Hrubieszów.

423

z Węgier od cesarza Zygmunta zjechał się w H-ie z Witoldem, w. ks. lit., a z nim także przybyli do Władysława posłowie tegoż Zygmunta, prosząc o pożyczenie 80 000 złotych ówczesnych, za którą to summę oddawali w zastaw ziemię Spiską. W następnym 1412 r. Władysław Jagiełło odwiedza znowu miasto, jadąc do Horodła na zjazd Litwy z Koroną. Niedługo jednak miasto cieszyło się spokojuścjo, albo-jiem brat królewski, Świdrygiełło, zostawszy po śmierci Witolda w. ks. litewskim, chcąc odebrać w posiadanie Podole i Ruś, rozpoczął wojnę z królem i w 1433 roku stoczono bitwę pod H-em, w której hufce królewskie zostały pobite i wzięte do niewoli, a potem jeszcze przez długie czasy walczył w tych stronach Fedko, którą Ostrogski. Przy ówczesnym sposobie wojowanie, polegającym na niszczeniu ogniem i mieczem, miasto bardzo podupadło. Kazimierz Jagiellończyk w wigilię Trzech Króli 1450 roku w Sandomierzu potwierdził przywileje Władysława mazowieckiego i nakazał, aby kupcy i furmani jadący z ziem ruskich z wszelkiemi towarami do Radomia, Poznania, Wrocławia i innych miast przejeżdżali przez H. i tam opłacali cło, dochód zaś z primary cła przeznaczył na korzyść swych matki królowej Zofii. W r. 1473 w.ARÓW po św. Marku, na przedstawienie Pawła z Grabowa, biskupa chełmskiego, została przeniesiona katedra biskupia po saleniu się Chelma do H-a jako do miejsca urodzajnego, ludniejszego i prawie w środku dyecezyi położonego; niedługo jednak miasto cieszyło się rezydencją biskupa, bo w r. 1490 za staraniem Macieja z Łomży, nominałata chełmskiego, do Krasnegostawu przeniesioną została. Napad Tatarów w 1498 r., oraz dwa napady w 1500 r., tak zniszczyły i spustoszyły H., że Jan Albrecht, na przedstawienie Jakóba Buczackiego, starosty chełmskiego i hrbieszowskiego, pragnąc zniszczonemu i spalonemu miastu przyjść w pomoc, uwolnił je od wszelkich podatków i ciężarów na lat 10. Ponowiony napad w 1502 r. zniszczył do reszty miasto. Król Aleksander, chcąc je podźwignąć, potwierdza mu przywileje Władysława Jagiełły i od siebie nowe nadaje. W r. 1511 król Zygmunt w Brześciu Litewskim potwierdził wszelkie prerogatywy i swobody nadane przez swych poprzedników. Tenże król często na zamku hrbieszowskim przebywał, a nawet niektóre przywileje dla miasta Horodła tam podpisywał. W r. 1519 miasto zostało znowu zniszczone przez Tatarów, wskutek czego Zygmunt I na sejmie w Krakowie w niedzielę piątą postu 1523 r. na prośbę Andrzeja z Tenczyna, wojew. sandomierskiego, hrbieszowskiego i bełskiego starosty, uwolnił obywateli miasta H. na rok jeden od podwód i wszelkich stacyj dla siebie, posłow i dworzan swoich, a w 1524 roku to uwolnienie jeszcze na jeden rok przedłużił. W 1526 roku znowu H. został zniszczony przez Tatarów.

Zygmont I, na ponowne wstawienie się Andrzeja Tęczyńskiego, nagradzając tę głęskę, w piątek przed św. Agnieszką 1526 roku, na sejmie w Piotrkowie nadaje miastu karczmę, z wolnością sprowadzania i sprzedawania w tejże trunków na użytk miasta, oraz uwalnia mieszkańców od podwód, furmanek i posłańców na rok jeden. Zygmunt August, przebywając często na zamku hrbieszowskim, również był hojnym w nadaniach dla miasta. Król ten, pragnąc rozszerzyć i umocnić zamek tutejszy, robi układ z dominikanami, mocą którego konwent odstępuje przyległy zamkowi plac, na którym kościół i klasztor przed pogorzelą w 1544 roku były zbudowane, wzamian za dwa place bliżej rynku miejscowego położone, granatowskie zwane. Tenże król nadał miastu herb, wyobrażający jelenią głowę, między rogami której umieszczone są dwa krzyże w około napis: „Sigillum Civitatis Hrubieszow”. Napad Tatarów w 1672 roku znowu zniszczył miasto: w powrocie byli pobici pod H-em przez Sobieskiego. W 1709 r. trapiło miasto morowe powietrze; potem walki Sieniawskiego hetmana ze stronnikami Leszczyńskiego i Karola XII znowu zniszczyły miasto tak, że już nie mogło dojść do tego stanu zamożności, w jakim było przed 1639 rokiem. Kościoły i cerkwy były jednakże odbudowane, jak świadczą wizyty biskupów chełmskich: Krzysztofa Szembeka 16 października 1714 r. i Józefa Lewickiego 21 lipca 1721 roku. Dominikanie zaś zacząli murować kościół i klasztor i przy pomocy Kuropatnickich i Kurdwanowskich skończyli; groby obydwóch tych familij są w lochach kościelnych. August II dnia 23 listopada 1722 roku potwierdził miastu wszystkie przywileje dane przez swych poprzedników. Wskutek pierwszego rozbioru kraju H. przeszedł pod panowanie austrackie. Po śmierci Franciszka Salezego Potockiego, ostatniego starosty, rząd austracki miasto H. ze wsiami do niego należącemi objął w swoje posiadanie, a następnie z Ignacym hrabią Cetnerem, wojewodą bełskim na dobra wolne zamienił. Zamiana dokonaną została układem komplanacyjnym z dnia 7 grudnia 1799 roku. Nim jednak akt zamykanizykał najwyższe zatwierdzenie, Ignacy Cetner wraz z córką swą Anną Potocką, poźniejszą ks. lotaryńską, z dóbr dawniej starostwo Hrubieszowskie składających: miasto H. z wójtowstwem i Podzamczem i kilku wsiami, za kontraktem prywatnym z dnia 30 marca 1800 r. we Lwowie spisanym, Aleksandrowi i Annie z Zamoyskich ks. Sapiehom za summę szacunkową 700 000 zł. sprzedali. Ze strony Sapiehów zawierał i podpisał kontrakt ks. Stanisław Staszic jako specyalny plenipotent. Pokazuje się jednak, że ks. Sapiehowie byli tylko podstawionymi właścicielami, a dobra wspomniane Staszic sam dla siebie nabywał; że zaś nie był szlachcicem nie mógł więc w państwie Austrackiem dóbr na swoje imię nabyć, za aktem bowiem z dnia 20

Hruby z Jeleni Zygmont.

