De
AMERICAENSCHЕ
ZEE-ROOVERS.

Behelfende een pertinente en wacrachtige Befchrijving van alle de
voornaemfte Roveryen, en onmenfchelijcke wreedheden,
diede Engelfe en Franſe Rovers, tegens de Spanjaerden
in America, gepleeght hebben.

Verdeelt in die deelen :

Het Eerste Deel verhandelt hoe de Franſen op Hiſpanjola gekomen zijn, de aerdt van 't Landt, Inwoonders, en hun manier van leven aldaer.

Het Tweede Deel, de opkomſt van de Rovers, hun regel en leven onder mal-
kander, nevens verſcheyde Roveryen aen de Spanjaerden gepleeght.

Het Derde 't verbranden van de Stadt *Panama*, door d'Engelſche en Franſe Rovers gedaen, nevens het geen de Schrijver op fijn Reys voorgevallen is.

Hier achter is bygevoeght,

Een konce verhandeling van de Maacht en Wijldommen/die de Vroninck van
Spanje/ Karel de Tweede, in America heeft/ nevens deselfs
Inkomsten en Negering aldaer.

Als mede een kort begrijp van alle de voornaemſte Plaetſen in het ſelve Geweſt,
onder Chriſten Potentaten behoorende.

Beschryven door A. O. Exquemelin.

Die ſelf alle deſe Roveryen, door noodt, bygewoont heeſt.

Met ſchoone Figuren, Kaerten, en Conterfeytsels, alle na 't leven geteeckent, verſien.

AMSTERDAM,

Op JAN ten HOORN, Boeckverhoper / over 't Oude Heeren Logement. Anno 1678.

VOORREDEN
van den
BOECKVERKOPER
aen den
LESER.

Waerde Leezer:

At gedeelte van AMERICA, 't geen
onder de Spaensche Heerschappy be-
hoort, en door haer groote en wijde
omtreck byna een nieuwe wereldt ver-
streckt, is aen onfe Landtsgenooten soo
onbekent, als of het felve in de geheele wereldt
niet gevonden wierdt, door dien de Hollandtsche
Schepen, die, om haer Koopmanschappen voor te
fetten, byna alle Havenen van alle Landen aendoen,
felden of nimmermeer dit geweest uytkomen. Uyt die
oorfaek hebben wy tot noch toe al het geen, dat omtrent
die gewelten gebeurt, moeten miflen; doch wy twij-
felen niet of het tegenwoordige werck fal aen alle ver-
standige Lefers het voornoemde ongenoegen ten vol-
ten vergoeden; door dien het felve niet alleen een
beschrijvingh der voornaemfte Eylanden, en valte
Plaetfen behelst, maer oock een oprecht verhael
van alles, wat zich in die gewelten ten tijden van des

*3

Au-

VOORREDEN

Autheurs tegenwoordigheydt toegedragen heeft.
Het heeft den selve goedt gedaght sijn geschrift in drie
onderzeydelijke deelen te vervatten, op dat men
door het een als een ingangh tot het ander soude ko-
men. Sijn eerste verdeelingh vervat het aenvangh
van zijn Reys uyt Vranckrijck na het westelijke deel
van AMERICA, zijnde als doen in dienst van de
Franzche West-Indische Maetschappy; van gelijke
de manier van het koopen, en verkoopen der Slaven
daer te Lande gebruylck, alfoo de selve niet op
de Turkse manier, maer alleenlйck voor een seeke-
re tijdt gehouden sijn in slaverny en dienst van haer
Meesters te verblijven. In dit selve deel is mede een
feer pertinente beschrijvingh van het Eylandt Espag-
nuola, Tortuga, Jamaica, en alle de vruchten en ge-
waften, Dieren, zeden der inwoonders, oorlogen
en voorvallen der Spanjaerden tegens de Franschen,
en alles wat sich aenmerkelijks daer omtrent toege-
dragen heeft. Het tweede deel behelst den oor-
spronck en opkomst der Franzche en Engelse Roo-
vers; haer maniere van leven, getrouwheydt tegens
haer Spitsbroeders, premien der verminckten en ge-
quetsten, ongehoorde stoute aenflagen, en onmen-
schelijke wreedtheden tegens de Spaensche Natie be-
dreven. Van gelijken het voornaemfte leven en da-
den van de aldervermaerfte Zee-Roovers Francois Lolo-
nois, en Johan Morgan, welker klockmoedige onder-
nee-

VOORREDEN

neemingen, en dappere uytvoeringen met alle recht
voor geen van de oude Zee-Helden behoeven te wij-
ken. Het derde behelst, nevens een beschrijvingh
van een groot gedeelte van het vaste Landt, het in-
neemen en verbranden van de maghtige Stadt Panama,
wegens het vermeesteren van verscheyde andere Plaet-
sen aen de Zuyd Zee van AMERICA gelegen door
de Engelse en Fransche Rovers van Jamaica, en
Tortuga, onder het beleydt van den onverfaeghde en
dappere Johan Morgan, die grooter eer door zijn goedt
beleydt en kloeckmoedigheydt verdient foude heb-
ben, indien zijn onmenschelijke wreedtheydt, te-
gen d'overwonnene Vyanden gepleeght, zijn Roem
niet ten meerendeel verduyfterde. Wat de waer-
heydt van dege geschiedenissen belanght, daer aen ge-
loven wy niet dat iets te twijfelen valt, door dien
den Autheur, die dit volgens alle oprehtigheydt
beschreven heeft, self in alle de Roverijen van Lolo-
nois, en Morgan tegenwoordigh is geweest, en derhal-
ven van alle omstandigheeden beter en nader kennis
hadt, als iemant die sulx uyt eens anders verhael fou-
de moeten weten. Waer nevens ick dit Werck noo-
digh achte te vercieren met eenige Conterfeytsels,
Kaertjens, en verscheyde Actien, waer in de wreet-
heydt en 't stout beftaen van dege Rovers ten toon
werdt geestelt. Boven dit alles is door den felven
Autheur hier achter noch een werckje bygevoeght,
'tgeen

VOORREDEN.

't geen een beïondere opmerkingh verdient, sijnde
een kort verhael van de maght, rijkdom, regeerin-
ge, en inkomsten, die den Koningh van Spanje,
Karel de tweede, tegenwoordigh in AMERICA heeft,
nevens een korte verhandelingh van de voornaemfte
Plaetfen in AMERICA gelegen, die onder de ge-
hoorfaemheydt van verscheyden Christene Potenta-
ten staen. Dit laetfte werckje en fal geen minder ver-
wonderingh en luft in den Lefer verwekken als het
voorgaende, wanneer hy siet de ongeloofelijke inkom-
sten, die den Koningh van Spanje uyt dese Landen
behoorde te trekken, die alleen maghtigh genoeg sou-
den zijn, om den oorlogh tegens de machtighfte Vorst
des wereldts uyt te konnen harden; doch der Lan-
den ver afgelegentheydt, en de menighte der bedie-
naers verdunnen de selve foodanig, dat nauwelijx het
tiende deel aen den rechten Heer komt. Dit heeft
ons goedt gedacht, beleefde Lefer, voor af te leggen,
op dat ghy van den inhoudt van het tegenwoordige
werck ten vollen onderreght moght zijn. Wy twij-
felen niet, of het vernoegen dat ghy hier uyt schep-
pen sult, fal de koften genoeghfaem vergoeden; en
wy fullen niet nalaten, volgens ons vermogen, uw
weetgierige luft altijdt op te wekken, en voort te
queeken, terwijl wy verblijven altijt

Amsterdam uyt mijn
Boeckwinckel den
1 September 1678.

U E. Dienstw.

JAN CLAESZ. ten HOORN.

Pira-

2

Den Americaenschen

Engelsche
Scheepen
passen op
de Fran-
sche West-
Indische
vaerders.

de wil naer Rochelle, Nantes en St. Maerten, hadden/ soo dat wp een Bloot
uptmaekten van in de vertighj Scheepen/ en maekte met een ons hlaev om te
bechten/ alsoo wp bevzeest waren/ dat vier Engelsche Fzegatten ( elck van
festigh stucken Canon) bp het Eplandt Ornay, op ons kruipsten.

Na dat onse Commandeur/ de Ridder de Sourdis, syn dezers gegeben
had / gingen wp onder zepl met een goede windt/ en mistigh weder/ dat
ons gunstigh was/ om van d'Engelschen niet gesien te wozen/ zeplende
dicht ondez de Pransche wal/ om de vbandt te mijden; ende wp rescontreer-
den een Dlaems schip van Ostende/ die klaegde aen onsen Commandeur/dat
bp 's mozens van een Pransche Zee-roover geplondert was geveest. Het
Dozlogh schip maekte terstont jacht daer op/ naer konde hem niet bezeplen.
De Pransche boeren waren de heele kust langs in alarim/ alsoo sp meenden
dat wp Engelsche waren/ die landen wilden. Wp toonden onse blaggen/
maer sp vertzouden haer daer niet op. Daer na zijn wp ten ancher gekomen op
de Keede van Conquet in Britannie, ( bp het Eplandt Hysant) om aldaer
verbersingh en soet water in te neemen. Hebbende ons van alle noodt sreche-
lijkssept voozsten/ bezvolgheden wp onse cours/ om dooz het Ras van Fonte-
neau te paffeeren/ alsoo wp de Sorlinges niet dozsten naerd'ten/ om d'Engel-
sche kruiffers. Dit Ras is een seer sterche stroom/ die dooz menighte van
klippen paffeert/ ende wozdt genoemt Ras, het is gelegen in de mondt van de
bocht van Dzanchryck/ op de hoogte van acht en beertigh graden en tien
minuten/ noozdez bzeedte; 't is een seer gebaerlijche passagie/ alsoo de klip-
pen/ eenige nebens/ en sommige boven 't water haer vertoonet; daerom alle
die op ons schip waren/ die daer nopt gepaffeert hadden/ wierden gedoopt
op dese volgende manier.

Fransche
Roovers
in de Ca-
nael van
Engeland.

Periculeu-
se passagie.

FransfeCe-
remonien
in Zee.

De hoogh Bootsman van het schip verkleedt hem met een lange roch/ en
een vzeende muts op syn hooft/ met een houte swaerd in syn rechter/ en een
pot met swartsel in syn linckerhandt/ syn aensicht met swartsel vermonte/
heeft een krans om den hals van bloken/ ende ander scheepstupgh; alle die
nopt daer gepaffeert zijn/ moeten dooz hem knielen/ ende bp maeckt een
krups dooz haer voozhooft/ ende geest haer een stagh in de neck met syn houte
swaert/ ende daer na werden sp niet water begooten van andere die daer toe ge-
stelt zijn/ ende moeten noch doven dien een sles wijn of bzandewijn bp de groote
mast bzengen/ doch die niet en heeft is bp. het schip als het nopt daer is gepas-
seert/moet ook betalen. als dit alles gedaen is/ so haelt men het geen bp de mast
gebonde a word/ban wijn en bza ndewyn/en dat werd van bp de back omgedeelt.

De Hollanders werden ookt dooz die klippen gedoopt/ en ookt dooz de klip-
pen die Barlingos genaemt zijn/die dicht aen de Kust van Doz tugal leggen/op de
hoogte van negen en dartigh graden beertigh minuten noozder bzeedte; het zijn
seer periculeuse klippen/ want sp konnen bp nacht niet wel gezien wozen/ om
het hooge landt. De manier van doopen bp de Hollanders is heel anders
als van de Fransen; want als pemandt gedoopt wozdt/ soo moet bp deie
mael van de groote Fee in't water ballen/ als een misdadiger/ en soo sp
hem op het schip wat gunstigh zijn/ laten hem sfeepen tot achter het Schip/
't is een groote Eer dooz syn Hooghept noch eens te ballen/ of ter eeren
ban

Hollandse
Ceremo-
nien in
Zee,

Klippen
genaemt
Barlingos.

ZEE-ROOVER.

3

van de Capitepn; D'eerste die valt/ kriijgt een Canon schoot ter eeren/met het
wapen van de blagge/ die niet ballen willen/ zijn gehouden/ volgens hun wet-
ten/ twaelf stupbers te geben/ ende als't een Officier is/ soo moet yp een
halve Aijckasdaelder geben; zijnder eenige passagiers/ die moeten 300 beel
geben als't hen belieft; en als het schip daer nopt gepasseert is/ soo moet de
Schipper een Orhooft wijn geben/ of anders souden sp't Baljoen van
't Schip affagen/ sonder dat de Schipper of Capitepn eenige zierenste daer
van soude konnen macken; en alles wat daer af komt/ wozdt in handen
van de hoogh Bootsman gegeben/tot dat sp in een haven komen/dan wozd'er
wijn dooz gehooft/ ende aen't heele scheeps volch by de back omgedeelt. Aze-
mandt van hep de natten kan reeden geben waerom sp het selve doon/ als dat sp
seggen dat het een oudt gezupch is van Zee-lieden. Sommige seggen dat
hepser Karel de dijfde dit soo geodineert heeft/ miaer't en wozdt in zijne
Wer-boel niet gevonden. Dit heb ick hier so ter loops geschzeeven/ om dat't
te pas quam van de Ceremonien der Zee-lieden/ nu fullen wp onse vop agte
vozd'ren.

Doen wp't Ras gepasseert waren/ kregen wp een favorable windt/ tot de
Caep Finis Terre, alwaer wp een zeer swaere stoem kregen/ en raechten
van malkander; dese stoem duerde acht dagen; het was elendigh op ons
Schip te zien hoe de menschen wierden van stuurboozt aen backboozt dooz
de Zee gespoelt/ ende hadden de moedt niet om op te staen/ 300 zee-fieck
waren 3p; de Matzoosen moesten ove2 hun tzeeden om haer werch te dorn.
Daer na kregen wp bequaem weder/ en volghden onse cours/ soo dat wp
quamen onder de Circhel genaemt Tropicus Cancri: dit is een Circhel van
de Sterrelychers getmagineert/ de welcke is als een bepalingh van de Son
na't noozden/ ende lepdt op de hoogte van drie en twintigh graden en dar-
tigh minuten benoozden de Linie. Mp wierden daer wyder gedoopt op de
manier als ick boven verhaelt heb/ want de Franffe doopen altijd onder de
Linie en onder de Tropicus Cancri benoozden de Linie/ en onder de Tropicus
Capricorni bezupden de Linie: wp hadden een boozspoedige windt/ die ons
seer noodigh was/ alsoo wp gebzeck van water hadden/ werdende gerant-
soeneert op twee mutssjens daeghs. Mp kregen (omtrent de hoogfte van
de Barbados) een Engelsch Roninghs schip in't gesicht/ dat jacht op ons
hadt/ met vier en twintigh stucken; doen yp geen doozdeel en sagh/ liep
yp van ons af/ doch wp volghden hem/ en schooten op hem niet onse acht
ponders/ maer yp was beter bezeplt als wp/ waer dooz wp hem moesten
berlaten. Daer na hernamen wp onse hours/ ende kregen het Eplandt
Martenique in't gesicht; wp deeden al wat wp konden om op de keede van
St. Pieter te komen/ maer wierden dooz de sware stroom belet; daer na will-
den wp naez Guarde Lupe, maer dooz de stroom konden wp die ooch niet krij-
gen; soo setten wp ons naez het Eplandt Tortuga, alwaer wp gedestineert
waren. Mp zijn langhs de Rust van het Eplandt Punta Rica gepasseert/ het
welck een seer schoon ende vermakelijck Eplandt is/ bedecht met sclcone hoo-
men/ tot aen den top van de bergen. Daer na kregen wp het Epland Espanio-
la in't gesicht/van het welcke wp hier na een beschrijvinge fullen masken. Mp

A 2

zepl-

Opinie
van som-
ge, dat
Keyfer
Carel dese
Ceremo-
nien opg-
richt heeft

Swaere
form.
Ongemak
van onbe-
volck.

De Franse
doopen
onder de
linie ende
onder Tro-
picusCan-
cri ende
Capricot-
ni.
Gebreck
van water
in Zee.

Aenkomst
in de Ca-
ribische
Eylanden.

Don Americaenschen

4

Aenkomst
op het Ey-
landt Tor-
zuga.

zeplden langths de Knust / tot dat wapndelich aen het Eplandt Tortuga,
den sevenden Julp des selven saers quamen / sonder de gesfele Reps een man
berlooren te hebben; de goederen van de Compagnie wierden daer gelost/ende
het schip wierdt naer Cal de Sac gestiezt/ om aldaer de passagiers te hzengen
die daer wesen moesten.

II. HOOFT-STUCK.

Beschrijvingh van het Eylandt Tortuga. Deselfs gewas en vruchten.
Hoe de Franfen daer gekomen zijn. Tweemael door de Spanjaerden
weder uytgedreven, ende hoe de Reys-beschrijver aldaer dtie mael
is verkocht geweest.

Beschrij-
vinge van
Tortuga,

H
Et Eplandt Tortuga lecht aen de Noordt-zijde van het groote en ver-
maerde Eplandt Espaniola, omtrent twee mijlen van 't vaste Landt /
op de hoogte van twinrigh gzaden / dertigh minuten / Noozdez bzeet-
te/ ende heeft omtrent festien mijlen in de rondte. 't Heeft de naem van
Tortuga gekreegen / om dat het de gedaente van een Schildtpad heeft / die de
Spanjaerden Tortuga noemen. Het is seer klipachtigh / en evenwel bedeckt
met groote Boomen / die op de klippen wassen / sonder dat men eenige aerde
sien kan; want de woztelen van de Boomen leggen op de klippen bloot. De
Noordtzigde is onbewoont / en seer ongemackelijck / dooz dien dat 'er
geen Haven noch Stranden zijn / als eenige plaetsen tusschen de klippen; soo
dat de Zupdzijde alleen bewoont is / en heeft maer een Haven / daer de Sche-
pen aen konnen komen. Het geen dat bewoont is / is in quartieren verdeelt/
en wozen aldus genaemt; la Baffe Terra is het booznaemste / van wegen de
Haben / het Dozp is genaemt Cayone, een plaets daer de booznaemste Plan-
ters zijn. Lemiplantage is noch nienm/ en seer huchtbaer in Tabach; als
mede la Ringot: desse plaetsen leggen aen het Westepnde van het selbe Eplandt.
La Montagne zijn d'eerste Plantagien / die op het Eplandt Tortuga gemaerkt
werden. De Haven is redelijck goet / en bezijt van een Rif; daer zijn twee
gaten om in te zeplen. Daez konnen Schepen met 70 Stucken in leggen / en
is een seer schoone santgondt.

Haven,

Plaetsen
die be-
woont
zijn.

Van Hou-
ten en
Medicina-
le Kruy-
den, die
op Tortu-
ga wassen.

Wat de Gewassen van het Eplandt Tortuga aengaet / daer gzoep deel
schoon Hout / als Sackerdaenen / Stockvis-hout / Sandel / roodt / wit en
geel. Het geel Sandel-hout wozdt by d'Inwoonderen Bois de Chandel-
le genoemt / dat is Haers-hout te leggen / om dat het soo licht brandt als
een kaers / ende dient haer om toozt sen van te maken / waer mede sp's nachts
gaen vissen. Daer wasst ooch het Lignum Sanctum, het welck in dese Lan-
den Pock-hout genoemt wozdt. De Boomen / die de Gom. Elemni dzaegen/
wassen daer bp menighte; van gelijchen de Radix China, maer is soo goet
niet als d'Oost-Indische / is heel wit en sacht / soo dat de wilde Swijnen/
niet anders vinden om te eten als desen Radix China. Men vint daer ooch het
Krupdt/

ZEE-ROOVER.

J

Krupdt / Aloë genaemt / en veel meer andere Medicinale Krupden en Hout-
gewas ; en ooch seer bequaem Hout om Schepen en Hupsen van te bouwen.
Men vindt hier allerlep Druchten/ gelijk men in de Caribes Eplanden vind/
als Magniot, Patates, Igniamos, Water - Meloenen, Spaensche Meloe-
nen, Goyaves, Banannes, Bacovens, Paquaies, Carols, Mamains,
Ananas, Acajous Appelen, en menigte andere Druchten / die icht (om
den Lezer niet moeselych te vallen) nu niet noemen sal. Daer wassen ooch
menigte van Palmitte Boomen/ om Wijn van te maecken/ en met de Bla-
deren werden de Hupsen gedeekt.

