloriam veſtram ceffurum erit, in hoc mundo, et in illo altero, * pro fatis veſtris. Galenus enim dixit olim in quibusdam admonitionibus fuis “ne medicetis ægritudinem malam, ne malorum Medicorum agnomen habeatis.”

Diviſi porro hunc tractatum in tres Libros :

Liber primus. De uſtione cum igne; et uſtione per medicamentum acre. In Sectiones dividitur, ordinatas a Capite ad Pedes. Adſunt formæ inſtrumentorum, et ferramentorum Cauterii; et omnium quæ in opere per manum neceflaria ſint.

Liber ſecundus. De Sectione, et Perforatione: de Sanguinis miſſione et Ventſonis: de Vulneribus, et extraſione ſagitarum, et his ſimilium. Totus in Sectiones eſt partitus, et ordinatus. Adſunt et formæ inſtrumentorum.

Liber Tertius. De offium reſtauratione: de diſlocatione: de torſionis curatione, et his ſimilibus. In ſectiones divisus eſt pariter, ordinate a Capite ad Pedes. Adſunt et formæ inſtrumentorum.

† Vetus interpres. “Eſt enim magis remanens ad gloriam veſtram, et ſublimius in mundo iſto, et poſtremo ad quantitates veſtras.”

( 9 )

LIBER PRIMUS. De Uſtione.

Priusquam vero de operatione ipfa urendi differamus, neceſsarium
erit memorare qualitatem utilitatis ejus, et nocumenti; in quo tem-
pore pariter et complexione adhibenda fit.

Dico igitur, quod fermo de qualitate utilitatis uſtionis, vel nocu-
menti ejus, fermo longus eſt, Scientia ſubtilis, occultumque arcanum.
Sapientes omnes olim de iis differuere, varia tamen ſententia. Eorum
ſermonem in epitomen reduxi, timens ne prolixus ſim.

Porro dico, uſtionem conferre univerſaliter, in omni temperamento,
vel ſi cum materia, vel fine materia temperamentum ſit, duobus tem-
peramentis tantum exceptis; ea ſunt temperamentum calidum fine
materia, et temperamentum ſiccum fine materia. In temperamento
ſicco cum materia antiqui varie cenſent. Ex iis quidam dicunt, in
iſtiuſmodi temperamento uſtionem juvare: dum alii plane contrarium
dicunt “uſtionem nimirum minimè aptam eſſe in morbo ex calore et
“ficcitate orto. Ignis etenim natura eſt calida et ficca: at impoffi-
“bile plane eſt et abſurdum, morbo calido et ſicco mederi per reme-
“dium calidum et ſiccum etiam.” Qui vero huic ſententiæ contrarium
tuetur, ille dicit “Uſtionem igne peraſtam etiam in morbo iſto ju-
“vare, qui calidus et ſiccus ſit, in hominum corporibus orto; porro,
“quando comparaveris corpus hominis, et humiditatem ejus, cum
“temperamento ignis, invenies ultro corpus humanum frigidum eſſe.”
Hujus ſententiæ ipſe equidem affentior, multiplici experientia edoctus.
Veruntamen nullum ſe huic operi accingere oportet, niſi illum qui in
negotio cauterii diu verſatus fuerat, et exercitatus: quique tempera-
mentorum in hominibus differentias ſerio perpendit; et ſtatum morbo-
rum in ſeipſis, et eorum cauſas, et ſymptomata eorum et longitudinem
temporis eorum. Cætera temperamenta quod attinet, in iis nullus erit
vel timor, vel dubitatio. De morbis frigidis et humidis omnes olim me-
dici conſenſerunt, nec de utilitate uſtionis in iis vel unquam dubitârunt.

B

( II )

Sciatis autem, Filii, uſtionem igne factam, et præſtantiam ejus præ
uſtione medicinâ urente peraſtâ, ex arcanis eſſe medicinæ. Ignis enim
ſubſtantia eſt ſimplex, nec pervenit actio ejus, niſi ad membrum quod
uritur; nec nocet alii membro ei conjuncto niſi levi nocumento. Uſ-
tionis contra per medicinam urentem efficacia, ad partes a membro
urendo diſtantes extenditur: forte etiam in membro cauſa eſt ægritu-
dinis difficulter ſanandæ; quandoque lethalis etiam. Ignis contra,
propter præſtantiam ejus, et ſubſtantiæ ejus nobilitatem, nil ta'e effi-
cit, niſi nimius adhibeatur. Hæc nobis innotuerunt longâ experien-
tia, et exercitio et ſtudio in arte hâc, et perpetua veri inveſtigatione.
Quare ut longior ſim in hoc fermone non eſt neceſſarium: nec in hoc
libro convenit differere de arcano profundo ignis, de qualitate actionis
ejus in corpora, et de utilitate ejus in morbis, fermone philosophico
demonſtrativo, et ad intellectum veſtrum nimis ſubtili.

Scitote etiam, Filii, diffenſſe veteres de tempore uſtionis idoneo.
Quidam ver melius eſſe aiunt. Ipſe quidem dico, uſtionem idoneam
eſſe in omni tempore: nocumentum enim, quod ex tempore ſuperver-
niat, utilitate et auxilio quæ ex uſtione oriuntur, † longe ſuperatur:
et præcipue ſi uſtio adhibenda ſit ad dolores ſumme ‡ graves et noxios,
fortes, veteres, quique moram minime patiuntur, in quibus timor eſt,
ne noxa eorum fixa profunde ſit. In his, inquam, noxa major erit ex
mora, quum illa levis ex tempore oriunda.

Nec in mentes veſtras veniat, O Filii, id quod vulgus, pariterque inſipi-
entes aliqui medici temere dicunt “ſc. morbum Cauterio ſanatum, in
“poſterum nunquam rediturum.” Id quod pro certo ſtrenue tenent.
Et res non eſt ſicut putant, nimirum Cauterium eſt in gradu remedi-
orum quæ mutant temperamentum; et deſiccant humiditatem, quæ
ipſa cauſa eſt ex quâ oriuntur morbi. Cauterium autem remediis præ-
ſtat aliis celeritate ſucceſſus ejus, et agendi potentia, et viribus ſuis.
Fieri poteſt aliquando, ut morbus pro tempore redeat, pro ratione
temperamenti ægrotantis, et morbi firmitudine et viribus ejus, et ab

† Vet. interp. ſubmergitur.

‡ Vet. interp. ex doloribus neceſſariis.

B 2

( 13 )

iis superfluitatibus quæ in corpore formantur, et fæcibus ipfis ciborum
nimiâ quantitate affumptorum, et hujusmodi caufis culpandis. Atqui
fi morbus, in quo adhibebatur olim Cauterium, fuerat morbus levis, et
in membro paucarum superfluitatum et humiditatum *capaci*; uti, e. g.
Uftio dentis molaris propter dolorem, et similium: quandoque equi-
dem fieri poteft, ut non redeat in illo dolor: id vero fiet rariffime.

Sermo vulgaris etiam, “quod Cauterium eſt remedium ultimum,”
verax eſt, at nequaquam ut illi ſentiunt, et opinantur. Illi enim animo
fuo tenent, nullam eſſe juvaturam curationem, vel cum medicinâ, vel
fine eâ, poſt ufum Cauterii; res autem prorfus contrarie ſe habet:
ſenſus autem dicti “Cauterium ultimum eſt remedium” hic eſt: ac-
cidit, poſtquam in morbo aliquo variæ curationes adhibitæ fuerant, quæ
non fuere proficuæ, ut deinde adhibuerimus Cauterium, quod profi-
cuum eſaſt, et exinde evenit, cauterium ultimum eſſe remedium; non
eo ſenſu quo de eo opinantur et loquuntur vulgus, et multi fatui et
imperiti medici.

Olim dixerunt etiam antiqui, uſtionem cum auro factam, illâ eſſe
potiorem quæ cum ferro peragitur. Id vero dixerunt propter auri
juſtam temperiem, et ſubſtantiæ nobilitatem: dixerunt inſuper, Uſti-
onis locum non purulentum fieri: id quod absolute non dicendum eſt.
Ipſe etenim id olim expertus ſum et inveni, quod id in quibusdam
corporibus fit, et in aliis nequaquam. Uſtio etiam cum auro melior
eſt et præſtantior uſtione cum ferro, uti illi dixerunt: niſi quod tu,
quando cauterium calefeceris aureum in igne, non tibi conſtabit ex
rubedine auri, quando ad gradum quem velis caleſaſtum fit: inſuper
quod cito refrigeratur, et ſi calorem illi addideris, colliqueſcit aurum,
et in laminas vertitur, adeoque falletur artifex in opere ſuo: et prop-
terea, meâ quidem ſententiâ, Uſtio cum ferro peraſta optabilis eſt
magis, et præſtantior, et recto proprior. Si voluerit Deus excelfus.

i. e. Ordine porro diſpoſui hunc libum de Uſtione, in Seſtiones illam a capite ad calcem compleſtentes, ut facile fit inquiſenti, id de ea invenire quod velit. Si voluerit Deus excelfus.

( ۱۵ )

SECTIO PRIMA. De Uftione Capitis Uftione unica.

JUVAT hæc uftio contra excefſum humiditatis et frigiditatis ſuper
cerebrum quæ cauſæ funt (inter alias) + Cephalææ et abundantiæ
defluxionum ex Capite ad regiones oculorum et aurium, et nimii ſom-
ni, et doloris dentium, et doloris gutturis, et universaliter morbi
cujuſcunque ex frigiditate oriundi, uti funt; e. g. Paralyſis, Cepha-
læa, Epilepsia, Apoplexia; et morbi his ſimiles.

Hujus uſtionis modus eſt; ut præcipias ægro primò, ut evacuetur
per medicinam ſolutivam, et caput purgantem tribus quatuorve noſti-
bus, ratione habita ad vires infirmi et ætatem ejus et confuetudinem.
Dein jubeas, ut caput ejus novacula radatur: dein fac ſedeat inter
manus tuas *erectus, poſiis ſuper pectus ſuum ambabus manibus ejus.
Dein ponas radicem palmæ tuæ ſuper inferiorem partem nafi ejus inter
oculos ejus; et ubicunque pervenerit digitus tuus medius, illum locum
atramento ſignato: dein calefac Cauterium olivare, cujus hæc eſt forma.

Deinde depone illud ſuper locum ſignatum unâ deſcenſione manum
tuam pauliſper comprimens, et revolvas cauterium: dein manum
tuam tollas velociter, et locum inſpicias: Et si videris jam eſſe de-
tectum quid offis, bene eſt: quodſi non, manum tuam repetas vel
cum eodem ferro, vel si id reſfixerit, cum alio, quouſque de offe vide-
ris quid, ut tibi dixi. Dein ſumas parum ſalis, et diſſolvas in aqua,
et goſſypium butyro illitum in hac ſolutione imbuas, et uſtioni ap-
plices, et linquas ſuper illam, quouſque deciderit eſchara ignis; dein
curato cum Unguento Tetrapharmaco quouſque ſanetur. Si voluerit
Deus excelſus. Dixerunt etiam veteres, vulnus quò diutius apertum
ſervetur, ut pus emittat, eò melius eſſe, et juvans magis.

† Arab. Elā Sodaa.

* Arab. عيسى

( 19 )

manus tua vero in hâc *uf tione* levis fit, et nequaquam denudes os; ex
hoc enim inveniet ægrotus dolorem vehementem, diverfum a dolore
reliquarum omnium uſtionum capitis. Hanc uſtionem ipſe defcribam
in loco ſuo proprio. Si voluerit Deus.

SECTIO
II.

Oportet autem, Cauterium, cum quo uruntur cornua duo capitis
et pars poſtica ejus, ſubtilius eſſe illo Cauterio, cum quo uritur media
pars capitis. Et hæc eſt forma ejus

SECTIO TERTIA. De Uſtione Hemicraniæ non diuturnæ.

SECTIO
III.

QUANDO accidit in dimidio capitis dolor * cum Soda et dolor ad oculum extenditur, et æger medicinis caput purgantibus evacuatus fuit, adhibita eſt etiam reliqua curatio quam in morborum divisionibus memoravi, at illa omnia nihil juverunt: in hoc morbo uſtio duplicis eſt ſpeciei; vel cum acri urente medicina, vel cum ferro.

Uſtio quidem cum acri urente medicinâ talis eſt. Sumas allii nuc-
leum unum; decorticabis illum, et abſcindes utramque ejus extre-
mitatem: dein ſcindas locum doloris in tempore cum lato phleboto-
mo, quouſque in tempore locus fit nuclei iſtius capax, ſubter cutim.
Introducas illum igitur ſubter cutim, adeo ut penitus deliteſcat. Pof-
tea ſtringas ſuper illud vulnus cum pulvillo ſtricturâ peritâ, et linquas
quindecem horarum ſpatio, dein ſolvas ligaturam, et eximas allium,
et biduo linquas vulnus, vel triduo, dein applices illi goſſypium bu-
tyro imbutum, donec locus purulentus fiat. Denique curabis cum
unguento, ut ſanetur.

* شاء الله Sodaa, vid. Avicen, Arabic. fol. 292. Vel Latin, Lib. III, Fen. I. Traet, 2.

C 2

( 21 )

Et si malueris, id efficias etiam cum quadam ex medicinis urentibus quas docui, in tractatu duodecimo, * de medicinis urentibus.

SECTIO
III.

Ustio autem eorum cum ferro est ad hunc modum. Calefac
Cauterium cujus hæc est forma

Figura in Codice Marsh depie'ta.

2 Hæc etiam alia est, ex eodem Codice descripta.

Nominatur autem Cauterium claviforme, caput ejus nimirum est formâ clavi in quo est quid curvitatis, et in medio ejus est eminentia parva.

Dein ponas illud super locum doloris, et manum tuam retineas, et revolvas ferramentum paulatim: dein auferas subito manum tuam. Sit autem quantitas quam uris crassitici cutis quafi dimidium ejus. Auferas equidem manum tuam, ne uras arteriam quæ subtus est, orietur enim hæmorrhagia. Dein imbibito goffypium in aquâ salis, et applices loco, et linquas illud triduo, dein applices loco goffypium cum butyro; dein cum unguento curabis, donec fanetur.

Quodsi malueris, hanc hemicraniam uras cum extremitate cultel-
laris Cauterii secundi; caveas autem sedulo ne incidatur arteriâ, in
hâc hemicraniâ non diuturnâ præcipue.

• Antidotarii, fr. Forte legend. الشاذية عشّر Decimo ccaavo, i. e. In Antidotarii. Particula XVIII. — Capitis 5ti, hic est titulus. “Medicinæ adburentes quæ intrant “loco culturæ ignis.” MS. fol. 130. b.

( 23 )

SECTIO QUARTA. De Hemicraniâ diuturnâ.

SECTIO
IV.

QUANDO hemicraniam curaſti, curatione præcedenti quam de-
ſcripſimus, et quam memoravimus in *Diviſionibus morborum,
et curatio non valet: et percipis ex ægritudine, quod non sufficit ei
id quod diximus de uſtione priori, vel cum medicina acri, vel uſtione
cum igne: Oportet ut calefacias cauterium cultellare quouſque albeſ-
cat (poſtquam locum ſignaveris linea cujus longitudo ſit digiti dimidii
vel circum circa) et una vice manum tuam imprimas et comprimas
quouſque arteriam incidas, et ad os uſque pervenias. Atqui neceſſa-
rium eſt tibi cavere commiſſuram mandibulæ quæ movetur in maſtica-
tione, ut non ſcindatur muſculus vel tendo illam moventes, adeoque ac-
cidat ſpaſmus. †Cautiſſimè etiam caveas ab hœmorrhagiâ arteriæ quam
ſcidiſti: in ea etenim incidendâ eſt periculum et eventus dubius, præ-
fertim illi qui ignarus eſt in arte, et non eſt ſciens et peritus. Et
omittere hanc praxin ſatius eſt. Nos autem poſtea memoraturi ſumus
regimen hœmorrhagiæ ex arteriâ accidentis, ſecundum modum ſuum,
et in loco ſuo proprio hujus Libri. Si voluerit Deus.

Quodſi videris ex ægritudine, quod non sufficit ei hæc uſtio, et
corpus ægri videris id ferre idoneum, uras illum etiam in medio ca-
pitis ſicuti deſcripſimus, et curabis vulnus, donec ſanatum ſit.

Et ſi malueris, adhibeas uſtionem illam cujus meminimus in Capite
extraſtionis arteriæ, ‡ cum Cauterio prædito duobus cultellis; illa ete-
nim uſtio hâc eſt præſtantior et utilior. Si Deus fortis, et glorioſus
voluerit.

* Vid. Alfaharav. (Fol. Auguſtæ Vindelicor' A.D.1519) fol. 26. Col. 3 — "Quodſi " dolor pro tanto non ceſſaverit tunc impoſſibile eſt curari niſi cum inciſione venarum " temporum, et ipſarum cauterizatione, et etiam cauterizatione in medio capitis, ſi- " cut determinatum eſt in parte de cirurgiâ."

† “ Et eſto ſuper cuſtodiam et cautelam.” Vet. Interp.

‡ In libro II. fr. Sectione 3.

( 25 )

SECTIO QUINTA. De Doloribus auris.

QUANDO accidit dolor in aure ex frigore, qui curatus eſt solutivis medicinis, et reliqua medelâ quam in †Divifione memoravimus, nihilominus non abiit dolor: equidem calefacias Cauterium, quod punctum dicitur, hujus formæ;

dein punſta cum illo poſtquam caleſactum ſit, circum totam aurem, adeo ut cingas eam; vel circum ambas, ſi ſit dolor in ambabus: (at pauca ſit ab aure diſtantia in uſtione) poſtquam locus atramento ſignatus ſit. Uſtio autem ſit decem punſtorum, ad aurem utramque, vel circum circa. Dein curabis locum donec ſanetur. Si Deus voluerit.

SECTIO
V.

SECTIO SEXTA. De oris torturæ uſtione, ſive ſpafmi Cynici.

TORTURA oris quæ uſtione curanda eſt, ejus ſit ſpeciei quæ ex phlegmate oritur, uti jam nos memoravimus † in Divifionibus ægritudinum. Caute autem evitanda eſt uſtio in illa ſpecie, quæ ex ſiccitate accidit, vel ſpafmo tendonis vel nervi.

Quando hæc ſpecies torturæ jam curata fuit cum Hieris et Sternutatoriis, et Gargarifmis, et non proficua eſt curatio tua, oportet ut uras tres uſtiones: unam ad radicem auris, et ſecundam paulo infeRIus quam tempus ejus, et tertiam juxta conjunctionem duorum labiorum. Uſtio tua fiat ex oppoſito lateris morbidi: relaxatio etenim accidit in latere oris quod fanum eſſe videtur.

† Alfaharav. fol. 39. a.

D

SECTIO
VI.

‡ Alfaharav. fol. 31. b.

( 29 )

SECTIO OCTAVA. De Uſtione Oblivionis quæ ex Phlegmate ortum trahit.

SECTIO
VIII.

O PORTET ut prius propinentur ægro Hieræ magnæ, et pi-
lulæ cerebrum purgantes. Deinde ut radatur totum Caput ejus
et applices parti ejus poſticæ † Cataplaſma Sinapeås, quod deſcriptum
eſt in traſtatu Cataplaſmatum; illud ſæpius applicetur, eſt enim quaſi
uſtionis ſpecies: id ergo facias ad modum ipſum qui illic deſcribitur.
Si ſanetur ſufficit: Quodſi non, Urito illum tribus uſtionibus in poſtica
parte Capitis ejus in ſeriem diſponendis deorſum a ſuperiori parte ca-
pitis ad collum; et facias inter ſingulas uſtiones ſpatium craſſitici di-
giti. Dein cura cum prædiſtis.

Et si vis addere his uſtionibus, et æger fit ferre idoneus, uras illi
etiam uſtionem mediam: et si inſuper velis addere, uras etiam ſuper
duo cornua: dein curato donec ſanetur. Sit vero Cauterium olivare,
ad formam prædiſtam.

SECTIO NONA. De Uſtione in Paralyſi ſive Hemiplegiâ, et
Reſolutione totius Corporis.

SECTIO
IX.

O PORTET præcedat Capitis purgatio cum Hieris, ‡ et illis quæ antea memoravimus. Dein radito Caput ægri, dein uras illum uſtione unâ in medio capitis, et unâ uſtione ſuper utrumque cornu capitis, et uſtione una in occipite, et tribus ſuper vertebras colli: quodſi plus etiam fit neceſſarium in ægritudine reſolutionis corporis, et fuerit ægrotus id ferre idoneus, et morbus ejus vehemens, validus, firmatus: Urito illum etiam quatuor uſtionibus ſuper vertebras dorſi ejus, et Cauterio eouſque progrediaris, ut uras plurimam cutis craſſitiem: et amoveas manum tuam; dein curato illum, ut ante dictum eſt, donec ſanetur. Cauterium autem fit olivare.

† Emplaſtrum vel Cataplaſma ſinapeos — Antidotar, fol. 198. b.

‡ Alſaharav. fol. 31. col. 2. Cap. 19.

( 31 )

## SECTIO DECIMA. De uſtione Epilepſiæ.

SIT autem Epilepticus cujus Epilepſia ex phlegmate ortum ſuum trahit. Oportet ergo ut mundificetur cerebrum ejus prius cum Hieris magnis,† et cæteris curationibus, quas in Diviſione memoravimus, quando æger eſt plenæ ætatis, et ad remedia ſumenda idoneus. Quodſi puer eſt, remediis ferendis non idoneus, utique adhibeas gar GARISMATA et manducationes purgantia cerebrum, antea, per plures dies, cum cibi ejus emendatione. Dein radas caput ejus: dein uras illum uſtione una ſuper medium caput, ſecundum id quod de modo ejus ante dictum eſt: et uſtione altera in occipite, et ſuper utrumque cornu capitis ejus unâ uſtione: et ſi æger validus ſit, et ferre idoneus, uras illum adhuc uſtionibus iſtis, quas in paralyticis, et reſolutione corporis laborantibus memoravimus, ſuper vertebras colli et dorfı. Et Cauterium ſit olivare, ad formam ante dictam. Quodſi æger ſit puer, Cauterio utere ſubtili, ad hanc formam.

SECTIO
X.

## SECTIO UNDECIMA. De Uſtione in Melancholia.

QUANDO melancholiæ cauſa ſunt humiditates corruptæ, et phlegma craffum, uras equidem uſtionibus, quas in Paralyticis præcepimus.

Et ſi cauſa melancholiæ ſit redundantia humoris ad atram bilem vergentis, et ægri corpus humidum ſit, illa propinato ei quæ cerebrum ejus purgent, ſicuti ‡ in Diviſione ante dictum eſt: dein radito

† Alfaharav. fol. 33. Cap. 24.

‡ Alfaharav. fol. 32—33. Cap. 27.

SECTIO
XI.

( 33 )

Caput infirmi, dein apponas tortellam ex lino perite factam ad formam circularem, et comprimito illam in medium Capitis ægroti: ægrotus autem erectus sedens, ex omni latere immobilis teneatnr. Dein fumas † libram unam butyri ovilli antiqui, dein calefacias fuper ignem calore convenienti, adeo ut digitus introducitus calorem ferat: Dein effundas in medium capitis ejus in circulum tortellæ, et linquas ibi quouisque refrixerit: hoc facias femel singulis septimanis, cum cura ejus reliqua convenienti, quouisque sanetur: si voluerit Deus. Quodsi volueris, uras illum etiam punctis parvis multis, ne vero manus tua in Cauterium diu fit compresse, fed fiat uſtio * puntuando tantum. Ea etenim ſpecies uſtionis humectabit cerebrum æqualiter. Dein applicetur goſſypium imbutum butyro, vel adipe gallinæ.

SECTIO
XI.

SECTIO DUODECIMA. De Uſtione in deſluxu aquæ in oculum.

QUANDO fignis quæ ‡ in Divifione memoravi declaratur tibi principium deſluxus aquæ in oculum, incipe tunc et propina ægro illa quæ mundent caput ejus: et cuſtodias illum ab omnibus humiditatibus: ſudare fac etiam jejunum in balneo dies aliquot. Tunc jubeto radere caput ejus, uraſque illum una uſtione in medio capitis ejus: dein uras illum duabus uſtionibus ſuper duo tempora, ſi in ambobus oculis fit deſluxus incipiens, vel in uno latere ſi in uno oculo tantum deſluxus incipiat: et incidas cum Cauterio omnes venas et arterias, quæ ſunt ſubter cutem: fit vero longitudo uſtionum ſecundum latitudinem temporum. Et caveas ſedulo ne minima hæmorrhagia accidat. Quandoque etiam uras ſuper poſticam cervicis partem ſubter duo offa, duabus uſtionibus, quæ ſunt ſumme efficaces.

SECTIO
XII.

Et caveas ab minima hæmorrhagia: quodſi quid hujusmodi videris, MS. Mar. compeſce illico quacunque poſſis medela. Hujus autem methodum accurate ſumus tradituri ‖ in extraſtione arteriarum, et earum abſcifſione, et cautela a ſanguinis fluxu. Quandoque etiam ſiunt in cervicis parte poſtica duæ uſtiones, quæ ſumme efficaces ſunt. Si Deus voluerit.

† Arab. طع rotulam: sc. uncias XII.

* Arab. أدر odorando.

‡ Alfaharav. fol. 47. col. 1. a. ad calcem Cap. 7. “Quodſi ægritudo confirmata “fuerit, et ad fui ſtatum pervenerit, non poteſt curari fine artificio acus, quemad- “modum in ſuo loco de operatione manuali dicitur.”

|| Sc. Lib, II. Sect. 3.

E

( 39 )

palpebram ægri ipſam, ſignum folii myrti, ſit vero initium ſigni prope pilos. Dein ponito goſſypium imbutum albumine ovi, vel mucilagine ſeminum pſyllii ſuper oculum: dein calefacias cauterium, cujus hæc eſt forma;

SECTIO
XVI.

Figura Cod. Marſh.

Dein urito ſuper ſimilitudinem quam ſignaſti, paulatim multis vici-bus, quouſque uratur ſuperſicies tota cutis quæ ad ſimilitudinem folii myrti ſignata fuit, præcipue externa pars ejus.

Signum autem probitatis operis tui erit, ſi videris palpebram oculi jam contrahi, et pilos elevari ab tunica albuginea oculi.

Suſtollas ergo tunc manum tuam, et linque per triduum; tunc ap-plices illi goſſypium butyro imbutum, quouſque decidat eſchara, dein curato locum unguento donec ſanetur. Quodſi poſt tempus elapsum, quid pili et relaxationis palpebræ redierit, in eundem, in quem primo feciſti locum, repetas uſſionem.

Et ſi pilus ſit in palpebra inferiori, hanc uras etiam donec revertat in locum ſuum naturalem, et pili non pungant et vexent oculum.

Uſtio autem per medicinam urentem, hujusmodi eſt: nimirum ut præcipias ægro, pilos ſinere ut ad longitudinem juſtam creſcant; dein facias ex charta figuram Folii myrti. Tunc ſumas Saponis præſtantis, et calcis non extingtæ, Singularum pondus Drachmæ (Dirhem) vel circum circa: et ſimul contunde eas, probe contundendo, et id facias ſedulo ſeſtinanter, ne maffa refrigeretur. Dein de hac extendas ſuper

( 4I )

SECTIO
XVI.

chartam, quam feciſti ad figuram Folii myrtini, et applices eam pal-
pebræ oculi unius, vel amborum; ponas etiam ſub oculum goſſypium
albumine ovi imbutum, caput autem ægri ſit in gremio tuo: Ponas
etiam digitum tuum indicem ſuper medicinam, et conſtringas illum
paulo et tu etiam movebis illum uti æger ſentiat mordicationem me-
dicinæ, ille enim ſentiet mordicationem velut ignis. Durante mor-
dicationis ſenſu, utique medicinam ſinas, atqui digito tuo moveas: et
quando quieſcat mordicatio, medicinam amoveas, et laves oculum cum
aqua, dein inſpicias, et ſi videris palpebram jam elevatam, uti elevatur
ex conſtrictione, vel cum igne vel inciſione, bene: quodſi non, ite-
rum repetas medicinæ applicationem in locum in quem medicina non
ſignaverat, quouſque operatio tua perſecta ſit, et oculus expeditus ſit :
dein apponas illi goſſypium cum butyro, donec cutis uſta decidat:
dein curabis unguento Diaphænico, vel ſimili, donec ſanetur.

Hæc autem eſt figura Folii myrti;

Figura Cod. Marſh.

Oportet autem in opere tuo, ut ſumma cautela caveas, ne quid mi-
nimum medicinæ in oculum incidat. Et ſi refoluta ſit palpebra poſt
dies aliquot, vel quid pili vexet et pungat oculum, tunc repetas me-
dicinam applicare, illi loco qui refolutus fuerit in palpebra præcipue;
eo modo quo antea feceras: dein curabis quouſque ſanetur.

Scias autem oculum humanum varium eſſe, quoad parvitatem et
magnitudinem: hujus ergo ratione habita fiat contractio tua. Via
reſcta vero nequaquam occultatur illi, qui in hac arte experientiam
habet.

F

( 43 )

SECTIO DECIMA SEPTIMA. De uſtione Fiftulæ quæ eſt in hirquo oculi. (Fiftula lachrymalis.)

SECTIO
XVII.

QUANDO curaſti Fiftulam, illis quæ memoravimus * in Divifionibus morborum, et curatio tua non valet, oportet ut uratur ad hunc modum.

Jubeas ægro, ponere caput ejus in gremium tuum: et minifter teneat caput ejus inter manus tuas tenendo firmiter adeo ut non moveatur nec vacillet; tunc applices goſtypium madefactum in albumine ovi vel mucilagine ſeminum pſyllii ſuper oculos ejus: dein calefacias cauterium cujus hæc eſt figura

Figura Cod. Marſh.

concava fit uti forma tenuis pennæ aquilæ ab extremitate una cum qua fit uſtio: et fi volueris altera extremitas furda eſſe poteſt, et foliada ſicut ſpecillum, vel ad alteram extremitatem uſque perforetur: verum iſta cavitas ad operationem tuam erit accommodatior. Tunc comprimas fif tulam, fi aperta fit, et extrahas ex ea materiam et abſtergas: vel fi non aperta fit, aperito eam, et ſaniem ejus extrahito. Dein ſtatim apponas illi cauterium, quod fit ſumme candens, et maſnum tuam cum illo teneas, quouſque ad os uſque pervenerit. Maſnum tuam elonga (dum uris) ab oculo, ad regionem naris paulisper, ne erret manus tua, aut æger vacillet, adeoque ponas cauterium in pulpam oculi, illamque corrumpas. Et fi in priori uſtione tua ad os uſque pervenifti, bene: Quod ſi non, utique repetas cauterium ſecunda vice, fi ad id coactus fis. Linquas autem dies aliquot, dein appliſces goſtypium cum butyro, et curabis unguento deſiccativo, quouſque ſanetur. Et fi præterierint illi quadraginta dies, et non ſanetur, ap-

* Alſaharav, fol. 42. Cap. 22.— “ Sed curatio eſt cauterizare locum ut dicitur ‘in operatione manus.’”

( 53 )

SECTIO VIGESIMA TERTIA. De Uſtione in vocis raucedine, et contractione ſive arcſtatione ſpirandi.

QUANDO prævalent humiditates ſuper ſiſtulam pulmonalem, et præcipue cum hoc ſit cum temperamenti frigiditate, oportet ut evacuetur ‡ æger medicinis catharticis primo. Dein ut uratur uſtione una * in ſuperioris partis pectoris fovea, ad radicem juguli in loco † depreſſo, caveaſque ne cauterium' continuetur ad gulam (ſive fauces;) neque uratur, niſi pars tantum cutis. Dein ure illum alia uſtione, juxta juncturam colli in ultima vertebra ejus, efficaci. Sit-que cauterium clavile, formæ præcedentis; deinde curato cum ante præſcriptis donec ſanatus ſit. Volente Deo.

SECTIO
XXIII.
~
Cap. 24.

Cap. 24.

Cap. 25.

SECTIO VIGESIMA QUARTA. De Uſtione morborum Pulmonis, et tuſſis.

QUANDO fuerit tuſſis, morbuaſque pulmonis, ex humiditatibus frigidis, neque adfuerit ægro febris, neque Tabes, et morbus fuerit diuturnus, equidem cauteriza cum duabus uſtionibus ſupra duas claviculas, in loco depreſſo vacuo; et uſtione alia in medio pectoris inter mammas: ſitque cauterium clavile, juxta formam quæ olim præceſſit; deinde cum ante memoratis curato, donec ſanatus ſit.

Et ſi mavis, ſit uſtio tua puncțata, cum cauterio quod nominatur punctum, jam vero præceſſit forma ejus, in puncțatione doloris aurium; et ſit puncțatio tribus punctis, eodem quo illic modo. Tunc curato cum prædictis, donec ſanatus ſit. Aliquando etiam paratur cauterium, præeditum tribus ramis ad hanc formam, quo cum uras feſtinantius: cum illo enim tribus uſtionibus ſimul adures.

Forma Cauterii;

‡ Cod. Marſh. æger primo cum medicinis purgantibus; tum ure illum cauterio in ipfo gutture ad radicem faucium.

* In nocrati (الدین) apud radicem gutturis — 1500, in loco depreſſo.

† Depreſſo — 1532 — 1541.

( 55 )

SECTIO VICESIMA QUINTA. De Uſtione * Axillæ.

QUANDO luxatum eſt caput † humeri, cauſa humiditatum lubricantium, aut non remanet in ſtatu reduc tionis poſt luxationem ejus, adeo ut fit ex more ejus reduci, tum luxari ex minimo motu, uti nos vidimus ſæpius: equidem neceſſarium eſt ut reducas luxationem primo; tum ægrum in dorfum ejus vel in latus fanum decumbere facias, dein eleva cutim quæ intra axillam eſt furſum cum digitis manus tuæ ſiniftræ, ſi fuerit articulatio ad interiora luxata. Deinde calefacias cauterium duobus verubus præditum, cujus hæc forma eſt;

deinde uras cum illo cutim, donec perforaveris ad aliud latus uſque, et perveniat figura quatuor uſtionum. Aliquando etiam uras cum cauterio trium Veruum, et tunc erit figura uſtiones ſex. Sint autem Verua ‡ ſubtilia ſicut *Specillum*. Hæc vero eſt forma Cauterii tribus verubus præditi;

Figura aliae

Aliquando etiam additur unum huic numero, eruntque adeo uſtiones oſto. Imponito uſtioni porrum cum ſale tritum, deinde fac † quieſcat penitus æger neque moveatur membrum tempore aliquo, uſque dum roboretur.

* In tillico. (omn.

† اللّهُ أَعْلَمُ, adjutorium, humerus.

‡ Sicut ſubtilia tentæ. 1500.

† Fac adhærere inſirmum tranquillitati. — Vet. interp.

SECTIO
XXV.

Figuræ duæ aliae in margine MS. Hunt. depicſæ.

( 57 )

Si fuerit diflocatio ad supra, id vero rariffime accidit, tum ure illum supra humerum, uno cauterio clavili bono, aut uſtionibus plurium punctorum. Articulatio enim robur accipiet, et humiditas abibit, et æger fanabitur.

SECTIO
XXV.

SECTIO VIGESIMA SEXTA. De Uſtione Stomachi.

QUANDO acciderint in Stomacho frigus multæque humiditates, adeo ut illum ejiciant a temperamento suo, abundantque in illum defluxiones, curatusque fit curatione varia, nec juvatur, oportet ægrum in dorfum jacere * manibus extenſis; tum tribus ure uſtioni-bus. Uſtione una ſub † Cochleari pectoris digiti quantitate, cum cau-terio clavili; et duabus uſtionibus inferius ad latera uſtionis unius, adeo ut perveniat ſimilitudo uſtionum ad formam triangularem: ſitque diſtantia quædam inter eas ne in unum coëant quando purulentæ ſiunt. Et fit uſtionis profunditas, quantitas crassitiei cutis. Sit vero uſtionum forma ad hanc figuram.

SECTIO
XXVI.

‡ Et ſi vis ure uſtione una in medio Stomachi ad hanc formam;

fitque || cauterium, quo hanc unicam uris uſtionem, hujus formæ.

* Et extendat crura ſua, et manus ſuas. 1500. 1532 - 1541.

† Ita omnes — اليد Arab. — i. e. ſrobiculo cordis.

‡ Sine additione. (Omn.)

|| Sitque cauterium unum ſecundum figuram circuli, ſecundam hanc formam. (Omn.)

H

( 59 )

Aliquando Stomachum cauterizabis, punctando, † illi qui terretur et respuit hanc uſtionem : id erit vero ſi ſignaveris ſuper Stomachum cum atramento puncta ad libitum tuum, dein ures cauterio punctuali. Deinde curabis curatione præcedenti, donec perfecte ſanatus ſit, ſi Deus voluerit.

SECTIO
XXVI.

SECTIO VICESIMA SEPTIMA. De Uſtione Jecoris frigidi.

QUANDO acciderit in jecore dolor ex frigiditate et humiditate, vel ex vapore crasso, adeo ut exeat e temperamento ſuo naturali, exitu immodico, et traſtatus fuit æger cum illis quæ ante memoravimus ** in divifionibus ægritudinum, et non juvant hæc; oportet ut ‖ re- fupinus decumbat æger : et ut ſignes cum atramento loca

trium uſtionum, ad hanc formam, et hujus magnitudinis, § ſubter Coſtas, ubi loci * pervenerit Cubitus hominis: ſit vero diſtantia quæ eſt inter ſingulas uſtiones, craſſitudinis

digiti. Et ſit uſtio ſecundum longitudinem corporis, recta: neque fortiter comprimas manu tua cauterium; et ſit quantitas quam uris ſpiffitudinis cutis, quantitas dimidia ejus, ‡ non amplius. Et ſit infirmus ſtans, in pedes dum uſtio fit. Si vero fuerit decumbens, extendat crura ſua, elevetque brachia ſua. Hæc vero eſt forma Cauterii;

poteris etiam urere has uſtiones cum cauterio cultellari, quando eſt tibi facilitas et calliditas in arte. Et cavendum eſt, ne nimium cauterio penetres, cutimque totam uras, et interiora uras, vel ad ſto-machum pervenias, cutis etenim illic tenuis eſt. Atqui ſis prudens.

† Ei qui terretur ab hoc cauterio; 1532—1541. legentes ᾤ

** Alfahavar, fol. 86. col. 2. Cap. 8.

‖ In poſticam partem cervicis decumbat æger. Arab.

§ Vet. interp. legiffe videtur ☞ ک fuper hepar ejus.

* Pervenit Cubitus hominis. (Omnes.)

‡ Non additum; 1500—1532,

H 2

SECTIO
XXVII.
 Cap. 28.
 Cap. 29.

( 63 )

ex eis, fitque craffitiei digiti; et hanc submergas in oleo, et in igne
accendas eam, deinde urito illi uſtionem unam in eoſpatio quod eſt inter
continuationem †† claviculæ cum collo, et duas parvas uſtiones * sub-
ter venas jugulares, vergendo parum ad partem quæ eſt sub barbam.
ª Et uſtiones duas magnas in ſpatio quod eſt ſupra mammas inter coſtam
tertiam et quartam. b Uſtiones etiam duas in ea parte quæ eſt inter
coſtam quintam et ſextam, ad retro paululum declinando: et aliam
uſtionem in medio pectoris; aliamque ſupra ſtomachum, et tres etiam
uſtiones in poſteriori parte, unam ſcilicet inter (in parte quæ eſt inter)
ſcapulas, et duas ‡ ad latera ſpinæ dorsi infra uſtionem quæ inter
ſcapulas uritur. Et non eſt neceſſarium ut profunde agas manum
tuam in urendo, atqui fit in externa cute odorando. † Qui-
dam vero ex antiquis memorant, quoſdam fuiſſe homines qui uſurpa-
runt cauterium ferreum ſpecillo ſimile, illudque candens introduxiffé
in interſtitium coſtarum, donec illo in ipſum apoſtema penetraverint,
et eduxerint ſaniem, ſicut memoravimus in Apoſtemate jecoris. At-
qui in hac cum cauterio perforatione eſt eventus incertus ‖ et pericu-
culum, ne moriatur illico patiens; vel fitula in loco fiat, nunquam
ſananda.

SECTIO
XXIX.

SECTIO TRICESIMA. De Splenis Uſtione.

QUANDO morbos ſplenis curavifti illis quæ ‖‖ in divifionibus memoravimus, et non proficua eſt curatio tua; uſtio in illis ad tres modos erit, quorum quifque rectus eſt. Unus eorum ſi uras tribus vel quatuor uſtionibus § in ſeriem collocatis ſuper longitudinem ſplenis ad ſimilitudinem uſtionum jecoris, quæ prædictæ ſunt, cum figuris earum. Et fit inter unamquamque uſtionem quantitas craffitici digiti, vel paulo plus. Et fit forma cauterii, forma eadem quam ante memoravimus in uſtione jecoris.** Et ne comprimas manum tuam in cau-

†† Claviculæ — vet. interp. furculæ.

• Sub guidegi parum declivibus ad partem quæ eſt sub barba; 1500.

a MS. Marſh.

b MS. Hunt.

‡ A duobus lateribus pectoris. (Omn.)

† Imo fit in manifeſto cutis, odorando; 1500—1532. In manifeſto cutis; 1541.
—, 32—33. Arab. ut in pag. 32.
|| Ex timore quod aut moritur infirmus ſtatim, 1500; certum et præſens periculam; 1541.

§ Lineando. (Omn.)

||| Alfahavar. fol. 88. Cap. I.

** Æqualiter: et non 1500. Æqualis, 1541.

SECTIO
XXX.

( 71 )

SECTIO TRICESIMA QUINTA. De Uſtione Verrucarum, poſt abſcif-
fionem earum. *

SECTIO
XXXV.

QUANDO abſcideris verrucas, calefac cauterium ſpecillo ſi-
mile, dein candens id intromitte in ipſas verrucas abſciffas, per-
gatque manus tua donec pervenerit cauterium ad os vaſis ex quo ſan-
guis effluit: hoc facias, vice una, vel duabus; et ſi fuerint verrucæ
multæ; equidem uras unamquamque uſtione, ſicut præſcripſimus:
dein cura illas cum illis quæ conveniant unguentis, donec ſanentur.
† Quodſi uras ægrum etiam una magna uſtione ſuper coxarum inter-
ſtitium, ad juvamen erit conducibilius.

SECTIO TRICESIMA SEXTA. De Fiftularum quæ vel in ano, vel in regionibus ejus funt, uſtione.

SECTIO
XXXVI.

QUANDO non obedit infirmus feſioni, et operi quod narravimus
§ in loco ſuo, et terretur ab illo, ſæpe etiam cauterio ſanabitur.
Quando igitur accidit alicui fiſtula, et diu manavit pus ex ea et hu-
miditates corruptæ, primum oportet ut probes eam cum ſpecillo ſub-
tili: dein dignoſce quantitatem profunditatis ejus per ſpecillum. Poſtea
calefac cauterium quod ſpecillo ſimile eſt, deinde intromitte illud ig-
nitum in ipſam fiſtulam linea recta, ad profunditatem fiſtulæ; quantitate
vero intromiſſionis ſpecilli in eam. Et repete in eam cauterium donec
comburantur illa corpora corrupta omnia, vice una vel duabus, aut
tribus ſecundum quantitatem neceſſtatis tuæ. Caveas autem ab uſtione
nervi, ſi ibi ſit, aut vaſis ſanguinei magni; et ſi fiſtula vadat ad corpus
veſicæ urinariæ aut ad corpus inteſtini, tunc caveas tibi ab illis locis
omnibus. Hoc equidem facias quando fuerit fiſtula in loco carnoſo,
et videris illam non eſſe ‡ perforatam. Poſtea curato locum donec
fanetur.

* Quando tu abſcindis Athelul; 1500. Quando tu morbi improbitate coactus abſcindis Althelil; 1541.

† Et ſi cauterizas eum cauterio magno ſuper Alcatin, eſt magis ultimum in juva-
mento; 1500.

§ Sc. Lib. II. Cap. LXXX.

‡ Penetrans; 1500 — penetrans altius; 1541. Vide Paulum Æginetam Lib.VI. Cap. 78. lin. 10. (Fol. Venetiis. 1528.)

( 73 )

Et si carne impletus sit locus, et ab illo deficit fluxus humorum, et du-
raverit ita diutius, scias quod perfecte fanatur. Quodsi non abscinda-
tur ab illo fluxus humorum, scias illam esse † perforatam, aut in pro-
funditate ejus esse os corruptum aut simile huic, quorum veniet men-
tio in loco suo.

SECTIO
XXXVI.

SECTIO TRICESIMA SEPTIMA. De Cauterizatione Renum.

QUANDO accidit in renibus dolor ex frigore, vel flatu crasso, et abhinc minuitur coitus infirmi, oportet ut uras illum ‡ duabus uſtionibus ſuper ipſos duos renes, in utroque rene una, cum cauterio claviformi, cujus mentio ante facta eſt. Sæpe etiam uras illum tribus uſtionibus ſuper § ipſam tabulam: uras igitur tres uſtiones ſerie factas, et erit maxime in juvando proficuum.

SECTIO
XXXVII.

SECTIO TRICESIMA OCTAVA. De Uſtione veſicæ urinariæ.

QUANDO acciderint in veſica urinaria debilitas et relaxatio ex frigore et humiditatibus, adeo ut non retineat æger urinam, equidem ure * illum ſubter umbilicum ejus uſtione, ſuper veſicam, ubi incipiunt pili peſtinis. Uras illum etiam una a dextra, altera a ſiniftra umbilici ejus, ſitque diſtantia uſtionis unius ab altera, in utroque latere, quantitas nodi pollicis manus: uras etiam una uſtione in dorſo inferiori, vel duabus ſi ad hoc ſis coactus; ſitque cauterium claviforme, juxta illa quæ prædicta ſunt.

SFCTIO
XXXVIII.

† Penetrans.

‡ Super Almethenem ſuper ipſos renes. (Omn.)

§ Ipſo Almeidatu; 1500. quare venient tria lineata, ergo erunt magis ultima in juvamento; 1500—1532. Porro ſi contumacia morbi exigit etiam alterum aut terium cauterium, audendum eſt, niſi vires ægri diffuadeant; 1541.

* In inferiori parte ſuminis ſuper veſicam, ubi incipiunt pili peſtinis. 1500—1532.

K

( 77 )

moribus craffis: vel his similibus, dein ure illum. Ratio quidem urendi in eo, erit duplex: vel cum medicinis urentibus, vel igne. Ustio cum igne vero, ad multos erit modos.

Unus eorum est, ut uras super ipfam foveam femoris tribus uftionibus trianguli forma ad hanc nomam;

et fit illis profunditas commoda, fitque diffantia quæ est inter uftionem unamquamque, spiffitudo digiti. Sitque cauterium olivare. Aliquando etiam uftio una erit in medio super caput femoris ipfius, erunt igitur quatuor uftiones. Quandoque uras eum circulari cauterio cujus forma præceffit, in uftione luxationis, una uftione, ut cingat circulus totam coxam. Totam vero cutis spiffitudinem uras.

## Capula Femoris.

Hæc forma cauterii est, in sciatica, quando fuerit dolor diutius hærens in ipfa coxa. *Quod si non ita fit, verum extendatur ad femur ipfum, et crus, equidem aduras illum super femur duabus uftionibus ad locum ubi infirmus monstrabit esse dolorem: et uftione una supra tali ten donem magnum quatuor digitis, in latere externo paululum. Et fit cauterium cultellare: et fit profunditas uftionis juxta quantitatem spiffitudinis cutis tantum. At si innuerit infirmus quod dolor extenditur ad uſque digitos pedis, equidem aduras eum ubi tibi monstraverit, cauterio punctato tribus quatuorve vel pluribus punctis, si ad hoc cogaris.

* Si autem extendit ad coxam et crus tunc cauteriza &c. 1500.

SECTIO
XLI.

( 79 )

Et si monstraverit quod dolor eſt sub genu prope crus, tum quidem urito eum ibi uſtione unica cultellari: et cautus ſis in omni aduſtione tuâ, ne pervenias cauterio adeo ut uras nervum, vel arteriam magnam, inde enim accideret ægroto noxa prava vel diuturna.

SECTIO
XLI.

Ipse olim ſpectavi * unum aut alterum, qui ſupra magnum tali tendinem urebantur, cauterio imperite adhibito: Et crus humorum defluxione affectum fuit, adeo ut totum ejus perforatum fuit et corruptum totum; atque corruptus etiam pes totus; deinde poſt hæc ſupervenerat Diarrhæa, deinde mors.

Quodsi fuerit dolor in duabus ſimul partibus, uras utramque ad hanc ipſam formam.

Aliquando etiam, Medici quidam memorarunt uſtionem in capſula femoris inſtituendam, ad hunc modum. Facias ſimile Cyatho, ex ferro, cujus diameter ſit æqualis dimidio ſpithamæ; et ſit in illo crasſities, velut nuclei daſtyli, vel paulo minor: intra hunc Cyathum, Cyathus alter ſit; et intra ſecundum, tertius infuper: diſtantia vero quæ inter duos cyathos eſt, ſit menſura nodi pollicis manus. Cyathi etiam ſint utraque parte aperti: ſit altitudo eorum circiter nodus, vel nodi duo. Conficias illis etiam manubrium ex ferro, cyathis ex arte firmiter adaptandum. Hæc vero eſt figura ejus;

Figura Cod. Marſh.

* Unum aut alterum ex eis qui cauterizaverunt ſuper cavillam, et (non ſervarunt juſtum modum in cauterizando; 1541) et ultimarunt in cauterizando et inflatum eſt crus donec tumor confecutus eſt pedem, et perforatus eſt totus: et corruptus eſt totus pes: deinde accidit ſolutio ventris, et mors poſt illud. 1500 — 1532.

( 81 )

Deinde in igne calefiat, ufquedum projiciat ſcintillas, adeoque capſulæ
femoris applicetur, infirmo in latus ſanum decumbente: atque ita
uſtiones circulares tres, una vice erunt peraſtæ. Poſtea dimittatur tri-
dui ſpatio; illine vero cum butyro, et fine vulnus apertum eſſe diu-
tius: denique curato cum unguento donec ſanatum fit. Dicit Autor
hujus libri, hac ſpecie uſtionis rariflime nos uſi ſumus, propter
terrorem aſpectus ejus, et propterea quod paucos invenimus qui ad-
mittant, quoniam vel aſpectu horrorem incutit. Veruntamen ex bonis
cauteriis eſt ei qui ſuffert et animo forti locum dat ei.

Uſtio vero cum medicinis urentibus eſt, ſi duos facias cyathos ſimi-
les annulo in quem deſcendit poffulus portæ, ex ære vel ferro; ſit
longitudo circuitus in eminentia eorum, quantitas duorum nodorum
pollicis, vel circum circa, et diſtantia eorum quaſi digiti craſſities: ſint
infra et ſupra aperti, et unus alteri annectatur ad hanc formam;

deinde depone eos ſuper capſulam femoris, et æger jaceat ſuper latus
ſuum ſanum, et valide comprime manum tuam; deinde funde inter
duos circulos ex aqua acri, eaque ſit parvo igne caleſacta, et tene
ſpatio horæ uraſque infirmum, (ille etenim inveniet uti ignem morden-
tem) donec miteſcat mordicatio: tum manum tuam cum inſtrumen-
to amove, et abſterge aquam acrem ab tota capſula cum aqua dulci,
triduo deinde dimitte, et applica illi butyrum, donec amoveatur uſtio-
nis nigredo, et finas diebus aliquot pus fluere ex ea, id enim ad juvamen
conducibilius erit; dein curato unguento donec ſanetur, Deo volente.
At ſi extendatur dolor ad coxam aut crus, fac illi * formulam ad con-

SECTIO
XLI.

* Statuam in eo quod continet aquam ficut feciſti in Ancha equaliter — 1500
— 1532.

L

( 83 )

tinendam aquam, sicut feciſti in capſula femoris urenda.

SECTIO
XLI.

Hæc autem eſt deſcriptio aquæ acris: poſui eam olim in ‡ traſtatu de præparandis remediis. Sumatur Salis Al Kali, et calcis nondum extinctæ, ſingulorum pars æqualis: ambo comminuas probe, et indes ollæ novæ, cujus fundum ſubula perforatum ſit uno foramine parvo, tali ut radius intrare poſſit. Ponatur etiam ſub iſtius ollæ fundum, olla altera vitreata. In calcem vivam et Alkali affundatur aqua dulcis, quæ digiti ſpatio ſuperemineat poſtquam manu tua bene compreſſeris ea: et linquas ollam, donec deſcenderit aqua acris in fundum ollæ vitreatæ: tum aquam hanc totam colligens, in calcem et Alkali alia nova affundas. Erit enim aqua valide acris, et ſuperans acrimoniam unius *infuſionis tantum*. Iſta adminiſtratur in plurimis medicinæ opera- tionibus, et ad uſtionem aliorum membrorum, idemque perficiet quod ipſe ignis. Ex medicinis etiam quibus uritur Capſula femoris, alia ſunt, uti Thapſia, et Mel Anacardinum, et Calx cum Sapone inuncta.

* Retulit etiam Galenus hiftoriam ex quodam Veterum, curationem ſe, ad dolorem femoris et ſciaticam; ejusque præſcriptum laudat magno-pere; et opinatur ipſe, nullam aliam curationem eſſe neceſſariam; et una vice adhibitam, ſanare: adeo ut ægrum in balneum portari, et poſt exitum e balneo ſanari penitus. Ea eſt, ut ſumatur Lepidium viride, vel ſi viride non ſuppetat, ſiccum: bene conteratur cum pauxillo adipis, et coxæ apponatur ubi dolet, vel cruri, vel femori, et alligetur; adeoque linquatur per horas tres, vel donec perceperit æger morſum ignis quiſeſtere: dein intret balneum, et cum roridum videris corpus ejus, introducas in Solium: dolor enim recedet; et ſanabitur. Dei altiffimi auxilio.

Quodſi minimè ſanatus ſit, repetas illi Emplaftrum poſt dies decem: ſanabitur etenim: Si voluerit Deus.

Scias autem, minime adhiberi debere alicui uſtionem per remedia iſta, niſi poſt corporis evacuationem.

‡ In Antidotario ſc.

L 2

( 89 )

curationibus quas memoravimus in || divisionibus morborum, nec ab-
eunt dolores, cauterium quidem illos auferet. Id eſt, ſi poſt evacua-
tiones uras ægrotum circum articulos pedum multis uſtionibus : ſitque
cauterium olivare medium: et hæc eſt forma ejus.

SECTIO
XLIV.

Quod si coactus fueris, punctis urere circum dolentem pedem poſſis,
cauterio punctali; et si ascendant dolores ad genua vel reliquos articu-
los, hoc vero ſæpius accidit, urito illi genu tribus uſtionibus vel qua-
tuor ex omni latere cum hoc ipso cauterio * olivari. Et si ad plures
his coactus fueris uſtiones, ure illum quidem, ne vero profunde manu
tua aduras, ſed tantum ſpiffitudinem cutis. Et si ascenderint dolo-
res ad coxas, equidem uſurpa quæ memoravimus in capitulo ſuo. Et
ſi dolores fuerint in manibus ſolum, † puncta circum carpos, ſicut
revolvuntur, duas lineas ducens. Et ſi reſtant dolores in digitis, equi-
dem illos puncta ‡ ſuper omnem nodum. Et ſi ascendant dolores poſt
dies aliquot, ad cubitos, aut ad humeros, tunc utroſque ab omni parte
aduras. Et ne dimittas ægrum a bono regimine, et aſſumptione
medicinarum. Etenim ſi bonum ſit regimen, et phlegma evacuetur,
equidem ſanabitur cum hoc cauterio; volente Deo.

SECTIO QUADRAGESIMA QUINTA. De Uſtione Herniarum.

QUANDO accidunt Fiffuræ in inguinibus, et deſcendit pars intef-
tini vel omenti in ſcrotum, vel membranam teſticuli eſtque hoc
malum incipiens, recens, oportet ægro cibum uno die prohiberi, et ut
utatur lenientium quodam, ut deſcendant ex ventre ſuo fæces. Deinde

SECTIO
XLV.

|| Alſaharav. fol. 112. Cap. I, II, III.

* Clavili; 1500, 1532.

† Tunc puncta in circuitu focilium ſicut revolvuntur, duas lineas; 1500, 1532.
lineas ducens; 1541.

‡ Nodum, punctum, et ſuper pectinem manus. (Omn.)

M

( 91 )

jaceat inter manus tuas super dorfum suum; jubeafque ut retineat
spritum suum donec exeat omentum vel intesfinum. Dein digito tuo
reduc; et subter herniam atramento signa super os pubis similitudinem
semicirculi cujus fines ad superiora corporis vertantur. Dein calefac
cauterium hujus formæ;

SECTIO
XLV.

Donec albescat projiciatque scintillas, tum reducas intesfinum five o-
mentum in cavitatem suam, dein imponat minifter manum suam super
locum ne exeat intesfinum: tu vero jam crura ægri ab invicem divififti,
et poſuifti subter eum pulvinar; alius minifter ad crura ejus, alius etiam
ad pectus ejus fedeat, et teneat manus ejus. Dein appone cauterium
super ipfa signa, manumque tuam in cauterium erectam, et tene illud
donec ad os, cum illo perveneris, aut cum alio, alia vice, fi non prima
vice cum illo ad os perventum fit. Et diligentia tua caveat ab exitu
intesfini tempore adurendi, ne illud uras, accidatque inde infirmo,
vel ipfa mors, vel noxa magna. Scias autem, quando tu ad os non
perveneris, opus tuum felicem non habiturum Succeffum. Oportet ut fit
cauterium puerorum ſubtile, pro ratione eorum, adultorum vero pro
ratione eorum. Dein uſtionis locus poſt triduum butyro curandus eſt,
donec eſchara ignis decidat; deinde curandus eſt reliquis unguentis,
donec ſanetur. Sitque infirmus in dorfum suum decumbens quadra-
ginta diebus, donec vulnus cicatrizetur. Oportet ut jubeas nutrimen-
tum ejus, per totum curationis curſum, eſſe leniens alvum, ne exeat
intesfinum, in conamine et egeſtione. Dein cum vult furgere poſt
dies quadraginta, utitor ligamento arte facto; et teneat aliis quadra-
ginta diebus adhuc; paucusque fit in labore, et repletione ciborum
et potus, et vociferatione forti; equidem hoc uſurpato regimine, per-
fecte ſanabitur. Deo volente.

M 2

( 95 )

SECTIO QUADRAGESIMA SEPTIMA. De Uſtione † Elephantiæ.

SECTIO
XLVII.

ELEPHANTIASI sive Lepra laborantes etiam cauterio quan-
doque juvantur magno juvamine, ea præcipue ſpecies quæ a
phlegmate corrupto oritur, et atrabile. Et cum vis cauterio uti; prius
inſpice, et ſi fuerit Lepra incipiens, curato eam illis quæ § in diviſionibus
memoravimus. Quodſi vero non ſiſtitur; et de infirmo times, ne com-
prehendat corruptio totam complexionem ejus, tum ure illi ſuper ca-
put quinque uſtiones. Unam in medio capitis ‡ cognitam, et ſecun-
dam illa inferius, verſus frontem ad finem capillorum: et duas ad
duo cornua, et unam retro ſuper nuchæ foveam. Et comprime ma-
num tuam parumper in cauterium, donec imprimatur in offe parvum
veſtigium, vel ab eo evellantur cortices, ut vaporum ex eo craſſorum
exitus ſit facilis. Ure illum etiam in ipſum ſplenem una uſtione, ſe-
cundum quæ ante dicta ſunt. Et ſi Lepra per ægrum ſparſa ſit, et
appareat manifeſte, oportet ut uras illi illas uſtiones quæ in capite di-
cuntur, et uſtionem unam in extremitate nasi, et duas ſuper duas
Maxillas, et duas ſuper vertebras colli, et ſex ſuper vertebras dorſi,
et unam magnam ſuper coxendicem juxta nucleum caudæ. Et aliam
ſupra eam in ipſa ‖ *tabula*, et duas ſuper coxas, ſuper utramque coxam,
unam. Et duas ſuper genua; et duas ſuper humeros, et duas ſuper
cubitos, et duas ſuper pectoris * cartilagines. Et ſit, ſuper ſingulos
manuum ejus, et pedum ejus articulos, et ſuper manuum ejus carpos,
uſtio una. Et caveas a tendone talorum poſteriori, ne uras il-
lum. Urendus eſt etiam uſtione una in os pubis, alia in os ſtomachi,
alia in jecur. Sciaſque quo plures addas, plus juvabis. Scias etiam
inſirmum non adeo ut ſanum, ignem ſentire, quoniam jam ſtupore af-
fectus eſt. Oportet cauterium, pro ratione membri et articuli, majus
vel minus eſſe, ex formis ſerrorum ante memoratis. Dein curato uſtio-
nes pulvere orobi cum melle, et reliqua curatione, donec ſanetur. Si
Deus O. M. voluerit.

† Lepræ.

‡ Si vero in medio capitis videtur cauterizandus,
ferius verusus frontem ad finem capillorum.

§ Almeidat. 1500.

§ Alfaharav. fol. 136. Cap. II.

debes et cauterium adhibere in-


* Teneritudines. (Omn.)

( 99 )

SECTIO QUINQUAGESIMA PRIMA. De Uftione (* Aldebilati)
Apoftematum matureſcentium.

SECTIO
LI.

QUANDO in aliquo accidit Apoſtema jam matureſcens, at tarda eſt maturatio, vel cauſa ſuperfluitatis efficientis, vel cauſa annorum infirmi, quando jam ſenior eſt, paucique ſanguinis, vel proper anni tempus, et tu cupis accelerare maturationem Apoſtematis, tunc adurito circuitum ejus, multis uſtionibus parvis cum punctato cauterio, et demitte eas, accelerabunt enim maturationem. Quodſi velis perforationem ejus cum cauterio, calefac cauterium cujus hæc eſt forma;

Et depone ipſum in medium Apoſtematis donec cutem perforaverit. Sit uſtio vero deorſum vergens, †ut facilis fit exitus puris. Dein cum quibus oportet curato.

SECTIO
LII

SECTIO QUINQUAGESIMA SECUNDA. De Uſtione †Gangrænæ.

GANGRÆNA, eſt corruptio in membro ſerpens, et illud con-
fumens, ſicut confumit ignis lignum aridum. Si igitur gangræ-
nam videris in loco qui uſtionem tolerare poſſit per ignem, tunc cale-
fac cauteria clavilia multa, parva vel magna, uti loco conveniant
ubi eſt Gangræna; dein ure illam ex omni parte donec ad totam cor-
ruptionem perventum ſit, nec aliqua pars ejus reličta ſit: tum linque
triduo, loco applicans uſtionis, Sulphur cum oleo contritum, ut aufe-
ratur eſchara tota, et omnis corruptio. Deinde curato eum cum un-
guentis epuloticis; et ſi videris poſt tridui ſpatium, carnem generari
ſana generatione, nec in illa corruptionem: *bene*. Quodſi non, tum

* Aldubelati; 1500 — 1532. Dubelati; 1541.

† Ab eo quod ſequitur infirmus (inferius 1541) ut allevietur curſus puris; 1500,
— 1532.

‡ In malo corrodente. (Omn.)

N 2

(IOI)

repete uſtionem ſuper omnem locum ubi reſtat corruptio. Quandoque
etiam curatur Gangræna medicina acri, illa enim vices ignis geret;
atqui uſtio igne peraſta, juvat feſtinantius. Jam vero memo-
ravi curam ejus medicina acri in diviſionibus. Ab illis igitur hanc
diſces medelam, quando illius tibi opus eſt.

SECTIO
LII.

SECTIO QUINQUAGESIMA TERTIA. De Uſtione * clavorum,
inverſorum et non inverſorum.

SECTIO
LIII.