425

věcem" (Praga 1501, 2 tomy folio); czeski ten
przekład jest najstarszy z pomiędzy innych prze-
kładów na jez. nowożytne. Przełożył następnie:
Erazma Rotterdamskiego znaną satyrę: Po-
chwała głupstwa, „Encomion moriae”, p. n. „Chvá-
la bláznovství”, którą przypisał magistratowi
praskiemu, r. 1513, dołączywszy do niej wy-
borną przedmowe i obszerny wykład dodatkowy;
Jana Jowjana Pontana, sławnego historyka i
humanisty włoskiego, pięć dzieł: «De fortitu-
dine» O statečnosti (wyd. w Hradcu Kralowe
1819); «De oboedientia» O poslušenství; «De be-
neficentia» O dobročinnosti; «De principe» O králi,
i djalog „Charon”. Z innych pisarzów tłumaczył:
Jana Ant. Campana dzieł «De regendo ma-
gistratu» p. t. „Knihy o tom, kterak má spra-
vován býti úřad”; Wawrzyńca Valli «De falso
credita et ementita Constantini donatione» p. n.
„O neprávě uvěřeném a smyšleném Konstantino-
pu papeži nadání”; Bartolda Platina wyjawił
z dzieła «Vita pontificum» p. n. „O prelatích
římských i t. d”. Z czeskich humanistów prze-
tłumaczył ok. r. 1498 z łaciny na czeski roz-
prawę Bogusława Hasiszteinskiego z Lobkowie
p. n. „O povinnostech dobrého správce zemské-
ho”, napisaną w formie listu do Piotra z Rožm-
berka (wyd. w Pradze 1818). Znaczną część
prac swoich, zebranych razem w obszernym rę-
kopisie, r. 1513 H. poświęcił w dowód swej czei
rajcom Starego miasta Pragi; tam także zamie-
ścił dwie prace Wacława Piseckiego, swego przy-
jaciela, przedwcześnie zgasłego, a m.: „Spis Iso-
krata k Demonikovi napomenutedný”, który po-
przednio już r. 1512 ogłosił był drukiem, a
także „Hádání o přijímáni těla a krve Kristovy”,
napisane przez Piseckiego w Bononji po łacinie,
a przez H-ego przełożone i przypiskami objaś-
nione. Nazwiskiem H-ego jako tłumacza opa-
trzone są także „Knihy o životech Otcuov sva-
tých Egyptských”, poświęcone panu Ładysławo-
wi ze Szternberka, wielkiemu kanclerzowi króles.
Czeskiego, we wspaniałym odpisie, dokonczonym
dopiero po śmierci tłumacza, r. 1516; okazały
ten foljant pergaminowy, z malowidłami wyso-
kiej wartości artystycznej, był niegdyś własnością
klasztoru franciszkańskiego Matki Boskiej Śnież-
nej, obecnie znajduje się w zbiorach bibljoteki
uniwersyteckiej w Pradze.—Wiadomości literacko-
historyczne o pracach H-ego najdokładniej przed-
stawione są w dziele Józ. Truhlarza „Huma-
nismus a humanisté v Čechách za krále Vladis-
ława II” (1894). Oprócz tego pisali o pracach
H-go: Jarosław Viček w dziele „Dějiny české
literatury” str. 329; K. Sabina „Dějiny liter.
českoslovanské” (1866) str. 783; J. Jireček
„Rukověť k dějinam liter. české” t. I str. 261;
J. Dobrowský „Geschichte d. böhm. Sprache
und Litter.” (1818) str. 359; K. Vinařický
v Časop. Čes. Mus. 1831, str. 421; I. J. Ha-
nuš „Frant. Petrarky Knihy o lékařství” w Č.Č.
Mus. 1862, str. 161; w sprawozdaniach Tow.

nauk: «Sitzungsber. d. kön. Gesellsch. d. Wis-
sensch.» 1862, I 94 i 1864, I 102; w czasop.
«Krok» 1865, I str. 38; Błahoslav, autor Gra-
matyki czeskiej z w. XVI-go, wydanej z ręk-
pisu przez Ign. Hradila i J. Jirečka (1857) str.
285; Hanslik „Gesch. der Prager Univers.-Bi-
блиoth. (1851) str. 625; Ant. Baum „Památky
archaeologické” VII, str. 337.—Por. „Ottův Slovn.
Naučný”.

A. A. K.

Hruby z Jeleni Zygmont (Gelenius to jest
Jelenius, albo Jeleński), syn Grzegorza, znako-
mity filolog klasyczny, podług Jana Amosa Ko-
meńskiego najgłośniejszy uczony czeski doby
dawniejszej (* 1497 r. w Pradze—† 1554 roku
w Bazylei). Nauki początkowe pobierał w szko-
le św. Andrzeja w Pradze, gdzie nauczycielem
jego był Wacław Pisecki, gorliwy zwolennik
nauk humanistycznych. Szybkie postępy, jakie
Jeleński okazał w naukach już w 12-ym roku
swego życia, skłoniły ojca jego, Grzegorza, do
wysłania go za granicę dla dalszego wykształ-
cenia. Na wiosne 1509 roku wyjechał w towa-
rzystwie Wac. Piseckiego do Włoch, gdzie prze-
był kilka lat, uczęszczając w Bononji, Padwie
i Wenecji na wykłady wybitnych uczonych i do-
skonaląc się, obok innych nauk, szczególnie
w greczyźnie. Po kilku latach studjów, dla roz-
szerzenia swych wiadomości, J. odbył podróż (już
po śmierci ojca † 1514 roku) po Włoszech, był
w Sycylji, Sardynji i Korsyce, następnie zwiedził
Francję i Niemcy. Ze dybową nauką i z najo-
mością dokładną rozmaitych kierunków ruchu
humanistycznego J. mógł śmiało przystąpić do
owocnej pracy naukowej. Po powrocie jednak
do kraju, przy ówczesnych stosunkach w uni-
wersytecie praskim nie otrzymał w nim katedry.
W roku 1523 opuścił Pragę i za radą dawnego
przyjaciela ojca, Jana Szleczte ze Wszehard,
udał się do Bazylei, gdzie osiadł na stałe z za-
miarem oddania się literaturze greckiej i łaciń-
skiej. W mieście tym jaśniała podtenczas sła-
wa naukowa Erazma Rotterdamskiego, wydają-
cego starożytnych klasyków i celniejszych pi-
sarzy Kościoła w słynnej drukarni Jana
Frobena, również klasyka i przyjaciela swego.
Wskutek zalecenia Erazma, w zakładzie tym J.,
jako biegły filolog, objął nadzór nad wydawnic-
twem dzieł autorów starożytnych, gdzie też na-
stępnie zaśłynął jako krytyk i korrektor (cor-
rector, castigator), oraz wydawca starych teks-
tów. Zaraz w r. 1523 wziął udział w rewizji
tekstu łacińskiego dzieł Józefa Flawjusza,
wydanych tam p. n. „Flavii Josephi, patria Hie-
rosolymitani, religione Judaei, inter Graecos hi-
storigraphos cum primis facundi, opera quaedam
Ruffino presbytero interprete”. Następne zaś
wydania łacińskie tego dzieła (1534, 1540) wy-
szły pod wyłącznym J-ego nadzorem. Nad wy-
daniem greckim dzieł tegoż Flawjusza, 1544 r.
dokonanym w Bazylei staraniem Arnolda Pera-
ksylusa Arleniusa, również pilnie czuwał J. i przy-

Enc. Pow. iustr. Zesz. 281. T. XXIX.

54

Hryćów — Hryniewicki Karol.

427

dotąd po różnych czasopismach kilkadziesiąt większych lub mniejszych artykułów folklorystycznych, a pod pseudonimem A. Haniin napisał z życia Chodów kilka rzeczy beletriestycznych, z których najobszerniejsza „Na zbożi chodském” wywołała cały szereg sprzecznych recenzyj.

Hryćów, miasteczko w gub. Wołyńskiej, w powiecie Zasławskim, nad rzeką Chomor, dopływem Słuczy, o trzy mile od Zasławia, dawniej należało do książąt Lubomirskich, a w 1752 na-byte zostało przez Grocholskiego. Ma wspaniały pałac w stylu rococo, zbudowany r. 1782 przez Marcina Grocholskiego, wojewodę Bracławskiego, a obok, górującą nad nim wysmukłą wiezę, sliczną w stylu maurytańskim kaplicę, wzniezioną przez hr. Ludwika Grocholskiego, według planu hr. Konstantego Platera; wewnątrz zdobi ją posąg Matki Boskiej, dłoża Oskara Sosnowskiego. Na górze gliniastej, za rzeką Chomor, jest cmentarz, przedwiecznie opuszczony, zwany aryańskim, a w głębi ziemi znajdują się murowane łochy. — Mieszkańców Hryćów liczy około 4000, ma prócz kaplicy katolickiej cerkiew prawosławań, szkołę, pięć domów modlitwy żydowskich, 46 kramów, gorzelnię z obrotem rocznym 60 000 rubli i cegielnię.

Hryhorowicz, herb polski. Na tarczy, w po-lu barwy niewiadomej, na półksiężycu rogami do góry obróconym, miejsc ostrzem na dół. Jest herbem litewsko-ruskiej rodziny Hryhorowiczów. — Źródło: Autograf z roku 1601 z pieczęcią Jerzego Hryhorowicza, ziemianina brzeskiego, w posiadaniu p. Szymkiewicza.