Vruchtens

Daer zijn veel wilde Swijnen / maer het jagen met Honden wozdt bez-
booden / om dat men deselbe niet uptroegen sal/ upt oozsaecht het Eplandt soo
kleypn is: en soo de Dpandt quam / men soude sich in't Bosch konnen retiree-
ren/ en leven van de jacht: nochtans is daer seer qualijck te jagen/ om de
klippen/die altemet bedeckt zijn van klepne Vosschagien; en men balt daer in/
eer men het gewaer wozdt: op soo een manier zynder verschepde persoonen
dermist. Men heeft ooch veel geraemte gebonden/ maer ebenwel en kon
men niet oozdeelen/of sp onlangs gekozen waren/of niet. De wilde Dupven
komen daer in sekere tyjt van 't jaer met sulcken groote menigte/ dat d'In-
woonders daer van konnen leven/ sonder ander blzesch te gebzupken; maer
als die tydt verloopen is/ soo en zijn sp niet meer goet/ om gegeten te woz-
den; wozden dan mager/ en bitter/ ter oozsaecht van zeecher zaet/ dat
sp eten/ het welch seer bitter is. Aen de Zee-kant vindt men groote menigh-
te van Zee- en Landt-krabben/ die seer groot zijn/ en goet om te eten. De
Slaben en Dienaers eten die dickwils/ en zijn goet van finaeck/ maer seer
schadelijck aen het gesieht; want dooz het dickmaels eten daer van krijgt
men dupselinge/ dat men altemets een quartier uurs is/ sonder te konnen
sten.

Wilde
Swijnen.

Groote
menigte
van wilde
Duyven.

Krabben,
verwac-
ken het
gesicht.

De Franse eentige Colonien op het Eplant St. Christoffel geplant hebbende/
en daer redelijk sterk zijnde/ hebben eentige Vaertupgen uptgerust/ en West-
waert aen gestuurt/ om tets te ontdeken/ soo dat sp de kust van het Eplandt
Espagniola aengedaen hebben. Aidaer aen Landt gekoomen zijnde/ hebben
sp het selbe seer dzuchtbaer gebonden/ en ver meniglvuldicht van alderhande
wildt Gedierte/ als wilde Stieren, Koeyen, Swijnen en Paerden; maer
fende dat sp daer geen pfofyt mee souden konnen doen/ sonder eentige schupl-
plants te hebben/ (om dat het Eplandt Espagniola wel belwoont is van de
Spaense Marie) soo vonden sp goet het Eplandt Tortuga in te nemen/ het
geen sp deden/ versagende tien of twaelf Spanjaerden/ die daer op waren/
en bleven daer omtrent een half jaer/ sonder dat iemandt haer mobeer-
den; sp doeren over met haer Canoos na het groote Landt/ en begonnen
op het Eplandt Tortuga Plantagies te maecken/ en ontbooden noch meer
Dolck van boven. Ondertusschen de Spanjaerden dit niet wel aensien kon-
nende/ rusten eentige Vaertupgen upt/ en quamen om Tortuga weder in te ne-
men/ het geen haer wel gelucht is; want soo dza sp van de Franssen gesien
wierden/ bluchten sp met haer Goedt in't Bosch/ en voeren 's nachts met
haer Canoos na 't baste Landt; en hadden het hoozdeel/ dat sp niet belem-
mert

De Fran-
se rusten
eenige
Vaertuy-
gen uyt,
om West-
waett aen
te gaaen
ontdec-
ken.

Komen
aen het
Eylandt
Elpagno-
la.

Nemen
Tortuga
in.

A 3

mert

6

Den Amerikaenschen

mert waren met Vouwen en Kinderen / soo dat een ieder boschmaert in liep/
om de kost te soecken / en ook haer mackers te wacrschouwen / om
geen tydt aen de Spanjaerden te geven / op Tortuga eenige Foztification te
maecken. De Spanjaerden voeren mee over / en meenden haer te verdrij-
ven / en van honger te doen sterben / gelijck sp de Indiamen gedaen hadden /
maer het wilde haer niet wel gelucken ; want de Franisse waren wel vooysien
van Krupt / Loot / en goede Vuur-roers. Sp namen de gelegenthepdt op
een tydt waer / wanneer de Spanjaerden meest na 't groote Landt gebaren
waren / met hun geweer / en veel volck / om de Franssen te soecken / soo
keerden de deselbe met haer Canoos weder nae Tortuga, en verjoegen alle de
Spanjaerden / die daer noch waren / beletten de andere weder te komen / en
bleven mee ster van het Eplandt.

De Franse
hernen men
het Eylant
Tortuga.

De Franisse weder meester van het Eplandt zijnde / ontbooden secours van
boven / en berschichten aen de Gouberneur of Generael van St. Chriftoffel, dat
het haer geliefde een Gouberneur te senden / om het volck beter onder gehooz-
saemhepdt te brngen / en aldaer een Colonne te planten. Den Generael / die
sulcks wel aenstondt / gaf terstondt oздze aen een Schip / het welch op de Ree-
de lagh / om het selbe klaer te maecken / en sondt tot Gouberneur van Tortu-
tuga, Monsr. le Vafleur, met veel Dolck / en alderhande noodige behoefsten.
Dese Gouberneur aldaer gehoomen zijnde / liet een Sterchte op werpen op
een klip / die de Haven kond behzijden vooz Spandtlycke Scheepen. Dit
Fozt is ongenahelijck / als ban een zijde / noch en konnen niet meer / als twee
persoonen nebens malkanderen in gaen. In 't midden van het selbe is een
hollighepdt in de klip / dat tot een Ammonitie-hups dient : endaer boven een
bequame gelegenthepdt / om een Batterpe te maecken. De Gouberneur
liet op het Fozt een Hups bouwen / en plantte daer twee Metale Stucken op/
en gebزuplichte een ladder / om op te klimmen / welcke ladder konde opgehaelt.
wozden. In het Fozt komt een spzupt soet water / dat bequaem is om dup-
sent menschen dagelijcks te boeden / en kan niet afgesneeden wozen ; want
het komt upt de klippen. Krontom het Fozt zijn Plantagies / die seer vruichtbaer
zijn in Taback en andere Druchten. Doen de Franisse aldaer hun Colonne
geplant hadden / en redelijck sterck wierden / begon Eich syn hepl te soecken ;
eenige voeren over nae 't groote Landt / om te gaen jagen / om Hupden te be-
hoomen; andere / die niet geneegen waren om sulcks te doen / begaven haer
op de roof / en gingen op de Spaensse kusten kapen / gelijck sp noch heeden
doen ; de oberige / die wijben hadden / bleven op het Eplandt / sommigen
maeckten Plantagies / en plantren Taback; andere gingen tappen / soo dat
ieder een gelegenthepdt vondt om sich t'ouderhouden.

Ontbie-
den een
Gouver-
neur, om
een Colo-
nie te
planten.

De Gou-
verneur
van Tor-
tuga
bouwt een
Fort.

De Spanjaerden en konden dat wezck met geen goede oogen aensfien / ooz-
veelende dat de Franssen daer soo machtigf soude wozden / dat sp op het laatste
haer upt het groote Eplandt souden doen berhupsen ; namen de gelegenthepdt
waer / wanneer veel Franisse in Zee / en eentige op de jacht waren. Sp ru-
sten dan hunne Canoos toe / en landden hooz de tweede mael op Tortuga, met
gelegenthepdt van eenige Franisse gebangens / die sp by heu hadden ; de Span-
jaerden waren 800 man sterck. De Franssen en konden hun het landen niet
belet-

Nieuwe
aensflagh
der Span-
jaerden op
Tortuga.

ZEE-ROOVER.

7

beletten / begaven hun derhalven in het Fozt. Den Gouberneur liet al de
boornen omtrent het Fozt af happen / om den Vpandt beter te komen sien;
de Spanjaerden siende dat 'er geen kans was / sonder Geschut het selv e te
dwingen / raet slaegden hoe sp het besit fouden aenleggen. Sp sagen dat al-
leen de hooge boornen / die het Fozt bedeckten / afgekapt waren / en dat het
selve van den Bergh kon beschooten woorden / maeckten een wegh / om het
Geschut op deselve te bezengen. Dese Bergh is tamelijk hoog / en kan/
als men daer boven op is / het geheele Cplandt ronbt sien ; hp is black / en
rontom gesoomt met klippen / soo dat het ongenaaktelijk is om op te kon-
nen komen / als dooz een wegh / die de Spanjaerden gemaekt hebben / ge-
lijck ick bezvolgens verhalen sal.

Onvoor-
sichtig-
heyt der
Francke.

De Spanjaerden hadden by haer veel Staven / en Arbepdts-lieden / als
Mattates, of Half- slach en Indianen / dese lieten sp arbepden / om een
wegh dooz de klippen te maken / en Geschut op den Bergh te kzyjen / om een
Baterpe te planten / om het Fozt te beschieten / daer de Franssen in waren / en
haez tot overgeven te dwingen. Terwijl de Spanjaerden hier mee besig wa-
ren / kzygen de Franssen nuddel / om haer mackers te waerschouwen / en tot
hulp te komen / gelijck geschiede. De Jagers / met die geene / die haer op de
kaep begeben / vervoegdhen sich te samen / en bp nacht op Tortuga gelandt
hebbende / kzygen middel om van de noozdtzijde op den Bergh te klimmen /
dewijl sp daer wel bedzeeven waren. De Spanjaerden hadden met groote
moepte twee Stucken Geschuuts op den Bergh gekzeegen / om des anderen
daeghs op het Fozt te cannonneeren / en wisten van de homste der Franssen
niet; maer des mozgens / wanneer de Spanjaerden besigh waren / om hun
Geschut in oздze te stellen / quamen de Franssen van achteren / en deeden het
meesie deel der Spanjaerden van boven neder in de steplte spzingen / daer sp
hals en beenen bezaken / soo dat daez niet een is van te recht gekoomen ; d'overige
floegen sp doodt / sonder quartier te geben. De andere Spanjaerden / die
beneeden waren / en het geschzeeuw hoozde / oozdeelden dat het boven op den
Bergh niet wel geschapen stondt / gingen nae de Zeekant / en voeren ter-
skondt over / want hooptig zijnde van oopt Tortuga te bemachtigen.

Krijgen
byklandt
van hun
mackers.

De Spanjaerden geslagen.

De Gouberneurs van het Cplandt Tortuga hebben altijdt als Epgenaers
geweest van het Cplandt / tot het Jaer festien hondert vier en tsestigh/ wan-
neer de Fransse West-Indische Compagnie het in besit heeft genoomen / en
aldaer Monst. Ogeron, als Gouberneur / op gestelt / en hebben hun Co-
tonie geplant / met haer Becommitteerde en Dienaers/ in meeninge om
met de Spanjaerden eenige negotie te drijven / gelijck de Hollanders in Cu-
raffouw doen / doch sulchs is niet geluicht; sp wilden met vzeemde Natien
handelen / maer konden sulchs met hun epgen niet doen; want doen de Com-
pagnie sijn begin nam / pder een / soo wel Vapers / Jagers als Planters /
kochten van de Compagnie / die alles op czeedit gaf / maer wanneer het tot be-
taling quam / wierdt niemandt gebonden / soo dat de Compagnie is genoot-
saeckt geweest / haer Bevelhebbers t'ombieden / en gaven last aen de selv en/
alles te verkoopen / het geen sp konden / en soo zijn sp daer upt gescheyden.
Alle Dienaers van de Compagnie wierden verkocht / eenige dooz twintigh/


en

De Francke
Compa-
gnie han-
delt in
menschen-
vlees.

ZEE-ROOVERS.

9

Punta de Espada; de Stadt is vontom beuurt / ende heest een sterck Ca-
steel / 't welck de haven bezijdt. Daer is een schoone haven/ maer in mee-
nigh ten van Scheepen konnen leggen / zynde bezijdt vooz alle winden/
behalven een zuydelyrke; vontom de Stadt zijn seer schoone plantagien /
daer alderhande bruchten wassen / na d'aerdt van 't landt. De Gouber-
neur van het Eplandt / die sp President noemen / onthoudt sich aldaer/
upt dese plaets werden alle de Landsteeden ende dozjen geboedt; want
de Spanjaerden handelen in geen andere Zee-haven als daer; de meeste
part van 't volck die daer woonen / zijn meest kooplieden en winckeliers.
De Stadt St. Jago Cavallaro, is St. Jacob de Ridder toege-eygent / en na zijn
naem genoemt. 't Is in 't landt gelegen/open sonder muuren / en leydt om-
trent op de hoogfte van negentien graden noorder zeedte; de lieden die
daer woonen / zijn meest jagers en planters; het is tot dien epnde wel ge-
leegen/ en heest rondtom schoone weyden/ daer seer veel wild ende tam Bee
haer onthoud/ soo dat die plaets seer schoone hupden uptlevert. Aen de zupd-
zyde van de Stadt St. Jago, is een schoon Dozyp / genaemt el Cotui, of
Nueftra Senora de alta gracia, dat is/ onse Lieve vzouw van hoozen zeegen:
omtrent dit Dozyp zijn schoone landsdouwen/ alwaerheel Cacao, of Choco-
late, Gengher/ Taback en Talck van daen komt. De Spanjaerden vae-
ten na het Eplandt (Savona genaemt) met haer Canoes om te vissen/
tude om Schildpatten te vangen/die op de strand aenkomen om haer eperen
te leggen. Op dit Epland is niets waerdigh om te beschzyven/ het is sand-
achtigh/ en geest veel pocken-hout; de Spanjaerden hebben hooeyen en
Stieren daer op gebzacht om te teelen; maer als de kapers daer guamen/
verdelgheden het alles. Aen de westzijde van de Stadt Santo Domingo,
leght noch een schoon Dozyp / genaemt El Pueblo de affo; die van dit Dozyp
gaen negotieeren op een ander Dozyp / het welck recht in't midden van het
Eplandt leght/ ende wozdt genaemt / San Juan de Goave, leght aen de
kant van een seer groote weyde / dat wel twintigh mylen groot is 't
rondte/en is vol wilde hooepen en Stieren. Op dit dozyp woonen anders green
menschen als hoe vilders/ of Jagers/ ende de meeste part zijn van gemengt
bloedt/ te weten / menschen/ die van Negers en van blanche geteelt zijn/
ende werden Mulatos genoemt; als die van Indianen/ en van witte men-
schen geteelt wozden Mestices genaemt; en wozden die van Negros en van Ju-
dianen komen / werden genaemt Alcatraces, ende meer ander slagh die
daer zijn / want de Spanjaerden zijn seer genegen tot de Swartinnen/
meer als tot hun eygen vzouwen: van dit dozyp komt een groote me-
nigh te van Hupden en Talck aldaer wozdt ook: anders niet ge-
maeckt / want het aerde en kan niet gebouwt wozden / dooz de groote
dzooghte die daer is. Dit is alles wat de Spanjaerden besitten op dit Cy-
landt van Cabo de Lobos, na St. Juan de Guave, tot de Caep van Samana,
in de noozd-zyde ende aen de zeekant van het oost-epnde/ genaemt Punta de
Espade tot Cabo de Lobos. De rest van het Eplandt wozdt beseten dooz de
Franse boschloopers en planters. Dit Eplandt is mede versien met seer
schoone havens / van Cabo de Lobos, tot Cabo del Tibron, het welche is het

Van de
Stadt St.
Tago Ca-
vallero.

De kapers
verderven
alles daer
fy komen.

Van de
dorpen
de wez-
waert van
de Stadt
Santo Do-
mingo
leggen.

Vermengt
bloedt,
geest ver-
scheyd
getachten
van men-
ichen.

west-

25

ZEE-ROOVERS.

II

men water in dzagen kan / maar en dueren niet langer als seyn of acht da-
gen. Dese boomen zijn seer hart / ende van binnen is seeker syeep die men
met een mes snyden kan / het hout is niet dicker als drie of vier dupin / en de
boomen zijn omtrent twee vadeem dick / ende over al meest even dick / dese
boomen vallen in platte Landen / in de bracke gezonden; men kan ookh van
dese boomen wijn maecchen op volgende manier. Als de boom afgekapt is/
omtrent drie of vier voeten van de woztel / soo wozt dan vier-kante Hollig-
hept gemaecht hoven in de struyck / daer sachtjeg met er tydt de wijn
koont indzuppen / ende wozt soo sterk dat men daer van dzoncken kan woz-
den.

Wijn
van Pal-
miste
boom

Dese Palmiste boomen wozden by de Franse genaemt Palmiste Frans.

Behalven dese Palmiste boomen/zijdaer noch vierderhande Palmisten/
ende wozden aldus genaemt Latanier, Palmiste epinu, Palmiste a vin, ende
Palmiste a chapelat, ou Palmist de montagne. Dese Palmist genaemt Latanier
en waft soo hoog niet als de Palmiste vin, ende hoe wel dat hy de selve gedaen-
te heeft / behalven de blaederen die de gedaente hebben van een waper / ende
zijn seven of acht voeten in 't ront / met punten ront om / omtrent van een
halve voet langh : dese boom werpt zijn zaedt als de andere boomen boo-
ven genoemt / maer is grooter en dicker / en dient mede tot voedtsel booz de
Wilden / de blaederen van dese boom wozden alleen gebzupckt / om hyup-
sen mede te decken. Dese boom waft selden in goede gronden / maer altijd
in santachtige ende klipachtige plaetsen.

Noch
vierder-
hande Pal-
misten.

De Palmiste Epinu wozdt soo genaemt / om dat hy van de woztel af tot
boven aen de bladeren vol dooznen is / die omtrent drie of vier dupmen langh
zijn : seeker natie van Indiaenen in het zupdelijcke dat van America, gebzu-
ken dese doozne / om haer Oozloghs gebangens te tozmenteren of te pynigen/
als op dese manier : sp maecken de gebangens waft aen een boom/ende neinen
desen doozne en maecken aan yder een poppetje van Catoen / gedoopt in olp
Palm / ende steken dat in 't blees van den patient / soo dicht / als de doozns
wassen aen de boomen / ende daer na steken sp daer de hzant in / ende soo de
Pattient singht / soo wozdt hy geacht als een genereus Soldaet / die zyne
bpanden te klepn acht om hem seer te doen / maer soo hy klaeght of kermt /
soo wozt hy geacht / als een flaeuwhertigh mensch. Dese historpe heb ick
van een Indiaen / die het selve dickwils aen zyne bpanden gedaen heeft ; het
is oock gesien van Christenen die bp haar gewoont hebben : doch om
ons verhael te vervolgen / sal ick seggen dat dese Palmist niet verscheelt /
in de hooghte van de Latanier, maar de blaederen zijn even als die van de
Palmiste Vrancks, behalven dat sp geen steelen en hebben als die andere; van
deselve Palmist wert oock goede wijn gemaeckt / op de manier als booven.
Dese Palmist werpt zijn zaet als d'andere / maer is een ander flagh van
zaet / het is ront / en soo dick als een dupt / van binnen heeft het een kozn
die seer hart is / ende soo goet van smaeck als een Spaense noot. Dese boom
vindt men aen de Zee-kant op laege gronden. De Palmiste a vyn, wozdt
soo genaemt / om dat hy wijn in groote meenighte geeft / en waft niet hooger
dan veertigh of vijftigh voeten / ende is van een wonderlijcke groepsel / want

Groote
wreetheyd
van Indi-
aenen aen
haer Vy-
anden.

Palmiste
a vijn.

25

onder

12

De Amerikaensche

onder dicht aen de woztel / tot omtrent de helst of meer van de hoogte / is
hy met dicker als drie of vier spannen / ende boven de helst / of de twee der-
den van de hoogten / is hy soo dick als een orfjaast / en dese dickte is vol
van seecker svecne / als in de strupck van een hool / maer seer vol sap / dat
lieklijck van smaeck is / ende wanneer dat gegest heeft / is het soo sterck als
wijn / het sap woordt aldus uytgeparst / als de boom afgekapt is / 't geen
mackelyck geschiet / want men kan hem happen met een groot mes dat
Machete genoemt woordt: en is van gedaente als een paSTEP-backers mes.
Als de boom dan afgekapt is / soo maeckt men een vierkante openingh /
in 't midden van de dickte (die ton genoemt woordt) en men stampt het in tot
dat het heel sacht is geworden / en dan parst men het sap met de handen daer
upt / men bindt aen de boom alle gereetschap daer toe van nooden / want
men supvert het sap dooz de blaederen / ende van d'onderste van de blaed-
ren maeckt men baeten om de wijn in te doen/en ook om mede te dzymen; dese
boom dzaeght zijn vzucht even als d'andere Palmiste boomen, maer van een
ander fatsoen / en van kouleur en dickte als Carssen / en is ook goedt om
te eeten / maer veroozsaeckt een seere keel / de selve boom wasf op hooge ende
klippachtige bergen.

Palmiste a
chapelet.

De Palmiste boomen / Palmiste a chapelet genaemt / om dat de Spaen-
jaerden Hoose / Iwansen / ofte Pater-nosters van het zact maecken / dat
ban dese boom kount / dat klepne ende seer hard is; dese Palmiste wassen seer
hoogh en dun met wepnigh blaederen / op de toppen van de hooge bergen.