SÆPISSIME accidit in pedum parte inferiori, hic morbus, qui eſt, afperitas coagmentata, dolore pedes afficiens. Uſtio in eo, eſt ad duos modos; vel igne, vel aqua acri. Uſtio per ignem eſt quidem, ſi calefacias cauterium cavum, plumæ vulturis ſimile, quod ex ferro facies, ejus magnitudinis ut clavum ab omni latere circumcingat, et ſit marginum ſubtilium. Deinde impone id candens in clavum et linque donec pervenerit cauterium ad profunditatem clavi, illudque linquas triduo ut pus efficiat; dein emplaſtrum ex malvis ſylveſtribus ſale contritis applica, et linque emplaſtrum in illum una nocte; ille enim radicitus evelletur: dein curato vulneris locum, unguentis carnem generantibus donec ſanetur. Et ſi clavi † non ſint inverſi, quod ſæpius accidit in ſuperficie corporis, et præcipue in manibus et pedibus, ‡ oportet ut capias cannulam ex ære vel ferro factam, aut ex penna vulturis, et illam deponas ſuper clavum, aut verucam, deinde projicias in cannulam aquæ acris parvam quantitatem, manumque tuam retineas. Tu vero revolvas eam manus tuæ compreſſione pauca, adeo ut margo cannulæ veſtigium imprimat in radicem clavi, et inveniat æger aquam acrem fluentem ad membrum ad radicem clavi. Patiatur vero æger aquæ acris mordicationem, hora una: dein demitte eum. Nam clavus radicitus evelletur. Hoc modo omnes traſtabis, unum poſt alium, donec ad omnes veneris qui toto funt in corpore. Dein curato loca eorum, poſtquam eradicantur epuloticis unguentis.

* In clavis et verrucis. 1500—1532. clavorum converſorum et aliorum. 1541.

† Clavi ſint. 1500—1532.

‡ Tunc adminiſtres eis cauterium cum aqua calida; et eſt ut accipias cannulam &c. 1500 — 1532 — 1541. || Alfaharav. fol. 120. Cap. X.

( 105 )

et impone illi digitum tuum indicem, et obturato illam probè, donec
fistatur fanguis sub digitum tuum, et non egrediatur aliquid ex eo.
Tum in ignem ponas cauteria olivaria parva vel magna, numero plura,
in illa sufflabis, donec fiant candentia valde: tunc sumas unum ex eis,
vel parvum, vel magnum, ratione habita * ad temperamentum et lo-
cum in quibus disrumpitur arteria, et deponas cauterium super ipsam
arteriam bene, poftquam festinanter digitum tuum amoveris; et tene
cauterium in illam ufquedum fanguis fistatur: quodsi expellatur poft-
quam digitum tuum amoveris ab arteriæ orificio, et extinguat caute-
rium, fume tunc festinanter alterum ex eis quæ in igne parata funt;
neque definas hoc facere, uno poft alterum cauterio, donec fanguis fis-
tatur. Caveas autem ne uras nervum, qui ibi fit, adeoque infirmo
accidat alia Calamitas. Scias autem, ex arteria quando effluit fan-
guis, non eſſe poſſibile ut fistatur fluxus quando arteria magna eſt,
nifi uno ex quatuor modis; ſcilicet cauterio ut diximus; vel divifione
illius, quando non † diviſa fuerat: (etenim quando dividitur, con-
trahuntur extremitates ejus, et fanguis abrumpitur;) vel firma filo li-
gatione: vel applicatione medicinarum ſtyptica virtute præditarum,
cum decenti et firma, ope pannorum complicatorum, facta compref-
fione. Qui vero tentant fiftere ſanguinem, ligaturis, vel fatciarum
ſtrictura, vel applicatione comburentium, et ſimilium, haud quidem
fiftunt his omnino; vel faltem raro. Quodsi alicui hoc accidat, nec adeft
medicus, neque medicina, feſtinet equidem apponere digitum indicem
ad os vulneris ipſius, uti præſcripſimus, et forte obturet, donec fan-
guis ftringatur, et fundat ſuper vulnus et ſuper arteriam (digito non
remoto ab illa) aquam quam maxime frigidam, diutius, donec conge-
letur fanguis, et crassefcat. Et interim confideret de eo quod ei ne-
ceſſarium fit, vel cauterio vel medicina. Volente Deo.

* Ad vulnus &c. locum in quo disrupta &c. (Omn.)

† Extraſtione, quando non eſt extraſta, Nam quando extrahitur contrahuntur extremitates ejus. (Omn.)

FINIS LIBRI PRIMI.

O

SECTIO
LVI.

( III )

LIBER comitatur eventus incertus et periculoſus, et timor; et in plerisque
eorum mors aderit. Vos ergo præmoneo et jubeo, ne ſuſcipiatis ca-
fum aliquem, in quo quid ſit vobis dubium et obſcurum. In hac etenim
arte exercenda, homines offendetis, qui variis ægritudinibus vexati
tædio afficientur; quoſdam etiam adeo jam pertæſos, ut illis mors
ipfa levis ſit, vel et ſolationi etiam, ob ægritudinum vehementiam, et
ærumnarum eorum diuturnitatem.

In morbis etiam timendis, et mortem indicantibus, alios contra in-
venietis, qui vobis opes eorum offerent, ut ſpem aliquam ſalutis præ-
beatis, quando morbus eorum lethalis eſt. Minime profecto oportet,
ut traſtetis, vel adulemini illos qui tali modo ad vos advenerint; ve-
rum fit cautio veſtra aviditate et lucri cupidine vehementior: neque
quid hujusmodi aggrediamini, niſi poſtquam certa ſcientia conſtet,
illud ad laudabilem quæſtum et incolumitatem perduſturum.

In omnibus infirmis curandis, animum ſemper attentum præbeatis
ad antegreſſam ſcientiam, et præmonitiones; per quas ſanitas reſtitua-
tur. Hæc etenim vos juvabunt, ad famam, laudem, et memoriam
glorioſam acquirendas. Inſpiret Deus vobis, O Filii, directionem
ſuam, nec rectam, convenientemque ſemitam vobis prohibeat: id et-
enim in illius eſt manu. Non eſt Deus præter illum. Hunc etiam
Librum in ſectiones diſpoſui, ſicut ante feceram in libro de uſtionibus,
a capite ad calcem; ut id quod quæratis in illo, facilius inveniatis.
Si Deus voluerit.

SECTIO PRIMA. De curatione aquæ, in capitibus puerorum
collectæ.

SECTIO
I.

U
T I Q U E hic morbus ſæpiffime quidem in partu accidit infanti-
bus, quando obſtetrix compreſſerit caput infantis, abſque leni-
tate: accidit etiam quandoque ex cauſa aliqua occulta et incognita.
Hunc morbum niſi in parvulis nunquam vidi; et omnes quos vidi

( 115 )

LIBER curato cum † penicillis et unguentis: ne vero omittas capitis ligatueram moderatam, et diæta deficcante paucæque humiditatis alere patientem, ut membrum roboretur, et perfecte fanetur.

Alia incifionis norma eſt; ut consideres ubi appareat tumoris magnitudo et collectio aquæ. Aliquando etenim illa fit major in capitis parte poſteriori, vel in anteriori, vel dextra vel finiftra. Incifionem igitur facias, ubi tibi apparuerit tumor et aquæ repletio, iſtumque locum incidas ut poſſis. Caveas autem ne arteriam incidas, accidatque hæmorrhagia, et æger moriatur, ex iſto ſanguinis fluxu, simul cum humiditatis evacuatione.

SECTIO SECUNDA. De Sectione Arteriarum quæ ſunt pone Aures, quæ Alchafhiſhe nominantur.

QUANDO alicui accidunt acres in oculos, aut in caput, aut in pectus defluxiones, quæ et diuturnæ ſunt, et in hoc cauſu curatione per medicinas nihil juvat; efficacior hic cura erit arteriarum illarum ſectio.

Oportet igitur quando convenit earum ſectio, ut infirmi caput novacula radatur, tum fricetur locus cum panno afpero, ut arteria appareat, tum stringat infirmus collum ſuum cum ‡ faſcia veſtis ſuæ; dein obſervabis ubi pulſat arteria, (loca vero earum ambarum, ſunt loca illa depreſſa quæ ſunt pone aures ambas;) raro etenim occultatur, et niſi in paucis hominibus. Tum ſuper ambas atramento ſignabis, deinde ſecabis ſcalpello * utrinque acuto, ad os uſque incidendo; fitque inciſio ad latitudinem capitis: vel ſi mavis, introducas ſcalpel-

† 1500 tentis.

‡ Vet. interp. — cum quolibet panno ſuo.

* Utrinque acuto. Arab. Cum ſcalpello Alneſhil — Librarii notula eſt in margine النشل والمشال حديد "تخرج بها النشبل من القدر — i.e. النشل والمشال (Alneſhil et Almonſhâl) significant ferrum, quo eximitur caro eoſta ex lebete" — nempe ſuſcinam, vel Harpagonem. Unde ſuſpicari liceat, ſcalpellum, hami, vel ſuſcinæ, vel harpagonis formaſuiffe: utrinque fortaſſis acutum, et incurvum. Librarius ſuit (طبيب) Medicus ſive Chirurgus. Vide Seſt. LXII.

P 2

SECTIO
I.

SECTIO
II.

( 117 )

LIBER lum subter arteriam, et dividas cum illo sursum incidendo, et fit incisionis longitudino circiter duo digiti conjuncti: et adeo arteria quando diffinditur sanguinem effundet effusione pulsatili, et sursum refiliet sanguis, intermittenti saltu.

Quodsi arteria non apparuerit senfui, oportet ut metiaris ab aure quantitatem diffantiæ trium digitorum, dein atramento signes, adeoque ad os usque incidas. Sanguinis vero quantitas quæ mitti oportet est sex unciæ, ad medium; sæpe vero plus vel minus sanguinis detrahitur: omne tibi faciendum erit, pro ratione qua appareant tibi infirmi vires, et arteriæ plenitudo. Dein de vulnere providebis, et si restat vel adhæreat offi aliqua membranæ pars, abscindas equidem, ne forte accidat tumor calidus. Dein stringe vulnus, cum fascia ex panno linteo, adeoque curato cum unguentis, donec fanetur. Si Deus voluerit.

SECTIO
II.

SECTIO TERTIA. De Arteriarum, quæ in temporibus sunt extractione.

SECTIO
III.

QUANDO homini accidit hemicrania diuturna, vel defluxiones
acres in oculos, vel caput et pectus, ex humiditatibus acribus et
calidis in muñculis temporum; vel cephalalgia diuturna vehemens, et
fimilia: variifque medicis curationibus curantur, nec proficua est cu-
ratio, nos aliquando in his morbis tentavimus arteriarum ex tempori-
bus extractionem, vel uſtionem earum,† uti olim præſcripſimus. Modus
igitur extrahendi eas in hac operatione, est; ut radat æger capillos
qui in temporibus ſunt, intendaſque tu in arteriam in tempore apparen-
tem; illa etenim tibi manifeſta erit ex pulſatione ejus, et rariffime oc-
cultatur, niſi in paucis hominibus ſolummodo: vel propter vehemen-
tiam frigoris. Quodſi vero occultetur tibi, tum stringat æger caput
ejus cum *fimbria veſtis ſuæ, dein tu fricabis locum cum laciniis
panni afperi, velfovendo calefacias cum aqua calida, donec arteria

* Vid. not. * Sect. II. vetus interp. “Cum quolibet panno ſuo — 1500.

† Sc. in Cap. IV. Libri primi.

( 119 )

LIBER tibi apparuerit, apparitione manifesta, tum fumas scalpellum, cujus
II. hæc est forma;

SECTIO
III.

deinde leniter cum illo cutim deglubas donec ad arteriam perveneris :  
tum injicias illi hamum, quo illam fursum trahas, donec illam ex-  
traxeris, et a membranis liberaveris quæ subter eam sunt ex omni  
parte. Quodsi arteria sit tenuis, unci extremitati involvas, dein par-  
tem ex illa exsclindas, tali quantitate, ut remotæ sunt ab invicem ejus  
duæ extremitates, et se contrahant, et ne accidat hæmorrhagia : et-  
enim quando dividitur, et diffeecatur pars arteriæ, non accidit hæmor-  
rhagia nullo modo. Dein sanguinis detrahe ab unciis sex ad tres. At  
si arteria magna sit, oportet illam in duobus locis ligare, cum filo du-  
plicato forti: sit vero filum, vel ex serico, vel ex * testudinis chordis,  
ne festinet illis corruptio antequam vulnus consolidetur, accideret  
enim hæmorrhagia. Tum amputa quod superfluum est, inter duas li-  
gaturas. Id facias vel statim, vel post horam. Et si vis, uras illi uſti-  
onem ad os ufque cum cauterio cultellari, adeo ut arteriæ extremitates  
dividantur; id enim opus, hujus (incisionis fc.) vices fupplebit, et  
effectus eodem habebit: immo prætat etiam, sicut diximus, niſi in-  
firmus febricitans sit, vel fit temperamenti calidi; uſtio etenim ex re-  
bus est quæ juvant ad minuendas humiditates, et est quidem magis illi  
auxilio confidendum. Et neceſſe est poſt arteriarum extractionem, ut  
goffypio veteri detrito locus impleatur, cui ſuperponendi ſunt pulvilli  
arte facti. Et poſt solutionem ligaturæ, curetur medicinis deſiccantibus,  
quæ carnem generent, et faſciis, donec ſanetur: ſi voluerit Deus.

Quodsi acciderit, hæmorrhagia ex arteria opus tuum impediri, pro-
pera ad eam fiftendam, vel uſtione, vel locum cum † calcantho implen-
do, manuque tua comprimendo, donec fanguis fiftatur. Quodſi non
adſit tibi quid iſtiuſmodi, digitum tuum imponas donec fanguis conge-
letur; et locum aqua vehementer frigida perfundas donec fedetur im-
petus ejus, dein liga, ut oportet.

* العود Arab., aut ex chordis Alhodod, vet. interp. 1500 — 1532.

† Vid. Gol. in ḫetz vet. interp. Zegi. — 1500 — 1532.

( 121 )

LIBER II.
Ex rebus autem, quæ et leviores sunt, et faciлюres ad arteriam de-
ftruendam, erit, fi uras arteriam cum hoc cauterio, duobus cultellis præ-
dito. Duorum cultellorum acies similis fit duobus ‡ Almakdatis, at-
qui fit acie cultellorum multo minor — Illi etenim, si sint acuti uti
cultelli, frigus ad illos ambos accelerabit, adeoque caro non cito scin-
detur: quodsi in illis fuerit groffities quædam calor ignis in eis reti-
nebitur, carnemque cito fecabunt. Hæc quidem operatio, omni alia
præstantior eft, levior et facilior. Sit vero quædam diffantia, digiti
quafi craffities, inter duos cultellos. Porro poſtquam loca ambo atra-
mento fignaveris, eos trudas ignitos valde, donec ad os ipfum perven-
tum fit, et arteria diffecta fit in locis uſtionis, adeo ut extremitates ejus
paululum ſeparentur, nequaquam etenim poſtea unitæ erunt in hac
uſtione. Et hæc eft cauterii forma;

Textus MS. Marſh. fere idem eſt, atqui hic exhibetur.

‡ Almakdatin duobus similes parvis, (nifi quòd debent eſſe minus acuti) ſicut in extractione Arteriarum. Cultelli etenim plerumque fi cultelli inſtar acuti ſint, illis ambobus properat frigus, et non dividi tur caro cum celeritate. Et quando ſit in illis ambobus craffities quædam, calor ignis in iis retinebitur, et celeriter fecatur caro: adeo que omne opus et levius et facilius erit. Si Deus voluerit. Et ſit diſtantia quæ eſt inter duos cultros, quafi tres, vel duo digiti,

SECTIO QUARTA. De curatione fluxus Lachrymarum calidarum in oculos diuturni.

QUANDO lachrymæ diuturnæ fuerint, et fluxus earum ortus fit ex vafis ſuper cranium externis, neque quidquam prodeft in illis

‡ Almakdatis — Almagdatem. 1500 — 1532. مقد — Giggæo — Golio — cultri eſt ſpecies quædam. المقدّة Almakdatin, dual, duo ejuſmodi cultri.

Q

SECTIO
III.

( 123 )

LIBER qualifcunque medicinæ per remedia curatio, vultumque infirmi vidis
II. rubicundiorem jam, senferitque in fronte fua reptationem, inftar rep-
tationis formicæ, oculique ejus fit macie confecti, et humidi, atque
jam exefæ funt eorum palpebræ, et dilatantur cilia ambo eorum ex
acrimonia lachrymarum, antiqui neceflitate coacti fuerunt illam curare
hac operatione, quam et appellarunt curationem per cultellum. Ea
eft vero, ut æger juffus fit radere frontis fuæ capillos; deinde tres incidas
in fronte incifiones fibi invicem æquales fecundum longitudinem; et fit
unius incifionis longitudo æqualis longitudini Naft, in medio frontis;
fecunda vero ad parvam, ab muſculi qui in tempore eft motu, diſtan-
tiam; tertia vero incifio, ad frontis alterum latus. Et caveas tibi, ne
arterias duas incidas quæ funt in ſuperciliis, manumque tuam elonga
ab commiffuris mandibularum, et fit ſpatium inter omnem incifionem,
quantitas trium conjunſtorum digitorum; adſintque tibi ſpongiæ pa-
rata fruſtula, vel manutergia multa lin tea, quibus ſanguinem abſter-
gas. Intromittas ſcalpellum acutum anceps, cujus hæc eſt forma;

ab incifione quæ eſt ſuper tempus, ad incifionem mediam, et cum
illo † deglubas omnem cutim eam quæ eſt inter incifiones duas, cum
membrana quæ eſt ſupra os; dein idem etiam facias ab incifione me-
dia ad incifionem tertiam, tum exime hoc ſcalpellum, et intromittas
in incifionem primam etiam inſtrumentum appellatum cultellare, ex
uno latere acutum, altero glabrum non acutum, cujus hæc eſt forma;

† Excoria, vet. interp. 1532.

Q 2

SECTIO
IV.

( 125 )

LIBER Latus vero ejus acutam sursum vertatur, ad carnem cuti adhærentem, latus autem ejus glabrum versus os; idque impellas donec ad incisionem mediam terminetur, et cum eo scindas omnia vaſa, quæ a capite ad oculos descendunt: caveas porro ne incisio ad cutim perveniat externam: deinde idem etiam facias in incifione media, ad incifionem alteram. Et poſtquam ſanguis juſtæ fluxerit quantitate, exprimas a locis globulos ſanguinis coagulati; omni incifione pulvillum ex linteo detrito intromittas, eique ſuperponas pulvillum †vino et oleo, vel aceto et oleo imbutum, ne accidat apoſtema calidum. Et in die tertio ligaturas ſolvas, et utitor perſuſionibus multis cum aqua tepida: et poſtea curato cum unguento Baſílico cum oleo Roſarum, cæterisque quibus vulnera curantur, donec ſanetur; si Deus voluerit. O. M.

SECTIO
IV.

SECTIO QUINTA. De curatione lachrymarum, et in oculos defluxionum, quæ ex interno capite oriuntur.

SECTIO
V.

QUANDO alicui accident defluxiones multæ acres, ſalſæ urentes continuæ, oculoſque ab illis videris extenuatos et parvos, et jam etiam hebetatur eorum amborum acies, palpebræque exulceratæ ſunt, ab eifque cadunt pili; fueritque in profundo capitis dolor acris moleſtus, et ſternutatio conſequens, tum exinde noſcas ab his accidentibus, iſtos humores et catarrhos oriri ex multis vaſis ſanguineis profundis: et optima in eis curatio, eſt hæc curatio quæ ſequitur.

Ea vero eſt ut æger jubeatur radere frontem ſuam. Tum incidas unam incifionem in medio frontis, vel paulo ſupra, in latitudine, (incipias vero in incifione a tempore finiftro, ad tempus dextrum vergens, fiatque incisio ad os uſque, et manum tuam elonge a muſculis temporum qui in maſticando moventur) donec jam os denudatum fit.

† i. e. Ejus (Vini ſc.) loco ſubſtituitur aqua Mëllis, malum enim erit nos ex po-
pulo Alcorani eo uti; quoniam uſus ejus nobis in æternum prohibetur in omnibus
morbis; fi hujus Artis proſeffor fueris (Moſlem) Mohammedanus, Libri (Alcorani)
et Sonnæ Diſeipulus. Atqui fi ex eis fueris, qui extra Librum ſunt, neque inter
nos initiatus, tecum mihi non eſt oratio.

( 129 )

LIBER lana: et aurem superne extendas: hac methodo plerumque extra-
hetur. Si igitur extrahatur, bene. Quodsi non, molire ejus extractio-
nem cum Volſella ſubtili, cujus hæc eſt forma;

ſi igitur cum Volſella exeat, bene. Quodſi non, tum molire extractio-
nem ejus per hamum cæcum ſubtilem parvæ curvitatis. Quodſi non
exierit hoc, fac equidem cannulam ex Ære, et introduc cannulæ ex-
tremitatem in foramen Auris commode, idque obtura (foramen ſc.
circa cannulam) cera oleo emollita, ne ſit aëri exitus niſi per cannu-
lam; dein attrahas illum bene cum ſpiritu tuo fortiter; ſæpe etenim
cum hoc exibit. Quodſi non exierit his quæ præſcripſimus, ſume de
refina Terebinthi, et de refina viſcoſa cum qua aves capiuntur pauxil-
lum, et extremitati radii imponito poſtquam illi circumvolveris goſſy-
pium artificioſe, deinde illam in foramen Auris introduc leniter poſt-
quam aurem ab humiditate ſua deſiccaveris; quodſi non aduc juvat
curatio tua, equidem propera ad inciſionem, antequam ſupervenerit
tumor calidus, vel ſpaſmus.

Incifionis vero hæc erit methodus. Primo ægro vena cephalica ſe-
canda eſt, et ſanguis pro viribus ejus detrahendus. Dein ſedeat æger
inter manus tuas, et ſuperne vertatur auris ejus: et incidas inciſio-
nem parvam in radice auris juxta adipem ejus, in loco ejus inferiori:
(fit vero inciſio formæ lunæ-creſcentis) donec ad calculum perveneris,
dein extrahas illum uti poſſis quolibet instrumento: poſtea, inciſionem
ſtatim et illo tempore confuas; et curato donec ſanetur. Si velit D.
O. M.

R

( 131 )

LIBER
II.

Quodsi res in aurem incidens, fit unum ex illis granis, quæ augent et intumeſcunt, tunc extraſtionem eorum molire illis quæ memoravi- mus. Et si exeundo tibi pareat, bene: ſi contra, fume ſcalpellum tenue ſubtile hujus formæ;

SECTIO
VI.

et cum illo conare incifionem hujus speciei gránorum in aurem inci- dentium. Hoc equidem faciendum erit tibi, quando certo conſtat, hoc granum jam halitibus auris eſſe adauctum. In plurima fruſtra di- vidas, dein illa fruſta vel uncino vel Volfella extrahantur; vel fugendo uti memoravimus; ea enim (in fruſta diviſio ſt.) facilem reddet eorum exitum.

Quoad aquam in aurem intrantem, oportet quidem ut ſternutatione †Ptarmica excitata utatur, primo aure ejus cum pauxillo goſſypii veteris impleta: ille vero in illam aurem fit decumbens cui inſet aqua. Et ſi ita egrediatur bene erit. Quodſi non exierit, tum ſumas lapillos ad digiti longitudinem, tenues, glabros, illoſque intrudas in ignem pau- liper, ex eſque æger unum introducat in Auris ſuæ foramen, infiliat- que ſuper unum pedem, ejus nempe lateris, percutiatque cum alio la- pillo in lapillum qui in aurem ejus immittitur: nec inſinat hoc facere, cum lapillo et lapillo, donec tota aqua exierit.

Quandoque etiam aqua extrahitur, quando juncus vel papyrus her- ba, vel penna una ſumitur, quarum una extremitas in aurem immit- titur, dum extremitas in igne accendatur altera, donec plurimum ex- tremitatis hujus comburatur. Dein aliam repetas juncum vel pen- nam; donec comburatur; et hoc facias per vices, quouſque tota exi- erit aqua. Vel cannula illam extrahas, uti in calculo prædictum eſt.

† Cum condifi. 1500 — 1532.

R 2

( 141 )

LIBER lucem claram Solis adſpicere, quoniam ſtatim ad illos ſeſtinant lachry-
mæ, eaque de cauſa videbis eos in facies eorum decumbentes inter-
diu, in illas etiam dormiunt, et ſunt palpebræ eorum ſub ſupercilia
madidæ, ſimul etiam pars ſuperna earum inflatur, et protuberat adeps
oculo apparens, et locum quando digitis tuis premis, adipem inter
illos ſentis.

SECTIO
X.

Operationis modus eſt: ut ponat caput ſuum æger in ſinu tuo: tum ſumas lintei laciniam et ex ea formabis penicillum. Conficias ex hujusmodi penicillo circulum tali magnitudine ut totum adipem cingat, ex omni latere, ut colligatur adeps (*kydatis* i.e.) in medio circuli; tum ſcindas in medio iſtius humiditatis cum ſcalpello †utrinque acuto inciſionem in latitudine: nec fit inciſio major inciſione quæ in venæſectione facta eſt. Quoad profunditatem vero, oportet ut integram cutem ſcindas, donec ad adipem perveneris; etenim in plerisque caſibus ex inciſione adeps prohibit, ad formam inciſionis, adeps nimirum albus; illum lacinia attrahas, quam jam * inter digitos tuos volvifti, ad extra: tu vero revolvas manum tuam dextrorum et sinistrorum, donec ſeparetur. Caveas autem ne eoſque inciſione perveneris, ut ſcalpello oculum lædas. Quodſi adeps non apparuerit tibi in inciſione prima, oportet ut paulo profundius incidas leniter, donec prodierit adeps, quem ut diximus attrahas: dein laciniam in aqua et aceto ſubmergas, et loco apponas, cum pulvillis ſtringendo.

Quidam ſunt qui ſalem comminuunt et loco apponunt in cavitate
inciſionis, ut liqueſcat ita cum reliquiis iſtius humiditatis: dein cuſant
quouſque ſanetur.

Quodſi in loco tumor calidus acciderit, emplaftris anodynis cu-
rato, donec ſanetur. Si D. O. M. voluerit.

† Cum Scalpello al Nefhil — Arab.

* Panno quem infiltraſti inter digitos tuos. (Omn.)

( 143 )

LIBER
II.

SECTIO UNDECIMA. * De Speciebus Tafmir Oculi (i. e. putandi vel contrahendi palpebram relaxatam.)

SECTIO
XI.

QUANDO creſcunt in palpebra oculi pili ſuperflui extra curſum naturalem ſubter cilia naturalia, et diutius manent, lædunt ocu- lum, et variæ morborum ſpecies inde oriuntur; uti lachryma diutur- na, et refolutio palpebrarum, et Albugo † et craſſities; donec hæ cauſæ ſint deſtruſtionis oculi.

Tafmir vero oculi ad quatuor modos traſtatur. Vel uſtione per ignem, vel medicina acri, juxta illud quod in Libro de Uſtione præ- dictum eſt; vel Tafmir, inciſione et futura, vel arundine, traſtan- dum eſt, uti ego id memoraturus ſum.

Oportet ut caput infirmi in ſinu tuo colloces, dein manu tua ſiniftra palpebram oculi invertas. Si igitur inverſa fuerit ita, bene: quodſi non, acum in qua ſit filum ſub palpebram introducas, et acus cum filo ſurſum penetret palpebram, ‡ et invertas eam cum radio; tum inci- das in interiori parte palpebræ, ſubter pilum ſuperfluum cum ſcalpello utrinque acuto, ab angulo magno ad angulum parvum. Tum filum extrahas, et ſub palpebram ponas pulvillum parvum ex goſſypio vel linteis, tum ſignes cum atramento ſuper palpebram ſimilitudinem folii Myrti: oportet vero formam eſſe pro ratione qua velis palpebram at- tollere, id vero varium eſt in variis hominibus. Quibusdam enim oportet ut ex palpebra exſcindatur quantitas aptata ad quantitatem, et pro ratione refolutionis ejus; quibusdam vero minor inciſio ſatis eſt. Hoc omne pro ratione refolutionis palpebræ faciendum erit. Tum ſcalpello ſcindas ſuper duas lineas quas ſignaſti, et incipias ‖ ab angulo majori ad § angulam minorem vergens: et ſit una inciſio prope pilos naturales, quaſi radii parvi craſſitudine diſtans; tunc introducas hamum

* De modis Ataxmir oculi.

† Et hoc malum ſæpe, niſi mature auxilium feras, perdit totum oculum. 1541.

‡ Et converte eam cum radio.

|| Ab lachrymali.

§ Lachrymale minorem, ſic enim medicorum vulgus hoc tempore vocat.

( 145 )

LIBER in unum cutis angulum, tum deglubas eam, dein labia cum acu et filo laneo tenui conjungas, et sanguinem абſtergas, et refidua filorum ad ſupercilia agglutinabis, cum rebus agglutinantibus. Si volueris id facias, quodſi non feceris equidem nullum erit incommodum. Dein fila et futuram ad diem tertiam vel quartam demittas, dein curato. Quodſi vulnus abſque futura liquiſti, curato ipſum deſiccantibus et ſtypicis. Palpebra etenim attolletur poſt vulneris conſolidationem, et conjuncſionem: futura vero melior eſt. Hunc modum vero Taſhmir, antiqui memorant. At in eo eſt inſirmo * moleſtia. Operatio vero bona eſt, et non periculosa.

SECTIO
XI.

Alius autem modus in Taſhmir etiam erit, ſi ſuper palpebram ſignes figuram ſicut figura folii myrti, ſicut præcepimus, dein palpebram attollas tribus hamis, ſint vel † ſeparati, vel conjuncſi ad hanc formam;

tum abſcindas quod palpebræ ſuperfluum eſt cum forſice parva, inciſione æquali. Forſex erit ad hanc formam;

Quodſi ‡ hamos tenere non eſt poſſible tibi, nec tibi id conveniat, ſumas acum in qua eſt filum, illamque intromittas in figuræ medium, et aliud intromittas filum prope Canthum majorem, et tertium filum prope Canthum minorem, et contineas cum digitis tuis

* Veruntamen in eo eſt follicitudo ſuper inſirmum, 1532. Hæc medendi ratio eſt tuta nec conſtituitur inſirmus in ullo periculo. 1541.
† Separatis aut aggregatis.

‡ Si autem non eſt tibi poſſible tenere uncinum et non æquatur illud (Omnes),

T

( 147 )

LIBER II. fila æqualiter, dein attollas cum illis manum tuam æqualiter; et attollas cutim signatam (cum filo) totam, æqualiter eam sicut præcipimus attollendo, deinde labia vulneris cum futura adducas, et curato donec fanetur.

Quodsi in incifione tua, aut fissura tua acciderit tumor, illum fedato tumorem, cum cerato, vel ei similibus fedativis.

Aliquando palpebræ inferiori accidit etiam, ut pili ejus invertantur. Oportet igitur in hoc etiam utaris incifione quam memoravimus. Sultura vero in utrisque præstantior est.

Tefhmir (putatio) per Cannas ad hunc erit modum. Nimirum ut invertas palpebram, interioremque findas fissuram, jußta quæ præcipimus: deinde facias duas Cannas subtiles, quarum longitudo fit palpebræ longitudini æqualis, ambarumque latitudo lata fit minor quam scalpelli latitudo: jam vero in utriusque extremitatibus in utroque latere crenam ab utrisque partibus secuisti, qua fila retineantur. Dein illas leniter conjungas super id quod in palpebra oculi redundat, et cannas duas in utroque latere ligabis, ligando secure, et demitte aliquot diebus. Caro etenim ligata emorietur, et nigrescet, et putrescet, donec sponte deciderit. Quodsi tardescat decidere, forfice amputato. Dein curato donec fanescat. Quando vero consolidatur attollitur palpebra, et pili non amplius oculum irritabunt. Hæc autem est Cannarum forma, et ad hanc figuram illas parabis. Et hæc est ambarum forma;

T 2

( 149 )

LIBER
II.

SECTIO DUODECIMA. De Elevatione Pilorum Oculum irritantium,
cum Acu.

SECTIO
XII.

QUANDO pilus unus fuerit, vel duo, operatio in hoc caſu erit,
ut fumas acum subtilem, cui introducas filum tenue * ex Serico,
glabrum, cujus extremitates committas, nodumque valde subtilem
nectas, fitque fili longitudo quaſi Spithama. Dein in illius fili † finu
ubi duplicatur, filum aliud tenue brevius inferitur, cujus extremitates
nodo nectentur ſi lubet: dein ponat æger caput ſuum in gremium
tuum; fit vero ‡ prope solem, ut opus clare videatur, quia eſt ſubtile
valde. Tunc acum cum ilſto finu in radicem pili ſuperflui introducas,
citoque illam per palpebram penetrabis donec exire facias eam ſupra
pilum naturalem, dein filum ſurſum trahas ſinum verſus, et introdu-
cas ſinui illum pilum ſi unicus fit, vel duo, vel tres, non plures. Dein
manum tuam cum illis attrahas, donec pilus ex finu in palpebram exi-
erit cum pilo naturali. Quodſi ſinum traxeris, et pilus non ſimul cum
eo exierit, ſinum deorſum trahas, cum filo quod in illum tranſmiſſi,
donec ſinus exierit ex ſuperiori foramine, illumque viſu oculi perce-
peris; tum filum, ſinumque cum filo ſolvas, et extrahas ambo, ſtrin-
gafque oculum, et biduo ſtrictum aut triduo relinquas, donec agglu-
tinetur in locum ſuum, et ſuper eum caro generetur. Quodſi pilus
brevis fuerit, affocia illi pilum longum ex pilis naturalibus, et una
eum illo elevetur; vel finas pilum, donec menſura ejus longior eva-
dat, et tunc eum elevabis.

SECTIO DECIMA TERTIA. De Ectropio, (Alaſhtarat) quod in Oculi
Palpebra ſuperiori accidit.

SECTIO
XIII.

ILLE oculus, cui accidit hæc inverſio palpebræ, Leporinus appel-
latur. Hæc quidem inverſio quandoque naturalis eſt. Quando-
que accidentalis. Accidentalis erit, vel a conſolidatione vulneris, vel

* Ex Seta ſubtili.

† Alinxotati. (Omnes.)

‡ Prope Solem ut clare videas, quoniam eſt operatio ſubtilis et ob exilitatem vi-
fum ferme fugiens,

( 155 )

LIBER oculum cum penicillo linteo, et super oculum pone lanam albumine
SECTIO
II. ovi madefaetam. Et poft diem tertiam Sief ( i. e. Collyriis ) epuloti-
cis utere, donec fanetur.

SECTIO DECIMA SEXTA. De Incifione Ungulæ, et Eminentiæ
Glandulæ Lachrymalis.
SECTIO
XVI.

UNGULA quidem ad duos modos se habet. Eft etenim vel
nervosa, et membranæ tenui duræ similis: vel non nervosa, fi-
milisque humiditati albæ coagulatae, quando ferrum illam tetigerit, et
cum hamo illam apprehendere coneris, scinditur, et hamus non figi-
tur in illa. Ambæ vero species ab angulo majori oculi incipiunt, do-
nec paulatim serpant, ufquequo visum obſcurent, oculique et lumen,
et motum prohibeant.

Modus in ungue fecando hic eſt: nimirum ut ponat æger caput
ejus in grémio tuo. Dein aperias oculos ejus, et manu tua palpebram
attollas; tum hamo parvæ curvitatis unguem colligas, et ſurfum ex-
tendas: poſtea ſumas acum cui immittas pilum, vel equinum vel
bovinum, vel filum validum; incurvabis pauliſper extremitatem acus,
illamque figas in medium unguis, quem cum acu perforabis: et un-
guem filo ligabis et extendes ſurfum, et cum pilo excoriabis latus un-
guis quod pupillæ contiguum eſt, quaſi ſerra illum pilo divideres ad
partem poſticam ejus uſque ſeparando; dein reliquam in anguli radice
exſcindes cum ſcalpello ſubtili, vel parvis forſicibus. Et finas carun-
culam naturalem Canthi, ne ex incifione ejus diuturnus fluxus lachry-
marum accidat.

Quandoque unguis ſolo hamo extenditur, vel cum filo, ut diximus,
et ſcalpello extremitatis glabræ excoriatur: cujus hæc eſt forma;

U 2

( 157 )

LIBER
II.
~~Caveas autem, ne scalpellum tunicam corneam attingat, accidatque in illa siffura, promineatque pupilla.~~ Tum poſt incifionem injicias parum falis triti in oculum, vel Sief æruginoſi, et illum demittas ad diem ſequentem, deinde curato cum illis quæ oportet, donec ſanetur.

Et fi fuerit unguis non nervofus, et non potueris in illum acum in-
tromittere, nec hamus in illo figatur, equidem plerumque hæc ungu-
læ ſpecies curatur medicamentis. Curabis ergo uti * in diviſione præ-
fcripſi. Quodſi illam ſecare malueris, aperias oculum inſirmi, et ſu-
mas scalpellum ſubtile, glabrum, debilis acuitatis, ad hanc formam;

Unguemque cum illo radas a ſupra, rafura leni, et fi videris quod ille
solvitur et mutatur, et veſtigium in illo impreſſit rafura, ſtatim in ocu-
lum inſtilla vel de Sief æruginoſo, vel Sief rubro, vel falis triti paux-
illum, et oculum occlude ad diem proximam; dein repete operatio-
nem in eo, donec totus unguis amoveatur. Atqui quando in oculo
acciderit tumor calidus, demitte opus. Et curato tumorem calidum
donec ſanetur; dein opus cum ipfa rafura repetas, donec ſanetur.

Caruncularum in Canthis vero eminentiam quod attinet: si fuerit eminentia oculo noxia, nocumento deformi, tum ſuspende hamo iſtam eminentiam, et partem ex ea exſcinde, in inciſione vero ne nimius fis, ne accidat fluxus lachrymarum. Tum Canthis inſtilla Sief rubrum, vel æruginoſum, donec ſanentur.

• Alfaharav. fol. 42. Cap. II.

SECTIO
XVI.

( 159 )

LIBER
II.

SECTIO DECIMA SEPTIMA. De secanda * χημωσθ, et carne superflua in Oculo oriente.

SECTIO
XVII.

QUORUNDAM hominum in oculo germinat aliquando caro rubra, coagmentata donec visum operiat penitus, vel prope; vel prodit super palpebras, et sæpe palpebræ invertuntur externe, et vel et similis est Rosæ Balaustii. Plerumque puerilis id accidit.

In hac operatio est: ut æger ponat caput suum in gremio tuo: tum aperias oculum ejus, colligafque integram illam carnem rubram cum hamo ad illud appropriato, teneafque cum vulfella aut † forcipe: dein abfcindas carnem externam primo, pergafque donec totum incidendo abfumas. Et caveas de oculo ne illum lædas in opere. Incifio tua fiat cum scalpello quod laudavimus in incifione ungulæ, vel cum forfice parva, cum qua colligas || Alfebel, fecundum eam quæ sequetur figuram poft hanc sectionem. Et quando perficitur tua incifio et tollitur tota χημωσθ, impleas oculum fale pulverizato, vel illi inftilles pulverem rubrum vel illi ſimile ex remediis corrodentibus, et appone oculo externe goffipium cum ovi albumine, ad tumorem calidum præcavendum. Et ſi remanferit quid χημωσθ, et ſanguis tibi impedimento fuerit, et tumorem calidum timeas, equidem oculum omittas, eumque cures illis quæ tumorem ſedabunt, dein ad opus revertas donec ſanetur. Eodem etiam modo facias cum carne addititia quæ oculo acciderit, ex hac specie..

Veruntamen id tibi neceffarium est, ut retineas te a curatione omnis oculi, vel via naturæ, vel via accidentis, infirmi, operatione cum ferro. Ne intret manus tua in aliquam hujusmodi operationem, donec videris caute, an hoc membrum hujusmodi operationem fit fere idoneum.

* Alguardenegi. (Omnes.)

† Gefti, Gefti; MS. Lat.

‡ Donec finiatur illud totum ejus inciforio. 1541.

|| Pannus. Vulgo, tunicula adnatæ adhærens.

( 165 )

LIBER fit extremitas ejus quæ eſt ex ferro triangularis; et lignum ejus fit
conicalis figuræ, et (ſicut vides) gracilius ad extremitatem, tum ponas
id ſuper ipſum os, et fit prope canthum, at manum tuam paululum
ab oculo amoveas. Tum manum tuam cum terebro volvas donec
perforetur os, et id æger ſentiet, quoniam ſi manum ſuam ſuper na-
fum ſuum retineat, inveniet ſpiritum per foramen exire. Et tum re-
ſtaurato locum cum remediis ſlypticis, deſiccantibus, uti te docui; et
quando nata eſt caro, et locus induratur, equidem materia quæ antea
externe deſtillabat, in naſum convertetur, et hoc erit ægroto levius, ſi
Deus O. M. voluerit.

SECTIO VIGESIMA. De Reductione Eminentis Oculi.

QUANDO eminet totus Oculus, et non accidit in viſu nocumen-
tum, neque diminutio; oportet ut ægri ſolvas alvum, dein ſan-
guinem detrahas venæſectione, dein apponas cervici cucurbitulas fine
ſcarificatione, ſugafque leni ſuſctione, dein oculo apponas Epithema fac-
tum ex Acacia et Aloë, et Thure et Sarcocolla: dein oculum ſupra
Epithema ſtringas cum multis pulvillis. Pulvillorum vero modus eſt,
ut ſumas multos pannos molles, omnemque pannum eorum plices qua-
ter; ex his plures præparabis: deinde illos apponas unum ſuper alte-
rum, ea ratione quam exigit oculus: tum ſuper illos ligabis cum la-
cinia dura, ligando fortiter. Cucurbitulas cum ſuſctione fine ſcari-
ficatione repetas. Tum auſer cucurbitulas, et oculum ligatum diem
et noctem * omittas, ut diximus. † Et ſi videris oculum revertiſſe jam,
bene: quodſi non, equidem repetas Epithemata et pulvillos et ligatu-
ram, et cucurbitulas donec ſanetur; ſi Deus O. M. voluerit.

SECTIO
XX.

* In hoc loco quædam deeſſe videntur, ad ſenſum perficiendum. Interp. 1500 — 1532. ita habet; “ſi autem ligamentum iterum mollificatur, tunc oportet ut ſtrin- “gatur multum: deinde auſer ligamentum poſt diem et noctem ſicut diximus.”

† Si ergo vides oculum jam rediſſe uvæ tunicæ eſt bonum. 1500 — 1532.

( 167 )

LIBER
II.

SECTIO VIGESIMA PRIMA. De Incifione Uviæ.

SECTIO
XXI.

QUANDO acciderit disruptio in uvea tunica, dein eminet pro-
ditque foras extra palpebras, quafi uvæ forma, et propterea ho-
minis vultus deformis redditur, illamque velis exſcindere, operatio
erit uti deſcripturus ſum. Nimirum ut intromittas acum in radicem
uvæ a parte inferiori ad ſupra: tum introducas acum aliam cui inefl
filum duplicatum e regione Canthi majoris qua perforabis eam, finaſ-
que acum priorem in ſtatu ſuo. Tunc ſecabis partem fili duplicati, et
cum illo ligabis partem uvæ circum acum et ligabis eam bene. Dein
eximas acum et oculo imponas lanam albumine ovi involutam, et o-
mitte eum donec exciderit filum cum uva. Tunc oculum cum medi-
cinis curato quæ illi conveniant, donec ſanetur vulnus. Aliquando
etiam uva ab omni parte ſtringitur cum circulo ex panno, donec * e-
minentia oculi valde aucta fit: tum perforabis ſcalpello tenui, quo
ad oculi profundum penetrabis, et effluet humor albugineus, et ocu-
lus detumeſcet, et ſtatim intro ſe recipiet. Tum ligabis donec ſanetur.

SECTIO VIGESIMA SECUNDA. De Cura Alcomnati (i. e. Caliginis.)

SECTIO
XXII.

HIC morbus qui nominatur Alcomnati, eſt in oculo collectum pus, quod aquæ eſt similis deſcendenti, et cum illa confunditur, et obſcurum reddit oculum. Operationis in hoc morbo modus erit, ut ægrum, ſuper ſedem, inter manus tuas, erectum ſedere facias, ſumaſque caput ejus in manibus tuis ab utroque latere, idque moveas donec vide ris oculo tuo pus infra deſcendere, deinde fixum eſſe, et non moveri; et lumen admitti, et ægrum videre res, ſicut antea videbat eas. Atqui ſi non infra deſcenderit, ſcias aquam eam eſſe. Quodſi his quæ memoravi mus puris deſcensus non efficiatur: tunc ſedere facias ægrum inter manus tuas. Dein ſumas ſcalpellum ſubtile, et ſcindas ſuper tunicam corneam parum, juxta conjunſtionem conjunſtivæ cum cornea in corona, donec exeat pus. Et quando exiit, equidem inſtilla aquam cali-

* Addat oculus eminentiam magnam. 1532.

( 169 )

LIBER dam cui mel admixtum fuerit, vel aquam cui incoſtum fit ſænugræcum
II. et mel. Dein reliqua curatione curabis, donec ſanetur.

SECTIO
XXII.

SECTIO VIGESIMA TERTIA. De Aquæ in Oculum deſcendentis
Cura. (De Cataractæ depreſſione.)

SECTIO
XXIII.

SPECIES Aquæ jam * in diviſione memoravimus. Apte vero inſtituetur ejus depreſſio clara anatomica elucidatione; ab ea igitur jam ſumas, ſecundum veritatem.

Oportet igitur, ut ſedere facias ægrum inter manus tuas. Tum palpebram oculi ejus attollas, cum manu tua ſiniftra, ſi oculus in quo eſt aqua fit oculus † dexter: vel cum dextra manu tua, ſi fit oculus ‡ ſinifter. Tum ſumas in manu tua dextera || Almakdach, (acum depreſſoriam, i. e.) ſi fuerit oculus ſinifter, vel in manu ſiniftra tua, fit fit oculus dexter. Tum ponas extremitatem Almakdach prope coronam, qualiſi croſſitudine ſpecilli diſtantem, in ipſam albuginem oculi, a latere Canthi minoris. Dein trudas fortiter Almakdach, et tu etiam illud circumvolvas tua manu, donec in oculi albedinem penetraveris, et Almakdach perceperis, jam ad vacuum quid perveniffe. Et oportet, ut fit menſura itineris Almakdach in profundum, menſura diſtantiæ pupillæ oculi ad finem nigredinis, ea eſt corona oculi. § Æs etenim videbitur in ipſa pupilla, viſione oculi, propter claritatem tunicæ Corneæ. Deinde vertatur Almakdach ſurſum ad locum cui ineſt aqua. Dein deorſum illam deprimas, una vice poſt aliam. Et ſi aqua deſcenderit ſtatim, equidem videbit æger, id ad quod viſum ſuum aperuerit illico, et Almakdach in oculo ſuo. Tum pauliſper quiſeſcas: et ſi aqua iterum aſcenderit, ſecunda vice deprimas eam, et ne extrahas Almakdach. Et quando firmiter manſerit et non reſurrexerit, leniter extrahas Almakdach, et tu manum tuam cum illo paululum, paululum, volvas. Dein parum Salis deſæcati Andareni ſolvas in aqua, et illa ſolutione oculum

* Alfaharav. fol. 46. Cap. VII.

‡ MS. uterque الْبِمِنْيَ deter.

† MS. uterque اليَسْرِيِّi ſinifter.

|| Almagda. 1532.

§ Almakdach nimirum, quod inſtrumentum ex ære confici jubet, ad calem Sectionis — فصيح من التحاس خاصة —

** Salis deſæcati Andareni — Andar, vicus uno milliari diſtans ab Halebo, ubi vel candidiſſimus effoditur. — Ex ſale claro gemmæ. 1500—1532.

Y

( 171 )

LIBER laves interne, dein oculo toti externè applices, carptum linum, vel lanam, oleo roſaceo et albumine ovi madefaſtam; et cum his oculum quoque ſanum ligabis. Atqui nos, et noſtri Coætanei, ſolemus illi ap- ponere cyminum cum albumine ovi ſubaſtum.

Quodſi Almakdach tibi non paruerit, nec in oculum propter duri-
tiem ejus intraverit, (quidam etenim homines ſunt quorum oculi valde
duri ſunt) oportet ut ſumas ſcalpellum appellatum Alberid, cujus
hæc eſt forma;

Et cum illo conjunctivam tunicam folummodo perforabis, et ne ulti-
rius perfores. Id etenim Almakdacho locum ſubtilem ad intrandum
parabit, tum intromittas Almakdach uti ante diximus: et quando ope-
ratio tua perficitur, parabis ægro decumbendi locum apte, ubi in
dorfum jacens dormiat, in domo obſcura, et ab omni prohibeatur
motu, et a tuffi. Et cibos ejus præſcribas, ex illis quibus alvus
ejus laxetur; nec moveat caput ſuum dextrorfum neque finiftrorfum
omnino: et ligatura in eodem ſtatu maneat ad diem tertium. Tum
illam in eadem domo obſcura ſolvas et viſum ejus experiaris, et illi
objecta videnda præbeas: dein ligaturam repetas in diem ſeptimam.
Et non oportet id facias in hora curationis, vel poſt puncturam acus
ſtatim; fed contra oportet ut id devites: quoniam feſtinanter afcen-
det aqua, propter viſum vehementem.

Quodſi calidus tumor acciderit, oportet ut ſolvas oculum ante diem
ſeptimam, eumque ſanitati reſtituas his quæ ſedant tumorem, donec
quieſcat. Dein viſum liberum ei permittas, et faciei ejus imponas
operimentum, ſubter illud exercitatus ſit viſus ejus diebus aliquot; et
ille in illa domo tenebroſa degat. Deinde gradatim exeat e domo, et
in ſuis negotiis ſe exerceat.

Y 2

SECTIO
XXIII.

( 175 )

LIBER II.
carnibus mollibus fit, neque pravæ indolis neque cancerofæ; opor-
tet ut ægrotum federe facias inter manus tuas soli oppofitum, et na-
fum ejus aperias, et hamum in iftas carnes infigas, tum illas externe
extrahas, et deinde amputes quas ex illis comprehendifti, ſcalpello sub-
tili acuto uno ex latere, donec reſciveris quod omnes iftæ carnes abi-
erunt. Quodſi quid reliſtum fit de eis quod non potes exſcindere,
tum ſubtili quodam inſtrumento leniter abradas donec nil ex eis re-
manferit: et ſi prævaluerit in te ſanguis, vel calidus acciderit tumor,
tum oppone illi id quod oportet: vel ſi ex tumoribus pravis fit, feſti-
na equidem, et urito donec ſiftatur ſanguis, et auferantur omnes car-
nes; dein injice naſo poſt ſectionem acetum et aquam, vel vinum: et
ſi naſus aperiatur, et ab eo in palatum liquor fluat; ſcias eum eſſe
fanatum.

Quodſi humiditas non penetraverit, ut debet, ſcias quidem quod
intra eſt caro germinata in ſuperiori parte † offis rareſaſti, ubi inſtru-
mentum in ſecando non pervenit ad eam. Tunc igitur oportet ut
ſumas filum ex lino, cui fit quædam craſſities, neſtaſque in illo nodos
multos, et inter ſingulos nodos fit quantitas digiti vel minus, et co-
netur inſfirmus, extremitatem unam fili in naſum ſuum intrudere, vel
cum radio, vel quocunque poteſt inſtrumento, poſtquam illam formaverit
ſimilem *ſibulæ, ſpiritumque ſuum attrahat, donec ad naſi ſummitatem
pervenerit et ex faucibus exeat (ſæpiffime vero ejuſmodi faciunt pueri
in Scholis; et hæc res eſt facilis illi qui velit tentare) deinde colligas
duas fili extremitates, unam extremitatem quæ ex ore exit, et alteram
quæ manet in naſo; deinde adhibeas ferraturam carnis cum nodis qui
funt in filo. Hoc facias, donec certo ſciveris, quod caro jam abſcin-
ditur per nodos fili. Dein extrahas filum, et in naſum immittas poſt
ſanguinis abſterſionem penicillum in unguento Ægyptiaco prius im-
butum. Hoc triduo vel diutius facias, donec unguentum confumpſe-
rit iftius carnis reliquias. Deinde, quod ultimum eſt, cannulam plum-
beam naſo immittas, diebus aliquot, donec ſanetur.

Quodſi neceſſarium fit tibi, curatione uti cum deſiccantibus, et in-
durantibus, illa utitor.

† Offis Ethmoidis ſc. — Vid. Paulum Æginetam. Lib.VI. Cap.

* Similem Azer. 1500 – 1532 – للك ريب Arab. — ſc. extremitatem fili circumvol-
vendo circum radii extremitatem.

SECTIO
XXIV.

( 177 )

LIBER
II.
Hæc autem est forma infundibuli sternutatorii quo infillentur nafo
olea vel medicinæ.

SECTIO
XXIV.

Ex argento, vel ex ære, fiat, lampadi parvæ simile, uti Lecythus,
apertum, et canalis ejus ad eundem modum. Et si vis, facias cannu-
lam clausam, sicut arundinem, et lecythus infundibuli sternutatorii
expanfus fit, patens. Et illi fit manubrium, ut vides, quo teneas il-
lud, quando infillas oleum, vel quid velis ex succis, vel ex rebus
liquidis.

SECTIO VIGESIMA QUINTA. De Papillis et Verrucis in Extre-
mitate Nasi ortis.

SECTIO
XXV.

SEPISSIME oriuntur in extremitate nasi papillæ et verrucæ,
quæ indies crescunt et augescunt donec deformis aspectus earum
fit. Oportet igitur ut quum primo appareant exscindas et totaliter e-
radices illas, locoque adhibeas uſtionem, vel igne vel medicina urenti
quæ cauterii vicem gerat. Quodsi amiffa fuerit exſcifio donec magnæ
fint, confidera quidem, et si verruca lapideſcens fuerit, dura, colore
fuſca, ſenſuſque parvi, ne traſtes cum ferro, est enim tumor cancero-
fus: ſæpiffime enim vidi mala maxima ex abſciffione horum tumorum
oriri illis, qui afflieti eis fuerant. Quodsi tumor lenis fuerit taſtui, nec
colore fuſcus, videriſque quod penitus abſcindi poſſit, tum purgato
inſirmum, et abſcinde illum fine metu: et cura locum, deſiccantibus
et ſtypticis donec ſanetur. Si Deus voluerit.

Z

( 179 )

LIBER
II.

SECTIO VIGESIMA SEXTA. De Sutura Nasi et Labii, et Auris, quando solvitur continuitas earum, vel a Vulnere, vel fine Vulnere.

SECTIO
XXVI.

SCIAS, quod quando acciderit solutio continuitatis in uno ex his cartilaginibus, raro juvat, in illis curatio, nifi in paucis hominibus. Quando igitur acciderit alicui res hujusmodi, aspice, et si sit vulnus recens in sanguine suo, labia vulneris futura adducas, dein cures donec fanetur.

Et si fuerit continui solutio, et jam separantur labia ejus, et utraque pars fanata sit: necessarium est ut utramque partem deglubas, juxta cutem nempe externam, donec sanguinem emittant, tunc adducas labia futura, et insperge pulverem sanguinis draonis, et thuris, et pulveribus superimponas adhæsivum unguentum Diaphænicon, vel alia ex unguentis incarnantibus, et biduo vel triduo finas ligatum vulnus: tum solve, dein muta medicinam, et fine sponte fila decidere, et poftea cura cum unguento, donec fanetur.

Modus futuræ est autem, ut adducas separationes continui vel acu, ut in futura ventris docuimus, vel filo, ut ibi docuimus te.

SECTIO VIGESIMA SEPTIMA. De Nodorum qui in Labiis accidunt Extrauctione.

SECTIO
XXVII.

Q

UANDOQUE accidunt multis hominibus intra Labia eorum tumores parvi duri, quorum aliqui grano Orobi sunt similes. Ex illis quidam sunt minores, quidam majores.

Oportet igitur ut labium invertas. Et super omnem nodum incidas, et cum hamo supendas eum, et incidas eum ab omni latere: deinde poft incisionem, cum Zegi, (i. e. Calcantho) trito locum infercias, donec sanguis sittatur: poftea aceto abluas, et cures locum illis quibus infit lypticitas, donec vulnera fanata sint.

Z 2

( 181 )

LIBER
II.

SECTIO VIGESIMA OCTAVA. De Excifione carnis addititiæ in Gingivis.

SECTIO
XXVIII.

SÆPISSIME super Gingivas germinat caro addititia, antiqui eam * Eπουλις vocant. Oportet igitur ut illam hamo suspendas, vel prehendas forcipe, et ad radicem ejus fcinas, et finas vel faniem vel fanguinem effluere: deinde loco imponas vel Zegi, i. e. Calcanthum tritum, vel aliquem ex pulveribus fypticis deficcantibus. Et si redierit ifta caro poft curationem, fæpifime vero redit, vice fecunda exfcindas, et uras. Poft Cauterium etenim non redibit.

SECTIO VIGESIMA NONA. De RASFURA Dentium cum Ferro.

SECTIO
XXIX.

ALIQUANDO in superficie dentium interne et externe, et inter gingivas, squamæ collectæ funt aſperæ, viſu deformes, quandoque nigræ funt, vel virides, vel flavæ, adeo ut ab his ad gingivas communicatur corruptio, et proinde dentes denudantur. Oportet ægrum inter manus tuas ſedere et caput ejus in finu tuo, et dentes et molares ſcalpas in quibus tibi cortices apparuerint, vel res arenæ ſimilis, donec de illis nihil remanſerit, eodem modo facias etiam, nigritiei, viridi, flavæſcenti, et cæteris, quandiu aliquid ejuſmodi remanſerit, donec purgentur. Si prima abierint rafura, bene: quodſi non, repetas rafuram, ſequenti die, vel tertia vel quarta donec ad finem perveneris quam velis. Scias vero dentes indigere ſcalpris varia forma, figurisque multis, pro ratione formæ operis tui. Quoniam ſcalprum quocum dentes introrfum funt ſcalpendi, diffimile eſt a ſcalpro quo cum externe ſcalpas, et illud cum quo inter dentes ſcalpas, ad formam

* Abuluff. 1500 — 1532.

( ۱۸۵ )

LIBER
II.

SECTIO TRICESIMA. De Dentium Extraſtione.

O PORTET ut cures dentem a dolore fuo cum omni aftutia, et in avellendo eum tardus fis, non etenim eſt qui vicem ejus gerat quando extrahitur, eſt etenim nobilis subſtantia. Atqui quando non eſt fuga ab illo avellendo, et æger ad extraſtionem ejus dolore co- actus eſt, maneat oportet, donec certus fis de dente qui dolet. Sæ- piſſime enim dolor ægrum decipit, et opinatur dolorem eſſe in dente ſano, quem vult avelli; tum dolor non abibit donec dentem mor- bidum avulſerit; id quod vidimus multoties ex opere * tonfo- rum. Quando igitur certo innotefcit dens dolens ipſe, tunc oportet, ut cum ſcalpello cui ineſt vis quædam, circum dentem deglubas, do- nec gingiva ab omni latere ſeparetur. Tum digitis tuis, vel forſicibus ſubtilibus illum primo concutias, paulatim, paulatim, donec vacillare facias. Deinde figas in illum forcipes magnas in loco fuo bene, et caput ægri inter genua tua ſit, quod ita apprehendas, ut non movea- tur. Tum dentem extrahas ereſte ne illum frangas. Et ſi non exibit: tunc equidem ſumas unum ex iſtis inſtrumentis, et intromitte ſubter illum ab omni latere cum lenitate, et extraſtionem ejus conare, uti primo feciſt. Si dens vero ſit perforatus vel corroſus, oportet ut impleas foramen cum panno, et obtures illud ſtrictura bona cum ſubtilis radii extremitate, ut non penetretur in tempore quo cum forcipibus in il- lum ſtringis. Oportet autem ut ſummo cures ſtudio, ſcarificando cir- cum gingivam ab omni latere probe. Caveatque induſtria tua ne frangas dentem: ita enim reſtabit pars ejus, adeoque in ægrum reno- vabitur noxa, quæ priori eſt major in dolore iſtius. Caveatque tibi ne facias, quod faciunt fatui * tonfores, in impudentia ſua, et audacia ſua in illo extrahendo, nihil eorum quæ præcepimus utentes; ſæpiſſime enim hominibus inferunt noxas multas magnas, quarum minima eſt, Dentem frangi, et totam ejus radicem relinqui: vel partem mandi- bulæ una avelli, ut ſæpe vidi. Deinde poſt extraſtionem, æger colluat os ſuum cum vino, vel aceto et ſale. Quod ſi acciderit fluxus ſanguinis

* جامعاتُee qui cucurbitulas apponunt.

A a

SECTIO
XXX.

( 195 )

LIBER
II.
~~Totum fit ex ferro Indo fabricatum, et manubrium ejus subtile, ut~~
bene prehendas; fit sicut Lima cum qua acus conficiuntur. Dentem
cum illo limabis paulatim, paulatim multas per dies, cum lenitate, ne
commoveatur dens; excideret enim: tum ne alium commoveat. Et
cum quodam ex scalpris scalpatur. Quodsi fuerit, quod dens fit cujus
pars jam effraenta est, et in loquendo linguam lædat, oportet ut limes
illum etiam donec abierit asperitas istius fractionis, et æquetur, fiatque
glaber dens, nec linguam lædat, neque loquelam corrumpat.

SECTIO
XXIV.

SECTIO TRICESIMA TERTIA. De Modo confirmandi (irretiendi)
Dentes commotos cum filis argenti, vel filis auri.

SECTIO
XXXV.

QUANDO dentibus anterioribus accidit vacillatio, et moventur
ab iactu vel cafu, nec poteft æger in res quas comedit premere,
eosque curafti cum medicinis spticis, et non juvat cum illis curatio,
equidem, techna in illo cafu eft, ut cum filo auri vel argenti dentes
ftringas. Aurum vero præstantius eft: quoniam argentum viride fit
et corrumpitur poft dies aliquot, aurum vero non mutatur istiufmodi,
fed remanet status ejus. Filum vero fit æquale, mediæ et crassitudinis
et subtilitatis, pro ratione interstitii inter dentes; forma vero reticulati
operis eft, ut filum fumas et illud intromittas duplicatum intes dentes
fanos et firmos, dein cum extremitatibus fili duabus contexas inter
dentes commotos, five unus fit, five plures, pervenias texendo ad
dentem fanum et firmum ab alio latere, deinde repetas contextionem,
ad latus ex quo contextionem incepifti, cum lenitate, et arte, donec
nec omnino moveantur. Et quando filum neftis, ad dentium radices
fit, ut non evolvatur: tum abſcindas duas fili extremitates ſuperfluas
cum forfice, ambas colligas et invertas ambas cum (*Gefti) forcipe,
et abſcondas illas inter dentem fanum et firmum, et dentem commo-
tum vacillantem, ne linguam lædant. Deinde ita in futurum linque
ſtrictos; quodſi solvatur vel amputetur filum, ftringas eos cum altero
filo, eoque contentus fit uti, per totam ejus vitam. Hæc vero eft
figura dentium, et forma reticulatus dentium fanorum firmorum, et
dentium commotorum, uti vides;

* Gefti. 1500 — 1532.

B b 2

( 197 )

LIBER
II.
~~

Aliquando dens unus vel duo poſtquam exciderint reſtituuntur in
loca eorum, et contexuntur uti præcepimus, et remanent. Id vero
artifex expertus cum lenitate † efficiet. Aliquando os ex offibus bovi-
nis ſubſtituitur, ex quo formatur ad dentis figuram, et in locum, ex
quo dens amiffus fuerat, inſigitur: uti diximus, opere reticulari. Et
remanebit, et ex eo auxilium capitur.

SECTIO
XXXIII.

SECTIO TRICESIMA QUARTA. De Incifione ligamenti quod ſub-
ter linguam accidit, et impedit loquelam.

SECTIO
XXXIV.

ALIQUANDO hæc ligatura, quæ homini ſub lingua accidit,
naturalis eſt, et cum homine naſcitur; vel accidens, ex vulnere
quod conſolidatur. Operatio vero in illa eſt, ut os inſirmi aperias,
caput ejus vero in ſinu tuo ſit, eleveſque linguam ejus; tum ſcindas
iſtam ligaturam nervoſam, in latitudine, donec lingua * a retentione
ejus liberetur. Quodſi acciderit, latitudine ſecando in carnis profundum,
ut arteria ſcindatur ibi, adeoque ſanguinis fluxus ſupervenerit,
colluas in ſectionis fine cum aqua roſarum, vel aceto et aqua frigida;
dein ponas ſub linguam penicillum ex goſtypio quem retineat
æger ſingulis noctibus, ne iterum conſolidetur germinando. Et ſi acciderit
fluxus ſanguinis, impone loco Calcanthum tritum. Et ſi prævaluerit
ſanguis equidem uras locum cauterio ‡ lenticulari huic convenienti,
dein reliqua curatione cures, donec ſanetur.