Hryniewicki Karol, ks., biskup wileński (* 1841 r.), syn Franciszka i Izabelli z Godlewskich Hryniewickich, herbu Przegonia, urodził się w majątku Pulsach, ziemi Bielskiej, w dwem województwie Podlaskiem. Wykształcenie szkolne otrzymał w gimnazyju białostockiem, pragnąc zaś poświęcić się stanowi duchownemu, wutąpił w r. 1861 do seminaryum mińsko-mohylewskiego. Stąd po trzech latach wysłany do akademii duchownej w Petersburgu, przyjmuje tam r. 1867 z rąk biskupa Staniewskiego, sufragana mohylewskiego, święcenia kapłańskie. Ukończywszy w roku następnym akademię ze stopniem magistra teologii, został nauczycielem religii i kapelanem przy instytucie szlacheckim w Orszy, oraz pełnił obowiązki wikaryusza przy tamtejszym kościele parafialnym. Po roku jednak pobytu w Orszy widzimy już H-go w Petersburgu, na katedrze profesorskiej w akademii duchownej, gdzie najpierw wykładał archeologię biblijną, oraz uczył śpiewu i ceremonij kościelnych, w roku zaś 1870 objął katedrę historyi kościelnej i prawa kanonicznego, którą zajmował przez lat sześć. Uwolniwszy się od ciężkich obowiązków profesorskich z powodu słabości zdrowia, w uznaniu zaśług na tem po-lu położonych mianowany został przez arcybisk.

Ant. Fijałkowskiego kanonikiem metropolitalnym mohylewskim. Niedługo jednak dano mu odpoczywać, bo w r. 1877, kiedy ks. Kozłowskiego, późniejszego metropolitę, powołano na rektora akademii, H. został jej inspektorem, czyli wice-rektorem, oraz wykładającym prawo kanoniczne. W dwa lata potem arcybiskup Fijałkowski, uzyskawszy pozwolenie na otwarcie seminaryum metropolitalnego w Petersburgu, powołał ks. H-ego, jako doświadczonego kierownika młodzieży duchownej na rektora tego zakładu, a oceniając jego zasługi ozdobił go wkrótce godnością prałata-scholastyka. Prócz tego był H. cenzorem dzieł treści religijnej i obrońcą nierozwalności małżeństwa w konsystorzu. W r. 1883 nowa dla Kościoła w państwie Rosysjiem nastała era. Zawarto ze Stolicą Apostolską układy, określające „modum vivendi”, a na osierocone stolice biskupie powołano kąpianów, jaśniejących cnotą i nauką. Pomiędzy

Fig. 77. Hryniewicki Karol, bp wileński.

nimi był i ks. H., prekonizowany przez Leona XIII d. 15 marca na pasterza rozległej dyecezyi wileńskiej, po biskupie Adamie Krasińskim, który wyjechał za granicę, Nominacya ogłoszona została przez ukaz cesarski z d. 25 (13) kwietnia, a w dwa tygodnie potem, t. j. w dzień św. Marka v. s., odbyła się konsekracja ks. minimata wileńskiego w kościele św. Katarzyny w Petersburgu. Konsekratorem był ks. arcyb. warszawski Popiel, assystentami zaś biskupi: kujawski — Bereśniewicz i kielecki — Kuliński. Przez cały miesiąc bawił jeszcze nowokreowany pasterz wileński w Petersburgu, biorąc udział w konsekracyach innych biskupów, już jako konsekrator ks. Zerra, sufrag. tyraspolskiego, już jako assystent ks. Kozłowskiego, bisk. łucko-żytomierskiego, ks. Sotkiewicza, pasterza sando-mierskiego i ks. Hollaka, sufrag. sejneńskiego. Ingres do katedry wileńskiej nowy biskup odbył 2 czerwca 1883 r., wysłuchawszy w przejeździe z dworca kolei mszy św. w kaplicy M. B. Ostró-

430

Huallatiri — Huaura.

od uścia do wyżej wspomnianych prądowin; powyżej mogą chodzić po niej tylko niewielkie łotnie, i to z niebezpieczeństwem, z powodu licznych drobnych kaskad iункął podwodnych. Ścieśniona między Kordylierami wschodniemi i środowemi, H. otrzymuje z nich tylko nieznaczne dopływy, ale bystre i obfitujące w wodę. W. N.

Huallatiri, Gualateiri albo Caranges, czynny wulkan w Kordylierach Ameryki Potu-dniowej, na granicy Chili i Boliwii, jeden z czterech trachitowych stożków grupy Sajama, pod 18°30' szer. pd., do 6700 m. wysoki. W. N.

Huamachuco, prowincya w Ameryce Potu-dniowej, w Peru północnem, między 7°15' i 8°35' szer. pd., jest napełniona odnogami Kordylierów, posiada też wszystkie klimaty: od wiecznych śniegów na szczytach do upalnych dolin Amazoni. Bogate skarby mineralne (złoto, srebro, węgiel).

Huaneavelica, departament rzeczypospolitej Peruwiąskiej, w środkowej części państwa, między 12° 25' i 13° 5' szer. pd., leży cały w Kordylierach, w dorzeczu Ucayali. Klimat na górrach jest zimny; tutaj uprawiają kartofle, jęczmień i hodują bydło, owce, lamy, w głębokich dolinach klimat jest gorący, i tu uprawiają trziczęcukrową. Kraj posiada bogate skarby mineralne: srebro, ręć, cynober, miedź, żelazo, ołów. Miasto główne, tejże nazwy, leży na wysokości 3 800 m.; zostało założone w r. 1562 w celach górniczych, mianowicie eksploatacy cyno-bru (kopalnie Santa Barbara).

Huanchaca, miejscowość w Ameryce Potu-dniowej, w Boliwii, w departamencie Potosi, pod 20° 7' szer. pd., w odległości 450 klm. na południo-południo-wschód od miasta La Paz, u podnóza gór Cosuño, stanowiących część Kordylierów de los Frailes, na wysokości 4 100 m. nad powierzchnią morza, na kolei żelaznej Oruro-Antofagasta; pokłady boraksu i bogate kopalnie srebra.

Huang-hai, ob. Żółte Morze.

Huangho, rzeka w Chinach, ob. Hoangho.

Huanuco, departament Rzeczypospolitej Peru-wiańskiej, między 8° 30' i 10° 20' szer. płd., na źródłowiskach Amazoni i Huallagi; ku wschodowi sięga do Ucayali. Kraj lesisty, obfitujący w skarby mineralne (złoto, srebro, miedź, cynober, węgiel kamienny). Miasto główne, tejże nazwy (około 10 000 m-ców), leży w odległości 270 km. na północo-północo wschód od Limy, nad Huallagą, w żyznej dolinie z uprawą trzecią cukrowej i kawy. Na zachód stąd o 94 km. leży Huanuco-viejo, miasto peruwiąskie, obecnie wieś. W. N.

Huaraz, Huaras, miasto w Ameryce Potu-dniowej, w środkowem Peru, główne prowincyi tejże nazwy, o 290 km. na północo-północo-zachód od Limy, a o 265 km. (koleją żelazną)

na południo-wschód od portu Chimbote nad zatoką Ferrol; na prawym brzegu rzeki Huaras, która poniżej przybiera nazwę „Santa” i wpada do oceanu Wielkiego, przy uściu rzeki Quilcay, na wysokości 3 027 m. nad powierzchnią morza. Dzięki znacznej wysokości H. posiada klimat umiarkowany (jednak woda tu nie zamarza). Posiada szpital i szkołę wyższą; cmentarz tutejszy jest oczyszczony murem, do którego budowy użyto kamieni ze staroperuwiańskiemi rzeźbami. Uczęszczane kąpiele. Około 20 000 mieszkańców. W. N.

Huard Adolf (* 1819). Nie mamy o nim żadnych dat biograficznych. Na wspomnienie zasługuje jako autor książki „Le reveil. Histoire précédée des guerres de la Chine, de la Cochinchine et du Mexique” (Paryż 1864, Albessard; 382 str., 16-o). Na tytule tej książki H. nazywa się członkiem wielu akademij. <

Huart Kamil, orjentalista francuski (* 4-go lutego 1854). Po ukończeniu szkoły nowożytnych języków wschodnich w Paryżu (École des langues orientales vivantes), w r. 1875 mianowany był aplikantem przy dragomanie w Damaszku, w 1878 został towarzyszem w ambasadzie francuskiej w Konstantynopolu. Ogłosił serjeń katalogów pod nagł. „Bibliographie otomane”, zawierającą wiadomości o książkach drukowanych w Konstantynopolu po arabsku, turecki i persku od r. 1877 do 1890 (Paryż 1881-90). Poprzednio wydał tekst perski z przekładem francuskim i objaśnieniami traktatu Che refa eddina Rami'ego pod nagłówkiem „Anís el Ochchâq” (przyjaciel kochających), mającego za przedmiot wyrażenia przenośne, używane przy określaniu piękności (Paryż 1875, w 8-e). Wydał także tekst z przekładem i uwagami, p. n. „Quatrains de Bâbâ Tâhir 'Uryân”, w języku pehlewi (Paryż 1886). Prócz tego ogłaszał artykuły pomniejsze w „Journal asiatique” i w r. 1894 szereg prac, dotyczących napisów arabskich w Azji Mniejszej: „Epiographie arabe d'A-sie Mineure". — Porów. „Grande Encyclop." Lamiraulta. A. A. K.