Op dit Eylandt woorden oock gevonden groote en hooghe boomen / die een vzucht dzaeght soo dick als een gemeenen IJdeloen (die hier in 't Landt wasf) ende heeft in 't midden een karn / soo dick als henne ep / en het vlees is van kouleur als een IJdeloen / en bupten graeuw / ende van smaeck als een Abzikoos / ende woordt oock van de Franse Abricos genaemt / de wilde zwijnen woorden seer bet van die vzuchtten te eeten.

Abel-
koosen
boomen.

Men bindt oock andere boomen / van gewas als een Peere-boom / die
seecker vzuchtten dzaegen / die Cayemiete genoemt woorden; dese vzucht is
van gedaente als groote swarte Pzupinen / als mede van die kouleur / en is
vol van sap als mellick / dat seer soet van smaek is / binnen in zijn vijf en som-
mige drie karnen / van grootte als turckse boonen / de wilden zwynen eten
die oock / maer ten woordt in alle plaetsen niet gevonden.

Vrucht
genoemt
Cayo-
miete.

Daer wassen oock groote boomen die een vzucht dzaeght die men Genipas,
noemt / dese boom wasf soo hoogh als een kriecke boom / en heeft zijn
blaederen op de selve manier / maer spzeptd zijne tacken seer vheedt upt /
de vzucht is van gedaente als een Slaeu-bol / maer omtrent soo dick als
twee bupsten / graeuw van kouleur / ende in 't midden vol klepne karnen /
met een vlies dat alleen de karnen in flupt / dit vliesken is seer scharp / son
dat wanneer de vzuchtten met het vlies gegeten woorden / veroozsaeckep
verstoythept in 't lijf ende groote pijn in de stael-gangh: als de vzucht omyn
is / ende dat het sap geparst woordt / werdt het soo swart als roet / men kan
daer oock mede schynben als op papie / maer in de tijsd van negen daegen

Van de
Genipas.

gaet

ZEE-ROOVERS.

13

gaet het upt/ en 't papier blijft of daer nفت op geschzeeven was geeweest / het hout van dese boom wozdt gebzupckt om te bouwen / alsoo het daft en schoon hout is / het sou goedt wesen om Schepen te timmeren / want het duurt wel in het water.

Daer zijn veel meer andere dzucht-boomen / daer van men de beschzijvingh in dersepe de Autheurenban vindt; daer zijn veel Ceder-boomen, / bp de Spaen- jaerden Cedros genoemt / en bp de Franse Acajou, dese boomen zijn seer be- quaem om Scheepen te timmeren / en Canos mede te maecken de. Canos zijn secker Vaertupgen van een boom gemaekt / sonder eenige inhouten als de Zit-bancken / en konnen zeplen tegens de beste Boot op Sloep die daer is / D'Indienen konnen dese Canos maken sonder eenige psere Instrumenten; als op dese maniere / hzanden de boomen bp de woztel af / en weeten het buur soodanigh te regeeren dat'et niet verder hzandt als sp het hebben willen / ende als de boom neder gevallen is / soo maecken sp een groot buur daer op / staen en daer vontom met water om te dempen / andere hebben steene bplen / ende schzapen het verbzandt hout af / ende weeten soo het fatsoen te geben aen haer Canos / en konnen met die Canoos twintigh / tachentigh ja hondert mijlen toe Zee- waert in roepen. Men vindt daer groote menighten van andere boomen / soo dzucht-boomen als die bequaem zijn tot het bouwen van Hupsen en Schepen/ als Mapou boom Acoma, Erck-boom / Brifillet, of stockbis houdt / Manci- nille-boom, de boom die de Gom. Elem dzaegt met seer groote quantitept van pocken houdt / ende meer andere medictinale boomen / als Lignum-aloes de drie fantale houten / Caflia Ligna, als mede de Radix Chinæ, maer soo goedt niet als die upt Oost-Indien komt / de Rookou soude daer oock wel wassen.

De Mapou is een boom die geweldigh dick groept / ende wozdt mede ge- dzupckt om Canoos van te maecken / maer is soo goedt niet als de Acajou of lader-boom / want dit hout is seer boos ende wozdt in kozten tydt / waer van het water dat daer in dzinght.

Het houd Acoma genoemt is een seer swaer hout / en van houleur gelijk Palm- houdt / dat hier in 't Landt gebzupckt wozdt / en is seer dienstigh tot het timmeren / ende om wieken tot supcker Moolens te maecken / om dat het seer hardt is.

D'epche-boom wozdt wepnigh gebzupckt als tot het timmeren / aen hup sen/ maer het soude seer dienstigh wesen om Scheepen te timmeren: want dit hout is seer durabel in het water / ende wat meer is / is de Zee-wozmen niet onder- wozpen / gelijck als andere houten.

Het Brifillet-hout is hier genoegh bekeut / ende wozdt genoemt stockbis houdt / het is seer bequaem / en wozd oock veel gebzupckt tot het verwen: dit was daer in groote quantitept aen de Zuydt-kant van het Eplandt / in een plaets genaemt Jackmel, ende noch in een ander plaets genaemt Jaquine, dese twee plaetsen zijn bequaem om groote Scheepen te komen.

De Mancinille-boom, was aen de Zee-kant / soo dat de tacken hangen op het water / dzaeght een dzucht die even gelijck is van ranck als de Reynette appefen dese dzucht is seer vergiftigh / soo dzae als pmandt daer han gege- ten heeft / die wozdt hzandigh / dozftigh / verandert van houleur / ende

Van de Canos

d'Indien- nenkoan- nen Vaer- ruygen maecken fonder y- fere In- frumen- ten,

Medici- nalle en verw- hout- ten.

Van de Mapou.

Van Acoma.

Van Eyc- ke-boom.

Brifillet.

Manci- nille- boom ver- giftigh.

wozdt

B 3

14.

De Americaensche

wózdt kranckšinnigh / en daer nae ſterſt hp: wat meer is / de visschen die van
dese vzucht eeten / zijn vergiſtigh: dese boom geeft een ſap als melck die upt
de Dyge-boomen komt / ende als ſemandt die aen raeckt / hoomen daer boozt
blaeren op / als of het gehzandt was / en veroozſaeckt een groote pijn;
het is mp gebeurt dat ick een tackje van dese boom nam / om de Moschieten
ban mijn aengesicht af te ſaegen / ende mijn aengesicht waer's anderendaegths
seer ontſteekhen/ende vol blaeren/ick was drie dagen ſonder te honnen sien. Daer
waffen oock aen de ſtrandt ſeeckere boomen die een vzucht diaeght als Pzup-
men van Damaſt, ende hebben mede een ſteen als die Pzupmen/daer zijn twee-
derhande witte en ſwarte / de wilde zwijnen hoomen aen de ſtrandt als dese
boomen haer vzuchtten geben / en eeten die / en woorden seer bet daer van; dese
boomen waffen in het ſant en ſpdepden haere tacken op het ſelbe / en zijn niet
hooger van gewas als Kreupel-bosch / dat op de Dupnen hier te Lande
waſt: dese boomen woorden van de Spaenjaerden Icacos genaemt: daer zijn
andere Vzucht-boomen genaemt Abelkoofe-boomen / die haer vzucht geben
als d'Icacos boomen niet meer geben; dese vzuchtten woorden niet veel gesoght
ban de wilde zwijnen: dese ſoozt van boomen zijn heel hoogh en dick / de blaе-
deren zijn als de blaederen ban een Peer-boom / de vzuchtten zijn soo groot als
een Meloen, met een ſteen in 't midden omtrent soo groot als een ep/ het blees
ts geel / en omtrent soo hardt als ban een Meloen, met een lieſſelijke reuck en
ſmaeck / de Franſe Kockilders eeten dese vzucht tot bleesch / in plaets van
bzoode.

Abelkoos
boomen.

Ma dat wp een kozte beschypvinge gegeben hebben van de Women en Vzucht
ten die op het Eplandt Espaniola waffen / ſullen wp oock hier ſpzeeten van
d'ongedierten die daer op zijn / hoe wel dat'er geen ſenpnige gedierten / op
het gantsche Epland gebonden woord: doch zijn hier dzlederhande muggen die
de menſche ſodanig plagen / dat men het qualijk harden kan / uptgeſondert dooz
de nieuwe aenhoimelingen: de eerste ſagh van muggen zijn soo groot als de
muggen die wp hier te Lande / bp soomor dagh hebben / en komen op het lijf
ende ſupgen het bloet tot dat sp vol zijn / en dat sp niet meer vliegen honnen /
foo dat men in die plaetsen daer sp soo abondant zijn / genootsaeckt is een tackjen
ban een boom te neinen / en geduurigh mede te ſpeelen als een Hoe mer haer
ſtart om de vliegen te iagen / de tijd dat sp de menſchen meest plagen is ſnoz-
gens ende sabonts / en het geen dat het meest verdziet / is / dat sp een geraes aen de
ooren maecken dat men niet duuren kan; dese muggen werden van de Spanjaer-
den Masquitos genaemt / ende van de France Maringuins. De tweede ſagh
ban muggen / is een ſeecker ſpecie die niet grooter zijn als ſant / en geben geen
gelupt / foo dat sp noch ſimmer zijn als de Musquitos, want sp konnen dooz het
Linne kruppen / de Jagers die in 't Bosch zijn ſmeeren haer aengesicht met
verkens reuſel / om haer te bezpden ban dit verdzietig goet / des abonts bezan-
den sp Coeback in hare Centen/of anders en ſouden sp niet kunnen ruſten/ haer
tijdt is ſnozgens ende sabonts / en de geheele nacht / maer bp dagh is men
daer bezp ban / als het maer een wepnigh waept; want de minſte koelte bezijſte
wegh. De derde ſagh van Musquitos, zijn ban gedaente als een mostert zaet/
ende zijn root / sp ſteken niet/ maer bijten een ſtuck van de hupt af / foo dat'er
ten

Van
Musculo,

Tweede
flagh van
Masqui-
tos.

ZEE-ROOVERS.

15

een roosje blijft ter plaets daer sp gebeten hebben / het aengesicht swelt soodanig daer van / dat een persoon heel mismaeckt daer dooz woordt / die dueren de gantsche dagh / van het opgaen tot het ondergaen der Zon / maer men is de gantse nacht daer vyp van / dese werden bp de Spanjaerden Calarodes genaemt ende bp de Franse Rogados. Daer is noch seher ongedierte / van coupleur en gebaente als een Kever Worm, behalveu dat sp wat kloecker ende wat langer zijn / die hebben twee stippeltjes aen het hooft / die bp nacht licht genen / dat wanneer sp met hun drie of vieren bp maikanderen zijn in een Boom/ niemant anders soude konnen oozdeelen of het was een buur. Ach heb' er drie gehadt in een Cent / ende icht honde mackelijck / dooz het licht dat sp van hun gaben / in een boeck leesen / icht heb van dese vliegen willen in Europa bzengen/ maer sp zijn in de kou gestozben / ende soo dza sp doot zijn of geparst woorden/ verdwijnt het licht terstondt / dit ongedierte woordt bp de Spanjaerden genaemt Moscas de Fulgo, daar zijn oock beel van die vliegen die men noemt krekels / als er pmandt doozbp passeert schzeeuwen sp tot dat sp bozsten. Daer zijn oock beelderhande kruppende dieren als Slangen / maer niet benpnigh / die doen alleen schaden aen de Hoenders / Dupben ende andere Dogelen / die sp begaent konnen / andere zijn oock seer dienstigh om een hups van rotten en mupsen te supberen / ende sp zijn soo snoot dat sp piepen als een rot die genepen woordt / om de rotten des te beter te konnen locken / sp en knauwen geen pittren / maer supgen het bloedt eerst van alle gedierten / ende daer na swelgen sp 't geheele lichaem op / ende het blijft soo langh in haar lijs tot het heel verrot is. Daer is noch een ander flagh van kruppende gedierten / die vliegebangers genoemt woorden / die leben van de vliegen die sp bangen / en doen geen anered quaedt / daer zijn beel aerdse Schillepaden die seer goedt zijn om t'eeten / en onthouden haer in poelen en waterachtige plaetsen / daer zijn oock seer beel Rupsen in de tijd van de Taback / ende wanneer sp in een acher Taback komen / kan die naderhand qualich schoon gemaeckt woorden / men is somtijts gedwongen alle de Taback af te snijben / ende weg te wezpen / zijn groen ende soo dick als een vinger. Daar zijn oock Spinne-koppen die seer afgrijfelyck zijn / het lijs is soo groot als een ep / ende haer pooten zijn soo groot als de pooten van een klepne Krabbe en zijn over al rupgh / sp hebben vier tanden die swart zijn / en soo groot als de tanden van een klepn konijn / en bijten seer sel / maer ebenwel niet benpnigh / sp onthouden haer in de dachen van de Hupsen ; en in't riet langhs de wateren/ daer zijn mede duysent bienen, diemen in 't Latijn Scholopendria noemt / als mede Schorpioenen, maer sonder benpn / want als peinant van een Schoppon gebeten woord / behoeft men daer geen raet toe te doen / het swelt in het eerst / ende daer na bergaet het van selver / soo dat op dit gantsche Eplandt geen dier is / dat dooz benijn schadelijck aen de menschlik wesen. Terwijl dat wp hier besigh zijn om van d'ongedierte te spzeecken / fullen wp hier oock spzeecken van de Cayaman dat een flagh van Crocodillen is / die zijn op dit Eplandt bygcoote menighte / en van een wonderlijcke langhte en dichte / men heeft er gebonden van ses en t'seventigh woeten lang / ende twaelf woeten dick / dese dieren gebzupken eene wonderlijcke looshept om haer hooft te foecken / sp liggen end zpben op het water / in de monden van de Ribieren / als het een verrotte boom is/

dis

Ongedierte van Kever Wormen.

Van Krekels

Van Slange

Vliegevangers.

Van Ripse.

Monstreuße Spinnen.

Duyfsent bienen. Schorpioenen.

Loosheyd van de. Kayamanen.

16

De Americaensche

die op het water drijft / en houden haer meest aen de kant van 't water / ende als 'er een wildt zwyn of een wilde koe komt om te drincken / die weten sp' te batten / en halen de selve in de grondt / en doen haer verdzincken / en om meer kracht daer toe te hebben / swelgen sp' hondert pond of twee steenen in; want sp' zyn soo licht dat sp' anders de grondt niet soude kunnen krygen / ende wan- neer sp' een dier in de grondt gehaelt hebben / laten sp' het drie of vier dagen leggen eer dat sp' het selve eeten / want sp' kunnen daer niet in bijten of het moet half vergaen zijn / als de Cockilders / hupden hebben te droogen op het belt / omtrent eenige wateren daer de ongedierte haer onthouden / soo ko- men sp' en sleyen de hupden in 't water na de grond/en leggen steenen daer op / ende laten die soo langh leggen tot dat'er het haar af is / dit heb ick selver gesien: hier sal ick eenige aenmerkinge schijven die ick op de Cayaman gedaen heb/eenige der Schyzbers zyn die daer opt van gestzeven hebben/ick en weet niet dat die sulke ervarenthept daer van gehad hebben als ick. Een loswaer- dige persoon heeft mp verhaelt/dat hy eens in een revier geveest was om zijn Tent te wassen/en daer quam een Cayaman naer hem toe/die na de Tent bat- te ende haelde de selve na de grond/ dese persoon die nieuwsgierig was om te sien wat dit dier doen wilde / liet de Tent volgen tot het ent toe / maeckte sich gereet om de Tent te volgen / nam derhalven een scharp mes in sijn mont / ende hielt de Tent soo vast als hy konde / konde het niet hou- den / soo dat de Cayaman hem mede in de grondt haelden / ende verlatende aldaer de Tent/ toen taste hy de Man aen / en trapten hem met de poa- ten/ om hem te doen verdzincken / het was een heldere grondt / soo dat de man sien konde al wat de Cayaman deed / en doe hy niet langer onder water harden kon / stack hy de Cayaman met het mes onder in zyn buyck/dat hy hem terstont verliet en van de wont stierf / dese persoon haelden hem op / en- de vont in sijn buyck wel meer als hondert pont steenen/allegaer kilene ster- nen omtrent soo dick als een buyst / dese dieren konnen haer niet verbergen / want al kan men haer niet sien / men kan haer rupcken / alsoo sp' seer sterck naer muscus rupcken / sp' hebben klieven tusschen vel en vlees die gemusqueert zyn / twee daer ban zyn aen de keel / twee onder de voorste pooten / en twee tusschen d'achterste pooten; de Jagers bewaren de klieven om in Eu- rova te bziegen en te verhandelen.

De Caymannen woorden upt epren grteelt/sp leggen eens 's jaers omtrent de maendt van Nap / en leggen haer epren in 't zandt aen de strand/en det- kense weder toe met hare pooten/en bzoepen soo in het zandt upt. Haer epren zyn van gedaente als Ganse epren / de schil / die rondom is/ is ongelijck / sp' zyn van binnen met een doorn / ende wit als Dogels epren/ ende zyn goedt van smaeck: ick heb daer dickwils twee drie dagen het leven by moe- ten houden : als d'eperen van de Cayman gebzoept zyn / komen de Jon- ge daer upt kruypen als jonge kieckens / ende gaen stracks in het water / ende blyven boven dzyven d'eerste negen dagen; en de moeder/ om haer te bezrijden dat sp' niet gepicht worden van de vogels die sich daer omtrent houden / swelgen de selve op/ en gaen hy daegh / als het mopy weder is/ op het sant in de zon leggen/ dan loopen de jongen upt/ ende kruypen en syeelen

Seecker
aflie van
een Caya-
man.

Caymans
ruycken
naer Mus-
cus.

Cayaman
teelen uyt
eyren,

ZEE-ROOVERS.

17

speelen rondbom; maer als 'er iemandt komt/ soo kruppen sp weder in haert moeders llyf. Dit heb iek selber gezien/ dat een Cayman op het zant in de Son by eenribier lagh/ en soo als ik van d'ander kant hem met een steen goopde/ soo sagh iek alle de Jongen weder in sijn bupck kruppen. Dese Cayamannen, daer wp hier van gespoken hebben/ werden in't gemeen/Krokodilen genaemt.

V. HOOFT-STUCK.

Van alderhande Gedierten dat op het Eyland Espagniola gevonden word, als oock menigerley foorten van Vogelen, en van de Franse Boekamers, en Planters aldaer.

D
It Eplandt heeft haere bequaemhepdt niet alleen in de menigste van druchten/ die daer in't wildt groepen/ en in de goethept van de gront/ bequaam tot allerlep gemas dat men daer op zapen/ of planten wil; maer ookz dooz de menigte van vierboetige dieren/ als paerden/ wilde zwijnen/ wilde stieren ende hoo-beesten/ die bequaem zijn om de menschen te boeden/ ende het Landt te helpen bouwen; men bindt daer ook groote menigte van wilde honden/ die het wild heel verdelgen/ want soo haest als een hoo/ of een Merry gewozpen heeft/ eten de honden de jongen op/ ten zp dat'er geen hulp ontrent is. Zp loopen met troppen van bysttigh of festtigh te gelijcht/ ende derben een trop wilde zwijnen aendoen/ ende schepen niet upt dooz dat zp twee of dzie daer van doot gebeten hebben. Een Boekanier heeft mp eene wonderlije geschiedenisse van wegen de wilde honden laten zien/ en bp aldten de selbe mp verhaalt was geweest/ ick en soude het niet hebben konnen gelooben.

Wild
honden.

Op een seecker dagh dat ik met die man ter Aacht gegaen was/ hoozde wp een partpe wilde honden die een wildt Zwijn beset hadden/ wp lieten onse honden bp een lnecht die wp hadden in bewaring/en gingen elk met een roer op onse schouders daer na toe/ en omtrent de plaets gekomen zijnde/ klommen wp elck op een boom/ soo dat wp die wilde honden honden zien/die het wildt Zwijn beset hadden/ tegens een boom aen/ ende stonden rontom te blassen/ doch dooz-sten 't evenwel niet aendoen/ 't wildt Zwijn stondt op zijn achterste pooten te-gens de boom/ ende als een hondt hem aendeet/ en hp hem met zijn flagh-tanden begaen kon/ quam de hondt de tweede mael niet weder: na dat zp het Zwijn aldus omtrent een uur opgehouden hadden/ stont het op/ ende wilde wegh loopen/ maer daer quam een hondt van achteren/ die het de baallen met een beet affscheurde: terstont spzongen alle d'andere honden daer op aen/ en be-ten het zwijn doot; soo dza het wilde Zwijn sich niet meer beweegden/ weechen al de honden te rugh/ en gingen daer rontom liggen/ maer de hzach/ die 't ge-bonden had/ begon 'er aen te eten/ en wanneer hp genoegh gegeten hadt/ soo quamen sp met hun alle daer bp/ en in minder als een half uur was het ge-heele wilde Zijn verflonden/ (hier soude men konnen seggen) dat de beesten seecke re hennis hebben/ leerende de menschen/ d'eere te bewijsen aen die die sp schuldigh zyn/ 't geen hier blijkt aen dese honden/die seecker eer bewesen aen de

Aanmer-
kingh van
den Au-
cheur op
de wilde
honden.