SECTIO TRICESIMA QUINTA. De Extraſtione Ranulæ quæ ſubter
Linguam naſcitur.

SECTIO
XXXV.

ALIQUANDO accidit in lingua tumor ranæ parvæ ſimilis, qui
linguam prohibet ab actione ſua naturali: ſæpe etiam augetur

† Aptatur. 1541.

* A retentione ejus. Quodſi in ea fuerit quiddam durities et nodationis, fueritque illud ex conſolidatione vulneris, tunc injice in illud uncinum, et finde illud per latitudinem donec incidas ligamentum, et diffolvatur nodatio, et cave ne ſit ſiffura in profundo carnis, et incidas arteriam illic, et accidat fluxus ſanguinis, deinde colluatur locus &c. 1541.

‡ Lentiginoso. 1541.

( 203 )

LIBER illi fluxus sanguinis, pro Gargarismate utatur aqua, cui incocti sint
Cortices Granatorum, vel folia Myrti, et similia ex stypticis donec
fluxus siftatur sanguinis: et cures eum. Et aliquando in faucibus cre-
cunt tumores alii præter amygdalas: exſcindas illos, uti de amygdalis
dixi, mutatis mutandis.

Aliquando quidem curavi fœminæ tumorem, qui jam intus in gut-
ture ejus creverat, qui ad fuſcum tendebat colorem, paucique ſenſus erat:
fere ſtrangulata fuerat mulier et anhelabat ex meatus conſtrictione et
prohibebatur ab illa vel comedere, vel aquam bibere; adeoque ad
mortem uſque redacta eſt: et manſerat ita una die aut biduo. Et at-
tollebatur adeo tumor, ut duo rami ab eo emitterentur, qui prodierunt
ſuper nasi foramina. Summa igitur diligentia properavi, et in unum
eorum hamum infixi tum attraxi eum, et attracta eſt ejus portio inte-
gra; tum amputavi eum ubi apprehenderam illum, a foramine nasi.
Deinde idem feci cum illo qui exivit ex foramine nasi altero. Tum
aperui os ejus, et linguam ejus depreſſi. Dein hamum infixi in ipſum
tumorem, tum exſcidi ex eo partem, nec fluxit ex eo niſi paucus ſan-
guis, et liberatum eſt Guttur fœminæ: et ſtatim aquam bibit. Dein
cibi quid obtuli. Neque ceſſavi exſcindere de hoc tumore per vices
longo tempore. At tumor novus exſciffi vices ſupplevit, donec tædium
et mihi et illi iſtud fuerit. Aſtute igitur egi, et interno ſuperius in
Gutture cauterizavi iſtum tumorem, nec auſtus eſt deinceps. Deinde
Fœmina a me abiit. Et neſcio quid cum illa Deus fecerit, poſt me.

SECTIO TRICESIMA SEPTIMA. De Tumore Columellæ exſcindendo,
qui Uva (Acinus) appellatur.

SECTIO
XXXVI.

QUANDO ad Columellam deſcendit * fluxus, et tumet, et co-
lumella longa fit, equidem iſta † columna vocatur. Et ſi ſubter
craſſa fit circularis, equidem uva appellatur.

‡ Nec enim alia eſt ratio.

† Perpendicularis. (Omnes.)

* Catarrhus. 1541.

C c 2

( 205 )

LIBER
II.
—
Quando illis quæ ‡ in divisionibus memorantur curaſti, et curatio
nihil juvat, videriſque tumorem calidum jam ſedari, et quod ſubtilis
ſit, oportet ut amputes eam. Quæ vero ex eis ſint ‖ aggregatæ cir-
culares, nec inefl eis longitudo, ſint etiam ſanguinei aut ſuſci plum-
beive coloris, vel nigri, et fine ſenſu, oportet ut incifionem earum
devites: ab illa enim ægroto ſucceſus eſt periculoſus et incertus.

Oportet autem, quando admodum quem descripſi ſe habent quoad albedinem et longitudinem, ut æger in clara luce Solis ſedeat, et cum inſtrumento cujus anteceſſit descriptio lingua ejus deprimatur; tum inſigas hamum in uvam et deorſum illam detrahas, amputefque illam cum uno inſtrumentorum, quæ descripſimus in exciſione A-mygdalarum. Et oportet ut non exſcindas ex ea niſi quod * loco naturali ſuperadditur, fine additamento. Etenim ſi plus exſcideris, voci et loquelæ noxam afferes. Dein poſt exciſionem, iis quæ in ex-ciſione Amygdalarum memoravimus utaris, et curato eam donec ſa-netur.

+ Quodſi æger ab inciſione ejus abhorreat, oportet ut techna utaris in ea cauterizanda, fine timore, et fine periculo. Modus autem urendi eam eſt cum medicina corroſiva, ponat igitur inſirmus caput ſuum in ſinu tuo, tum ſumas (compreſſa prius lingua cum inſtrumento quod ante descripſimus) de aqua acri quam in libro de uſtionibus descripſi tibi, et cum illa ſubigas calcem non extingtam, ſitque maſſa nec ſpiffa neque tenuis, et cum illa impleas hujus inſtrumenti cavitatem. Hæc vero eſt forma ejus;

ſit in una extremitate ejus, qua medicinam ponas, cavitas cochleari ſpecilli ſimilis. Inſtrumentum cum medicina ponas in uvam ipſam, inſirmus vero fit in latus ſuum decumbens, ut ex ore ſuo effluat ſaliva medicina ab intra excitata, ne quid ex ea in guttur ejus illabatur, et-

‡ Alſaharav. fol. 53. Cap. II.

* Terminum. 1541.

+ Si autem ob animæ mollitiem abhorret inſirmus ab inciſione tunc oportet ut ex-
cogites aliam rationem minus formidabilem, nempe cauterizationem.

SECTIO
XXXVII.

|| Aggregata. (Omnes.)

( 207 )

LIBER enim illi noxam afferret. Tum medicinam manu tua prehendas, et in
II. uvam spatio horæ dimidio comprimas illam, donec uvam videris jam
effe nigram, et medicinæ mordicationem cesseret. Et si velis, surrem
poſſis goſſypium et in radii extrematam involvas, et poſtquam me-
dicina fita imbutum fit, ſpecillum cum goſſypio in cannulam immittas
defuper, donec goſſypium adhæreat uvæ. Hoc multis facias vicibus,
donec perfeceris id quod optas in uvæ uſtione: dein linque eam;
marceſſet enim et decidet poſt tres vel quatuor dies. Quodſi coactus
ſis medicinæ uſum repetere, repetas equidem, et poſt uſtionem, ab-
ſtergas circuitum uvæ goſſypio butyro imbuto, et cum illo imbibas id
medicinæ quod eſt circum illam. Deinde aqua frigida colluatur, et
curetur externe embrocationibus, interne gargarifmis donec fanetur.

Hæc vero curationis ſpecies, incifione eſt tutior, et a timore remo-
tior.

Aliquando uva curatur etiam, methodo, et uſtione, et incifione,
leviori. Curatur nimirum vaporibus, ad modum ſequentem.

Sumatur Pulegium, et Hyſſopus, et Origanum et Ruta, et Abſin-
thium Ponticum, et Chamæmelum, et Abrotanum, et ſimiles ex her-
bis: in olla ſubmergas omnes, in aceto; et coquas. Et olla luto lu-
tata ſit; et in ollæ medio ſit foramen, cui adaptabis inſtrumentum,
concavum, hanc ad figuram, ex argento vel ære factum;

Et introducatur extremas in qua eſt granatum in os infirmi, donec
ascendant vapores ad uvam per cannulam ejus, donec uva coloris valde

( 209 )

LIBER fuſci (aut lividi) devenerit. Multis vicibus repetas illi, donec marceſ-
II. cat. Caveas autem, ne in principio hanc curam adhibeas, ubi primo
~~accidit tumor: plerumque illa tumor augetur: at oportet ut hoc fa-
cias juxta declinationem tumoris calidi ejus. Et ſi tibi deeſt hujus for-
mæ inſtrumentum, ſumas cannam et extremitati ejus adaptes ovi
putamen, ne os infirmi uratur. Ovi etenim putamen prohibebit ſuffi-
tum, ne os urat. Hæc vero eſt bona curatio cum incolumitate.

SECTIO
XXXVII.

SECTIO TRICESIMA OCTAVA. De Extraſtione Spinæ, vel aliarum
rerum quæ gutturi inhæferint.

SECTIO
XXXVIII.

SÆPE inhæret in gutture, os, vel ſpina, vel alia ejuſmodi. Opor-
tet autem ut eximas quodcunque horum manifeſtum fuerit, et in
illud viſus ceciderit, poſtquam linguam depreſſeris, cum inſtrumento,
in clara luce Solis, ut quod in gutture hæſerit maxime fiat conſpicuum.
Quod vero tibi conſpicuum non eſt et in gutture delituit, oportet ut
ægrum vomere facias antequam cibus ejus in ſtomacho ſuo digeratur.
Sæpe etenim res infixa vomendo egreditut. Vel deglutiat fruſtum ra-
pi, vel radicis laſtucæ: vel aridi panis buccellam deglutiat. Vel fu-
matur fruſtum ſpongiæ marinæ ſiccæ, mollis, idque cum filo liget,
deinde eam ſpongiam deglutiat, et quando ad locum ſpinæ pervenerit,
celeriter filum trahat: hoc faciat pluribus vicibus, et ſæpiffime pro-
fecto in ſpongia hærebit ſpina, vel os, et egredietur. Quodſi his quæ
memoravimus non egrediatur, in hoc caſu inſtrumento ex plumbo
utaris, ad hanc formam;

fit ſpecillo magis craffum paulo, et in extremitate ejus inflexio ſit;
hoc æger in guttur ejus leniter introducat, ille vero furſum attollat
caput ſuum, caveatque ne Epiglottidem tangat, ne abhinc tuffis acci-
dat: et cum illo os vel ſpina elevabitur. Vel medicus manu ſua illud

Dd

( 211 )

LIBER introducat (ab ægro tamen introduci illud melius eſt, quoniam illum hærendi locum novit) trudatque deorsum vel manus ejus cum instru-mento surſum attrahat, utrumque ut convenire illi videatur, donec amoveatur.

SECTIO TRICESIMA NONA. De Extraſtione Hirudinis in gutture
inhærentis.

SECTIO
XXXIX.

QUANDO curatur hirudo cum illis quæ *in diviſione memoravi, de curatione cum medicinis, et non juvat, inſpicias proſecto in guttur inſirmi, in clara Solis luce poſtquam linguam compreſſi in-ſtrumento quod præſcripſi tibi. Et ſi cadat viſus tuus ſuper hirudi-nem, prehende ſcite cum hamo parvo, vel † forcipe ſubtili. Quodſi id fieri non poteſt, in hoc caſu, ſumas cannulam cavam et in guttur inſirmi prope hirudinem introducas, tum in cannulæ cavitatem intro-ducas ferrum ex igne candens, hoc plures per vices fiat, et abſtineat æger ab aqua die integra. Deinde ſumat Lagenam aqua frigida ple-nam, et aperiat os ſuum et cum illa colluat, ne guttam vero de ea deglutiat et aquam commoveat de tempore in tempus manu ſua, hi-rudo etenim ſtatim decidet quando aquam ſentiat. At ſi non his quæ diximus decidat, ſumiga guttur ‡ cum urina (MS. Marſh.) vel ſucco la-feris ope inſtrumenti quod deſcripſimus in uva ſumiganda; hoc pluri-bus vicibus facias; decidet enim.

In ſuffitu vero adhibendo hic operis eſt modus. Sumas ollam in qua
ſint prunæ vivæ ex igne, et olla operculo operta ſit, in operculi medio
ſit foramen. Aptabis igitur huic foramini extremitatem inſtrumenti.
Dein ſuffitus injiciatur, et æger, os ſuum extremitati cannulæ appli-
cet, claudatque os ſuum ne ſuffitus exeat, donec ſciat ſuffitum in gut-
tur ſuum perveniffe. Si decidat ita hirudo bene. Quodſi non: ſuffi-
tus multis vicibus repetatur; et æger ſitim toleret, et comedat ſalfa
et Allium, et non bibat quid. Non eſt enim dubium, quin hoc regi-
mine prodibit. Hæc vero eſt forma inſtrumenti, quo hirudo ex gut-

* Alfaharav. fol. 55. Cap. VI.

† Geſti.

‡ Vet. interp. 1500 - 1532. legit, ut videtur, *بالبق* cum cimicibus. i.c.—MS.

Marſh. بالبؤ - cum urina.

D d 2

( 215 )

LIBER II.
Ex tumoribus sunt quidam, quos non oportet perforare nisi poſt
puris digeſtionem et perſectionem in eis; alii autem, oportet perſo-
rare, dum crudi ſunt et non digeſt i perſecte: uti tumores qui prope
articulos ſunt. Tumor etenim, cum prope articulum accidit, || et ne-
gotium ejus fit diuturnum donec putreſcat, etiam quæ in circuitu ejus
ſunt ſæpe corrumpit ligamenta, et nervos iſtius articuli, et fit cauſa
perniciei iſtius membri. Vel ſi tumor fit prope partem principalem,
profec to tibi cavendum eſt, ne dum tardas in perforando tumore, do-
nec in pus vertatur, lædatur illud membrum principale. Eodem mo-
do, ſi fit prope ſedem; perforabis enim, vel crudum perforando.
Necesſarium eſt enim ut tumorem prope ſedem perſores crudum
ante perſectam digeſtionem, ne putreſcat profunde, intuſque penet-
ret in interiora ani, deveniatque † FiftuIa, vel quid aliud minime
ſanandum. Oportet autem ſcias, quod tempus tumoris perforandi,
quando perſecte digeritur, illud eſt quando dolor tumoris ſedatur,
abiitque ſebris, et rubedo et pulſatio minuuntur, et acuitur tumoris
vertex; cum reliquis ſignis. Oportet etiam perforationem fieri deor-
fum et in loco tumoris maxime inferiori, ſi id poſſibile fit; ut fit fa-
cilior morbi deſluxus ad inferiora; vel in loco tumoris maxime tenui,
et maxime eminenti. Sit vero perforatio vadens in longitudine corpo-
ris, ſi fuerint tumores in carnibus manuum aut pedum, et in loco ar-
ticulorum, et tendinum, et nervorum, et arteriarum, et ſummarie, in
omnibus locis æqualibus quibus non eſt ‡ inflexio. Quibus vero eſt
flexio in perforatione vadas, pro ratione iſtius loci.

Quando autem eſt tumor in locis carnoſis melius eſt perforationem
omittere, donec certa fit ejus digeſtio, uti diximus, perſecta: etenim
ſi illum perſores antea, ſaniei fluxus ex eo prolongatur, et abundat
fordibus et ſpurcitie: et ſæpe dura ſunt labia ejus et profunditas ejus.
Et quidam tumores quandoque perforantur juxta latitudinem corporis
propter neceſſitatem, vel ratione habita ad * membri exigentiam.

¶ Et humores diutius in eo loco permanent. 1541.

† Etiam quamprimum perforandum eſt, ut non putrefiat perfundum et penetrez ad interiora ani, et fiat fitula, aut fiat in termino ejus quod non fanatur. 1541.

‡ Reflectio. 1500—1532.

* Membri poſituram. 1541.

SECTIO
XL.

( 217 )

LIBER
II.
In tumoribus parvis oportet una perforatione uti: at in tumoribus magnis perforatione ampla vel multis incisionibus pro ratione magnitudinis tumoris. Quidam etiam sunt tumores, quibus oportet † cutim orbiculatim incidi; et exscindi, quando quasi panniculus sit, et jam mortua: uti id quod accidit in multis Apoftermatibus et Sinubus.

Et ex illis quidam secandi sunt incisione triangulari: et ex iis quidam ad figuram Folii Myrti incidendi; ut tumor Inguinum. Quidam ex illis etiam quibus adhibenda incisio circularis, et incisio lunaris, et similes his incisiones. Quibus vero non est vertex, sicut tumores molliores glabri, superficiales, oportet ut perforentur, perforatione simplici tantum.

Oportet autem quando tumor magnus est, et jam collecta est multa
fanies, et illum perforasti, ut non festines omne pus extrahere in illo
tempore; verum partem ejus eximas, dein tumorem stringas in diem
aliam. Tunc partem etiam puris eximas, idque multis vicibus facias,
et per gradus, donec totum ejus extraxeris: et præcipue si æger sit
viribus infirmis, vel mulier in utero gerens, vel puerulus, vel senex
decrepitus; spiritus etenim animalis sæpiſsime diffolvitur cum ſubita
puris evacuatione, et sæpe æger moritur, et tu non expectaisti. Cave
igitur ab hac praxi, ſumma cautela.

Poſtquam autem hujusmodi tumores perforaſti, oportet ut vulnus
abſtergas: et consideres, et si vulnus tumoris parvum fit, aut incisio
fit una ſimplex, utitor penicillo ex lino, vel goſtypio detrito. Quod si
magnus fuerat tumor, fuerantque perforationis incisiones multæ, oport-
tet quidem ut in ſingulas incisiones introducas penicillum, donec unum
alteri perveniat. Et si tumor ille talis fuerit, ut jam exciſſa fuerit portio
cutis, vel portio ejus orbicularis, opus est ut infercias eum goſtypio
detrito, vel ‡ lino carpto, abſque humiditate, et ſtringas eum ad diem
tertiam. Tum amoveas, et cures eum cum unguentis neceſſariis, do-
nec fanetur.

SECTIO
XL.

† Ut concavetur cutis et incidatur, quando jam facta est sicut pannus, et facta est in termino quod jam mortua est: ficut illud quod accidit in multis, ut dubelet et bubonibus. 1500—1532.

‡ Lanugine lini. 1541.

Ee

( 219 )

LIBER
II.

Quodsi in tempore operationis tuæ acciderit hæmorrhagia, aqua fri-
gida et aceto utitor, poſtquam in illis ſubmerſiſti laciniam linteam, et
loco hæmorrhagiæ applica ſæpe: et ſi perſeverat hæmorrhagia, ne-
ceſſe eſt quidem, ut utaris regimine, et curatione, et pulveribus quæ
præſcripſimus in multis locis libri noſtri hujus, et in diviſionibus.

SECTIO
XL.

Quodſi fuerit in tempore hyemis, et locus tumoris nervis abunder,
oportet quidem, ut imbuantur pulvilli vino et oleo calido, itaque loco
applicentur. At ſi in æſtatis, et fuerit locus carnoſus, oportet ut ſol-
vas pulvillos, repetaſque illos oleo et vino, vel oleo et aqua madefac-
tos; (omnia frigida ſint.) ad tertiam diem uti diximus. Et oportet
dein ſolvas tumorem et abſtergas; et utitor in curatione ejus illis re-
bus quæ illi conveniunt, donec ſanetur.

Hæc ſunt illa quæ neceſſaria ſunt in ſcientia tumorum univerſaliter.
At via diſtinctionis jam recenſeo omnem tumorem, et quæ eſt ſemita
ad curationem ejus, per capita et ſectiones.

Dicit Librarius: dicimus vinum nobis eſſe lege prohibitum, cui-
cunque nimirum qui ex aſſeclis eſt Mohammedis, (precatio Dei in il-
lum ſit) non permittitur ufus ejus in quocunque ſit morbo in æternum.
Succedaneum ejus inter Doctores fidelium notum eſt.

Librarii
nota in
margine
MSti.

SECTIO QUADRAGESIMA PRIMA. De Inciſione Tumorum qui ac-
cidunt in Cute Capitis.

ACCIDUNT in cute capitis tumores parvi: et illi ſunt ex ſpe-
cie Nodorum quos continent tunicæ, quæ illis termini ſunt,
quafi illæ galli ingluvies eſſent. Species vero illorum multæ. Ex illis
adipofi: ex illis, qui humiditatem continent, ſimilem luto nigro. Et ex
illis qui continent humiditatem pulti et juſculo ſimilem, et ſimilibus,
quidam ex eis etiam petroſi, duri. In iis vero omnibus non eſt in in-
ciſione eorum periculum; vel in extraſtione eorum, quibus exſcinden-
dis non occurrit Arteria.

SECTIO
XLI.

Ee2

( 221 )

LIBER
II.
---
Operatio autem in eorum incifione eſt, ut primo cum inſtrumento
appellato * Palpator, cujus figura poſtea ſequetur, eos explores, donec
qualia contineant noſcas. Et ſi ex eis ſunt qui humiditatem continent,
incide illos ſectione ſimplici in longitudine ad hanc formam;

SECTIO
XLI.

incipias autem incifionem a litera b, ad literam g, et quando humiditatem eximifti, deglube χυσιν (tunicam) quæ iſtam continebat humiditatem, integram exſcindas, nec quid omnino relinquas ejus, ſæpe etenim revertet, ſi quid ejus relictum ſit. Tum goſſypium ſubmergas in unguento Ægyptiaco, ſi tibi adſit; et ſi non, in aqua et ſale et cum illo impleas vulnus, et in diem alteram linque, id etenim confumet reliquias Cyſtios; tum repete illi, ſecunda vel tertia vice, goſſypium cum Ægyptiaco unguento, ſi opus ſit, donec certo conſtat cyſtios in vulnere non remanere, quid. Dein cures vulneris curatione cum unguento, donec ſanetur.

Et ſi ex eis ſit qui durum quid continent, tum incidas illum ad hanc formam;

Incifione cruciformi, et hamos injicias in labia vulneris, et deglubas illud ab omni parte, et intendas diligentiam tuam in tunica quæ illum continet extrahenda. Quod ſi tibi obviam iverit arteria, illud profeſto

* Intromiffum. 1532.

( 225 )

LIBER
II.
~~

Et deglubere illas ex omni parte. Et extendas duo labia cutis duobus
hamis, vel hamis multis, si ad hoc fueris coactus, sicut diximus in
tumoribus capitis, et eximas illas paulatim, paulatim. Et caveas se-
dulo ne incidas vas sanguineum aut nervum. Et fit scalpellum non
valde acutum, ne addat manus tua in incisione, vel aeger vacillet,
adeoque incidas id quod incidi non debuit. Et si venam incideris, vel
arteriam, adeoque in operatione impeditus sis, vulneri appone vel Zegi
(Calcanthum) tritum, vel quodam ex pulveribus slypticis, et liga
vulnus, et linque, donec tumoris acuitas sedatur, et vulnus relaxatur,
et tendit ad putredinem; sanguis etenim tunc liftetur. Tum ad opus
tuum redi, donec perfeceris. Dein indice digito tuo scrutato, si ref-
tant sitic strumæ aliae parvæ, eafque exscinde et munda. Et si in ra-
dice strumarum fit magnum vas sanguineum, oportet quidem ut istam
strumam non exscindas a radice ejus, oportet autem ut filo illam lige-
s duplicato, firmiter: linquafque donec sua sponte deciderit, absque
noxa: tum infercias vulnus goffypio detrito quod antea in unguento
Ægyptiaco submersi fit. Deinde cures.

Et si totam exscidisti strumam, oportet quidem ut labia duo vul-
neris statim adducas et confuas, poftquam certus sis nihil omnino ejus
eſſe relictum. Quod si videris ob strumæ magnitudinem portionem re-
lietam eſſe, oportet ut incisione ad radicem ejus tendas; et utaris fu-
tura, et illis quæ memoravimus. Si Deus voluerit.

Strumas etiam illas quæ humiditates continent, profecto perforabis
illas perforatione simplici, ubi apparuerit tibi locus digeftionis earum;
faciaſque perforationem ad inferiora corporis vergentem, uti diximus.
Dein utitor poſt perforationem penicillis in unguento Ægyptiaco, et
ſimilibus ut corrupti reliquias corrodant, donec vulnus eſſe purum vi-
deris, et curato unguento * Epulotico, donec fanetur. Si volet D.O.M.

* Generativo carnem. 1532.

Ff

SECTIO
XLII.

( 227 )

LIBER
II.

SECTIO QUADRAGESIMA TERTIA. De Incifione Laryngis, ob tu-
morem in interno gutture ortum.

SECTIO
XLIII.

MEMORAVERUNT Antiqui de hac incifione in Larynge,
at ego non novi aliquem in regione nostra qui eam fecerit.
Profecto in Synanche laborantibus oportet (hæc est semnon eorum
feries) laryngis ut sectio evitetur: quoniam ab illa non juvabuntur,
quia omnes venæ pulmonum male se habent. Illorum vero omnium
quibus est tumor in ore calidus, aut in gutture, aut amygdalis, quum
non fit morbus in fistula ipfa, necesse est uti laryngis Sectione, ad exi-
tium a suffocatione evitandum.

Oportet igitur quando hoc tentare volumus, ut Laryngem sub tres
circulos, ex circulis fistulæ, vel quatuor, fecemus: incifione parva,
in latitudine inter duos circulos; ratione ita, ut fit sectio in membra-
nis, non in cartilaginibus hujus loci ad incifionem convenientis. Ille
etenim carnis est expers: et vala sanguinea ab eo remota. Quod si
medicandus fit * timidus, oportet gutturis cutim cum hamo extendas,
tum cutim incidas donec ad fistulam perveneris,† eviteisque vala san-
guinea, si quod ex eis videris: ‡ dein membranam incidas quam
diximus. Certum vero te reddet de incifione fistulæ, phlegma ex
ea prodiens, et vocis amiffio. Omittatur autem vulnus apertum aliquo
tempore. Quando præterit tempus, quo estrangulatio timebatur, duo
labia vulneris adducantur, cum cute, quæ sola confuatur, abſque carti-
laginibus. Dein utitor remediis quæ carnem generent, donec fanetur.

Dicit Autor hujus Libri: explicatio summæ hujus Sermonis quem
narravimus est hujusmodi: quando sentit æger tumorum horum quos
memoraverunt quendam, ita guttur suum obstruere, ut æger mortem
propinquam esse videat, et inclinaverit animo suo ad incifionem; ad
Laryngis sectionem vadunt, ut æger respiret per locum vulneris poft
sectionem, et a morte liberetur. Jubent autem vulnus apertum relin-
quere donec morbi finiatur impetus. Impetus ejus triduum vel circa
erit. Deinde vulnus futura committi jubent. Et curari donec fanetur.

* Est timidus. 1541.

† Devitet. 1541.

F f 2

‡ Siphac.

( 231 )

LIBER
II.

SECTIO QUADRAGESIMA QUINTA. De Incisione in species
varias tumoris nodi.

SECTIO
XLV.

NODI species varia est. Jam vero memoravi omnes species eorum ‡ in divisione. Oportet vero ut hic etiam ponamus differentiam ejus ab exitura, quando ea dubia sit.

Dico igitur quod cum exitura erit calor et febris. Et dolores me-
tuendi donec fedata fit superflui effervescentia, et putredo completa
fit; et tunc ceffabit febris et calor. Cum nodo nec calor, nec fe-
bris, nec dolores aderunt. Illumque continet ☞ χυσις membranofa, quæ
illi est faccus proprius. Et erit ad colorem corporis. Et principium
ejus erit ficut Cicer, et ficut Melo devenit, vel major vel minor. Ille
est ad duos modos, adiposus nimirum; vel humiditatem continens :
et humiditatis color erit multiplex; uti in divisione memoravi.

Oportet autem, quando ad nodi curationem veneris ut illum primo
explores et diligenter instrumento appellato * Almoddas;
cujus exhibebitur figura in sequenti sectione.

Modus autem nodorum tumorumque scrutandi omnium, est; ut
hoc instrumentum fumas, et in locum quem tumoris humidiorem in-
veneris, illud intrudas, volvafque cum eo digitum tuum paulatim do-
nec cutim scias eſſe perforatam; dein pergat manus tua pro tumoris
ratione; tum extrahas Almoddas, et obſerves quid cum illo exierit.
Et ſi humiditas fluens fit, cujuſcunque coloris fit, ſeca cum ſecti-
one ſimplici, ut in cæteris dixi tumoribus. Et ſi non exeat ex veſtigio
Almoddas humiditas, ſcias profecto illam eſſe adipofam. Seca igitur
fuper illum nodum ſectione cruciformi ad hanc formam uti te docuimus;

‡ Alfaharav. fol. 124. Cap. XXII.

† Kiftis sifachin. 1500 — 1532.

* Almoddas (a دس) palpator i. e.

( 235 )

LIBER
II.
~~Ex ferro Damaſceno præſtanti ſiant omnes, extremitatibus quadran~~
gularibus arte factis; ut * ſeſtinetur introitus in Tumores.

Et hæc eſt forma † exploratorum. Appellantur etiam Albered;
unus autem Berid appellatur. Tres eorum ſunt ſpecies. Magnus,
medius, et parvus.

Figura exploratoris magni;

Figura exploratoris medii;

Figura exploratoris parvi;

Idonei ſunt ad ſrutandos tumores, et vulnera, et ſiftulas, et ſinus,
cum illis quæ intra illa ſint; uti offa, vel cetera. Facias eos rotundos
politos, glabros, ſicut acus craſſiores ad ſubſellia conſuenda, ex Ære
Flavo vel ex Isbadrowiah, vel ex ære vel ex argento, vel ex ferro;
optimi vero qui ex Isbidrowiah conficiuntur. Aliquando etiam confi-
cias, ex plumbo nigro, exploratores, idoneos ad ſiftulas inveſtigandas in
quarum profunditate eſt inſlexio, quoniam per mollitiem ſuam cum illis
inſlexionibus ſimul inſlectuntur. Horum etiam tres ſunt ſpecies. Ex
eis longi, et medii, et parvi, pro ratione qua illos requirat omnis ſiſ-
tula. Fiat etiam craſſities eorum, pro ratione ſiftulæ, ampla ſit an
conſtricta. Si voluerit Deus O. M.

* Ut quam celerrime penetrent in Apoſtemata. 1542.

† Experientium. Et nominantur Albored, unum eorum nominatur Berid. 1542.

Gg 2

SECTIO
XLVI.

( 253 )

LIBER A litera b, ad literam g; et quando totum id puris quod in tumore
II. fuerat amoveris, tum infercias vulnus goſſypio trito, et linquas ad
diem aliam: dein aufer goſſypium, et cura unguento huic conveni-
enti, donec fanetur. Si voluerit Deus.

Quodſi tumor ſit, ex nodi ſtrumarum ſpecie, incidas etiam, uti
diximus, in incifione ſuper ſtrumas. Quodſi perſeveraverit vulnus, eo
uſque ut prolongetur pus, adhibeas illi equidem uſtionem, uti in præ-
dictis memoravimus. Si voluerit Deus.

SECTIO
XLVII.

SECTIO QUADRAGESIMA NONA. De Seſtione Tumoris qui
accidit cauſa Arteriæ aut Venæ. Marſh. Et Aneuriſma vocatur.

SECTIO
XLVIII.

QUANDO * prodiit Arteria, et conſolidatur cutis quæ ſuper eam
erat, abhinc ſæpifiſme accidit tumor. Eodem etiam modo et venæ
accidit, ut accidat illi inflatio et tumor. Signa vero per quæ dignoſcas,
an fuerit tumor et inflatio ex arteriæ cauſa, bæc ſunt: erit tumor longus,
et aggregatus in profundo corporis: et quando impellis tumorem cum
digitis tuis, erit illi (fenties) ſtridor; at qui venæ cauſa fuerit, tumor
erit circularis in corporis externa parte, inciſio autem ſuper hujusmodi
tumores periculofa eſt, præcipue in illis qui in axillis ſunt, et inguine;
et collo, multifque corporis partibus: ſumme quidem periculofa.

Oportet igitur ut eorum curationem cum ferro devites: eorumque etiam qui in extremitatibus ſunt: et quorum in capite etiam, oportet devites. Qui vero fuerit ex oris Arteriæ inflatione tumor, ſuper illum quidem in cute ſecabis inciſione longitudinali: dein aperias inciſionem hamis; tum deglubas arteriam, et a membranis liberes eam donec denudetur. Dein acum ſub eam intromittas, et penetrare facias ad alterum latus, et ſtringas filo duplicato arteriam in locis duobus uti tibi oſtendi in extraſtione arteriarum quæ in temporibus ſunt. Deinde pungas cum ſcalpello locum qui inter duas eſt ligaturas, donec exeat ſanguis omnis qui eſt in eo, et ſolvatur tumor: tunc curationem adhibeas quæ generat pus, donec ligaturæ decidant: dein cures eum unguentis convenientibus, donec fanetur. Si voluerit Deus.

* ἀρχὴ legendum videtur — Quando vulneratur &c.

( 255 )

LIBER II.
Quodsi fuerit cauſa venæ inciſæ, oportet ut cum manu tua appre-
hendas id quod poffis tumoris cum cute, dein intromittas acum ſubter
locum quem manus tua prehendit, et eam penetrare facias, (in ea ſit
autem filum duplicatum) donec exire illam facias ex latere altero, tum
cum illa tumorem ligabis ligatura forti, uti tibi memoravi in ligatura
uvæ ex latere utroque cum fili extremitatibus. Quodſi timeas fili solutio-
nem, aliam acum cum alio filo immittas ſubter tumorem totum, juxta
acus prioris tranſitum: ligeſque fila tua in quatuor locis. Tum ſces
tumorem in medio ejus, donec extrahatur id quod in eo eſt. Tum
abſcindas cutis ſuperfluum, et linque id quod ligatum eſt ex ea. Dein
imponas ſuper eum pulvillum ante vino et oleo ſubmersum, dein uta-
ris curatione quæ fit liciniis et unguentis, donec ſanetur. Si Deus voluerit.

SECTIO QUINQUAGESMA. De Tumore qui accidit ex emi-
nentia nervi.

SECTIO L.

UTI accidit tumor in arteria et vena, eodem etiam modo tumor
accidit in nervo, quando illi accidit percuſſio. Vel accidit ex
nimio labore, vel ſimilibus. Et horum plurimi ſunt in locis carporum
duorum, aut calcis, et in omnibus in quibus moventur articuli. Et
ille eſt tumor grave colori ſimilis reliquæ cutis, et plerumque eſt fine
dolore: et quando ſtringitur valide, in eo ſentit æger quafi mortem;
et non eſt tumor aggregatus in profundo corporis, ſed eſt ſubter cu-
tim. Et ille in omne latus eſt mobilis, et non recedit tamen vel an-
trorfum, vel retrorfum. Qui porro ex eis in articulis fuerint, equidem
minime oportet ut ferro traſtentur, id enim ſæpe perniciem inducit:
Qui vero eorum fuerint in capite vel in fronte, his cutim incidito: et
ſi tumor parvus fit, prehendas forcipe et abſcindas radicitus. Quodſi
magnus fit, hamo ſuſpendas, et deglubas, tum eximas; et vulnus
futura committas, adeoque cures donec ſanetur. Si voluerit Deus.

( 257 )

LIBER
II.

SECTIO QUINQUAGESIMA PRIMA. De Amputatione Ver-
rucarum quæ in Ventre accidunt.

SECTIO
LI.

IN quibusdam hominibus, sæpe accidunt in ventre, et in reliquo etiam corpore, verrucæ, fungoſæ nominatæ, fungis enim maximè ſunt ſimiles; earum radices ſunt tenues, capita groſſa; quandoque labia earum ſunt inverſa: ex iis quædam ſunt parvæ, quædam contra ſunt ex iis, quæ magnæ ſunt admodum. Ipse olim hominem vidi, in cujus ventre duæ erant verrucæ; fungis nihilo diffimiles; albæ fuerant, radice ſubtili, labiis earum inversis etiam. Sectæ fuerant, et ex iis effluxit humor diutius. Ambas porro amputavi, et inveni pon- dus unius prope uncias oſtodecim, alterius autem, uncias ſex.

Operatio in his amputandis, ita eſt. Conſideres bene: et fi æger
temperamenti ſit humidi, et color verrucarum ſit albus, fi molles et
humidæ ſint, radice ſubtili, amputes illas equidem cum lato ſcalpello.
Ad manus ſint tibi etiam in igne cauteria; ſæpiffime etenim in his
amputandis multus expellitur ſanguis. Si igitur tibi moleſtias afferat
ſanguis ſeſtina porro, et urito eas. Quodſi ægrum perterritum vi-
deas, et timentem abſciffionem earum cum ſcalpello, ſumas filum ex
plumbo rite faſtum, quocum ſtringas verrucas hujusmodi, et linquas
biduo; dein augeas plumbi ſtricturam, nec id ceſſes facere, et torquere
et ſtringere plumbum, adeo ut impreſſionem in eas faciat, donec tan-
dem diſſecet penitus, adeoque ſponte decidant et abſque moleſtia. Atſi
verrucæ ſint radicibus craffis, in earum abſciffione, eſt timoris quid,
et incerti eventus, præcipue in ventre. Aliquando etiam poſſibile erit
tibi dimidium cujuſque ſecare, deinde uras ne revertat; dein cures
eam donec vulnus ſanetur. Si Deus voluerit.

Caveas autem, ne tentes exſcindere verrucas, quæ ſint colore fuſco
vel plumbeo, pauci ſenſus, fædi aspectus; illæ enim ex tumoribus
cancroſis ſunt. Ad cancri vero mentionem venturi ſumus poſthac. Si
Deus Optimus Maximus voluerit.

K k

( 259 )

LIBER
II.

SECTIO QUINQUAGESIMA SECUNDA. De Cura † Eminen-
tiæ Umbilici.

SECTIO
LII.

F IT Umbilici eminentia ex multis caufis, vel ex ruptura mem-
branæ, quæ super ventrem eſt, et prodit ex illa omentum
aut inteſtinum, uti in reliquis rupturis accidit · vel etiam a ſanguine
a vena vel arteria emiſſo, juxta ea quæ ante dicta ſunt: vel etiam a
flatu in illo concluſo. Si a rupturæ membranæ, et omenti prodeuntis
cauſa fiat: equidem color tumoris corporis reliqui colori ſimilis erit;
mollis erit abſque dolore, ‡ et apparebit inæqualis.

Quodſi fuerit cauſa egreſſionis inteſtini, erit ſitus ejus, illo quem diximus § magis inæqualis: et cum illum digitis tuis preſſeris ſubmergitur, dein redit; et ſæpe cum illo fit murmur, et multo augetur apud introitum balnei et laborem vehementem. Et ſi fit ab huididitate, mollis eſt, et non latet quando illum cum manu tua premis, nec minuitur, nec augetur. Quodſi ſanguinis cauſa fiat, equidem cum his ſignis, apparebit tumor ad nigredinem vergens. Quodſi a carne germinante oriatur, erit quidem tumor asper, durus, et subſiſtens ſecundum unam quantitatem. Quodſi ex flatu fuerit, equidem tactus ejus erit mollis.

Operatio autem in his eſt: ut consideres, et ſi fiat eminentia umbilici cauſa ſanguinis arteriarum vel venarum, vel flatus, oportet ut a curatione abſtineas, quoniam in hifce eſt periculum, et eventus incertus, uti te docui, in capite quo tumores memoravi, qui ab arteria vel vena oriuntur. Quodſi fuerit umbilici eminentia, ab inteſtino vel omento, equidem oportet ut æger jubeatur ſpiritum ſuum comprimere, et ut ſtet ſtans extenſus, tum cum atramento circuitum totum umbilici ſignes. Dein jubeas ut in dorfum ſuum inter manus tuas decumbat: dein cum lato ſcalpello incidas circuitum umbilici ſuper locum quem atramento ſignaſti. Dein extendas medium tumoris, cum hamo magno, ſurfum. Tum inciſionis locum liges filo forti, vel chorda ſerici, ligando ſecure; et fit ligaturæ nodus * (Inſhotati, *Ar.* i.e.) facilis

† Περι ξερωμαχία — Paulus Lib.VI. Cap.51.

‡ Et apparebit (inæqualis) συνοικία — Arab. *fisu* diversus.

§ ησυ κυνηλιαστος.

* al Anxotati. 1500—1532.

Kk 2

( 267 )

LIBER II.
(In extremitate ejus superiori eſt * Annulus) nam ubi ad aquam inſtrumentum pervenit, ea ſtatim in inſtrumentum descendit. Evacues igitur ea hora quantitatem † modicam aquæ. Etenim ſi plusquam oportet, uno tempore evacues, ſæpe moritur æger ex refolutione ſpiritus ejus animalis, vel accidit illi deliquium quod morti proximum eſt. Igitur evacua aquam pro ratione virium ejus, prout ſtatum ægri tibi indicaverit tibi pulſus vis, ‡ et coloris ejus bonitas. Tum extrahas inſtrumentum et aquam retineas. Ea etenim ſtatim retinebitur cauſa cutis quæ opilabit foramen in peritonæo, quam tibi jam indicavi, hoc modo eſſe perforandam. Deinde inſtrumenti uſum repetas die altero, ſi ægrotum videris ferre idoneum, et extrahas denuo de aqua parvam quantitatem. Idque quotidie facias (tu vero cautus prudensque ſis, § ne in hoc erres negotio) donec non remanſerit de aqua niſi pauxillum. Quodſi de ægroto timescas, adeoque aquæ magnam reliquiſti quantitatem, curato eum, in arena calida ſepulturæ inſtar tegendo, ſudorem etiam multum in Balneo provocando, et in Sole. Patiaturque ſtim, dum curas illum medicinis deſiccantibus donec ſanetur. In Stomachum uras eum etiam et in jecur et ſplenem, poſt extractionem aquæ, ſicut juſſi in illis quæ antedicta ſunt. Si voluerit Deus.

SECTIO
LIV.

SECTIO QUINQUAGESIMA QUINTA. De Curatione Puerorum qui nati ſunt, et locus urinæ in illis non eſt perforatus; vel foramen arctum eſt, vel non in loco proprio.

SECTIO
L.V.

EX matrum ſuarum uteris prodeunt quidam puelli, et glans penis non perforatur: vel foramen arctum eſt, vel non in loco ſuo. Oportet igitur ut ſtatim a nativitate, ſeſtines illam ſecare ſcalpello valde tenui ad hanc formam;

Vide figuram pag. 112. quæ eadem eſt.

* Armilla. (Omn.) — At in Manuſcriptis ambobus Icones male pinguntur.

† Mediam partem.

‡ Et reſpirationis ejus bonitas. 1541. — ex bonitate ejus — 1532.

§ Nam hæc curatio non fert vel minimum errorem. 1541.

L 1 2

( 269 )

LIBER II.
Deinde in foramine colloces clavum tenuem ex plumbo, eumque liges, teneatque illum tribus vel quatuor diebus; et quando urinam reddere velit, solvas eum, meiatque, tunc reducas eum. Et si non posueris plumbum * equidem poſſibile eſt quandoque urinam quæ in illum locum fluit, illum claudi non finere.

Cui vero foramen ejus arctius eſt solummodo, cum plumbo illud
curato multum tempus donec latum fit fatis. Si voluerit Deus.

Quibus vero foramen non eſt in fuo loco, (nimirum ex illis quidam
nati funt, et foramen eſt in glandis extremo, at urinam non poſſunt
antrorfum reddere, donec elevetur penis foramen furſum cum manu ſua:
neque gignere, quoniam ſperma genitale † recte in matricem perve-
nire non poteſt) et iſta ægritudo valde fæda eſt:

Modus autem operationis in ea eſt, ut æger in dorfum ſuum decum-
bat; tum glandem ejus manu tua ſiniftra extendas valida extenſione,
et caput penis ejus in loco foraminis penis præcidas, cultro aut
ſcalpello ſicut præciditur calamus, vel uti tu rem dolando aptares, adeo
ut ſimilitudo ejus ‡ ſicut glans penis fiat, et ut cadat foramen in medio ut
oportet. Et cautus in opere tuo fis de fluxu ſanguinis, (ſæpe vero is
accidit,) eumque corrigas illis quæ ſanguinem ſiftunt. Et cura vulnus
donec ſanetur. Si voluerit Deus.

SECTIO QUINQUAGESIMA SEXTA. De Puſtulis quæ in præputio ac-
cidunt, et in glande, et nigredine, et cohærentia præputii cum
glande.

SECTIO
LVI.

SÆPISSIME accidunt ‖ hæ puſtulæ, in foramine penis, et funt eminentia carnis fædæ. Ex eis funt malignæ, et non malignæ. Non malignas autem oportet ut ſuſpendas hamo ſubtili, et eas abſcindas donec totæ auſerantur; tum loco admoveas goſſypium in unguento Ægyptiaco imbutum, dein poſtea cures unguento Diaphænico donec ſanentur: fi voluerit Deus.

* Tamen poſſibile eſt ut urina quæ incidit in locum, non permittat illum claudi.
1541.
† Secundum rectitudinem. 1532.

‡ Sicut eſt secundum naturum caput Virgæ. 1541. || Iſtæ Albather. 1532.

( 271 )

LIBER II.
Quando vero sunt puſtulæ malignæ, fædi coloris, in his oportet
uti cauterio poſt incifionem et rafuram earum. Quodſi ſit papilla in
præputio profelyti non circumcifi, et eſt papilla intra præputium, et
pars ejus extra, oportet ut prius papillam quæ intus eſt auferas, et cum
conſolidatur, tunc externam etiam cures; * tu etenim cum ambas eo-
dem tempore curas, non ſecurum eſt a perſoratione præputium. Et
accidit aliquando in teſticulis, et præputio, nigredo et putredo, opor-
tet igitur ut orbiculatim abſcindas id quod nigreſcit, et perpendas an
putreſcet, an jam putruit; dein affrica illi poſt hæc mel cum cortici-
bus granatorum tritis cribellatis, et ervi farina. Deinde reliqua cura-
tione curato, donec ſanetur: ſi Deus voluerit.

Quodſi fluxus ſanguinis acciderit, uſtione utitor cum cauterio Lu-
næformi, hujus figuræ;

Eadem eſt in MS. Marſb.

Hæc in margine MS. Hunt.

Uſtio enim duabus ſimul in diſpoſitionibus proficua eſt, nimirum in
fluxu ſanguinis, vulnerique quando putreſcit. At ſi penis corrodatur,
defiſque apex ejus eodem tempore, oportet, ut intromittas in ure-
thram, cannulam plumbi, ut urinam reddat æger. Si Deus voluerit.

Quoad præputii etiam cum glande penis cohærentiam; iſta quidem
adhærentia † accidit illi cujus integrum eſt præputium, et circumciſio
illi nunquam facta; quandoque accidit etiam adhærentia, vulneris aut
tumoris cauſa. Oportet autem ut excories illam cum ſcalpello ‡ ſimo,

* Quoniam interiora primum ſunt perpurganda; nifi enim cavitas fit ab omni corruptione mundata, et ſana carne repleta, præputium perforatur &c. 1541.

† Non accidit nifi in eo cujus præputium eſt ſanum et non exigit ſuper illum cIRCUMCIFIo. 1532.

‡ Obtuso. 1532 — 1541.

( 273 )

LIBER donec solvatur ligamentum et glans penis ab omni parte a præputio
II. liberetur; quodsi divisio exacta eorum fit difficilis, oportet ut quid
* glandis etiam deglubas, fimul et præputii. Id vero, fiat quoniam præ-
putium, quia tenue eſt, tenuitatis ſuæ cauſa, ſæpe ſubito tunica ejus
perforatur. Tum ſepara inter præputium et glandem, cum lacinia lini
tenui, jam aqua frigida immerſa, ne amplius cohæreant, deinde curato
cum vino auſtero ſtyptico, donec conſolidetur. Si voluerit D. O. M.

SECTIO
LVI.

SECTIO QUINQUAGESIMA SEPTIMA. De Puerorum Purificatione, et
Curatione eorum quæ accident illis, ab erroribus in circumſione.

SECTIO
LVII.

ILLA quidem non eſt alia res quam divisio continui, sicut reliqua
vulnera; atqui cum fit ex opere noſtro, ſponte et voluntate noſ-
tra, et in pueris præcipue uſitata, oportet ut in illa deſignemus ope-
rationem præſtantiorem, et viam faciliorem ducentem ad ſalutem.
Dico igitur, antiquos in ullis eorum libris circumſionis non memi-
niſe, quoniam illa in eorum religionibus non uſurpata fuit: ea vero eſt
res, quam experientia acquiſivimus. Ipſe equidem obſervavi, quod
vulgus artificum et tonſores purificatione utuntur cum novacula et
forſicibus; utuntur etiam † digitali ſutorum, et ligamine cum filo, et
incifione cum † ungue. Omnes has methodos ipſe olim tentavi; et non
meliorem inveni quam purificatio cum forſicibus, et cum filo ligamine.
Purificatio enim, cum novacula quando peragitur, ſæpe eam effugit cutis.
Cutis etenim præputii duas habet tunicas, et ſæpe inciditur cutis ſu-
perior, et inferior eſt ſuperſtes, adeoque ad aliam coactus es inciſio-
nem, et ſuperfluum dolorem. Et purificatio ‡ cum digitali quando
fiat, non in illa ſecurus es, ab incifione apicis penis, quoniam ille § ſæpe
in foramen ejus intrabit. Cum ungue etiam purificatio ** eſt: ſæpe
enim ferrum fallit, et operatio tua corruſpitur; vel cutis pueri eſt
natura brevis; ſæpe etiam hujusmodi naſcuntur, qui purificatione
non egent; id ego olim vidi.

* Ex capite Virgæ et ex præputio.

|| Ungula.

† Arab. Alſelcati, النكاة proprie ſignificat. orbiculum ſuſi muliebris.

‡ Alſecati. Id eſt digitalis quo utuntur ſutores. 1532.

§ Periculum eſt ne inſret in foramen ejus. 1541.

** Hoc eſt utile quod vitantur incommoda, quæ a ferro ſolent evenire.

M m

( 275 )

LIBER purificationis cum forcipibus et fili ligamine, experientia mihi demon-
travit præstantiam. Forcipes etenim scindunt æqualiter, quoniam
margo forcipis superior, eft sicut margo ejus inferior, et quando ma-
num tuam comprimis, margines duo analogam et proportionalem fa-
ciunt incisionem suam secundum menſuram unam, et in uno tempore;
eritque fili inflatio, forma comprehendens cutim foraminis penis ab
omni parte; cum illa nullus error omnino continget.

Modus vero operationis erit; primo ut æſtimare facias puerum, et
præcipue ſi ex eis fuerit qui intelligunt parumper, te ſolummodo fi-
lum in penis verticem ligaturum: illumque in diem poſteram linquas.
Tum exhilara et lætum fac, cum omni quo poſſis modo, quemque
recipiat intelleſtus ejus; tum inter manus tuas ſiſtas illum in poſitione
erecta, et non ſit ſedens; et occulta forſices in manica tua, vel ſub
pedem tuum, nec pueri oculus in eos cadat omnino, nec in quicquid
inſtrumentorum. Tum apprehendas manu tua apicem virgæ, et
ſuffla in cutem ejus, et ſurſum eleva, donec prodeat caput virgæ;
tum munda eam ab omni ſorditie quæ in eam colligitur. Tum ligato
locum ſignatum cum filo duplicato. Tum ligato parum ſubter eum
ligamine altero: tum prehende cum pollice et digito tuo indice lo-
cum ligaminis inferioris, prehendens bene, et ſcinde inter duo ligami-
na. Tum ſurſum cutim eleva cito, et prodire fac caput virgæ: tum
fine pauliſper fluere ſanguinem, id enim melius erit, et tumorem vetans
apicis virgæ, tunc munda eum panno madido, tum inſperge illi ci-
neres cucurbitæ ſiccatæ uſtæ (id enim omnium quæ expertus ſum
præſtantius eſt) vel pulverem nucum juglandium, is etiam præſtat, et
applica ſuper pulveres ſuperne in linteolum vitellum ovi in aqua ro-
farum decoſti, cum oleo roſarum recenti, bono, contuſum. Illaque
linque in vulnus in diem poſteram. Tum curato reliqua curatione
donec ſanetur. Si voluerit Deus.

Hoc autem eſt forcipum forma ad purificationem maxime commoda;

SECTIO
LVII.

M m 2

( 277 )

LIBER
IL

Sint ſimæ *extremitatibus*, incidentes, nulla in iis curvitas; ſint longæ, tenues, acutæ ad compaginem et articulum ufque; et ſit manubriorum longitudo, longitudini forſicum æqualis. Error autem in purificatione accidens eſt, ut ſæpe invertatur cutis interna, vel pars ejus apud inciſionem. Oportet igitur ut eam extendas ſtatim, cum ungue tuo, antequam intumeſcat locus, et æqualiter incidas eam. Quodſi non potueris cum ungue tuo illam apprehendere, cum hamo illam prehendas, et incidas eam. Quodſi tres dies præterierint, et quid reſtet ſubter caput virgæ inflatum tumeſcens, linquas id donec fedetur tumor calidus, et leniter deglubas, vel abſcindas, uti tibi videtur. Et cautus ſis de vertice penis, id enim ne lædatur. Et curato cum epuloticis vulnus, pulveribus nimirum quos præſcripſimus in *traſtatu de pulveribus. Et ſi incidatur de cute ſuper debitam quantitatem et ſurſum corrugetur, neque id nocebit etiam nocumento magno. Et curato illum illis quæ memoravimus, donec ſanetur. Si voluerit Deus.

SECTIO
LVII.

SECTIO QUINQUAGESIMA OCTAVA. De Curatione Urinæ in veſica retentæ.

SECTIO
LVIII.

URINA in veſica retenta, erit vel ab obſtructione, vel calculo, vel ſanguine concreto, vel ſanie, vel carne germinata, et ſimilibus his. Et quando id curaſti illis quæ memoravimus, remediis nimirum variis in diviſione præſcriptis, nec ab iis liberatur urinæ evakuatio; videriſque illam retineri, ob calculum, qui reſtat in collo veſicæ, oportet equidem, ut ſit æger in genibus decumbens; tunc componas pedes duos ſuper dorfum ejus, et teneat æger ſpiritum ſuum, quantum poterit, tunc enim coactum erit veſicæ collum, calculum retrorsum repellere, et urina liberabitur. Quodſi his quæ diximus non liberatur, et in ægrum negotium eſt vehementius, oportet, ut eductionem ejus moliaris, inſtrumento Catheter nominato, cujus hæc eſt forma;

* In Antidotario ſc.

( 279 )

LIBER Ex argento conficitur; fit vero tenue, glabrum, concavum uti pennæ
II. avis cannula, radii gracilitate, longum quasi spithama et dimidia, in
~ cujus capite eſt infundibulum parvum.

SECTIO
LVIII.

Modus autem urinam per illud attrahendi eſt, ut fumas filum du-
plicatum, cujus extremitati lanam vel goſtypium alligabis, ligatura
valida; immittafque fili extremitatem in catheteris inferius orificium;
et fi quid lanæ ſuperfluum fit forfice abſcindas, adeo ut in cannulam
intrata lana, eam ſicut fibula (Azar) obturet. Tum Catheterem oleo,
vel flore laſtis et ovi albumine illines, et ægrum in ſedem fac ſedere,
et veſicam ejus et penis foramen oleis humidis embroces vel oleo et
aqua tepida; tunc catheterem in urethram leniter immittas donec ad
urethræ radicem pervenerit. Tum caput virgæ ſurſum verſus umbili-
cum fleſte: tum Catheterem trudas inſtrorfum, donec intraverit, et
prope ſedem pervenerit: et tum inferne virgam vertas, et Cathete-
rem in illa: tum trudas illum donec in veſicam advenerit, ſentierit-
que infirmus illum jam in locum vacuum perveniffe. Hoc modo
equidem fiat operatio, quoniam, meatus per quem emittitur urina,
inſleſtitur: deinde filum cum lana pauliſper extende, urina etenim
lanam ſequetur; tum extrahe illam, et urina eſ fundetur, nec defines
facere, Catheterem repetens donec cum illo veſica evacuetur, et æger
juvamen invenerit. Si Deus voluerit.

SECTIO QUINQUAGESIMA NONA. De Modo Veficæ Liquorem
Syringa infundendi, et de forma inſtrumentorum ad hoc idoneorum,

SECTIO
LIX.

QUANDO in veſica accidit ulcus, vel in ea coagulatur ſanguis,
vel ſanies in ea retinetur, volueriſque in eam, aquam vel remedia
infundere, hoc fiat ope inſtrumenti, Syringa nominati, et hæc eſt forma
ejus;

( 281 )

LIBER
II.

Extremitas equidem eſt paululum coarſtata. In ea ſunt duo fora-
mina ab uno latere, ab altero unum ſicut vides, et concavitatis locus
eſt in quo eſt embolus, ſit vero iſtius magnitudinis, ut illam impleat
abſque additione, adeo ut cum illo quid humidi attraxeris, attraſtum
ſit; et quando cum illo trudas, impellatur in diſtans, ſicuti factum
eſt in Syphonibus bellicis, quibus projicitur Naptha in præliis navalibus.*

Quando igitur volueris humiditatem expellere in diſtans, attrahe
furſum embolum, humiditas enim in cavitatem Syringæ attrahetur.
Tum extremitatem ejus introducas in foraminis apicem, uti de Ca-
there præſcripſimus, tum cum illo embolo iſtam extrudas humiditatem,
quæ iſtatim in veſicam vadet, adeo ut æger introitum ejus percipiat.

Hæc etiam eſt forma Syphonis parvi ſubtilis, quo veſicæ injecſio fiat;

Vel ex argento vel oricalco conficitur. Pars ejus ſuperior
infundibulo parvo ſimilis eſt, et ſubter illud eſt gremium, ubi ca-
dat funiculus ligaturæ. Tum ſumas veſicam arietis cui includas
humiditatem qua vis veſicam colluere, tum ligatura valida cum filo
duplicato ligato inter duo gremia, eamque humiditatem parum ſuper
ignem tepeſfacias, tum immittas Syphonis extremitatem in apicem fo-
raminis virgæ: tum manum tuam in veſicam cui ineſt humiditas,
ſtringas ſtrictura decenti donec ſentiat æger iſtam humiditatem in ve-
ſicam ſuam intraſſe. Quodſi veſica non adfuerit tibi, ſumas fruſtum
pergameni, ex quo circulum facias, illudque perfores per totam cir-
cumferentiam circuli: tum immittas filum ſatis firmum in illa foramina
circumferentiæ, tum circulum colligas, ut colligitur ‡ folliculus, poſt-
quam poſueris in illum, id quod velis humiditatum, et oleorum, et
aquæ; tum ligato illum ad inſtrumentum, et cum eo facias ut feciſt
cum veſica. Si voluerit Deus Opt. Max.

SECTIO
LIX.

* Hinc patet, IGNEM GRÆCUM tandem tempore Albucaſis, inter Arabes et Mauros, vulgo notum ſuiffe; pariterque inſtrumentum cujus ope projectus erat in hoſtes. Mirandum ſane videbitur, adeo periiffe famam inventi tam exitialis, ut quid fuerat Græcus ignis, nunc dierum nec certo conſtet. At pulvis pyrius tandem inventus, alterius abolevit ufum; imo memoriam ejus etiam propemodum delevit. (فطراة) Naphtham vocat Albucaſis — Naphthæ meminit Plutarchus in vita Alexandri magni — Inter recentiores, de Naphtha multa habet Kœmpfer, in Amænitatibus exóticis. De igne Græco, omnium, quos vidi, optimus differuit, Nobilifimus Comes Lyttleton, in vita Henrici ſecundi, 4to. Vol. 2. pag. 163—165. † Alſophratu. 1532.

N n

( 283 )

LIBER
II.

SECTIO SEXAGESIMA. De Calculi Extraſtione.

OLIM in * divifione recensuimus ſpecies calculi, et earum cum medicinis curationem. Dixi etiam differentiam calculi in renibus generati, ab eo qui in veſica generatur. Earumque ſigna omnia. Calculum etiam memoravi, in quem cadit operatio per manum et incifionem. Is vero eſt calculus in veſica generatus præcipue, et qui in urethra infixus eſt. Ego vero tibi deſcripturus ſum, explicando dilucide, et cum brevitate.

Dico igitur quod calculus in veſica generatus, plerumque accidit pueris. Ex hujus autem ſignis eſt, quod urina ex veſica ejicitur, tenuitate ſua ſimilis aquæ, apparetque in ea arena; et confricat infirmus virgam ſuam et contrectat. Et ſæpe demiſſa pendet, tum erigitur, et prodit ſimul anus in plurimis eorum.

Puerorum ſanatio, qui quatuordecim annos nondum attigerunt, eſt facilis. Difficilis autem eſt ſenum curatio: at juvenum, media eſt inter hos. Ille porro cujus calculus major eſt, curationem faciliorem habebit; cui parvus eſt, huic contrario. Quando igitur ad curationem accedimus, Oportet primo, ut infirmus enemate injecto in alvum, ab omni inteſtinorum ſtercore liberetur: ea etenim aliquando calculi inventionem prohibent, quando quæritur. Tunc ſumatur infirmus per pedes ſuos, et concutiatur, quaſſeturque deorſum, ut deſcendat calculus in collum veſicæ: vel ab loco ſublimi defiliat vices aliquot. Deinde ſedere facias eum inter manus tuas erectum, manibus ſuis ſubter coxas ſuas, ut fit veſica tota deorſum vergens. Tunc inveſtiga eum, et extrinſecus palpato. Quodſi perceperis calculum in ‡ loco, tunc feſtina eo tempore et incide in illum. Quodſi non † cadat ſubter taſtum tuum omnino, oportet equidem, ut cum oleo inungas digitum indicem manus tuæ ſiniftræ, ſi patiens fit puer; vel digitum medium, ſi fit juvenis plenæ ætatis, et in anum ejus intromittas, et de calculo

SECTIO
LX.

* Alfaharav. fol. 94. Cap. XI.

‡ In ſpatio. 1500—1532.

† Non cadat. 1532.

Nn2

( 285 )

LIBER inveſtiges eum, donec cum jam ſub digitum tuum cadat, dimoveas
SECTIO
II.
LX.
illum paulatim ad collum veſicæ. Tum comprimas in illum cum
digito tuo, trudaſque extrorfum, ad illum locum quem velis incidere.
Et miniftro præcipias ut veſicam cum manu ſua premat. Aliique
præcipias miniftro, ut cum manu ſua dextra teſticulos extendat ad ſu-
periora, et manu ſua altera, extendat cutim quæ eſt ſubter teſticulo-
rum regionem, a loco ubi futura eſt inciſio. Tum tu ſumas ſcalpel-
lum utrinque acutum, cujus hæc eſt figura;

Et incidas in interſtitio quod eſt inter anum et teſticulos non in medio,
fed ad latus ſiniftræ clunis; et ſit ſectio ſuper ipſum calculum: (in
ano reſtet digitus tuus) et tu premendo adigas *calculum* extrorfum. Et fiat
ſectio tranſverſa, ut ſit ſectio externe ampla, interne arcta, ad eam
mensuram ut exeat calculus ex eo; non major ſit. Sæpe quidem
digitus qui eſt in ano, premendo adigit calculus apud ſectionem,
et exit abſque difficultate. Scias porro quod ex calculis aliquando ſunt
quidam, in quibus ſunt anguli et prominentiæ, et exitus eorum eſt
propter hæc difficilis. Et ex iis ſunt glabri glandibus ſimiles, et
rotundi, et exitus eorum eſt facilis. Ex iis autem quibus ſunt anguli
et prominentiæ in his equidem in inciſione addas paululum. Quodſi
ita non egrediatur, oportet ut folertiam in illum adhibeas. Nimirum
in illum ſtringas cum geſti, (forcipe) reſte facto, ſit extremitas ejus
ſicut lima, ut in calculum firmiter conſtringat, et non evadat ab eo:
vel introducas ſubter eum inſtrumentum ſubtile, extremitate incur-
vum. Quodſi ita calculum extrahere non poſlis, amplia parum per-
forationem. Et ſi ſanguinis quid prodierit, ſiſte illud cum (zegi)
calcantho. Si vero calculi plures ſint, prius trudas eorum majorem
in os Veſicæ: dein ſeca in illum: tum trudas minorem poſtea: et
eodem modo facias, ſi plures ſint quam duo. Quodſi magnus ſit
valde calculus, equidem inſipientia eſt, ut tu ſeces ſuper illum inci-

( 287 )

LIBER sione magna. Accidet enim infirmo unum ex his; vel ut moriatur, vel ut eveniat illi urinæ diffillatio perennis, quoniam locus ifte non consolidabitur omnino. Conare igitur folerter, ut trudatur donec prodeat; vel molire illum forcipibus frangere, donec frustulatim eum extrahas. Quando igitur operationem tuam absolveris, vulnus impleas thure, et aloe, et sanguine draconis, et liges illud, superque illud fit pannus in oleo olivarum et vino imbutus; vel oleo rofato et aqua frigida, ut fedetur tumor calidus. Æger in cervicem jaceat supinus, et ne solvantur ligaturæ ante diem tertiam; et quando solvantur, foveatur locus cum aqua et oleo multo. Dein curato illum cum unguento Diaphænico, et Basiilico, donec fanetur.