Huarte Jan (wiek XVI; * w Saint-Jean-Pied-de-Port [Basses-Pyrénées] – † w Hiszpanii), słynny lekarz hiszpański, którego żywot wszakże nie jest bliżej znany; z dzieł jego najgłówniejszą jest praca p. n. „Examen de ingenios para las sciencias etc.” (Baeza 1578 i 8 wydań późniejszych); na język fr. przekładali dzieło to: G. Chauquis (1580), Vion-Delibray (1661) i Savinić d'Alquié (1672).— Por. Morejon „Hist. bibliografica de la med. española” (Madryt 1842—1852; T. III str. 230). Dr J. P.

Huaura, miasteczko portowe w Ameryce Potu-dniowej, w Peru, departamencie Lima, o 5 km. na północ od Huacho, na prawym brzegu rzeki H., w pobliżu jej uścia; w bardzo żyznej okolicznej dolinie, uprawa trzeiny cukrowej; w pobliżu zwaliska staroindyjskie. W. N.

Huaxteca — Hubay Jenö.

431

Huaxteca (wym. „uaszteka”) od mexykań-
skiego huaxi („uaszy”), oznaczającego drzewo
gwajakowe (guaje), nazwa swoista krainy i ludu
w stanie mexykańskim Tamaulipas, i w północ-
no-wschodniej części st. Veracruz, z odnogami,
w st. Mexico i Luis Potosi. W Veracruz ciągą
się od Tuxpanu n. rz. Vinasco ku lagunie
Tamaubia; dalej przez rz. Panuco sięgają do leż-
cego na północ stanu Tamaulipas; tu, trzymając
się stoków gór jednoimiennych, rozsiani są po-
między Sierra Madre a morzem. Ze znamion
etnologicznych, a najwybitniej z języka, huax-
tecatl, H. należą do rodziny Maya (ob.), która
w Jukatanie, w Gwatemali zostawiła po sobie
ślady uspołecznienia i kultury we wspaniałych
ruinach i w wyrobach. Fr. Müller („Grundriss
d. Sprachwissenschaft”) ich w powyższej
rodzinie, 15-ej z rzędu swej systematyki, zaraz
po Majach, po nich zaś dopiero daje miejsce lu-
dom Quiche, Poconchi, Cachiquel, Zutuchil (pi-
sownia hiszp.). Świadectwo, że na Tolteków,
którzy w VI po Chr. przywędrowali z północy
do międzyoceanowej części Mexyku, płołęża
kultura rodziny ludów Maya, samo płożenie
geogr. siedzib odwiecznych nakazuje rozumieć
na ten sposób, że przedewszystkiem wpłynł
ten przybyszów wywarli H-e. Oni też musieli
być przednią strażą Majów, którzy podczas spo-
ecznego i politycznego rozpadania się Tolteków,
korzystali z ich niemocy (w XI w. po Chr.).
W trzy wieki później również na wysuniętych
strażnicach H. wytrzymywali najazd Azteków,
aż wraz z innymi przemocy ich politycznej ule-
gli, zachowując wszakże etnograficzny miążs
sjój, oraz społeczną i kulturalną zwartość.
Głównie też wśród nich, jako najbliższych, do-
konywać się musiało mieszenie krwi z Azteka-
mi. Pokrowieństwo jednak obyczajów i mowy
d zalekimi mieszkańcami Jukatanu i nawet
Gwatemali wskazuje, że H. z czystości krwi
własnej uroniili niewiele. Jest to dziś jeden
z najbardziej kulturalnych ludów rodzimych
Ameryki środkowej. Nie zarzucili odwiecznego
rolnictwa i ogrodnictwa, również też stare tkac-
two (słynne płaszcze), właściwe całej rodzinie,
było wybitnem ich zajęciem, a nadto słynęli
z wyrobów glinianych, okazale barwionych na tie
nadawanem na biało, a toczonych i lepionych
w kształt melonów, dzbanów z uchami, lub zwie-
rząt; zbiór ich najpierwszy przywieziony do Eu-
ropy — w muzeum etnograficznem berlińskiem.
Budowali mniej niż u Jukatańskich Majów i Gwa-
temalskich Kwiczów wspaniałe budynki, ale po-
zostałości, nasypy ziemne i wzgórza kamienne
pod hiszp. nazwami cues i cucrillos, w czę-
ści uznawane za fundamenty ich domów, w tej
strony świadczą o ich kulturalnych skłonnościach.
W obyczajach odbijali niegdyś od sąsiadów
swoich ubiorem i nie nosili maxtatlu, przepa-
ski wstydlwej, poprzestając na koszuli i płasz-
czu. Hołdowali brzydkiemu zwyczajowi płasz-

czenia czaszek dzieci pomiędzy ściśniętymi desz-
czułkami, aby im nadawać jak największą wy-
sokość; przypiłowywali też sobie żęby przednie
na ostro, a barwili je na czarno. Przez chrząst-
kę między nozdrzami przeciągali rurki złote,
i zatykali w nie czerwone piórka. Na wojnę
ubierali się w pióropusze koliste lub wach-
larzowate, zachodzące na grzbiet; zawieszali
muszle na rzemykach, brzęczące podczas biegu.
Nieprzyjacielem ich, jak wogółe Indyan amery-
kańskich, był dawniej, jest i teraz, alkohol. Urzę-
downie są katolikami, żyją jednak silnie jeszcze
prastarą swą przeszłością religijną. Liczba ich
wyraźnie niepodana; stosując ogólny procent za-
ludnienia dla całego Mexyku (38%) do st. Ta-
maulipas (210 000), otrzymuje się jakie 80 000
na sam tylko ten stan.

Huba (bot.), ob. Polyporus.

Hubaček Józef, jeden z przedniejszych pu-
blicystów czeskich (* 1850 r. w Chocieborzu),
nauki gimnazyalne pobierał w Königgrätzu
i w Jiczynie, potem, odbywszy jednoroczną ochot-
niczą służbę wojskową, ukończył studya praw-
ne w uniwersytecie praskim i uzyskał r. 1880
stopień doktora. Pracę literacką i dziennikar-
ską rozpoczął między 1870 a 1880 r. od poezji
i belletrystki w różnych czasopismach i nowo-
rocznikach. Na drogę dziennikarską wszedł za
czasów studenckich, jako sprawozdawca w czas-
sopiśmie „Czech”. R. 1876 założył w Chruudi-
mie „Česky Východ”, potem wstał do redak-
cyi „Politik” i założył z W. Nedomą i Tiskar-
skim dziennik „Národni Politika”, której był
głównym redaktorem do r. 1887. Tegoż roku
objął zwierzchnią redakcyę czasopisma „Pokrok”,
które pod nowym tytułem „Hlas Národa” przeszło
na własność towarzystwa „Národni tiskárny
a nakladatelstwa”. Przy czasop. „Hlas Národa”,
zaprowadziwszy w niem liczne reformy, założył
dodatek ilustrowany, który, wkrótce przekształ-
cony wamoistny dziennik obrazkowy, wychodzi
p. t. „Pražský ilustrowaný kurýr”. H. jako pu-
blicysta czynny był we wszystkich zakresach
dziennikarstwa, broniąc piórem i działalnością
publiczną dążności politycznych stronnictwa
narodowego.
*

Hubay Jenö (* 14 września 1858 r. w Bu-
dapeszcie), znakomity skrzypek węgierski, syn
Karola H., kapelmistrza, kompozytora i nauczy-
ciela gry skrzypcowej w akademii muzycznej
peszteńskiej. Pierwsze studia odbył pod kierun-
kiem Joachima. W 1876 r. H. puścił się w po-
dróz artystyczną po różnych państwach europej-
skich; dawał koncerty w kraju rodzinnym, póź-
niej w Austriy, Francydi; od 1882 r. bawił przez
cztery lata w Brukselli (jako nauczyciel konser-
watoryum tamtejszego), w roku zaś 1886 objął
miejsce nauczycielu gry skrzypcowej, po swym
ojcu, w akademii muzycznej peszteńskiej. Z jego
kompozycji dużego rozgłosu nabrały „Sceny
w Csárdzie” (karczmie) na skrzypce z towarzy-

Hube Karol — Hube Romuald.