C

hondt

18

De Americaensche

hondt die wilde Zwijn gebonden hadt. De Persoon die met mp was / heeft het zelfde verschepemael dhesien / ende onder elcken troep van de honden is'er een die booz upt gaet en soeckt / ende soo dza hp pets ontdekt heeft / doet hp anders niet als bijf of ses mael te blaffen / ende soo dza als d'ander daer bp zijn/stet hp het werkt aen/het zelfde heb itk gesien onder de tamme honden/en al de Jagers hebben altijt een bzak bp haer/om het wild op te soeken/ ende soo dza de selvé pets gebonden heeft/ gaet hp liggen rusten/ tot dat het berst van de Jagers gedoodt is/ dan geeft de Jager hem een stuck / daer na loopt hp weder wegh om een ander op te soeken / en alle d'andere honden blijven onderfussen bp de Jagers / tot dat sp de bzack weder hooren blaffen. Mr. Bertrandt

De Gouverneur van Tortuga wilde honden met vergift verdistrueeren.

Wilde honden werden tam gemaeckt.

Dogeron, Gouberneur van Tortuga, siende dat de wilde honden groote schade deeden aen de wilde zwijnen/ en dat de Jagers groote moepte hadden om bleps te krijgen tot onderhoudingh van 't volck dat op de plantagien waren / heeft middel gesoght om die t'eenemael te verdelgen / en tot dien epnde ontboot hp in het saer acht en festigh / vergift upt Dzanckrijck / en het selvé bekomen hebvende / liet hp eenige paerden doodt schieten / en openen / en daer na overstromen met vergift / dat daurden wel ses maenden sonder dat men konde aenmerken dat de wilde honden daer booz verminderden. Dese honden konnen tam gemaeckt wozen / gelijck dichtwils gebeurt is dat de Jagers nesten van haer binden / en nemen de jongen daer upt / ende hzengen die op / daer na konnen sp daer mede jagen. De Lefer sal misfchien nieusgierigh zijn om te weten hoe dat de wilde honden op dat Eplandt gekomen zijn / icht sal hier reden van geben / booz soo veel als mp bekent is / doen de Spanjaerden haer meester gemaeckt hadden van het Eplandt Espagniola, was het selvé vol Indianen, dese siende dat de Spanjaerden haer wilden obermeesteren onder pzertert van vziendschap / soo rebelleerden sp tegens de Spaensche Regeeringe / ende dede de selvé veel afhjeuck; soo dat sp genootsaeckt wierden alle d'Indianen upt te roepen/ maer om dat de Indiaenen sich in het bosch verbozgen hadden / honden de Spanjaerden geen beter miodel / als honden te nemen om d'In dianen te gaen op soecken / en als spse gebonden hadden / kapten spse aen stucken / om haer honden haer mede te spijsen / daer dooz wierden d'Indianen soo verbaert / dat sp sedert die tydt niet te boozschijn dozsten komen / soo dat de meeste part van haer van honger vergaen zijn / hebbende sich upt trees in de klippen verbozgen. Achfheb selvé onder eenige bergen hollen gesien / die vol menschen beenen waren/ daer bp giffingh de gebeente van meer als hondert menschen waren: icht hebbe op de jacht veel diergelijke hollen bp gebal gebonden. Als nu d'Indianen niet meer en verscheen / soo hebben de Spanjaerden een partp van haer honden laten loopen / waer ban de wilde honden gekomen zijn / het is wel te gelooven dat het soo geschiet is. Wiant in 't volle Landt en bindt men geen wilde honden. De paerden die op het Eplandt Espagniola zijn / zijn klepn van gestalte / hozt van lijf / ende met een dicke kop / ende langh van hals/ mede dick van beenen / soo dat sp geen moopighept en hebben / sp loopen bp troppen van twee of drie hondert te gelijck / ende wanneer sp pemant sien / soo loopster een altijt booz af als Capitepn / ende bijf of ses hondert treden van de menstchen zynde / soo skupst hp / en keert wederom / ende soo dza hp wederom gekaert

De Spanjaerden hebben d'Indianen van Espagniola met honden verdistrueert.

Van de wilde Paerden

ZEE-ROOVERS.

19

keert is / soo loopen sp met haer allen weder te rugh. Zp zyn seer gemakkelijk te temmen. De jagers vangen van die paarden / om haer vleps / of haer hupden aen de Zee-kant te brngen / sp spannen een touw in klepne wegen daer de yaerden paffeeren / en als sp daer in treden / dan sypingt het boompje op/daer het touw eenvast is / en 't paert blijft daer aen vast/ende als sp gebangen zijn / woorden sp vast gemaekt ende geslagen / men laet haer gets dragen om haer te temmen / hier dooz woorden sp in de tydt van acht dagen soo tam / ende tot last dragen gewent als een Boere paert dat nooit anders gedaen heest/ ende als de jagers dit gedaen hebben /aten sp se loopen.

De wilde Stier en ende Koe-beesten zijn daer by menighten geweest / maert tegenwoozdigly beginnen sp schaers te wozen / dooz de groote berwoestinge die van alle kanten onder haer gedaen woordt. De Spanjaerden, tot spijt van de Fransen, verdelgense soo veel als sp kunnen / aen de eene kant / ende de wilde Honden aen haer kant / want sp daer menigh kalf verslinden / ende aen d'ander syde de Franse Bocheniers. Dese Stieren zijn seer kloeck / ende wzeed / wanneer sp geterght ofte gequelt wozen / maer anders / loopen sp vooz de menschen; de Hunden die daer van komen / zijn elf / tot dertien of veertien voeten lang / het is wonder dat'er noch eene Stier of wild zwijn op het Eplankt Espaniola te vinden is / want severt een en tachtentighjaren / werven alle dagen meer als blijftien hondert wilde zwijnen verdelight/ soo bau de Spanjaerden als van de Fransen; ja ick soudie derben seggen / dooz d'er barenhept die ick'er van heb / dat de Fransen alleen dagelijk meer verdelgen / en nochtans zijn daer de wilde Zwijnen by soo groote menighte dat het ongelooftich is. Zp zijn middelmatigh van gestalte / en zijn in 't gemeen zwart van berw / soo dat'er selden van andere holeuren gevonden werden / sp loopen sointjys by troppen van blijftigh a sestigh / de mannekens loopen altydt vooz upt / en de jongen met de wissjens blijven achter / wanneer sp dan aengerant wozen van de honden loopt pder al zijn best / daer zijn altydt partren die alleen lopen / en die zijn altydt de beste: de wilde zwijnen kommen tam gemaekt werden / als ik by erbarenhept gesien heb: wy hebben klepne biggetjes gebangen in 't Bosch / en die met vleps ovgeboedt/ ende doen sp groot wierden / volghden sp ons als honden / en liepen vooz upt ende wanneer sp wilde zwijnen vonden / begonnen sp die in haer talen / t'onthalen / ende daer op liepen de honden dadelyck daer by / wanneer dan de wilde zwijnen doordt waren / soo aten sp rauw vlees als de honden / daer na volghden sp ons weder.

Op het Eplandt Espaniola zijn oock menighderhande soozten van vogleien / bequaem tot voedinge van de menschen / als bosch-hoenders / genaemt van de Spanjaerden Pintados, Pappegayen, wilde Duyven, Crabiers, Reygers, Ravens, West-Indische Calkoenen, Flamencos, Visschers, Fregatten, Mallemeeuwen, Grangefiers, Poel-snippen, Endvogels, Gansen, Talingen, Colibris en meer ander gebogelt / daer van de naemen op onbekent zijn. De bosch-hoenders zijn van de Spanjaerden Pintados genaemt / dat is te seggen geschildert / om dat hare vederen seer geestigh geschildert zijn met wit en swart/ als het bel van een Opger / ende op het hoogt hebben sp geen kam gelyck

De wilde Paerden werden om gemaakt.

Van wilde Stieren ende Koe-beesten

Van de wilde zwijnen.

Wilde zwijnen kunnen tam gemaekt werden.

Van de Pintados.

C 2

ande-

20

De Americaensche

andere Hoenders/maer een seecker hardighept als Geld/dat tamelijk hardt is; sp zijn ontrent van grootte als een van de grootste Hoenders die wy hier hebben/ en van smaekr even als andere Hoenders/ sp loopen in 't bosch by troppen van bijstigh sestigh te gelijck/ende pmandt gewaer woordende/vliegen sp terstondt met een groot geraes in de boomen/ sp leggen haer eperen op de aerde / die dickwils gebonden werden ; dese eperen kunnen oock van een gemeene hen uytgeboept woorden/maer als de jonge kieckens beginnen groot te woorden/en hooren het geraes van d'andere in het bosch/ soo loopen sp terstond in 't bosch/ en werden weder wildt. De Papegayen zijn daer oock by groote menighte/ sp onthouden haer meest omtrent de velden. daer sp oock gewoon zijn te nesten/ in oude Palmift boomen/ daer eertijdts andere vogelen genestelt hebben/ en die een hol in de boom gemaeckt hebben/ want de Papegayen hebben een kromme beck/ ende en kunnen geen openingh booren om haer nest te maecken/ het schijnt dat de natuer om haer gebreecken te vergoeden/ haer klepne vogelen toe geschickt heeft; wel-

Van de
Papega-
jen.

ke vogelkens woorden Carpenter genoemt/ dat is te seggen Timmerman/ om dat sp met haer bek den boom doozboren kunnen/daer de scherpste blylen op stomp woorden: dese vogelen zijn omtrent soo groot als een mos/ en hebben een beck omtrent anderhalve dupin langh/ ende sulcken kracht daer in/ dat sp in de tijd van acht dagen een gat kunnen maecken daer sp in nestelen kunnen: de wilde Dupven zijn over al in groote menighte/ maer hebben een seecker tiijd/ gelijck hier vooren/ van het Eylandt Tortuga ges-

Van feker
vogel
Carpen-
teros ge-
naemt.

schzeeben is; dese dupven zijn grooter als die van Tortuga, ende op de tijd dat de boomen haer zaedt geven/ werden dese dupven soo bet/ dat sp/ wanneer sp geschoten woorden/ in het ballen van bettighept barsten. De

Van de
Crabiers.

Crabiers zijn seekere vogelen van gedaente als een rijger/ en leven van kzab- ben die sp in de voelen vinden/ daer van hebben sp de naem van Karabier/ sp zijn goedt om t'eeten/ hebben seven gallen/ op seven plecken/ op het lijf vol van seecker materie als gal/ en oock soo bitter. De Rijgers die daer zijn/ en verschillen niet van die wy hier in 't Landt hebben. Daer zijn oock groote menighte van Kavens/ die leven van 't overschot van de wilde hon- den/ ende van 't geen dat de Boekaniers verwerpen/ ende wanneer daer geschooten woordt/ vergaderden sp aldaer soo dick/ ende maecken sulck een geschzeeuw dat men malkanderen niet kan hooren spreecken. Dese Kavens

Van de
Rijgers.

zijn even eens als die wy hier hebben/ ende in tijd van noodt zyn sp goedt om t'eeten. De West-Indische Kalkoenen zijn groote vogelen van lijf/ soo groot als een Kalkoen/ maer het hoost en de voeten en de pluymagie verschilt/ want sp hebben een beck en voeten als een Oyebaer/ ende zyn heel wit/ hebbende maer twee swarte placken aen de wieken. De Flamen-

Van de
Rayens.

Kalckoe-
ren.

cos zijn seecker vogelen die haer in de zoutplaetsen onthouden/ en zyn van lijf als een Oyebaer/ ende hebben een hals van by na een badem langhte/ en de beenen naer povoortie/ sp zijn root en wit van bederen/ hebben een beck als een Gans/ maer krommer en dicker/ haer tongen zijn soo dick als een dupm/ en seer lecker om t'eeten/ sp pliegen by troppen van bijstigh en sestigh te gelijck/ en wanneer sp aen de strand zyn om haer kost te foecken/ soo is er

Van de
Flamen-
cos,

altijd

ZEE-ROOVERS.

21

altijdt een die wacht houdt; en wanneer hy iets siet / soo geeft hy eenigh ge-
lupt / en bliegt weg / werdende terstond van de gantsche troep gevolg.
De Visschers zijn vogelen / die haer in de kant van de rivieren onthouden /
en leven anders niet als van visch / werdende daerom Visschers genoemt;
sp zijn soo dick als een Endtvogel / en heel wit / hebbende een roode bek /
omtrent een span lang / booghs gewijs / haer voeten zijn mede root. De

Van de
Vogel
visschers.

Dogelen Fzegatten/worden soo genoemt om haer snelhept in 't vliegen/want
sp vliegen soo subtijl / dat onmogelijck is eenige bewegingh te bemercken:
dese vogelen vliegen seer wydt in Zee / en leven anders niet als van visch /
sp zijn omtrent soo groot van lyf als een halckoen / haer vleesch is gelijck
Osse vleesch / en seer voedsaem: niemandt heeft dese Dogelen oopt op het
landt gesien / sp maken haer nesten op sekere boomen / die op 't water was-
sen / die hebben soo veel tacken in het water als boven water / sp voeden haer
jongen van visch / ende wanneer sp niet genoegh gebangen hebben / gaen sp
omtrent de klippen daer seekere vogelen haer onthouden / en slaen dese
vogelen met haer wicken / soo dat d'anderen genood saeckt zijn te bluchten/
en om lichter te zijn om haer te ontvliegen / soo spoutwen sp alles upt het
gleen sp die dagh gebangen hebben / maer de Fregatten zijn soo snel in 't vlie-
gen / dat sp van onderen vliegen / en vangen het eer 't in 't water geballen is/
soo dat dese arme vogelen dickwils moeten flapen / sonder iets in den krop te
hebben; dese vogelen woorden malle Meeuwen genoemt/ om dat sp haer
laten overmeesteren van vogelen die soo veel macht niet en hebben als sp /
want haer bek is stercker dan die van de Fregatten: dese malle Meeuwen
zijn omtrent soo groot als Endtvogels / en hebben een beck als een Lijger /
aen bepde zijden als een zaegh / sp leven van visch / en onthouden haer op
diergelijcke boomen als de Fzegatten / en laten haer van de menschen ne-
men / sonder tegenweer als het schreeuwen. Wanneer'der scheeyen komen
omtrent Eylanden daer malle Meeuwen zijn / soo komen sp op de Kaa
van 't Schip / en werden dickwils van de Materiazen gebangen; sp zijn niet
goedt om t'eeten/ doorg dien sp alle na de Traen van de Grangezier's rupe-
ken en smaken. Dese Grangeziers werden soo genoemt om dat sp groot van
keel zijn / soo dat sp een visch / soo dick als een menschen hoogt / t'effens
konnen inst welgen / nochtans zijn sp niet grooter dan een Gans / haer beelc
is omtrent acht dupmen langh / ende vier dick / sp blijven altijd aen de
kant van de Revieren / en aen de strandt / ende op Eylandekens die omtrent
klippen zijn / sp smaken oock na de Traen. De Poelsnippen verschillen
niet van die wy hier te lande hebben / maer zijn wat grooter en beter.
d'Endtvogels zijn daar ook by seer groote menighsten / en hebben een tijd
des jaers gelijck sp hier te lande hebben / maer zijn soo bet dat men genood-
saeckt is het vet eerst te laten afbzaden / om die t'eeten; het selve is ook soo
met de Talingen. De Gansen komen hier ook eens des Jaers / en blij-
ven omtrent die of vier maenden / sp eten van seker zaedt daer sp soo bet
van werden / dat sp niet meer vliegen kunnen / en werden gemacke-
lijck gebangen op de loop / 't geen ick dickwils gedaen heb / wanneer
ons ten troep Gansen in een black veldt ontmoeten / vervolgden wy se soo

Van de
Fregatten.

Van de
malle
Meeuwen.

Van de
Grange-
ziers.

Van de
Poelsnip-
pen.

lange /

C 3

Van de
Colibri.

Van de
Boeck-
nicels.

De Americaensche

22

lange / dat sp noch vliegen noch loopen konden / dan sloegen wy se gemak-
kelijck met stocken doodt; sp blijven een maendt langh in het landt / dat
men niet mercken kan dat sp iets eeten / maer werden alleen van haer vet
geboedt / ende woorden lichter om te komen vliegen. De Colibri is d'al-
derkileynste vogel die op den aerdbodem bekeent is / ende is seer schoon van
plupmagie / hy voedt sich alleen van bloemen van kruyden en boomen.
d'Indianen hebben alleen de snelfheyd / om die met haer pylen te schlie-
ten / die sp dan dzoogen / en aen de Christenen verkoopen; wanneer sp die
vogeltjens wullen schieten / soo nemen sp een stuk wasch / en doen dat aen
het endt van haer pyl / en schieten de selve met groote subtiliteit / dat sp
heel blijven. Aesteert nu ons te spzeken van de Fransen, die op het Epland
Espagniola zijn: ick heb hier vooren verhaelt hoe sp op het Eplandt geko-
men zijn / ende hoe sp dienstbaden uyt Danckryck kringen / en de selve dzie
Jaren in dienst houden. Au sullen wy verhalen van haer deffeningen/
manieren van leven / ende van't landt te bouwen. De Fransen die op het
Eplandt Espagniola zijn / hebben dziederhande deffeningen / te weten / het
jagen / planten / ende het Caep varen / soo dat / wanneer een knecht byz
is van zijn dienst / soeckt hy een macker / ende byengen het geen sp hebben /
by malkanderen / ende passeeren een schyft / waer in eenige maecken dat
die geen die 't langst leeft / het alles heeft; andere maken een accoozt / dat
de langhstlebende verplicht is des anders deel te geven aen sijn vzienden /
of aen sijn vyouw / als hy getrouwe is: als dan haar accoozt dus gemaekt
is / gaet desen te kaep / en den ander gaet jagen / of Taback planten / na
dat sp 't beste oozdeelen; daer zijn tweederhande Jagers / d'eene gaen Stie-
ten jagen om de huyden / d'andere jagen wilde Swynen / om het bleesch
aen de planters te verkoopen: de Stieren jagers werden Boekaniers ge-
naemt; sp zijn eertijds wel vijf of ses hondert sterck op het Epland geweest/
maer tegenwoozdigh zijnder geen dzie hondert / alsoo de Stieren soo schaers
zijn gewoorden / dat sp seer gaeuw moeten wesen om iets op re doen; sp bly-
ven een gantsch jaer / somtydts wel twee / sonder uyt het bosch te komen /
en gaen op het Eplandt Tortuga om haer noodtdruuft te halen / van kruyd
en loot / roers / linnen ff. En daer gekomen zynde / verteeren sp in den
tijdt van een maendt / 't geen sp in een jaer of anderhalf gewonnen hebben /
sp dzincken byandewyn als water / en koopen een heel bat wyw / dat sp dan
de boom inflaen / en dzincken soo langh tot dat 'er niet meer in is; sp loo-
pen nacht en dagh langhs het dozy / en vieren het seest van Bachus / soo
langh sp dzanck vooz geldt kringen konnen / en ondertusschen wozdrt Vennst
dienst mede niet vergeeten / soo dat de tappers ende houeren haer gereedt
maecken tegens de komst van de Boeckaniers ende Kapers, gelyck als de
tappers ende houeren van Amsterdam doen / tegen de komst van d'Oost-
indisch - ende oozloghs-baerders. Als het dan altemael op is / ende een
partp gebozgh / gaan sp weder in 't bosch / ende blijven daar weder een
jaer of anderhalf. Au sullen wy hieh oock beschzijven wat vooz een leven
sp daar houden. Als sp op de rendebous plaats gekomen zyn / soo verdeelen
sp haer in troeven/peder troep van vijf of ses / die geen / die geen knechts heb-
ven/

ZEE-ROOVERS.