Atque si in vulnere accidat calidus tunor, vel tumor calidus acceſ-
forius, vel corroſio, et similia his uti si coaguletur ſanguis in veſica,
et urina ex illo prohibeatur, id autem innoteſcet ab exitu ſanguinis
cum urina, intromitte vulneri digitum tuum et iſtum exime ſangui-
nem; ille enim si maneat, corruptionem et putredinem affert veſicæ.
Tum collue vulnus aqua et aceto, et ſale, et excipe omni hujusmodi
curationis ſpecie, donec fanetur.

Oportet etiam in omnibus curationis horis, ut ligentur et invicem
adducantur coxæ propter medica menta quæ loco applicantur.
Quod si calculus parvus fit, poſitufque fit in meatu fiſtulæ urinariæ,
in eoque figatur, prohibeatque urinam ab exitu, equidem curato-
illum illis quæ præſcripſimus, antequam ad ſectionem perveneris;
fæpiffime enim ea ſufficit curatio, abſque ſectione. Hoc etiam ali-
quando expertus ſum, nimirum ut fumatur perforatorium ex chalybe
præſtanti damasceno; fit ad hanc formam;

SECTIO
LX.

*Vide figuram pag. 157, quæ eadem est.*

( 289 )

LIBER triangulare fit, ad extremitatem acutum, in ligno infixum. Dein
fumas filum, et cum illo ligato virgam † subter calculum, ne forte in
vesicam calculus revertat. Deinde intromittas ferrum perforans
(terebram) cum lenitate in penis foramen donec ferrum perforans ad
ipsum calculum pervenerit; et terebram cum manu tua revolve in
ipsum calculum paulatim, paulatim, et tu conator perforationem
ejus, donec illum calculum penetraveris per alterum latus. Equidem
urina illico liberata erit. Deinde cum manu tua conftringe reliquias
calculi, ab exteriori parte virgæ, illæ etenim perforatæ sunt, et cum
urina educentur: et fanatus erit æger; fi voluerit deus excelfus.

Quodsi hæcce curatio pro votis tuis non succedat propter impedi-
menta quædam suceffum prohibentia; tum ligato filum subter cal-
culum, atque aliud filum supra calculum: dein fecato super calculum,
in ipfa virga, inter duas ligaturas, adeoque exime illum, deinde solve
ligaturas, et congelatum sanguinem qui in vulnere fuerit, abfterge.
Atqui ligamentum subter calculum cum filo erit neceffarium, ne
redeat calculus in vesicam: et ligamentum aliud etiam deſuper eum,
adeo et quando solvatur illud filum, poſtquam calculus eximitur,
redeat cutis ad locum ſuum et cooperiat vulnus. Eaque de cauſa ne-
ceffarium erit tibi, quando filum ligaveris ſuperius, ut cutim pauliſper
ſurſum eleves, ut quando opus abſolvisti redeat, et cooperiat vulnus,
ficat diximus. Si voluerit deus.

SECTIO
LX.

SECTIO SEXAGESIMA PRIMA. De Extraſtione calculi ex Mulieribus.

RARISSIME quidem in mulieribus generatur calculus. Quodsi
in aliqua mulierum acciderit, equidem curatio ejus erit difficilis,
et multis de caufis prohibebitur. Una cauſa eſt, mulierem ſæpe eſſe
virginem. Secunda vero eſt, quod tu non invenies mulierem, quæ
ſeipſam medico detegat, quando illa eſt caſta et pudica, ‡ vel marito
nupta. Tertia vero cauſa eſt, quod tu non invenies mulierem in hac

† Inter calculum et vesicam, i. e. تحت uterque MS habet. An potius فوق?

‡ Vel marito nupta — الْخَارِمُ — دویٌّٰLA FERVATAS, et uni Domino ſacras.

SECTIO
LXI.

Oo

( 291 )

LIBER arte bene instruètam, præcipue in arte manus (Chirurgia.) Quarto
II. vero, quod locus sectionis supeſ calculationum in mulieribus diſtans ſit a
loco calculi, adeoque ſectio debet eſſe profunda; atqui in illa erit
periculum. Quodſi neceſſitate ad hoc vocatus ſis, oportet ut ſumas
mulierem medicam præſtantem; (iſtæ vero raro invenientur, equidem
admodum raræ ſunt) ſi ergo tali privatus ſis, quæras medicum
pudicum, et ſubtilem in hac arte, et eum comitetur mulier obſtetrix
perita in rebus mulierum: vel mulier in ſecretis quibusdam hujus artis
a te initiata ſit. Eam habeas comitem jubeaſque facere omnia illa quæ
præſcripſeris, primo in calculo inveſtigando: et ſi viderit patientem
virginem eſſe, oportet ut introducat digitum in anum ejus, et cal-
culum inveſtiget, quodſi illum invenerit, ſub digito ſuo comprimat
eum. Tum illi jubeto, in illum incidere. Quodſi patiens non fuerit
virgo intaſta. ſed virum paſſa, tunc jubeas obſtetricem, introducere
digitum ſuum in vulvam ægrotæ, et inveſtigare calculum, poſtquam
manum ſuam ſinſtram ſuper veſicam impoſuerit, compreſſeritque eam
compeſſione valida. Et ſi calculum invenerit oportet ut gradatim
illum depellat ab ore veſicæ deorsum cum ſumma poteſtate ſua donec
cum illo pervenerit ad radicem coxæ. Tum ſuper illum ſecet e re-
gione medii pudendi juxta radicem coxæ, ex quocunque latere illi
obvenerit, et perceperit calculum, in illa regione. Digitus ejus vero
a calculo non amoveatur, ſubter eum, et comprimens illum. Sit etiam
inciſio parva primo. Tum introducat radium in illam parvam
inciſionem, et calculum cum invenerit, inciſionem augebit, adeo ut
fatis ampla fiat, ex qua calculus extrahatur.

Scias autem ſpecies calculorum multas eſſe. Ex illis etenim ſunt
parvus, et magnus; glaber, et aſper, longus, et rotundus, vel tribus
ramis præditus. Scias igitur eorum ſpecies varias, ut adeo propoſitum
tuum attingas. Et ſi ſanguinis fluxus adſit incommodus, inſperge
loco calcanthum tritum et illud horæ unius ſpatio retine, donec ſiſtatur
ſanguis, tum ad opus tuum redi, donec calculus eximatur. Fac etiam
ut tibi ad manum ſint parata instrumenta quæ in calculi in viris

SECTIO
LXI.

002

( 295 )

LIBER
IL.
Quodsi fuerit humiditas in tunica illi peculiari, tumor erit rotundus ex latere teſticuli, et abhinc imaginatur ſecum homo, illum aliud eſſe ovum, ſive teſticulum.

Et si fuerit humiditas inter cutim ſcroti et membranam albam tum quidem illa ſub ſenſum cadet.

Quando vero volueris ſcire colorem humiditatis, tumorem experire cum intromiſſorio quadrato, cujus figura ante deſcripta eſt. Et ex ea quæ exit, ſcias colorem humiditatis in illo contentæ. Si voluerit Deus.

Quando ad curationem cum ferro accedimus, oportet, ut prius æger jubeatur, ſanguinem detrahere, ſi fieri poteſt, et videris corpus ejus eſſe plethoricum. Dein in dorfum ejus parum elevatus jaceat. Et ſubter illum ſupponantur multæ laceræ veſtes. Tum tu ſedeas ad ſiniftram ejus, et præcipias miniftro ut ſedeat ad dextram ejus, exten-datque virgam ejus ad unum duorum laterum cutis teſticulorum, et ad regionem rugarum ventris. Tum ſumas ſcalpellum latum, et ſcindas cutim teſticulorum ex medio in longitudine, prope pectinem. Et fiat ſectio in linea reſta parallela lineæ quæ dividit cutim teſticulorum, do-nec ad membranam albam continentem perveneris; et illam deglubas, caveas autem ne illam ſeces. Sit vero excoriationi tua qua illam deglu-bis ex illo latere ubi ovo plurimum adhæret, fiatque excoriationi, ſum-ma diligentia, exquiſita, et exacta; prout tibi fit poſſible. Deinde perforetur membrana aqua referta, perforatione ampla, ex extrahatur omnis aqua. Tum ſepera inter duo labia inciſionis cum hamis, et membranam ſurſum extendas; et ne tangas cutim teſticulorum continentem: et ſeces membranam quo modo ſectio ejus poſſi-bilis fit, vel totam, vel fruſtulatim, et præcipue latus ejus ſub-tile. Etenim tu, ſi non ſummam diligentiam in ſecando illam ad-hibeas, non eris de aqua ſecurus quin redeat. Quodſi extra prodeat ovum ex cute ſua in tempore operationis tuæ, equidem quando mem-branæ inciſionem abſolvifti, reducas illud. Deinde collige duo labia

SECTIO
LXII.

( 299 )

LIBER tates super duas coxas inferius, et duæ reliquæ extremitates super
II. inguina, et colligatur tota strictura in ligatura femoralium.

SECTIO
LXII.

Quandoque etiam arte tractatur hæc Hernia per uſtionem loco incifionis cum ferro. Illa erit autem, fi cauterium fumatur cultellare subtile quocum cutis teſticulorum incidatur, id vero fit candens, uti antea præſcripſimus, donec membrana alba continens aquam denudetur. Et tum accipe cauterium alterum, ad hanc formam;

Vide Figuram pag. 35, quæ eadem eſt.

Illud autem ſimile eſt Græcæ literæ TAU. Deinde perfora cum illo hanc membranam. Et illud candens fit, adeo ut extrahatur humiditas omnis, dein hamis extendatur membrana, et deglubatur cauterio tunica continens, incidafque illam ad rationem qua tibi eſt poſſible donec illam penitus totam eradicaveris. Ab ovo (teſticulo ſc.) caveas autem, ne illud ignis tangat.

Scias autem hanc operationem eſſe, et ab hæmorrhagiæ metu magis
remotam, et præſtantiorem operatione per incifionem. At fi in tem-
pore incifionis vel in tempore uſtionis tibi impedimento fit tumor
calidus, vel hæmorrhagia, vel aliud quid, oportet illi impedimento,
curatione iſti convenienti mederi, ſecundum illa quæ ante dicta funt.
Si Deus voluerit.

Quodſi æger fit timidus, nec hujusce operationis patiens, propter
fæditatem ejus, adhibeas equidem perforationem uti nos deſcripſimus;
id eſt. Quando certis tibi conſtat indiciis quod hernia eſt aquofa,
equidem oportet ut æger ſedere jubeatur ſuper ſedem elevatam, deinde
tumor in parte ejus inferiori ſcalpello lato perforetur. Fiatque perfo-
ratio ſecundum longitudinem corporis. Et fit apertio ampla, adeo ut

P p 2

( 301 )

LIBER effluat Aqua tota. Dein in locum impone goſſypium, et liga illud, et dimitte illud, ut abſorbeat reliquias aquæ, dein cura donec fanetur vulnus. Quodſi exitus aquæ, quando perforatio facta eſt deficit, id fit cauſa tunicæ albæ, quæ in os vulneris decidit, et exitum aquæ prohibet. Et tunc quidem oportet ut intromittas in vulnus vel pen- nam, vel inſtrumentum quo ex hydropicis aqua extrahi folet, ante deſcriptum, vel augeatur parum vulneris apertura.

Scias autem, quod aqua poſt ſex menſes vel circiter, aliquando
redit et colligitur. Et quando revertit, equidem eadem arte perforetur.
Ita æger etenim procraſtinabit dies ſuos ſi voluerit Deus.

SECTIO SEXAGESIMA TERTIA. De Inciſione ſuper Her-
niam carnoſam, et Curatione ejus.

SECTIO
LXIII.

SCIAS, quod inciſio ſuper hanc herniam habet eventum in-
certum, quique in multis diſpoſitionibus ad exitium ducit: et
propterea mihi viſum eſt illam omittere, * atque salutem ejus ægri ſc.
tueri. Modum vero operationis memorabo in illa, et ſpecies tumoris.

Dico igitur plures aliquando oriri tumores in corporibus iftis ex
quibus teſticuli compoſiti ſunt, vel ex ſuperfluitate acri in teſticulos
aſſuente, vel ex iſtu. Eſt autem color tumoris, ſecundum colorem
corporis, et non invenitur in illo dolor. Tumor autem erit durus-
Sæpe etiam tumor eſt petroſus. Coloris ſuſci, nec ſenſum habet.
quandoque etiam erit ex arteriarum nodatione, et inflatione earum,
ut antea memoratum eſt, vel ex inflatione arteriarum, equidem
noſcitur ille per diſperſionem tumoris quando illum digitis tuis
comprimis. Et non oportet illum traſtare omnino.

* Vifum eſt mihi illam omittere, cum valetudine ſua, i. e. ut Guido de Cauliac. pag. 415. — ſufficit tales præſervare cum Medicinis et dimittere, eos vivere eum ſua claudicatione.

i. e. Dicit Librarius hujus Apographi deſcriptor, Ben Fadhl'Allah, Chirurgus, cui Deus condonet, " Vinum evitandum eſt, ſumma prohibitione vetitum, minime lici- " tum nobis erit, vel illo uti, vel potui dare, cuicunque fit ex fidelibus, qui Librum " (Alcoranum ſc.) et Sonnam ſequitur."

( 303 )

LIBER II.
Ille etiam qui ex venæ inflatione oritur equidem dispergitur aliquid ex eo quando comprimis illum cum digitis tuis. Et hæc ſpecies, aliquando ſuper illam ſecare poſſibile eſt. Et ſuper reliquas carnes. Id erit, ſi ſecueris cutim teſticulorum, deinde ovum ad ſuperiora extendas et ex tunica alba illud extrahas, et ſuſpenſorium a vaſis liberes, et vaſa ligabis, et ſuſpenſorium ſecabis poſtquam illud liberaveris ab omni latere ex lateribus ovi. Quodſi acciderit quod ovum jam cum iſtis carnibus quæ generatæ funt, conſolidatum fit, oportebit equidem, ut ovum ipſum extrahas et abſcindas.

SECTIO LXIII.

Quodſi iſta conſolidatio fuerit inter quid tunicarum; vel inter id ſpatium quod eſt inter vaſa, tum oportebit, ut integram iſtam conſolidationem liberes, illamque abſcindas inciſione rotunda. Quodſi fuerit carnis germinatio in loco adhærentiæ, qui eſt retro, oportebit equidem, ut ea omnis exſcindatur et ovum extrahas, uti diximus. Et quando abſoluta eſt tua operatio, infercias vulnus cum lana in olco roſarum madeſacta et vino. Deinde curato illud cum reliqua curatione, donec ſanetur. Si Deus voluerit.

SECTIO SEXAGESIMA QUARTA.
De Cura Herniæ quæ eſt cum varice.

SECTIO LXIV.

Varix eſt tumor involutus quibusdam involutionibus uvarum reemo ſimilis, cum reſolutione teſticulorum; et difficilis eſt ægro motus, et exercitium, et ambulatio. In curatione vero hujus morbi eſt periculum dubiusque eventus, cognata illis quæ ante memorata funt. Nihilominus oportet ut deſcribamus operationem in illa, uti operatum eſt ab antiquis.

Dico igitur, quod oportet ut ſedere facias ægrum ſuper ſedem elevatam. Dein detrudas ſuſpenſorium teſticulorum ad infra. Tum

i. e. Dicit Librarius Fadhl Allah, cui condonet Deus, Vinum impurum eſt, ſumma prohibitione vetitum, nequaquam admittendus ejus ufus: neque propinandum eſt iis vinum, qui ex fidelibus funt, qui ſequuntur Librum, et Sonnam. Koranum f.

( 307 )

LIBER II.
Quandoque cum intestino exit etiam omentum, et hæc Hernia non-
minatur intestinalis et omenti. Quandoque eſt cum flatu. Quandoque
etiam cum intestino descendunt fæces, et ibi detinentur, et ex hac
venit ægro pernicies; etenim accidit dolor contumax, et ſtrepitus,
præcipue quando premitur.

In curatione ſpecierum hujus morbi cum ferro eſt periculum, opor-
tet ergo cavere ne in illud cadas.

Modus operationis autem eſt, ut jubeas ægro ut manu ſua intesti-
num reducat intra alvum ſuam, ſi obediverit redire. Tum jaceat in
cervicem ſuam inter manus tuas, et elevet crura ſua et extendas cutim
quæ ſequitur inguina ſurſum, et ſcindas cutim teſticulorum omnem
in longitudine, dein figas in labia vulneris hamos quibus opus ſit ut
illis aperiatur incifio. Et ſit incifio ea quantitate ut poffit ovum
ex illa exire. Dein deglubas membranas quæ ſunt ſubter cutim teſti-
culorum, adeo ut membrana alba ex omni parte denudetur: et tunc
intromittas digitum indicem tuum in id quod ſequitur ovum, in id
quod eſt inter membranam albam quæ eſt ſubter cutim ovi, et inter
membranam ſecundam, et libera cum eo adhærentiam quæ eſt a parte
poſteriori ovi: tum conduplica introrsum cum dextra tua manu,
cutim teſticulorum, et ſimul extende ad ſuperiora membranam albam
cum manu tua ſiniftra, et eleva ovum ad ſuperiora, et tu libera ad-
hærentiam quæ a retro ovi eſt. Tum conduplica cum manu tua
dextera cutim teſticulorum introrsum, et ſimul extende membranam
albam ſurſum cum manu ſiniftra: et ſurſum ovum atolle, et tu libera
adhærentiam quæ a tergo eſt liberatione perfecta. Et cum digito tuo
ſcrutare, ne ſit ibi quid intestini in membrana alba dnra involutum.
Quodſi quid illius inveneris, equidem intrudas illud in ventrem
deorſum. Dein ſumas acum in qua eſt filum crasſum ex decem filis
conduplicatum, et intromittas illam prope extremum membranæ quæ
eſt ſubter cutim teſticulorum quæ ſequitur ſiffuram tum incide extre-
mitates conduplicatas fili, donec ſint quatuor fila, tantum compone
partem unam eorum ſuper alteram in forma crucis, et cum illis ligabis

SECTIO
LXV.

Qq 2

( 309 )

LIBER membranam quæ diximus eſſe ſubter cutim teſticulorum ligamento
II. forti a duobus lateribus, tum etiam involve extremitates filorum et
liga illas ligatura forti adeo ut non poſſit ex vafis quæ illos nutriunt,
ad illos quid ſanguinis dimitti, ne ab hoc accidat tumor calidus.

Fiat etiam ſecunda ligatura extra ligaturam primam, ab illa diſtans
paulo minus quam duo digiti. Et poſt has duas ligaturas, linquas ex
membrana quæ eſt ſubter cutim teſticulorum quantitatem magnitudinis
digiti, et reſiduum omne ejus rotunditate incidas, et cum eo ovum
etiam auferas. Deinde incidas inferiori parte cutis teſticulorum inciſi-
onem, ut ex ea eſſuat ſanguis et ſanies, ut in prædictis mandavimns.
Tum adhibeatur lana carminata in oleo madefaſta, et in vulnus ap-
plicetur, adhibeantur etiam ligaturæ quas præſcripſimus. (Quandoque
etiam uritnr membrana alba de qua diximus, poſt inciſionem ejus, ad
fluxum ſanguinis præcavendum; is etenim accidit ſæpius.) Et liga-
turæ relinquantur, donec ſponte decidant. Quodſi tarde deciderint,
embrocatio fiat ex aqua calida, et ponatur ſuper illas id quod diximus.
Dein curetur vulnus reliqua vulnerum curatione, donec ſanetur. Si
voluerit Deus.

SECTIO SEXAGESIMA SEXTA. De Hernia flatulenta.

NUNQUAM vidi vel unum, qui in animum ſuum induxerat,
hujus herniæ curam cum ferro conari. Antiqui vero dixerunt,
eam fieri debere eodem modo quo herniæ cum varice: id eſt, ut liges
vafa poſt inciſionem ſuper ea, cum lenitate, inferius. Deinde incidas
in medio et cures tumorem illis quæ illum apertum ſervent, donec
decidant vafa. Et curabis vulnus ad modum quem memoravimus
donec ſanetur. Si voluerit Deus excelfus.

SECTIO SEXAGESIMA SEPTIMA. De Curatione Rupturæ, quæ eſt in inguine.

QUANDOQUE accidit ruptura in inguine ficut diximus. Et
locus eſt prominens, et non deſcendit ad teſticulos pars aliqua
inteſtini.

SECTIO
LXV.

SECTIO
LXVI.

SECTIO
LXVII.

( 311 )

LIBER
II.
~~

Vel si descendat, ea erit parva quidem pars, et redit in omnibus horis. Atqui si tempus in ea prolongetur, perducet ad effuram, effuram nimirum in membrana, adeo ut descendat intestinum vel omentum in membrana. Ex membranæ extensione oritur; quæ dein relaxatur, et tumet locus, et eminet.

SECTIO
LXVII.

Cura ejus autem erit uſtione, antea deſcripta.

Quandoque etiam ferro curatur ad hunc modum. Is eſt, ut æger
in dorfum ſuum decumbat inter manus tuas. Tum incidas locum
rupturæ tumentem, eminentem, inciſione per latitudinem, ad quan-
titatem trium digitorum: deinde firmiter conſtringe ‡membranas quæ
ſunt ſubter cutim, adeo ut denudetur membrana alba quæ eſt ſubter
cutim quæ ſequitur eam. Et ſume radium ponaſque ſuper locum
eminentem membranæ, et illum comprimas ad profundum ventris ;
tum conſuas duo loca eminentia ſuper extremitatem radii: et con-
junge cum futura unum eorum ad alterum. Deinde extrahe extre-
mitatem radii, et ne incidas membranam omnino, neque tangas ovum
neque quid aliud, uti te docui in curatione herniæ aquoſæ. Tum
curato curatione vulnerum. Et quando dividuntur, ſua ſponte fila,
exime illa, et vulnus religato, donec conſolidetur. Etenim contra-
hetur membrana, nec eminebit iterum ruptura. Si voluerit Deus.

Cauterium vero eſt in hoc loco præſtantius. Eſt etenim ſaluti pro-
pinqius. Si Deus voluerit.

SECTIO SEXAGESIMA OCTAVA. De Relaxatione cutis Teſticulorum.

SÆPE in quibusdam hominibus relaxatur abſque relaxatione
carnium quæ intra illam ſunt. Et aſpectus ejus eſt fædus.

SECTIO
LXVIII.

Oportet igitur illum qui curam ejus conatur, ut ægrum in dorfum
ejus faciat decumbere et amputet omnem cutim istam quæ relaxatur
ſuper cutem craffiorem. Deinde conjungat duo labia cum futura.

‡ AlSifaket. 1500—1532.

( 313 )

LIBER II.
Et si malueris, primo confuas superfluitatem cutis relaxatæ cum
tribus vel quatuor futuris; adeoque fecurus de illis fias. Tum ab-
scindas id quod eſt inter futuras. Tum curato curatione reliquorum
vulnerum, donec fanetur, et decidant fila. Si voluerit Deus.

SECTIO SEXAGESIMA NONA. De Caſtratione.

EQUIDEM caſtratio in religione nostra vetita eſt. Adeoque mihi licitum eſset, illam non memoraffe in hoc meo libro. Eam vero memoro nihilominus propter duas cauſas. Quarum una eſt, ut fit in ſcientia medici quando de illa rogatus eſt, atque ſciat curationem ille cui is caſus eſſe curæ acciderit. Altera vero cauſa eſt, nos ali- quando ad caſtrationem quorundam animalium impelli, propter emo- lumentum noſtrum, uti arietum et hircorum et felium, et ſimilium ex animalibus. Dico igitur caſtrationem duos ad modus fieri, nimirum vel per attritionem, vel ſiffuram et ſectionem.

Illius quæ per attritionem perficitur operatio eſt, ut federe facias animal in aqua calida, donec relaxentur teſtes ejus, et molles ſiant, et pendeant. Tum cum manu tua illos atteras, donec refolvantur nec ad taſtum amplius manifesti ſint.

Quoad caſtrationem vero per ſiffuram et incifionem: in illa oportet ut animal teneatur, et prematur cutis teſticulorum ejus cum manu ſiniftra. Tum ligetur ſuspenſorium, et incidatur ſuper utrumque ovum incifio una, adeo ut prodeant duo ova, ea igitur ambo exſcindas poſt- quam ambo deglubiſti, et ne linquas ſuper illa quid ex membranis, præter membranam tenuem quæ eſt ſuper vaſa.

Hac autem caſtrationis ſpecies, melior eſt illa quæ attritione perſi- citur: attritio etenim ſæpe reliquias teſticulorum relinquit, adeoque coitum animal concupiſcit. Deinde curato vulnus donec fanetur. Si voluerit Deus excelſus.

SECTIO
LXIX.

R r

( 315 )

LIBER
II.

SECTIO SEPTUAGESIMA. De Curatione Hermophroditi.

HERMAPHRODITUS ex viris eſt ad duas ſpecies una earum eſt, quod appareat in eo quod ſequitur virgam ſpatio, vel in cute ſcroti quæ teſticulos inveſtit, ſimilitudo, quafi pudendum eſset muliebre, in qua ſunt crines. Aliquando eſſluit urina etiam, ex illa quæ eſt in cute ſcroti.

In ſœminis etiam eſt una ſpecies: eſt etenim mulieris pudendum
magnum valde, ſupra pectinem penis eſt, ſicut pudendum viri. Ni-
mirum in hac ſpecie, ſunt corpora valde parva, cruda extra germinan-
tia, quorum unum eſt ſicut virga viri, et duo altera ſicut teſticuli.

Curatio autem harum trium ſpecierum, duarum ſcilicet in viris, et unius ſpeciei in ſœminis, hæc eſt: Oportet nimirum ut abſcindantur iflæ carnes addititiæ adeo ut veſtigium earum obliteretur, dein curentur curatione reliquorum vulnerum donec ſanentur. Si Deus voluerit.

Quoad ſpeciem illam ſecundam in viris, ubi excurrit urina, illam nimirum quæ eſt in cute teſticulorum; equidem in illa nec eſt opera-tio, neque eſt in illa curatio.

SECTIO SEPTUAGESIMA PRIMA. De Curatione incifſonis caruncu-larum, et carnium excreſcentium in pudendo muliebri.

CARUNCULA ſæpe rei naturali addita eſt, adeo ut deformis
fæduſque ſit aspectus ejus. In quibusdam etiam aliquando
mulieribus adeo augetur ut ſimilis virorum virgæ arrigitur, et ad coitum
inclinat.

Oportet igitur ut ſuperfluitatem carunculæ teneas manu tua, vel
hamo, et abſcindas illam; ne vero in ſecando nimis progrediaris, præ-

SECTIO
LXX.

SECTIO
LXXI.

R r 2

( 319 )

LIBER

II.

Quodsi ex carne germinata fiat obstruEtio, hamo adhæreat, et abſcinde illam: et tibi præſto ſint remedia, quæ hæmorrhagiam fine ſtimulo ſedant, ſicat acacia, et ſanguis draconis, et thus, ovi albumine ſubaſta. Dein utitor cannula ex plumbo ampla, ne vulnus cito nimis conſolidetur; illam teneat dies aliquot, et utitor penicillo ex lino ſicco: dein curato cum reliqua curatione incarnativa. Donec ſanetur.

SECTIO
LXXII.

Quandoque etiam accidit in matrice alias carnes germinare. Oportet igitur ut abſcindas ad hunc modum omnes quæ non ſint tumor canſeroſus. Tumor etenim canſeroſus qui in matrice oritur, non eſt omnino ferro traſtandus.

SECTIO SEPTUAGESIMA TERTIA. De Curatione Hæmorhoidum, et verrucarum et puſtularum rubrarum, quæ in mulierum pudendis oriuntur.

SECTIO
LXXIII.

HÆMORRHOIDES ſunt inflatio orificiorum vaſorum ſanguineorum, adeo ut ex illis eſſuat multas ſanguinis perpetuo: quando hæmorrhoides antiquæ ſiant, verrucæ evadunt.

Equidem * in divifione memoravi ſpecies earum et ſigna earum. Hoc autem loco memorabo, quæ ex illis curationem admittunt, et quæ curationem non accipiunt. Dico igitur hæmorrhoides et verrucas, quando in uteri ſint fundo, nec apparent ſenſui, equidem non eſt his per ferrum curatio. Et quæ ex illis ſunt in ore uteri, quibus ſenſus cadit, hæ ſunt, quas curabis.

Oportet igitur ut intromittas mulierem in domum frigidam: tum verrucas volſellis extendas, vel panni laciniis craffi, et radicitus exſcindas; dein, ſi id exigit fluxus ſanguinis, inſpergas illis, aliquem ex pulveribus ſanguinem ſiſtentibus abſque mordicatione; veluti acaciam, vel ſanguinem draonis, et thus, et ſimilia his. Deinde crura ſua ad

* Alfaharav. fol. 80. Cap. III. et fol. 98. Cap. V.

( 323 )

LIBER II.
~~fedata~~ *fint*: et tunc quidem oportet ut mulierem federefacies in fedem duplicem sellam habentem, in tergum ejus reclinatam, adducatque pedes suos in ventris partem inferiorem, et coxæ ejus *fint* diffitæ, et brachia ejus *fint* subter genua sua collocata, et ambo eorum *fint* ligata ligatura convenienti: tum ad dextrum latus, federe facias obfymmetricem, et ufurpetur instrumentum quocum aperitur uterus, cujus forma veniet inter illa quæ sequuntur.

SECTIO
LXXIV.

Oportet autem quando velis instrumento uti, ut cum radio dijudicetur uteri profunditas, ne id instrumenti quod intromittitur, plus *fit* quam ægrotantis uteri profunditas. Quodsi majus *fit* instrumentum quam uteri profunditas, oportet ut panniculos duplicatos apponas super tectum colli uteri, ut instrumenti totius introducitio in profundattem uteri prohibeatur. Oportet autem ut ponatur cochlea quæ in instrumento cutrit ad latus superius, et cochleam revolvat minifter, donec collum uteri aperiatur.

Et quando manifesta est exitura, et manu palpata inventa est mollis et subtilis, oportet ut feces illam cum scapello lato. Et quando evacuata est materia omnis, oportet ut in vulnus imponas penicillum molle madefaetum cum oleo rofarum, vel oleo viridi, in quo est quædam stypticitas, apponaſque penicillum extra incifionem, in collo matricis, et applicetur extra suber vulvam et pectinem lana carpta munda madefaeta aqua in qua antea decoeta fuit malva, deinde poft biduum curetur cum unguentis quæ huic conveniant donec fanetur. Si voluerit Deus excelfus.

Quandoque etiam et matrix et vulnus lavantur, ex aqua et melle injectione facta, dein aqua in qua jam decoeta fuit radix Glycyrrhizæ vel Ariftolochiæ longæ, dein ad unguenta redeas. Quodsi fuerit in matrice interna deliteſcens * exitura equidem neceffarium erit, ut abſtineas a curatione cum ferro; verum, cum illis quæ in divifione dicuntur, curetur. Si voluerit Deus fortis glorioſus.

* Uterque MS. habet 1500 — 1532 legerunt. vulnus. ---

FINIS TOMI PRIMI.

( 325 )

LIBER
II.

SECTIO SEPTUAGESIMA QUINTA. De Doctrina obſtetricum. Quo-
modo infantes vivos tractare debent, quando forma non naturali
egrediuntur.

SECTIO
LXXV.

INPRIMIS obſtetrici neceſſarium eſt cognoſcere formam partus naturalis: ex hujus ſignis eſt, quando mulierem videris ad inſeriora ſe comprimere, et aerem liberiorem deſiderare, et illi leve eſſe puerperium ejus, et fætus exitum accelerari; equidem ſcias iſtius modi partum ad formam naturalem fore: eritque exitus ejus ſuper caput ejus, et ſecundina cum eo, vel cum umblogicali funiculo adhærens.

Et quando hæcce ſigna videris, neceſſarium erit ut venter ejus comprimatur, ut cito fætus expellatur. Et ille quando ſuper caput ejus deſcendit, et una cum illo deſcendit tunica involvens, et mundatur ab iſtis ſuperfluitatibus, proba mundatione.

Qui vero partus huic contrarius eſt, eſt præter naturam, pravus. Quandoque etenim exit fætus ſuper pedes ſuos, vel corpus ejus ante caput et pedes. Vel manus una, vel pes unus; vel exit caput ejus et manus una. Vel exit complicatus * sæpe etiam in cervicem vertitur, et ad alias formas exit vituperandas.

Oportet igitur ut obſtetrix ſit prudens, ſubtilis in his omnibus, et ut evitet lapſus et errores. Ego vero omnes formas ejus plene deſcribam, et technarum modos in illo, ut his inſtruæta ſit, et ſtabilita in eis. Si Deus voluerit.

Quando fætus ſuper caput ſuum exit exitu naturali, ifte vero partus in mulierem vehemens eſt, et difficile eſt illi parturire, viderisque vires ejus jam infirmas eſſe, tum in fedem fac illam federe, et præcipe ut firmiter teneatur, et ut fænugræci decocto pedes ejus vaporentur, et oleis humentibus, dein intromittat obſtetrix inter digitos ſuos ſcal-

* Ventrinus, 1500 — 1532.

Tt3

( 327 )

LIBER II.
pellum parvum, ut cum illo involucra fætus incidat, vel incidat ea
cum ungue fuo ut humiditas in illis contenta effluat, et venter mu-
lieris comprimatur, donec fætus defcendat.

SECTIO
LXXV.

Quodsi non defcenderit, oportet clysma mulieri fiat ex mucilagine
fænugræci cum oleo fumariæ: dein præcipias illi, poft injectionem, ut
deprimat se: exciteſque ſternutationem cum ptarmica, claudatque
os et ſpiritum retineat hora una, fætus etenim exibit cito. Si Deus
voluerit.

Eſt fi manus infantis primo egrediatur, oportet ut illam repellat
leniter, paulatim paulatim: et fi redire non obediverit, tum pone
mulierem ſuper folium, et ſurſum eleventur pedes ejus tum quatiatur
folium ſuper terram, teneatur vero mulier ne inter quatiendum cadat.
Quodſi duæ manus non redeant intus, fætus eſt mortuus: abſcinde
eas igitur, et reliquum fætus attrahas: vel manus ejus laciniis ligato et
attrahito æqualiter, et exibit.

Exitus fœtus ſuper pedes fuos.

Quando fœtus ſuper pedes fuos exit, oportet ut illos ambos ſurſum
repellat. Tum convertat fœtum paulatim, paulatim: Et quando coxæ
egrediuntur, equidem jubeas illi ut ſele comprimat deorſum et ſternu-
tare fac illam cu ptarmica. Et exibit. Si voluerit Deus.

Quodſi his omnibus quæ præſcripſimus non exit; fi non exit
inquam, reducat fœtum paulatim paulatim, retro, donec illum ponat
ad formam naturalem. Equidem egredietur. Si voluerit Deus.

Quodſi non egrediatur his quæ præſcripſimus, fumatur mucilago
fænugræci, et oleum fumariæ, et gummi ſolutum, et omnia hæc in
mortario ſubigantur probe et accurate, et inungatur pudendum mu-
lieris et imus venter; dein in aquam tepidam fac ſedeat adeo ut ad
coſtas perveniat. Et quando videris, quod jam mollita ſunt inferiora
ejus, facias illi ſuppoſitorium ex myrrha, illudque ſupponat. Et

( 329 )

LIBER quando fuppoſtorium horæ unius ſpatio retinuerit, facias illam ſuper
II. ſellam ſedere, dein cum ptarmica ſternutare, et obtura os et nares
ejus, et ventrem deorſum deprime, depreſſione levi. Etenim ſœtus
ſtatim egredietur. Si voluerit Deus excelſus.

SECTIO
LXXV.

Exitus ſœtus ſuper genua ambo ſua, et manus ambas ſuas.

Quando ad hunc modum egreditur, equidem aftute aggreditor
intromittere manus ejus paulatim; tum decumbat mulier in collum
fuum, pendeantque deorfum pedes ejus, illa vero in lectum decum-
bat, et complicitet manus ſuas: tum ſupra ventrem ejus comprimito
paulatim paulatim, tum exime cervicalia quæ ſubter pedes ejus fuer-
rant poſita, adeo ut inferiora erecta ſint. Et si non exit ſœtus equidem
fumas pedes ejus ſimul, moveaſque motu vehementi. Dein comprimas
ſupra coſtas paulatim paulatim, donec aſcendat ſœtus ſurſum, tum
obſtetrix intromittat manum ſuam, et reſte ponat ſœtum paulatim
paulatim, et jubeat mulierem ſpiritu compreſſo ſe deprimere donec
exeat ſœtus.

Exitus ſœtus ſuper latus, pendentis ex una manuum ejus.

Aftute molire ut reducas manus ejus. At si illas ambas reducere
non poſſis, tum mulierem jubeas paresque ut ambulet. Quodsi am-
bulare non poſſit, tum decumbat in folio ſuo, et ejus pedes quatias
concuffione vehementi; dein adhibe illitum quem præſcripſi ex mu-
cilaginibus. Quodsi partus illi advenerit, fac illam ſedere ſuper
fellam, adeoque curato reductione manus et rectificatione ſœtus ad
formam naturalem: et ſternutare fac mulierem, jubeaſque illam anhe-
lando ſe deprimere donec egrediatur ſœtus. Si Deus voluerit.

Exitus ſœtus ſuper collum ſuum, manibus expanſis, facie ejus ad
dorſum matris ſuæ.

Oportet ut obſtetrix prehendat manum infantis, tum vertat illum
paulatim, paulatin, et retificet illum cum lenitate; quando igitur

VOL. II.

Uu

( 331 )

LIBER recte ponitur, tum vulvæ ejus applicet olea et mucilagines quæ præscripimus; dein jubeat illam se movere paulatim paulatim, et quando hæc fecerit, illam fac sedere super sellam, jubeasque illam ad latus dextrum se extendere, tum jubeas ut spiritu cohibito se deprimat. Et strenutare facias illam cum ptarmica. Egredietur etenim fœtus; Si Deus voluerit.

Exitus Fœtus præparati (vel torti) in latus.

Quando descendit ad os matricis ad hunc modum cum fecundina, incidas fecundinam cum ungue tuo, adeo ut ab humiditate sua evacuetur. Quod si adhæsa fit super faciem fœtus et collum ejus, equidem ab umbilico abscindas ne stranguletur et moriatur. Tum trudas fœtum introrum, donec ponatur ita ut oportet, et jubeas mulierem spiritucohibito se deprimere vicibus aliquot, exibit etenim fœtus exitu facili si voluerit Deus excelfus.

Exitus gemelli, vel multiplicis Fœtus.

Scias gemellos sæpe naſci, aliquando etiam nati sunt tres vel quatuor infantes et vivunt, atqui hoc rarius est. Etiamque quinque at hæc res est extra naturæ cursum, non vivunt omnino. Circumvolvit eos autem, etiam si multi ſint, unum involucrum, ſeparantur autem ab invicem membrana dividente illos ab invicem, ad uniuſcujusque umbilicum annexa et quandoque egrediuntur, uti exit fœtus unus exitu naturali facili, vel exeunt exitu vituperando uti descripimus. Quod si quis ex eis difficilis ſit partus, et exeat ad formam aliquam quam diximus, non naturalem, curatio hujus quidem est ut præſcripimus, et fit obſtetrix ſubtilis, et faciat quæ fieri debent cum lenitate, et callide agat fecundum omnem formam, ſicut aftutia sua inſpiret ad salutem ductura, si Deus voluerit.

Narratio numeri eorum fœtuum, qui in utero formantur, et abortiuntur.

U u 2

( 333 )

LIBER II.
Quandoque in utero formatur unus, vel duo, vel tres, vel quatuor, vel quinque, vel sex vel septem, vel plures quam decem. Et jam mihi certum est, unam una vice abortum septem fecisse fœtuum, et aliam quindecem, omnium formatorum. Hoc est ex potestate fortis illius sapientis. Atqui hæc omnia oportet ut sint in scientia obste-tricis. Fortaffe etenim illi hujusmodi accident aliquando. His igitur se opponat cum illis quæ oportet: si Deus voluerit excelfus.

SECTIO SEPTUAGESIMA SEXTA. De Extractione Fœtus mortui.
SECTIO LXXVI.

QUANDO fœtum mortuum curafti illis quæ in divifione mem-
ravi curationibus, et non exit, et ad operationem manus cogeris,
oportet ut confideres, et si fuerit mulier ſanæ virtutis, nec in illa ſit
quid morbi alicujus, de qua cauſa pro ejus valetudine timeas, vel vita:
oportet ut mulier ſuper ſolium ſuper dorfum ejus decumbat, et ſit
caput ejus deorſum vergens: et crura ejus elevata. Et minifter ab
utroque latere illam firmiter teneat vel ad lectum alligetur, ne traha-
tur corpus e loco ſuo quando fœtus extenditur.

Tum inungatur os uteri cum oleis humeſtantibus cum mucilagine
Althææ et Fænugræci, et ſeminum lini. Dein inungat obſtetrix ma-
num ſuam cum his oleis et mucilaginibus, dein intromittat in uterum
cum lenitate, et quærat cum illa locum fœtus, in quem figantur
hami, maxime opportunum.

Confidera, et si fit fœtus ſuper caput ſuum deſcendere diſpoſitus,
tum hamos in oculos ejus inſigat, vel in collum ejus, vel in os ejus,
vel in palato ejus, vel ſubter mentum ejus, aut claviculam ejus vel in
locum coſtis ejus mediis vicinum, vel ſubter coſtas.

Quodsi vero deſcenſus ejus fit ſuper pedes ejus, in coſtas equidem,
et pectinem figantur. Oportet autem ut teneat hamum in manu

( 335 )

LIBER dextra, ponatque curvitatem ejus inter digitos manus finiftræ, et intromittat cum manu cum lenitate, hamumque figat in aliquo horum locorum quæ memoravimus donec ad quid vacui pervenerit. Tum e regione ejus alium figat hamum, vel tres etiam, si his opus fit, ut fit attractio æqualis, nec ad latus unum vergat; tum extendat extensione æquabili, et ne fit extensio perpendicularis solummodo, verum ad omne latus moveatur fœtus, ut facilis fiat exitus ejus, uti fecisti cum dente, in eo eradicando.

Oportet etiam in hoc peragendo, ut extensio molior fiat: quod si pars aliqua ejus retineatur, oportet ut obfetrix quoſdam digitos fuos inungat cum oleo, et ad id latus intromittat, ut illis id quod retineatur revolvat. Et si pars fœtus egrediatur, equidem hamus ad alium locum removeatur, qui paulo ſuperior fit; et id faciat donec fœtus totus egrediatur.

Et manus egrediatur ante reliquum ejus, et illam reducere properationem et arctationem non eſt poſſibile, oportet in illam involvat laciniam, tum attrahat illam, et cum tota exierit, abſcindat eam vel in articulo palmæ, vel in articulo cubiti. Eodemque modo oportet illam facere cum manu altera, et duobus pedibus.

Et si fuerit caput fœtus magnum, accideritque illi in exeundo coartatio, vel si in capite ejus fuerit aqua collecta, oportet quidem ut inter digitos ejus intromittat ſcalpellum ſpinæ forme, et cum illo caput incidat, et aquam extrahat, et contundat illud cum instrumento quod vocatur Almifhdach, cujus exhibebitur figura, cum figuris reliquorum instrumentorum, in fectione poſthac ventura.

Eodem faciat modo, cum ſcalpello, si fœtus caput fit magnum natura, et oportet ut fecet ‡ calvariam, vel eam cum Almifhdach contundere uti diximus. Tum offa cum forcipibus extrahere.

‡ Algemgematu. 1500 — 1532.

SECTIO
LXXVI.

( 337 )

LIBER

II.

Quodsi caput egrediatur, et juxta claviculas arctetur, incidat adeo
ut effundatur humiditas quæ eſt in Thorace, illa enim in Thorace
congeſta eſt. At ſi Thorace non collecta ſit, nec extrahi obediverit,
tum amputato caput, quo modo poſſit, amputando.

Et ſi venter inferior ſit tumidus, fueritque in illo hydrops, tunc
oportet, ut illum perforet donec ex illo omnis extrahatur humiditas
ſi voluerit Deus.

Quodſi fuerit fœtus ſuper pedes ſuos, equidem facilis erit extraictio
ejus, et directio ejus ad matricis orificium.

Et ſi coarctetur apud ventrem vel Thoracem, equidem attrahas
illum lacinia ſuper manum tuam involuta, et ventrem vel Thoracem
ſcindas, ut effluat aqua quæ in illis ſit.

Quodſi reliqua membra auferantur, caput vero ſe retro vertat,
et retineatur, intromittat obſtetrix manum ſuam ſiniftram, et ſi uterus
apertus ſit intromittat manum in collum uteri, et cum ea caput in-
veſtiget, illudque cum digitis trahat ad os uteri, dein intromittat in
illud hamum, vel duos hamos, et illud cum illis extrahat.

Quodſi fuerit quod os uteri jam clausum ſit propter tumorem
calidum qui in illo acciderit, non equidem oportebit, ut in illo labo-
ret; atqui oportet in illo caſu uti eſluſione rerum humidarum pingui-
um. Adhibeat etiam emplaſtra, et ſedeat mulier in aquis quæ emol-
liunt et humeſtant.

Quodſi fœtus ſit ſuper latus ſuum, equidem poſſibile eſt ut recta
poſitione locetur. Adhibeantur etiam illa quæ memoravi. mus in fœtu
vivo. Et ſi hoc non eſt poſſibile, tunc incidatur fruſtulatim, et ex-
trahatur.

Necessarium eſt etiam, ut non linquatur quid ſecundinæ omnino,
intra uterum.

VOL. II.