433

Hube Karol, matematyk i pedagog polski (* 18 lutego 1769—† w Krakowie 1845), syn Michała (ob.), dyrektora korpusu kadetów, kształcił się w tym zakładzie pod kierunkiem ojca, u Łęskiego uczył się geometryi i miernictwa, u Sierakowskiego, później generała, algebry i nauki o fortyfikacyach. Studya uniwersyteckie odbył w Tübindze. W r. 1790 mianowany profesorem matematyki w szkole korpusu inżynierów artylleryi litewskiej i zarazem porucznikiem artylleryi. Brał udział w kampanii 1792—1794. Przez lat kilkanaście był nauczycielem w domach prywatnych. W r. 1810 mianowany profesorem zwyczajnym matematyki w uniwersytecie krakowskim, gdzie wykładał trygonometryę, geometryę analityczną, rachunek różnicyzkowy i całkowy, mechanikę analityczną. W r. 1833 zamianowany rektorem uniwersytetu. Na katedrze matematyki pozostał do r. 1840. W 1816 r. brał udział w naradach nad organizacją powstającego w Warszawie uniwersytetu królewskiego. Ogłosił dość liczny poczt rozpraw naukowych, głównie z dziedziny geometryi, algebry i mechaniki. Oto najważniejsze z nich: „De integratione functionum rationalium fractarum” (w „Miscellanea Cracoviensia” 1814); „O różnych dowodzeniach twierdzenia Gaussa, zasadniczego w teoryi równań algebraicznych” (w „Roczniku Tow. Nauk. krak.” 1818); „Wykład trygonometryi kulistej” (tamże 1820); „O początkach geometryi analitycznej i o zadaniach dotyczących linii prostej” (tamże 1824, 1826); „O zjawiśkach ruchu wirowego ciał” (tamże 1829); „O twierdzeniach Monge’a, dotyczących stykania się powierzchni stopnia drugiego” (tamże 1831); „Dwa twierdzenia o powierzchniach skośnych” (1841, 1842, 1843); „O zaślugach Mikołaja Kopernika w astronomii”, czytaną na posiedzeniu Towarzystwa naukowego krakowskiego d. 14 lutego 1834 (ogł. w „Rocz. Tow.” 1841). S. D.

Hube Michał, z innej rodzinny, która się dawnej Huba nazywała; referendarz stanu Królestwa Polskiego. Urodził się z Jana i Teresy z Brzuchalskich w r. 1779 w miasteczku Złotów (Flata) pod Bygdoszącą, gdzie ojciec jego przed pierwszym podziałem kraju był pisarzem miejscim, tak, iż młody Michał wychował się niemal w Izbie sądowej, stąd wybrał sobie powołanie prawnika i ku temu wszystkie nauki i prace swoje skierował. W r. 1788 oddany do szkół poznańskich, potem do gimnazyum pojezuickiego w Wałęczu (Deutsch Krone); kończył nauki pod przewodnictwem dwóch wujów swoich: Kazimierza Brzuchalskiego, później pofesora matematyki w uniwersytecie Jagiellońskim, i Michała, światłego i pobożnego proboszcza w Ryczywole. W 16-m roku życia został urzędnikiem sądowym w Poznaniu, lecz wkrósće opuścił to miejsce i przeniósł się do Warszawy, skąd po utworzeniu Księstwa Warszawskiego przeznaczony był do Drezna, na sekretarza i archiwistę przy ministrze stanu Brezie, które-to obowiązki pełnił z gorliwością aż do końca istnienia księstwa, zwróciwszy na siebie uwagę panującego monarchy. Po ustanowieniu Królestwa Polskiego wezwano H-go do Petersburga i poruszono mu urządzenie i kierunek sekretaryatu stanu Królestwa przy ministrze Sobolewskim. Stamtąd przemiosł się do Warszawy na wicereferendarza i zajmował się utrzymywaniem protokółów zgrozmadzenia ogólnego rady stanu, oraz sejmowych, wreszcie mianowany członkiem kommissyi sprawiedliwości, był używany do rozmaitych czynności, w których prawość, pracowitość i zdolność jego były potrzebne. Nakoniec, powołany na referendarza stanu, mając polecone sobie złożenie raportu o stanie administracyi konsumpcyjnej, uczynił to z nieugiętą bezwzględnością, wykazując nadużycia monopolu bez żadnej korzyści dla rzadu, i tem tak naraził sobie interesowany, iż zmuszony był opuścić służbę. Wydaliwszy się później za granicę, zamieszkał w Paryżu i tam zajmował się zbieraniem materyałów do pragmatycznych dziejów Polski, do czego obszerne rękopisma przygotował, oraz pisał „Pamiętniki” swego życia. Przy tych pracach, do krótkiej chorobie, umarł tamże w dniu 20 kwietnia 1840 r., zostawiwszy do sobie pamięć prawego, uczciwego i niezłomnego charakteru człowieka. — F. M. Sobieszczański w „Encykli. S. Orgelbranda”.

Hube Romuald, prawnik i historyk, jeden z najwybitniejszych naszych uczonych w XIX stuleciu (* w Warszawie d. 7 lutego 1803 r. — † tamże d. 9 sierpnia r. 1890). Syn Michała, referendarza stanu, oraz Maryanny z Płońskich, kształcił się początkowo w Dreźnie, gdzie rodzicze jego pierwiastkowo bawili, potem zaś w licum warszawskiem i u pijarów w Krakowie. W bardzo młodym wieku rozpoczął zawód służby państwowej, zostawszy w grudniu 1819 r. aplikantem Prokuratoryi Generalnej. W r. 1823 udał się dla dalszych studyów na uniwersytet berliński, gdzie słuchał między innemi Hegla oraz Savigny'ego. Po powrocie z Berlina w r. 1825 objął w uniwersytecie warszawskim wykład historyi prawa rzymskiego i niemieckiego, a w r. 1828—prawa kryminalnego. Po uzyskaniu w r. 1829 stopnia doktora obojga praw, mianowany profesorem prawa kanonicznego i kryminalnego, pozostawał na tem stanowisku do zamknięcia w r. 1832 uniwersytetu. W tymże czasie został prezesem sądu kryminalnego w Warszawie, a w roku 1834 powołany był łącznie z Zaborowskim i Cichockim do Petersburga na członka kommissyi do rewizyi i kodyfikacyji praw Królestwa Polskiego. Gdy w r. 1841 utworono przy uniwersytecie petersburskim dwie katedry praw obowiązujących w Królestwie Polskiem, H. objął jedną z nich i wykładał prawo karne, administracyjne i historyę prawa.

Encykli. Powsz. Ilustr. Zez. 281. T. XXIX

55

434

Hube Romuald.