23

hen / gaen alleen met hun knechts / en soecken een welgelegen plaets om-
trent eenigheden / spannen aldaer hun tenten / en maeken een hupsjen om
haer hupden te bergen als sp dzoogh zyn. 's Nozens / soo dzae als 't be-
gint te daegen / roepen sp haer honden by malkanderen / gaen bosch-
waert in / en ter plaets / daer sp vermoeden de meeste Stieren te sullen ont-
moeten: de eerste die sp doodt schieten / neemen sp hun hzandewijn op / dat
is al de mergh van de pjen te slurpen eer dat het koudt werdt / daer nae
woordt het beest gebilt; dan neemt een van haer de hupd / en gaet daer mede
na de rendebous plaetsen / soo gaen sp boort tot dat sp elke eene hupt gekre-
gen hebben; ende dat duurt tot ontrent 's middaghs / altemet later / al-
temers zoeger. Als sp altegaer op de rendebous plaets gekomen zyn/
soo sp knechts hebben / moeten die de hupden spannen om te dzoogen / en de
kost gereedt maken / dat is bleesch; want sp eeten anders niet als bleesch;
als sp dan gegeten hebben / neemt ieder sijn roer / ende gaen paerden schie-
ten om plapsier / of sp gaen vogels schieten met een enckelde koegel / of sp
schieten om pzyjs in 't wit / 't geen gemeentlich gheschiedt aen een Oranje-
boom / wie de meeste Oranje appels sal af schieten / sonder die te beschadi-
gen / als alleen aen de steelen / met een enckelde koegel / om de pzyjs /
't geen dickwils gebeurt / als ick selber gesien heb. De Sondaghs bestee-
den sp om haer hupden aen strandt te dagen / en barqueren. Daer was
eens een knecht / die gaern soude gerust hebben / ende sepde tegen sijn mee-
ster / dat Godt seven dagen in een weeck gestelt hadde / van de welcke sjs
waren om te arbepden / en de sevende om te ruisten: sijn meester / die het
soo met verstondt / sloegh hem seer ongenadigh met een stock / seggende:

Alon bougre, mijne gebooden zyn soo / ses dagen sult ghp Hupden verga-
deren / en de sevende sult ghyse aen de strand bzengen: dese lieden zyn wreed
de onbarmhertigh over hun knechts / soo dat het gemackelycker is drie
jaren op een Galep dooz te bzengen / als een in dienst van een Boeckanier te
zyn. Daer was een Boeckanier / die sijn knecht soo qualtyck gehandelt
hadt / dat hp meende hem doodt geslagen te hebben ; ende doen hp wegh
gegaen was / stondt de knecht op / en volghde sijn meester na / maer konde
sijn meester / noch de rendebous plaets niet vinden / soo dat hp genoodt-
saeckt was in 't bosch te blijven / sonder eenigh geweer daer hp sijn kost
mee konde soecken ; hp en hadt geen mes / noch iets ter wereld als een hond
die by hem gebleven was. Na dat hp twee of drie dagen sonder eeten in
het bosch geweest was / gebeurde het dat hp by een troey wilde Swyjnen
quam / en de hondt / die hp by hem hadt / kreegh een jonge van de troey /
doch de knecht hadt niet daer hp buur mee konde maken / om het varcken
te bzaden ; noch wat meer was / en had niet om het selve open te snijden / als
een buur steen / daar hp sich mede behielp / en het varcken geopent hebben-
de / at hp sijn bekomst daer van soo rauw als het was / ende gaf een gedeel-
te aen sijn hondt / ende 't ander bewarende soo langh als hp konde / niet
wetende wanneer hp weder iets krygen moght / alsoo hp in 't bosch liep /
sonder eenige menschen te konnen vinden: het gebeurde eens / dat hp met
sijn honden ter jacht was / en een wilde Teef sagh / die een stuk bleesch in
sijn

Boecke-
niers zijn
gauw
in 't Schie-
ten.

Godloos:
heyt van
de Boe-
kaniers,

History
van groo-
ce wreedt-
heyt van
een Boec-
kanier.

De Amerikaensche

sijn bek had / om aen haer jongen te hengen / hp volgden de wilde Teef tot
dat sp omtrent haer nest was / begon doe met steenen in het nest te goopen/
soo dat hp epndelijck de Teef doodt gegoopt hadt / doe nam hp het bleesch / at
het op / ende nam twee van de jongen mede / ende de hond die hp hp hem
had / was ooch een teef / de welche hout te voren jongen gehadt hadde / soo
dat die noch soo beel sogh hadt / om daer mede dese jonge honden te konnen
ophzengen; ondertusschen raechte hp op een plaets / daer hp alle dagen soo
heel klepne verkens krijgen konde / als hp met sijn drie honden kost op eeten;
hp wierd dat leben so gewent / dat hp daer een tijd lang bleef / hopende de Jagers
t eeniger tyt daer komen souden / en doost de selv plaets niet wel verlaten / alsoo
hp vzeef de die niet weder te fullen konnen vinden / en alsdan gebzeck te moe-
ten lyden; ondertusschen wierden syne honden groot / en begualem om te ja-
gen / soo dat hp niet meer om de kost verleegen was / dooz dien hp het raeuw
bleesch gewendt wierdt / dat hp naer geen ander kost en trachte / maer sijn
meeste verlegenthepdt was dat hp geen mes hadt om het bleesch te snijden:
als hp ter jacht was / als syne honden iets opgedaen hadden / moest hp soo
langh wachten / tot dat sp eerst gegeten hadden / om openingh aen het beest
te maken / daer na scheurden hp de stucken bleesch met sijn handen daar af /
ende at die soo smaeckelijck als de beste kost die hp sijn leven gegeten hadt:
dit leven duurde omtrent beertien maenden / wanneer hp bp geval hp een troep
Boechaniers quam; die / als sp hem sagen / verbaert wierden; want hp
sagh 'er seer wildt upt / dooz dien hp in al die tydt niet geschooren was / en
geheel naeckt zynde / behalven een stucb bast van een boom / die hp dooz sijn
schamelhepdt gehangen hadt / ende een stucb raeuw bleesch op sijn sp. Hp
verhaelden haer hoe hp van sijn meester afgeraeckt was; sp wilden hem mede
nemen / maer hp antwozden haer / dat sp hem dan van sijn meester moesten
hebzyden / of anders was hp gerefolbeert lieber alsoo te leeven / als hp een
jaer en meer geleeft hadde / als wederom hp sijn Meester te komen. Sp be-
loofden hem dat / en bzachten hem mede / en verschooten hem doe soo beel
geldt / als hp van noode hadde om sijn Meester te voldoen. Ick was doen
ter plaets / daer hp gebzacht wierdt / en sagh hem met verwonderingh aen;
want hp was bet en glad / en gesonder als doen hp van sijn Meester af gingh/
en was het raeuwe bleesch soo gewent / dat hp geen gaer bleesch eten / noch
herdzagen konde; want soo dzae als hp sulchs gegeten had / klaeghde hp een
uur of twee daer na ober sijn maegh / en spoogh het bleesch weder upt / soo
heel als hp het gegeeten had; maer wanneer hp raeuw bleesch at / was hp
altijdt wel te pas: wp ontielden hem soo beel van raeuw bleesch als wp kon-
den / maer hp en liet nochtans niet het selv te eten / wanneer wp 't niet en sa-
gen. Het selvde heb ick bemerkt aen wilde honden / die een maent of twee
oudt waren / dat sp geen gaer bleesch en wilden eten. Dese Historie heb ick
hier hp gebzacht / om de wzeedhepdt en onbarmhertighepdt te toonen / die
dese lieden tegens hun kinechts gebzupcken; ende hier upt is mede te sien / hoe
dat de natuur van een mensch sich tot alle spijsen kan gewennen; ja ick ge-
loof dat een mensch van gras soude konnen leven / soo wel als de beesten: en
ick sal meer exempelen daer van te verde hengen op andere plaetsen. De

Boecka-

ZEE-ROOVERS.

25

Boeckaniers wierden altemets verspied van de Spanjaerden / ende somtijds om hals gebzacht / gelijck verschepden mael geschiedt is; want daer zijn vijf Compagnien Spanjaerden / die upi St. Domingo kornen aen de noordkant om de Boeckaniers op te soechen (maer bidden dat sp se niet binden sullen) want sp hebben de couragie niet / dat sp haer in een black veldt wachten / maer sp soechen haer te verspieden / ende om hals te hzengen als sp in slaep zijn. Ick sal hier eenige korte geschiedenissen verhalen / namelijk van een Boeckanier / die 's morgens uptgegaen was om te jagen met zijn knecht / soo waren daer twaelf Spanjaerden te paert / die hem wachten op een pasfagie daer hp voozbp moest / maer eenige voetstappen van de paerden gesien hebbende / nam hp een andere wegh / nochtans en konde hp haer niet ontgaen; want dooz het blassen van de honden / quamen sp bp hem in een black veldt. De Boeckanier siende dat hp 't niet onthomen konde / bleef staen / ende stozte zijn krupdt en loodt in zijn hoedt dooz zijn boeten neer; zijn knecht gingh achter hem rugh aen rugh / en dede het selbe: in dit postuur wachten sp de Spanjaerden in; de twaelf Spaensche Rupters quamen rontom haer met haer Lansen / ende riepen haer toe / dat sp het opgeven souden / en dat sp goedt quartier souden hebben (maer de Boeckanier betrouwde haer niet / want hp hadt de Spanjaerden menigen part gespeelt / en hp wist wel / dat sp hem lebendigh souden verbzandt hebben / als sp hem gekreegen hadden ) hp antwoozde haer / dat hp geen quartier begeerde / maer dat de eerste die op hem aenquam / het gelach soude betalen; daer mede viel hp met een knie op de aerde / ende begon syn Roer te stellen als of hp schieten wilde. Als de Spanjaerden dit sagen / liepen sp van hem / ende lieten hem gaen.

Ick sal noch een ander exempel te berdt hzengen van een Boeckanier alleen: dese sich verrastht siende van een troep Spanjaerden / begon na haer toe te loopen / en te vroepen / als of hp noch meer volck omtrent hem gehadt hadde / en toonde sich of onder haer schoot. De Spanjaerden dit siende / hierden verbaert / en liepen van hem wegh / en daer dooz raechte hp dyp. d'Andere Jagers doen anders niet als wilde Swijnen te dooden / en souten het bleesch / om aen de Planters te verkoopen. Daer is geen onderschepdt tusschen haer manier van leben / en die van d'anderen. Om de nieuwsgierige Leser te voldoen / sal ick hier haer manier van jagen verhalen / alsoo 'er groot verschil is tusschen die Jagers / en die die men hier te lande heeft / om wilde Swijnen se hangen. Dese hebben baste plaetsen / daer sp drie a vier maenden / ja somtijds wel een Jaer blijven / ende noemen die in haer tael Boulan ; sp zijn ozdinaer met hun vijf of seffen bp malkhanderen / ten zp dat een Jager sich verbindt (gelijck daer de manier is) aen een Planter / om syn hups een gantsch Jaer van bleesch te versien ; ende als pemandt sich verbindt / soo windt hp 's jaers twee a drie dupsent pondt Caback; daer en boven kryghe hp een knecht om hem te helpen / maer de Planter is gehouden hem te onderhouden van krupdt / loodt / en honden; dorch de Jager moet sich van al de rest dat hp daer boben van nooden heeft / self versien: sp hebben noch daer bupten eenigh verbal ; want wanneer sp 's morgens haer dingen gedaen hebben / gaen sp 's achtermiddaghs / en schteten paerden / daer sp het bet van nemen /

T

Moedig

heyt van
een Boeck
kanier;

Loosheyd
van een
Boecka-
nier om
sijn leven
te salve-
ren.

Van de
Jagers die
wilde
Swijnen
jagen.

26

De Americaensche

nemen / ende smelten dat / om lamp-elyp van te maken / dat sp aen de Planters vooz 100 pondt Taback de potjes verkoopen. Roch meer winst hebben sp/ als sp honden opboeden/ want die verkoopen sp tot hun epgen profyt / pder hondt die dequaem is om te jagen / wozdt vooz ses stucken van achten verhocht / zijnde een gesette prijs bp haer. d'Andere / die niet verbonden zijn als ich gesepdt hebbe / gaen met hun seben of achten / ende een van haer djaeght alle de Boers/ en een ander lepdt de honden ; een alleen blijft in de plaets die sp Boukan noemen / om op het goed te passen / het bleesch te rookken / sout te malen / en te kooken / tegen dat d'andere van de Jacht komen.

Sp dooden heel wildt; somtijds sullen sp wel op een ochtent hondert wilde Zwijnen doodt schieten / om seben of acht daer van te hebben ; want sp hebben ozzinarts de seugen ikeber als de beeren / dooz dien die altijd beter zijn / of ten sp dat het een bpsonder Darcken is/ dat's te seggen dat alleen zijn kost soeckt; die doen ozzinarp groote seljaede aen honden en menschen / wanneer sp onvooz sichtig zijn / men moet sich altijd versien met een boom / en of het gebeurde dat het wildt Zwijn maer gequest wierd / dat men hem ontgaen han / maer wanneer dat sp gepasseert zijn / heeft men geen noodt daer han; want sp komen niet wederom / maer loopen altijd recht upt. Als sp van de Jacht gekomen zijn / vilt pder sijn herken / ende schepdt de beenen van het bleesch / en snijt het bleesch in rtemen als van een badem langhte/ somtijds ianger / somtijds hozter / na dat het balt; daer na werdt het gesineeden bleesch met gemaelen sout bestroopt / en laeten het selve drze of vder uuren in het zout blijven / hanghen het dan op stocken en Kaemen (ghelijck men de kaerssen doet) in een hups dat dicht toe is / dan stoochen sp daer buur onder / en roochen het dzoogh en hardt als sp oozdeelen dat het wesen moet / dan werdt het gepacht; ende als sp twee of drze dupsent ponden vergaard hebben / hzenght een van haer het bp de Planters / om te verkoopen / en krijgen twee ponden Taback vooz een pondt bleesch. Terwijl wp hier het leven van de Boeckaniers beschzehen hebben / sal het niet ongevoelijck zijn tot volddoeninge van den Lezer / dat wp oock het leven van de Planters beschzijven. De Planters hebben het Eplandt Tortuga beginnen te bouwen / omtrent het Jaer 1598 / ende de eerste koopmanschap die sp daer op geplant hebben / is Taback geveest / die seer goedt was / maer alsoo het Eplandt seer klepn is / hebben sp niet beel plantagien komen maechen / als mede om dat 'er wepnighs brouwlandt is; sp hebben ook supcher willen planten / maer 't en heeft geen vooztgangh genomen / alsoo der geen lieden waren / die donkosten konden uptboeren / die tot de Supcher-maeckerp van nooden is/ soo dat het meeste volk (gelijk ich hier vooz verhaelt heb ) sich tot de Jacht en Kaepphaert begeben heeft / maer doen de Jacht op het Eplandt gemindert was / hebben een partp de Landtbouwerp ter handt genoomen / hiesende de dequaemste plaets tot haer gelegenthept van het geheele Eplandt Espagniola, om aldaer Taback te planten. De eerste plaetsen die sp genomen hebben / is de Culsack geveest / aen de noozdweste kant van het Eplandt Espagniola, aldaer hebben sp verschepden quartieren gemaecht / als namentlijck / La grande Ames, Niepe, le Rochelois, le petit Garve, le grand Garve, le Auganne,

Groote
distruktie
van wilde
Zwijnen
door de
Boeckaniers,

Manier
van het
vleesch
toe te
maecken,
om te be-
waren.

Eerste
aenkomst
van de
Planters
op het
Eylandt
Tortuga.
Veel Plan-
ters ende
Boecka-
niers heb-
ben haer
tot Kaep-
vaert be-
geven.

Eerste
plaets van
de Plan-
ters geno-
men op
het Ey-
landt E-
spagniola.

ende

ZEE-ROOVERS.

27

ende zyn metter tijdt in soo grooten getal gewozen / dat sp nu wel twee dup-
sent sterck zyn; sp zyn bezijdt van de Spanjaerden / want die konnen by
haer niet komen: en hebben groot ongemack gehadt om het Landt eerst te
bouwen / dooz dien sp in haer werck zijnde / de kost niet en konden soecken ;
want doen was het bosch / daer sp nu haer plantagien hebben / vol wilde
Zwijnen: dit was haer eenigste middel om te beginnen / alsof sp geen andere
lebens middelen hadden daer sp van bestaen konden / gelijck sp nu noch doen /
wanneer sp 't land beginnen te bouwen/berdelen het in quartieren/die van d'ant-
dere gelegen zyn / beginnen haer plantagien met klepne middelen / en maer-
hen compagnie met hun twee of dzien / en hopen het gereedtschap dat sp
van nooden hebben / te weten eenige Bijlen / Houwelen / Messen en Houlw-
messen/ ende maechen pzoobie van bijf a ses hondert pond / met wat boontjes/
die de Hollanders Facioli noemen ; dan gaen sp in het bosch / en bouwen daez
een het van tachen van boomen / daer sp in woonen tot beter gelegenthepdr.

Het eerste worch dat sp doen / is het kreuelpbosch af te happen / dat leggen sp
in klepne hoopjens / ende daer na happen sp de hooge boomen af / en ont-
blooten die van haer tachen / die sp verbzanden met het kreuelpbosch dat van
te booren gekapt/ en dzoogh gewozen is: de stjoncken van de boomen laten sp
leggen. Het eerste goedt dat sp planten / is van die boontjes / hier dooz ge-
noemt / die in de tijdt van ses weecken rijp en dzoogh zyn; daer na planten
sp seefdere woztelen / die men Patatos noemt / als mede Maniock; ende als
dat geplant is/ dan planten het Noozn daer sp van leven. De Patatos heb-
ben vier a bijf maenden van doen eer dat die rijp is. De Maniock moet
acht a negen maenden / en dichtwils een heel Jaer hebben eer dat hp goed is
om te eeten; als hp rijp is/ blijft hp noch een Jaer goedt in d'aerde/ daer
na verderst hp / soo dat die binnen het Jaer gebesight moet werden. Ban
dese dzie gewassen moeten sp haer spijfigen. De boontjens kooken sp met
bleesch / ende maecken pottagie daer van met eperen ; de Petatos eeten sp
's mozgens tot den ontbijt / die kooken sp in een groote ketel met wepnijs
water/ ende dicht met een doeck toe gedeckt / in de tijdt van een half uur zyn
sp gaer/ ende soo dzoogh als Castanien / maer eeten die met boter / maecken een
sauce met Limoen sop / Dazchens reusel / en Spaense Peper; sp neemen
oock een deel van die gekookte Patatos, ende maecken daer een dzanck van op
dese manier: De Patatos werden gesneeden in een tzocht/ ende daer wozdt
heet water opgedaen / dan dooz een doeck gegoten / en in Spaense potten ge-
daen ; aldus laten sp 't twee a dzie dagen leggen / dan begint het te rijfen / en
hrijgt een suure smaeck / die niet onaengenaem is/ zynde seer goed en hoed-
saem ; dese dzanck noemen sp Maby, dit hebben sp van d'Indianen geleert.

De Maniock dient tot hzoord / 't welch sp Casave noemen / ende werdt op
dese manier gemaecht; sp hebben hoopere of blicke Raspen / daer sp de woz-
telen van de Magniock op raspen / gelijck als men de Mierichs-woztelen in
Hollandt doet; ende als sp soo veel geraspt hebben / als sp van nooden heb-
ben / doen sp die in sachen van grof doeck ghemaecht / en parssen het
water daer upt / tot dat het heel dzoogh is; daer na wozdt het gesift dooz een
groote seef van Parkement / dus gesift zynde / gelijck het wel saeghsel van

Dranck
van Para-
tos ge-
maamt
Maby.

Hoe de
Planters

hacer Plan-
tagien be-
ginnen te
maecken.

Eerste
vrachten
die de
Planters
planten.