Xx

Sectio

LXXVI.

~~~

( 349 )

LIBER et si ita egrediatur, bene; at si non, tum fume ollam in cujus oper-
culo foramen perforetur, et in illam pone herbas os uteri aperitivas,
sicut pulegium et rutam et anethum: et chamæmelum, et Seriphium,
et caffiam et centaureum, omnia hæc remedia, vel partem eorum, et
in aqua submergas ea; et super ignem ponas. Dein appone fistulam
cannæ super foramen operculi ollæ, et extremitatem alteram cannæ
in os matricis, illamque teneas donec vapores perveniant in fundum
uteri; dein sternutet uti diximus, secundina etenim statim exibit. Si
voluerit Deus.

SECTIO
LXXVIII.

Quodsi etiam poſt hanc curationem remanſerit, et non egredietur,
tum jube obſtetricem, manum fuam finiftram embrocet in oleo fumariæ,
vel mucilagine althææ, dein intromittat eam in vulvam, et in illa in-
veſtiget ſecundinam, et cum illam invenerit, illam paulatim paulatim
prehendat, donec exierit.

Quodſi adnexa fuerit ad fundum uteri, manum fuam uti præcepī-
mus intromittat, donec invenerit ſecundinam. Eamque trahat pau-
latim, paulatim, cum lenitate, ne excidat uterus inter attractionem
vehementem. Atqui oportet ut cum lenitate dimoveatur ad latera,
dextrum nimirum et finiftrum. Dein augeat in qualitate tractionis,
illa enim tunc tracta cedet, et ab adhærentia liberabitur.

Quodſi os matricis obturatum ſit, antea memoravimus curationem
cum ſternutatoriis, et ollæ et herbarum curationem.

Quodſi per omnia quæ præſcripſimus non exit, caveas tibi, ne
reiterata attractione ejus labores. Atqui oportet id quod exit ejus ex
ore uteri ad mulieris coxam alligare, tum ex unguento tetrapharmaco
in uterum fiat injectio, id etiam illam poſt aliquot dies faciet pu-
trefcere, adeoque folvetur, et exibit. Si voluerit Deus. Atqui ex illa
quando putrefcit, exhalantur odores pravi, qui ad ſtomachum et caput
ascendunt, et ifti odores puerperæ noxam afferunt: oportet igitur
adhibere ſuffumigationes huic appropriatas. Quandoque quidam anti-
quorum probarunt ſuffumigationem ex naſturtio et ficubus aridis.

( 351 )

LIBER
II.

Forma instrumenti, cum quo suffumigatur mulier in retentione ca-
tameniorum, et secundinæ, et similium. Ex tenui lato conficitur,
et simile eft infundibulo; vel ex ære conficitur, cujus extremitas sub-
tilis in pudendum locatur, et extremitas lata fuper ignem, et suffu-
migatio fit fuper prunas ardentes collocata, ibique teneatur, donec
tota suffumigatio consumatur. Et una vice repetatur. Si voluerit
Deus.

SECTIO SEPTUAGESIMA NONA. De Ano non perforato.

SECTIO
LXXIX.

QUANDOQUE naſcuntur plurimi infantes et anus eorum non perforatus eſt; modo illum obturat membrana ſubtilis. Obſte-tricem oportet iſtam membranam ſubtilem perforare cum digito ſuo, vel ſi hoc non poteſt facere, penetrare cum ſcalpello acuto, caveatque ne tangat muſculum; tum applicetur illi lana ſubmerſa in vino et oleo: curetque illum unguentis donec ſanetur.

Quodſi timueris illam iterum obturatam fore, in foramen appone
fiſtulam plumbeam multis diebus, quæ auferatur quando infans alvum
exonerare velit. Quandoque etiam anus obturatur a conglutinatione
vulneris vel tumoris, et oportet ut incidatur iſta conglutinatio, dein
curetur illis quos memoravimus curandi modis, et plumbo ſi voluerit
Deus.

i. e. Dicit Librarius “ Vinum illicitum eſt, vetitum: ufus ejus nobis minime ad-mittendus in ægrotantibus Fidelium. Quid vero de illis dicendum eſt, qui raro licet ita ſint nati? equidem vino careant, et obturati maneant.

( 353 )

LIBER
II.

SECTIO OCTOGESIMA. De Curatione Fistularum quæ in parte inferiori accidunt.

SECTIO
LXXX.

FISTULÆ quæ in parte inferiori accidunt, funt nodatio et craffities quæ prope anum, vel in spatio ex uno latere accidunt. Et fistula eſt vel una, vel plures.

Quando igitur iſtiuſmodi nodatio duraverit longo tempore aperitur, et ex illa effluit humiditas alba, vel pus subtile. Quandoque etiam funt ex his fistulis, quædam penetratæ, dignoſcuntur per fæces aut flatus ex illis provenientes, quando æger fæces excernit. Sæpe etiam ex illis egrediuntur vermes. Quandoque etiam ex eis funt fistulæ, quando funt in spatio, quæ penetratæ funt in veſicam urinæ, et ad urethram: et ex illis funt etiam penetratæ ad femoris commiffu- ram, et ad officulum caudæ.

Et ex hoc dognoſcetur fistula ad ſedem penetrata, nimirum ſi intromittatur ſpecillum vulnerarium subtile in fistulam, ex ære vel ferro confectum, ſi in fistula non ſit inflexio; quodſi in illa ſit inflexio, equidem intromittas in illam ſpecillum vulnerarium subtile plumbeum, vel pilum ex pilis equi, donec ſentias vel ſpecillum vel pilum in digitum tuum impingere. Quodſi non ſentias illud omnino, nec ex foramine quid fœcium vel flatus, vel vermis exierint, uti diximus, ſcias illam non eſſe penetratam.

Ergo ad curationem feſtina. At quando fistula ſit penetrata ad veſicam urinariam, et ad vias urinæ, hujus quidem ſignificatio eſt exitus urinæ ex ea, et quod locus nequit medicamentis ſanari.

Quodſi verſus articulationem coxæ, vel ad os coxæ ſit perforata, equidem ſigna hujus funt adventus ſpecilli illuc, nimirum ſi nulla ſit inflexio, ad os uſque; et doloris ſenfatio quafi in illo latere, vel parte, et exitus puris diuturnus.

Zz

( 355 )

LIBER

IL

Quodsi non curatione juvantur, nec unguento con solidantur, in his
omnibus fiftulis perforatis, non eft fanatio omnino, et cura earum eft
labor et vanitas illi ex medicis fatuis a quo adhibetur.

SECTIO

LXXX.

Atqui non perforatis nec diuturnis, cura per ferrum, fperanda eft;
uti docturus fum, et expertus. Si voluerit Deus.

Ea erit fi inter manus tuas æger in dorfum fuum decumbat, et ambo
crura furfum eleventur, et coxæ ejus ad ventrem ejus vergentes, tum
intromittatur fpecillum ex ære, vel ex plumbo fi fuerit in fiftula tortu-
ofitas, donec tibi conftat ubi terminat fpecillum.

Quodfi fpecillum fentiat æger circa fedem, tum oportet ut in anum digitum indicem intromittas et fi tu fentis fpecillum cum digito tuo ipfum, per fe jam perforans nudum, neque fentis inter fpecillum et digitum tuum, vel membranam vel carnem interpofitam, tunc quidem certo ſcias illam eſſe perforatam. Ne igitur in hac labores curanda; nulla etenim, ut diximus, eſt fanatio.

Atqui iſta, ut dictum eſt, in quibusdam hominibus ſanatur; at
raro. Curatio ex qua juvamen ſperatur, erit, ſi cauterium ſubtile
fecundum fiftulæ amplitudinem, ut ante dictum eſt, calefiat, et illud
intromittas candens in fiftulam donec ad anum pervenerit; dein illud
duabus vel tribus repetas vicibus, donec ſcias, omnes iſtas carnes ad-
dititias coagmentatas quæ cannæ pennæ avis ſimiles ſunt, eſſe com-
buſtas. Dein cura eam cum penicillo in oleo involuto, donec exierint
iſtæ carnes quas combuſeras. Dein curato eam cum unguentis incar-
nativis; et ſi ſanatur, bene. Quodſi non, non ſanabitur ulla alia cura-
tione in æternum.

Atqui fi intromittatur fpecillum, et non penetret ad tuum digitum
qui eſt in ano, et fit inter digitum et fpecillum velum spiffum vel ex
carne vel ex membrana, videriſque fiftulam eſſe ſuperficiei cutis pro-
pinquam, tunc cutim incidas a fiftulæ principio, et incifionem extendas

Zz 2

( 357 )

LIBER cum specillo quod est in fistula donec incidendo tu perveneris ibi, ubi II. extremitas specilli terminatur, adeo ut liberetur et excidat specillum, deinde auferantur omnes istæ carnes coagmentatæ, quæ similes sunt fistulæ pennæ avis, nec quid de illis superfit; tum curabis eam cum unguentis epuloticis donec fanetur.

Quod si prævaluerit in te sanguis, et intercefferit inter te et operationem tuam in incidentis hifce carnibus, equidem melius facies, et citioris juvaminis, urendo eam vel igne vel medicina acri; (uftio etenim per ignem duas intentiones optimas conjunget, istarum nimirum carniuſtionem additiiarum, et ſanguinis cohitionem, et humiditatum exſiccationem;) tum curetur penicillis imbutis butyro, vel oleo et porro contrito, donec pus emittat locus, et eximantur istæ carnes combustæ in pure. Deinde curato vulnus cum unguentis carnem duram generantibus, epuloticis; iſta ſunt autem remedia quibus est vis ſtyptica et exſiccans. Illa etenim quando reſtauratur, fanatur penitus; nec timeas recidivam. Si voluerit Deus.

Quod si fistula ad fundum ani jam pervenerit et procul a ſuperficie corporis, tunc intromittas digitum tuum in anum, et cum eo ſcrutare: et ſi ſentias ſpecillum, et inter te et inter illud velum vel membranæ vel carnis, et ſit foramini vicinum, tunc non est in eo opus, niſi via expeſtationis et ſpei. Id erit autem, ſi unus horum trium modorum adminiftretur: vel ſi uras illam, ſicut diximus, vel ſi incidas eam donec ad fundum perveneris ejus, adeo ut poſſis intromittere penicillum, et curationem in contactu ponere. Inciſione vero ne longe progrediaris, ne muſculum ani cingentem incidas, et ægro accidat ſæcium emiſſio involuntaria. Deinde curato eam illis quæ diximus. Fortaſſis enim fanabitur, ut diximus. Si voluerit Deus.

Vel ſi penetraveris et perfores istam membranam, poſtquam illud ſecuisti prope anum, uti diximus, vel cum ſpecillo, vel alio inſtru mento acutæ extremitatis, tum amoveantur istæ carnes coagmentatæ quæ ſunt in oris vulneris omnes, per inciſionem, et in orificio ſuperiori,

SECTIO
LXXX.

( 361 )

LIBER ex illis effluit, et una, vel multæ funt. Et funt extra anum, et in oris II. ejus: hæ vero quæ extra anum funt magna ex parte funt paucæ humiditatis, effluit ex eis aqua flavescens paucisque fanguis diutius, et funt ad colorem corporis.

SECTIO
LXXXI.

Earum quæ intra anum funt curatio eſt, ut ægro præcipias, ut
fpiritu cohibito, alvum veluti in fæcibus egerendis comprimat, donec
exeat anus, et manifeſtæ tibi ſiant verrucæ. Feſtines igitur et cum
hamo ſuſpendas eas, vel prehendas cum unguibus tuis, tum juxta ra-
dices ſuas abſcindas. Et ſi hami in illis non retineantur, ob humiditatem
earum et laxitatem earum, tum prehendas eas cum panno afpero aut
fruſtulo lanæ, et eas cum digitis tuis prehendas, dein abſcindas, et in
eas poſt abſciffionem inſpergas quodam ex acribus pulveribus, qui
cauterii vices ſuppleant, vel uras eas uti ante in libro de uſtione præ-
dictum eſt, dein reliqua curatione cures, donec ſanentur. Si voluerit
Deus.

Quodsi anus non tibi obediverit exire, adhibeatur enema quæ mor-
deat parumper, ut eluetur cum illo id quod in ano ſit, et exire obſe-
quetur cito, quando ægar ventrem compreſſerit.

Verrucæ autem quæ extra anum eſt negotium, eſt leve et facile:
nimirum ut illam unguibus tuis prehendas, vel cum hamo ſuſpendas,
dein abſcindas, adeoque prædictis cures donec ſanetur. Si voluerit
Deus.

Illi vero qui abſciffionem cum ferro reſpuit, oportet ut earum adhi-
beatur abſciffio ſecundum hunc modum. Si voluerit Deus.

Filum ſumas involutum, et in acum intromittas illud, tum verrucas
furſum attrahas, unamquamque acu penetres in radice ejus ad aliud
uſque latus, et extremitates duas fili ſubter acum involvas, ſibi invi-
cem tranſverſas nimirum, et liges verrucas, ligatura forti ſecura: dein
fila nodo connectas et eximas acum. Hoc cum omni verruca facias

VOL. II.

A a a

( 363 )

LIBER atqui ex iis unam linquas quam non destruas ut ex illa effluant sanguinis superfluitates. Dein ano applices laciniam submerfam in oleo rofarum, vel in cerato, hanc equidem ano apponas; et præcipias ægro, ut quieſcat: dein omittas illum, donec verruca deciderit: tunc cures illum cum unguentis, et cætera medela, donec fanatus fit. Si voluerit Deus.

Fiffurarum ſequitur curatio. Sæpe equidem hæ accidunt ex ſterceris ſiccitate, et alvi eonſtrictione. Quando vero diutinæ ſiunt, et non valet in eis medicina, oportet radas eas cum acie cultelli, vel cum ungue tuo, donec humidæ ſiant, et ab illis cortex ſuperior auferatur, qui illas a conſolidatione prohibet, dein, ut debet, curato, donec conſolidentur.

Quodſi non conſolidentur, repetas eis rafionem priori fortiorem, adeo ut ſanguinolentæ bene ſiant, et tumeant et excorientur. Dein cura eas, etenim ſanabuntur cum Dei auxilio.

SECTIO OCTOGESIMA SECUNDA. De Curatione clavorum inverſorum, et Verrucarum ficcarum, et Formicæ.

Equidem clavus eſt nodus circularis, ſecundum corporis colorem, ſimilis eſt capiti clavi. Eſt in omni corporis parte, at præcipue in inſeriori parte pedum, et digitorum, et ex illis accidit dolor in ambulando. Oportet igitur ut ſeces id quod eſt circum clavum, et illum prehendas ſorcipe vel hamo, et radicitus avellas, dein cures eum. Et ſi volueris, uras eum, juxta illa quæ in uſtionis libro ante dicta ſunt.

Etiam de verrucis ſiccis—Verruca una, eſt eminentia parva afpera coagmentata circularis ſupra ſuperficiem corporis; et maxima ex parte accidit in manibus puerorum. Curatio autem eſt, ut extendas verrucam et exſcindas; vel exſeces illam cum filo ſericio, vel capillo adeo ut excidat: et ſi vis uras illam, ut ante dictum eſt, vel igne, vel medi cina urenti.

Aaa 2

SECTIO
LXXXI.

SECTIO
LXXXII.

( 367 )

LIBER
II.

Figura clyfteris magni;

SECTIO
LXXXIII

infundihulum ejus superius, cui membrana alligatur, fit amplum ad hanc formam; fit illi pars separata, ubi alligetur membrana, uti vides, et extremas ejus inferior, quæ in anum intromittitur fit clausa, glabra valde, ad exilitatem vergens in uno ejus latere fit duo foramina, et in latere altero foramen unum: fit forma foraminis, secundum crassitiem radii, vel paulo crassior; et fit membrana, in quam medicina collocatur, ex vesica animalis, cujusdam vel ex membrana ex pelle ovina quæ in formam facculi parvi componatur, fit menfuræ palmi unius et dimidii; perforetur foraminibus multis uti revolvitur, et distantia foraminum fit digiti crassities; dein in ifta foramina introducas filum crudum goffipinum, ex decem filis duplicatum vel circitur, et cum illo * membranam uti facculum conjungas, et quando in illam medicina collocatur, inter duo septa in clyfteris capite ligato ligatura forti, tunc clyfteriza cum eo. Et hæc est forma circuli membranæ et foraminum.*

Figura eadem est, at major.

Modus autem enemata cum hoc instrumento adminiftrandi est, ut membrana vel vesica cum medicina, (quæ prout ferat æger calefiat.)

* Et aggrega cum eo utrem ficut uſofrati. 1500—1532.

( 371 )

LIBER
II.

Vulnera vero quæ pro ratione locorum in corpore funt contemplanda, funt, vel vulnus quod in capite accidit, vel collo, val pectore, vel ventre, vel jecore, vel membris his similibus.

SECTIO
LXXXIV.

Nos vero descripturi fumas curationem quorundam solummodo vulnerum, ut ea menfuræ et canonis tibi loco fit ad reliqua vulnera. incipiemus autem a vulneribus capitis simplicibus præcipue; compofitorum etenim memoratio, in principio libri tertii hujus traëtatus adhibebitur.

Dico igitur, quando accidit in capite vulnus simplex, et non adfit offis fractura, confideres: et si fuerit ex percuſione lapidis vel illi ſimili, et cutis tantummodo fracta ſit, et vulnus magnum ſit, timeaſque ne ægro accidat tumor calidus; equidem feſtina, et protinus ſangui. nem illi ex vena cephalica detrahe, neque hoc differras; ſanguinem vero ab illo detrahito pro viribus ejus, ſi nihil ſit quod venæ ſectionem vetuerit: et præcipue ſi ſanguis qui ex vulnere prodiit paucus ſit. Et fiat venefectio in latere vulneri oppoſito. Et caveat infirmus ſibi a repletione, et vino: et cibis groſſis. Quodſi impediverit venæſectionem ejus impedimentum quid, equidem in cibis fiat diminutio; et canium et vinorum ufum devitet.

Et applices ſuper vulnus, ſi in illo fuerit tumor calidus, goſtypium ſubmerſum in oleo roſarum tantum, vel cum vino cui ineſt ſtypticitas.

Et ſi de calido tumore ſis ſecurus, ſuper vulnus applicetur, ſi in ſanguine ſuo ſit recens neque illud aer mutaverit, pulvis quem ego tibi paulo poſthac descripturus ſum.

Atqui ſi aer jam vulnus mutaverit, equidem applices illi quoddam unguentorum, ut pus diu effluat. Dein curato donec ſanetur.

i. e. Olim, non ſemel, in ora hujus codicis ſcripſi, Q Popule Mohammedis, vinum eſſe illicitum, ſumma impuritate impurum; et prohibitum. Uſus ejus minime nobis admittendus eſt in ullo morbo, ſive accidentalis ſit, ſive naturalis: et ſi remedia licita morbos non ſolvent, Deus ipſe curabit, fine vino imo fine medico. Hoc mihi eſt perſuaſſimum.

B b b 2

( 373 )

LIBER
II.

Quodsi vulnus fuerit magnum, vel fuerit ab incisione enſis, vel ſimilis ei, et non adunantur labia ejus pulvillis, equidem illa futura conjungas, ſecundum id quod narraturus ſum de futura vulnerum ventris. At ſi cutis jam ab offe ſit denudata, et pendeat neque retineatur niſi parva adhæſione, equidem abſcindas eam, tum cures vulnus medicamento carnem duram generante in loco cutis; et ægro præcipias, ut nutriatur cibis in quibus eſt soliditas, ſicut ſunt capita, triticum etiam cum carnibus coſtum, et ſimilia.

SECTIO
LXXXIV.

Et ſi in cute putrefactio inventa ſit, et offi non adhæreat: equidem putridum totum exſcindas et abjicias illud. Dein cures.

Quodſi in his vulneribus ſit vel arteria vel vas ex quo ſanguis effunditur, et ſanguis medicinis non ſiftatur, equidem arteriam inveſtiga, et ſi illam non diviſam eſſe inveneris, divide illam ſcalpello, et ligato; et ſi coegerit neceſſitas, quando quæ præſcripſimus nil juvant, etiam ure illam donec ſanguis ſiſtatur. Si ſint hæc vulnera parva, ſimplicia, facilis eorum res erit, leviſque, et ſufficit eorum curæ, ſi in illa inſpergas hunc pulverem, iſte enim illa conſolidabit, ante quam aer illa mutaverit.

Pulveris deſcriptio.

* Sumantur thuris et ſanguinis draconis ſingulorum duæ partes, et calcis extingtæ vel non extingte partes tres, terantur omnia et per cribrum trajiciantur, et cum hoc pulvere inferciatur vulnus, et ligetur ligatura forti, adeo ut in illud adhæreat adhæſione valida, donec congeletur ſanguis, et ſupra illud cum pulvillls ſtringas; et linquas, nec ſolvas quouſque maneat vulnus abſque tumore; medicina etenim ſponte non decidet, donec ſanetur. Si voluerit Deus.

Hoc etiam ſola calce perſcias, quando non tibi præſto ſunt. Thus et ſanguis Draconis. Hoc idem etiam præſtabis, in multis ex vulneribus magnis, quando in illa convenit applicatio ejus, et ligatio, fuerintque vulnera in ſanguine eorum recentia, nec adhuc illa aer mutaverit.

* Recipe olibani partem unam, et Sanguinis Draconis partos duas, et calcis non extingtæ, partes tres &c, 1500—1532.

( 377 )

LIBER
II.

Quodsi vulneri adsit profunditas, et in illo acciderit sinus in parte
ejus inferiori, et jam pus in eo colligitur, equidem perfora illud in loco
ejus depressiori.

SECTIO
LXXXIV.

Quodsi in vulnere jam inciditur arteria, et insequitur sanguinis ejus
effuxus, eam divide, vel liga eam, vel eam uras, si necessitas id co-
egerit. Quodsi tale sit vulnus, ut quædam ‡ vertebrarum gutturis in-
cidatur, vel et totum ejus, salvis jugularibus, tum conjungas futura
labia cutis super flectulam gutturis, et ne tangas guttur, verum æquale
facias, et reducas illud ad formam ejus naturalem: dein liges ligatura
arte facta, et linquas aliquot diebus, dein cures illud unguentis qui-
bus inest flecticitas quædam et deficcandi vis donec sanetur. Et si sit
quod in os vulnus jam imprimitur, illud scrutare; et si in illo fuerint
ossis fragmenta, extrahe illa omnia quæ ex illis poteris, quæque non
potes extrahere, linque ea donec vulnus putrescat, et separentur: vel
facilis fuerit eorum extractio.

Et si vulnus recens fuerit, equidem illi infpergas pulverem quem
descripfimus; et si os putrescat in vulnere, et fiat flectula, curato illud
cum illis quæ in libro suo memoraturi fumus. Si voluerit Deus.

De vulneribus quæ sunt in pectore, et illis quæ sunt inter scapulas.

Si vel haſtæ vel enfis fuerit perſoffio, et videris ei aſſe profundita-
tem, confidera! ſi enim ex eo exit ſlatus, quando æger halitum expellit,
tu inde ſcias vulnus eſſe lethale. At ſi non ſit ei profunditas, et in ſan-
guine ſuo ſit recens, equidem in principio metus ejus ne applices pulverem,
neque ſtringas illud, ne in profunditate ejus ſanguis cohibeatur, revertat-
que ſanguis ad cor, et ægrum interficiat; et ideo applica illi unguentum
attrahens, et bis quotidie ſolve illud. Et ſi unguentum non tibi adſit,
applica in os vulneris goſſypium detritum, ut hoc exſugatur id humi-
ditatum quod in illo exit. Fac etiam ægrum in vulnus dormire, ut
eſſuat id quod colligitur in eo. Et ſi præterierint vulneri tres dies vel

‡ Vertebrarum gutturis — i. e. “ quodsi tale fit vulnus, ut quidam annulorum “ laryngis incidatur, vel omnes, salvis jugularibus.”

VOL. II.

C C C

( 379 )

LIBER plures, et non acciderit in ægro spafmus, neque mala cordis palpitatio neque in spiritu ducendo coarctatio, et ftatum ejus reliquum fanum videris, fcias vulnus falvum eſſe. Et cura illud penicillis et reliqua cura, donec fanetur.

SECTIO
LXXXIV.

Quodſi fanatio ejus fefellerit, et diutius apertum manſerit, ſcias illud jam fiſtulam fieri. Curationem ejus vero ex libro fuo petas. Si voluerit Deus.

Quodſi fuerit vulnus ab inciſione enſis aut cultri, fueritque ſimplex in ſuperficie pectoris vel dori, tum curato illud illis quæ prædiſta ſunt; futura nimirum, ſi fuerit magnum, vel pulveribus, ſi fuerit parvum.

Quodſi fuerit, etiam in os veſtigium imprimi, et ex illo fruſtula exſcindi, equidem vulnus ſcrutare, et feſtina ad illa fruſtula extrahenda, ſi ſemota ſint ab oſſe. Quodſi non ſint ſemota, equidem linquas ea donec vulnus putreſcat; adeoque facilis erit eorum extraſtio. Si voluerit Deus.

Alia porro vulnera, quod attinet, in cæteris partibus et membris corporis accidentia; eorum in curatione judicium, idem eſt cum judicio eorum quæ jam memoravimus. Si voluerit Deus.

SECTIO OCTOGESIMA QUINTA. De vulneribus ventris, et exitu inteaſtini. Et eorum futura.

SECTIO
LXXXV.

LACERATIO ſive ſiffura quæ ventri accidit aliquando magna eſt: erit etiam parva, et media. Ex magna autem, quandoque exit inteaſtinum, vel et plura inteaſtina. Reductio eorum etiam, et futura, negotium eſt ſumme arduum et difficile. Fiffuræ parvæ res etiam, aliquando difficilis fiet ab alia cauſa: adhærebit enim, unde reducendi parietur difficultas. Quodſi in utroque caſu non feſtinave-

 CCC 2

( 383 )

LIBER autem curatio, quando fieri poteßt, incifione eſt præſtantior. Ad in-
cifionem vero coactus eris neceſſitate quadam, et quando te fallit alia
methodus.

Et hæc eſt forma inſtrumenti.

Unum ejus latus ſit curvum, acutum, alterum vero latus non ſit acutum: et extremitas ſubtilis; nequaquam vero cum ſubtilitate ſcalpelli, atqui ſit paulo ſima magis, et illud inſtrumentum ſimile eſt * clavæ luforiæ, ut vides. Quando autem vulnus dilatatum eſt, et reducitur inteſtinum, Oportet ut in formam ſuam naturalem reducatur, et in locum ſuum proprium, ſi id tibi ſit poſſibile. Id enim erit præſtantius.

Quando vero ſiffura ampla eſt, et in ventris parte inferiori, tunc oportebit, ut æger in dorfum ſuum decumbens ſit, ponatque crura ſua capite ſuo ſublimiora: quodſi in ventris parte ſuperiori ſit, ponantur caput ejus et Thorax ejus altiora quam partes ejus inferiores. Et ſimiter ſi in uno ventris latere ſit ſiffura, equidem ponat diligentia tua et ſcopus partem in qua eſt vulnus parte altera ſublimiorem. Atqui in vulneribus parvis ponas illum quo melius poſſis. Tum fac adeſſe inter manus tuas miniftrum adjutorem, qui totam ſiffuram in manibus ſuis contineat, et labia ejus adjungat, dein detegat illi, qui ſuturam adminiftrat paulatim.

Hic autem eſt modus futuræ unius vulgaris: nempe, ut ſumatur acus una, vel acus plurimæ pro ratione amplitudinis vulneris, dein linquas ex extremitate ſiffuræ quantitas craſſitici digiti medii,

* Clavæ luforiæ. — Arab, Suledgian. 1500 — 1532. ſimilatur caisda.

( 385 )

LIBER II.
infigaſque unam acum, nullo filo in eam introducło, in duos margi-
nes peritonæi qui intra funt ſubter cutim, donec eos penetraverit, ex
illo latere, et jam conjunctæ ſint oræ duæ peritonæi et fiant quatuor
quaſi ſoleæ ordines; tum cum filo duplicato vicibus multis circum
acum ſtringas ab utroque latere ſimul, adeo ut adjungantur duo labia
vulneris conjunctione perſeſta: tum deſcendas iterum diſtantia craf-
ſitiei digiti, aliamque acum inſigas, donec eam filo irretias, ſicuti cum
prima ſeciſti acu; neque ejuſmodi ceſſes facere cum acubus quot
tibi fuerit neceſſe, quouſque vulneris concinnationem abſolveris totius.
Et acus media ſit et craſſitudine et ſubtilitate. Acus etenim valde
ſubtilis, cito nimis incidet carnem; et crafſa e contra, difficilis eſt in
cutem introitus. Eaque propter oportet eſſe mediam inter ſubtilitatem
et craſſitiem. Et non oportet ut acum inſigas prope marginem cutis
valde, ne forte cito caro dividatur, adeoque aperiatur vulnus, ante
quam conſolidetur: neque in futura nimia a margine fiat diſtantia, ne
vulnus a conſolidatione prohibeatur. Tum extremitates acuum ab-
ſcindas ne ægrum in ſomno ſuo lædant, faciaſque illi pulvillos ex
laciniis linteis ab utroque latere extremitates acuum qui contineant, et
linque eas donec ſcias vulnus jam conſolidatum eſſe.

Hujuſmodi autem cum acubus futuræ ſpecies magis conveniens eſt
in vulneribus parvis in his etenim ſufficit futura cum una acu, vel
cum duabus, vel circum circa.

Methodus autem futuræ ſecundæ vulgaris eſt, ut uniantur futura
quatuor margines duo nimirum cutis margines, et duo margines
peritonæi in vice una cum acu cui ineſt filum involutum æquale in
ſubtilitate et craſſitie: dein quando acu hi quatuor margines perfo-
rantur reducas acum a loco ex quo incepifti ipſo, ita ut cadat filum irre-
titum, a ſuperiori parte vulneris, ut ſit futura ad modum futuræ lo-
culorum quibus venalia conſarciuntur. Et facias inter unamquam-
que futuram diſtantiam craſſitiei digiti minimi. Et hanc futuram
omnes homines ſciunt. Et cum hac futura olim ego confui vulnus
quod aliquando homini accidit in ventre ſuo, qui vulneratus fuerat

SECTIO
LXXXV.

D d d

( 387 )

LIBER cum cultro, et fuerat fiffura vulneris plusquam spithama, longa, et SECTIO
II. jam inteſtinorum ejus, nimirum medii inteſtini prodierat veluti spitha- LXXXV.
marum duarum longitudo, et fuerat fiffura in medio ventris. Et re-
duxi illa, poſtquam ſteterat inteſtinum ejus extra vulnus horis viginti
quatuor; et vulnus confolidatum erat, in diebus circiter quindecem;
et ſanavi illum, vixitque poſt hoc plures annos, ſe exercens in omni-
bus functionibus fuis. Fuit etiam de illo medicorum judicium, illum
nequaquam poſſe ſanari. Et quod mirum eſt magis, ego illum un-
guento non curavi, etenim in loco tunc fui, in quo nulla inveniri
potuit medicina. Adeoque vulneri applicavi bis quotidie goſtypium
tritum, aſſidue etiam lavi illud cum aqua mellis, donec ſanatum eſt
cum Dei optimi maximi auxilio.

Speciem vero ex futura particulari, equidem deſcripturus ſum ſecun-
dum ſcientiam Orationis Galeni. Id eſt, ut in futura incipias a cute et
immittas acum ab extra introrfum, et quando acus penetraverit per
cutim et muſculum perpendiculariter ſecundum longitudinem corporis
currentem totius, demittas marginem peritonæi ex illo latere ubi in-
tromiffa fuit acus, et cum acu perfores in marginem alium, ab intra
extrorfum in marginem alterum cutis ventris. Et quando illam per-
foraveris. Tum ſecundo penetrare fac illam in hunc ipſum marginem
cutis ventris ab extra introrfum, et demitte marginem peritonæi qui
eſt in hoc latere. Et perfora in marginem alium ab intra extrorfum,
et fac penetrare, cum perforatione tua, illam in peritonæum, ad
marginem ventris cutis quæ eſt e regione ejus, donec penetret in
in ipſam totam. Dein incipias etiam ab hoc latere ipſo, et illud
conſuas cum margine qui eſt ex peritonæo in altero latere, et eximas
acum ex cute quæ eſt illi oppoſita. Dein reducas illam in illam cutem,
et conſuas marginem membranæ quæ eſt in latere altero, cum ifto
margine cutis ventris, et eximas illam ex cute quæ eſt ex regione
ejus: et hoc facias vice una atque altera; et hoc facias vice poſt
vicem, adeo ut conſuas totum vulnus ſecundum hanc ſimilitudinem.

D d d 2

( 389 )

LIBER
II.

Summa vero hujus futuræ modi eſt, ut fuas futura qua pelleæ veſtes a pellionibus ſuuntur. Nempe ut fuas peritonæum una vice ab uno latere marginis cutis, et dimittas illud una vice ab altero latere, donec abſolveris.

SECTIO
LXXXV.

Methodus autem ſpeciei ſecundæ ex futuris particulari us, quam dixit galenus etiam hæc eſt: hæc vero eſt oratio ejus; et eſt ut ſeſuas eam ita ut ſeſuunt eam vulgus medentium, nimirum conjungunt omnem partem ad ſimilem illi, et comparem natura adæquatam, et adjungunt peritonæi marginem ad marginem ejus alium et marginem cutis ventris ad alterum marginem ejus, et id fiet ſecundum illa quæ tibi narrabo. Oportet ut figas acum in ora cutis ventris tibi vicina ab extra, et penetrare facias illam introrfum in illam ſolam, et omittas duas oras peritonæi: dein reducas acum, et penetrare facias eam ab extra introrfum in duas oras peritonæi utrinque. Tum reducas eam iterum, et eam facias penetrare ab intra extrorfum in oram alteram peritonæi, quæ eſt in latere oppoſito. Et hæc ſpecies futuræ, futura ſecunda eſt præſtantior, facilior illa. Et hæc eſt futura cujus præceſſit memoratio. Et hæc eſt etiam galeni oratio.

Quidam eorum dicunt autem, ſufficere futuram ventris cum duabus acubus. Id eſt vero, ſi in illas ambas unum intromittatur filum; et incipias intromittendo acum in partem tibi proximam, et penetrando cum illa latus alterum, more futuræ calceolariorum ſimili. Scias autem ſiffuram quando in medio ventris fuerit, futuram præbere magis difficilem quam reliqua ventris loca. Vulneris autem medela, et judicium ejus in medela ejus, cæterorum vulnerum eſt judicium. Nempe quando affecutus fueris vulnus in ſanguine ſuo recens, antequam aer illud mutaverit, et tu inteſtinum reductiſt, et ſeſuifti illud, et concinnaſti illud, ut applices illi pulverem carnem generantem.

( 391 )

LIBER
II.

Quodsi fuerit, ut vulnus jam aer immutaverit, tum applices illi quoddam unguentorum quæ tibi adsint, donec purulentum fiat, et fila excidant, et consolidentur peritonæum et cutis ventris, tum cures illud cura tua cæterorum vulnerum, donec fanetur. Et si remedia non tibi adsint, applica illi, ubi pus primo generat, goffypium tritum, quod bis quotidie renovabis, uti te jam docui, donec fanetur. Si voluerit Deus excelſus.

SECTIO
LXXXV.

Et tu quidem ad aliam curationem non eris coactus in plerisque rerum circumſtantiis, cum vulnus eſt ſimplex. Atqui ſi timeas ne vulnus in læſione communicet cum membris principalibus, tunc oportet ut ſubmergas lanam tenuem in oleo temperati caloris, vel in oleo roſarum et in partes diviſam applicas, in circuitu locorum quæ ſunt inter inguina et axillas, quodſi ſentiatur dolor vel putreſcentia in inteſtinis ſuis, et id plerumque accidit, tum vulneri infunde vinum auſterum nigrum tepidum, et præcipue ſi ſit, quod putreſcentia jam in inteſtinum pervenerit, & vulnus penetraverit ventris in cavitatem.

Scias autem, ſi inteſtinum læſum crassum ſit, id ſanatu eſſe facilius. Atqui inteſtinum appellatum jejunum, non ſuſcipere ſanationem vulneris in illud accidentis omnino; et id ſit propter multitudinem et magnitudinem arteriarum quæ in illo ſunt, et propter ſubtilitatem ſubſtantiæ ejus, et propinquitatem ejus ad nervi naturam. Atqui ſi id quod ex vulnere prodit ſit omentum, et illud invenis recens, reducas illud, ſimiliter uti inteſtinum reduxeras.

At ſi temporis poſt ſpatium elapſum jam vireſcit, nigreſcit. Oportet equidem ut illud filo liges ſupra locum iſtum illius qui nigreſcit, nec accidat fluxus ſanguinis; in omento etenim vaſa ſanguinea et arteriæ multæ ſunt: tunc abſcindas id quod ſubter illud eſt ligamen, et ponas duas fili extremitates in inferiori parte vulneris ut facile tibi ſit illud ſolvere et extrahere quando omentum deciderit, et vulnus purulentum evadat. Si Deus voluerit.

( 393 )

LIBER
II.

SECTIO
LXXXV.

Non licet nobis vinum adhibere in ægrotis Islamiticis, qui in Deum et Prophetam ejus credunt.

Dicit hujus exemplaris descriptor vinum putredini est obnoxium, et non licet nobis quodcunque jam putrefit deglutire. Denique illud impurum est, prohibitum prohibitione Dei et prophetæ ejus.

Memoratio vulneris quod accidit in inteftino.

Et quando accidit fiffura in inteftino, et illa parva est, in quibudam hominibus poſsibile est illam equidem reſtaurari. Ipsa etenim hominem vidi cujus vulneratus erat venter ab iactu haſtæ: et fuit vulnus a dextra ſtomachi, et vulnus multo tempore duravit et factum est fitula, ex qua prodiere fæces et flatus. Et ego quotidie illud curavi, quamvis ſanationis ejus ſpes fere nulla fuit; et non ceſſavi leniter traſtare, donec ſanatum erat, et locus confolidatus: et quando vidi locum jam eſſe confolidatum de ægro timui, ne illi in cavo ventris ejus quid mali accideret: et nihil omnino mali illi accidit ab hoc; et ſanus perfecte remanſit in præſtantioribus functionibus ſuis, comedit, et bibit et coit, et balneum ingreditur, et variis ſe exercens exercitiis.

Olim vero memoraverunt quidam ex familia Empiricorum, quod, quando vulnus in inteftino accidit, et parvum est, oportet confuere illud ad hunc modum, nimirum ut fumantur formicæ capite majori, tum adjungantur vulneris labia, appliceturque una ex hifce formicis ore aperto ſuper duo labia vulneris, et quando illa ore prehenderit, clauſeritque os ſuum, abſcindatur caput ejus, illud enim adhærebit, neque os ejus refolvetur. Dein aliam applices formicam priori vicinam, nec inſiufmodi facere ceſſabis, cum una formica poſt aliam,

VOL. II.

Eee

( 395 )

LIBER
IL
~~

fecundum vulneris istius magnitudinem; tum reducas illud, et fuas
vulnus; ifta enim capita inteftino remanebunt adhærentia, donec in-
teſtinum fanetur: et non accidet ægro noxa omnino.

SECTIO
LXXXV.

Confui interdum poterit inteaſtinum etiam, cum tenui filo, quod ab animalis viſceribus pili inſtar abraditur, illis adhærenti, poſtquam in acum immittatur. Id eſt autem, ut ſumatur hujus fili ex inteaſtino abraſi, et bene purgati extremitas, tum in extremitate ejus ligetur filum ex lino tenue convolutum, dein in acum introducatur iſtud filum, et cum illo ſuas filum ex viſcere animalis abraſum, dein ſuper ſiſſuram reducas.

Hæc autem futuræ ſpecies, et formicarum pariter, et lori ex ani-
malis viſceribus abraſo, eſt ad viam expeſtationis et ſpei.

Atqui si magna et ampla fuerit ſiffura, et præcipue, si in uno
inteſtinorum tenuium ſit, equidem in hac nulla eſt ſolertia, neque
curatio omnino.

SECTIO OCTOGESIMA SEXTA. De Curatione Defluxionis,
et Fiftulæ.

SECTIO
LXXXVI.

SCIAS, quod omne vulnus vel tumor, quando diuturnum et antiquum ſit, daveniatque ulcus, et non conglutinetur, ſed pus quotidie emittat, quod non ſiſtitur, univerſaliter vocatur ſiſtula, in quocunque ſit membro, nos autem illud defluxionem appellamus.

Fiftula autem eſt revera nodatio coagmentata, dura, alba, non eſt in ea dolor; in ea eſt concavitas ſicut concavitas pennæ avis qua de cauſa, quidam, illam pennam (Riſhat) vocant.

Eſt autem in quibusdam temporibus humida, emittens pus diu, et ſæpe ſiſtitur humiditas in quibusdam temporibus; et aliquando hæc eſt humiditas multa, vel pauca eſt, vel eſt crassa vel tenuis.

VOL. II.

Eee 2

( 397 )

LIBER
II.

Olim vero prædixi in divisione, quando de exituris differui, quod
omnis exitura quæ fanari nequit, neque caro in illa generatur; ab
una ex novem caufis, id provenire.

SECTIO
LXXXVI.

Una earum eſt, vel a paucitate ſanguinis, vel etiam a pravitate ejus,
vel quoniam interne vel ſuper labia ejus caro dura prohibet generatio-
nem carnis bonæ, vel quoniam in illa eſt abundantia ſordium, et
ſpurcitiei, vel quia ulcus in ſeipſo eſt putridum et materia quæ illud
diſtendit eſt pravæ qualitatis. Uti etiam quoniam remedium in cura-
tione ejus non fuerat conveniens vel proficuum; vel etiam propter
corruptionem in regione accidentem, ex genere pectilentiæ.

Vel etiam propter quid proprium et peculiare in regione (ſicuti
accidit in urbe Sarkoſta) in qua accidit morborum digeſtio; et tarda
eſt in illa ſanatio tumorum, (vel apoſtematum) per naturam ejus.

Vel etiam quoniam in illo eſt os, vel multa offa.

Olim veruntamen has omnes explicavi cauſas, earumque ſigna, et
curationes earum per medicinas, in diviſione.

Hoc autem loco oportet me, tibi explicare curationem fiſtulæ et
deſfluxionis, quæ via operationis per manum perſcicitur.

Scias, fiſtulam quandoque accidere in omnibus membris corporis.
Ex eis fiſtulæ ſunt quæ ad venam magnam perveniunt et terminantur,
aut arterias, aut ad nervum, aut ad membranam, aut ad inteſtinum
aut ad veſicam urinariam, aut ad aliquam ex coſtis, aut ad vertebras
dorſi, aut ad aliquam articulationum maxime compoſitam, uti pedem
vel manum. Et ex illis ſunt quæ deſinunt ad propinquitatem membri
principalis; et his ſimiles. Quæ vero ex his ſiſtulis, ad hunc ſe
præbent modum, iſtæ ſunt ex morborum numero qui difficulter ſanan-
tur, vel non admittentium medelam: et in illis curandis eſt labor
et ſtultitia. Quodſi ex ſiſtulis ſint quarum profunditas ad hofſe locos

( 399 )

LIBER non pervenerit, quorum meminimus, et tu ſpem et expectationem medelæ concipis, et vis etiam, harum ad cognitionem pervenire perfectam, equidem ſumas tibi, exploratorium instrumentum (ſpecillum) ex ære factum, aut ex ferro, ſi fuerit fitula in longitudinem recta extensa, illamque cum illo inveſtiga. Quodſi in fitula ſit curvatura, equidem illam cum ſpecillo ex plumbo tenui facto ſcrutare; plumbi enim lenior eſt compages flexibilis erit, et ſe incurvabit pro tortuofitate fitulæ; et ſi fitulæ multa ſint orificia, non erit tibi poſſibilis cum ſpecillo illam inveſtigare: ergo injicias clyſmatis modo unum ex ejus orificiis, et ſi liquor quo illam colluifti, ad alia orificia pervenerit, et ex illis eſſuxerit, tum inveſtigationem quocunque tibi poſſibilis ſit modo adhibeto perfectam, ut ſcias, an illic loci ſit os, vel nervus (tendo,) vel fitulæ ſit fundus remotus, vel vicinior; vel ſit fitula una, cui ſunt ora multa. His omnibus animum intende ſumma qua poteris induſtria, ægrotum pariter ſeifcitando, doloris ſedem etiam inquirendo mann tua in locum impreſſa, et ſimilibus iſtis, ex indiciis et cauſis tumori accidentibus.

Et quando his omnibus attendiſti attentione vera et accurata; tunc equidem cum fiducia ad curationem feſtina. Nimirum confidera; et ſi fuerit fitula manifeſta, propinqua, vel in loco incolumi, longe diſtans ab articulo aut tendine vel arteria, vel vena, vel aliquo locorum quæ tibi memoravi, tum quidem incidas fitulam ſecundum methodum quam ante deſcripſi, et amoveas ex illa verrucas et carnes corruptas et carnes redundantes, et quodcunque vel carnis vel verrucarum in orificio ejus germinatur, et ſimilia his, et cures illam donec ſanetur.

Quodſi remotus et diſtans ſit fundus fitulæ et ſit in linea recta, oportet quidem ut illam ſeces a profunditate ejus quantum poſſis, tum illam purgabis ab omnibus carnibus corruptis et dein uſurpentur penicilli involuti in medicinis acribus, quos trudas ad fundum fitulæ quem ope ſpecilli ex ferro cognoſcis. Hoc facias ſæpius, donec iſta medicina acris, confumpſerit omne id quod ſupereſt in fundo fitulæ,

SECTIO
LXXXVI.

( 401 )

LIBER et corrupta etiam; dein reſtaura illam cum unguentis quæ ſanam
II. carnem generent, donec fanetur. Et ſi non fanetur cum his, tunc
urae eam ſicut præſcripſimus.

SECTIO
LXXXVI.

Quodſi os cauſa ſit ſiſtulæ, et id certa tibi conſtat notitia, tum
ſcrutare illam, et ſeca illam ſecundum illa quæ tibi notavi; ſi te non
impediverit impedimentum ex vafe ſanguineo, vel nervo, vel membro
principali, uti diximus.

Et ſi tibi denudetur os, fueritque in illo quiddam corrupti et ni-
gredinis, equidem radas illud donec omnis ejus corruptio amoveatur,
dein cures illam illis quæ carnem generent, donec fanetur.

Quodſi non fanetur, effundat autem pus ſicut ante ſecerat, equidem
ſcias te nondum perveniffe ad extirpationem radicitus totius corruptio-
nis; illam igitur iterum denudato, et rafuram ejus peragito accurate
et purgationem ejus, ſumma ufus diligentia. Tum reſtaura illam.

Et ſi fanetur, bene. Quodſi non, equidem ſcias hanc corruptionem
eſſe in profundo diſtantem in corpore, non illam ſpecillo poffis affequi,
nec in illa reſtat tibi ſolertia. Sed illa eſt naturæ ſubmittenda.

Et ſi os corruptum ſit os exiguum, et tibi ſit poffibile, equidem
cum ſubtilibus ſorcipibus ad id opus idoneis illud abſtrahas. Et ſi
multa fuerint offa, accurate peragas omnium eorum detractionem,
nec quid linquat ex eis induſtria tua: quodſi tibi obſtiterit quid de li-
gamentis ſubter ea, nec in illis amputandis ſit aliquid periculi, equidem
amputa hæc ligamenta et carnes etiam ſi quæ ibi fuerint, et li-
bera offa.

Quodſi illo tempore offa extrahere, non ſis paratus, neque convenit,
equidem applices ſuper vulnus id quod putrefcere illud faciat, et
linquas dies aliquot donec id quod eſt circum iſta offa putrefcat. Vel
carnis vel ligamenta ſit. Observato etiam vulnus, ne conſolidetur,

VOL. II.

Fff

( 403 )

LIBER nec incifio quam in illo olim feciſti, in intermiſſionibus operis tui
II. coarctetur: ſed ponas ſuper illam, ſi id timeas, goſſypium ſubmerſum
in sulphure cum oleo trito, vel goſſypium ſubmerſum in unguento
Ægyptiaco, vel in uno unguentorum viridium. Equidem illa quan-
do putrida redduntur ligamenta, et offa ſeparantur, facilis erit illo-
rum ablatio et abſtraectio.

Quodſi unum ſit os magnum, veluti os tibiæ, vel os coxæ, et his
ſimile, et id ex eo quod corruptum eſt, ſit ſuperficies ejus tantum-
modo; tunc radas illud rafura perſecta, donec abeant penitus nigrities
iſta, et corruptio; dein reſtaura vulnus.

Quodſi id quod ex eo corrumpitur, ſit pars “magna, et corruptio ad
offis medullam pervenerit, nequaquam evitare poteris, ferraturam ejus,
et abſciffionem totius ejus, ad illum locum quo corruptio terminatur;
et tunc curabis donec conſolidetur.

Ego autem tibi narrabo, de deſluxione quæ olim cuidam viro in
crure accidit, ut tibi inſtar exempli et adjutorii in curatione tua.

Fuit hic vir, juvenis, annos circitur trigintu natus. Aliquando ac-
ciderat illi dolor in crure a cauſa in illo interne in corpore movente,
adeo ut materia ad crus pervenerit, et intumuit tumore magno; et
non erat cauſa ulla ab extra. Et tempus in illo protraſtum fuerat, per
medicorum errorem, quouſque tumor ſeſe aperuerat, et multa ſanies
ex illo effluxerat: et in curatione ejus medicina tam diu allata fuerat,
donec crus deſluxione humorum affectum fuerat, fuerantque in eo
multa orificia. Quæ omnia pus emittebant, et corporis humiditates.
Et medicorum cohors illud biennii ſpatium curaverat. Nec inter illos
vel unus fuerit in arte manus callidus, donec ipſe veni; et vidi crus
ejus, et materiam ex illo, per iſta orificia fluxu magno effluentem
et jam corpus viri tabidum fuerat. Specillum igitur in unum ex
iſtis oriſciis introduxi, et ſpecillum ad os pertigerat. Deinde orificia

F f f 2

( 405 )

LIBER LIBER LIBER LIBER LIBER
inveſtigavi omnia, et illa inveni, unum in alterum pertingentia ex
omni parte cruris. Feſtinavi igitur et ſuper unum horum orificiorum
incidi quouſque pars offis denudatum fuit, et illud inveni, corruptum,
jam corroſum, et nigrum, et putridum erat, et perforatum, adeo ut
ad medullam penetraverat foramen; ſerravi ergo id, quod mihi denu-
datum erat, et quod in mea potefstate fuit, offis corrupti. Et ego
quidem putavi. Quod in offe non fuerat corruptio præter iſtam
quam abſcideram in ferratura ejus, et quod ego iſtam penitus eradic-
vifſem. Adeoque reſtaurare vulnus conatus ſum cum medicinis
carnem generantibus per longum tempus, et non conſolidatum eſt;
tum ego os iterum denudavi, ſubter priorem denudationem, et inveni
corruptionem; tum reſtaurationem vulneris conatus ſum, at non re-
ſtauratur neque conſolidatur. Dein ſuper illud iterum denudavi,
neque ceſlavi os per partes ſecare, et conari reſtaurationem ejus. Et
non reſtauratum eſt, quouſque ex offe ſpithamæ circitur longitudinem
cum medulla ejus excideram, dein medicinis illud reſtauravi, et cito
conſolidatum et ſanatum eſt.

Vice autem poſt vicem hujus operationis iteratio et ſectio neceſſaria
fuit propter infirmitatem ægroti, et paucitatem tolerantiæ ejus, et
timorem meum de illo ne moretur: acciderat enim illi perpetuo
ſyncope prava ob nimiam evacuationem. Perſecta vero ſanatione
ſanatus fuit: et generata eſt loco offis caro dura et integer erat corpo-
ris ejus ſtatus, et vires ejus rediere, et quoad functiones ejus omnes
ſanus fuit, et non accidit illi in ambulatione ulla noxa.

Et fi os eminens fuerit in loco quolibet corporis, et fractum fit,
oportet equidem ut ferretur ad hunc modum.

Is eſt vero, ut ſumas ligamentum, illudque ſtringas in extremitatem
offis eminentis, et jubeas alicui illud ſurſum extendere, et ponas aliud
ligamentum ex lana. Priori ligamento craſſius tum ligabis illud ſuper
carnem quæ eſt ſubter os, et extendas extremitatem ejus, adeoque

( 407 )

LIBER caro deorfum attrahetur. Et tu denudabis carnem a loco quem vis
ferrare. Ne forte ferra carnem lædat, et colloces lignum, vel tabulam
fubter os, inferius decenter, ex arte; quando etenim id facias, non
prohibebitur ferra quin ſcindat os corruptum.

Oportet autem, ut fit ferratura paulo ſupra locum corruptum, ne
forte fit in cavitate offis corruptio, quæ ſenfui non appareat, adeoque
tu coactus fis ad ferraturam ejus altera vice peragendam. Quod fi os
fit corruptum, et non fit eminens, verum continuetur pars ejus cum
parte, et corruptio eſt in medio ejus, vel in parte ejus, equidem de-
tegas carnem totam ab omnibus partibus ejus, dein ponas lignum de
fubter, dein ferra illud a prima parte ubi eſt corruptio, quouſque ferra
pervenerit ad alterum latus: et fit ferratura a corruptione parumper
diſtans; ſicuti jam diximus.

Et fi corruptio in ipſo articulo fit, illum amputato articulum, et
os ferrato ubi ex parte altera continuatur: et fi corruptio fit in con-
junctione duorum articulorum, tunc non eſt in ea techna, niſi
abraſio.

Quodſi fuerit corruptio in pectine manus, vel in pectine pedis,
negotium equidem in curatione ejus eſt arduum valde, adeoque opor-
tet inveſtiges corruptionem quo modo tibi appareat, abradaſque illam
et expurges illam quocunque poteris modo, et quacunque recta tibi
videatur techna, quanda non tibi obſtiterit vena vel nervus.

Scias autem, inciforia et ferras, quæ hujusmodi offa incidant, eſſe
multa, pro ratione loci offium, et poſitionis eorum, et craſſitiei eorum,
et ſubtilitatis eorum, et magnitudinis eorum, et parvitatis eorum,
et duritiei eorum, et raritatis eorum; atque ideo oportet, ut tibi
præpares, ad omnem operis ſpeciem, inſtrumentum illi operi
congruum.

SECTIO
LXXXVI

( 419 )

LIBER
II.

SECTIO OCTOGESIMA SEPTIMA. De Incifione extremitatum, five
Serratura Offium.

SECTIO
LXXXVII.

ALIQUANDO putrefiunt extremitates, vel a cauſa externa, vel a cauſa internâ. Quando igitur hujusmodi corruptionem curaſti medicinæ curatione, et curatio non valet. Et videris in membro corruptionem dilatari, et nil illam prohibere, oportet quidem ut illud membrum excidas quatenus pervenerit corruptio, ut ægrum per hoc a morte eripias, vel a noxa quæ orbatione membri illi eſset valentior et pejor.

Signum vero illius in quo hoc accidit, eſt, quod membrum nigrefcit, adeo ut imagineris illud igne combustum, vel putrefcit poſt nigredinem, adeo ut iſta ſe extendat corruptio, uſque ad illud quod iſti membro connectitur, et in totum corpus ſerpat. Excidas igitur illud citiffime. Eodemque modo, ſi corruptionis cauſa ſit punctura quorundam noxiorum reptilium, uti ſcorpionis marini, vel viperæ, vel phalangii, et ſimilium.

Et ſi fuerit corruptio vel punctura in extremitate digiti, equidem digitum excidas, neque mora quiete ſerpat corruptio vel punctura, adeo ut capiat focile brachii. Quodſi ceperit, brachium juxta cubitum amputato in ipſo articulo. Quodſi tranſliverit corruptio illamque perceperis ad humerum etiam extendere, equidem iſta ægro mors erit, adhibeto igitur præter hanc nullam curationem, niſi ad modum quem poſſis. Eodem etiam modo cum pede facias, quando corruptio digitum ceperit, amputes nimirum digitum in officeculorum uno articulo.

Quodſi corruptio pectinem pedis invaſerit, equidem pedem totum amputes; et ſi ascendat ad genu, equidem amputes crus juxta articulationem genu; quodſi ſit, corruptionem pervenire etiam ſupra genu, nulla eſt in hoc caſu ſolertia; niſi ut dimittas illam, et ægrum morti concedere.

H h h 2

( 421 )

LIBER
II.
~~Modus autem membri amputandi vel ferrandi, est ut ligamine subter locum quem vis incidere stringas; aliudque ligamen supra locum etiam ligabis, et extendat minifter alius ligamen superius sursum, tu vero radas carnem quæ est inter duo ligamina cum scalpello lato, donec omnis caro detegatur, tum secabis, vel ferrabis.~~

SECTIO
LXXXVII.

Oportet autem ut ponas ab omni latere lacinia lintea, ne forte ferra locum fanum et integrum tangat, adeoque accidat ægro dolor redundans et tumor calidus.

Quodsi acciderit hæmorrhagia in operis tui medio, equidem quam citiffime locum uras, vel applices illi quendam ex pulveribus fanguinem fiftentibus, dein ad curationem redeas, donec absolvatur, dein membrum ligato vulneratum, ligamentis illi convenientibus, et curato illud donec fanetur. Si voluerit Deus.

Ego vero tibi narrabo exemplum rei quæ accidit homini in pede
suo, huic ipsi quam tibi jam descripfi simile. Id est autem, quod illi
accidit nigredo in pede cum uftione quæ uftioni ignis similis fuit.
Fuit autem ifta corruptio, ut primo acciderit in digito suo, donec
cepit integrum pedem, igitur festinavit vir fuapte, quando viderat
corruptionem in membro se dilatantem cum vehementia quam fentiit
doloris et uftionis, et amputavit illum juxta articulum, et fanatus est.
Et poftquam longum præterierat tempus, accidit illi eujfmodi corrup-
tio ipfa, in digito indice manus ejus. Ad me igitur recta venit; et
ego conatus fum iftam reprimere fuperfluitatem, illis remediis quæ
ad manum applicavi, poftquam corpus ejus emundare curaveram: at
fuperfluitas non repreffa fuit, verum incepit in alterum digitum dila-
tari, donec corruptio manum invaferit. Me igitur ftimulavit ut ma-
num ejus amputarem. Nolui vero fperans me poſſe iſtam fuperfluita-
tem reprimere. Timui etiam ne moriretur apud amputationem manus
ejus; vires etenim hominis fuerant lapsæ. Quando igitur de me deſ-
peravit, ad regionem fuam reverſus est. Et de illo ad me pervenit
hiftoria, illum festinaſſe, et amputaſſe totam manum, et convaluiſſe.

( 423 )

LIBER
II.

Hanc autem ipse narravi hiftoriam, ut fit adjumentum in hujusmodi morbis, quando accidunt; et indicatio, ex qua indicium fumas, et per illud opera dirigas. Si voluerit Deus optimus maximus.

## SECTIO OCTOGESIMA OCTAVA.
De Curatione finuum, et quo modo medicinis colluantur.

SECTIO

LXXXVIII.

QUANDO accidit Tumor in quolibet membrorum carnoforum, et longa eſt tumoris duratio, adeo ut ſanies colligatur, deinde rumpitur vel perforatur et exit omnis ſanies quæ in illo fuerat, et locus reſtat vacuus vafis inſtar, et cutis quæ ſuper illum erat ſicut pannus jam tenuis; et non eo uſque pervenit in corruptione ſua, ut veſtigium imprimat in os, vel in tendonem, vel in ligamentum. Et abhinc meretur nominari ſinus; et non appellatur Fiftula.

Atqui ſi prolongetur ſpatium ejus quouſque veſtigium imprimat corruptio alicui harum partium tunc quidem vocatur fitula, ſive defluxio.

Curatio ejus erit autem, ut incidas omnem iſtam cutim ſicut revolvitur, præcipue ſi jam ſubtilis facta ſit, ſicut pannus, et tibi conſtet, illam non adhærere loco propter corruptionem. Quod ſi ſperaveris quod loco adhæſerit cutis, neque illi corruptio illa protinus perveniret, fueritque cuti quædam craſſities, curabis illam cum enemate.

Id erit autem, ut confideres ſinum, et ſi fuerit magnus. Et ſanies quæ ex illo emanat fætido odore, equidem colluas illum medicina Ægyptiaca, quæ eſt acetum et oleum et mel et ærugo pari ſingulorum quantitate; una in vafe commiſta, et ſuper ignem coquantur, donec rubeat medicina et ad mellis perveniat craſſitiem: tum de illa fumas quod tibi neceſſarium fit et cum aqua et melle temperato; et cum his colluas ſinum, et os ejus ſtringas, et medicinam in illo linquas bihorium. Dein illam preſſione eximas; hoc diebus aliquot facias, donec emundetur ſinus, et abeat fætor.

( 425 )

LIBER
II.

Aqua etiam quandoque colluas, aqua nimirum cinerum, quando tibi hæc medicina non adfit; ea eft vero ut fumas cineres ligni vitis, vel cineres ligni quercus, et in illos aquam projicias. Dein defæces liquorem, et cum hoc colluas, donec tibi conftet finum jam eſſe ab-lutum.

SECTIO
LXXXVIII.

Quodſi in ægro non fit patientia fuſtinere medicinam Ægyptiacam, neque aquam cinerum, illum equidem colluito cum aqua et melle, quibus admixtum fuerit etiam quid æruginis tritæ; vel colluas cum melle et vino commixtis. Ex mellis enim virtute eſt ut emundet; vini autem, finum ut adhærefcat adducere. Et præcipue ſi vinum ejuſmodi fit in quo eſt præſtans ſtypticitas, et ſiccitas. Hoc quando tu ſæpius feceris, et certo conftiterit tibi, quod finus jam remota eſt corruptio, tum colluas illum illis quæ in illo generent carnem; uti ſi e. g. ſi fumas unguenti Diaphænici quid. Et illud ſolvas in oleo roſa-rum et vino auſtero: vel colluas quolibet medicinarum vel unguen-torum cæterorum quorum præparationes ſancivimus in traſtatu un-guentorum. Quodſi finus os arctum fit, nec cannululæ clyſteris reci-pere poſſit, equidem ferro parumper illud dilatetur, vel applicetur illi penicillum in unguento Ægyptiaco involutum, vel unguento Baſílico donec dilatetur, eodemque modo, ſi os e contra amplum fit nimis, ſutura adducas labia ejus, et linquas ex illo tantum amplitudinis, ut clyſter fine additione introducatur.

Similiter etiam, ſi ejus orificium ex quo effluit ſanies ſurſum eleva-tum fit, equidem incidas illud in loco ejus depreſſiori, ut ſanies ex eo ad inferiora deſluat; ſanies equidem quando in fundo finus cohi-betur carnem impedit generari in illo. Quodſi tibi non poſſibile eſt fecare illud ad inferiora, uti velis; conare partem tali poſitione collo-care, ut ex finu cum facilitate ſanies effluat, pro ratione qua tibi tu-moris ſe offerat locus: adeo ut non in illo retinéatur vel minimum quid ſaniei. Dein fumas medicinam epuloticam quæ finui applicatur, ad id quod vis convenientem, et extendas ſuper pannum linteum et

i. e. Mel impurum et vetitum erit, quando cum vino permixtum fit, cujus (vini
ſc.) ufus, Mohammedanis non permittendus eſt.

VOL. II.

Iii

( 427 )

LIBER fit pannus talis menfuræ, ut totum os finus operiat: dein incidas cum SECTIO
II. forficibus e regione orificii finus, foramen latum paulo magis quam finus LXXXVIII.
bus orificium, tum in pannum alium extendas ex unguentis lenientibus pro foraminis quantitate, et illi superponas loco ab orificio finus
diftante, ut ex illo facilis fiat faniei exitus; et ne removeas pannum
majorem, nifi poft dies multos.

Ifte vero pannus qui super orificium finus eſt, ille eſt quem quavis
hora amoveas, ut exeat fanies in illo collecta, et ut ſcias, ejus quanti-
tas an magna fit an pauca, an digeſta an non digeſta; cum his etiam
inqulras locum ipſum finus, an ſentiat, qui illo laborat, dolorem in
eo, vel ſi non eſt in eo dolor; et ſi in illo eſt tumor, vel ſi in illo non
eſt tumor. Quando igitur huc uſque pervenerit curatio tua, ut videas
materiem quæ exit eſſe paucam ſuper finus orificium, ſcias finum jam
adhærere, vel adhæreſcentiæ eſſe vicinum; et tunc temporis, equi-
dem ſolvas illum mane in die tertio: et quando ſolvifti vulnus, tunc
etiam pro alio permuta, et renova unguenta.

Quodsi exierit ex finu poſt ſpatium longum ichor tenuis, ne tu de
conſolidatione ejus deſperes, ſanatio etenim ejus propinqua eſt. Qui-
dam enim homines ſunt quorum in vulneribus tarde caro germinat:
quidam vero e contra.

Et ſi exierit ex finu poſt dies multos, pus abſque digeſtione, ſcias
equidem finum non adhærere. Si ergo tardatur conglutinatio finus et
longum eſt ejus negotium, addas etiam exſiccationem medicinarum,
et ſint medicinæ quarum in ſubſtantia eſt humiditas, et in viribus ea-
rum ſiccitas, ſicuti unguentum Diaphænicon, cum illi addita fit por-
tio Colcotharis.

Ex magis efficaci quo curatur eſt, ſi ſumas de unguento Diaphæni-
co, et cum oleo roſarum ſolvas, et vino veteri, æquali in ſubſtantia
ſua, conſpergas, adeoque in maffam redigas, et utaris.

Ii 2

( 429 )

LIBER
II.

Quandoque etiam, ubi tibi non ad manus eſt unguentum Diaphæ-
nicum, idem præſtabit Mel quando illud ad craſitiem coxeris, eoque
uſus fueris. Vel fumas Myrrham, et Aloem, et Thus, et omnia ſi-
mul comminuas, et pulverata ſuper Mel quod ſuper ignem eſt inſper-
gas, hæc in pannum illita ſuper Sinum ligabis. Vel melle quod ad
craſitiem uſque coxeris, illinas; et inſpergas ſuper illud radices aro-
maticas pulveratas et imponas illis pannum, quem ligabis.

SECTIO
LXXXVIII.

Aliquando etiam in hujusmodi caſu, Ariftolochia longa, et Radix
Lillii cœleftis et farina orobi, et Centaurium, ſeperatim
adhibenda ſunt, vel adhibeas illa ſimul mixta et pulverata et cribrata,
et ſuper Mel inſpergas, uti tibi præcepi, adeoque illa uſurpabis.

Quodſi longum fit ſinus negotium, et hæc curatione non ſanetur,
ſcias equidem in fundo ejus eſſe corruptionem, vel jam fieri veſtigium
in offe. vel in reliquis nervis duris, vel ligamentis. Ejus igitur cura-
tio eſt curatio ſiſtulæ, ſecundum illa quæ ante dicta ſunt. Si voluerit
Deus excelſus.

SECTIO OCTOGESIMA NONA. De Curatione Paronychiæ, et

unguis attritæ, et abſciffione digiti ſuperflui, et incifione digito-
rum ad invicem coalescentium.

SECTIO
LXXXIX.

P

ARONYCHIA, eſt caro multa ſubter unguem pollicis manus
vel pedis germinans. Sæpe etiam in reliquis digitis germinat.

Quando longum eſt ejus negotium, et procreatinatur ejus curatio,
equidem tumet calido tumore, vel corrumpitur, et pus generat, adeo
ut exedat ſuperiorem unguis partem. Sæpe etiam illam totam corrum-
pit, et sæpe corruptio ad os pervenit, adeo ut fit illi odor fætidus.
Devenitque digiti extremitas lata, et color ejus ſuſcus. Quando igi-
tur curaſti eam illis quæ in diviſione memoravimus, et curatio tua

( 431 )

LIBER non valet, oportet ut abſcindas ferro omnem ſuperfluitatem quæ ex II. ungue germinat, dein uras vulnus poſt illud. Uſtio enim in hoc caſu, multum juvabit.

SECTIO
LXXXIX.