Po kilku latach wykłady te zostały przerwane wskutek wyjazdu H-go do Rzymu, gdzie kilka lat spędził. Po powrocie zajmował dalej stanowisko członka, a od r. 1851 prezesa kommissyjki kodyfikacyjnej i mianowany został senatorem, a w r. 1861 przeniósł się do Warszawy jako dyrektor główny nowotworzonej Kommissyjki znań i oświecenia publicznego. — Dyrektorem H. był niedługo i już w r. 1862 ustawił miejsca Krzywickiemu, lecz zasiadał i później w Radzie Stanu Królestwa, a następnie znów zamieszkał w Petersburgu jako senator, w końcu zaś członek Rady Państwa. Ostatnie lata życia, po usunięciu się od obowiązków służby państwowej, spędził częścią w Warszawie, częścią zaś w majątku swym, Stobiecku, pod Radomskiemu. Naukowa działalność H-go była niemniej dłuża jak urzędowa, i przeciagnęła się w całej pełni do ostatnich dni zmarłego. Śmierć zaskoczyła go podczas przygotowywania do druku dawniej już zapowiedzianego studyum o prawie salickiem. Pierwsze jego prace pojawiły się w r. 1826. Mają one początkowo charakterki przygodny, jako wywołane potrzebani chwili i zwiążane z wykładami uniwersyteckiemi, oraz dżeńniem do zasilania założonego w r. 1828 w Warszawie przy udziale H-go miesięcznika prawnego pod tytułem „Themis Polska”. Do tej kategoryi prac należą: „Domitii Ulpiani fragmenta libri regularum Singularis” (1826); „Gai institutionum commentarii ad fidem secundae editionis berolinensis editi” (1827); „De furtis doctrinam ex jure Romano explicavit historice et dogmatice R. Hube” (1828), oraz artykuły drukowane w Themidzie w r. 1828 i 1829, jak oto: „Wydkład zasad o usiłowaniu występku z zastosowaniami do kodeksu karnego Król. Pols.”, „O chłosćie”, oraz uwagi nad poszczególnymi artystami tegoż kodeksu: „O stanie nauki prawa w naszych czasach”, „O prokuratorach we Francyji”, „Uwagi nad systematem kodeksu cywilnego francuskiego”, „Niektóre uwagi nad historyą nauki prawa”, „O starożytnych zbiorach praw czeskich”, „O pokorze według praw polskich i czeskich”, „O dawnych pisarzach prawa kryminalnego w Polsce”. — Na szczególne wyróżnienie w tej pierwszej dobie naukowej działalności H-go zasługuje ogłoszona w r. 1828 rozprawa „O teoryach prawa karnego”, jako stanowiąca wstęp do obszerniejszego i wyróżniającego się dzieła pod tytułem „Ogólne zasady prawa karnego”, którego pierwszy i jedyny tom wyszedł w Warszawie w r. 1830. Do tematu tego, t. j. do studyów nad prawem karnem, powracał H. i później i ogłosił w r. 1863 „Studya nad kodeksem karnym z r. 1818”, a w 1870 i 1872 — dwutomowe dzieło „Historya prawa karnego ruskiego”. — Główną jednak zasługę H-go, która mu tak pierwszorządne stanowisko naukowe wyrobiała, stanowią prace jego nad historyą prawa, a prawa polskiego w szczególności. Zrozumie-

nie przez niego ważności kierunku historycznego w nauce prawa, mające za swe źródło z jednej strony wpływ profesorski Savigny'ego, z drugiej zaś jasny i trzeźwy pogląd na zjawiska życiowe, przebija się wyraźnie w najpierwszych już nawet pracach H-go, pomimo przygodnego, jak już było wspomniane, ich charakteru. Przygotępując do badań nad prawem, H. odrazu stał na tem stanowisku, na którym wytrawił w ciągu przeszło 60 lat niezmordowanej i obitej w rezultaty pracy. Stanowisko zaś to polegało na zapoznaniu się z prawem w jego objawach, w jego związku z życiem, co z konieczności do studyów historycznych prowadziło. Wprawdzie nie był H. ani jedynym, ani pierwszym u nas historykiem prawa, boć mieliśmy Czackich, Lelewelów, Rakowieckich, Maciejowskich, Bandkich, Helclów, że pominiemy już późniejsze, choć również głośne, nazwiska. Ale wśród nich wszystkich wyróżnia się H. tem, że pomo historycznego przeważnie kierunku swych studyów nie przestał być prawnikiem, że historya nie stała się dla niego ostatecznymcem badań, lecz raczej metodą, mającą doprowadzić do poznania natury i istoty prawa, jako objawu życiowego. Dlatego, jakkolwiek prawo polskie było głównym przedmiotem jego studów, to jednakże zwracał baczną uwagę i na inne prawodawstwa i na historyę prawa wogóle, bo historya, nie jako metoda naukowa, tylko jako nauka porównawcza racyę bytu w prawie mieć może. Dalszem następstwem tego poglądu była nadzwyczajna trzeźwość H-go jako historyka, ograniczanie się w swych wywodach do tekstu źródeł i wielka ostrożność w tworzeniu przypuszczeń i hypotez, która mu nawet przez niektórych za wadę poczytana została. — Przerzucenie się H-go na niwę badań historycznych datuje się od wyjazdu jego w r. 1834 do Petersburga, gdy i natura zajęć w kommissyji kodyfikacyjnej, i obfity materyał archiwalny pracę w tym kierunku umożliwiały i ułatwiały. Przez lat 30 zbierał H. materyały do pomnikowych swych prac, jakiemi są „Prawo polskie” w wiekach XIII i XIV, ogłaszająca od czasu do czasu bądź - to teksty źródeł, bądź też swoje nad niemi spotrzeżenia. Naprzód w r. 1839 wydał w „Tygodniku literackim” „Statuta ziemi Krakowskiej”, zaś w r. 1852 w „Bibliotece Warszawskiej” znajdujemy jego pracę „O najdawniejszych statutach synodalnych Polskich” i „Przyczynek do objaśnienia historyi statutu Wiślickiego”, pierwsza, rzec można, próba odtworzenia istotnego ustawodawstwa Kazimierza Wielkiego. W roku 1856 ogłosił H. ustawy dwunastu synodów duchowieństwa polskiego z lat 1233-1406 pod tytułem „Antiquissimae constitutiones synodales provinciae Gnesnensis”. Potem idą w r. 1863 w „Bibliotece Warszawskiej”: „O formułach Sirmondzkich”, a r. 1865 „Prawo burgundzkie, historya jego powstania i oce-

Hube Józef — Hube Karol.

435

nienie nowej jego edycyi", w 1867 „Prawo Sali-
lickie podług tekstu rękopisu biblioteki głównej
Warszawskiej", w 1868 „O znaczeniu prawa
rzymskiego i rzymsko-bizantyjskiego u narodów
słowiańskich"; „Wiadomości o Sądach Bożych
czyli ordaliach w dawnej Polsce"; „Rękopis
z XV w. Postępowanie sądowe w Czechach"; w r.
1872 „Recenzya kodeksu dyplomatycznego tyniec-
iego" i „Pogląd na nowsze prace około wyja-
śnienia historyi praw Słowian południowych";
w r. 1873 „Kilka aktów oryginalnych sądowych
z w. XIV i XV", i w 1874 „Statut Wartski Wła-
dysława Jagiełły". W r. 1874 wyszło z druku
„Prawo Polskie w w. XIII", w r. 1881 „Prawo
Polskie w w. XIV. Ustawodawstwo Kazimierza
Wielkiego", a w r. 1886 „Prawo Polskie w w.
XIV. Sądy, ich praktyka i stosunki prawne spo-
łeczeństwa w Polsce ku schyłkowi XIV w.”
Trzy te prace obejmują usystematyzowany wy-
kład zasad prawa prywatnego, karnego, oraz po-
stępowania sądowego w wieku XIII i XIV, opar-

Fig. 80. Hube Romuald.

ty prawie wyłącznie na materyale źródłowym,
w znacznej części nieznanym lub do czasu tej
pracy niewyzyskanym, jak oto: na dyplomatach,
zapiskach sądowych, rotach przysiąg i t. p. Po-
nieważ autor z jednej strony unikał hypotez i
analogii, z drugiej zaś postawił sobie za cel
przedstawienie zasad prawnych, tak, jak je od-
nalazł w źródłach, nie usiłując dociec ich po-
chodzenia, przeto całość wykładu jest sucha i
ma charakter więcej zebrania materyłu niż
wyczerpującego odtworzenia dawnej epoki. Dla-
tego pracom tym można stawiać zarzuty pod
względem konstrukcyi historycznej, lecz dlatego też
mają szczególne znaczenie dla nauki prawa, po-
dając jej badaniom dane historyczne, o ile mo-
żna dokładne i objektywne.—W okresie czasu,
w którym pojawiły się powyższe trzy główne
prace H-go, ogłaszał on drukiem i inne po-
miejsze, aż do samej prawie śmierci, a miano-
wicie: w r. 1875 „Statuta Nieszawskie z r.
1454” (z powodu znanego studyum Bobrzyńskie-

go) i „Roty przysiąg krakowskich z końca XV w.”
w r. 1876 „Kościół parafialny stary i nowy
w Radomsku” (z dołączeniem tekstu 14 dokumen-
tów historycznych), a r. 1877 „O datach nada-
wanych statutom Kazimierza W.”, w r. 1880
„O przywileju żydowskim Bolesława i jego po-
twierdzeniu”, w r. 1884 „O wrażdzie, wróżbie
i pokorze”, w r. 1885 „O dwóch rękopisach
średniowiecznego zbioru praw kościelnych, gnieź-
nieńskim i krakowskim”, w r. 1888 „Zbiór rot
przysiąg sądowych z końca XIV i początku
XV w.” i „Wyrok lwowski z r. 1421”, wresz-
cie z r. 1889 w „Ateneum” „Wiadomości o ko-
deksie Czarnogórskim”. — Obszerniejsze życiory-
sy H-go z oceną jego działalności podali: Sto-
śław Łaguna w „Ateneum” (wspomnienie po-
śmiertne), oraz Aleksander Rembowski (w „Pi-
smach”). Gruntowny choć treściwy rozbiór prac
H-ego zamieścił profesor uniwersytetu warszaw-
skiego, Zigel, w wydawnictwie ministeryum
oświecenia („Żurnał ministerstwa narodnago pro-
swieszczenija”).