Spysen
van de
Planters;

D 2

hout

["28", "De Americaensche", "hout te wesen / het welcke sp op een heete psere plaer leggen / ende dan backe\nhet aen malkanderen / en woordt gelijck een hocke / daer na dzoogen sp die in\nde Son op de hupsen : mischtien dat het spzeek woozd daer van daen komt / van\n't Landt daer de hupsen met panne-poeken gedeckt wozen. Ende om niet te\nverliezen / van het sittsel of het grof dat dooz de seef niet en kan / backen sp-\nkocken van byf of ses dupmen dick / en daer na laten sp die op malkanderen\nrotten / en maken daer een dzanch van / die sp Wy cou noemen : Dit is als\nbier / heel goedt van smaecht / en seer boedsaem / sp hebben oock versthende\nboombzuchtten / als de Bananos, ende Gineesvygen, die hocken sp met bleesef)\nen maken daer oock een dzanch van / met water / op de selbe manier als van de\nPatatos : de dzanch die van de Bananos gemaekt woordt / is soo sterck als wijn/\nende als men te heel daer van dzinckt / beroozfaeckt die groote hooftpijn en\ndzonckenschap. Wanneer dan haer plantagie doozsten is met alderhande\nwoztelen ende andere gewassen / dienende tot spijse / soo beginnen sp het Land\nte bouwen en bewercken tot het Taback planten / gelijck ich verhaelt heb van\nde pseparatien om het ander goedt te planten. Dat de Taback aengaet / die", "Dranck\ngenaamt\nWy cou.", "Manier\nvan Tabak\nPlanten.", "woordt aldus bewercht: Cerst woordt een bierkante plaets van omtrent twaelf\nboet in 't vierkant bearbept / en vontom geslooten / en soo nau bedeckt met\nPalmiste-bladeren dat de selbe van de Son niet bescheenen kan wozen / daer\nwoordt het zaet van de Taback gesaept / ende alle abonden met water bespzeopt/\nwanneer dat het niet en reegent / ende als de Taback soo groot is als Salaa,\nsoo woordse verplant bp rpen / die deze boet van malkanderen zijn / ende pder", "Taback\nwil by\ngeen on-\nkruyt ge-\nplant zijn.", "Tabacks plant deze boeten van malkanderen: De tijd die sp hebben om de\nTaback te planten / is van Januarp tot het laatste van Maert / want dit is\nde tijd dat het reegent / en de bequaamste om te planten. De plaets daer de Ta-\nback geplant woordt / moet gesupbert wozen van allerhande onkrupt want de\nTaback wil geen ander krupt hebben : als sp gewassen is tot de hoogste van", "ontrent anderhalve boet / na dat de strupck dick is / soo snijense de punten daer\naf om te beletten dat sp niet meer wassen sal / ende al het voedt sel trecht in\nde blaederen / dan geeft die de dicke / ende kracht. Cerwijl dat de Taback\nin zijn wasdom is / soo maecken sp hupsen om die in te doen dzoogen : dese\nhupsen zijn byfsteeg a festigh boeten lang / ende dertigh a beertigh wijdt / en\nzijn versien van stocken die op raemen leggen van onder tot boven om de Ta-\nback te doen dzoogen / als de Taback zijn volkomen wasdom heeft / woordse\ngesneeden ende gedzooght in die hupsen / ende gedzooght zijn / wozen de\nsteelen daer afgenomen / ende als dan woordt deselbe / dooz seerchere Arbevdts-\nlieden die anders niet en doen / gesponnen ; dese trecken tot haer zalaris of loon/", "Hoc de\nTaback\ngearbeyt\nwordt.", "de tiende van het geen dat sp spinnen. Als de Taback gesneeden is / woort de\nstrupck weder een ander spzupt daer een volkomen plant van komt / ende dit\nwoordt gedaen tot viermael toe in een Jaer. Dese Taback woordt ver-\nboert naer Dzanchryck ende andere Landen / ende woordt weest gebzupcke\ntot knauw Taback ende tot verf. Ick soude hier mede wel verhalen hoe de\nSupcker / Indigo / ende Bimbes gemaekt wozen / maer terwijl hier\ndiergelijcke dingen niet berept wozen in die quartieren die op beschreeven\nhebben / soo soude sulcks hier niet te pas komen. De Franse Planters van", "Hispa-\n\nDraaik\n\nDraaik\n\nDra

ZEE-ROOVERS.

19

Hispaniola hebben altijdt onder, den Gouberneur van Tortuga gestaen/ gelijck sp oock noch doen/ nochtans is het sonder onlust niet geveest. In het Jaer festien hondert vier en festigh heeft de Franse West-Indische Compagnie mede eene Colonie op Tortuga geplant/ waer onder de Planters van Hispaniola mede begrepen waren. Dese wierden moepelijck dat men haer in subjeccte hzengen wilden: in een Handt dat de Moningh noch de Compagnie niet toeverhoozt/ soo dat sp resolbeerden liever niet te werchen als onder subjeccte van de Compagnie te staen: de Compagnie daer dan geen boozdeel doende (maer ter Contrarp groote schaede) is daer wel haest upt geschepen. De Gouberneur van Tortuga, die wel bemindt was van de Planters/ meende beter middel te sullen vindoen om haer te dwingen als de Compagnie/ by maeckten haer dan wijs dat by haer alderhande goed dat sp van nooden hadden/beel beter koop souden geben als de vzeemde Natten die met haer quamen handelen/ ende dat by tot haer genegen was/ dat by oock maecken foude dat sp viermael 's Jaers Scheepen souden krijgen om haer Hoopmanschap naer Dzanckrijck te senden/ om haer nootsaechelijckheden daer van daen/ dooz dat middel te beter te krijgen/ ende dat het alsoo beeter foude zijn/ als haer goedt aen vzeemde Natten te verkoopen; ondertusschen maeckte by dat by de vooznaemste op sijn zijde kreegh/ ende liet doe d'andere toesten; sp en konden niet een elle linnen krijgen als met bibden en smeten; ende haer goederen konden sp niet weghs senden/ de Scheepen die daer quamen/ waren aen de Gouberneur gerecommandeert/ ende by was daer selve een Neder van/ sijn goedt wierd eerst ingescheept/ en daer na de goederen van sijn bzenden; en was 'er noch plaers/ soo wierden Billetten gegeben aan die geenen die de plaets vergunt was. Ondertusschen kregen de Planters tjdingh in het Jaer negen en tsestigh/ dat 'er twee Hollandtsche Scheepen op de Rust van Hispaniola waren. Sp resolbeerden dan met hun te handelen/ en de Gouberneur de schop te geben/ het geen sp oock deden: de Gouberneur quam hozts daar na met een schip/ doch sp verbooden hem het landt/ en schooten op hem/ soo dat by niet aen landt doost komen/ ende wierdt gedwongen weder te rugge naer Tortuga te keeren/ ende sijn Scheepen half geladen naer Dzanckrijck te senden/ ondertusschen quamen de Hollandtsche Scheepen by de Planters. De Bztenden en Officiers van de Gouberneur wilden de handel verbieden/ maer sp moesten swijgen/ of anders foude men haer de neck gehzoken hebben; middervijl hebben de Planters met de Hollanders gehandelt/ en depde de Scheepen zijn daer van daen gegaen met haer volle ladingh van Hupden en Taback/ met beloften dat sp weder komen souden/ het geen sp bupten twijfel wel gedaen souden hebben/ ten waer den oozlogh het niet belet hadt. De Planters waren soo verbittert op de Gouberneur van Tortuga, dat sp een vergadering maeckten/ van yder hups een man/ ende maeckten zun reppen naer Tortuga met Canoes/ en over landt/ van vooznemen zijnde het Cplandt in te neemen/ en de Gouberneur om den hals te hzengen/ vertrouwende dat sp altijdt bystandt van de Hollanders souden krijgen/ om haar noodzucht van haar te hebben/ gelijck icht wel vertrouwe dat sp gekreegen souden hebben/ hadt den Gozlogh sinckis niet belet. Dit geburende hadt de Gouberneur

De Franse West-Indische Compagnie planten Colonie in Tortuga.
De Planters en willen onder de Compagnie niet staen.

De Gouverneur van Tortuga meent met faciliteteyt de Planters onder gehoorfaemheyt te brenggen.

Doet haar groet te belokte.
Groote Extremiteit van de Planters om haak goedt te Schepen.
De planters willen met de Hollanders handelen.

De Officiers van de Gouverneur willen de handel verbieden?

D 3

De Americaensche

30

De Gou-
verneur
versoekt
affidentie
uyt

Vrankrijk
Twee
Oorlogh-
scheepen
komen uit
Vrank. ijk.

De Planters verkopen de menschen aen mal-kander.

Wreede-
heydt van
de Plant-
ters aen
hun die-
naers.

Historic.

Verneur van Tortuga yemandt naer Dzanckrijck gesonden / om affidentie te versoecken / ende den Coningh vooz te houden / dat dese moeptemakers bequaem waren / om alle sijn Eplanden te doen af vallen. Dit wierd wel eens soo slim aengebacht als het in der daed was ; hy kreegh dan van den Coningh twee Oorloghs Scheepen / om het Eplandt Tortuga te bewaren. Dese twee Oorloghs scheepen daer gearriveert zynde / gingen naer de liebellen / om haer weder onder gehoozsaemhepd te bzengen; maer in plaets van gehoozsaemhepd te toonen / wanneer sp' Oorloghs scheepen getwaer wierden / bluchten sp met alle man in 't bosch / verlatende haer hupsen / die van het Oorloghs volck in de hbandt gestooken wierden; de Gouverneur liet haer evenwel met sachtmoedighepd weder aen syzeecken; en de Planters / siende dat sp van haer kant van niemandt ondertandt te verwachten hadden / begaven haer weder op seeckere conditie onder gehoozsaemhept/ de Gouverneur liet evenwel een of twee van de vooznaemste behjamels ophangen / pardonnerende voozders alle de andere/en gaf haer vermissie om met alle Patien naer haer wel geballen te mogen handelen; en hebben haer plantagien weder opgericht / en maecken groote quantitept goede Taback / soo dat sp met hun alle wel vijf en twintigh a dertigh dupsent rollen Taback jaerlijcks upt leveren; De Planters hebben daer weynigh slaven / sp arhebden meest selver met knechts die aen haer vooz drie saren verbonden zijn/ en koopmanschappen daer met de menschen als men in Turkyn doet/want sp verkoopen hun knechts aen malkanderen / als men in Europa de Paerden doet / daer zynd er oock die haar Negatie daer van maecken; sp gaen in Dzanckrijck ende soecken volck in de Land-Steden / ende by de Boeren/ doende groote belosten / maer wanneer sp daer komen wozen sp verkocht/ ende moeten wercken als Paarden/ja slimmer als Negers; want de Planters seggen dat sp een Peger meer moeten sparen als een blanck mensch/ om dat een Peger haer al sijn leven langh moet dienen / ende een blanck mensch is maer vooz een tijd; sp handelen alsoo qualijck met hun knechts als de Bouckaniers, want sp hebben geen medelijden of sp sieck zyn of niet / sp moeten evenwel in de hitte van de Zon wercken / dat altemets onverdzaeghlyck is; ja dat de rugge van die ellendige menschen dickwils vol kozten is van 't bzande van de Zon / gelijck de Paerden die alle zwaere lasten gedzaegen hebben; de knechten zijn daer seecker sieckten onder woizen / dooz de quade spuyzen ende veranderingh van lucht. Sp wozen flap / watersuchtigh/ en kozt van adem/dat noemen sp Mal Deskomack; ten komt anders niet als van quaed voedtsel en melankoly wegens 't quade tractement dat sp lijden; daer komen menighmael lieden van goeden hupse / die dooz de ziele-verkoopers verlept werden / ende als sp in sulck een elende komen / wozen sp datelijck sieck van de Landt-sieckte / en nochtans wozen sp van haer sieckte niet verschoont noch geholven / ter contrarp wozen sp tot het werck gedwongen met flagen / tot dat sp dickwils doot ter neer vallen / dan seggen sp den schelm heeft liever willen sterven als wercken / dit heb ick met groote dzoef hept dickwils gesien. Hier sal ick eenige erempelen van verhalen: Seeker Jongman van goeden hupse / dooz quade bejegeningen van sijn Hom/

die

ZEE-ROOVERS.

32

die Dooght over hem was / hier gekomen zijnde / quam onder de Handen
van een van dese Planters / die hem seer wzeedt Handelde / ende werck van
hem hebben wilde / dat hy onmogelijck doen konde ; daer en hoben gaf hy
hem geen eten : den ander wierdt daer over soo desveraet / dat hy in 't bosch
liep / en aldaer van honger stierf : ick heb hem selve doodt gevonden / Half
van de honden gegeeten. Ick sal hier noch van een ander verhaelen / dat
niet minder aenmerckens waer dig is / te weten / van een Planter / welckers
knecht dooz quade bejegeninge in 't bosch liep / doch wierdt weder gekre-
gen ; sijn JDeester maeckten hem aen een boom vast / ende sloeg hy hem
tot dat het bloedt tappelings van sijn rugh af liep ; daer na liet hy hem sme-
ren met een sause / toegemaeckt van Limoen-sap / Spaense Peper / en Sout/
en liet hem alsoo aen de boom vierentwintigh uren gebonden blijven staen /
daer na sloeg hy hem weder op nieuw / tot dat hy onder sijn handen stierf.
De laetste woorzden / die hy spyzack / waren dese : Godt geef , dat de Duy-
vel u mach quellen soo langh voor u doodt , als ghy my voor de mijne ge-

quelt hebt. En drie of vier dagen na dese knecht sijn doodt / wierdt dien
Tyran (soo moet ick hem noemen) gequelt van een quade Geest / die hem
nacht en dagh quelde / en noch queldt / soo hy niet doodt is. Hy wierd
altemets geslagen en gekrabt / dat hy geen mensch geleeck : ick geloof / dat
Godts rechtvaerdigh oozdeel dat toe liet / om die misdaediger te straffen
van alle de moorzden / die hy in diergelycke gelegentheden gedaen heest.
Ick heb noch drie jongelingen gesien / die dooz desveraetjepdt hun JDeester
om hals bzachten / om dat sp nacht en dagh wercken mosten / en geen eten
kregen / soo dat sp genoodtsaeckt waeren by haer buuren te gaen om een
stuk Casabe te bidden: dese jongelingen wierden opgehangen/ende verklaer-
den vooz haer doodt / dat hun JDeester ook een van hare mede-mackers
 doodt geslaegen hadde. Dese gruwelycke wzeedtheden werden meest ge-
pleeght van de Planters / die van de Caribes Eplanden komen; want sp
handelen daer noch onbarmhertiger met haer knechts / als op het Eplandt
Espaniola. Tot St. Chriſtoffel is eene / Belceste genaemt / die over de Hondert
knechts doodt geslagen heest; en om te toonen dat hyse wel bejegent hadde/
liet hy / wanneer sp doodt waren / versch bleesch / everen en wijn by haer
setten / om dat men seggen soude / dat hy sijn knechts wel versozgheden.
Dese doost seggen / dat het hem niet en scheelde / of hy verdoemt of salig was /
als hy maer soo veel goedt konde nalaten / dat syne kinderen een bloets met
Paerden konden houden. De man daer ick hier van spzeeck / is heel wel
bekent geveest van de Hollandtsche Kooplieden / die daer gewoont hebben.
Ick soude hier meer eremypelen van te herde bzengen ; maer de Leser sal hier
aen dese staeltjes van het geheele werck wel kunnen noozdeelen.
Een wreed
mensch
door Gods
oordeel
geliefst.

Wreed-
heyd van
een Plan;
ter in de
Caribes
Eylanden.

d'Engelsche bejegenen haer knechts niet beter / maer noch wel flimmer /
want die houden haer ordinary vooz seven jaren; en wanneer sp seg jaren ge-
dient hebben / woorden soodanigh bejegent / dat sp het niet harden komen;
sp sijn genoodtsaeckt haer JDeester te verdoeken / om aen een ander verkocht
te werden / 't geen haer niet gewepgert werdt / dan woorden sp weder nooz
seven jaeren verkocht / of ten minsten vooz drie jaren. Ick hebbe gesien /

ren.

Van d'En-
gelsche
Planters,
en bejege-
ningen
van haer
knechts,

32

Den Americaenschen

Die vijftien / twintigh / andere acht en twintigh jaeren Slaeef geleeft wa-
ten. Dese Slaven zijn veel soo omoosel / dat sp haer selv verkoopen een
heel saer / vooz een goede maeltijd. Gelijck by d'Engelse verstijdt hoogh
gebiedt wozdt / (te weten met eeten ende drincken) dan geven de Maesters
aen haer Slaven 't geen sp van hnn epechen / doch daer na hzengen sp het
haer ten duneste op reeckeninge. D'Engelsche hebben een strenge wet onder
haer in d'Eplanden / te weten / soo wanneer iemandt de somma van vijf
en twintigh Engelsche schellingen schuldigh is / ende niet en heeft om te be-
talen / sal hy verkocht werden vooz Slaeef vooz eenige tijt / als vooz een jaer/
of sey maenden. Hebt nu verhandelt van de Landt-gewassen / Inwoon-
deren / en haer leven / sal den Leezer niet meer ophouden; maer om tot ong
ooght wit te komen / van de Zee-roovers verhalen.

VI. HOOFT-STUCK.

Handelende van de Zee-Roovers.

De Ko-
ning van
Spanjen
klaecht
over de
Roveryen
der Fran-
sen en En-
gelsche.

Eerste Ro-
ver van
Tortuga.

Groote
buyt ge-
daen.

Ik heb hier vooren verhaelt / op wat manier ik gedwongen van ge-
weest / om my onder de Zee-Rovers van Tortuga en Jamaica te begeeven.
Ick noem haer hier Zee-Rovers / niet wetende dat haer eenige andere
Titul of naem toe komt / alsof sp van geen Potentaten gestut werden;
het geen gebleeken is / wanneer de koningh van Spanjen zijn Ambassa-
deurs verscheyden reysen gesonden heeft aen de Fransse en Engelsche Hoo-
ven / om over deze flagh van menschen te klaegen / alsof het doen geen
oozlogh en was : ende evenwel lieten sp niet na de Svanjaerden te nemen/
en haere Steden en Dozpen te plonderen. De Ambassadeurs kreegen van
de koningen tot antwoort / dat die lieden zijn Onderdanen niet en waren /
ende dat zijn Catholijcke Maestept met haer doen konde / 't geen dat hy be-
geerde / wanneer sp gekreegen wierden. Den koning van Ovanckrijck ex-
cuseerde sich van het Eplandt Espaniola op dese manier ; dat hy aldaer
deen Foutificatien hadt / ende dat hy daer geen tribupt van trock. De ko-
ning van Engelandt seyde ; dat hy noopt patenten aen die van Jamaica gege-
ven hadt / om op de Onderdanen van zijn Catholijcke Maestept eenige ho-
stiliteit te gebzupcken : ende om het Spaensche Hof in vzede te stellen / heeft
hy den Gouberneur van Jamaica op ontbooden / ende een ander in zijn plactk
gestelt; ondertusschen hebben de Hoovers haer Hooverpen niet kunnen na-
laten. Maer sal hier een kozte Historie beschrijven van haer opkomst / en
hun vooznaemste Hooverpen die sp gedaen hebben / als mede het leven en be-
diyf van de vooznaemste Hoovers / haer manieren van leeven onder mal-
kanderen / ende van Schreepen in Zee toe te rusten. Dese Hoover / die op
het, Eplandt Tortuga geleeft is / was een Pieter de Groot, van Diepe / de-
welcke in 't jaer 1602, met een Barck / op hebbende achtentwintigh Eters/
de Vice-Admirael van de Spaense Dloot verobert heeft hy Cabo del Fi-
brum aen de West-hoek van het Eplandt Espagniola, (want doen hadden
de

ZEE-ROVER.

33

de Spanjaerden het Canal van Baham noch niet gevonden / soo dat sp in Zee
gingen dooz de Cay cos, ende aldaer heest hp de Spanjaerden aen Aandt
geset / en heest het Schip in Dzanckrijck gebzacht. In Zee zijnde / ont-
boot hp sijne Commissie / om in een Javen te mogen komen. Nu staet te we-
ten / op wat manier dat hp hem nam / (na 't schziiben van een loofwaer-
digh per soon in sijn Journael) dese Hoover hadt een gerupne tydt in Zee ge-
weest / sonder iets op te doen / ende viel in gebzeck van victualie / daer bene-
bens was sijn vaertupgh soo onbequarim gewozen / dat hp qualijck Zee
konde houden; hp kreegh van dit Schip in 't gesicht / 't welck van de Dloot
afgedwaelt was; hp lepde naer hem toe / om hem te kennen / en soo dicht
hp gekomen zijnde / dat hp hem niet ontloopen konde / resolveerde hp met
sijn volk om hem aen boozt te klampen / oozdeelende dat hp hem onbersien
soude vinden; het volck resolveerde om hun hooftman te gehoossamen / seg-
gende dat hp geen meer advantagie en hadde als sp / om 'er af te komen; daer
op swoeren sp malkanderen trouwighept. De Geneesmeester kreegh last
van de Hooftman / om de Barque met een koevoet in de grondt te booren /
en mede aen boozt te komen. Het was omtrent doncker avondt wanneer
sp by 't Schip quamen / en sonder te prepen / liepen sp hem op zp / en enterde
hem / sonder ander geweer mede te hebben als elck een pistool en een hou-
wer; en sonder tegenweer lieven sp naar de liajupt / alwaer de Capiteyn
nebens eenige andere met de kaerten speelde; aenstonds wierd hem een pi-
stool op de boozt geset / en gedwongen om sijn schip over te geven / andere
waren ondertusschen naer de Konstapels kamer gegaen / en hadden aldaer
het geweer genomen. Eenige Spanjaerden die haer daer tegens wilden
stellen / wierden doodt geschooten. De Capiteyn was die dagh gewaer-
schout gheweest / dat het vaertupgh 't geen sp sagen / een Hoover was /
en dat hp eenigh quaed soude konnen doen: de Capiteyn gaf quaed bescheyd
aen die hem sulcks seyde / seggende dat hp sijns geljicken niet soude vreesen /
veel minder een klepne barque / ende nochtans wierdt hem dooz sijn on-
achtsaerhEydt sijn schip schandelyck ontnoomen. De Barque was ge-
sonken op de ly van het groote Schip; ende sommige Spanjaerden sulck
vzeemdt volck in haer Schip siende / meende dat sp uyt de lucht geballen
waren / seggende / Jelus sons demonios eftos. De Hoover Hiel doen soo veel
volck van de Spaensche Matroosen / als hp van nooden hadde om het
Schip te regeeren / en de rest liet hp aen landt setten / met het schip liep hp
sels naer Dzanckrijck / alwaer hp gebleeven is / ende sedert nooit weder op
Zee gekomen. De Planters en Jagers van Tortuga siende de soztuyn van
dese Hoovers / verlieten haer Jachten en plantagien / en sochten middelen om
Schepen te krygen / om mede op de Spanjaerden te gaen rooven. En
om tot haer vooznemen te komen / namen sp van haer Canoes / ende lie-
pen daer mede aen de noozdkant van het Eplandt van Cabo Alwaars. De
Spanjaerden negotieerden met Barquen van de cene stadt tot den ander /
als oork om de Hupden en Taback die sp daer maecken / en naer Havana
bjen gen; want de Spaensche Scheepen en komen niet bozder als Havana,
dat de Hooftstadt is van het geheele Eplandt) dese Hoovers namen ver-
scheyde

Een Zee-
roover
door ge-
breck in
zee, neemt
een
vreemde
resolutie.