Atqui fi os ſanum fit, et unguis etiam ſana, et anguli continentes unguis jam comprimunt carnem ad interiora, et incipiunt illam pun-gere et vexare, et lædunt illam, oportet equidem ut colloces radium ſubtilem ſubter angulum unguis qui pungit et vexat carnem illumque attollas ſurſum, et illam abſcindas carnem cum lenitate, appliceſque illi quod ſuperſit iſtius carnis, ex medicinis urentibus, exedentibus aliquam, donec amoveatur totum ejus. Dein unguentis illum cures donec ſanetur.

Quodſi fuerit autem, corruptionem jam in os veſtigium impreſſiffe, oportet equidem ut os iſtud abſcindatur, et eximas illud. Non enim ſanabitur, ubi reſtat os corruptum omnino.

Et fi videas corroſionem et corruptionem jam dilatari in digito, equidem illum abſcindas in uno nodorum juxta ea quæ memorata ſunt antea. Dein cures illum donec ſanetur. Si voluerit Deus.

At fi ungui accidat iſtus, ſive contritio et in illa accidat dolor ve-hemens, oportet equidem ut primo ægro ſanguinem venæſectione detrahas, dein ſecato unguem ſcalpello acuto ſecando oblique de ſupra deorſum. Et cautus ſis ne ſecando pervenias ad carnem quæ eſt ſub-ter unguem, etenim ægro abhinc oriretur dolor vehemens, vel cauſa effet, generationis carnis, ſuperfluæ in loco. Dein curato locum illis quæ dolores ſedent.

Digitus vero ſuperfluus qui in manibus quorundam hominum in-naſcitur, ſæpe quidem totus eſt carnoſus, ſæpe etiam in quibusdam eorum eſt os, ſæpe etiam in illis ungues ſunt. Quidam eorum germi-nant in radice juncturæ, alicujus digitorum; vel erit germinatio eo-rum in quodam nodorum digiti, et hi non moventur. Qui vero oritur

( 433 )

LIBER II. juxta juncturam digiti, sœpiffime movetur. Illum ex iftis igitur qui carnofus fit, facile amputatur. Id erit autem, ut illum amputes juxta radicem ejus cum fcalpello lato. Ejus vero qui in radice juncturæ germinat curatio difficilis eft, abſciffionem ejus ergo devites.

SECTIO LXXXIX.

Illius vero qui germinat in digito juxta ultimum nodorum, oportet equidem, ut primo carnem ejus ſcindas fectione circulari ad os ufque, dein ſumas unam ex ferris ad hoc idoneis. Dein cures illum. Sanabitur enim, fi voluerit Deus excelfus.

Qoad coalescentiam quæ digitis accidit, unius ad alterum, ea vero sœpiffimè accidit, vel homine ita nato; vel a conſolidatione vulneris, vel combustionis ab igne, et his ſimilibus: Oportet nimirum, ut iftam coalescentiam ſcindas, donec digiti ad ſuam formam reducantur naturalem: dein ponas inter eos penicillum ſive pannum in oleo rofarum madefætum, ne conſolidentur citius, et divifio inter eos fiat. Vel ponas inter eos laminam plumbi tenuem, donec locus conſolidentur, ſecundum id quod oportet.

Eodem etiam modo, ſi accidat coalescentia cuidam digitorum cum vola manus, equidem ſcindas iftam coalescentiam, pro ratione formæ ejus, et ad figuram ejus membri convenientem. Si voluerit Deus excelfus.

SECTIO NONAGESIMA. De Incifione varicum.

SECTIO
XC.

VARICES, ſunt venæ involutæ, craffæ, ſuperfluitatibus melan-cholicis repletæ. Accident in plurimis corporis membris, ple-rumque vero accident in cruribus, præcipue in cruribus Senum agri-colarum, et Agafonum.

Oportet igitur ut primo adhibeatur excuffio Corporis a cholera ni-gra, vicibus aliquot excutiendo fortiter. Dein hoc morbo laborantibus

VOL. II.

K k k

( 435 )

LIBER II. venæfectio in Bafilica fiat. Curatio autem ejus cum Ferro duobus eſt modis. Unus eorum eſt, ut feces, et extrahas ſanguinem nigrum. Et alter, ut venam educas, et extrahas totam ejus. SECTIO XC.

Sectio autem ejus ad hanc methodum erit. Crus primo bene embrocetur aqua calida, donec reſolvatur ſanguis crassus fæculentus. Dein ſtringas crus infirmi a ſuperiori parte coxæ ejus ad inferiorem partem genu ejus cum faſcia. Dein ſeca venam in uno loco, vel in duobus locis, vel in tribus ſectione ampla. Tum ſanguinem nigrum manu tua abripias ab inferiori crure ſurfum, et ab ſuperiori deorsum, et poſtea de ſanguine extrahas quantitatem, quam ſufficientem eſſe videris, quamque vires ferant infirmi. Tum liges illam, et præcipias illi abſtinere a cibis choleram nigram generantibus. Et repetantur evacuatio et venæſfectio, quando venæ implentur, et ea repletio ægro nocet.

Extractio ejus vero ad hunc modum perficitur. Crus ægri radatur, fi in illo multi fuerint pili, dein illum in balneum immittas, vel crus ejus aqua calida embrocetur, donec rubeat et vena turgеſcat; vel exercitio vehementi ſe exerceat, fi balneum non adſit illi, donec calefiat membrum, tum cutim e regione venæ ſeces incifione longitudinali, vel in ultima ejus parte juxta genu, vel in inferiori juxta calcaneum. Tum aperias cutim cum hamis, et venam ex omni latere ejus deglubas, donec ſenſui fuerit manifeſta; illam vero, quando manifeſta fit, videbis rubram exquiſite, et quando a cute liberetur videbis illam, ſicuti illa chorda eſſet. Tum intromittas ſubter illam Radium donec elevetur et ex cute egrediatur, ſuspendas illam cum hamo cæco glapro, dein ſeces incifione altera, iſtius incifionis in vicinia, ſpatio trium digitorum diſtante. Tum deglubas cutim de ſupra vas donec manifeſtum ſit; dein eleves illud cum radio uti feciſti, et illud ſuspendas cum hamo altero, ſicuti primo feciſti. Tum incidas incifionem aliam, vel incifiones plures, fi ad hoc coactus fueris. Deinde extrahas illud, et incidas illud in altera incifione juxta calcaneum. Dein attrahas illud et extrahas illud donec egrediatur ex incifione ſecunda. Dein attrahas

K k k 2

( 437 )

LIBER illud ad incisionem quæ eſt ſupra illud; et hoc facias donec illud at-
II. trahas ex incifione tertia, ſuperiori omnium inciſionum, quouſque il-
lud totum egrediatur: et abſcindas illud.

SECTIO
XC.

Quodſi tibi non obſequens ſit ut attrahas et extrahas, equidem in-
tromittas acum cum filo forti duplicato et liges illud, et illud attrahas;
vel intromittas ſubter illud radium, et torqueas cum illo manum tuam
ad omne latus, quouſque exeat. Caveas autem ne dividatur; ſi et-
enim divifum ſit tibi difficilis erit extraſtio ejus valde. Et ex eo noxa
ægro oriretur. Et quando totum ejus extraxeris, equidem locis vul-
nerum applices lanam ſubmersam in vino et oleo roſaceo, vel oleo, et
cures illum, donec ſanatus ſit. Si voluerit Deus.

“Dicit, i. e. librarius, vinum abominabile eſt, vetitum. Uſum ejus
“non admittimus.”

Et ſi varix fuerit ſpafmo affecta, prædita tortuofitate, illi ſint ad
latera involutio, et non fuerit linea reßa, uti diximus, oportet equi-
dem, ut tu ſuper illam ſeces juxta omne latus tortuofitatis ejus, et loca
involutionis in ea, tum illam cum hamis ſuſpendeas, donec totam ex-
trahas, et caveas quando ſuper illam ſecas ne ſeces vel vulneres ve-
nam, abhinc enim extraſtio ejus tibi difficilis eſſet. Induftria ergo
tua cauta ſit.

Forma extraſtoris, quo varix inciditur;

Forma hami cæci;

( 439 )

LIBER
II.

Forma Hami cæci;

SECTIO
XC.

Non erit illi inflexio, sicut hamorum reliquorum, neque erit acutus
extremitate, ne vulneretur vena; et fit crassæ inflectionis, et glabræ.
Ille etenim fi subtilis fuerit, venam fecaret subtilitate fua. At fit craf-
fus uti diximus.

SECTIO NONAGESIMA PRIMA. De Extraftione Venæ Medinenfis.

HÆC vena nascitur in crure in regionibus calidis, sicut Hedgaz,
et in regionibus Arabiæ, et in regionibus calidis, gracilibus,
paucæ herbarum copiæ. Sæpe etiam nascitur in aliis locis corporis,
præter crura. Ejus vero generatio est ex putredine subter cutim acci-
dente; uti accidunt in interiori corporis parte, lumbrici, et vermes,
et vermes cucurbitini, vermes etiam inter cutim et carnem nati.

Signum vero principii ortus hujus venæ est, quod accidit in crure
inflammatio vehemens, deinde locus veſicatur, poſtea incipit vena
exire ex ifto loco veſicato, quasi illa fuerit radix plantæ, aut animal
eſset. Cum ergo extremitas ejus apparuerit, oportet quidem ut in-
volvas ſuper illam ſegmentum parvum plumbi, cujus pondus fit a
Drachmæ pondere. Ad duas drachmas. Nodabis et linques plum-
bum ſuspendens a crure. Quoties ergo foras quid ex ea progreditur,
id in plumbum involvas et illud nodato. Quodſi multum fit, tum
partem ejus abſcindas, et reliquum ejus involve, et non feces illam
ad radicem, quouſque tota exierit, tu etenim fi fecueris illam ad radi-
cem, contrahetur et in carnem intrabit, adeoque in loco producet tu-
morem, et putredinem, et pravum ulcus. Eaque propter oportet le-
niter traſtetur, et trahatur paulatim, paulatim, donec extrahatur ex-
trema pars ejus, nec minima pars ejus in corpore remaneat.

SECTIO
XCI.

( 441 )

LIBER
II.

Quandoque vero, in quibusdam hominibus exit hæc vena, quæ in longitudine ejus quinque spithamas æquat, et decem, imo mihi retatum eſt quodam ex homine exiſſe ad spithamas viginti etiam.

SECTIO
XCI.

Quodſi in opere tuo rupta fuerit, tum intromittas radium in foramen ejus, et perfora illud perforatione longa cum corpore donec omnis quæ in illo eſt evacuetur ſanies, et putreſcentiam loci conare adducere cum medicinis, per dies aliquot, dein cures curatione tut morum.

Quandoque autem hæc vena prædita invenitur ramis multis, et præcipue quando apparet in junctura pedis, vel in ipso pede, et accident illi multa orificia, et ex omni orificio exit ramus. Et ejus curatio eſt ficuti memoravimus in Divifione, et in illis quæ ante dicta funt.

SECTIO NONAGESIMA SECUNDA. De Incifione ſuper vermem qui generatur ſubter cutim, et nominatur ægritudo Bovina.

SECTIO
XCV.

HÆCCE ægritudo nominatur inter nos in quibusdam oppidis ægritudo bovina, quoniam illa bobus frequenter accidit. Illa vero eſt vermis una parva generata inter cutim et carnem, et repit per omne corpus, aſcendendo vel deſcendendo; ſenfui manifeſtatur in reptatu ſuo, a membro ad membrum, donec diſrumpit, ubi loci diſrumpere cutim valeat, et egreditur. Iftius autem exiſtentia eſt ex puſtredine quorundam humorum, uti et vermibus accidit, et lumbricis et vermibus cucurbitinis in ventre. Ex eo etiam noxa expeſtanda eſt, quando in corpore ſerpit et ad caput aſcendit et ad oculum pervenit; ſæpe etenim aperturam in illo facit et egreditur, et oculus depravatur. Id vero accidit ſæpiffime.

Quando igitur vis illum curare, et extrahere, hoc equidem conan-
dum eſt, in reptatu ejus, et cum ſenſui appareat.

VOL. II.

L 11

[ 443 ]

LIBER
II.

Oportet igitur ut liges id quod supra ipfum eſt et ſubter eum, li-
gatura forte valde. Dein feces ſuper illum et extrahas illum. Quodſi
in carnem urinaverit et non inveneris illum. Tum ſuper locum uſtio-
nem cum igne affer, donec illum uſſeris. Id vero damni ex eo quod
magis timeſcendum eſt, eſt oculi ex eo corruptio uti diximus. Quodſi
illum videas jam ad caput prope oculum vadere, tum ſtringe ſubter
eum ſupercilium ligamine valido, dein ſecato ſuper ipſum, et extrahe
illum.

Oportet etiam ut æger fedulo det operam, curetque ut corpus ſuum
medicinis solutivis mundetur humores corruptos pravos purgantibus.
Caveatque a cibis putredinem generantibus. Si voluerit Deus excelfus,

SECTIO
XCII.

SECTIO NONAGESIMA TERTIA. De Incifione ſuper ægritudinem
quæ noſcitur nomine (Alnafir.) Fugacis morbi.

SECTIO
XCIII.

HÆC ægritudo quæ in Regione noſtra ignis fugax nominatur, eſt dolor qui in quodam accidit membro, dein a membro ad membrum migrat. Et jam illum vidi, uti tibi deſcripturus ſum.

Accerſitus ſui ad mulierem in quadam ruſticanorum familia; illa
vero brachium ſuum denudavit, et vidi inflationem parvam in vena,
extremitatis funiculi brachii. Et poſtquam remanſerat hora una, vidi
iſtam inflationem a focili repere ſicuti reptat vermiculus, aſcendendo
ad humerum et velocius quidem quam fieri potuit, ſi uti Hydrargy-
rum eſset quando de loco in locum fluit; receſſit ergo dolor ex illo
loco et fixus eſt in humero. Deinde ſedit mulier hora una, et cucur-
rit (dolor et inflatio, ſc.) per omne corpus donec in alterum brachium
pervenerat. Tum illa mihi narravit quod per totum corpus ejus re-
volverat, uti videram. Et miratus ſum de velocitate migrationis ejus
a membro ad membrum; et ego quidem antea nunquam vidi hanc
ægritudinem, ad hanc formam: atqui pleroſque vidi, qui invenerunt
dolorem qui ex membro in membrum migravit, atqui dolorem vel

L l l 2

( 447 )

LIBER
II.

Ex cerebri vero signis, quando in illud sagitta inciderit et penetra-
verit os, et vulneraverit membranam quæ supra cerebrum est; equi-
dem ex illo accidet cephalalgia vehemens, et Scotomia, et vertigo, et
in oculo rubedo et inflammatio, et rubedo Linguæ, et Spafmus, et
intellectus confusio, et vomitus bilis: sæpe etiam egreditur sanguis
ex naribus, vel ex auribus: sæpe etiam fermo intercipitur, et vox
abiit. Egreditur etiam ex loco vulneris, humiditas alba, quæ similis
eft pulmento spifto. Egreditur etiam ex eo, fimile quid loturæ carnis.
Et fi hæc tibi signa appareant, equidem te cohibeas a curatione: vel
et extractione Sagittæ, fi per se non egrediatur.

SECTIO
XCIV.

Signa vero Sagittæ, quando inciderit in Cor: equidem erit pro-
pinqua Mammæ finiftræ; sentitque illam æger, quafi illa infixa effet
in re dura, non in re vacua. Sæpe etiam, fagittæ motus aderit, simi-
lis motui pulfus, et emanabit ex vulnere sanguis niger, et hunc se-
quitur extremitatum frigiditas et fudor frigidus, et deliquium. Scias
ergo mortem neceffario deſcenfuram. Arab. mortis angelum, ſc.

Signum vero Sagittæ, quando vulneraverit Pulmonem, eſt exitus
ſanguinis ſpumofi ex vulnere; et vaſa quæ collo connectuntur tumef-
cunt: color etiam ægri mutatur, anhelat etiam alto anhelitu, et aërem
frigidum attrahit valide.

Quodſi inciderit ſagitta in membranam quæ eſt in Pectore; equi-
dem erit vicina coſtis parvis, et respiratio magna erit, cum dolore ve-
hementi, et anhelitu, et movent ſefe omnia membra humerorum.

Et si in jecur Sagitta inciderit; hoc ſequitur dolor vehemens, et
egreditur ex vulnere ſanguis, qui rubedine ſua jecinori eſt similis.

Et si in ſtomachum ſagitta inciderit, sæpe quidem ex vulnere egre-
ditur quid cibi non digeſti, et ejus negotium eſt manifeſtum.

Et si in ventrem Sagitta inciderit, et in eo infixa fuerit, et exierit
ex vulnere quid ſtercoris, vel omenti, vel inteſtinum jam laceratum
ſit.

( 449 )

LIBER
II.
Quodsi fagitta in veſicam urinariam inciderit, et ex ea exeat urina,
et prodierit quid ex ea extrorfum, et ægro dolor ſit vehemens, ſcias
equidem vulhus eſſe lethale.

SECTIO
XCIV.

Reliqua vero membra, ſicut facies, et Collum et Guttur, et Sca-
pula, et brachium, et Vertebræ Dorſi, et clavicula, et coxa, et crus,
et his ſimilia, ex membris, etenim ſanantur plerisque in cafibus, quan-
do Sagitta non invenerit arteriam aut tendonem, et fagitta non fuerit
venenata.

Ego vero tibi narrabo tibi de quibusdam quæ ipse vidi ex negotiis harunce Sagittarum, ut his in curatione tua dirigaris.

Id eſt, fagitta aliquando incidit homini in canthum oculi ſui, prope
naſi radicem; et ab illo extraxi illam ex altero latere ſubter adipem
auris ejus. Et ſanatus fuit. Et non accidit in oculo ejus vel quid
malum, vel viſu fædum.

Judæo etiam extraxi aliam fagittam quæ in bulbam oculi ejus inci-
derat ſubter palpebram inferiorem. Sagitta vero jam ſe ſubduxerat,
neque de ea affecutus ſum niſi extremitatem ejus parvam per quam
ligno ſuo adhæferat: fagitta vero magna fuit, ex fagittis arcuum Tur-
cicorum, ferro quadrato, valde glabro, in ea non fuere Aures duæ.
Sanatus eſt equidem Judæus, neque accidit in oculo ejus accidens
pravum.

Extraxi etiam aliam Sagittam ex Gutture Chriſtiani; fuit autem
Sagitta Arabica, et ex illis erat quæ duas habent aures; et ſecui ſuper
illam inter venas jugulares; (jam vero in gutture ejus profunde ja-
cuit) cum illa igitur benigne egi, donec extraxeram illam; et ſalvus
eſt Chriſtianus, et ſanatus.

Extraxi etiam fagittam aliam homini, quæ in ventrem ejus incide-
rat: et opinatus ſum, illum ex illa eſſe moriturum. Quando vero
ſpatio triginta dierum vel circiter in illo reſtiterat, nec aliquid in dif-

VOL. II.

Mmm

( 451 )

LIBER II.
positionibus mutaretur, super sagittam secui, et illam aftutia tractavi,
et extraxi illam; nec quid mali accidentis illi accidit.

SECTIO
XCIV.

Vidi etiam virum cui sagitta in dorfum ejus inciderat; et super il-
lam con solidatum erat vulnus: et quando spacium erat * septem an-
norum, e radice coxæ exivit sagitta.

Et vidi mulierem, cujus in ventrem sagitta olim inciderat, et con-
solidatum erat vulnus, et manerat sagitta: et illa non mutata erat in
ftatu suo omnino, neque invenerat nocumentum ex ea, in qualibet ex
Functionibus naturalibus fuis.

Virum etiam vidi alium, cui in vultum ejus incidit sagitta, et vul-
nus con solidatum eft, et manfit. Non ex illa invenit multum dolorem.
Et multa hujusmodi vidi. Et extraxi sagittam ex quodam ex præfectis
Sultani, quæ jam inciderat in medium nasi ejus, quæque ad latus dex-
trum paulo vergebat, omnisque delituerat sagitta. Ego equidem ad
illum curandum accerfitus sui trium dierum spatio a sagittæ receptione.
Et vulnus a sagitta inveni valde ftrictum, illudque specillo explorato-
rio inveftigavi tenui, illam vero non inveni. Eger vero invenit punc-
tionem et dolorem subter aurem ejus a parte dextra, † speravi igitur
illic effe sagittam. Loco igitur cataplasma applicui, cataplasma nimi-
rum cui vis erat attrahere et digerere, mecum sedulo expeſtans dum
locus tumeſceret et appareret mihi ſignum ſagittæ, et ſuper illam ſe-
carem: at non accidit in loco quid novum quod indicaret ſagittam ad
locum perveniffe. Perrexi ergo cataplasma ponere ſuper illum diebus
multis, nec quid novi accidit, et interim vulnus abſolute conſolida-
tum eſt; et remanfit Eger dierum aliquot spatio, de extractione ejus
desperans, donec die una ſentiebatur ſagitta in interiori parte nasi ſui.
Et mihi illud narravit Eger. Vulneri igitur applicui medicamentum
acre erodens per dies plures, quouſque aperiebatur. Et illud inveſti-
gavi, et percepi extremitatem ſagittæ ſubtilem quæ ligno adhæſerat.

* Septem annorum. 1500, 1532, 1541.

† Speravi igitur hanc (punctionem, ſc.) ex extremitate ſagittæ. Ita omnes.

Mmm 2

( 453 )

LIBER
II.

Tum addidi in apertione vulneris per hoc medicamentum acre, donec oculis meis sagittæ extremitas plane apparuit: præteriit mihi vero cum eo spacium temporis circiter quatuor menſium. Tum quando dilatatum fuit vulnus, et mihi poſſible introducere forcipes in illud, traxi et movi illam, et non obedi vit exire. Et non ceſſavi leniter et aſtute agere cum illa, cum variis inſtrumentis, donec die quadam apprehendi illam forcipibus arteſactis (uti in fine ſectionis deſcripta erit forma earum) donec extraxi illam; tum locum reſtauravi. Medici quidem judicavère, quod cartilago nafi non reſtauratur. Atqui ego illam reſtauravi; et conſolidatum eſt vulnus et perfecta ſanatione ſanatum eſt. Nec ulla noxa fuit ægro.

Ego vero tibi memoro methodum eximendi quaſdam sagittas, ut illam normam et indicium facias pro illis quas tibi non memoravi. Harum etenim extraſtio, ejuſque diſtinſtio, neque præcepto compre henditur, neque libro traditur. Atqui artifex prudens, ex parvo mul tum menſurabit, et ex præſenti id quod abeſt. Et excogitabit ſcienc tiam novam et inſtrumentum in caſibus inuſitatis, quando accident; ex hac arte ipfa.

Dico igitur, sagittas quidem extrahi ex membris in quæ incidunt et inſiguntur, ad duos modos, vel attrahendo ex loco per quem intra runt, vel e contrario altero illi latere. Ifta vero quæ extrahitur ex orificio per quod intravit, equidem ſi ſit sagitta in loco carnoſo infixa, trahas et eximas. Quodſi exire non obedi verit in ipfa hora in qua in cidit in locum, oportebit, ut ibi linquas illam diebus aliquot, donec caro quæ eſt in circuitu ejus putreſcat, et attraſtio et extraſtio ejus facilis fiat. Eodem modo, ſi in os infixa ſit et hæreat, et exire tibi non obedi verit, linquas illam pariter diebus aliquot, attraſtionem et commotionem ejus quotidie repetendo, exibit enim. Quodſi poſt dies aliquot exire tibi obedi verit, oportebit, ut circum ſagittam ab omni latere, os ipſum terebra ſubtili terebres, adeo ut Sagitta laxe ſatis con fedat: dein attrahas illam, et eximas.

SECTIO
XCIV.

( 455 )

LIBER
II.

Quodsi sagitta fit infixa in offe capitis, et jam in unum ventriculo- rum cerebri penetraverit, et in ægro apparent quædam ex illis acci- dentibus, quæ ego tibi memoravi, equidem cohibeto teipfum ab at- tractione sagittæ, et linque illam, quouſque poſt dies aliquot nego- tium ejus clarum fit. Illius etenim obitus in propinquo erit, fi sagitta ad membranam jam pervenit.

Et fi sagitta tantum in offis ſubſtantia infixa fit ſolummodo, et ad membranam non perforaverit, et reſtiterit diebus aliquot æger, nec illi accidat quid ex his accidentibus, conare aftute attrahere, et exi- mere illam.

Quodſi fuerit valde fixa, neque tibi trahenti obſequatur, equidem terebella uſurpare circum ſagittam, uti tibi præcepi, deinde curato locum donec ſanetur.

Atqui fi sagitta jam retroceſſerit in loco aliquo corporis, et delitue- rit et a ſenſu retroceſſerit, illam equidem exploratorio inveſtigato, et fi illam ſentieris, tunc cum quodam inſtrumentorum trahas illam. Quodſi illam aſſequi præ vulneris ſtrictione non potueris, et ſagittæ diſtantia in fundo, et non ibi fit vel os vel nervus, vel vas ſangui- neum, equidem ſuper illam incidas donec vulnus amplum fit fatis, et ſagitta in tua poteſtate fit donec illam extraxeris. At fi illi ſint aures- duæ, eas prehende, et libera carnem ad illas adhærentem ex omni latere, cum omni qua poteris ſolertia. Vel conare aftute, fi carnem liberare non potueris, aures duas diſfringere, et illas contorquere do- nec liberentur.

Quandocunque autem conaberis ſagittæ extractionem ex quolibet loco, uſurpatur manus tuæ cum forcipibus ad omne latus contorsio, donec illam liberes. Summa vero utitor lenitate, ut ſagitta non fran- gatur; adeoque difficilis tibi eſſet attractio, et extractio ejus.

SECTIO
XCIV.

( 457 )

LIBER
II.

Et si non poteris illam statim extrahere, tum illam fine diebus aliquot, quouſque putrefcant iftæ carnes illam cingentes: tum ad illam redeas, tunc enim facilis erit extraſtio. Quodſi tibi impedimentum afferat ſanguinis fluxus, utitor remediis in ſectione de ejus cura prædictis. Si voluerit Deus.

SECTIO
XCIV.

Caveat autem diligentia tua ab incifione vaſis ſanguinei, aut nervi, aut tendonis, et utitor omni quam poteris Solertia in ſagitta liberanda, et ſit illa cum facilitate, et patentia, et conſtantia, uti tibi prædixi.

Erit autem tibi neceſſarium, ut in extraſtione ſagittæ ægrum tali poſitione colloces, quali tunc fuerat, quando in illum ſagitta inciderat; ea eſt enim conveniens magis. Quodſi hoc non poteris, tum qua tibi poſſible ſit figura collocetur.

Sagittæ vero, quæ ex latere altero contrario extrahi debet, vel jam aliqua particula illic egreſſu eſt extrorsum; vel etiam invenias forſitan ſenſu extremitatem ſagittæ ſuperiorem in vicinia cutis, eamque videas prominentem; tum ſuper illam ſecato; et ſit inciſio ampla ſatis ut forceps admittatur. Dein trahas illam, facilis enim erit extraſtio ejus.

Si vero in offe retineatur, equidem manum tuam circulariter conſtorqueas, donec ſagitta in os veſtigium faciat, et ſibi dilatet. Dein attrahas illam. Et si non exierit, equidem miſſam facias diebus aliquot, dein repetas, donec exeat. Si voluerit D. O. M.

Et si ſagittæ lignum in illo ſit, tum trudas illam cum illo. Quodſi ſit, ut jam excidit lignum, et vis truſionem adhibere, tum intromittas ſuper illam inſtrumentum cavum illud, ut cavitas ejus recipiat caudam Sagittæ, dein cum illo trudas illam. Et si ſit cava ſagitta, illam trudas cum inſtrumento quod in cavitatem iftam intret. Exitum etenim ſagittæ his facilem reddas. Si voluerit Deus excelfus.

VOL. II.

Nnn

( 461 )

LIBER Hic eſt extremitate (solida) ſurda, ſicut Radius, ut facilis ſit introitus
II. ejus in ſagittam cavam, ut trudat eam.

SECTIO NONAGESIMA QUINTA. De Vaſorum Sanguineorum
Sectione, ad Sanguinem extrahendum.

SECTIO
XCV.

VASA ſanguinea quæ ex confuetudine ſecari ſolent in corpore,
funt vafa triginta. Ex eis in Capite ſunt fedecim vafa, duo vafa
pulſantia quæ ſunt pone Aures duas, Alchafhife nominatæ; et Arte-
riæ duæ quæ ſunt in Temporibus duobus manifeſtæ, et vafa duo ſan-
guinea quæ ſunt in utroque angulo interno utriuſque oculi, Alnadha-
rin dicta, (i. e. videntes) et vas in medio frontis eredtum. Et vas
quod in nafi extremitate locatur; et duæ jugulares venæ (Alwidegi)
quæ in collo ſunt. Et duo vafa in labio oris ſuperiori; et vafa duo
quæ in labio ſunt inferiori, et hæc vafa ſunt nota nomine Algehârie
(i. e. quaterna vafa;) et vafa duo ſanguinea quæ ſunt ſubter Linguam.

Vafa etiam quæ ad ſanguinem detrahendum in brachiis, et manu
ſecantur, ſunt quinque vafa. Unum eorum eſt Cephalica, illa eſt au-
tem a latere externo. Illam vero vulgus hominum venam Capitis ap-
pellat. Et (Alicehal) mediana, ea eſt vas medium. Illa vero compo-
sita eſt ex ramo bafilicæ et Ramo ex Cephalicâ; et vulgus illam vo-
cat vas corporis: et Bafilica: hæc autem eſt collocata in latere in-
terno, et appellatur etiam Axillaris (Alabati) hanc autem vulgus vo-
cat vas Ventris. Et Funis Brachii; hæc vero locata eſt ſupeſ Cubi-
tum, (Focile, Arab.) et ſecari poteſt. Illa etiam vena quæ ſupra
pollicem manifeſta apparet. Et (Alafilam) Salvatella, quæ eſt vas
inter digitum annularem et minimum; illi duo ſunt rami.

In crure etiam et pede, tria ſunt vafa ſanguinea. Horum unum
eſt illa vena quæ eſt ſubter genu poſticam articulationem, a latere
externo; et ſecunda eſt Saphæna. Locus autem ejus eſt juxta calca-
neum, a latere interno. Et (vas nervi femoris) Gnirk ò Nifa; locus
ejus eſt juxta calcem a latere externo.

( 463 )

LIBER
II.
---
Et in altero crure, pariter, funt tria vafa his similia.

Vafa autem duo quæ funt pone aures: equidem adjumentum erit
fanguinis ex his ambobus detractio, catarrhis diuturnis, et hemicra-
niæ, et achoribus, et Capitis ulceribus pravis diuturnis.

Methodus autem horum amborum fecandi eſt ut tibi narrabo. Ea
eſt quidem, ut ægri caput radatur, et fricetur poſtica pars ejus in loco
duorum vaſorum panno aspero, fricione validâ: tum ſtringat æger
collum ſuum faſcia Cidaris, donec appareant manifeſte duo vafa, eo-
rumque pone aures locus; in locis duobus depreſſis Capitis. Ea igi-
tur digito tuo perſcrutare: et ubi ſentieris pulſationem eorum ſubter
digitum tuum. Ibi igitur locum cum atramento ſignabis. Dein ſumas
ſcalpellum cultriforme. Id vero eſt quod phlebotomus appellatur
(Alneſil) tum illud ſubter vas introducas, in cute, donec ſcalpellum
pervenerit ad vas. Dein eleva manum tuam cum vafe et cute, ſur-
fum, et incide vas cum cute incifione dividenti, (vas, ſc.) Et ſit lon-
gitudo incifionis quantitas duorum digitorum conjunſtorum, vel cir-
cum circa. Et detrahas ſanguinis illam quam tibi viſum fuerit quanti-
tatem. Dein ambo eorum ſtringas cum pulvillis, et linquas, donec
ſanata ſint. Si voluerit D. O. M.

Jam vero in initio Libri, præceſſit eorum incifio, et eorum uſtio.

Arteriæ duæ autem quæ in duobus temporibus. Equidem eorum
incifio auxilium erit diuturna in hemicrania, et Cephalalgia gravi, et
opthalmia diuturna, et fluxu ſuperfluitatum in oculum effuſarum.

Methodus vero harum fecandarum, eſt uti narraturus ſum. Strin-
gat æger collum ſuum faſcia, donec duo vafa ſenſui manifeſta appa-
reant, clare, admodum. Et earum pulſatio ſubter digitum tuum
demonſtretur. Tum atramento ſignabis dein cutim deſuper vas ſur-
fum attollas digito tuo indice, et intromittas ſcalpellum phlebotomum
deſubter, et eleves vas ſurſum, et dividas illud ſicuti feceras in duo-

SECTIO
XCV.

( 467 )

LIBER
II.

Vafa etiam illa duo, quæ in oculis funt duobus: eorum auxilium eft ad oculi ægritudines ex scabie, aut rubedine, et fluxu (humorum, fc.) et morbos faciei.

SECTIO
XCV.

Methodus autem hæc incidendi hæc eft. Ut ftringat æger collum fuum cum fafia, dein ambo eorum incidito; tu vero fis ftans juxta Caput ejus. Et ut fit fecchio transverse, ad longitudinem parum, cum fcalpello parvo lato parum. Ifte etenim locus eft, in quo non eft caro. Atque adeo fi fcalpellum subtilioris fit extremitatis fortaffe frangatur. Tum exhaurias fanguinem pro neceffitate tua, et imponas fuper illa goffypium, et liges una nocte; dein folvas illa.

Vafis etiam Nafi fecchio; equidem proficua eft in febre acuta, et cephalalgia vehementi, et morbis faciei, uti achoribus, in rubedine quæ in nafo accidit, et præcipue quando eft antiqua.

Methodus autem hoc incidendi talis eft. Stringat æger collum fuum. Tum nafum ejus prehendas manu tua finiftra, et fumas fcalpello subtile longum et illud in medium nafi ipfius mucronem infigas, inter feptum nafi perpendiculariter. Vas etenim fenfui ibi apparebit, et fanguis ftatim radiatim effluet. Oportebit etiam ut manum tuam cum fcalpello parum promoveas, fanguinem pro neceffitate tua extrahas, dein una nocte liges, vas enim cito fanabitur.

Venæ duæ jugulares. Nimirum auxilium fecutionis earum eft, ad anhelitus ftricturam, et initium lepræ (Elephantiæ) et morbos meancholicos qui in corporis ſuperficie accidunt, uti vitiligo nigra, et impetigo, et ulcera prava, et exedentia.

Methodus autem eas fecandi eft, ut ftringat æger collum fuum subter eas ambas cum Tigatura, et fet artifex juxta caput ægri, æger vero fit fuper Cathedram fedens; dein vas incidat fecundum longitudinem, fecctione patula parum: dein egrediatur fanguis ad juſtam quantitatem, vel ratione habita, ad neceffitatem quæ tibi apparuerit.

0002

( 469 )

LIBER Ejuſmodi cum altero vaſe etiam facias, ſecando patule. Dein ſolve
SECTIO
XCV.
II.
ligaturam, et liges vaſa duo ligatura mediocri, ne æger ſtrangulatus
ſit. Et die craftina ſanata erunt. Vulnus enim ſanabitur. Si voluerit Deus.

Vaſa etiam (Arab. Algehaaric) Quaterna labialia; eorum ſectionis
auxilium, poſt ſectionem Cephalicæ, equidem proficiet ad Apthas in
ore, (Kolang) et corruptionem Gingivæ, et Ulcera prava, et Fifſu-
ras labiorum, et ad ulcera prava quæ ſunt in naſo, et circuitu ejus.

Methodus autem hæc ſecandi eſt, ut ſedeat æger coram te, et col-
lum ſuum cum faſcia ſtringat, dein moveat labia ſua; et inſpicias in
duo vaſa, quæ videbis, unum nimirum eorum a dextra labii, et ſe-
cundum eorum a ſiniftra ejus parte; demonſtratio autem eorum eſt
nigredo eorum; et hoc præterea quod circa illa ſunt vaſa nigra ſubti-
lia, ambo igitur eorum incidas, ſectione dividenti.

Et ſi res tibi dubia ſit, nec ſcias clare quænam vena ſit, tum inten-
das ad ſectionem maximæ earum et magis evidentis. Eodem etiam
facias modo in vaſis duobus quæ in labio ſunt ſuperiori. Et plerum-
que valet confuetudo. Incidere vaſa duo quæ ſunt in labio inferiori.

Vaſa etiam duo quæ ſunt ſubter linguam. Juvamentum equidem
hæc ſecandi, poſt venam Cephalicam ſectam, eſt ad ſtrangulationes
quæ ſunt in Gutture, et uvulæ ægritudinem, et ægritudines oris.

Methodus autem hæc ſecandi eſt: ut ſedeat æger inter manus tuas
in ſplendore Solis, et eleves linguam ejus, et inſpicias, videbiſque
ſubter linguam ab uno latere vas unum, et ab altero latere ejus al-
terum vas, et color eorum ad nigredinem vergit. Hæc igitur incidas.
Caveas autem ne ultra procedas in inciſione horum, nam ſubter ea
ſunt Arteriæ; et ex his Arteriis fortaſſe accidat hæmorrhagia.

Vaſa autem tria, quæ in Cubito ſecantur. Hæc ſunt illa nimirum
vaſa, quæ ad ſanguinem extrahendum ſecare prævaluit vulgaris in

( 473 )

LIBER
II.

Vena etiam Basilica, quæ quidem una est ex tribus vafis iftis, hujus autem fecandi auxilium est, ut extrahatur fanguis in ægritudinibus quæ funt fubter guttur et collum, et partibus Pectori et Ventri propinquis.

SECTIO
XCV.

Phlebotomatorem vero oportebit, quando hanc fecat ut cautus de ea fit, et de illa timeat, fubter illam etenim est Arteria; et fi erraverit addideritque in pungendo phlebotomum, iftam incidet arteriam, accidetque fanguinis fluxus. Et propterea oportet ut fecio ejus non fiat cum scalpello pungente, verum fecio ejus fiat, cum phlebotomo (Alnefhil) fecando. Quodsi Basilica vena non appareat manifeste, differente, oportet equidem illam evitare, et deflectere ad aliam præter illam, vel aliquem ejus Ramum quærere, vel ejus loco incidas functionum Brachii, ille etenim est evidens, illumque feces phlebotomo Alnefhil, uti diximus. Quodsi ipfius Basilicæ fectionem cupieris, oportet equidem ante brachii ftristuram, ut locum tangas donec notus fit locus pulsationis; tum fuper eum lignato cum atramento. Dein ligato brachium et incide vas fectione concava, cum scalpello Alnefhil, uti diximus, et intende ut iactus cadat diffantia a loco Arteriæ, et devitet.

Et si fanguinem apud fectionem videris exfilire, uti exfilit urina pueri, et quod tenuis fit rubrum valde, fcias equidem illum esse ex fanguine Arteriæ. Tunc igitur feftina, et impone digitum tuum fuper illam longo tempore. Dein amove digitum tuum et si fanguis fiftatur, (sæpiffime enim fiftitur) equidem ligato brachium, et linque illud, caveatque æger a negligentia ejus, et cautus fit, neque dies multas illud moveat, donec fanetur.

Quodsi fanguis non fiftatur, fed in te prævaleat, et non adfuerit tibi illic temporis medicina, equidem divide arteriam, si appareat tibi; duæ etenim ejus extremitates se contrahent, et fiftent fanguinem. Vel Corticem nucis Piftachiæ fumas, et feces, et unum ejus fumas dimidium, et fuper locum fluxus fanguinis liges, ligatura arte

VOL. II.

P p p

( 475 )

LIBER facta, cum ligatura et pulvillis ad diem unam; sanguis enim siftetur.

II.
Quodsi non : equidem curatio ejus eſt ex illis quorum præceſſit memoratio, applicatione nimirum pulverum ſtypticorum. Et sanguinis ejus obturatio non eſt difficilis in plerisque caſibus, ob loci vulneris parvitatem, et ligaminis brachii facilitatem.

Vafis etiam mediani (Arab. Alichal, i. e. fuſci) auxilium, quum fecatur, eſt, ſanguinem ab ſuperiori capitis parte detrahere, et inferiori Corporis. Ob hanc cauſam ſcilicet, quod illud compoſitum eſt ex ramo Baſilicæ, et ex ramo Cephalicæ uti diximus. Et oportet Phlebotomatorem eſſe cautum valde in illo fecando, ſubter illud nervus eſt. Et ſi in punſtura Phlebotomi addiderit, et nervum ſaucia-verit, in illo accidit ſtupor, et ejus ſanatio difficilis erit. Fortaſſe etiam penitus nunquam ſanabitur. Hic vero nervus plerumque ſenfui apparet: latet etenim in quibusdam hominibus, et ſubtilis eſt, neque diſtinguitur. Oportet igitur ut facias ſectionem tuam cum Alneſhil, et nervum devitet induſtria tua. Et ſi Vas ſanguineum inter duos ſit Nervos, vas iſtud feces equidem ſecundum longitudinem.

Vena etiam Cephalica. Juvamen in hujus ſectione eſt, ſanguinem a capite detrahere; et juvat in ægritudine oculorum. Et oportet in hoc vafe præcipue, ſi volueris ſanguinem ex illo detrahere, punſturam facere ſcalpello olivari aut ſcalpello lato myrtiformi, hoc etenim vas vaſorum omnium eſt tutiſſimum, ſub illud enim nec ſubeſt Arteria, neque nervus. Atqui oportet te, quando illud ſecueris, evitare caput muſculi ſolummodo; quæras igitur locum mollem, qui in illo eſt; et non lædes illum, ſi primo iſtu illud non inveneris, et ſectionem ſuper illud plures vices repetas; niſi quod illud fortaſſe tumebit in quibusdam hominibus, quando primo iſtu non ſectum fuerit. Nihilominus iſte tumor nequaquam lædet illud.

Venæſectionis autem quoad qualitatem, et accidentia ejus, et quæ oportet præcedere in illa rite inſtituenda.

P p 2

SECTIO
XCV.

( 477 )

LIBER
II.

Horum igitur omnium primum oportet scias, venæscctionem ufur-
pari, ad prefervandam sanitatem et diu prolongandam, ad morbos
etiam ne accidant præcavendos. Et venæscctio instituatur in uno va-
forum trium, quæ in cubito sunt, nimirum in Cephalica, mediana
aut Basilica.

Et ut fit venæscctio facta in initio veris, quando plethoræ apparue-
rint indicia. Et fiat venæscctio in die prima, aut tertia, postquam
præterierint diei tres horæ.

Venæscctio veruntamen quæ in morbis instituitur, horam definitam
non habet; atqui quando necessitas illam requirat, et exigat, vel
noctu, vel interdiu, in omni hora, et in omni tempore instituitur. Et
non oportet venam pueris incidere, quoufque super illos annus deci-
mus quartus præterierit. Neque senibus etiam venam incidas. Qui-
bus jam transfiverint anni sexaginta.

Quando igitur aliquis, venam sibi secari statuerit ad quemcunque
fuerit modum, oportet, antea inteftinum ejus cum clysmate leni pur-
gare, si in illo multæ feces fuerint cohibitæ, ne in vafa ex inteftino
apud venæscctionem attrahantur superfluitates putridæ, quæ membra
lædant principalia.

Neque vena illi sccta fit, qui naufea laborat, neque crapula, neque
ebrietate, quoufque hæc ab illis amoveantur. Caveas etiam a vena fe-
canda in fine coleræ morbi, et vomitionis, et alvi fluxus, et nimii
coitus et laboris, et exercitii, et vigiliæ, et jejunii, omniumque quæ
vires solvunt, vel corporales vel animales.

Deinde de humorum subtilitate confidera ante hanc, si sanguis craf-
fus ex cibis suis, et potibus, et medicinis, fuerit; (si his etiam ufus
fuerit.) Dein intret lavacrum, si nihil impedimenti fit quod id pro-
hibeat. Vel exercitio quodam exerceatur, ut sanguis tenuis fiat.
Peragatur vero venæscctio, in diei principio uti diximus. Det operam
etiam ut illa die pectus fuum solvat ab omnibus accidentibus animali-

SECTIO
XCV.

( 479 )

LIBER bus, ab ira et timore, et ab omnibus accidentibus corporalibus, uti II. labore, et laffitudine nimiis, et coitu et his similibus. Adfint etiam, loco ubi discumbit, illæ res, quibus ex communi hominum consuetudine eſt uti. Varia nimirum aromata et odoramenta, et instrumenta luſoria, et similia his, unuſquifque prout poſſit. Tum Phlebotomator in Cervical infideat, cervicali ejus cujus vena ſecanda eſt magis elevatum. Deinde extendat brachium ſuum, et illud fricet duabus vicibus Phlebotomator, aut tribus, manu ſua. Dein liget ligamen cum corrigia duabus aut tribus vicibus involvendo et fit ſtrictura mediocris. Etenim ſtrictura quando non eſt mediocris, vel ſtrictura immoderata ſanguinis fluxum impediet; vel ſi laxa nimis fit fluxum ſanguinis etiam impediet. Dein poſt ſtricturam oportet, illum cujus vena ſecanda eſt manus ejus ſimul ad invicem fricare, quouſque vas infletur, et ſenſui eminens fiat. Deinde abſtergat Phlebotomator Phlebotomum cum quodam Oleo, veteri præcipue. Deinde digitum ſuum manus ſiniftræ indicem, ſuper vas ipſum ponat ſubter locum ubi vult illud ſecare; paululum, ne vas ſanguineum labatur, evitetque iſtum. Ex vafis etenim quædam ſunt quæ ſicut chordas invenies, apud ſectionem labentur. Ex eis quædam etiam ſlatu repleta, atque ubi ſuper illa imponitur phlebotomum, ſubter phlebotomum deprimuntur, adeo ut incidat phlebotomator, at non aperit vas ſcalpellum, vel ſi aperiat, equidem ſtricta eſt apertura; eaque propter oportet, ut phlebotomator conſtantis fit animi, et conſilio firmi, in his rebus cunctis: dein phlebotomum deſcendere faciat, et ſi aperiatur vas ab hac una vice, bene. At ſi non, repetat alia vice ſubter illum locum paulo; vel ſupra illum, cum ſeſtinatione et diligencia ſi locus non tumeat. Quodſi tumeat, vel æger impatiens fit, equidem die una, vel duabus linque illum, et non ſtringat ligaturam; illa etenim fortaſſe excitabit tumorem calidum; neque balneum intret. Dein repetatur venæſectio, ſi vult. Quodſi phlebotomus punxerit, et parva apertura fuerit, vel ſanguis tenuiter fluxerit, timueriſque ſanguinis quam velis quantitatem non exituram fore, equidem phlebotomum in eodem ipſo fora mine repetas perpendiculariter, et foramini parum addas, atque hoc ſeſtinanter facito antequam tumeat locus; in plerifque enim homini-

SECTIO
XCV.

( 48I )

LIBER bus locus ſtatim a parva apertura tumefcit. Quodſi jam videris illum tumere, nequaquam omnino ſuper illum repetas, non enim tibi aliquo modo juvabit. At applica illi quid de amurca olei, id enim facilem reddet curſum ſanguinis, et id in hoc loco eſt oleo ipſo præſtantius, vel reliquis unguentis. Eodem etiam modo uſurpato amurcam olei in omni vaſorum ſectione, ubi fallit curſus ſanguinis. Idem etiam præſtat Theriaca (Alfarouk, i. e.) præſtantiffima, et Alſadgzenia quando quid de uno eorum, loco imponitur. Sanguis enim ſubtilis et refolútus fiet, quando craſſus eſt.

Quodſi in venæſectæ loco accidat tumor magnus, id vero ſæpiffime accidit, illi præcipue qui hac ſolummodo vice venæſectionem paſſus eſt, vel ſi vaſis parva ſit apertura, equidem ſeſtina, et ſuper locum pone ſpongiam in aqua et ſale madefaſtam, caleſaſtam, et hora una illam ſtringe. Id enim refolvit. Oportet etiam ut hoc facias, poſt exitum ſanguinis ex vaſe ipſo abſolutum; vel ex vaſe altero. Et ſi in loco remanſerit poſt dies aliquot quid, vel nigredinis, vel viriditatis id non nocebit. Et ſi tibi viſum fuerit applica ſuper illum quid Aloës, vel Myrrhæ ſolutarum, vel quid de ſucco Pulegii expreſſo, vel huic ſimilis. Et ſæpe accidit tumor et eminentia in ſectione Baſilicæ venæ, imponas igitur illi manum tuam, et ſi inveneris illam, apud compreſſionem tuam ſuper illam, dilatare ſe, iſta equidem eminentia prava eſt, caveaſque ne ſuper illam quid eorum quæ diximus applices, ſæpe enim ex illa fluit ſanguis arteriæ. Atqui ſit cataplaſma illi applicatum, ex his quibus ineſt ſtypticitas, ut induretur locus, dein cura illam reſliqua cura donec ſanetur.

Oportet autem ut ex omni homine ſanguinem extrahas pro ratione virium ejus, et illius qui appareat coloris ſuper ſanguinem dominantis. Etenim, ſi ſanguis niger ſit, equidem ſinas illum exire, donec ruber evadat. Eodemque modo ſi illum craſſum videris, extrahe illum donec tenuis ſit: et iterum ſi acer fuerit, quouſque abierit acrimonia ejus.

VOL. II.

Q99

SECTIO
XCV.

( 483 )

LIBER II.

Et oportet illum, qui eſt plethoricus, robustus, et ſanguinem extrahere celeriter coactus; ut ampla fiat vafis inciſio, et ut phlebotomum latum fit. Et omni e contrario debili, ut ſint his contraria: et oportet ut illum plures per vices extrahas. Et ſi fuerit foramen arcum. Præſtantius etiam in vafis ſectione erit, ſi inciſio ſit tranſverſa retro declinans, incidendo, non pungendo. Et hic venam ſecandi modus ab hæmorragia incolumis eſt, et ab inciſione nervi, et ille laudatior et tutior eſt quam venæſtio per latitudinem et longitudinem.

Illum autem, cui inter venæſectionem ſyncope ſupervenire ſolet, oportet, ut ante venæſectionem comedere cures pauxillum panis in aqua granatorum acido-dulci macerati, vel Oxymelite, ſi natura callidus ſit, ſanguinemque, per tres vel quatuor vices extrahas. Et ſi temperamento frigido fuerit, equiqem ante venæſectionem capiat pannem maceratum * in (vino) Syrupo Granatorum vel in vino (Syrupo) Mellis aromatizato. Aromatibus, aut in vino aromatizato odorato.

Quodſi deliquium accidat juxta venæſectionem ejusque cauſa ſit exitus ſanguinis multi, oportet quidem ut bibat aquam carnis (jus) et vinum odoratum tenue. Et utatur aromaticis cum Gallia, et pectus fuum cum illis inungat. Reliqua etiam adhibeat quæ memoravimus in Diviſione in Capitulo Syncopis, quæ oritur ex evacuatione.

Etiamque qui brachium fuum ventilare, et ſanguinem ejus ſecunda vice detrahere, oportet illum, ſi venam ſecuerit ut multa fiat evacuatio, dum vires ejus debiles ſunt, ut ſanguis paulatim mittatur, pro ratione virium, in diebus ſucceſſivis.

* in Syrupo Granatorum. Vid. Avicen. II. pag. 213. lin. 23. in titul. Sectionis in i. c. de conficiendo Syrupo Granatorum, et id eſt Mibæ.

i. e. Vinum impurum eſt et lege prohibitum. Ufus ejus vel ezternus vel internus in fidelium morbis nequaquam admittendus eſt. Contra medicos, dico.

Qqq 2

SECTIO XCV.

[ 485 ]

LIBER
II.

Etiamque quicunque fit, qui brachium ventilare velit, et sanguinem ejus mittere secundo, et corpus ejus robustum fit, equidem id faciat septem novemve horis, a venæsectione prima.

SECTIO
XCV.

Quod si fit, ut velit sanguinem attrahere ex corpore suo ad contra- rium illi latus, oportet quidem ventilare se, die secunda et tertia.

Ille etiam cujus in corpore sanguis abundat, qui jam incaluit, acrif- que fit, produxitque febrem, oportet, ut una vice extrahas ex eo sanguinem; et eximas ex illo quantitatem magnam, et apertura fit ampla, quouſque deliquium patiatur (servatis a te omnibus legibus venæſectionis,) et ut tu ponas manum tuam ſuper pulſum ejus, dum fluit ſanguis, ne mors accidat loco deliquii, id enim ſæpe accidit, quum Phlebomator fatue agit, et cadit negligentia. Et non oportet, quando vis ſolvere brachium et sanguinem ſecundo mittere, cum jam os vafis clauditur, et difficilis eſt ſanguinis exitus, ut ſuper illud cum vehe- mentia manu comprimas, et cum impetu torqueas id enim malum eſt valde. Atqui, ut ſinas illum donec vena iterum ſecetur. Vel etiam removeri poteſt cum ſcalpelli capulo id ſanguinis quod in vafis orificio congelatur, et illi admoveatur quid ſalis; vel comprimas ſuper illud levi compreſſione, donec ſanguis egrediatur. Et si jam vas tumeat, equidem linquas illud, et ne traſtes illud donec ſedatus fit tumor. Et si vocaverit neceſſitas ad ſanguinem ſecundo mittendum, nec evi- tari poffit, equidem in altero brachio venam ſecato, vel in alio vafe.

Segtio etiam venæ funiculi brachii. Equidem ſecatur, vice venæ medianæ (ſuſcæ) et Bafilicæ, quando hæ non inveniantur, vel occultæ fuerint, illa enim ex his duabus componitur. Methodus autem ſecan- di illam eſt, ut æger manum ſuam in aquam calidam immittat, donec ſocile rubeat, et vas diſtinete et clare appareat. Tum ſupra illud pa- rum cum ligamine ſtringas ſtrictura mediocri, tum vas incidas ad lati- tudinem tranſverſe parum, et non ad longitudinem: et ſectio fit am- pla; et fit ſectio tua qua incidis, parum ſupra manus articulum.

( 487 )

LIBER
II.

Quodsi difficilis eſt ſanguinis exitus, tum repetas manum in aquæ calidæ vas collocare, ſinaſque ſanguinem fluere in aqua donec quantitatem neceſſariam extraxeris. Atqui ſi fuerit in diebus æſtatis a manu iterum in aquam calidam collocanda excuſaberis, et plerumque in tempore hyemis, in aqua calida fluere ſanguinem oportet.

Hujus autem vaſis ſectio, omnium vaſorum tutiſſima eſt, ſubter illud nec eſt vas pulſans, (Arteria) neque Nervus.

Sectio autem ſalvatellæ manus dextræ; equidem auxilium præbet contra ægritudines jecoris. Et methodus ſectionis ejus eſt, ut ſtringas ligatura manus pericarpium; vel manu tua ſtringas, poſtquam illud in aquam calidam immiſeris, quouſque vas inflatum ſit, et ſenſui diſtinetum appareat valde. Deinde illud ſeces tranſverſe paulo; et ſi penitus dividatur, id nullo modo nocebit. Caveas autem, et ne proſmoveas manum tuam cum phlebotomo multum, ſubter illud enim eſt tendo digitorum, et locus carne nudus eſt. Dein repetas illud in aqua calida (ponere) et in ea ſinas ſanguinem fluere, Tu etenim ſi illud in aqua calida ponere non repetas, in vaſis apertura ſanguis congelabitur, et a fluxu prohíbitur. Et quando ſanguinis quantitatem neceſſariam extraxiſti, in vas applica oleum et fal, ne citius conſolidetur. Et ejuſmodi oportet facias, cum omni Ramo ſtricto.

Juvamen autem a manus ſiniftræ ſalvatellæ inciſione, eſt; quod illud prodeft ad ægritudines Splenis, eodemque modo ſectio ejus perſcienda eſt, uti ſeceras in dextræ, mutatis mutandis.

Saphænæ vero venæ ſectionis juvamen, eſt ad morbos qui ſunt in inferiori parte corporis, uti matrice; et catameniorum retentionem. Et ad morbos renum et ad ulcera coxarum, et crurum, diuturna, et ad morbos his ſimiles.

Methodus autem hanc ſecandi eſt, ut æger pedem ſuum in aquam calidam ponat, et ut fiat ſuper illum frictio, donec vaſa expandantur. Dein ſupra articulum pedis ſtringas cum corrigia: locus autem vaſis

SECTIO
XCV.

( 489 )

LIBER II. ad calcem manifestus est juxta pollicem, et ramos ex eo in facie pedis
~ multos producit. Sectionem igitur facias in medio eorum ramo; vel
juxta calcaneum juxta conjunctionem eorum; id etenim tutius est et
præstantius.

Et si illam secueris in facie pedis, equidem caveas a nervis qui sunt
fubter eam, super faciem pedis. Et facias tu sectionem ejus transferte,
quasi illam volueris dividere, et fit phlebotomum, Alnefil. Et si de-
ficiat exitus sanguinis, tum repetas pedem ejus in aqua calida collo-
care; et finas sanguinem ex eo fluere, donec evacuetur.

Quod si phlebotomatori vas secandum peccaverit in sectione, vel in
prima vice, equidem repetat sectionem supra paulo. Locus enim tu-
tus est, infortunium in eo non timecas, modo de nervo uti diximus
cautus fueris. Eodemque etiam modo facias cum alterius pedis Sa-
phæna, mutatis mutandis.

Venæ autem (Alnefa,) Sciaticæ, locus uti diximus est juxta calca-
neum, a latere externo; ejus vero juvamen sectionis, est ad femoris
dolorem, quando a sanguine calido oriatur. Et Methodus eam secan-
di, est ut æger balneum intret; properabis igitur et stringes crus ejus
a femoris initio adusque quatuor digitorum spatium supra calcem, cum
fascia subtili longa: illa etenim nisi hoc apparebit. Et cum apparue-
rit illa, equidem secato eam, quocunque poteris modo, atqui transf-
verfe, præstantius est.

Quod si autem illam penitus diviferis, vel sectione secueris, equidem
locus ejus tutus est. Illa vero in plerisque hominibus valde occulta
est. Et si illam non inveneris, neque senfui manifesta fit in dorso pe-
dis, juxta digitum annularem et minimum. Caveas autem a nervis,
et mittas sanguinem ad quantitatem quam vis. Dein solvas ligamen,
et loco apponito sectionis, Goffypium, locumque stringas. Cito enim
sanabitur.

VOL. II.

Rrr

SECTIO
XC V

( 491 )

LIBER
II.

SECTIO NONAGESIMA SEXTA. De Cucurbitulis, et Methodo illis utendi.

SECTIO
XCVI.

Cucurbitulæ quandoque funt ex Cornibus, et ex ligno, et ex ære, et ex viro. Cucurbitularum ufus autem duobus modis inftituitur. Unus eorum cum ſcarificatione, et extractione ſanguinis, et alter fine ſcarificatione. Is vero cucurbitularum fine ſcarificatione ufus, ad duos fit modos; vel igne, vel abſque igne. Cucurbitularum ufus qui cum ſcarificatione et ſanguinis extractione fit, quatuordecem habet locos, in corpore. Unus eorum eſt in medio cervicis; et Alachadangin, illæ funt ad latera duo colli, ex utroque latere. Applicatio etiam eorum fit mento, (Aldhaken) id eſt, ſubter mandibulam oris inferiorem, Cucurbitulæ etiam ſcapulis, et (Algnotzgnotz) Coccigi, ſuper protuberantiam Caudæ. Applicantur etiam ad focilia, id eſt ad medium utriuſque brachii, et ad magnos tibiæ tendones.

Cucurbitulæ vero attrahunt ſanguinem a vafis ſubtilibus in carne disperſis; eaque de cauſa, non cadunt vires, uti in venæſectione cadunt, vel ſi adhibeantur cum igne, vel abſque igne in aliqua ægritu-dinum, quæ ex repletione acciderit, donec evacuetur corpus totum. Et ſi coegerit neceffitas ad cucurbitularum ufum, vel morbi cauſa, vel propter morem, eum adhibemus omni in hora, in menſis initio, vel in fine ejus, et in medio ejus, et in omni tempore. Ex hominibus etenim quidam funt, in quibus cum ſanguis abundat, adeo ut cucur-bitulis illius quid detrahere eſt neceſſarium, qui inveniunt in capite gravedinem et Cephalalgiam. Quidam qui inveniunt in facie pletho-ram et rubedinem, in capite etiam, et cervice; quidam qui in facie et in lateribus ejus pruritum inveniunt. Et caliginem et corrosionem in oculis ſuis. Ex eis quidam etiam qui locum cucurbitularum appli-candarum fricant; quidam quibus rifus eorum abundat. Quidam qui ſanguinis guſtum in ore ſuo inveniunt, et gingivæ eorum tument et ſanguis fluit ex eis. Quidam quorum multiplicatur ſomnus. Qui-dam qui in ſomno eorum vident ſanguinem et rubedinem, et cædes

Rrr2

( 493 )

LIBER et vulnera, et his similia. Quando igitur quid hujusmodi videmus, et
H. præcipue si in tertia mensis parte media sit, jubemus inter hæc, cucurbitulas applicari, poſtquam duæ horæ diei vel tres, tranſierint.

SECTIO
XCVI.

Auxilium vero cucurbitulas in ſcrobem occipitis applicandi quod attinet: equiem juvabit in gravitate capitis, et humorum influxu in oculos. Oportet igitur ut id fiat poſt totius corporis evacuationes. Hic vero cucurbitularum ufus quandoque inſtituitur vice ſectionis venæ Cephalicæ. Atqui nobis non licet id adhibere, ulli, frigiditate cerebri laboranti; vel catarrho. His etenim id nocebit, noxa gravi. Atque adeo non oportet ſenes eo uti, nec quenquam morbis capitis frigidis laborantem. Quicunque etenim diutius eo ufus eſt, oblivio illi generatur. Eodemque modo oportet, ut illi qui cucurbitulas applicat, præcipias, ut manum ſuam in cucurbitulas parum deprimat; ne oblivio generetur.

Quoad cucurbitularum applicationem ad ſcapularum interſtitia: iſta quidem ſectionis Medianæ et Bafilicæ eſt loco: adeoque confert Aſthmati et Dyſpnææ, et debilitati organi reſpirationis, et tuſſi, et plethoræ. Et oportet cucurbitulas quæ inter ſcapulas applicantur attolli pauliſper, ſi inferius enim apponantur, imbecillitatem in corde et Stomacho generabunt.

Lateribus colli autem cucurbitularum applicatio, juvat in doloribus capiti accidentibus, et opthalmia, et hemicrania, et ſtrangulatione, et doloribus in radicibus dentium. Ea autem eſt vice ſectionis venæ Bafilicæ. Et oportet, ut præcipias illi qui Cucurbitulas applicat, ut non deprimat manum ſuam ſcarificando, ne arteria incidatur, et accidat ſanguinis fluxus.

Cucurbitularum autem ſub mento applicatio, juvat ad oris Apthas, et Gengivæ putredinem, et in his ſimilibus morbis qui ſunt in ore, id valet quod quaternorum in labiis vaſorum ſectio.

( 495 )

LIBER
II.
Cucurbitularum ad scapulas applicatio, juvat ad cordis palpitationem, ex plethora, et calore oriundam.

SECTIO
XCVI.

Cucurbitularum applicatio autem, ad focilium partes interiores, juvat a sectione trium vaorum, Basilicæ nimirum, Medianæ, etcephalicæ. Attrahit etenim sanguinem ex omnibus iftis vafis subtilioribus quæ in carne funt. Ifta vero vafa subtilora, ab aliis vafis, his craffioribus attrahunt, quoufque pervenerit attractionio ad tres illas venas. Et oportet ut illi qui Cucurbitulas applicat præcipias, ne ultra in scarificatione procedat. Locus enim carne nudus eft, et adfunt illi nervi, et Arteriæ.

Cucurbitulæ autem unius ifta ad Os Coccygis applicatio, equidem confert ad Hæmorrhoidas Ani, et ulcera inferiora, et oportet ut illi qui cucurbitulam applicat præcipias, ut Cucurbitula magna fit: et ut fit ex ære confecta; locus enim sectionem validam exigit, et fortaffe Cucurbitula vitrea frangeretur. Et ut scarificet scarificatione magna.

Cruribus etiam ambobus cucurbitulæ applicatæ, plethoram minuunt, diminutione manifesta, sanguinem nimirum ex toto corpore attrahunt. Conferunt igitur ad dolores diuturnos in Renibus, et

MS Marfh.

— Inferiora, et sanguinis fluxum ex dysenteria, et tumorem ani ex fluxu menstrui sanguinis, et miectum sanguinis, et renum ardorem, et urinæ ardorem, et tumorem tefticulorum ex sanguine putrido, et ad fætorem pudendi, et pruritum in eo; et ad furunculos et scabiem in clunibus. Et quoad coitum non noxia eft quando adhibetur neceffario. Quando autem fine neceffitate adhibetur, equidem dorfum debilitat, et Renes reddit debiles, et adipem eorum solvit; minuit etiam coitum. Sit vero Cucurbitula magna ex Ære. Locus etenim functione valida indiget. Et fortaffe frangeretur Cucurbitula vitrea, et scarificetur scarificationibus multis — (vel magnis)

( 497 )

LIBER Matrice, et Vesica, et menſes provocant; conferunt etiam ad puſtu-
las et furunculos et vicem ſupplent Venæſectionis in Saphæna, et ta-
lorum tendonibus. Atqui corpus multum debilitant, inferunt deli-
quium in plerifque hominibus. Super talorum tendines applicatarum
juvamen, propinquum eſt juvamini applicationis earum in crura.

Methodus cucurbitulas applicandi eſt, ut imponatur primum cu-
curbitula vacua, fugatque operator ſuſtione æquabili. Ne vero ſitum
cucurbitularum prolonges, verum cito apponas, citoque removeas, ut
adveniant humores ad locum acceſſione æquali. Et ne ceſſes id repe-
tere, et vice poſt vicem agere, donec locus rubere videatur, et inflari,
apparueritque ſanguinis rubedo. Et tum ſiſſura incidas, et repetas
ſuſtionem lente, lente dein confidera ſtatum corporum illos etenim
hominum qui ſunt carne pauperiores, porisque laxis, oportet ut una
ſcarificatione incidas, non pluribus, ne locus exulceretur. Præcipiaſ-
que illi qui cucurbitulas applicat, ut ſcarificet amplius, et paulo pro-
funde et æquam faciat ſuſtionem cum lenitate, et motu leni.

Quodſi in ſanguine craſſities ſit, oportet quidem ut duabus vicibus
ſcarifices; priori, ut aperiatur via ſanguini ſubtiliori, et ſero ejus; et
vice ſecunda ut abſolvatur proſecto exitus ſanguinis craſſi. Et ſi ſan-
guis ſæculentus fuerit valde, fiat tertia etiam vice ſcarificatio, ut ad
perſectionem pervenias. Et univerſaliter, quando volumus ſanguinem
paucum denſum extrahere, una ſcarificatione; et ſi ſanguinem mul-
tum volumus extrahere, plurimis utimur.

Et ſi vidimus quod ſanguis craſſus eſt, oportet ut profunda ſcarifi-
catione incidamus; et terminus æqualis in ſcarificatione, eſt profun-
ditas Cutis.

Quoad id etiam quo oportet ut utaris, ex oleis, apud applicationem
Cucurbitularum, et ex aqua; quidque caveat ille in quem applicandæ
ſunt, et quæ oportet, ut curet ille cui vel cucurbitulæ applicandæ
ſunt, vel venæſectio ante cucurbitulas, et poſt eas, et cucurbitulæ

VOL. II.

Sff

SECTIO
XCVI.

( 499 )

LIBER applicatio quæ fine scificatione applicantur, quæque cum igne. Equidem omnis, cujus crassæ cutis est, dura, arida, et pori areti, oportet ut locum oleo aperiente, resolvente inungat Artifex; equidem si in aëstatis fit tempore, cum, exempli gratia, Oleo Keirino, vel oleo violarum, vel oleo amigdalarum dulcium, vel oleo feminum cucurbitæ. Atqui si fit in hyeme, cum, exempli gratia, oleo Narciffi, et oleo Lilliorum, vel oleo Chamæmeli, vel Jafmini, et similibus.

Et si superfluitas crassæ fit, frigida, tunc fit oleorum, oleum Majoræ, vel oleum Sifymbrii, vel oleum Ben, vel oleum Anethi, et his similia.

Et si illi quibus applicandæ sunt cucurbitulæ, iatis sunt poris, carne pauperes, oportet ut ab oleo prohibeantur, et ifti, oportet, ut laventur cucurbitularum loca in eis, poft cucurbitulas applicatas, cum aqua Rosarum, vel cum aqua frigida, uel cum aqua solani, vel cucurbitæ aqua vel portulacæ, et his similibus.

Ille autem cujus sanguis est multæ humiditatis, equidem lavet locum cum aceto, vel aqua Myrti, et Sumac, et his similibus.

Ille autem cujus superfluitates sunt crassæ, loca lavet ubi cucurbitulæ applicatæ fuere, cum vino veteri, vel cum aqua Majoranæ, vel decocto Anethi, vel Chamæmeli, et his similibus. Oportet etiam ut caveatur cucurbitularum applicatio, in Balneo, et statim e balneo egressus. Atqui oportet ut utatur eis poft egressum e balneo una, vel duabus horis; et non oportet, ut quis poft cucurbitularum usum dormiat.

Illa, quæ oportet, ut regatur in illis, qui cucurbitularum applicatioem, aut venæsectionem patitur.