K. D.

Hube Józef, brat poprzedz. (* w Warszawie r. 1804), prawnik i ksiądz. Kształcił się w Dreźnie, Krakowie i Warszawie. W r. 1821 wszedł na wydział prawny uniwersytetu warszawskiego, na którym w r. 1824 uzyskał stopień magistra obojga praw. Następnie studyował jeszcze prawo w uniwersytecie berlińskim i w Paryżu. W r. 1830 objął w uniwersytecie warszawskim katedrę historyi prawa jako magister legens. Przemieszkując zagranicą, wstał do stanu duchownego. Jako kapłan zakonu Zmartwychwstańców otrzymał w r. 1840 w Rzymie stopień doktora teologii. Później mieszkał w Paryżu. Za młodu należał razem z bratem, Romualdem, do założenia „Temidy Polskiej”, w którejقامieści kilka prac; z nich pierwsza, „O wpływie prawa rzymskiego na prawodawstwo dawne francuskie”, była owocem studyów w Paryżu. W r. 1830, colem uzyskania katedry w uniwersytecie warszawskim, napisał rozprawę konkursową uznaną za najlepszą, wydrukowaną w r. 1832 w „Temidzie” pod tytułem „Wyvod praw spadkowych słowiańskich przez Józefa Hube, ogłyszony drukiem i dodatkiem pomnożony przez Romualda Hube”. Pracę tę przetłomaczył na język niemiecki J. K. Żupański i wydrukował w Poznaniu w r. 1836 p. t. „Geschichtliche Darstellung d. Erbfolgerechte der Slawen”. Prace H-go znajdują się w „Temidzie” V 210, VI 168, VII 145, 177, VIII 111. Jako duchowny H. napisał kilką rozpraw treści religijnej: „O częstej Kommunii” (Rzym 1855, Berlin 1857); „Nauka o Najśw. Sakramencie oraz zachęta i przygotowanie do Kommunii Świętej” (Warsz. 1855); „O pokorze, nauka dla wszystkich; części troje” (Warsz. 1861). K. D.

Hube Karol, prawnik polski (* r. 1819 —
† 1881). Po ukończeniu uniwersytetu krakow-
skiego ze stopniem doktora prawa wstał na
applikację w r. 1838 do trybunału pierwszej

436

Hube Karol — Hüber Jerzy.

instancyi w Krakowie. W r. 1841 przeszedł na słužbę sądową do Królestwa i został applikantem sądowym przy trybunale cywilnym w Warszawie. Następnie przechodził rozmaite szczeble karyery sądowo-administracyjnej. W roku 1842 mianowany sekretarzem kancelaryi IX depart. senatu, później podpisarzem sądu kryminalnego, assesorem tegoż sądu, podpisarzem sądu appelacyjnego p. o. sędziego trybunału cywilnym, aż wreszcie w r. 1851 otrzymał nomi nacyję na pisarza kancelaryi hypotecznej ziem skiej przy trybunale cywilnym w Warszawie; obowiązki te pełnił aż do reformy. Po refor- mie zatrzymał ten urząd, jako pomocnik sekre tarza sądu okręgowego warszawskiego, zawiadu- jący archiwum hypoteczniczego miejskiem. W r. 1886 wyszedł z urzędowania. H. znany był ja- ko biegły hypotekaryusz, znający gruntownie prawo hypoteczne, szczególnie pod względem praktycznym.—Napisał: „O Instytucyi hypotecz- nej w Królestwie Polskiem” (Warszawa 1869, str. 362). H. K.

Hube Karol, prawnik polski (* r. 1826 — † 1881). Po ukończeniu uniwersytetu peterburskie- go ze stopniem kandydata prawa zaliczony zo- stał w r. 1847 do kommissyi kodyfikacyjnej Króle- stwa Polskiego (ob.). W r. 1850 otrzymał nomi- nacyję na p. o. adjunkta w uniwersytecie pe- tersburskim na katedrze praw Królestwa Polskie- go. Po zniesieniu kommissyi kodyfikacyjnej w d. 1 stycznia 1865 został sędzią apellacyjną Króle- stwa Polskiego, w r. 1867 pomocn. naczelnego pro- kuratora senatu. Wreszcie po wprowadzeniu re- formy mianowany członkiem Izby sądowej. Jeszcze jako urzędnik kommissyi kodyfikacyjnej brał udział w wydawnictwie Zbioru aktów i przywilejów do- tyczących zarządu Kościoła katolickiego w Kró- lestwie i w Cesarstwie, a w r. 1860 napisał pracę o opłatach sądowych „Sporteln” (ob.) w Europie zachodniej. Za obie te prace otrzy- mał od władz nagrody pieniężne. Wreszcie w r. 1877 wydał „Prawo cywilne Królestwa Polskiego” t. j. tekst kodeksu cywilnego w zastosowaniu do reformy sądowej wraz z dopełnieniami, i po rossyjsku w r. 1876: „Grażdanskije zakony gubier- jen Carstwa Polskiego s dopołnienijami po 1876 god”. Cz. I i II. Drugą część wydał łącznie z Wład. Nowakowskim (ob.). H. K.

Hüber Łukasz, malarz polski (* 19 stycznia 1722 roku w Szwajnicach na Szląsku—† 20 kwietnia 1793 roku w Lubieszowie). Właściwe imię jego było Karol, zamienił je na Łukasza, wstępując roku 1748 do zakonu księży pijarów. Podczas nowicyatu swego w Lubieszowie mało- wał obrazy olejne, później w refektarzu i na korytarzu kollegium lubieszowskiego zawieszone. W roku 1774 powołany do Dąbrowicy, wyma- nował tam kilkanaście obrazów olejnych, przed- stawiających świętych Kościoła oraz wizerunki znakomitszych dawniejszych członków zgroma- dzenia. Pracował następnie przez trzy lata

w Szczuczynie dla miejscowego kollegium pijar- skiego i dla osób prywatnych. Powróciwszy w r. 1762 do Lubieszowa, przystąpił do małowania al fresco wnętrza nowowzniesionego tam ko- ścioła. Pracę tę w ciągu lat trzech ukończył, poczem, na wezwanie podskarbiego Tyzenhause- na, dał się do Horodnicy pod Grodnem, gdzie rok cały pracował. Wróciwszy powtórnie do Lubieszowa odtąd stale tu pracował dla kolle- gium swego, z małemi przerwami podczas wy- cieczek do Kamienia Koszyrskiego, Czartoryska i Kuchockiej Woli, gdzie malował dla hrabiego Krasickiego, księcia Radziwiłła i Pawła Ordy, strażnika. Na żądanie przełożonego wymalował własny swój portret, dotąd w Lubieszowie prze- chowywały. Rastawiecki wylicza obrazy reli- gijne i portrety królów pędzla H-a, znajdujące się w Lubieszowie u księży pijarów, oraz tam- ze wizerunki nowincyałów i znakomitszych człon- ków zgromadzenia, a także wspomina o 15 jego krajobrazach i scenach z życia wiejskiego. J. K. Wilczyński posiadał w Wilnie Świętego Jana Ewangielistę i niektóre szkice tego malarza. — Por. „Wizerunki i roztrząsania naukowe” w Wil- nie wydawane, w których pomieszczała jest obszerna wiadomość o życiu i pracach Łukasza H-a, pióra księdza Antoniego Moszyńskiego (1839, T. VI str. 36—51), a które treściwie powtórzył Rastawiecki w swoim „Słowniku malarzów pol- skich” (Warszawa 1851, I, 199—202). S. S.