De Vice-
Admirae!
van de
Spaensc
Silver-
vloot weet
verovert
door een
Roover.

Op wat
manier de
Rovers
eerst aen
Scheepen
zijn geko-
men.

C

scheyde

ZEE-ROOVERS.

35

noegh is/ soo bzengen sp het scheep/ ende stapelen het in 't ruyn op de bal-
last/ ende krocken daer van twee mael daeghs/ sonder rantsoen; ende als
het gekookt is/ werdt het bet/ dat op de ketel drijft/ afgeschept/ ende in
soo veel klepne kalbasjes gedaen als daer backen zijn om het bleesch daer
in te doopen/ ende alsoo werdt de maeltijdt gedaen met een schootel/ het
smaeckt diekwils beter als de beste Gerechten/ die men op Heere Cafels
bindt: de Capiteyn magh geen beter schootel hebben als de flechtste die
der is; of als sp 't bemerken/ bzengen sp haer back/ en setten die in de
plaets van die van de Capiteyn. Als het Schip toegemaekt/ en de
victualie daer in gebzacht is/ soo werd met gemeene stemmen gerefolveert/
waer dat men sal gaen krupsten/ als mede een accoozt gemaeckt/ dat sp
Chafe partye noemen; daer werdt in gespecificeert wat de Capiteyn hebben
sal vooz sijn Schip ende vooz hem. Gemeenelijck werdt dit accoozt onder
haer aldus gemaeckt: als 'er iets op gedaen werdt/ sal vooz eerst van 't
geseel Capitael afgetrocken wozen het geld van de Jager/ dat o'dinaris
twee hondert stucken van achten bedzaeght; het salaris van de Timmer-
man/ die het Schip gehouwt en klaer gemaeckt heeft/ dat bedzaegt hon-
dert/ of hondert en vyftigh stucken van achten/ na dat het accoozt ghe-
maeckt is; het geldt van de Chirurgijn vooz sijn Medicamenten/ twee
hondert/ of twee hondert en vyftigh stucken van achten/ nae dat het
Schip groot is; daer na de vergeldinge van de gequetsten die enige leeden
verlooren hebben/ of van de gewoonlijcke bedding van die gequetst zijn/
ende werden gerecompenseert als volgt: vooz een rechter arm ses hondert
stucken van achten/ of ses slaven; vooz een slincker arm vyf hondert stue-
ken van achten/ of vyf slaven; vooz een rechter been vyf hondert stucken
van achten/of vyf slaven; vooz een slincker been vier hondert stucken van ach-
ten/ of vier slaven; vooz een oogh hondert stucken van achten/of een slaef;
vooz een vinger hondert stucken van achten/ of een slaef; vooz een styve
arm soo veel als wanneer dat hy af is; vooz eene wondt in 't lyf daer een
pyu in gedzagen woordt/ vyf hondert stucken van achten/ of vyf slaven.
Dit woordt dan eerst van het Capitael afgetrocken/ daer na woordt de rest
eenparigh gedeelt in soo veel deelen als 'er mannen op het Schip zijn. De
Capiteyn treckt vier a vyf mans parten vooz sijn Schip/ altemet wel meer/
ende vooz sijn persoon twee parten; de rest van 't volck deelen eenparigh;
de jongens treeken de helst van een mans deel; het gebeurt oock wel/ dat
'er flechte maets zijn/ die noyt meer gebaren hebben/ van dese werd yder
van haer part soo veel afgetrocken/ en onder d'andere gedeelt. Wanneer
dat 'er een Schip dooz haer genoomen woordt/ staet het in haer wil om dat
aen den Capiteyn te geven of niet; ende soo het Schip dat sp genoomen
hebben beter is als het geen dat sp hebben/ soo nemen sp het beste van de
twee/ ende steken het ander in de vandt. Wanneer sp oock een Schip ko-
men te veroveren/ mach niemandt plonderen/ of iets neemen om te hou-
den; maer alles dat genoomen woordt van geldt/ juwelen/ kostelijcke stee-
nen/ goederen/ woordt allegaer onder haer gedeelt/ sonder dat 'er d'een een
penningh meer van geniet als d'ander; en om dat 'er geen bedzogh onder

C 2

soude

36

De Americaensche

soude schuplen/ werdt een ieder/ eer dat het goedt gedeelt woordt/ gehouden op de Bybel een Eedt te doen/ dat hp de waerdpe van een schellingh/ het 3p van Zp/ linnen/ wolle/ goud/ silber/ juweelen/ kleederen/ loot/ of van alle het geen dat genoomen is/ vooz sich gehouden heeft: Ende sooder iemandt een balschen eedt doet/ die soude van haer verbannen woorden/ en nopt meer in haer geselschap mogen komen/ sp zijn malkandereen seer getrouw en behulpsaem; is'er iemandt die niet heeft/ d'andere setten hem iets bp/ en bozgen hem soo langh tot dat hp het heeft om te betalen: sp doen oock recht onder malkanderen; soo wanaeer iemandt een neerlagh doet/ en zijn partpe als een verrader doodt geschooten heeft/ woordt hp tegens een boom aen geset/ en mede doodt geschooten van een die hp daer toe kiest; maer soo waneer hp zijn paazpe als een eerlick man geschooten heeft/ te weten als hp hem tijsd gegeben heeft om zijn Boer te laden/ en heim van achteren niet geschooten heeft/ soo woordt hp bp gekent van zijn medemackers: spepschen malkanderen licht in duel. Manneer sp een Schip verobert hebben/ setten sp de gebangens aen landt/ soo dza als het mogelyck is/ behalven twee of dze die sp houden om te koothen/ ende andere dingen te doen/ die sp selber niet doen willen; ende als sp die twee of dze jaeren gehouden hebben/ dan laten sp se weez loopen; dickwils gaen sp haez verbarschen op het eene of het ander Eplandt/ en beeltijdts op Eplanden die in de zupdkant van het Eplandt Cuba itggen/ halen het Schip tegen het landt aen/ om schoon te maken/ en pder een gaet na landt en spant zijn Tent/ en gaen dan op de Koof met haer Canoes beurt om beurt/ sp neemen de Schillepadt hangers van

Bayame, een Visschers Dorp op het Eyland Cu-ba.

Van Schild-padden.

Vierder-hande soorten van Schild-padden,

Bayame: Dit zijn arme Diffschers die Schildpadden hangen/ om te verkoopen/ en haer vzouwen en kinderen mede t'onderhouden/ en wanneer sp van dese Kobers genoomen zijn/ moeten sp vooz haer Schildpaden hangen/ soo langh als sp daar stil zijn; en soo het gebeurt dat sp gaen kruppen op een kuist daer Schildtpadt te hangen is/ soo neemen sp se mede/ en van moeten sp altemets vier a vijf jaeren van haer vzouwen en kinderen afblijven/ soo dat men niet eens weet/ of sp doordt of lebendigh zijn. Terwijl wy hier van de Schildpaden gespoken heb/ en dat'er veel lieden zijn die niet weten wat Schildtpaden zijn/ ende hoe beelderhande dat'er zijn/ soo sal ick hier een klepne beschrijvingh daer van doen. In America zijn vierderhande Zeeschildpaden/ die van d'eerste flagh zijn seer groot/ soo datter een dze a vier dupsent ponden weeght/ sp zijn sonder harde schil/ soo dat men met een mes gemachelijck daer in snijden kan/ sp zijn bol traen/ en onhequaem om t'eeten; de tweede flagh zijn de groene Schildpadden: dese zijn van middelmatige grootte/ daer zynder oock die wel vier woeten hreedt zijn/ haer schil is harder als die van d'eerste/ en gedeckt van een klepne schil/ omtrent soo dick als het hoozn dat tot de Lantaerns gebزupckt woordt; dese Schildpadden zijn seer goedt om t'eeten/ het bleesch daer van is seer soet van smaeck/ het vet groen en aengenaem/ en soo doozdzingende/ dat wanneer men dze of vier weecken niet als Schildtpadde bleesch gegeeten heeft/ de hembden soo vet han het sweet woorden/ dat men de oly daer upt parssen kan/ de leeden werden daer oock seer swaer van. De derde soozte van Schildpadden zijn gelijck

ZEE-ROOVERS.

37

lijck de tweede flagh van grootte/maer hebben een dickier kop/en werden van d'Engelse genaemt Lager het, ende van de Franſse Cawane. Zijn niet bequaem om t'eeten/want sp stincken mede na de Tjaen. De vierde flagh is klepnder als d'andere/ende wat langer na haer grootte/dese werden Caret genaemt/en dżagen sulken schil als men in Europa gebzupckt/en aldaer Schildpaddt gendemt wozdt; dese Schildpadden houden haer in de klippen onder water/en leven van de mos die daer op waſt/en de Zee appelen die daer ontrent zyn/d'andere Schildpadden leben van gras dat onder water waſt; daer zyn eenige bancken die soo groen/en soo vol gras zyn/als de Wepen in Hollandt/de Schildpadden gaen daer 's nachts om t'eeten; sp konnen niet langh op de grondt blijven/of moeten boven komen om lucht te scheppen/en soo dja als sp geblasen hebben/dalen sp weder neder na de grondt/sp leggen Epern als de Krocodillen, maer ſonder schil/en alleen gedeckt van een dun blies/als het binnenste blies van een hen ep/sp vermeenighbuldighen soo veel/dat/wanneer sp niet van de vogels verniett wierden/men in die gewesten qualick soude konnen varen/sonder de Schildpadden aen te raecken/sp leggen haer Eperen džie mael 's jaers in Map/Jump/Julp/en elcke reps dat sp liggen/leggen sp hondert en vijftigh Eperen/en hondert en tnegentigh oock wel; als sp leggen ſullen/komen sp aen de strandt/en en graben een kupl in het sandt/daer sp haer Eperen in leggen/en dechen die dan met sandt weder toe: dooz de hitte van de Son wozden de Eperen in de tjیدt van džie weken uptgebzoëpt/en de jonge Schildpaden komen daer upt/en loopen in Zee; maer soo džae als sp in het water zyn/werden sp van de Meeuwen opgeſtockt/want sp konnen de grondt niet krijgen als negen dažen na haer geboozte/soo dat het een geluck is/wanneer dat 'er van hondert twee of džie af komen. De Schildpadden hebben plaetsen daer sp alle jaren komen om haer Eperen te leggen. De vooznaemſte plaets die sp hebben/dat zyn d'Eplanden Caymannes genoemt; dese Eplanden zyn džie in getal/een groote en twee klepne/aen de welcke de Schildpadden meest komen; sp leggen op de hoogte van twintigh graden ende vijſtien minuten noozder bzeedte/omtrent vijf en veertigh mijlen bezupden het Eplandt Cuba; sp komen in soo grooten getale in dese Eplanden/dat 'er jaerlijchs wel twintigh Scheepen/soo Engelse als Franſe/daer haer lading mee nemen van Schildpadd'e vleesch/het welck sp souten; de mannekens komen daer oock/om de wýſens te berepen/en wanneer dat twee Schildpadden met maſkanderen speelen/blijven een dagh of twee op maſkanderen. Het is onbegrijpelick hoe dat dese dieren het Eplandt weten te vinden/daer sp andere Landen verlaten om daer te komen/want sp komen upt de Golf van Hunduras, dat omtrent hondert en vijſtigh mijlen daer van daen is: daer zyn Scheepen geeweſt/die dooz de stroomen het Eplandt gemiſt hebben/ende konden geen hoogte nemen/noch wisten het niet te vinden; sp setten ten laetsten haer kours op het blasen van de Schildpadden/en hebben alsoo het Eplandt gebonden; daer komen geen ander flagh van Schildpadden als de groene/die goedt zyn om t'eeten; de Scheepen/die daer komen/hebben geen instrumenten van doen om de Schildpadden te hangen/want sp komen alle nachten aen land

Schild-
padden le-
ven van
gras.

Leggen
haer Ey-
ren drie-
mael
's jaers.

Eylanden,
daer de
Schild-
paden ko-
men om
haer Ey-
ren te
leggen.

Scheepen
door
Schild-
padden te
recht ge-
holpen.

C 3

om

["38", "De Americaensche", "ont haer Eperen te leggen / dan wozden sp van twee mannen met een handt-\nspaeck omgekeert / en als sp op haer rugh leggen / konnen sp haer niet ver-\nroeren. Wanneer der veel Scheepen leggen om te laeden / wozdt de strandt\ngedeelt / soo dat pder Schip een seker lenghte van de strandt heeft om Schild-\npadden te konnen heeren ; in de lenghte van bijf hondert treeden konnen wel\nhondert Schildpadden omgekeert wozden. De karet Schildpadden leggen\nhaer Eperen over al / en hebben geen vaste plaets ; de Cawane komen aen\neen Eplandeken / geleegen bp Cabo Catoche om haer Epern te leggen ; de\nEngelse Nobers hebben de naem daer aen gegeven van het Eplandt Logerhet.", "Als de tijsd van de Schildpadden gepasseert is op het Eplandt Cayaman, soo\nbegeven sp haer naer het Eplandt Cuba, alwaer schoone gronden zijn / daer\nde Schildtpadden dan gaen eeten / want al de tijsd datse op Cayaman zijn /\neeten sp niet. Als soo een Schildpacht ghevangen is / kan ly wel een maend\nalbus op sijn rugge leggende / in 't leven blijven / maer sijn vet sat in sijm ver-\nanderen / en het vleesch smaeckloos wozden. Als de Schildpadden omtrent\neen maendt aen het Eplandt Cuba geweest / en weder vet gewozden zijn / dan\nkomen de Saensche Difflchers / om die te vangen / en haer Steden en Doz-\npen daer mede te spijsen. Sp wozden op dese manier gebangen; sp gebzupc-\nken een dierkante spijcker / omtrent van twee dupm lenghte / en aen 't ee-\nne epndt gHEMAECKT als een harpoen / aen een stock / die twee of drie va-\ndem langt is. Wanneer dan de Schildpacht voben komt om te blaefsen/\nsoo werpen sp hem de stock als een harpoen in 't lijf / dat de spijc-\nker daer in steecken blijft / dan vieren sp omtrent vijftien of sestien bodem\nlйn wpt / en als de Schildpacht weder voben komt om lucht te scheppen /\nsmijten sp hem noch een spijcker in sijn hupdt / en wozdt alsoo in de Canao ge-\nhaelt. Sp wozden oock wel meestendeel in de grondt op vier badem waters\ngeshooten / hoe dupsterder weder hoe beter ; want in donckere nachten als\neen Schildpacht swemt / geben sijn vier poten een flickeringh van sich / en de\nschildt is heel blanck / soo dat sp gemackelijck gesten konnen wozden. Dese\nSchildpadden zijn seer scherp van gesicht / maer konnen niet horen / doch\nsoo sp tetwes horen / kan men haer onmogelijck niet krijgen. Op dese ma-\nnier wozden d'arme Difflchers dan de Nobers gebangen / en blijven soo langh\nin slavernp bp haer / als sp begeeren. Haer gemeene oeffeninge is in 't wit\nte schieten / en haer gemeer schoon te houden: sp gebzupcken goet gemeer / als\nRoers en Pistoelen; haer Roers zijn omtrent vier en een halve voet langh / en\nschieten een kogel van sestien in een pondt; sp gebzupcken Ca2doesen / en heb-\nben een hardoes-kasjen / daer dertigh schooten in zijn ; die dragen sp altijd\nbp haer / soo dat sp noopt onboozsen zijn. Als sp lang genoegh op een plaets\nbertoest hebben / overleggen sp met malkanderen / waer dat sp heen sullen /\nom haer abontuur te foecken ; is'er dan iemandt / die eenige Kusten bekent\nzijn / daer de Hoopbaerders haer negotie doen / die presenteert sijn dienst. Sp\nhebben der schep de plaetsen daer sp kuppessen / na de tijsden des jaers ! want die\nGeweesten en kunnen niet altijd kevaeren wozden / upt oozsaeck der vaste win-\nden en kroomen/daerom is het dat de Hoopbaerders haer tijsden hebben/om op\npder Rust haer Negotie te blijven. Die van Nova Espagne en han Campesche,", "Schild-\npadden\nkonnen\nlang le-\nven fon-\nder eten.", "Hoe\ndie van\nde Span-\njaerden\nin Zee ge-\nvangen\nworden,", "wden.\n\nHoe\ndie van\nde Span-\njaerden\nin Zee ge-\nvangen\nworden,\n\nvan\ndie\ngel-\nvan\ndie\ngel-\nvan\nd

ZEE-ROOVERS.

39

doen de meeste negotie met Scheepen / die van Campesche komen bp winter-
dagh naer de Huist van Caraco en het Eplandt Trinidades en Margarita, alsoo
de ooste en noozdooste winden niet toelaten dat sp bp somer dagh komen /
want sp hebben als dan windt en stroom tegen; en als de somer komt / soo
keeren die Scheepen weder na hups: de Kapers weten de passagie daer sp
passeeren moeten / krupssen dan op haer. Manneer dese Novers eenige tydt in
zee zyn geweest/ sonder iets opgedaen te hebben/ ondernemen sp altemets despe-
rate aenslagen/ die haer somtijds oock wel gelucken. Ick sal hier eenige exem-
pelen daer van verhalen. Zeker Nover / Pieter Frans genaemt / van Dupn-
kerken / was langh in Zee geweest met een barque en ses en twintigh eeters
daer op/ en hadt gekrupst bp Cabo de la Vela, om eenige Scheepen te wach-
ten die van Maracaibo souden komen / om naer Campesche te gaen/ doch die
Scheepen gemist hebbende / resolberde hp met sijn volck naer de Rancherie
te gaen/ (dit is een plaets daer een paerlbank is/ omtrent geleegen bp Rio
de la Hache, op de hooghte van twaelf en een halbe graed noozder hzeedte /
daer komt alle jaren een Bloot van tien a twaelf Barquen / ende een Con-
boper met vier en twintigh stucken van Cartagena, om te vissen met duc-
kers/ yder Barque heeft twee Neegers d'Oesters dupcken op vier tot ses
badem water) en de paerlbisschers aen te doen/ gelijck hp oock deed op dese
manter. De Barquen lagen ten anker op de banck / en het Oozlogs schip
lagh onder de wal/ omtrent een halbe mijl van haer/ het was stil weder/
derhalven kost den Nover sonder zeplen langhs de wal roepen/ als of hp een
Spanjaert was geweest die van Maracaiba quam/maer doen hp de paerlbank
op 3p hadt / roepde hp na den Admirael van de Barquen/ die gemonteert
was met acht stucken Canon/ en festigh welgewapende mannen; als hp bp
haer quam/ gebood hp haer te strijcken/ maer in tegendeel begonnen sp op
hem gelijckerhandt te schieten; de Nover wachte soo langh tot dat sp haer
tljargie gedaen hadden/ en doen begon hp op haer te schieten/ tressende soo
wel dat er een partp van de Spanjaerden onder de voet raeckten/ ende eer
dat sp gereedt waren om op hem de tweede chargie te doen/ klampte hp haer
aen boozt/ en dwong de Spanjaerden om quartier te roepen/ 't geen sp haest
deden/ op hoop dat haer Oozlogs schip haer te hulp soude komen; maer
de Nover/ om het Oozlogs schip te bedzegen/ boozde sijn Barque in de
grondt/ en liet de Spaensche blagge waepen op het Schip dat hp verobert
hadt / tot dat hp klaer was om zepl te maecken. Sp lieten terstond de Span-
jaerden in't onderste van het Schip gaen/ en staeken soo in Zee: het Oozlogs
schip schoot al victorie/ meenende dat de Nover verobert was; maer sien-
de dat het Schip zeewaert in liep/ kapte terstond sijn Tou af/ en setten hem
na tot dat het donker abondt wierdt/ beginnende alsdoen op de Nover te
winnen/ die soo beel zeplen bp maeckte als hem mogelijck was; de windt
begon te harden/ en de Nover liet sijn zeplen staen/ om het Oozlogs schip
t'ontloopen; maer het ongeluck quam hem over dat sijn groote maast van boven
neder viel/ dooz de kracht van al de zeplen die hp bp setten om t'ontloopen; even-
well liet hp de moed niet saken/ maer maeckte sijn stucken klaer/ en deed de
Spanjaerden twee en twee te samen binden/ en maeckte hem gereed om te-
gen

Desperate
onderne-
mingenan de
Roovers.