Necessarium est ut primo consideres, et si fit ille qui cucurbitulas passurus est, vel venæsectionem, biliosus, in cujus sanguine prævalent acrimonia et inflammatio, oportet ut fumat refrigerantia, uti granata,

SECTIO
XCVI.

Sff 2

( 501 )

LIBER et endiviam cum aceto, et Laëtucam, et Oxymel, et Julapium, (i. e. aqua Rosacea, vel aqua et fyrupus) et his similia; fiantque gallinarium pulli, carnes ovinæ, cibaria: et omphacino mixta, et his similia; cujus vero frigida temperies, oportet ut bibat fyrupum de Melle vel Syrupum de Meiba, vel Oxymel ex Seminibus (Albazowri, Ar.) Sumatque vinum paſſum odoratum, medium, quod inter antiquum eſt et recens. Præcipiatur etiam, ut paucus ſit cibus, fiatque cibus ejus, pulli gallinacei, et Alaudæ, et paſſeres, et pulli columbarum, (Isfidbadgat) Alba cibaria. Oportet etiam, ut die qua cucurbitulas patitur, et venæſectionem, ut potus plus ſit quam cibus. Et oportet, ut quibusdam hominibus, in potu detur quibusdam in temporibus, Theriaca optima vel medicamentum de Mofcho, aut Alſhalitha, ante cucurbitulas aut venæſectionem, vel poſt eas; ad membra principalia roboranda, et ſanguinem ſubtilem reddendum; et non oportet ut portui dentur, caleſtata.

Cucurbitularum autem uſus qui fit fine ſcarificatione is eſt. Ubi cucurbitulæ ſuper jecur applicantur, et ſplenem, et Mammas, et ſuper ventrem, et Umbilicum, et Renum regionem, et acetabulum femoris, hæc etenim membra, in ea ſcarificationem non ferunt; veruntamen quæritur ab illis, ut attrahatur ſanguis a membro in membrum, uti applicamus cucurbitulas ſuper mammas; in ægritudine fluxus ſanguinis e naribus. Illis utimur ut a membro refolvamus flatum frigidum impaſtum in eo. Uti apponimus cucurbitulas in ventrem et umbilicum, illæ enim extenuant membrum, et removent dolorem, quia iſtum diffolvunt flatum. Quandoque ſuper Renes applicantur, quando in illis accidit obſtruſtio, aut calculus: virtute enim attractionis eorum, fortaſſe aperietur obſtruſtio, vel calculus ex loco ſuo avellitur. Eodem etiam faciunt modo, quando ſuper jecur applicantur, et ſplenem, ubi flatus in eis miſtus eſt, hanc autem cucurbitularum applicationem facimus vacuam cum ſuſctione ſolummodo. Quandoque etiam cum igne; quandoque aqua impletæ applicantur tepida, in ægritudine pleurisidis. Ea vero eſt, ut impleas cucurbitulas, quæ magnæ ſint, cum aqua calida ſimplici, vel aqua in qua incoſtæ fuere quædam herbarum quæ huic conveniant. Si voluerit Deus.

SECTIO
XCVI.

( 503 )

LIBER
II.

Hæc vero est Cucurbitulæ figura, qua cum igne utimur.

SECTIO
XCVI.

Oris ejus amplitudo duorum fit digitorum apertorum, uti formam
ejus exhibuimus. Mensura vero profunditatis ejus dimidium spitha-
mæ. Et fit in latere ejus, circiter medium ejus locum, parvum fora-
men, ea magnitudine, ut intret illud Acus; ex ære conficiatur Sinen-
si, vel ex ære flavo. Margine crassò, glabro, æquali, expolito, ne
partem lædat, quando in illam apponitur. Et fit in ejus medio virga
transversa, ex ære, vel ferro ubi ponatur candelabrum cum igne.
Hæc autem cucurbitula conficienda est magna: omnium quas de-
scripfimus maxima. Et vel minor, pro ratione morborum, et ætatis
eaque utaris.

Equidem cucurbitulæ puerorum, et eorum qui carne sunt macri, a
cucurbitulis virorum, et crassi corporis sunt diversæ.

Methodus autem hanc Cucurbiculam cum igne applicandi in mem-
brum talis est. Nimirum ut penicillum igne accendas, vel ex lino
decenter factum, vel parvam candelam ceream, et ponas eam super
medium virgæ transver sæ in medio Cucurbitulæ, ut ignis ita fit altus
ad supra prope inferiorem partem cucurbitulæ, ne Corpus ægri com-
burat. Tum super membrum imponatur; digitus autem fit super so-
ramen uti memoravimus; adeo ut quando tenuimus cucurbitulam

( 507 )

LIBER
II.

Harum vero methodus utendi, hæc eſt. Ut hirudines ſumas, ex eis quæ in aqua dulci inventæ ſunt, et a putredinibus mundas: dein finas eas, in aqua dulci una die et nocte manere, quouſque eſuriant, nec in ventre earum quid remaneat, tum primo corpus vel venæſec-tione, vel applicatione cucurbitularum evacues: dein ægri membrum detergas donec rubeat, deinde in illud collocentur hirudines. Et quando plenæ ſunt et decidunt, et poffibilis ſit loci cum cucurbitula ſuſtio, id juvamine erit præſtantius. Quod fi non, locum equidem aceto laves, deinde aqua multa; et frices, et comprimas. Et quando perſeverat ſanguinis emanatio poſtquam deciderunt hirudines, et fit exſudatio, lini lacinia aqua frigida madeſiat, et illam ſupra applicabis, quouſque exſudatio ſiſtatur. Quodſi multus ſit ſanguis, equidem in-ſpergas loco calcanthum tritum, vel Gallas, et his ſimilia, ex ſkypti-cis, quouſque ſiſtatur ſanguis. Vel loco applicentur fabarum decorti-catarum dimidia, et linquantur, quandiu ſabæ in locum adhæſerint; ſanguis etenim ſiſtetur. Et oportet, ſi neceſſarium ſit hirudinis repe-tere applicationem, non eandem applices verum alteram, ſi poffibile ſit eas mutare. Quodſi ab adhæſione hirudines prohibeantur, locus recenti ſanguine abſtergatur, vel acum in locum pungas, quouſque quid ſanguinis egrediatur; dein apponas; illæ etenim quando quid ſanguinis ſentiant adhærebunt ſtatim. Et quando velis, ut decidant, ſuper illas quid Aloës pulveratæ inſpergas, vel cinerum, illæ etenim ſtatim decident. Si voluerit Deus.

SECTIO
XCVII.

FINIS LIBRI SECUNDI.

Ttta

( 511 )

LIBER
III.

HÆC etiam tertia Libri pars, necessaria est sèpissime in
Arte Medicinæ, quæ est de Fractura et Luxatione, quæ
in Offibus accident.

Sciatis, O filii, hanc artis partem sibi arrogare, Medicos
ignorantes, et Vulgus hominum, qui nec femel inſpexerunt
de illa vel in unum Antiquorum Librum, nec vel unam ex
eis literam legerunt; et ob hanc cauſam, hæc ſcientiæ pars
in Regione noſtra non reperitur. Ipſe quidem nullum in hac
peritum omnino inveni. Quamque in illa ſcientiam mihi
comparavi, per lectionem diuturnam in antiquorum libris
comparavi, et per ſtudium meum mentis eorum, uſque dum
ex eis hanc ſcientiam extraxeram; dein experientiam et ob-
fervationem aſſiduam adjeci per totum vitæ meæ curſum.
Jam igitur vobis deſcripſi in hoc Libro omne id quod continet
ſcientia mea in illa, et traſtavit experientia mea, poſtquam id
vobis propinquum effeci, et liberavi illud ab ambagibus ſuis,
et in compendium breviter redegi, et dilucide explicavi. De-
pinxi vobis etiam multas figuras, ex figuris inſtrumentorum
quæ in illa uſurpantur (id enim explicationis est augmentum)
ut feceram in duobus Libris prioribus.

Nulla autem est potentia, nisi in Deo alto et potenti.

( 513 )

LIBER
III.

SECTIO PRIMA. In qua summarie comprehenduntur illa, quæ de offibus fractis præmitti fuit necessarium.

ANTEQUAM vero incipiam membra fracta et luxata singu-
latim memorare, oportebit equidem in hujus Libri exordio ut
memoremus universaliter et particulariter, doctrinam cui vobis erit
necessarium primo infitere, et probe intelligere: vobis inquam, et
cuicunque præter vos alii, qui scientiam in hac nobili arte perfectam,
cupiverit adipisci.

SECTIO
I.

Dico igitur, quandocunque alicui acciderit fractura vel dislocatio,
vel luxatio, vel caus, oportebit ut primo properes ad venælectionem
vel alvum illi solvendam, vel ambas earum, si non prohibeat quid
impedimenti; uti virium imbecillitas nimirum: vel si fuerit ille cui
quid hujusmodi acciderit puellus, vel decrepitus senex; vel fit anni
tempus summe calidum, vel summe frigidum. Dein de cibo ejus
curabis, ut fit ex oleribus frigidis, et carnibus avium et hædorum;
et prohibeas vinum et carnes crassas, et in cibo repletionem, omnem-
que cibum qui vafa sanguine implet, quoufque de calido tumore fecu-
rus fis, et ut non cadat fluxus materiæ super locum: et exinde re-
deat profecto æger ad regimen ejus priftinum, pro more illius solito.

Quando igitur os fractum restaurationem receperit, oportebit ut
nutriatur infirmus cibis qui nutrimentum præbeant multum, crassum,
firmum, quibus inefl vifcositas; uti pulmento spiffio, Oryza, et Capi-
tibus et pedibus, et ventribus vaccarum, ovisque, et pifcibus recenti-
bus, et vino craffo, et his similibus. Hoc etenim regimine, fiet frac-
turæ conglutinatio citius, et melius. Si Deus voluerit.

Scias autem offa fracta, quando accidunt in hominibus ætate pro-
vectis, et senibus, non eſſe poſſible, ut uniantur et conglutinentur
ad ſtatum priftinum naturalem, in æternum: propter offium eorum

VOL. II.

U u u

( 515 )

LIBER
III.

ficcitatem, et duritiem eorum. Aliquando tamen uniuntur et con-
glutinantur illorum offa etiam quæ sicut offa puerorum fumme mollia
funt. Natura etenim fuper os fractum ex omni latere ejus adhærere
facit quid, quod glutini eft similis, in quo eft viscositas, cujus ope
conglutinatur; et stringit illud adeo ut pars parti conglutinetur, et
invicem alligantur, quoque perfecte validum fit, et firmum, sicuti
antea fuerat, adeo ut in re nulla actionis fuæ prohibeatur. Et ob hanc
caufam necessarium erit, ut cibus infirmi fit, ex eis cibis quibus inefl
soliditas et viscositas et crassities, sicut diximus.

Scias etiam, fracturæ species effe diverſas, pro ratione diversitatis
membrorum. Offis etenim cruris fractura, diverſa eft a fractura offis
capitis. Et fractura offis pectoris diverſa eft a fractura offis dorſi: et
similiter omnium reliquorum membrorum inter se funt diverſæ. Se-
quetur autem uniſcujuſque ſpeciei fracturæ memoratio explicata in
capite ſuo, et ab alijſ diftincſa. Si voluerit Deus.

Fracturæ etiam ſpecies in ſeipſa varia eſt et diverſa. Quandoquidem
aliquando accidit, cum fractione ſolummodo, nec accidunt cum illa
fragmenta. Quandoque etiam accidit fractura ſecundum offis longi-
tudinem, adſunt etiam fracturæ fragmenta, et additamenta, apicis
Calami ſcriptorii inſtar, vel non hujuſmodi. Accidit etiam fractura
cum vulnere et disruptione in cute. Fractura etiam, ſiffura parva eſt
quandoque unicuique ſpeciei in reſtauratione eſt ſolertia ſibi propria,
ut in loco ſuo diffincte explicabitur. Si voluerit Deus O. M.

Illa autem per quæ dignofcitur os eſſe fractum, funt diftortio ejus,
et eminentia ejus, et ſenſui apparitio ejus, et ſtrepitus ejus quando
manu tua comprimis. Et quando in loco non fit manifeſta tortuofitas
neque ſtrepitus, neque ſentitur, quando tu cum commotione compri-
mis os, neque invenit æger magnum dolorem, ibi fractura eſt nulla:
verum poſſibile eſt, ut fit luxatio, vel fractura levis vel ſiffura parva;
adeoque non erit necessarium ut cum extenſione illud commoveas et
compreſſione omnino, verum applices ſuper illud quid remediorum,

SECTIO
I.

Uuu2

( 517 )

LIBER quæ modo describentur, quæ loco conveniant. Deinde stringas leni III. ftrictura.

SECTIO I.

Scias autem, quod os quando frangatur et in duo ſcindatur, ubi nulla accidunt in illo fragmenta, atqui solummodo unaquæque pars a ſocio fuo recedit: oportebit tibi ut festines ex tua ſolertia ad rectificationem ejus, et æquationem ejus antequam accidat in illo calidus tumor. Quodſi accidat in eo tumor calidus, profecto dimittas dies aliquot, donec calidus tumor ſedatus fuerit, dein, rectificabis illud quo cunque poteris modo cum lenitate et ſolertia. Scias autem, hujus reſtaurationem et æquationem faciliorem eſſe, quam offis in quo jam accidunt fragmenta, dein ſtringas eo qui describetur modo. Quodſi os fit in quo ſunt fragmenta, non evitari poteſt hujus membri reduclio ab utroque latere, vel manus fit, vel pes, cum manu tua ſi membrum parvum fit; vel cum funibus duobus, vel cum fune et manu. Et fit politio tua membri ad locum formæ ſuæ naturalis conſentaneum, adeo ut, extenſis jam duabus offis partibus, coneris etiam iſta etiam reducere additamenta in locum eorum cum omni quo poteris id efficere cum ſolertia tua et lenitate, cupiatque diligentia tua, ut non accidat ægro per opus tuum dolor, neque cruciatus. Conetur etiam diligenția tua, ut colloces unum duorum offium cum ſocio fuo ad formam optimam. Oportet etiam in illa hora ut palpes ambo eorum et inveſtiges illa ambo cum manu tua: et ſi videris ibi quid perverſi, id equidem reſtaurato et rectum conficito; prout valuerit potentia tua. Caveas autem extenſionem vehementem, et compressionem fortem, quas adhibent multi ex ignorantibus, ſæpiffime enim cum opere eorum accidere faciunt iſtum calidum tumorem et perniciem in membro; ſicut ut ego multis vicibus id factum eorum obſervavi. Dein, poſt æquationem decentem ornatum et ſtricturam, adhærere fac illi membro quietem et tranquillitatem: ægrum etiam fac cavere, ne moveat illud in tempore decubitus noctis et ſomni ſui, et apud motum ſuum et agitationem ſuam, et eſeſtionem alvi ſuæ, et omnem motum ſuum, ſumma cautione ſua, danda eſt etiam opera, ut ea fit membri politio, quæ doloris expers fit. Adeoque quando in ſtatu poſitionis in quo

[ 519 ]

LIBER est membrum sentiatur dolor vel cruciatus, ut in positionem huic di- SECTIO
III. versam mutetur, in qua non sentiatur dolor vel cruciatus. Infuper I.
danda est etiam opera, ut ifta posuit tibi recta fit et æqualis, ne in
membro quando restauratur curvitas accidat. Si voluerit Deus.

Quoad modum ftricturæ membri fracti, is erit ad modum quem
tibi sum descripturus, scias membra fracta differre in parvitate sua, et
magnitudine sua, et forma sua. Quæ ex illis parva sunt, sicut bra-
chium et digitus, et carpus et his similia, oportet ut involucris panni
mollis involvantur. Quæ ex eis vero crassà sint, uti Coxa, et Dor-
fum, et Thorax, oportet ut sint involucra lata, dura; ligamentum
nimirum latum, membrum magnum connectet, et ab omni latere
fstringet ftrictura æquali, adeo ut non intrabit in illud solutio. Deinde
incipias, poſtquam illud æquare absolvifti, illi applicare linimentum
conveniens in ſtupam mollem extensum, ſuper locum ipfius fracturæ
tribus vel quatuor involutionibus pro ratione quam requirat mem-
brum, et ſtringas manum tuam parum in ligamentum. Dein cum eo
pergas ad partem ſuperiorem loci fracturæ, ſtringas hanc levius quam
locum fractum ſtrinxifti: dein cum involucro a loco fræcto recedas
paululum, et ſtricturam paululum paululum laxiorem facias, donec
de loco sano quod idoneum fit occupaveris: tum ſumas faſciam illam-
que involvas etiam ſuper locum fractum quibusdam involutionibus:
dein ad partes fracturæ inferiores involvendo pergas; et fit operatio
tua in ftrictura involucri, et laxatione ejus, ſecundum ea quæ in invo-
lutione prima ſuperiori præſcripſimus: dein inter involutiones appli-
ces id ſtupæ mollis, vel lini carpti, quod fatis fit ad æquandas frac-
turæ curvitates, modo in illa curvitates ſint; alioqui, nihil imponas
hujusmodi. Tunc involvas ſuper illud faſciam alteram: dein æquabis
inter hujus involutiones ferulas rite arte factas extemplo, fi non fit in
parte inflatio, neque calidus tumor.

Quod si in membro fuerit inflatio, vel calidus tumor, applices illi
id quod tumorem iftum fedet, amoveatque inflationem, et linquas dies
aliquot: dein ſuper illud ſtringas ferulas; ſint vero ferulæ ex medie-

( 521 )

LIBER tatibus cannæ, latae, capacis, formatæ ex arte. Vel sint ferulæ ex ligno fecerniculorum majorum, quæ ex Pino conficiuntur, vel ex raimis Palmæ, vel arboris ex qua patinæ sunt (Cholango Persice dictæ) vel Alkolache, vel ex his simili, quod ad manus fit ligno: et cujuque ferulæ amplitudo ad hanc formam fit, et hanc ipsam similitudinem, nisi quod oportebit, quod ferula quam fracturæ superponis ipsi fit paulo crassior et latior quam cæteræ ferulæ.

Quoad ferulæ autem longitudinem, ea fiat ad partis fractæ convenientiam vel major vel minor.

Forma Ferulæ;

Dein super ferulas stringas cum altera fascia secundum stricturam tuam primam eodem ipso modo. Dein ligato super cum filis arte dispostis ad rationem quam de ligatione memoravimus, id est, ut fit strictura tua super locum fracturæ major; et quo magis a loco fracturæ recedas, minor. Oportebit etiam ut fila sint mediocria quoad crassitiem aut raritatem; et ut sint ex lino molli. Fila etenim si crassiora fuerint qualia ignorantes quodam adhibere vidi olim, qui fila sua conficiebant ex lino in funes contorto funium inftar ex palmæ foliis contortis, is error magnus erit: strictura enim per hæc extra æqualitatem cadet. Fila etiam subtilia non sunt idonea, haud etenim perficies his stringendo, id quod velis. Et non oportet ut fit inter ferulam et ferulam minus quam digiti latitudo. Quod si extremitatibus ferulorum æger poft stricturam lедatur in locis fanis, adhibeas equidem subter eas vel parum Stupæ, vel lanæ carminatæ, quandiu quid hujusmodi illum læferit. Quando autem fuerit fractura cum vuluere, et in

VOL. II.

X x x

SECTIO
I.

( 523 )

LIBER vulnere fissura fuerit, id quidem particulariter memoraturus fum. Volante Deo forti glorioso.

SECTIO
I.

Scias autem, quod non omne fractum membrum oportet cum ferulis ligari a prima die: id eſt, quod quando membrum largum fuerit, equidem non oportet ut ſuper illud imponas ferulas, niſi poſt dies quinque aut dies ſeptem, vel plures, ratione habita, ut ſecurus ſis ne accidat calidus tumor. Et hæc eſt deſcriptio Emplaftrorum quibus Antiqui reſtaurabant, quæ applicentur ſuper fracturam et luxationem et diſlocationem.

Deſcriptio Emplaftri communis abbreviati, ad reſtaurandam fractu-
ram plerisque complexionibus idonei. Præcipue pueris et mulieribus.
Id enim ex iis eſt in quibus prævalet nec calor neque frigus.

Sumatur nimirum de pulvere Molendini, is eſt medulla farinæ quæ
adhæret ad parietes Molendini, quando moventur lapides molares, is
in maffam ficut eſt, cum cribratione, reducatur cum ovi albumine, et
fiat maffa non ſpiffa, neque ſubtilis. Dein uſurpetur.

Deſcriptio alterius Emplaftri, quo reſtauretur fractura, et luxatio, et
diſlocatio.

Sumantur Phaſeolorum, et Ladani, et Acaciæ, et Helenii, et Mugaths et Suc, ſingulorum drachmæ decem : Myrrhæ et Aloës ſingulorum drachmas quinque : * et Alathil drachmas viginti : et Terræ Armeniacæ, vel Græcæ Drachmam. Conterantur omnia et per cribrum trajiciantur, et commiſceantur cum aqua Alathil, vel albumine ovi, ſi complectio ægri calida ſit, dein hoc Emplafstro utere ; illud bonæ eſt compositionis, reſtaurabit offa fracta cum celeritate, et plerisque hominum conveniet per æqualitatem ſuam.

* et Alathil, vid. Golium in voce ἄλατον Col. 21. 22. Proſp. Alpin.
de Plantis Ægypti, Cap. X.

X x x 2

( 525 )

LIBER
III.

Descriptio alterius etiam Emplaftri juvantis ad fracturam et
diflocationem.

Sumantur Mugaths, et Fafeolorum et Altheæ albæ singulorum drachmæ decem: Myrrhæ Aloei singulorum drachmæ quinque; A-caciæ drachmæ sex. Terræ Armeniacæ drachmæ viginti. Omnia tri-tura bona terantur et per Cribrum trajiciantur, et in maffam redigantur cum aqua, vel ovi albumine, et ufurpentur.

Descriptio Emplaftri, ad Articulos et Offa e locis fuis separata, quodque fedabit dolorem illis accidentem, et ad sciffuram offis et Fracturam.

Sumatur Lana succida, et in aceto et oleo decocto submergatur, et imponatur super locum. Et in hoc Emplafstro non est vis reftaurandi, verum enimvero id præstans est fedare tumorem calidum, et dolores expellet proprie, si voluerit Deus excelfus.

Descriptio Emplaftri alterius quod Os Fractum reftaurabit.

Sumantur folia fici Alatzem, et folia papaveris sylvestris, et hæc ambo simul conterantur, et cum his recentibus et humidis fiat Em-plafstrum.

Descriptio Emplaftri alterius abbreviati, in offis fractura reftau-
randa ufurpandi, cum tu velis refolvere reliquias Tumoris.

Sumatur radicis Altheæ, et Chamaimelæ, et florum Violarum, et farinæ Orobi singulorum pars una æqualis. Omnia simul terantur, et in maffam redigantur cum vino fuavi, fi non fit membrum calefactum: quodsi calefactum fit cum aqua Coriandri humidi conficias, vel aqua, et utere.

Descriptio Emplaftri alterius fortioris in refolvendo. Hoc primo utendum est in his quibus accidit Tumor durus apud reftaura-tionem Offis.

Sumatur radicum Altheæ, et Seminum Lini et Fænugræci, et Me-

SECTIO
I.

( 527 )

LIBER III.
liloti, et Majoranæ, et Florum Violarum, et Chamæmeli, singulorum
pars æqualis. Omnia simul comminuas, et in maffam conficias cum
Aqua Salicis, vel cum aqua dulci, vel cum vino fuavi: hæc omnia
in calore membri, et fedatione caloris ejus.

Hippocrates autem in Libro fuo, equidem non memoravit ut super
membrum fractum in reftauratione ejus, quid applicetur præter Cera-
tum ex oleo et cera confectum: nil aliud. Et jubet ut fit media inter
craffitiem et subtilitatem confidentia. Galeno vifum eſt autem, ut
ſuper membrum fractum imponantur in reſtauratione ejus res in qui-
bus eſt deficcandi vis quædam, cum calore pauco, uti Myrrha et Aloe
et Olibanum, et his ſimilia, quæ præſcripſimus.

Emplaſtri Descriptio, ad debilitatem torſionem, et dolorem con-
ferentis.

Sumatur Mugaths, et Cicerum, et Capillorum hominis inciforum
vel plumarum avium et Althææ et falis una pars æqualis. Hæc teras
et per cribrum trajicias et in maffam reducas. Et pro Emplaſtro uta-
ris. Si voluerit Deus.

Quoad temporis ſpatium vero, quod oportet ligamina remanere,
dein ſolvi; equidem inſpicias, et ſi non acciderit ægro dolor neque
pruritus, neque membri motio fracti, a loco ſuo, profeſto per dies
aliquot plures ne ſolvantur. Quodſi in loco acciderit pruritus vehe-
mens, vel dolor inquietans, vel inflatio, ſeſtines illico, et ſtatim ſol-
vas ea, neque illud facere omnino moreris; et ab illo amoveto Em-
plaſtrum, poſtea ſumas panniculum mollem, vel ſpongiam marinam
ſpongiam lenem, et ſubmergas ea in aqua tepida et cum hac locum
abluas donec ſedetur pruritus, et ſedetur dolor; tum linquas mem-
brum ut una hora quietum fit: dein ſuper illud imponas lanam ſuc-
cidam aceto et oleo madeſaſtam, vel oleo roſarum, et ſuper illud li-
gabis una nocte, donec ſecurus fis de tumore calido, et ſedata fit in-
flatio membri et abeat dolor ejus. Deinde repetas illi ligationem le-
nem et Emplaſtrum paucum, at ne ſtringas illud ſtrictura tua prima,
et benigne cum illo agas, donec ſanetur ſi voluerit Deus.

SECTIO I.

( 53I )

LIBER totum os præciditur, adeo ut in membranam subter os jacentem terminatus fit iestus, uti in ligno facit Securis. Et ea de cauſa hæc fracturæ ſpecies Aſcialis appellatur.

SECTIO
II.

Quodſi vero Enſis partem offis ſecuerit, ejusque ſuperſiciem ſolummodo præciderit, nec ad partem ejus poſticam ſectio penetraverit, nonminatur hæc ſpecies avuſio ſimplex. Harum duarum fracturarum vulnera, vel parva, vel magna eſſe poſſunt. Ex fracturis eſt etiam quæ frangendo vel contritione fit, cujus cauſa eſt vel lapide percuſio vel ſuper lapidem caſus, et ſimilia. Hujusmodi etiam fractura penetrans erit, et aliquando ad tunicam quæ ſub offe eſt jam propinqua.

Quodſi in offis facie tantum fuerit, at harum duarum fracturarum vulnus erit, vel magnum vel parvum.

Ex fracturis quædam eſt etiam in offe occulta, uti Capillus in ſubtilitate; et ea eſt ſiffura parva. Eaque de cauſa hæc fracturæ ſpecies Capillaris vocatur. Et ex eis eſt fractura, quæ fit a caſu, vel a percuſione Lapidis, et ſimilibus his; et intrare facit laminam offis introrfum et in loco fit concavitas, ſicut ollis aheneis accidit, quando contigit illis percuſio, et earum pars introrfum regreditur. Hæc vero plerumque accidit capitibus ubi mollia ſunt offa, ut Capitibus puerorum. Quandoque etiam unicuique huic fracturæ ſpeciei adſunt ſiffuræ angulares, vel non angulares: harum omnium curationem in ſuo loco veniemus descripturi. Hæ vero omnes fracturæ ſpecies noſcuntur ſuper illam denudando carnem, et cum ſpecillo vulnerario inquirendo, et carnes corruptas a deſuper illam removendo.

Species vero capillaris nota erit, quando tu os denudaveris, et in ſuperſicie ejus ſuper illud inunxeris cum Atramento: dein abſtergas.

Etenim ſi fractum eſt os, apparebit nigra fractura, atramento abſterſo.

Yyy 2

( 533 )

LIBER
III.

Quoad fracturæ vero curationem: inprimis attendas ad ægri symptomata: quodsi ex symptomatibus ejus quid videas, quod timoris periculique indicia manifesta præbeat, uti Bilis vomitus, Convulfio, et intellectus alienatio, et vocis amiffio, et deliquium animi, et febris acuta, ex oculorm exstantia, eorumque rubedo, et his similia symptomata, profecto ad ægrum ne accedas, neque cures illum, mors etenim per hæc symptomata in illum irruet in plerisque caibus, fine dubio.

Quodsi symptomata videas quæ te non terrent, et salutis spem conspicias, tunc incipe curationem ejus. Nimirum, si vulneratus tibi advenerit quando primo vulneratus fuerit, et id fit in diebus hyemis, oportebit ut labores in offe amovendo ante diem decimum quartum, in omni statu: et si in æstatis tempore fuerit, oportet ut festines os amovere ante diem septimum, antequam id membranæ tegentis quod subter os est super cerebrum corrumpatur. Quæ vero cum percuuffione et contuuffione fit, oportebit etiam, ut excidas partem percuuffam et contuuffam, uti nos fumus descripturi.

Id est autem, ut radas caput ægri vulnerati, et ab omni latere quo poſsis carnem ab offe denudes, et fecundum figuram vulneris, et id quod ægroto levius fit.

Et si acciderit tibi, quando denudas super os, vel fluxus sanguinis, vel calidus tumor, his occurras, illis quæ oportet remediis; id est ut locum infercias panniculis vino et oleo roſaceo madefaſtis, et timore vacuus eſto, donec ſedetur tumor, et de Hæmorrhagia ſecurus fis, dein incipias cum ſeparatione offis, et amotione ejus: id vero fiet, ad unum duorum operis modorum. Et unus modus est, ut feces os cum inciforio ſcalpello ſubtili acie anguſta. Et hæc est figura ejus;

Deinde alio inciforio utaris, poſt hoc inciforium, illo paulo latiori. Et hæc est figura ejus;

SECTIO
II.

( 535 )

LIBER Dein alio etiam utaris incisorio, etiam secundo illo adhuc latiori. Et III. necessarium eſt ut penes te fit numerus incisoriorum diversorum, et ut quædam ex iis fit aliis latiora, et quædam ex iis aliis breviora: et fit extremitates eorum exquifitiffime acutæ; et fit ex ferro Indo, vel præſtanti Damasceno. Lenitate autem utaris, in incisorium percutiendo, ne caput concutiatur et lædatur. Quodſi fuerit os forte, durum, oportebit ut perfores circum illud antequam incisoriis utaris cum Terebris, quæ appellantur Terebræ non ſe demergentes, earumque nomen Terebræ non ſe demergentes abhinc eſt, quia illæ cranii os non tranſibunt ad id quod pone illud fitum eſt, quia terebræ eſt margo rotunda ſubter caput ejus acutum, torqui similis vel circulo parvo, qui illam prohibet, ne ſe demergat (Arab. urinata fit) et tranſeat offis craffitiem. Oportebit etiam te ſumere numerum magnum harum terebrarum quarum unaquæque iſtius offis quantitati craffitiei conveniat, adeo ut tibi adſit unicuique Cranio Terebra, cujus acuta extremitas in longitudine vel brevitate, quantitati craffitiei iſtius cranii conveniat.

Hæc vero eſt forma trium ſpecierum ex Terebris, magnæ, mediæ, et parvæ;

Quoad qualitatem vero perforationis circuitus offis fracti, ea eſt: ut Terebram ſuper os applices illamque digitis tuis circumvolvas, donec ſcias illam jam perforaſſe; dein Terebram transferas ad alium locum,

SECTIO
II.

( 537 )

LIBER
III.

faciaſque diſtantiam quæ eſt inter perforationes, radii craſſitiem, vel
circiter: dein exſcindas cum Inciſoriis id quod offis eſt inter omnes duas
perforationes, et id facias cum ſumma qua poſſibile tibi eſt lenitate, ſicuti
diximus, donec avellas os, vel manu tua, vel cum re alia ex quibuſ-
dam inſtrumentis, quæ ad hoc paraſti, nimirum, Volſella, et Forſiſi-
bus ſubtilibus. Et oportebit ſumma ut caveas cautela, ne tangat te-
rebra aut inciſorium aliquid ex Membrana: verum os circulariter in-
cidas, et a membrana ſepares, ſi ad illam ſit adhærens, et illud exi-
mas.

SECTIO
II.

Oportebit etiam, ut radas, et æqualem facias aſperitatem omnem
quæ in offe reliſta fuerit cum Inſtrumento altero, quod inciſorio eſt
ſimile, niſi quod illud oportet eſſe tenuius et ſubtilius quam reliqua
Inciforia: et ſi remanſerit quid ex offibus parvis, et ſpiculis, iſta e-
tiam prehendes cum quocunque ex inſtrumentis poteris, cum lenitate,
dein poſt hæc vulnus curabis cum penicillis, quæ deſcripſimus. Si vo-
luerit Deus.

Modus autem operationis alter, eſt equidem facilis omnino, et pe-
riculi prorfus expers, cujus meminit Galenus, et laude prædicavit ve-
hementi; hic equidem eſt ſermo ejus.* Oportet primo ut incipias
denudando partem offis, a loco quo fractura eſt in eo vehementior et
manifestior quouſque iſtam partem denudaveris, et tum ſubter illam
ponas extremitatem hujus inciſorii lenticularis. Et hæc eſt figura
ejus;

Sit pars ejus lenticularis glabra, nec quid incidere idonea, et pars ejus
acuta, in lateribus ejus duobus, in longitudinem abeuns, uti vides,

* Galenus. edit. Aldi. Tom. 5. pag. 55. a lin. 19 — 30; ην δὲ αἰπωξεν τι γυρισ-
νωτὴς μυρὸς καὶ λα.

VOL. II.

Z z z

( 539 )

LIBER
III.

adeo ut fit pars lenticularis membranæ innixa, facies ejus incidens offi
applicata; tunc percutias super incisorum ab uno latere cum Malleo
parvo, quouisque totum os incideris cum lenitate, sicut circumcingit;
et tu securus fis de membrana, nec accidet illi accidens quid quod ti-
meas; nifi operator fit omnium hominum multissimus, et maxime im-
peritus eorum, * vel fit dormitans; quodsi remanerit quid membra-
næ adhærens offi, in qualibet offis parte, separa illud ab eo cum ex-
tremitate incisorii lenticulari ipfa, et cum lenitate liberes illud ab illa,
liberabitur etenim, fine noxa, et fine timore.

Quodsi fuerit, quod fractura offis ad membranam non penetraverit,
vel illa fuerit ubi facies offis tantum inciditur, et remanerint in illa
asperitas et spicula parva, oportebit ut radas istam asperitatem, (et
spicula etiam adimas) cum scalpris subtilibus, quorum numerum variæ
magnitudinis in ufum tuum jam parafti; ut ex illis illa ufurpes quæ
omni loco magis convenientia sunt et maxime idonea pro ratione qua
te rexerit operatio, et os ipfum fractum et forma ejus. Et oportebit
ut quando tu raferis offa, latioribus utaris raforiis ex illis, dein poſtea
his subtilioribus, nec ceſſes id facere ſuccesſive fine intermiſſione, donec
perveneris ad ufum tenuioris, et subtilioris eorum omnium.

Quoad reliquas fiſſuras parvas Capillares, fracturafque ſubtiles, o-
portebit profecto, ut in harum unaquaque curationem ea ratione ad-
hibeas quæ ad rectificationem ejus abſolutam perducat. Et hæc res
eſt, ab illo non abſcondita, qui in hac arte eſt experientia edoctus,
quique attendit ad illa quæ ſcripſimus et oftendimus in fracturis mag-
nis. Quodſi nudata manerit membrana, quando tu os abſcidifti, o-
portebit ut ſumas panniculum ex lino ad vulneris menſuram, eumque
in vino et oleo roſaceo ſubmergas et imponas illum ſuper orificium
vulneris, deinde ſumas pannum alium duplicatum aut triplicatum, et
hunc ponas ſuper panniculum primum, et † hunc ſuper illum ponas,

* Οὐδ' αὐ νυσάζον τις εὐερη, τρωθηναι δυνάται, τω ωλατει μερει μονω
τς Φακοειδους ομιλουσι, Galen. Τεραπευτικὴς μεθοδὸ βιβλ ὃ pag. (Aldi)
55. lin. 22.

† Aliter reddi poteſt, et hoc facias ſumma qua poffis levitate, ne &c.

Z z z 2

SECTIO
II.

( 54I )

LIBER SUMMA QUA TIBI POSSIBILE EST CAUTELA, NE MEMBRANA GRAVetur: TUM III. DEFUPER LATO UTITOR LIGAMENTO, QUOD NON STRINGES NISI AD EAM MENSURAM QUÆ COMPREHENDAT VULNUS SOLUMmodo. ET demitte illud cum HAC CURATIONE DIE UNA VEL BIDUO, ADEO UT DE TUMORE CALIDO SIS SECURUS: POPTHAC SOLVAS, ET ADHIBEAS REMEDIA QUIBUS INEFT SICCANDI VIS, UTI RADI-CES LILLIORUM; ET FARINA OROBI, ET PULVIS THURIS, ET ARISTOLochiæ, ET SIMILIA HIS; ET ID EST, UT TU EX HIS REMEDIIS PULVEREM FACIAS, QUEM VULNERI SICCUM SICUT EST INFPERGAS; ET SUMMATIM, IN HIS UTITOR MEDICINA CUJUS INDOLES EST UT DETERGAT ET NON IRITET. IN HOC ETIAM EXERCET SE TUA INDUFTRIA, UT FIT VULNUS IN TEMPORE CURATIONIS TUÆ MUNDUM, NE FIT IN EO UNGUENTI FORDES NEQUE SPURCITIES; ET NON SINAS IN ILLO CONGREGARI OMNINO FANIEM: SANIES ETENIM QUANDO SUPER MEMBRANAM CEREBRI COLLIGITUR, CORRUMPIT ILLAM, ILLAMQUE PUTRIDAM REDIT, ADEOQUE ABHINC æGRO ACCIDET NOXA MAGNA. QUANDOQUE ETIAM ACCIDIT IN MEMBRANA CAPITIS, QUANDO AB ILLA NUDATUR OS, ET PRÆCIPUE QUANDO CURATIO EJUS NEGLIGITUR NIGREDO IN SUPERFICIE EJUS. AISPICIAS ERGO, ET FIT EVENERINT æGRO SYMPTOMATA QUÆ MEMORAVIMUS, SCIAS LETHALIA ESTE SINE DUBIO. QUODSI NIGREDO IFTA, A MEDICINA ILLI APPLICATA ORITUR, CUJUS FACULTAS EST IFTIUSMODI NIGREDINEM PRODUCERE, OPORTEBIT UT FUMAS MELLIS PARTEM UNAM, ET OLEI ROSACEI PARTES TRES, EAQUE BENE SIMUL CONTENDENDO COMMISCEAS, ET CUM EIS DUOBUS PANNUM ILLINAS, ET HUNC APPLICICES SUPER MEMBRANAM, DEIN ILLIS CURATIONIS SPECIEBUS CURES, QUÆ OPORTET, DONEC FANETUR. SI VOLUERIT Deus excelfUS.

SECTIO
II.

SECTIO TERTIA. De Restauratione Nasi quando fractus est.

SCIAS IN NAFO, NON FRACtam effe, nifi partem ejus superiorem,
(vel ambo simul, vel unum eorum tantum os, quippe ex duobus
confistit offibus) inferior etenim pars cartilaginosa, non frangitur.

Atqui illi accidere poteft attritio, et tortuositas, et dilatatio.

( 543 )

LIBER
III.

Quodsi fracta sit una pars ejus, oportebit ut intromittas digitum minorem in foramen nasi istamque fracturam interne adæques: cum digito tuo indice, et pollice etiam externe: donec nafum reduxeris ad formam suam naturalem. Id a te lenitate fiat. Et hoc fedulo intendas, ut in opere tuo ne eveniat ægroto dolor. Quodsi fractura sit in parte nasi superiori, et non affequatur ad illam digitus, oportet ut æquetur cum Radio in quo est craffities quædam parva. Et si in ambobus lateribus est fractura, hujusmodi fac etiam; et in reftaurationem ejus prima die a fractura festina, si poftibile sit, vel si non, poft septimam vel decimam, ubi fedatus fit tumor calidus. Tunc introducas in foramen nasi penicillum ex panno lini, si fuerit fractura in latere uno; vel introducas duos penicillos si fuerit fractura in ambobus lateribus, fit vero pars ejus inferior craffa, adeo ut foramen Nasi adimpleat. Quidam vero ex Antiquorum reftauratoribus referunt, quod penicillum in butyro madefacias, et quotidie permutes, id vero mihi non arridet; atqui oportet ut penicillum madefacias in albumine ovi cum pulvere Molendini in maffam redacto, tunc dimittas penicillum, quoque os firmetur, et induretur Cartilago. Quandoque etiam in nafum intromittuntur vice penicilli tubuli pennæ Anferis, poftquam super illos pannus mollis involutus sic; fracturæ Nasi etenim fulcrum erit validius, adeo ut nec ab infpiratione prohibeatur æger. Hæc vero res est non prorfus neceffaria: si malueris facias; vel si malueris penicillos facias. Et si in tempore operationis tuæ acciderit tumor calidus, emplaftrum adhibe naſo ex Cerato, vel goffypio in aceto et oleo roſarum madefacto, vel parum ex unguento Diachylon dicto: et si non accidat in eo tumor calidus, oportebit ut externe emplaftro obducas ex pulvere similæ et pulvere thuris cum albumine ovi jam ſubactis, dein ſuper illud ponas ſtupam lenem, neque liges nafum aliqua reomnino.

Quodsi offa naris parva fractura frangantur, vel findantur, oportebit equidem ut feces ſuper ea, et eximas ea instrumento huic operi idoneo, dein confuas incifionem et cures, illis quæ carnem generant et confolidant unguentis, huic convenientibus; si voluerit Deus.

SECTIO
III.

( 545 )

LIBER
III.
Atqui si accidat vulnus in nasi interna parte, oportebit ut illud cures
penicillis, et utaris tubulis plumbeis, donec fanetur. Si Deus vo-
luerit.

SECTIO QUARTA. De Restauratione Mandibulæ inferioris, quando
frangitur.

SECTIO
IV.

QUANDO frangitur Mandibula inferior, et non eſt fractura
ejus cum vulnere, infpicias: et ſi fuerit fractura ejus ab extra
folummodo, et non frangitur in duo, et introrfum curvatur, tunc
cognitio ejus eſt facilis, oportebit, ſi fractura fit in parte dextra, ut
introducas digitum indicem manus finiftræ in os ægri, et contra, ſi
fit fractura in mandibula finiftra, introducas digitum indicem dextræ,
et cum illo attollas gibboſitatem fracturæ, ab intra, cum lenitate, ad
extra; et manu tua altera externe, offis æquationem ex arte regas.
Quodſi talis fit fractura, ut mandibula in duo dividatur, oportebit ut
adhibeatur extenſio ab ambobus lateribus in linea recta, donec poſſi-
bilis fit æquatio ejus.

Quodſi acciderit jam in dentibus vacillatio, aut disfruptio, equidem
ſtringas illos de quibus ſpes eſt tibi ut maneant, cum filo aureo aut
argenteo, vel ſerico, dein ponas ſuper Mandibulam fractam Ceratum,
dein ponas ſuper illud pannum duplicatum, et ponas ſuper pannum
ferulam magnam arte factam, vel ſegmentum corii ſoleæ calcei longi-
tudini mandibulæ æquale: dein ſuperne liges ad rationem quam exi-
git a te ligatio ejus, et poſitionem ejus ita disponas, uti non deficiat.
Præcipias ægro etiam tenere ſe tranquillum et quietum. Cibum ejus
facias forbiſiones lenes. Et ſi opinatus ſis, jam quid a forma ejus mu-
tari, in uno alterove latere, feſtines ſane illam ſolvere in die tertia.
Tum reſtifices id ejus quod mutatur, et emplaſtrum applices ex pul-
vere molendini cum albumine ovi, vel cum pulvere ſimilæ, poſtquam
tu Ceratum amoveris ab illa, et ponas ſuper Emplaſtrum ſtupam le-

VOL. II.

4 A

( 549 )

LIBER chium furculæ fractæ contiguum, et alter extendat Collum verfus
III. partem alteram. Tunc fracturam æquabis cum digitis tuis, donec for-
ma ejus ad debitam fit reducta formam, nec in illa fit vel eminentia
vel concavitas. Quodsi majoris fit tibi opus extenfionis, ut subter
axillam ægri supponas sphæram ex panno, vel lana, et fit magnitudo
ejus, fecundum menſuram neceſſitatis tuæ, et extendas, et eleves cla-
viculam, et manu tua comprimas Sphæram, donec æquetur fraedo,
ad modum debitum. Et si non valueris trahere extremitatem clavicu-
læ ad extra, ob id quod ad profundum vergat, oportebit ut æger fu-
per cervicis partem poſteriorem jaceat, et ponas ſuper humerum ejus
Cervical mediocre, quoad magnitudinem, et ſervus premat humerum
ejus deorſum, quouſque elevetur os claviculæ quod in profundo eſt,
ſurſum, et tunc equidem reſtifices fracturam, et cum digitis tuis æques
illam. Atqui si ſentias fruſtulum jam eſſe disruptum a clavicula, quod
mobile eſt, oportet ſane, ut ſuper illud ſcindas, et eximas iſtud fruſ-
tum cum lenitate. Quodsi fruſtum iſtud in oſſe retentum fit, adhibeas
ſolertiam in incifione ejus cum uno ex inciſoriis quæ tibi paraſti, poſt-
quam ſubter Claviculam poſueris inſtrumentum quod membranam
tueatur: id vero eſt inſtrumentum vel ex ligno, vel ex ferro con-
fectum.

SECTIO
V.

Hæc autem eſt figura ejus;

Cochleari eſt ſimile, non eſt illi concavitas.

Sit autem ejus latitudo, pro ratione quam requirit magnitudo offis,
vel parvitas ejus. Quoad longitudinem ejus, ea fit etiam ad rationem

( 551 )

LIBER qua tibi poſſibilis ſit operatio; et ſit uti vides duabus extremitatibus III. prædita; una extremitas ampla ſit, et altera anguſta, quodſi vulneris ſiffura quam ſcidifti quando fruſtum extraxiſti offis ampla ſit, et de tumore calido ſeeurus ſis, aggreges labia duo vulneris ſutura. Quodſi ſiffura ſit parva, vel timeas calidum tumorem, vulnus infercias panno et penicillis pro menſura inciſionis vulneris, et ſi accidat tumor cali- dus, imbuas pannum oleo roſarum et aceto, vel vino, et applices ſu- per illam.

SECTIO
V

Quoad offis ſtricturam, quando eſt fine vulnere et fine ſectione, ea eſt: ut ſuper os applices Emplaftrum ex pulvere Molendini cum al- bumine ovi confectum, et ponas ſuper illud ſtupam lenem: dein po- nas ſphæram ſubter axillam ejus, ſi id necesse fuerit: dein ſumas faſ- ciam Cydaris, cujus longitudo ſatis ſit, et latitudo ejus unius ſpithami vel circiter, dein ponas pulvillum duplicatum ſuper ſtupam et Em- plaſtrum tum ſumas ferulam ex tabula ſubtili, latitudo ejus ſit trium digitorum, eademque longitudo ejus, tunc involve illam in panno, dein involve iſtum pannum cum ferula in illo Cydaris faſciæ loco qui in locum fracturæ cadit; tum ſtringas Cydaris faſciam ſuper fractu- ram, prout revolvatur; involvas illam etiam ſuper Collum ejus, et ſubter ejus axillam ſanam, et ſubter axillam ejus morbidam, et redu- cas illam pluribus vicibus ſuper omnem partem, adeo ut videas quod ſtrictura fracturam comprimat compreſſione debita, id vero te non la- tebit; totus autem ſcopus ejus eſt, ut ferula non labatur deſuper os fractum: ideoque oportet, ut ægrum quotidie inſpicias, et ſi forte ligamen reſolvatur, videriſque ferulam moveri jam, illam ſane reſti- fices, et ſtringas ligamen. Tum fac ægrum in dorfum ſuum jacen- tem dormire, ponaſque noctu dum dormit ſubter axillam ejus pulvi- nar parvum, ut ab hoc brachium ejus ab latere ejus elevetur, ſfractura enim claviculæ elevabitur, elevatione humeri. Vel brachium ejus liges ad collum ejus: et ne ſolves ligamen, niſi in loco acciderit vel a pruritu vel a tumore ſymptoma, ad dies duodecem. Tunc renoves Emplaftra, ſi id videris neceſſarium, augeaſque ſtricturam, et demit-

( 553 )

LIBER tas illam, donec reſtaurata ſit. Reſtauratur et connectitur fractura
III. Claviculæ, firmatur et roboratur, plurima ex iis in diebus viginti et
octo: in quibusdam etiam hominibus, in tempore hoc breviori. Si
voluerit Deus excelfus.

SECTIO
V.

SECTIO SEXTA. De Reſtauratione fracturæ ſcapulæ.

RARO quidem frangitur Scapula in loco ejus lato, atqui frangitur ad marginem. Quando autem ex iis locus frangitur, vel frangitur in medio ſuo, id equidem tactu innotefcit. Ad rationem igitur figuræ cujus fit fractura conare reſtificationem ejus, et reducitionem ejus ad figuram naturalem, per omnem modum tibi poſſibilem; dein applices ſuper locum, pulverem Molendini cum albumine ovi, et ſtupam lenem, et ponas ſuper illum pulvillum ex panno duplicato, dein ponas ſuper illum ferulam latam ex tabula ſubtili, ſecundum menſuram ſcapulæ totius, vel paulo illa latiorem. Quodſi ſubter ferulam fit concavitas in ullo ſcapulæ loco, iſtam proſecto æquabis concavitatem cum ſtupa molli, quoſque descendat ferula æqualiter. Tum ſuperne ſtringas cum Cydaris faſcia longa, ſtrictura forti, arte faſta, et ferulam bene et firmiter munito, adeo ut e loco ſuo non dilabatur. Et obſerva ligamentum in omni die; et ſi forte relaxetur ligamentum, ſtringas illud, et ferulam æques, ſi illam videris ex loco ſuo dimotam; jaceatque æger in latus ſuum fanum.

Scapula equidem reſtauratur, in diebus viginti, vel in diebus viginti quinque. Quando igitur hic numerus abſolutus fit, ſolvas ligamentum; et tu ſecurus fis, hoc enim ex illis eſt offibus quorum nec timetur attritio neque diffolutio. Si voluerit Deus fortis glorioſus.

Quodſi ex offe prodierit fruſtulum, fueritque, ſubter cutim ut pungat, ſuper illud ſcindas proſecto, faciaſque illa quæ memoravimus in Claviculæ fractura, ad tumorem calidum ſedandum, ſi quid iſtiuſmodi evenerit. Si voluerit Deus excelfus.

VOL. II.

4 B

( 555 )

LIBER
III.

SECTIO SEPTIMA. De Reſtauratione fracturæ Pectoris.

P
ECTUS quandoque frangitur in medio sui, at raro quidem id
accidit. Extremitates vero ejus ſæpius quidem franguntur, et
valde comminuuntur. Ex accidentibus autem ejus, quando medium
ejus frangitur, eſt, ut inferne vergat, accidatque illi dolor cum vehe-
mentia, et anguſtia in ſpirando, ut Tuffis, fortaffe etiam ſputum ſan-
guinis, et manifeſta eſt concavitas in offe fraſto, et a ſenſu non occul-
tatur. Reſtauratio ejus eſt autem, ut æger in dorfum ſuum jaceat,
ponaſque inter ſcapulas ejus pulvinar; tum premas humeros ejus, et
cum duabus manibus tuis aggreges coſtas ab utroque latere, et leniter
coneris æquationem earum, omni modo tibi poſſibili et convenienti,
donec offis figura ad debitam redaſta ſit. Dein applices ſuper illam
Emplaſtrum et ſtupam, et ponas ſupra illam ferulam ex tabula ſubtili
Salicis, vel Chalingi, vel ſimilium his, in levitate; poſtquam hanc in
panno involveris; dein blande et ſolerter agas, in illa ſuper os frac-
tum liganda, ne dilabatur, et pergas cum ligamine circulariter circum
dorfum vicibus aliquot, ligefque ſtrictura decenter: dein omni hora
ligaturæ intendas, et ſi forte laxa ſit ſtringas illam: quodſi illam fol-
vere neceſſitas te coegerit, ob pruriginem in loco accidentem, vel do-
lorem, vel tumorem, ſeſtines illam ſolvere, et avellas Emplaſtrum, et
reſtifices id quod evenit illi in modo curationis ejus: tum repetas
Emplaſtrum, ſi id facere opportunum judicaveris, et adhibeas ſtrictu-
ram donec ſanetur. Si voluerit Deus excelſus.

SECTIO
VII.

SECTIO OCTAVA. De Coſtarum Reſtauratione, quando franguntur.

SCIAS, quod Coſtis incidit fractura in locis craffis quæ dorſo con-
tigua ſunt: extremitates vero earum anteriores, attritio equidem
illis accidit, quoniam illæ ſunt Cartilaginofæ, et hoc innoteſcit, et non
ſenſui abſconditur, quando digitis inveſtigantur.

4 B 2

( 557 )

LIBER
III.

Reftauratio autem earum eft, ut æquetur fractura cum digitis quo-
cunque poteris modo, donec forma ad debitam æqua fit; dein appli-
ces emplaftrum et liges os fractum cum ferula, fi id tibi fuerit necef-
farium.

Quodsi Coſtarum fractura fit vergens ad interiora, equidem accidet ægro dolor vehemens et puncturæ ſenſus, inſtar iſtius puncturæ qui illi accidit qui pleuriſi laborat, quoniam nimirum os membranam pungit; accidit inſuper illi difficultas ſpirandi, et Tuſſis, et ejectio ſanguinis multi; hæc autem curatu difficilis eſt.

In hac jamdudum ſolertiam exercuere Antiqui multis artificiis; ex
iis ſunt equidem, qui dicunt, oportere, cibum ægroti ex iis conſtitui,
quæ flatum inflationemque generent, ut venter inflatus fit et extenda-
tur, adeoque fractura extrorfum trudatur. Nos autem hoc reſpuimus,
ne ortui tumoris calidi minifret, fi non ortus fit: quodſi jam ortus
fit id illum augebit, et confirmabit.

Dixerunt ex iis quidam, apponas ſuper locum Cucurbitulam, dein
fugas fortiter. Id quidem eſt vero ſimilius; niſi quod timeri poteſt,
ne trahat ſuperfluitates ad locum Cucurbitula, ob ſtatum ejus infir-
mum. Pars eorum dicit etiam, oportere locum cum lana contegi quæ
ſubmersa fit in oleo calido, et ut apponatur pulvillus interſtitio Coſta-
rum adeo ut impleatur; erit enim adeo ligatura æqualis quando cir-
culariter involveris illum: dein curabis ægrum pleurifeas medelâ,
quoad diætam et medicamina. Quodſi quid vehementer ægrum affi-
ciat, quod tolerare nequit, fueritque, os membranam pungere punc-
tione moleſta, et de ægro pertimeſcamus, oportebit quidem ut ſupra
locum ſcindamus, et denudemus Coſtam fractam, dein ſubter illam
ponamus inſtrumentum quod membranam tueatur, cujus figura antea
descripta fuit, et os leniter incidamus, et amoveamus illud; dein labia
duo vulneris fi largum fit, futura conjungantur, et cum Unguentis
curetur, donec ſanetur. Si Deus voluerit.

Sectio
VIII.

[ 559 ]

LIBER
III.

Quodsi in tempore hoc, tumor calidus oriatur, profecto festines, et
imbuas pulvillos in oleo rofarum, et super locum imponas, ægrumque
cures illis quæ tumorem sedant, interne etiam. Et jaceat super illud
latus, quo levior erit, foletque dormire: donec fanetur. Si voluerit
Deus.

SECTIO
VIII.

SECTIO NONA. De Restauratione Vertebrarum Dorfi, et Colli.

EQUIDEM Offa Colli, quandoque contingit illis Fractura; id vero illis accidit rarissime; at plerumque accidit illis attritio, eodemque modo et Vertebris etiam. Ergo quando id alicui accidit velisque scire, an morietur, an vel victurus est,† confidera quidem, et si videas manus ejus relaxatas ambas, et torpidas, et mortuas, et non valet illas movere neque expandere, nec confstringere et quando tu confstringis ambas et pungis acu hoc non sentit, nec in illis dolorem invenit scias profecto, quod ille non fanabitur. In plerisque caibus etenim hæc lethalia sunt. Quodsi fit, illas movet ambas, et in ambabus sentit vellicationem et punctionem, scias medullam spinalem offis jam esse salvam, et quod æger fanabitur cum medela. Si voluerit Deus.

Si igitur evenerit, quid hujusmodi vertebris doris accidisse, et si vel
lis etiam noſcere, an fanabitur an non, attendas equidem ad duos
pedes ejus, et si videas hos jam relaxari, et in his accidit id quod in
manibus accidit, dein quod incumbat in dorfum suum, et egreditur
flatus, et ſæces abſque voluntate ejus, et quando in dorfum suum jace-
tus est et mingere vult, id facere non valet, ſcias quidem illum eſſe
desperatum. Ne labores in cura ejus.

Quodsi nihil hujusmodi illi acciderit, res est levior.

Et curatio illius cui tale hujusmodi accidit, est ut coneris fedatiorum
tumoris calidi, applicando nimirum super vertebram attritam

† In fraclura Colli, fi Spina ſonabitur, vel non ſanabitur, equidem fi videris ma-
nus &c.

( 561 )

LIBER III.

oleum roſarum ſolum, vel cum nucleis ovorum aſſatis: hoc ponas ſu-
per illam tribus in die vicibus; quouſque ſedatus fit calidus tumor; et
tunc applices ſuper locum unum ex Emplaftris fortiter deſiccantibus,
et ſuper illam liges; jubeas illum ſe quietum et tranquillum tenere,
nec dormiat niſi in illud latus in quo dolorem non invenit. Donec ſa-
natus fit.

SECTIO
IX.

Quodſi fuerit, apud attritionem jam in offe eſſe fragmentum, aut
aliquid quod jam ab illo ſeparatur, oportebit ut ſuper illud incidas
cutim, et id offis amoveas; dein colligas duo labia ſi magna ſint, ſu-
tura: dein cures illum cum unguentis incarnantibus, donec ſanetur.
Si Deus voluerit.

Quodſi frangatur extremum offis coccygis id vero eſt finis Caudæ,
oportebit ut introducas Pollicem manus finiftræ in anum, et æques os
fraſtum cum manu altera, ea ratione qua poſſibile eſt, et ad æquatio-
nem accommoda maxime: dein applices ſuper illud emplastrum et
ferulam ſi ad id neceſſitate coactus fis, dein ligato illud. Et ſi frag-
mentum in illo fraſtum perceperis, equidem ſuper illud incidas, et
eximas illud, et curato vulnus illa curatione quæ ante dicta eſt, donec
ſanetur. Si voluerit Deus excelfus.

SECTIO DECIMA. De Reſtauratione Fračturæ Coxæ.

RARO quidem offa coxarum franguntur. Quodſi frangantur, eo-
rum fracltura in hoc confiſtit, quod earum comminuuntur extre-
mitates, et in longitudine finduntur, et introrfum vergunt, et ægro
accidit dolor in loco, et puncțio, et ſtupore afficitur crus iſtud quod a
fraclturæ latere pendet, reſtauratio ejus eſt autem, ut manu tua ex-
tendas ſuper illud, et animo tuo de fracltura fis certus, qualis eſt figura
ejus. Et ſi fuerit fracltura in extremitatibus ejus ſolummodo, iſtam
fraclturam æquato, quacunque æquandi ratione poſſis, donec figuræ
naturali fit ſimilis.

VOL. II.

4 C

( 563 )

LIBER
III.

Quodsi fuerit fractura in longitudine, vel jam declinet ad interiora,
tunc ægrum fac in ventrem ejus decumbere, adeo ut commoda tibi fit
iftius fracturæ reftauratio, et quando æquafti illam, fuper illam applica
Emplastrum, dein fuper illud pone ferulam ex ligno vel Corio, et li-
gato illam ita ligando, ut ejus fracturæ dimotionem non timeas, neque
ferulæ lapfum, et æquabis concavitatem Hypochondriorum cum his
quæ illam impleant, adeo ut et illam capiat ligatura æqualiter: ægrum
jubeto etiam, in dorfum fuum, vel in latus fuum dormire fanum.
Quodsi acciderit illi tumor calidus, tunc averte te ab extenfione ejus,
et reftauratione ejus, donec fedatus fit tumor calidus, et fuper illam ap-
plices illa quæ fedent illum, uti ante dictum eft, tunc redi ad ligatio-
nem, et reftaurationem ejus, uti oportet.

Quodsi in offe fragmenta acciderint, vel ab extremitatibus ejus quid
comminuatur, haud equidem oportebit * ut extrahas neque tangas,
externe æques uti diximus et dimittas, et liges donec fanatus fit. Si
voluerit Deus excelfus.

SECTIO UNDECIMA. De Reftauratione Offis Humeri.

ID vero eft os, quod eft in fpatio inter cubitum et fcapulæ caput.
Reftauratio ejus autem ad unum eft duorum modorum. Unus ex
iis eft, ut fumas lignum arcui fimile glabrum, mediæ craffitiei, ad
hanc formam;

SECTIO
X.

* Vid. Pauli Lib. 6. cap. 97.

4 C 2

( 565 )

LIBER Ligesque in duabus extremitatibus (ligni) ejus, duo ligamina; dein III. suſpendas in loco elato: ſedere facias ægrum in Cathedra. Dein brachium ejus fractum ſuper lignum diſponatur, ut ſit Axilla ejus adhærens in medio incurvationis Ligni. Tunc suſpendas deſubter illud (brachium, ſc.) quid grave, vel extendat id minifter deorſum: dein Medicus æquet fracturam cum ambabus manibus ſuis ſimul, donec reducat fracturam, uti oportet.

Modus alter eſt autem, ut decumbere facias ægrum ſuper cervicis poſticam partem, et manum ejus a collo ſuo ligamine suſpendas: dein duobus jubeas miniftris, uni, ut cum manibus ſuis id quod ſupra fracturam alteri, ut id quod infra illam eſt firmiter teneat: et ambo eorum extenſionem faciant ad partem ſuam. Et ſi velis, ut fortior ſit extenſio, ſubter fracturam ſane ligamine ſtringas, et ſupra illam, et extendat uterque Minifter ad partem ſuam pariter. Quodſi ſit fractura extremi- tati humeri propinqua, oportebit equidem ut ponas medium ligaminis ſubter Axillam, et extremum ejus ſubter fracturam prope Cubitum; et e contra, ſi fractura ſit Cubito vicina, oportebit proſecto ut ponas ligamentum ſuper illum locum, et ſuper ipſum cubitum; deinde æ- ques fracturam cum lenitate atque moleſtia, donec fractura ad id quod debet reſtituatur, et circumcingas cinctura bona: dein ſtringas illam ſi non accidit tumor calidus. Quodſi acciderit tumor calidus, demit- tas ſane ſtricturam ejus ad diem ſeptimam, et ponas ſuper illam lanam ſuccidam imbutam in aceto et oleo roſarum, donec jam ſedetur tu- mor; dein ligabis eam.

Modus autem ligandi eam eſt, ut Emplaſtrum ponas ſuper factu- ram, dein colligas brachium ſuper os humeri ipſum, ponas manum ejus apertam ſuper humerum ejus, et applices pannum et ligamentum ſuper humerum et brachium, ut brachium ferularum vices agat, ſi nihil impedimenti ab hoc te prohibeat, et ſi nihil in offe tibi videtur mutari: quodſi timeas, nequid hujusmodi mutationis eveniat tibi ſe- rulis utitor proſecto. Horum uſus hic eſt, ut ponas ſuper ipſam frac- turam, ferulam unam quæ latior ſit cæterisque validior ferulis, et po-

SECTIO
XI.

( 567 )

LIBER
III.

nas inter omnem ferulam digiti latitudinem; et ut fit ferulæ longitu-
do ad rationem fracturæ, cum additamento trium digitorum latorum
ab omni latere: dein super ferulas ligabis ligatione quam in libri
principio memoravimus. Ea est autem, ut ligatura tua super locum
fracturæ fit stricta magis, et quarto plus a fractura diffet, fit levior.
Si judicaveris igitur et ponere ferulas, et ligare, uti diximus in tem-
pore quo restauras membrum præsenti, facias profecto. Quodsi sen-
tias tumorem calidum, omittas equidem ferulas et ligationem ad diem
septimum, uti diximus: dein inспícias ligamentum omni triduo, ut
non accidat in loco prurigo vel inflatio; vel prohibeatur nutrimentum
ad membrum pervenire, ob statum stricturæ excessus. Hæc omnia
igitur ut se recte habeant curato, secundum ea quæ præscripfimus.
Quodsi confidens fis, quod nihil hujusmodi accidit, haud equidem sol-
vas ligamina, nisi poft dies multas. Et fit ægri decubitus super dorfum
fuum, et manus ejus super Stomachum fuum, ponafque fubter hume-
rum culcitram lana æqualiter repletam. Et tu omni hora et noctis et
diei inſpicias fedulo, ne quid detrimenti patiatur forma membri frac-
ti, vel reſoluta fit ligatura; et hæc et recte se habeant curet diligen-
tia tua.

Ægri diætam dirigas etiam, ad normam quam antea tradidimus;
nimirum cibus primo fit ſubtilis, quouſque conglutinari incipiat os;
tunc enim oportebit ut cibum crassiorem illi præbeas, eſt autem ex
indole humeri et Cruris, ut ligentur in diebus quadraginta; dein opor-
tebit ut ſolvantur adhibeafque balneum, et unguentis cures quæ his
idonea ſint. Si voluerit Deus.

Et fi fractura enormis fit, contufa, equidem non ſolvas ab illa liga-
turam et ferulas ad quinquaginta dies, vel ad duos menſes.

SECTIO
XI.

( 569 )

LIBER
III.

SECTIO DUODECIMA. De Restauratione Fracturæ Brachii.

BRACHIUM ex duobus Offibus compositum est: hæc vero duo Focilia nominantur. Unum ex his parvum est, quod polici contiguum est; alterum magnum, id vero subter parvum positum inferius est. Hæc vero duo sæpe simul franguntur.

Quando igitur frangatur parvum focile superius, reftauratio ejus facilis est profecto, et reftauratio ejus celerior. Et quando frangatur focile inferius equidem Fractura ejus, mala est, et fanatio ejus difficilis. Et hac pejor, quando duo offa simul frangantur.

Si igitur os quod frangitur fit Focile parvum superius, Chirurgo (Medico, Arab.) neceffe erit in reftauratione ejus, ut faciat extensionem parvam cum lenitate, donec illud æquaverit. Et fit Focile magnum quod fractum est, neceffe erit ut extensionem faciat fortiorem. At fit ambo simul fracta sint Focilia, neceffe erit, ut extensionem faciat adhuc multo valentiorem. Oportet autem, dum inftauratio et extensio fit, ut figura manus super pulvinar extensa ponatur, extensa tali modo, ut fit digitus auricularis inferior reliquis digitis, et fit æger fedens per se erectus, et fit pulvinar eregione ejus, tali elevatione fitum, ut æger minime laborem et moleftiam sentiat, dum extensio peragitur. Tunc minifter extendat cubitum deorsum vel cum manibus ambabus fuis, vel cum ligamine, et alius minifter eodem modo extendat furfum; tum Medicus inftauret os, donec reduxerit illud, ad meliorem formam, quam poterit.

Quod si fuerint in Offis fractura fragmenta, conator omne fragmentum in locum suum reducere industria tua. Quod si appareat frustulum separatum, et fit pungens cutim, et nec spes, neque cupido tibi est reftauratione ejus, super illud incide et exime illud, ad modum qui in ante dictis describitur. Quod si fractura cum vulnere fit, ego jam

VOL. II.

4 D

( 571 )

LIBER feci de hoc capitulum particulare: inde igitur hujus curationem accipias.

SECTIO
XII.

Quodsi in principio restaurationis tuæ accidat tumor calidus, pannum illinas cum Cerato ex Oleo Rosarum parato et Cera alba, et fit mediocris confi stentiæ inter craffi tiem et mollitiem, et liges pannum super illum, f stringendo subtiliter, donec fedatus fit calidus tumor, tunc amoveas Ceratum applicesque Emplastrum paratum ex pulvere molen dini cum albumine Ovi; dein imponas Ferulas, et fit ferula quam fu per fracturam posueris ipfam, parum latior et fortior cæteris.

Scias autem ferularum numerum pro brachio in plerisque cafibus effe s ex fi fractura fit in uno focili; vel in ambobus simul focilibus. Dein facias ligaturam tuam super locum fracturæ fortiorem et ftrictiorem, quoque magis ligamentum addideris, vel supra vel infra, facias ftricturam leniorem paulo, fecundum id, cujus in principio præivit memoratio: fitque pannus quem super fracturam involvis pannus mollis, lenis, et non fit durus, asper. Et fit filum cum quo ligas ex lino præcipue, medium inter subtilitatem et craffitiem, fici ut præceptus. Et infpicias membrum et ligaturam poft dies aliquot, et fi accidat quid quod corrigi debet veluti nimirum prurigo in membro orta, oportebit ut foveas membrum cum aqua tepida donec ifta prurigo fedata fit; et dimittas membrum non ligatum una nocte, adeo ut quiescat, tunc repetas ligaturam.