Hüber z Passawy Jerzy, rzeźbiarz epoki późno-gotyckiej, pracujący w Krakowie. Poma- gał on Witowi Stwoszowi w pracy nad grobow- cem Kazimierza Jagiellończyka w Katedrze na Wawelu. Nazwisko swoje: „Jork Hueber von P.,”(assau), wyrył na tarczy Goliata, którego po- stać zdobi jeden z kapiteli tego słynnego gro- bowca. Kapiteli takich wogół jest osiem. Pierwszy przedstawia Boga Ojca stwarzającego ziemię wyobrażoną w kształcie kuli; obok na tymże samym kapitelu ten sam Stwórca daje Synowi Swemu na ramionu krzyż. Wypełnia resztę przestrzeni walka anioła z szatanem w po- staci smoka. Na drugim kapitelu umieścił artyku- trzech aniołów w liturgicznych strojach, każ- dego w innym układzie. Trzeci kapitel przed- stawia Samsona rozdzierającego paszczą lwu, obok Goliat i Dawid. Dalej na czwartym kapi- telu wyrzeźbił H. pijanego Noego w otoczeniu synów. Na lewo winne latołołe, które ogyrya koziół. Na prawo Bóg Ojciec zjawia się Moj- żeszowi.—To północna strona grobowca. Strona południowa przedstawia sceny wyłącznie z No- wego Testamentu. Kapitel piąty zdobi scena Zwiastowania Joachimowi, szósty scena Zwiasto- wania N. Maryi Pannie,jęta rodzajowo, z ko- bietą, która w pobliżu, z głową do góry podnie- sioną, przysłuchuje się niezwykłemu zdarzeniu. Na siódmym kapitelu przedstawił rzeźbiarz Bo- że Narodzenie i N. Maryę Pannę ze zwłokami Chrystusa na kolanach, t. zw. Pietà, z Maryą

Huber Ulryk — Huber Ludwik Ferdynand.

437

Małgdałena i św. Janem. Na ósmym i ostatnim mieści się scena wyzwolenia z piekingiem Adama i Ewy, i kończy cały cykl. Kompozycja scen tych obmyślana jest gruntownie i z wielkim artyzem. Artysta tworzył według obserwacji zaczerpniętej bezpośrednio z natury; typy brał z otoczenia i przenosił w świat opowieści. Kostiumy są srednowieczne. Figury wszystkie w ruchu nie-spokojnym, ciało traktowane dość poprawnie, lecz bez gruntownej znajomości anatomii. Twa-rze przeważnie mają nosy za małe, ręce wyko-nane pobieżnie i wadliwe w proporcych, drape-rya płałowdana, fałdy jednak nie są uzasadnio-ne i konsekwentnie przeprowadzone. Technika wprawna i wyrobiona. Ta wielka różnica zdol-ności artystycznych, jaką widać w kompozy-cyi opisanych scen a w wykonaniu, nasuwa wnio-sek, że autorem kompozycyi jest Stwosz, wyko-nawcą zaś H. Współpracownictwo w Stwoszem, niepospolita artystyczna wartość rzeźb na kapi-telach, mimo wspomnianych usterek, podnoszą znaczenie H-a w dziejach sztuki w Polsce, a je-sli się zważy, że w Krakowie oprócz dzieł Stwo-sza współcześnie nie mamy innych rzeźb, któ-rych artystę - byśmy znali bliżej, to postać ta zasługuje na tem silniejsze uwydatnienie i zaję-cie się nią szczegółowe. Poszukiwania czynio-ne w archiwach przez Ambrożego Grabowskiego (Skarbniczka naszej archeologii, 1854, str. 71) wykazały, że „Jorg Huber von Passau” przyjął r. 1494 prawo miejskie. Pracę nad grobowcem Kazimierza Jagiellończyka, sądząc po dacie, umieszczonej obok monogramu Stwosza, ukończo-no r. 1492, w każdym razie przyjęcie prawa miejskiego w Krakowie r. 1494 świadczy o osied-leniu się tego artysty na dłuższy czas w Krakowie. To też dalsze badania zapewne wykażają niejedną jego pracę. Obecnie prof. Maryan Sokołowski („Studya do historyi rzeźby w Polsce w XV i XVI w.”, w «Sprawozdaniach kommissyi do badania historyi sztuki w Polsce Akademii Umiejętności» t. VII, 1902, str. 132—138) przypisuje mu płyte marmurową z postacią króla Jana Olbrachta w grobowcu tegoż króla w katedrze na Wawelu. Nazwisko H-ów spotyka się w dziejach sztuki południowych Niemiec. Na dworze arcykسيęcia tyrolskiego, Zygmunta, r. 1485 znaj-dujemy Hansa H-a, który później, jak się zdaje, brał udział w katedrze ratysońskiej. Być może, że to rodzina odrębna. Jeśli zważymy jednak, że Wit Stwosz marmuru do grobowca Ka-zimierza Jagiellończyka zaczerpnął z Salzburgu, i że dwór polski był w stosunkach z dworem austryackim, choćby za pośrednictwem Elżbiety Austryaczki, która w wystawieniu grobowca wy-bitna brała udział, to związek Hansa H-a z Je-rzym H-em, a jak go zwą akta, Huberem, wydaje się bardzo prawdopodobnym. W Passawie żył w tych czasach i wznosił kaplice miejsco-wej katedry Stefan Huber, kamieniarz i budow-niczy, zmarły r. 1471. Być może, że był on

ojcem Jorga (ob. Sokołowski l. c.). Wit Stwosz, który, jak się zdaje, zorganizował cały świetny ruch artystyczny w Krakowie na schył-ku XV w., różnorodne nawiązując stosunki mię-dzy Polakami a artykami niemieckimi i wpro-wadzącą całą falą ruch późno-gotycki do Polski, Huebera z Passawy zawezwał do Krakowa, dał mu pracę i otoczył go opieką. F. K.

Huber Ulryk, prawnik szwajcarski (* 1636—† 1694). Po ukończeniu uniwersytetu w Heidel-bergu mianowany został w r. 1665 profesorem prawa publicznego w Wissenbach, a w r. 1679 objął stanowisko członka najwyższego trybunału w Leuwarden. H. napisał kilka prac z dziedziny prawa, które za jego czasów cieszyły się wiel-kiem uznaniem. Do najważniejszych należy: „De iure civitatis Franeker 1672”, z której J. J. Rousseau czerpał bardzo wiele do swego „Contrat social”; „Positiones juris contractae secun-dum institutiones et pandecta” (1682); „Positiones iuridico-theologicae” (1680); „Institutiones histo-rieae civilis 1692” i inne. H. K.

Huber Zacharyasz, syn poprzedzającego (* 1732), profesor prawa w m. Franeker; ogłosił, między innemi: „Dissertationes iuridicae et philologicae” (1703). Pracę tę cechuje duża znajomość prawa rzymskiego. H. K.

Huber Jan Rudolf, malarz szwajcarski (* 1658 w Bazylei —† 1748 tamże). Uczeń Manneweticha, K. Mayera i J. Wernera, uprawał malarstwo dekoracyjne i portretowe. Z wie-lu portretów jego pedzla zasługuje na wyróżnie-nie piękny portret Fryderyka, margrabiego ba-deńskiego-Durlach (1693). s. s.

Huber Franciszek, przyrodnik szwajcar-ski (* w Genewie 2 lipca 1750 r. —† w Pre-gny, w okolicy Genewy, 21 grudnia 1831). Już za młodu utracił wzrok, pomimo to przy pomocy służby i swych przyjaciół prowadził badania przyrodnicze, szczególnie nad życiem pszczoł. Ogłosił prace p. t. „Nouvelles observations sur les abeilles” (Genewa 1792) i „Mémoires sur l'influence de l'air et des diverses substances gazeuses dans la germination de différentes grai-nes” (Genewa 1801). K. K.-ć.

Huber Ludwik Ferdynand, pisarz nie-miecki (* 1764 r. w Paryżu—† 1804 w Ulmie). Wychowywał się w Lipsku, był jednym z naj-lepских przyjaciół Schillera i Körnera. Będąc sekretarzem poselstwa saskiego w Moguncyi, za-znajomił się tam z Jerzym Forsterem (ob.), po którego śmierci żonę jego załubił. Pracował na polu publicystycznem, dramatycznem i powieściowem. Umarł na stanowisku dyrekto-ra szkolnictwa w nowej bawarskiej prowincji Szwabskiej. Z utworów jego dramatycznych godny jest uwagi „Das heimliche Gericht”, a tak-że zasługują na wzmiękłe tłomaczone z języka francuskiego, których część wyszła zbiorowo pod tytułem „Neueres französisches Theater” (3 t.