Quodsi fuerit ligamentum jam relaxatum, et os jam dimotum fit, vel quid eujmodi, corrigat fane id omne diligentia tua. Confidera rurfus etiam, et fi prohibitum fit nutrimentum ad membrum pervenire ob excef sum ligationis, oportebit ut illam parum relaxes, et omittas illam diebus aliquot, donec nutrimentum in illud fluat dein liges illud; quodfi ægro acciderit quid eorum quæ memoravimus, oportebit fane, ut non folvas, nifi poft dies viginti aut circiter. Deinde manus ægri a collo fuo fuſpenſa fit, et fit brachium ejus æque poſtum

4 D 2

( 573 )

LIBER caveatque diligentia tua a motibus fluctuantibus; et fomnum capiat, III. dorfo fuo decumbens.

Scias etiam, hanc brachii fracturam reftaurari, in triginta diebus, vel in triginta duobus diebus: et fortaffe reftaurabitur in viginti octo diebus; hoc omne erit ad rationem diſpofitionis temperamentorum, ſtatuſque virium. Si Deus voluerit.

SECTIO DECIMA TERTIA. De Reſtauratione Fracturæ extremitatis
manus, et digitorum.

PECTINI quidem volæ manus, et digitorum officulis, rariffime
accidit fractura; accidit illis autem ſæpiffime attritio.

Quando volæ manus igitur acciderit Fractura aut attritio, oportebit, ut ægrum facias erectum federe, et coram eo fit fedes parallela æqualis altitudinis; tum ponas manum ejus ſuper illam extenſam. Dein Minifter extendat offa fracta, et æquet illa Medicus, quouſque commoda et proba unione conjungantur; et tunc oportet, ut applicetur Emplaſtrum et pannus, ſi non accidit tumor calidus, tum ſupra ponat ferulam ad loci menſuram, quam jam involvifti in panno molli.

Et ſi fuerit fractura ad inferiora, prope interiorem partem volæ ma-
nus, facias ſane ex panno ſphæræ quid ſimile, ægroque præcipias, ut
ſuper illam cum vola manus fracta comprimat, tunc cum panno linteo
longo ligetur. Et fit ferula ex Corio in quo eſt mollities, ut Corium
confentiat cum digitis volæ manus, ad modum debitum.

Quodſi fractura ad exteriora fit, oportebit ſane ut ponas ferulam unam deſuper, et ferulam alteram deſubter in vola manus, ut fit manus aperta erecta: deinde ligaturam facias, ita ut manum circumvolvat, et inter digitos fiat plexus cum ligatura.

SECTIO
XII.

( 575 )

LIBER
III.

Quodsi fractura accidat uni digitorum Officulis si fuerit pollicis, equidem æquabis secundum id quod oportet, deinde cum vola manus ligato. Et si malueris, ponas illi ferulam unam erectam parvam, ut elevetur fractura, et non moveatur. Quodsi frangatur reliquorum quis digitorum, uti medius, et Index, et minimus, et quartus, æque- tur sane et alligetur digito sano illi contiguo; vel omnes ligentur fi- mul non interrupte et id quidem melius eſt, et ponas ſuper illum fe- rulam erectam parvam, uti in pollice diximus. Et in tempore re- ſtaurationis tuæ inſpicias, et poſt illud, de calido tumore, et huic medetor illis quæ oportet, quando quid accidit hujusmodi, juxta illa- quæ præſcripta ſunt. Si voluerit Deus fortis et glorioſus.

SECTIO
XIII.

SECTIO DECIMA QUARTA, De Reſtauratione Fracturæ Femoris.

OS Femoris ſæpiffime frangitur, et ſenſui manifeſtum eſt: illud enim antrorfum, vel retrorfum convertitur. Reſtauratio ejus eſt autem ut ſtringatur ligamen ſupra fracturam, et ligamen alterum ſubter fracturam: et æger in faciem ſuam jaceat pronus. Tunc ex- tenſionem faciat ligamento uterque Minifter ad partem ſuam æqualiter. Hoc fit, cum fractura fuerit in medio Offis.

Quodsi vero fuerit radici femoris propinqua fractura prope inguen, oportebit ut ligetur ligamentum molle quid, ex lana, vel ſimili quo- dam, apud radicem femoris circa inguen, ut fiat extenſio ligamento ſurſum, alterum vero ſubter fracturam ligamentum. Adeoque ſi prope Genu fit fractura, fiat extenſio deorfum: dein Medicus ambabus ma- nibus ſuis adæquet donec reducat illam ad formam naturalem ejus: Et os commoda et proba unione conjungat. Et tunc oportebit, ut applicet Emplaftrum et ſtricturam, ſi non accidat membro calidus tu- mor; quodſi acciderit in illo tumor, dimitte illud diebus aliquot do- nec tumor calidus ſedatus fit, dein redeas ad curationem tuam.

( 577 )

LIBER
III.

Quod ad stricturam ejus vero attinet, oportet ut involvas Cydamis
fasciam duram, et conduplices illam bis vel ter, et quid refidui etiam
fuper fit: tum involvas erus adeo ut perveniat calcaneus ad radicem
femoris clunis. Et intromittas filum longum in spatium inter femur et
Crus, prope Genu ad inferiora, et veniant fili extremitates de super, et
inter duas partes; dein circumvolvas super crus et femur quod super-
eft fasciæ Cydamis. Tunc super femur applices in ipso fracturæ loco,
ferulas; ponafque ex iis unam ferulam super os cruris. Dein infer-
cias inter titia inter femur et Crus cum panno molli, ut æqualis fiat li-
gatura. Tunc incipias cum valida ligatura, a medio, super locum
fracturæ tribus vel quatuor circumvolutionibus, et quo magis diftes
a loco fracturæ, eo magis fit ligatura tua, levior, et mollior, et laxior.
Dein attendas ad duas extremitates fili quod intromiferas olim inter fe-
mur et crus, et cum illis liges id ferularum quod surfum vadit; de-\inde pergas cum duabus fili extremitatibus deorsum, donec terminave-
ris ad magnum pedis tendonem et cum ambabus his liges etiam extre-
mitates ferularum ab altera parte, ut non moveatur ligamentum e loco
fuo: deinde super illud ligaturam manere finas, quandiu perennet,
non accidere membro pruriginem, neque tumorem, neque inflationem,
nee quid hujusmodi: quod si quid ex his acciderit, feftines fane illam
solvere, et corrigas id omne ex his, quod acciderit; ad modum quem
fæpius memoravimus.

Quod si in Offe fuerit offis fragmentum quod pungat, oportebit equi-
dem, ut istud æques si id tibi poffibile fit: quod si non, incidas porro
fuper illud, et auferas illud, et cures vulnus illis quorum ante facta
eft mentio, donec fanetur. Si voluerit Deus.

Quandoque etiam facias ligaturam super fracturam femoris (præ-
terquam quod crus ad illud non hofpitatum fit) cum ferulis, uti me-
moravimus in Offe humeri et Brachio. Atqui reftauratione hujusmodi
facta, non accidit ægro forma diſtorta vel claudicatio: quod si reſtau-
res illud folum, et ad illud, crus non aggreges, non poteſt evitari quin

VOL. II.

4 E

SECTIO
XIV.

( 579 )

LIBER
III.

poſſeffor ejus in æternum claudus fit. Scias etiam quod femur con-
glutinatur in quinquaginta diebus, vel temporis ſpatium auſtum erit
parum vel diminutum, ad rationem differentiæ temperamentorum, et
cæterarum diſpoſitionum.

SECTIO
XIV.

SECTIO DECIMA QUINTA. De Reſtauratione fraſturæ Rotulæ Genu (Patellæ.)

SIQUIDEM Rotulæ Genu vix fieri poteſt ut accidat illi frac-
tura, attritio tamen accidit ei ſæpiffime. Quodſi et hæc illi acci-
derit, erit ſane vel ſciffio, vel extremi ejus comminutio. Ea erit vel
cum vulnere, vel abſque vulnere; et hæc omnia ſenfui conſtant.

Hujus autem reſtauratio eſt; ut æquetur id ex partibus ejus quod
dividitur, cum digitis; donec aggregentur et jungantur, ea ratione
qua poſſibilis eſt æquatio, et lenitas, et aptitudo. Dein Emplastrum
applicetur, ſuper id ferula rotunda fit, ſi coactus fis ad id, et deſuper
ligatura ad id convenienti liges. Dein omnium diſpoſitionum rationem
habeto, quas ante memoravimus in cæteris fraſturis, uti ſcilicet tu-
moris calidi, et his ſimilium: adeo ut omnibus occurras, illis quæ
his corrigendis idonea ſunt, donec ſanetur. Si voluerit Deus.

SECTIO DECIMA SEXTA. De Reſtauratione Fraſturæ Cruris.

CRUS quidem duobus conſtat Offibus. Unum ex eis crafſum
eſt, et nomine cruris appellatur. Alterum ſubtile, et nomina-
tur focile. Et in illis iſtæ ſpecies fraſturæ ſunt, quæ duobus brachii
Offibus accidunt. Ea propter fit reſtauratio ejus, uti reſtauratio bra-
chii ſimiliter: i. e. mutatis mutandis.

4 E. 2

( 581 )

LIBER
III.

Operatio autem una est. Si igitur ambo frangantur simul offa, crus convertitur in omnes partes, et si os † craffius frangatur, (id vero rarifimum,) id est etiam de quo non timeas extensionem, et æquationem, et ferularum ligationem uſurpare, iſtius in modum mutatis mutandis. Verum oportebit, si cruris fractura, fæda fit et cum fragmentis multis, oportebit inquam, ut extensio minor fit et levior, caveatque, et leniter agat diligentia tua in illo reſtaurando. In crure etiam est in operatione quid, plusquam in brachii operatione, id vero est, ut tu, quando ferulas æquaſti, totamque operationem tuam absolvifti, ut ſumas fragmenta duo ex ligno Pini, qualia uſurpantur in ſuperficie aſſerum qui ponuntur inter interſtitia Tabularum: vel ſint ex ramis Palmæ, vel his ſimilibus. Ex his ſeligas id, quod habeat craffitiei parum, et non ex ſubtilioribus ſit: et fit ejus longitudo ad longitudinem cruris, a genu ad partem inferiorem. Dein involvas ſuper utrumque eorum pannum duabus involutionibus ſecundum longitudinem eorum, et unum ex eis ponas ſuper cruris latus unum, et alterum ad latus alterum; et ſint a Genu ad infimum pedis; dein liges duo iſta fragmenta in tribus locis, in extremitatibus duabus nimirum, et in medio. Hac etenim technæ prohibebitur crus, vel dextrorfum vel finiftrorfum declinare: et in poſitione bona retinebitur.

Quandoque uſurpatur canalis ex ligno factus, et in illo crus locatur: et iſte crus a motu confervat. Et plerumque ſane oportet hoc ut facias in fractura, præcipue cum fuerit cum vulnere. Dein crus omni biduo ſedulo inſpicias, et illud curato ſumma et perfecta cura, ab tumore calido, vel inflatione, vel cæteris hujusmodi; et quando quid hujusmodi acciderit, occurras equidem, illis quæ oportet, uſque quo fanetur. Si voluerit Deus excelfus.

† i. e. et si frangatur Os ſubtilius, crus convertitur ad anteriorem partem: quod si Os craffius fractum fit, invenis illud infra; id vero tale est, de quo non &c.

SECTIO
XVI.

( 583 )

LIBER
III.

SECTIO DECIMA SEPTIMA. De Fractura Offium pedis, et digitorum.

SECTIO
XVII.

CALCANEO quidem Fractura nequaquam accidit; Offibus autem pedis fractura quandoque accidit; uti etiam digitis, rassime quidem accidit illis fractura; atqui accidit illis attritio in multis cafibus.

Si igitur acciderit Offibus pedis fractura, viderisque ifta Offa jam eminere, unum eorum super alterum, ponat æger profecto pedis plantam super terram, erectam, uti ambulans: tunc tu stes et ponas plantam pedis tui super id quod eminet ex iftis Offibus, tum pede tuo comprimas illud, et æques illud donec redierit in locum suum; dein applices Emplastrum et stuppam de supra, ponafque subter internam pedis plantam, tabulam parvam, duo capita sint illi plana expanfa; tum stringas hac plantam pedis strictura idonea, poftquam involveris eam pannis, et reliquis tibi necessariis; et quum dies tres præterierint, vel quatuor, solvas sane ligamentum, tu etenim invenies Offa æquata; sive fuerint fracta, sive diflocata fuerint, in his igitur operatio est ut vides.

Siquis autem digitorum fractus fit, hunc restaurato, et æquato ad illam methodum quam tibi præscripfi in reftauratione digitorummnus; tum applices digito fracto ferulam fecundum longitudinem digiti, et fit illo paulo latior. Tunc subter pedis plantam ponas iftam tabulam quam modo tibi præscripfi, et liges illam ligatione idonea.

Quodsi fuerint illa quæ fracta sunt ex Offibus duo, aut tria, aut plura, applices equidem super omnem digitum ferulam unam ad menſuram ejus, in panno leni involutam, ligefque tabulam ad imam plantam, ut fultus fit uno ex duobus tabulæ Capitibus, quod extra imam pedis est plantam, ut firma retentione retineantur. Et oportebit te non oblivisci, attendere animo illis omnibus quæ memoravimus tibi in

( 585 )

LIBER cæteris fracturis, de symptomatibus quæ memoravimus, et cuique
III. fy symptomati occurrere illis quibus oportet. Si voluerit Deus excelfus.

SECTIO DECIMA OCTAVA. De Fractura Pudendi Muliebris, et
Offis Pectinis, et Virgæ Viri.

SECTIO
XVIII.

QUANDO frangitur pudendum Mulieris, illam facias equidem
federe erec tam, dein illam reclinare facias in dorfum fuum pau-
latim paulatim, et teneatur retro, tum obſtetrix inferciat pudendum
ejus goſſypio, donec illud impleat, et fiat in cavitate ejus ficut pilea.
Dein concutiat ſeminam, et elevet ſpinam dorfij ejus paulatim, pau-
latim. Iſtud enim Goſſypium egredietur, adeo ut fiet in porta pu-
dendi ficut pilea, os etenim fracturæ elevatum erit. Tum ponat pul-
villum ſuper dorfum ejus; et quando vult urinam reddere, amoveat
goſſypium cum lenitate, adeoque mingat, dein repetat illud, ad eun-
dem modum quo primo introduc[tum fuerat: dein redeat ad pulvil-
lum fuum priorem. Hoc faciat illud ſeptem diebus, vel circa, illud
enim reſtaurabitur. Et ſi malueris, ſumas veſicam ovis, et foramini
ejus adliges cannulam arundinis, totamque veſicam in pudendum ejus
introducas, tum ſufflato in cannulam fortiter, adeo ut veſica intra
pudendum diſtendatur, fractura enim reducetur dein infercias illud
goſſypio, et aliquot expec[tes diebus, donec fanetur. Si voluerit Deus.

Quando viri frangitur Os Pectinis autem, vel Mulieris, adhibere
poſſis in reſtauratione ejus et æquatione ejus, illa quæ in Coxæ Oſſe
memoravimus, et re[c]ta praxis, in hiſce fracturis inuſitatis, quæ raro
quidem accidunt, minime te latebit; præcipue illum non fugiet qui
ſcientia ſit peritus. Hunc librum meum probe intelligas et ſtudeas;
fractura adeoque ipfa indicabit tibi in pleris[que caſibus viam et me-
thodum re[c]tæ praxe[ws in reſtauratione ejus et ligatione ejus. Intelli-
gas igitur.

VOL. II.

4 F

( 587 )

LIBER III.

Virga autem Viri quando frangitur, fumas Anferis guttur, et in illud introducas virgam dein super illud ponas involucrum ex panno, et illud circumcingas, et linquas triduo vel circiter, donec fanetur. Si voluerit Deus.

SECTIO DECIMA NONA. De Reftauratione Fracturæ Offis, quando cum vulnere fuerit.

SECTIO XIX.

OPORTEBIT illi, cui fractura accidit cum vulnere, et præci-
pue si offis fit magni, uti Offis femoris, aut humeri, aut similis
his, ut cito venam feces, et illico, si te adjuverint conditiones phle-
botomiæ sicut ante diximus. Quodsi vulnus sanguinem effuderit, o-
portebit ut properes ad illum fiftendum, in illum inspergendo calcan-
thum tritum, si non fit tibi ad manus quid aliud. Dein incipias in
illo ipso die fracturæ reftaurationem; et ne illam procraftines, ut non
accidat Tumor calidus.

Quodsi tumor calidus accidat, reftaurationem ejus omittas fane ad diem nonum, donec fedatus fit tumor calidus, et nequaquam illi accedas in die tertio vel quarto; hoc enim, mala in illa symptomata accidere facies.

Quodsi fuerit Os fractum eminens supra cutim, denudatum, oportebit profecto, ut moliaris reductionem ejus, et æquationem ejus cum manu tua cum lenitate, et pauca extensione. Et si non tibi conveniat reductio ejus et æquatio ejus cum manu tua, reducas porro cum hoc inftrumento. Illud autem ex ferro conficitur, septem vel octo digitos longum, et latitudo ejus, ad menfuram quam exigat curatio in omni specie fracturæ. Et fit rotundum : fit in illo quædam craffities, ut non

i. e. pro magnitudine vulneris. Quapropter, oportet Medicus, ut fumat ex iis tria vel quatuor, prout curationis ratio postulaverit, in omni specie fracturæ.

4 F 2

( 589 )

LIBER incurvetur, cum super illud fit compressio in tempore operationis. SECTIO
III. Et fit acutæ extremitatis: illi in extremitatibus ejus fit curvatura. Superior pars ejus fit ad crassitiem quandam facta, a medio ejus ad in-feriorem partem, fit multo subtilius.

XIX.

Et hæc eft forma ejus;

Et Græce appellatur † Birem volunt dicere Vectem parvam.

Oportebit porro ut ponatur extremitas ejus acuta incurvata super
extremitatem Offis eminentis, illamque trudas cum illa una vice, quo-
ufque Os redierit, et æquatum fit quodammodo, tum conare æquatio-
nem extremitatum fracturæ, partis ad partem. Et si fuerit una fracta
extremitas subtilis, et non capiat illam instrumentum captione tua,
oportebit istam offis extremitatem abfcindas, ádeo ut instrumento lo-
cus fit in illa.

Quodsi non poſſis reducere Os, his quæ diximus, omnino: abſcin-
das ſane illam ſpecie una ex inciforiis quam diximus, vel ſeces illam
una ex ſerris, uti tibi fit poſſibile. Dein deradas id quod aſperitatis in
Offe remanſerit, et corticum ſubtilium.

Et quando reducitur, si invenerit æger dolorem vehementem, mo-
leftum, ſcias profecto, Os in fitum suum naturalem non rediiffe; fi
illud poteris reducere in locum suum naturalem, id facias ſedulo, ita
enim, juvamine præclaro juvabis ægrum. Quando igitur reſtauratio-
nem tuam in Offe fracto perfeciti, imbuas pannum in vino auſtero ni-

† Perſice eſt veſtis parvus, et Caſtello per عتله exprimitur. For-
taſſe igitur vera eſt hæc doſtiffimi Tho. Hunt conjectura; et pro
باليونانية legend.
بى بالفارسية

[ 59I ]

LIBER III.

gro, et præcipue si æstate fit, et non ponas super vulnus ceratum, ne-
que quid in quo fit Oleum, ne in illo eveniet putrefactio aut corrup-
tio: dein adhibeas ferulas in tempore quo absolvisti restaurationem
Offis, et omittas vulnus denudatum, tu nimirum incidas forfice in
involucris foramen ad menfuram vulneris. Et summa caveas cautela,
ne liges vulnus cum fractura simul: id profecto plerumque faciunt
Medici infipientes, adeoque faciunt accidere infirmis fuis vel mortem,
vel * pruriginem, vel Coryzam; fit ergo tua ligatio mollis, laxa, et
diverfa a ligatione fracturarum aliarum.

Et si pravum fit vulnus, vel fit vulnus magnum et in illo timeas
quoddam symptomatum malorum quæ descripfimus, et inveneris do-
lorem in loco inquietantem, haud sane oportebit ut ponas super illum
ferulas: facias igitur illi involucra ex panno duro vice ferularum, et
ligato illud cum hifce. Quando autem unus duove dies transfierint,
viderifque vulnus quod jam in illo cœpit generari pus, amoveas ab
illo pannum quem supra illud posueras cum vino, et dein adhibeas
penicillos et unguenta cum quibus mos nobis solitus eft ut vulneribus
medeamur; uti unguentum Tetrapharmacum, et similia huic. Et
neceffarium erit tibi ut ligamen solvas, et infpicias diligenter vulnus
quotidie mane et vesperi, donec consolidetur. Si voluerit Deus.

Oportet etiam, ut membrum ifta ponas, positione, ut pus efflat
ex illo deorsum cum facilitate. Quodsi vulneri multi dies præterie-
rint, et non consolidetur neque pus ab illo abſcindatur, ſcias profecto,
ibi eſſe parva quædam ex offe fragmenta; neceſſarium erit igitur ut
tu ſcruteris vulnus cum exploratorio; quæque ex his fragmentis ſepa-
rata ſint hæc utique eximas, et extrahas illa: quæque ex iis non ſunt
ſeperata, nihilominus vero pungunt membrum et dolorem producunt,
conare abſciffionem eorum et extractionem eorum, per omnem me-
thodum qua tibi poſſibile id fit. Quodſi acciderit vulneri Coryza vel
prurigo, vel alia corruptionis vel putrefactionis ſpecies, neceſſarium
erit, omni ex his ſymptomati occurras, illa medelæ via quæ huic con-

SECTIO
XIX.

* Vd. Caftell. in kgl

( 593 )

LIBER
III.
~~ Deus. ~~

veniat; cujus descriptio jam prædicta eſt, in loco fuo. Si voluerit

SECTIO
XIX.

Ex illis autem quæ dixi, hoc eſt, ad quod probe femperque mens tua attendat: quando fractum eſt os magnum, et ſuper membrum eminet, uti os femoris, et humeri, et ſimilia his, membrorum magnorum Offa, nequaquam tu audeas, vel illud attrahere vel extrahere, frequenter enim abhinc mors accidit. Verum ſinas illud donec putoſſcat. Fortaſſe enim ſponte cadet poſt dies viginti, vel dies triginta. Et tunc vulneri medetor, ſi in illo medelæ locum videris. Et ſi non, dimittas illud.

SECTIO VIGESIMA. De Curatione Nodofitatis quæ accidit in veſtigio quarundam fracturarum.

SEPE quidem accidit iſta nodoſitas poſt ſanationem fracturæ, ilius autem præcipue quæ articulo vicina fuerat. Et ab illa fæda faſta eſt membri forma: fortaſſe etiam prohibet membrum ab actione ſua naturali. Videas! et ſi nodatio recens fit, adhibeas equidem illi remedia iſta quæ adſtringant, uti Aloen, et Thus, et Myrrham, et Sarcocollam, et Acaciam, et his ſimilia. Adeoque quædam ſumas ex his, vel illa omnia, quæ ſubigas vino auſtero, vel ovi albumine, vel aceto, et illa ſuper nodoſitatem applices in panniculo, et ſuper illam ſtringas ligatione idonea. Et ligaturam ſinas, nec illam ſolvas per dies plurimos. Dein hanc ſolvas, aliamque repetas, donec amoveatur nodatio. Si Deus voluerit.

Vel ſuper illam adliges laminam ex plumbo, rite paratam. Plumbum etenim præcipue amovebit id crassitiei quod in membris remanererit. Quodſi fuerit, nodationem jam lapideſcere, et duram fieri, premit equidem neceſſitas amotionem ejus. In illam igitur a ſuperiori ejus parte incidito, et ſuperfluitatem eminentem abſcindito, illamque radito cum quodam ex raſoriis, donec amota fit. Et curato vulnus donec ſanetur. Si voluerit Deus.

VOL. II.

4 G

( 597 )

LIBER III.

SECTIO XXII.

Igitur si curvitas et nodatio recentes sint, opus eſt ut embroces cum aqua, in qua jam incoeta fuere herbæ milliendi facultate præditæ, uti folia Althææ, ejuſque Radix, et Melilotus, et his ſimiles, et emplaſtrum applices illi ex emplaſtris molliſtantibus; uti eſt Diachylon præparatione ex arte paratum. Vel ſumatur Althææ radix et tundatur cum Adipe Gallinæ et oleo Fumariæ, et ex his cataplaſma applicetur. Vel ſumatur ficus pinguis et cum ſtercore columbino tundatur: et his ſimilia ex remediis quæ nominantur conglutinationem minuentia.

Quandoque etiam reſolvitur nodoſitas fricitione affidua continua leni quæ manibus fit. Adhibeatur etiam membri motus quaquaverſum, et in omni tempore.

Quod si tortuoſitas jam fit antiqua, indurata, et lapideſcat, et ad curationem ejus cum ferro cogat neceſſitas, oportebit, ut incidas partem ejus ſuperiorem, et liberes adhærentiam Offis, et abſcindas id no-doſitatis quod redundans eſt, vel Os, cum inciſorio ſubtili; in hoc agendo lenitatem cum diligentia adhibeto. Dein curato vulnus iis quorum ante mentio facta eſt; donec ſanetur. Si Deus excelſus vo-luerit.

SECTIO VICESIMA TERTIA. De Diſlocatione Sermo.

Diſlocatio, eſt exitus alicujus membri articuli ex loco ſuo, quo a motu ſibi proprio prohibetur membrum, et fæda fit forma ejus, et affert in ægrum dolores, et cruciatus vehementes. Porro, quando alicui accidit diſlocatio, oportet equidem ut feſtines illico ad reductio-nem ejus nec illam procaſtines omnino. Si etenim procaſtinetur, tu-mebit valde locus, et abhinc reductio diſlocationis reddetur difficilis: et ob hoc non oportebit, ut moveatur vel extendatur in tempore in-tumeſcentiæ ejus; id enim plerumque ægro ſpaſmum adducit, et do-lores cruciantes. Ea propter cum hæc accidit, oportebit ſane ut pro-peres ad Venæſectionem ægri: dein omittas, donec tumor ſedatus fit

( 599 )

LIBER parum. Dein embroces membrum aqua calida et oleo, poſtea cum III. lenitate reducas. Et cures omne membrum illis, quorum in loco ſuo ventura eſt memoratio. Si Deus voluerit.

SECTIO
XXIII.

Porro ad eundem ordinem feſtiones de diſlocatione diſpoſui, quo illas quæ præceſſere de Fracturis; a ſuperiori corporis parte ad imam, ſcil.

SECTIO VIGESIMA QUARTA. De Curatione Diſlocationis Mandibulæ inferioris.

RARO, rariffime quidem, ambæ mandibulæ diſlocantur: et diſlocatio earum uno ex duobus fit modis. Vel fi e loco ſuo moveantur motu parvo, et relaxentur parumper; vel fi luxatæ ſint luxatione perſecta, abſoluta, adeo ut ad pectoris quaſi partes relaxentur, eo uſque ut ſaliva ægri effluat, et non poteſt illam retinere, neque poteſt claudere Os ejus, et in loquela, vacillat et hæſtat lingua ejus.

Atqui fi fuerit, ut parum luxetur, illa equidem redibit in plerifque cafibus ſponte ſua, parvo negotio.

Veruntamen ſi diſlocatio perſecta fuerit et abſoluta, neceſſarium eſt, ut adhibeatur reductio ejus ſtatim, et non procraſtinetur omnino. Ea eſt ut Minifter unus teneat Caput ægri, et Medicus introducat pollicem manus ſuæ unius, vel pollices ſimul ambos, ſi ab utroque latere diſiocatio fit, et digiti manuum ejus cæteri extra ſint, et cum his æquet; et præcipiat ægro, ut relaxet Mandibulas ambas ſuas, liberet-que illas ad omnem partem moveri; et Medicus æquet, trudatque mandibulam, donec in locum ſuum reducatur. Quodſi reductio ejus difficilis fit, et præcipue ſi ſint ambæ ſimul mandibulæ, adhibeatur vaporatio cum aqua calida et Oleo, donec facilior fit earum reductio: et ne procraſtinetur reductio earum omnino, uti diximus. Et quum redierint et æquentur, et Os ægri claudatur, et non relaxatum eſt,

( 601 )

LIBER tunc super ambas ponas, panni, cum Cerato quod paratum eſt ex Cera et Oleo Rofarum, pulvillos. Dein liges cum lenitate, cum ligatione laxiori. Et fit ægri ſomnus in dorfum ſuum decumbentis, et Caput ejus inter duo pulvinaria detentum fit, ut nec dextrorfum nec finiftrorfum moveatur: nec quid maſticare conetur, verum fiat diæta ejus Sorbitio ex herbis, quouſque dolor abierit, et firma admodum fit mandibula: et tunc comedat quæcunque obviam ſibi offerantur, et his utatur cum lenitate, nec os ſuum aperire ſuftineat vel comedendo, vel bibendo, vel oſcitatione, quouſque firme connectatur luxatio, et cuperetur. Si voluerit Deus.

Quodſi difficilis fit duarum mandibularum reductio, quando diſlocatur in tempore una, et non convertantur in loca ſua, plerumque porro abhinc accident ſebres, et Cephalalgia affidua: ſortaſſe etiam evomet bilem ſinceram. Quando igitur hoc videris, ſcias profecto, exitio futurum, et plerumque ille cui hoc accidit intra dies decem moritur.

SECTIO VIGESIMA QUINTA. De Reductione Luxationis Claviculæ et Extremitatis humeri.

CLAVICULA quidem ex latere interno non diſlocatur, proper conjunctionem ejus cum Pectore: at quandoque ad extra vertitur: illud vero ſenſui eſt manifeſtum. Reſtauratio ejus eſt autem, ut æger decumbat in dorfum ſuum, et ambo brachia ſua extENDAT; dein tu comprimas locum vola manus tuæ premendo fortiter, ille etenim redibit: dein ſuper illam ponas Emplaſtrum et pulvillos, et hæc liges.

Quoad extremitates ejus quæ humero contiguæ funt, et cum illo committuntur, hæc profecto non luxantur niſi rariffime: quodſi alioquando fuerint luxatæ, oportet, ut reducas iſtas, et æques, ſecundum id quod diximus, et eo quo viſum fuerit modo; dein ponas

VOL. II.

4 H

SECTIO
XXIV.

( 603 )

LIBER super illam Emplastrum, et pulvillos, et ligaturam, et ægro præcipias, quieti adhærentiam, et tranquillitatem donec fanetur. Si voluerit Deus.

Hac ipfa etiam curatione, extremitatem Humeri reducas, quando dimota fuerit e loco fuo.

SECTIO VIGESIMA SEXTA. De Reductione Dislocationis Humeri.

SECTIO
XXVI.

SCIAS, quod Humerus ad tres modos folummodo dislocatur. Unus ex iis eſt, ubi ad partes Axillæ deorſum luxatur; et ſecundus eſt, ſi luxatus ſit ad partem Pectoris. Fortaſſe etiam Humeri ad ſuperiorem partem luxatus eſt, at id quidem rariffime ſit. Et non luxatur niſi ad poſteriora, propter ſcapulæ locum; neque luxatur ad anteriora, propter nervos. Et plurimum quidem luxatus eſt, et egreditur ad inferiorem axillæ partem, et præcipue in illis quorum carnes paucæ ſunt; ille etenim in his cito egreditur, cito etiam intromittitur. In illis vero quorum carnes ſunt multæ, huic plane evenit contrarium, nimirum ille cum difficultate egreditur, et cum difficultate reducitur etiam. Fortaſſe etiam cuidam hominum accidit vel iſtus, vel caſus, adeoque intumeſcit humerus tumore calido, et de hoc opinatur, luxatum eſſe jam. Oportet ergo illum ſcrutari, donec de hoc certus ſis. Tunc porro accingas te ad curationem ejus. Dignoſcitur autem luxatio, ſi deorſum ad axillæ partem fuerit, discrimen erit inter humerum luxatum, et humerum ſanum: tu etenim invenies inter eos diversitaſtem manifeſtam, et prope Caput Humeri in illo cavitatem, et ſubter Axillam apud taſtum, humeri Caput, quaſi illud ovum eſset, neque facultatem habet æger manum ejus ad aurem ſuam attollere, neque etiam illam movere omnibus motibus.

Similiter etiam, ſi prope pectus dislocatus ſit, vel ſurfum, hoc etiam tu percipies taſtu manifeſte: nequaquam celatum eſt. Et hujus

4 H 2

( 605 )

LIBER Luxationis Reductio plane facilis erit, si recens fit modo, vel æger III. fit puer.

SECTIO
XXVI.

Reductio ejus est, ut Manum suam sursum tollat dein Tu, pollices
tuos binos, manuum tuarum subter Axillam ægri ponas, et attollas
surdum fortiter Articulum in locum suum, et Minifter attollat manum
ejus et extendat illam sursum, dein deorsum celeriter vertat, illam:
redibit enim confeestim. Si voluerit Deus.

Quodsi non reducatur his quæ diximus, fueritque quod ejus luxa-
tio multis ante diebus acciderat, oportet sane, ut æger Balneo utatur
aqua calidæ, adhibeas etiam fotus laxantes et emollientes; uti, si
coquatur Radix Althææ, et Fænugræcum, et Melilotus in Aqua, et
usurpetur. Dein supinus jaceat æger in Dorsum suum, et tu ponas
subter Axillam sphaëram ex Lana, quæ fit media inter mollitiem et
duritiem. Tum ponat Medicus manum suam supe r sphaëram, et ele-
vet fortiter Caput Humeri; et trahat manum ægri deorsum; et Mi-
nifter alter prehendat Caput ægri ne illud deorsum moveatur; ille et-
enim ftatim reducetur.

Quodsi malueris, reducs illum ad hunc modum: nimirum, ut ad-
fit vir proceritate superans ægrum, et illum ftare facias a parte lateris,
et intromittat humerum suum subter Axillam ægri, et elevet Axillam
ejus sursum, donec fit æger in aëre suſpenſus, et minifter alius trahat
manum ægri ad inferiora ventris ejus: Quodſi æger levis fit, necef-
farium erit ut ſuſpendas ab illo quid rei ponderosæ alterius: reducetur
etenim luxatio confeestim.

Quandoque etiam alio modo reducitur. Is est ut in terram defiga-
tur lignum longum; fit Caput ejus rotundæ figuræ uti piftillus mor-
tarii, nec crassum neque subtile fit; tunc ponatur subter Axillam æ-
gri, poſtquam impoſitus fit ſuper Ligni Caput pannus mollis, et æger
fit ſtans fecundum Ligni Longitudinem; tunc deorsum extendatur
manus ejus a latere dextro, et extendatur corpus ejus etiam, ab altero

( 607 )

LIBER latere, fortiter. Redibit etenim ſtatim in locum ſuum Articulus. III. voluerit Deus excelfus.

Si SECTIO XXVI.

MS. Marſh.

— uti piftillus mortarii, nec ſubtile ſit. Tum ſtet ſuper quid paulo elevatum ex adverſo ligni, et ponatur axilla ejus ſuper Caput ligni, poſtquam illi ſuperimpoſiti ſint panni lenes; et Minifter trahat manum ægri, et detrahat illam deorſum, et id quod ſub pedibus ejus poſitum fuerat, avellatur, adeo ut ad terram pendulus ſit: humerus ejus etenim illico redibit.

Quodſi his omnibus quos diximus modis difficilis fuerit Reductio ejus, hac utere curatione: ea eſt, ut ſumatur Lignum cujus Longitudo ſit quantitas duorum brachiorum, et latitudo ejus quantitas quatuor digitorum, et craffities ejus quantitas duorum digitorum; ſit illi Caput rotundum et facilis ſit introductio ejus in imum axillæ, ad hanc formam;

Deinde ligabis ſuper Caput rotundum pannum mollem, ut Lignum non lædat infirmum. Dein poſitum ſit ſubter axillam, et extendatur manus, aut Brachium ſuper Lignum deorſum, et ligatum ſit lignum ſuper Os humeri et Cubiti et extremitatem manus; tum ponatur brachium ſuper ligna transverſa ſcalæ per latitudinem et manus deorſum extendatur, et finas reliquium corpus ab altero latere ſuſpenſum, articulus enim citiffime introibit. Si voluerit Deus.

( 609 )

LIBER
III.

Quando igitur perfecta est introducio ejus, illo quocunque possibi-
lis est modo, oportet ut ponas subter Alam Sphæram ex lana mediocris
molis, tum applices Emplastrum confectum ex pulvere molendini cum
Thure et Albumine Ovi super humerum totum, uti revolvitur, defu-
per: dein ligatione rite adaptata, sphæram subter Alam ligabis, et
cum ligamento super Emplastrum cum pulvillis gyros facias defuper;
et fuspenfa fit ad collum manus ejus; et omittas, neque moveat ma-
num ejus septem dies, oportebit etiam, ut paucus fiat ægri cibus,
quouisque roboretur membrum, id enim festinare facit curationem
ejus. Pos tea solvas, poft dies septem, vel quinque et motu experiaris
illud; etenim fi firmus fit et non relaxetur, profecto jam fanatus est.

Quodsi fuerit, articulum multis vicibus luxari vel propter humiditatem illi accidentem, vel ab alia cauſa vel ægritudine, oportet ut in hoc cauſu Cauterium tribus verubus præditum uſurpetur, uti in Libro de uſtionibus ante dictum est.

Et si hæc omnia feceris, et reſolvatur ligamen poſt septem dies, et non adhuc firmatus fit Articulus, et jam reperifti Emplastrum et ligationem ſuper illum vicibus aliquot, nihilominus non firmatus est, verum cadit et laxatur, nec valeas illum ſurſum elevare; ſcias profeſto, tendones in Capite Humeri jam eſſe vel incifos, vel extenſos vel reſolutos et laxatos, adeoque ſcias, quod Articulus non firmatus erit in loco ſuo omnino.

Luxatio autem quæ verſus pectus fit, et ad mamillam, et ad poſte-
riora; hujus Reductio est cum truſione et extenſione cum ambabus
manibus quouſque redierit. Et in hac adhibeantur cætera, ligatio ni-
mirum et curatio, donec ſanetur.

Quodsi poſt ſanationem acciderit in membro gravitas, et in motu
hebes et ſegne fuerit, æger utatur Balneo multis vicibus, donec ifta
durities emollita fit, et redierit membrum ad naturalem priftinum ſta-
tum ejus. Si Deus voluerit.

VOL. II.

4 I

SECTIO
XXVI.

( 611 )

LIBER
III.

SECTIO VIGESIMA SEPTIMA. De Curatione Luxationis cubiti.

CUBITUS cum difficultate e loco suo movetur, cum difficultate etiam pariter redibit. Ille etiam ad omnes partes luxatur, et præcipue vel antrorfum vel retrorfum. Ejus etiam diflocatio non te latebit: illa etenim sub vifu et tactu cadit, quocunque luxatus fit modo.

Quandocunque vero cubitum luxatum cum sano comparaveris, ifta clarifime et aperte manifestatur; cavus fit articulus, neque potest æger duplicare brachium, neque cum illo humerum attingere.

Oportebit autem ut festines, et reducas luxationem quantocyus, antequam illi tumor calidus accidat. Etenim, quando illi accidit tumor calidus, difficilis est plane reducatio ejus; et fortasse nequaquam fanabitur omnino: et præcipue quando a posteriori parte est luxatio, hæc utique omnium specierum luxationis ejus est deterrima; magisque vehementer dolens, et sæpe una cum illa Mors descendit.

Reductio ejus vero, quando ea est ex iftis quarum poſſibilis est reducatio, est, ut manum ejus cum ambabus manibus fuis extendat; et brachium ejus extenſum ſit, et manus medici una ſupra cubitum ſit, altera ſubter illum; et ille trudat articulum cum pollicibus manuum ſuarum ſimul, vel cum radice volæ manus, donec in locum ſuum redierit.

Quodſi ad anteriora luxatio fuerit; tunc sane redibit, si manus felmel conduplicata ſit adeo ut cum radice volæ ejus percutiat humerum qui illi commiffus est.

Quodſi luxatio reducioni non obediverit, porro adhibeatur extenſio valida, fortis valde: ea erit, si duo Miniftri brachium extendant, et duo etiam Miniftri alii illum prehendant, ut non in extenſione mo-

SECTIO
XXVII.

4 I 2

( 613 )

LIBER veat; poſtea brachium revolvatur ad omne latus, poſtquam ſuper ma-
num ejus involvatur veſtis complicata longa vel tænia lata: et quando
Medicus articulum traſtat cum manibus ſuis, illas inungat oleo, adeo
ut ſit, quod iftæ adjuvent lubricitati articuli cum facilitate: dein
trudat articulum truſione valida donec redeat; et poſt reditum ejus
oportet ut ſuper illum applicetur Emplaſtrum in quo eſt ſtypticitas et
exſiccatio, cum albumine ovi, et ligamine idoneo ligabis, et brachium
ægri a collo ſuſpendas, et per aliquot dies finas, poſtea ſolvas; et ſi
articulus in loco ſuo fixus maneat, ſolvas ſane ligamentum ab eo, et
dimittas illum.

Quodsi videris articulum non bene firmatum eſse, repetas porro
Emplaſtrum et ligaturam, et finas adhuc per dies aliquot donec firme-
tur. Dein ſolvas illam.

Quodsi poſt reditum Articuli accidat illi ſegnities et pruritus, et in
motu ejus difficultas, porro adhibeatur in balneo humeſtatio, leviſque
friſtio, et ſubmersio, donec emolliatur: vel ponas ſuper Articulum
caudam arietis pinguem poſtea liges, et linquas illam ſuper illum die
una et noſte una, dein hanc amoveas, et facias illum intrare in bal-
neum, et ſi ſudaverit, fricato Articulum fricione moderata, dein cau-
dam ſuper illum ſecunda vice repetas, et tertia, cum ingreſſu in bal-
neum donec molliatur. Si voluerit Deus.

Quodſi malueris, ſuper illum applices ſtercus bovinum humidum cum oleo caleſtum, et ſuper illum liges. Hoc pluribus vicibus facias, id enim emolliet illum, et in prīſtinum ſtatum ejus reducet. Si voluerit Deus fortis et glorioſus.

SECTIO VIGESIMA OCTAVA. De Curatione Luxationis Pericarpii.

S Pericarpii, manus, ſæpiffime diſlocatur, et Reductio Luxatio-
nis ejus facilis eſt, contra ac cæterorum Articulorum. Verun-

SECTIO
XXVII.

( 615 )

LIBER tamen necessarium est ut festines reductionem Luxationis ejus, in illa
III.
hora in qua e loco movetur, antequam intumeſcat locus, et in illo ac-
cidat tumor calidus. Reductio Luxationis ejus est vero, ut ponatur
ægri pericarpium ſuper tabulam, et minifter manum ejus extendat,
ponatque medicus volam manus ſuæ ſuper articuli eminentiam, tru-
datque illam quouſque redierit; atqui oportet ut confideret an luxatio
jam vergit ad interiorem manum, tum ponat æger dorfum manus ſuæ
ſuper Tabulam, in extenſione et reducione; quodſi luxatio ſit extra
vergens ad dorfum manus, ſit equidem poſita interior pars manus ſu-
per tabulam adeo ut cadat medici manus ſuper ipſam eminentiam ar-
ticuli. Et ſi ex tempore redierit, bene: quodſi non: liges porro
illam cum Emplaſtro tumorem ſedante, et dimittas illam, neque il-
lam repetas; illud etenim non patietur. Et tu nequaquam illud re-
ducere poteris, poſtquam dies aliquot illi præterierint, veruntamen
articulus remanebit ſecundum tortuofitatem ſuam, neque æger læſus
erit omnino, niſi quod manus relaxata erit, nec quid poterit ſtringere;
et tunc cognoſcas, quod nervus est vel diviſus, vel contuſus, nec in
hoc techna est niſi ut Cauterio firmetur; fortaſſe quidem juvabit, for-
taſſe id nihilo juvabit.

Et quando pericarpium non redit, applices porro ſuper illud Em-
plaſtrum quod præſcripſimus, dein liges, et linquas diebus quinque
dein ſolvas, et tentes manum, etenim ſi motus ejus ſegnities ſit et in
illo accidit quid vituperandum emollias illam cum aqua calida et fric-
tione vicibus aliquot donec ſanetur. Si voluerit Deus.

SECTIO VIGESIMA NONA. De Curatione Luxationis Digitorum.

QUANDOQUE in omnem partem luxati ſunt. Quando igitur
ex his digitus introrfum luxatus fit luxatione, vel introrfum,
extendas porro digitum, et cum pollice tuo trudas luxationem donec
redeat; dein liges caput digiti, et ſuspendas illum prope partem in
qua luxatus est, dein omittas illum; poſtea libera illum et extende

SECTIO
XXVIIK.

( 617 )

LIBER III.
illum, adeo ut æquetur politio ejus illa ipfa die: quando fuerit igi-
tur, quod tu illum ligasti secundum idem præceptum, haud equidem
definas illum solvere in die, et experiri illum cum motu, et noctu li-
gabis, hoc facias diebus aliquot, quoufque firmatus fit. Eodem modo
cum illo facias. Quando ad cæteras partes luxatus fit. Si voluerit
Deus excelfus.

SECTIO TRIGESIMA. De Curatione Luxationis vertebrarum dorfii.

QUANDO accidit Luxatio vertebræ ex vertebris dorfì, vel Colli,
Luxatione perfecta, vel multæ vertebræ ex locis earum funt mo-
tæ, haud equidem in hoc cafu ulla omnino fupereft curatio, Mors et-
enim infirmo properat; et signum ejus eft, fi fæces ægri egrediantur
præter voluntatem ejus, nec potis eft iftas retinere; plerumque etiam
quædam ex membris ejus refolvuntur, vel brachia ambo ejus, vel
unum ex eis; vel etiam fi una tantum vertebra e loco fuo mota fit,
fæpe enim movetur. Sæpe etiam fiet motus earum ad quatuor partes.
Qui vero ad pofteriora fit motus, nominatur gibbofitas.

Curationem ejus quod attinet vero; ea eft ut inſpicias, et ſi fuerit
quod gibboſitas a pueritia acciderit: nulla etenim in hac eſt curatio:
nec in illa ſanatio omnino.

Quæ vero vel a caſu acciderat, vel iſtu, vel his ſimili, memorarunt
olim in hac antiqui profecto varia curationis genera ſermone prolixo,
cujus plurima pars nullo cum emolumento repetita foret. Jam vero,
ſelegi ex illo id quod ſatis erit, parvum ex multo, ex illis quæ tradi-
derunt, adduſta etiam ſententia et expofitione mea; quæ illis, quæ
illi expofuerunt, et explanarunt, quodammodo eſt diverſa. Dico igi-
tur, in gibboſitate quæ antrorfum in pectore accidit, nullam eſſe tech-
nam, nec ab illa ſanationem. Eodemque modo, quæ ad duas partes
etiam. Nihilominus ex iis iſta quæ in dorſo præcipue accidit, cura-
bitur illis quæ dicturus ſum.

VOL. II.

SECTIO
XXX.

4 K

[ 619 ]

Id est porro ut super faciem pronus extendatur æger, super t abacum planum prope parietem, et subter illum expandatur ftramentum recens, ut pectus ejus non lædatur: dein ponas lignum erectum fixum in fovea terræ ad extremitatem abaci prope Caput ejus, et lignum alterum prope ambos pedes ejus ad extremitatem abaci alteram; et Minifter teneat lignum, et non fit fixum in parietem. Et Minifter alius alterum teneat secundum istam formam; dein involvas super ægri Pectus, et subter alas ejus cum Fascia molli firma, et extendatur extremitas Fasciæ ad lignum illud quod est apud Caput ejus, et cum illo ftringas illam: tum liges cum altera Fascia supra ambas Coxas ejus, et supra genua ejus ambo, et apud binos tibiæ tendines ejus. Dein omnia aggregés ligamina, et illa liges in ligno altero, quod est apud pedes ejus: poſtea extendat quifque Minifter, et liget illa in ligno cum ligamine, et non moveantur ligna duo ex fuis locis memoratis, verum nequaquam fita, uti diximus; ponatque Medicus volas ambas fuas fortiter ſuper vertebram donec redeat, vel ſuper illam ponat tabulam; dein ſuper tabulam pedibus ſuis innitatur donec redierit. Quodsi non redierit hac curatione, porro fumatur Tabula, fit longitudo ejus circiter tria Cubita, et in pariete (de quo diximus ut fit prope ægrotum) excavetur locus in quem intromittatur extremitas Tabulæ: dein ponas medium Tabulæ ſuper gibbum, et Medicus ambos pedes fuos ponat ſuper alteram extremitatem, et valida preſſione comprimat trudatque vertebram, donec in locum ſuum redacta fit. Si voluerit Deus.

Vel si malueris, idem facias etiam cum Cochlea quæ manu revol-
vitur: id est autem, ut figantur in Terra apud Caput ægri ad unam
abaci extremitatem duo ligna, fit horum longitudo ſingulorum cubi-
tus unus; et ad pedes ejus ad partem poſteriorem. Abaci duo ligna
et fit diſtantia inter ſingula ligna Spithama una: et jam in ſingulis
lignis factum fit foramen unum in quo Cochlea currat; et ſingula
ligna in Terra bene figantur, adeo ut nec omnino moveantur. Et in-
troducas lignum rotundum, et id est Cochlea in quam involvitur li-

† Podium. Vet. interp.

4 K 2

( 621 )

gamentum in duobus foraminibus duorum lignorum; et in extremitate ejus est foramen in quo firme fixum est lignum cujus est longitudo spithama: his ambobus involvitur; et in duobus lignis alteris, eodem modo. Poſtea ſtringas ligamina quæ in ægri pectore ſtrinxifti, apud Cochleam quæ prope Caput est ægri; et ligamina quæ ad crura ejus ſtrinxifti, apud Cochleam quæ est ad pedes ejus: dein ſtet ad omnem Cochleam Minifter, qui torqueat manum ſuam cum veſte cum quo convertitur Cochlea; et Medicus æquet gibbum, ſecundum ea quæ diximus.

SECTIO
XXX.

Et hæc est figura Cochleæ, et Abaci pro ægro;

Cochlea.

Lignum pedi foraminis in terra defixum ad partes pedum.

Lignum in terra defixum ad partes pedum.

Cochlea.

Vecſis.

Vecſis.

Dein poſtquam redierit vertebra, et æquatus fit locus, neceſſarium
erit ut applicetur Emplaftrum deſiccans cum Ovi Albumine, dein
ſtupa, dein deſuper Emplaftrum ponas ferulam ex tabula, fit latitudo
ejus tres digiti vel circiter, et fit longitudo ejus talis menſuræ ut lo-
cum gibbi recipiat, et aliquot ex ſanis vertebris utrinque. Poſtea
ſtringas ligamine idoneo, et utatur æger diæta leniori, quouſque ſa-
natus fit.

( 627 )

LIBER
III.

SECTIO TRICESIMA PRIMA. De Curatione Coxæ luxatæ.

SCIAS, quod Articulus Coxæ, et Articulus humeri ii sunt, quibus luxatio solummodo accidit; et his ambobus non accidit id quod reliquis accidit Articulis, nimirum parva dimotio, et concavitas. Coxæ vero Articulatio ad quatuor modos luxatur, id est, luxatur ad interiora, et ad exteriora, et ad anteriorem partem, et ad partem posticam.

Luxationis ad interiora signum est porro, quod tu videbis, cum æger crus fanum cum morbido comparaverit, est longius, ejusque Genu eminentius quam fani cruris; nec potis est pedem ad inguina inflectere eritque locus qui inguini est contiguus tumidus, quia Caput Coxæ jam illic pervenit.

Signum vero illius cui accidit luxatio ad exteriora, his symptomaticus est plane contrarium.

Et signum illius cui accidit luxatio ad anteriora, est; ambo crura fua extendit æger absolute et ut debet, veruntamen illud non inflectere poteft absolute dolore in Genu percepto; et si ambulare conetur, non potis est hoc ad anteriora ingredi. Et urina ejus retinetur, et tumeat inguen ejus, et in incessu suo, in calcem innititur.

Et signum illius cui accidit luxatio ad posteriora, est; quod non extendit Genu, neque poteft illud inflectere antea quam inguen inflectatur. Crus ejus etiam altero erit brevius, et inguen relaxatum est, et est Caput Coxæ apud locum * Hypochondrii manifeestum.

Specierum vero hujus luxationis quoad reductionem, ea erit, ut consideres; et si luxatio fit ad anteriora, jamque in ægrum longo

Arab. locus pedis ejus super calcem.

* ΚΑΤΑ τε συγκινεία. Paulus. Lib. vi. Cap. 118.

4 L 2

SECTIO
XXXI.

( 629 )

LIBER tempore fuit; et quando conatus sìs reductionem ejus, ſtatum ſuum
III. fervat, in hac nulla eſt omnino curatio; nec huic occurrere oportet.

Cuicunque autem acciderit luxatio, eaque fuerit cujuſcunque qua-
tuor modorum e loco movendi, motus profecto ejus dextrorfum et
finiftrorfum fortaffe reducet illam, nec ulla alia curatione indigebit.
Quodſi non ita redierit, oportebit ut præpares Miniftrum robuſtum,
qui crus ejus deorſum extendat, vel ambabus manibus ſuis, vel faſcia
ad crus ſupra Genu alligata, et Minifter alter manum ſuam deſuper
extendat, adeo ut introducat manum ſuam ſubter axillam ejus; dein
ſtringat cum Faſcia quæ eſt ſuper radicem Coxæ, et teneat extremi-
tatem Faſciæ, alter Minifter tertius; et ſit extenſio ejus ab anteriori
a parte inguinis ad partem claviculæ, vel a poſteriori ad partem dorsi;
et ſit cunctorum extenſio una vice faſta ſimul, adeo ut elevatus ſit
æger cum corpore ſuo a terra, et ſuſpenſus remaneat: hæc etenim
ſpecies extenſionis, ſpecies eſt omnibus quatuor ſpeciebus communis.

Ergo, ſi redierit luxatio cum hoc quod diximus, bene! quodſi
non; non evitari poteſt in omni ſpecie iſta quam memorabo curatio
propria, et reductio propria.

Quando luxatio ad interiora fuerit, oportebit porro ut æger poſitus
jaceat ſuper latus ſuum ſanum, dein ponas faſciam ſuper radicem
Coxæ, in eo ſpatio, quod eſt inter caput coxæ, et locum qui eſt ſub-
ter inguen: dein extendas ligamentum ſurſum a regione inguinis ad
ſuperiores partes Corporis, ad claviculam. Dein capiat Minifter ro-
buſtus cum brachiis ſuis ambobus, et amplectatur locum craſſum
Coxæ infirmæ, et extrorfum extendat valida extenſione; redibit enim
in locum ſuum; ſi voluerit Deus.

Et hæc ſpecies eſt facilior quam cæteræ ſpecies curationis, quarum
uſu hujus membri ſit reductio. Quodſi te recuſat, nec obedit ut in-
tromittatur cum hac ſpecie curationis omnino, neceſſarium erit pro-

SECTIO
XXXI.

( 631 )

LIBER fecto ut constringas simul duos pedes ægri cum valido ligamento
III. molli fuper duos calcaneos, et fuper duo Genua; et fit inter unum et
alterum diftantia, ad menfuram quatuor digitorum: et fit crus mor-
bidum extensum plus quam alterum quantitate duorum digitorum.
Dein suspendatur æger a capite ligni quod in domo fuerit, et fit ejus
diftantia a Terra menfura duorum Cubitorum: dein jubeas juveni
robusto, ut amplectatur oneretque caput coxæ, et suspendatur cum
infirmo etiam juvenis alter, et trudat ifte alter juvenis cum virtute il-
lum qui coxam amplectitur et onerat; articulus enim cito in locum
fuum redibit. Si voluerit Deus.

Quoad reducτionem propriam: quando luxatio fuerit ad exteriora,
necellarium erit, ut æger fuper ſcamnum decumbens fit, pro ratione
quam in Gibbo reducendo deſcripſimus: et ſtringatur ligamentum
fuper crus ejus morbidum præcipue: et ſuper Thoracem ejus. De-\inde ponas duo ligna unum apud duos pedes ejus, et alterum apud
caput ejus; dein ponatur lignum additium aliud in medio Abaci bene
fixum, et in illud involvas pannum humidum, ut ægrum non lædat,
ſit lignum inter duas coxas ejus, ne apud extenſionem deorſum tra-
hatur. Tunc extendat quifque Minifter ad partem ſuam, et Medicus
manu ſua coxam adæquet. Quodſi paruerit ad reditum bene! ſi non
ponas ſuper illam Tabulam et inſ ideas, et comprimas illam ſecundum
id quod memoravimus in Gibbo ſimiliter, veruntamen oportebit, ut
æger jaceat in latus ejus ſanum. Et quando fit luxatio ad anteriora,
oportebit ſane, ut extendatur crus ægri una vice; ſecundum hanc ip-
fam normam ſuper Abacum et Medicus ponat volam manus ſuæ dex-
træ ſuper inguen ægrum, poſtea coarctet illud cum altera manu, et
cum illa dirigatur coartatio extenſionem deorſum facere ad partes
Genu.

Et quando fuerit luxatio ad poſteriora, haud erit profecto neceffa-
rium, ut æger extendatur deorſum a terra ſublatus, verum oportebit
ut fit poſitus ſuper rem aliquam duram, uti oportet, ut fit etiam, ſi

SECTIO
XXXI.

( 633 )

LIBER coxa ad exteriora e loco moveatur, secundum rationem illam quam
III.
memoravimus de accubitu ejus super duas coxas, id est, pronus ille
fit in faciem, et ligamenta extensa, secundum id quod diximus modo.
Et necessarium erit ut adhibeatur etiam cum Tabula compressa in
locum in quem articulus exivit. Si Deus voluerit. Et quando per-
fecta enim est reductione articuli uti oportet, signum quidem reductionis
ejus non te latebit, id est, ut extendas ambo crura ægri, et quan-
do ambo videris invicem æqualia, et æger constringit crus et expan-
dit illud abque angustia, scias porro membrum jamrediisse uti opor-
tuit; et tunc duas coxas conjungas, et applices Emplastrum et string-
gas, cum Cidaris fascia stringendo, ne moveatur coxa ad aliquam om-
nino partem; et æger se teneat absolute quietus triduo vel quatriduo;
dein solvas ligamen, et Emplastrum; et crus cum altero metiaris, et
si ambo eorum menfura videris æqualia, scias equidem, luxationem
jam esse fanatam; et permittas ægro ambulationem liberam; et si
videris relaxationis quid, redeas, et illi Emplastrum applicare, et
stringere, sicut primo strinxeras, et triduo etiam finas; dein solvas, et
tarde fac in illa incedat dies aliquot, donec bene roborentur. Si vo-
luerit Deus excelfus.

SECTIO
XXXI.

SECTIO TRICESIMA SECUNDA. De Curatione Luxationis Genu.

GENU ad tres modos luxatur. Luxatur ad interiora, et ad ex-
teriora, et ad inferiora, scilicet ad posteriora; et non luxatur
ad anteriora omnino.

Et signum luxationis ejus, est; ut jubeas ægro ut crus suum coxæ
suæ adjungat; et si non conjungatur cum coxa, scias sano Genu esse
luxatum. Restauratio autem omnium luxationis ejus modorum, est;
ut ægrum sedere facias erectum: extandatque jam crus ejus, si pos-
sit facere. Et sedere facias Miniftrum pone illum, ut teneat medium
ejus, et inclinet illum retrorsum paululum, tum tute sedes ad coxas

VOL. II.

4 M

( 635 )

LIBER ejus, et tergum tuum faciei ejus adhæreat, ponaſque pedes illius in-
ter pedes tuos; tum affixæ ſint volæ manuum tuarum ad genu illius,
et illas invicem adneſtas, digitis irretitis: dein comprimas cum volis
tuis duo latera Genu illius valide, et alter Minifter extendat pedem
ejus, donec cum Genu ſuo in locum redierit: et ſignum creditus ejus
eſt, ut conjunctum ſit crus cum Coxa cum facilitate, abſque difficul-
tate; dein applices illi Emplaſtrum, et crus coxæ adjungas, tum li-
ges illa ſimul cum tænia triduo vel quatriduo: poſtea ſolve illud. Et
non utatur ambulatione niſi pauca, diebus aliquot, donec roboretur.
Si voluerit Deus.

Quodsi reduc[tio ejus tibi recuſatur per hæc quæ præſcripſimus. Si non redierit inquam; adhibetur ſane extenſio valida cum vinculis quæ antea deſcripſimus in cura coxæ, donec ad locum ſuum redierit.

SECTIO
XXXII.

SECTIO TRICESIMA TERTIA. De Curatione Luxationis Calcanei.

CALCANEUS aliquando movetur e loco motione parva, ali-
quando abſolute luxatur. Luxatio porro ejus, vel erit ad inte-
riora, vel ad exteriora. Et ſignum luxationis ejus eſt, ſi videris Cal-
caneum claudicantem, protuberantem ad illam partem ad quam di-
movetur. Quod ad dimotionis hujus curationem attinet; reduc[tio
ejus eſt facilis, ea erit, ſi leniter cum manibus extendatur, et æque-
tur, donec redierit.

Curationem vero quod attinet quando prorfus luxatur; oportet ut ægrum ſedere facias ereſtum, et teneat Minifter validus addititius a poſteriori dorfum ejus in medio ejus, dein tu teneas cum manu tua dextra pedem ejus a ſuperiori parte ejus, et ſiniftra tua ab inferiori parte pedis ejus in loco tendinis magni, tum cum dextra tua trahas ad te pedem prope crus, abſque labore. Hoc binis facias vicibus, uti juſſimus, deinde trudas anteriorem pedis partem deorfum in ſecunda vice, et tu trahas tendinem magnum, et ſi redierit una vel duabus

4 M 2

( 637 )

LIBER
III.

vicibus secundum hanc normam et pedem videris æquatum, bene!
quodsi non, repetas in illum operationem, redibit enim. Si Deus
voluerit.

SECTIO
XXXIII.

Quodsi redire his quæ diximus recufaverit; si non redierit inquam;
fac ægrum humi in dorfum ejus decumbere, et figas, firmiter, probe,
fulcrum in terram inter duas Coxas ejus, super quod jam involvisti
pannum, ne ab illo lædatur æger. Tunc premat Minifter coxam ejus,
dein extendat alter minifter pedem, vel manibus fuis, vel vinculo
quod ligaverit super collum pedis; extendat quifque minifter contra
extenfionem focii tui, et paxillus fit ftans inter duas coxas ægri, cum
prehendat, ut corpus ejus non detrahatur deorfum apud extenfionem:
deinde Medicus luxationem ambabus manibus fuis adæquet, et Mi-
nifter alter crus fanum ad inferiora contineat; luxatio etenim celeriter
redibit. Si voluerit Deus.

Quodsi reducta fit luxatio, fanitas tibi reducſionem ejus declarabit. Applices igitur Emplastrum et ſtupam, et ftringas ligamentis firmiter, et conſtringas pedem cum ligamine deorfum. Oportebit autem, ut cautus fis de tendine qui eſt super talum retro, ut non fit ligamentum ſuper illum vehemens; lædet illum nimirum. Dein linquas illum triduo vel biduo; veruntamen ſi laxatum fit ligamentum, ſtrin gas illud porro. Dein die tertio vel quarto ſolvas illud, et æger ab ambulatione quadraginta diebus prohibeatur; nam ſi ambulare conetur ante hoc temporis ſpatium, nequaquam ſecurus eris, quin luxatio in illum recidiva fit, illamque corrumpat, et poſtea curationem non recipiat.

Quodsi accidat illi tumor calidus, oportebit ſane ut adhibeas in ſe-
datione ejus, illa quæ præſcripſimus antea, in alio loco, curationem
ſcilicet et embrocationem donec amoveatur. Si voluerit Deus ex-
celfus.

( 639 )

LIBER
III.

SECTIO TRICESIMA QUARTA. De Curatione Luxationis digitorum
pedis.

SECTIO
XXXIV.

OPORTET ut æquetur ille ex iis qui luxatur, cum pauca ex-
tensione, absque labore: et illud quidem non eft difficile, imo
fed facile eft. Quodsi fit luxatio in aliquo nexuum duorum officulo-
rum in dorso pedis, oportebit equidem, ut æger ponat pedem suum
super locum planum æquale soli, vel super Tabulam, et ille fit ftans,
quasi ambulaturus; tum ßtes tute, ponafque pedem tuum super id
quod eminet ex illo articulo, tum illud pede tuo valide comprimas,
donec redierit, et videris illud jam æquatum eſſe, nec apparere in loco
eminentiam: dein ponas ſubter plantam pedis ejus tabulam, quæ to-
tum capiat pedem; cui ſint duo capita; dein liges ſtrictura idonea fir-
ma triduo, poſtea ſolvas illum et ab ambulatione detineas illum per
dies multos, donec roboretur, et a recidivis ſecurus fis. Si voluerit
Deus.

SECTIO TRICESIMA QUINTA. De Speciebus Luxationis quæ cum
vulnere fit, vel cum Fractura; vel cum ambobus simul.

QUANDO quid hujusmodi accidit, et tu moliaris curationem
ejus et reſtaurationem ejus, ſæpe quidem mors proxime sequi-
tur. Quapropter non oportet ut se accingat ad talium curationem,
nifi qui prudens fit, in arte ſua longæ experientiæ, facilis, commife-
rans, in negotio patiens, aftutus, non audax et temerarius. Et ad-
hibeat in principio remedia quæ tumores fedent calidos, tantum; et
excufatione aliqua linquat ægrum, Hercle! nifi in illo ſpes fit ab exi-
tio evadendi, in levitate morbi; et tibi ex illa ſpes aliqua affulſerit;
tunc quidem moliaris confestim in rei principio reduſtionem ejus, an-
tequam accidat calidus tumor. Et fi redierit membrum pro votis

( 641 )

noſtris, utaris regimine quod ſedat tumores calidos, et cures vulnus,
illis quæ illi idonea ſint ex Unguentis deſiccantibus.

SECTIO
XXXV.

Quodſi luxatio ſit cum vulnere, et acciderint in Offe fragmenta ſe-
parata, horum porro molitor amotionem, et in hoc illa retineantur quæ
in morbis ſimplicibus memoravimus in ante dictis in ſuis locis: et in-
tendas diligentiam tuam, et teipſum cuſtodias, ab introitu in viam
periculi dubique eventus, prout ante dictum eſt in mea ad te præ-
fcriptione. Id enim honori tuo diuturno magis conducet, et tibi ipſi
melius erit. Si Deus voluerit.

Abſolutus eſt hic de Opere Manus traſtatus, et ille eſt coronis Li-
bri. Et cum hujus complemento, perfectus eſt cunctus Liber nomi-
natus Liber Altazriph, illi cui default ex compoſitione quam compoſuit
Abu'l Cafem, Calaf Filius Abas Zaharavi. Miſericordia Dei ſuper
illum ſit, ſi fuerat extremum ejus ſecundum directionem reſtam.

MS. Marſh.

Abſolvitur traſtatus de Scientia manus qui ipſe eſt ex aggregato
Libri, cum abſolutione codicis, cum laude Dei et ope ejus. Et pre-
catio ejus ſit ſuper magiſtrum noſtrum Mohammed, et familiam ejus,
et ſocios ejus. Et ſalus ſit populo Legis, et abſolvit ex Archetypo
ſuo, die decima tertia Menſis Di'lhedgia Anno Sexcentefimo et Sep-
tuageſimo. Conſclusionem ejus pulchram faciat Deus. Tranſcripſit in-
digus ille condonationis Dei altiſſimi, Mohammed filius Mudgaheid:
quem pulchrum reddat Aroma condonationis Divinæ. Amen! Deus
noſter. Amen.

VOL. II.

4 N

( 642 )

Oblique scripta in Margine inferiori. Chara&tere minori.

والصلوة والسلام علي محمد وعترته الكرام والحمد لله للملك
العلام ،

تجز في اول يوم من صفر بالحبر والظفر من شهر سنة سبعة
وثلاثة ماية ،

من جبع العدد الاورق اثنين سبعين ماية ١٧٤

F I N I S.