Liefigheyt
van een
Rover.

Ongeluck
van een
Rover.

40

De Americaensche

Een Rover geeft hem over met ac- coort.

Bege- ningen van de Spanjaer- den aen de Roo- vers, als ly geaangen hebben.

Hiforie van een ander Zee rover.

Verove- ringe van een Spaens Schip door een Roover.

De Rover word ge- drongen en gevan- gen ge- noomen.

gen het Dozloghs schip te bechten / met twee en twintigh man / want de rest
van sijn volck waren gequest en onbequaem om te bechten ; hp liet sijn groote
mast slippen / en maechte met de fochemast en boeghspriet soo heel zeplis vooz
de windt als hp konde; maer epndelijck quam het Dozloghs schip bp hem /
en taften hem soo dapper aen / dat hp gedwongen wierdt sich) over te geben /
maer met bedingh dat hp / noch sijn volck geen halck of steenen dzaen sou-
den / (want wanneer de Spanjaerden eenige hovers komen te veroveren /
doen sp haer halck en steenen dzaen / als slaven / en houden haer die of vier
jaren / ende als sp haer niet meer van doen hebben / soo stueren sp se met de
Gallioenen naer Hispanien ) ende dat hp hem met de eerste gelegenthepdt
met al sijn volck nae Spanjen soude senden; dit wierdt hem toegestaen / en
hp gaf de bupt over met groot leertwesen / alsoo daer meer als hondert dupsent
stucken van achten aen paerlen in was / want de bangst van alle de Barquen
was daer in. Dit soude een groote bupt geleeft hebben vooz desen hover
hadt hp die mogen behouden / het welck bupten twyffel geluckt soude hebben/
hadt de groote mast niet gebzoochen. Steet hier noch een exemplp / dat niet
min skoutmoedigh begonnen / en niet min engeluchigh geëpndicht is. See-
ker Bartholomeus de Portugees, Doztugees van geboorte / gingh van Jamani-
que met een Barque / gemonteert met vier stucken en dertigh koppen; ko-
mende omtrent Cabo de Coriente, aen het Eplandt Cuba ) quam hem een
Schip te moet / dat van Maracaibo en Cartagena quam / willende naer Ha-
vana, ende vozder na Espagniola; dit Schip was gemonteert met twintigh
stucken Canon / ende seventigh mannen / soo passagiers als scheepsvolck /
ende ander ammonitte naer adbenant ; de hovers resolveerden met mal-
kanderen om hem te abozdeeren / het geen sp met groote couragie deeden /
doch wierden van de Spanjaerden dapper afgheslagen : sp herbatten't dan
vooz de tweede mael / en namen het Schip wegh / met verlies van tien man-
nen en vier gequesten / soo dat sp het Schip met hun vijftienen veroverden /
zijnde de Spanjaerden als doen noch beertigh in't leven / met gesonden en
gequesten. De windt contzarp zijnde om naez Jamaica te zeplent / soo resol-
veerden sp naer Cabo St. Antonio te gaan ( dit is de westelijcke hoeck van het
Eplandt Cuba ) alsoo sp water gebzeck hadden. Omtrent Cabo St. Anthonio
gekomen zijnde / vonden sp daer dzie Scheepen / die van Nova Spanjen qua-
men / en naer Havana ginghen ; dese Scheepen bp haer gekomen zijnde /
dwongen haer den bupt af / en wierden daer en boven alle gebangen genomen.
Dit moeide haer niet wepnigh / sulck een kostelijcke bupt soo over te moeten
geben / want het Schip was geladen met hondert en twintigh dupsent von-
den Calao, en had omtrent de seventigh dupsent stucken van achten in. Twee
dagen nae dat sp genoomen waren / quam'er een groote stozm / soo dat de
Scheepen van malkanderen raechten / het groote Schip / op het welcke de
Koobers gebangen waren / raechte in Campesche; daer guamen verschep-
den Hooplieden aen boort van dese hooobaezder / om de Capitepn welkoom
te heeten / van welcke de Capitepn van de hoober bekent wierdt / alsoo hp
op die kuist heel quaedt ghedaen hadt met moozden en branden. 's Ander-
daeghs quam de Justitie aen boort / om aen de Capitepn te versfoeken / dat
hp

ZEE-ROOVERS.

41

By hem dese Robers in handen wilde stellen / 't geen by dee / alsoo hp 't haec
niet dozst weggeren ; maer om dat sp hem niet vertrouwden in de Stadt/
vzeesende dat by haer ontappen soude / als hp dichwils gedaen had / lieten
sp hem aen boozt blijven / en deden 's anderen daeghs een galgh oprechten /
om hem daer aen te hangen / en alsoo hp goedt Spaens spzack / hoozden hp
dat verhalen van de Spaensche Matrosen / begon derhalven iets te prakti-
feeren om sijn leven te behouden. By nam twee potten daer wijn in geweest
was / en vulde die met kurck / soo dat sp dicht waren ; ende 's nachts doen
sp altemael sliepen / behalven de wacht die by hem stond / en op hem paften /
deed by al wat by konde om de wacht na de kop te krijgen / maer alsoo hp niet
en wilde / resolbeerde hp hem de heel af te snijden / 't geen hp deed sonder dat
de wacht erenigh gelupdt gaf. Terstondt liet hp hem soerjens in 't water
sakken met sijn twee potten / ende swom daer mede nae landt / en begaf sich
boschwaert in / alwaer hp dze dagen verbozgen bleef eer hp eenighe wegh
hoos. Daer wierden 's anderen daeghs 's mozgens vzoegh soldaten langhs
de zeekant gestuurt / daer sp vermoeden dat hp wesen mocht / maer hp was
subijlder als sp ; want hp bespiede haer ; ende doen sp weer naer de Stadt
keerden / soo nam hp sijn wegh langhs de strand / naer een plaets genaemt
Elgolto de Triste , (omtrent dertigh mijlen van de Stadt Campesche) alwaer
hp epndelijck naer veertien dagen repsens aenquam / niet sonder veel gelee-
den te hebben / soo van honger als van dozst / en ongemack van de wegh ;
want hp en dozst de rechte wegh niet nemen / upt vzeese van in de Spaensche
haer handen te ballen ; hp marcheerde vier dagen over de boomen heen / son-
der een boer op het landt te setten : dit zijn kreupel boomen die aen de strandt
wassen / en hebben soo veel woztelen in 't water / als tacken om hoogh / soo
dat men daer dooz loopen kan / ebenwel niet sonder moepte ; hp hadt niet
meer als een kalbasje met water in die vier dagen / en at niet als Schulp-
bisch dien hp vongh op de Klippen / zijnde van gedaente als seker spette van
Alpkuiken. Onder des moest hp cenige Kivieren passeeren / daer hp noch-
tans niet wel swemmen konde / (doch femand die in groote benaut) pt sijn
leven soeckt te falveeren / onderneemt 't geen een ander niet denken soude )
hp vondt aen de strand een oude planck / die dooz de zee daer aengespoelt was /
daer eenighe spijchers aen waren ; dese spijkers klopte hp met steenen plat /
doen sfepte hp die soo langh / tot dat sp soo scherp waren dat hp daer mee
snijden konde / en sneedt doen eenige rancken / om eenighe houten / dien hp
vergadert hadde / aen malkanderen te binden / en daer van een blot te maec-
ben om de Kivier te passeeren. Epndelijck quam hp tot Triste , alwaer hp
een Roof-schip van Jamaica vondt. Na dat hp haer sijn abontuur verhaelt
hadt / moedighde hp haer aen / om hem een Canoes met twintigh man te
willen geven / om dat Schip / 't welck vooz Campesche lagh / en daer hp
in gebangen was geweest / hp nacht te gaen overballen: sp resolbeerden hem een
Canoes te geven met twintigh man: acht dagen daer nae quam hp met een
donkere nacht vooz de Stadt Campesche, ende gingh aenstondts sonder te
spzeecken aen boozt van het Schip ; die van het Schip meenden dat het een
Canoes was die van landt quam / en die iets geslooken had ; maer sp be-
vonden

Practijck
van de
Roover
om sijn
leven te
behouden

Loop:
wegh, en
word ver-
volgt.

Lijdt veel
eer hy tot
verzekering van
sijn leven
komt.

Komt by
sijn mede-
mackers.

Nieuwe
aenflagh
van de
Roover.

F

42

De Americaensche

De Rover
verovert
het Schip
daer hy
Levangen
Zeweest
was.

Verliest
sijn Schip,
en komt
in Iamaica
met een
Canoes.

Verhael
dan een
andere
Rover.

Sijn af-
komst.

Word van
de Rovers
als hoof-
man aen-
genomen.

Groote
wreedheyt
tegen de
Spanjaer-
den.

bevonden wel haest anders / wanneer dese Rovers met alle man in het Schip
sprongen / en het deroverde: so kapten sp datelijck het Anker touw af / en lie-
pen onder zepl; daer was noch veel koopmanschap in 't Schip/ maer het geld
was'er uptgelicht. Dese Rover hadt doen al het quaed dat hy geleeden had /
al vergeten / ztende dat hy weer een goed Schip hadt / daer hy groot forztupn
mee hoopte te maecken. Maer doen hy meende dat hy d'er hoven op was /
deed hem sijn quade forztupn / die hem gekadigh volghde / weder in een hoz-
te tydt t'onderkomen; want sijn koers naer Geomaica ghestelt hebbende /
wierdt hy ontrent het Eplandt Pines, dat in de zupdhant van het Eplandt
Cuba gelegen is / van een zupdelijcke wind aengebat / die sijn Schip regen de
klippen of bancken de Jardines genoemt / deedt stranden: Aldus moest hy
met sijn volk het Schip met hertseer verlaten / en bluchten met sijn Canoes /
aen het Eplandt Geomaica. Sp vertoefden daer niet langh/ maer maecken
haer weder upt te gaen om hupt; doch het liep hem altydt tegen.

Dese Rover heeft veel Tyrannen ghepleeght ontrent de Spanjaerden /
sonder veel vucht van sijn Roberpen te hebben; want ick heb hem sien ster-
ben in de grootste elende van de wereld.

Nu sal ick hier eenige stucken verhalen van een Rober die noch op Jamaica
ts/die niet minder gedaen heeft/als die daer hier hooren van verhaelt is. Dese
ts een Gjoentinger van geboz'te / en heeft lang in Brazil gelwoont / ende doen
de Portugesen Brazil wederom kregen / waren daer verschepden Familien /
die daer van daen vertrochten; eenighe quamen in Hollandt / andere kn-de
Fransche / en andere in de Engelsche Eplanden / ende in de Virginien. Dese
dan quam in Geomaica, en nict wetende wat hy daen soude / alsoo hy niet wez-
ken en kost / begaf sich onder de Rovers / en wierdt hy haer ghenoemt
Rock de Brefiliaan: dese Rock voer eerst booz gemeen man / en deed sich be-
minnen van al het volck: ondertusschen kreegh hy een partp op sijn zyde / die
moepte maecken tegens haer Capitepn / en van hem af liepen / nemende een
Barque / van de welcke sp dese Rock Capitepn maecken. In hozten tijdt
herob't den sp een Schip / dat van Nova Hispania quam / daer veel geldt
in was / ende hzochten het in Geomaica. Hier dooz quam dese Rock in groot
aensien / en wierdt ten laesten soo stout / dat hy heel Geomaica deed heven;
Een wel sonder eenigh belepd / en anders niet als dooz een domme furie: als
hy dzonchen was / liep hy als een dol mensch langhs de Stadt / ende d'eerste
die hemt tegen quam / kapten hy een arm of een been af / sonder dat hem ie-
mandt doost berispen als met goede wozden / want hy was als een upgela-
ten mensch; hy heeft de grootste tyrannpe aen de Spanjaerden gedaen / die
gepactiseert konnen wozden / eenige van haer heeft hy aen houte spitsen ge-
steecken / of gebonden / ende tusschen twee buuren lebend doen bzaden / gelijck
men een Darchen doodt / alleen om dat sp hem de rechte wegh niet aen wesen
om eenige Darchens hocken te gaen plonderen. Dese Rock is eeng geweest
langhs de Wust van Campeſche, om aldaer sijn forztupn te foecken / onder-
tusschen gebeurde het dat dooz kozm sijn Schip aen strandt wierd gesmeten /
soo dat hy met sijn volck het schip verlaten / ende aen landt moest bluchten /
sonder dat sp ters mede konde nemen als haer gelmeer / met wat krupt en loodt:

Het

ZEE-ROOVERS.

43

het was tusschen Campesche ende Triste daer sy stranden. Stranks spoe-
den sy haer wegh naer de Golfe van Triste, (alsoo daer altijd Rovers zyn
om haer Scheeyen te repareren) na drie of vier dagen waren sy seer afgel-
sloot dooz honger en doost / en moenelyckhept van de wegh / dat sy qua-
lijck langer voozt konden / maer het ergste vooz haer / was / dat sy van
hondert Spaensche Kupters wierden waerghenomen / die haer ontmo-
ten : Capiteyn Rock moedighde zyn medemakers aen / ende seyde/
dat hy niet gesint was sich selven over te geven / maer dat hy vooz zyn part
liever wilde sterven / als van de Spanjaerden gebangen te wozden. Sy
waren dertigh man sterck / altesamen wel gewapent / en siende dat sy een
Capiteyn hadden die haer goede moedt gaf / resolweerden derhalven lie-
ver met hem te sterven als haer over te geven: ondertusschen quamen de
Spanjaerden geweldigh op haer aen / doch de Rovers lietense soo na ko-
men / datse niet missen konden / soo dat yder schoot een man was. Het
gevecht hadt omtrent een uur geduurt / wanneer d'overgeblevene Span-
jaerden de vlucht namen. De Rovers plonderden doen eenige paerden / en
de gequetste Spanjaerden sloegen sy voozt doodt / met sich nemende de
Paarden en de mond-kost die de Spanjaerden by sich gehadt hadden / soo
dat sy gemachelijck haer wegh konden verbozderen / sonder dat sy meer
als twee van hun mackers verlooren / en twee gequetst hadden. Sy qua-
men te paert langhs de zee-kant dooz de groote wegh / en eer sy tot de
Golf gekomen waren / vonden sy een Spaensche Barque / die aen de huik
was om Campesehe hout te kappen. Doen keerden sy te rugge / en stuer-
den ses man vooz upt / om haer Canoes te besvieden. 's Moorgens / wan-
neer sy aen landt quamen / veroverden sy de Canoes / en liepen met hun
seffen aen voozt / en veroverden de Barque mede; maer alsoo der weynigh
victualp in de Barque was / slachteden sy eenige van haere Paerden / en
souten het vleesch met dat sout datse in de Barque vonden / om van te le-
ven tot dat sy beter bequamen. Weynigh tyds daer na nam dese Boover
een Schip dat van Nova Spanja quam / dat gheladen was met meel / en
veel stucken van achten / om naer Maracaibo te gaen / en Cacao te koo-
pen. Hy quam in Geomaica met zyn pziys / en domineerde daer met
zyn mackers soo lang / tot dat alles op was; want het is de maner van
dese Boovers / wanneer sy iets opgedaen hebben / zyn daer niet lang mee-
ster van / sy dobbelen / hoereeren en dzincken soo lang als sy wat hebben;
eenige van haer hebben op een dag wel twee of drie dupsent stucken van ach-
ten doozgebzacht / dat hy 's anderen daegs geen hembt aen zyn lijf behielt.
Ick heb'er een gesien op Jamaica, die vijf hondert stucken van achten aen
ten hoer gegeben heest / om alleen haer schamelshept te sien. Ja doen
noch veel meer andere godtloosheden. Inzijn engen meester heest dick-
wils een pijp wijn gekocht / en op't midden van de wegh geset / de boom
ingeslagen; gingh daer dan in staen / en alle die daer voozby passeerden/
moesten met hem dzincken / of hy soude haer dood geschooten hebben met
een Boer dat hy ten dien epnde by hem hadde: hy heest oock Conne voter
gekocht / ende nam de voter upt de ton / en goopde elck een die daer voozby

J 2

passeer-

De Span-
jaerds
foeken de
Rovers te
vernielen.

De Ro-
vers blij-
ven over-
winners
van her
goedt.

Sy ne-
men een
Spaensch
Vaertuyg.

Verove-
ren een
Spaensch
Schip.

De Amerikaensche

44

passeerde / daer mee op sijn kleederen / of op het hooft / daer hy maer best raken konde. De Kovers zijn barinhertigh onder malkanderen / want die niet heeft / wozd van een ander geassisteert / sp hebben gredt credit hy de Cappers; maer in Geomaica moet mense niet veel vertrouwen / want sp verkoopen u dickwils / gelijck ick menighmael gesien heb / selfs aen die / daer van ick verhaelt heb / die soo beel geldt gaf om een hoer haer scha melhept te sien / hy hadt doen wel drie dupsent stucken van achten / ende drie maenden daer na wierd hy om sijn schulden verkocht / van een man in wiens hups hy meest al sijn geldt verteert hadt.

Een Rover werd om sijn schulden verkocht,

Maer om weder tot ons verhael te komen. Dese Kover hadt in kozten thdtt al sijn geldt verteert / ende moest met sijn mackers weder in Zee. Hy ging weer naer de kust van Campesche, (dit was sijn ordinare Koofslaets) en hadt daer qualtyck veertien dagen geweest / of hy begaf sich in een Canoes / om de keede van Campesche te gaen verspieden / of hy geen Scheyen konde wegh nemen; maer sijn ongeluk wilde / dat hy selv e van de Spanjaer den genomen wierdt met sijn Canoes / en noch tien van sijn medemackers. Hy wierdt terstondt na de Gouverneur gebzacht / die hem in een doncker gadt liet setten / en wewnigh te eeten gaf: de Gouverneur soude hem gaern hebben doen ophangen / maer hy doost niet / dooz dien de Kover een slimme bond bedacht hadt. Hy hadt een bzief doen schrijven / als of het van sijn medemackers quam / aen de Gouverneur / dzepgende dat hy aldien den Gouverneur hem eenigh quaed aen deed / dat hy soo meenigen Spanjaerd als hy kreegen / geen quartier souden geven. De Gouverneur dooz dese bzief / bzeesde dat het hem selv mocht te beurt vallen; want de Kovers hadden byna Campesche ingenomen / onder belept van een seecker Mansveldt, die een vermaerde Kover in Geomaica geweest was. De Gouverneur resol beerde dan hem met de Gallioenen naer Spanjen te stueren / ende deed hem met Eede belooven / dat hy nopt meer rooven soude / dzepgende hem / soo hy hem weder gebangen kreegh / dat hy hem sonder genae soude ophangen. Dese Kover was niet lang in Spanjen / of socht gelegenthept om weder naer Geomaica te komen. Hy hadde onder de Spanjaerden op de Kieps van West-Indien / vyf hondert stucken van achten gewonnen met visschen / het welck hy besteede om kleederen en andere noodsakelichheden te koopen / en keerde daer mede naer Geomaica; aldaer gekomen zynde / heeft hy sijn Koverpen slimmer als nopt te varen in het werck gestelt / en waer hy eenige Spanjaerden quaed doen konde / daer besteede hy al sijn macht toe.

Capiteyn
Rock
word van
de Span-
jaerden
gevangen,
Liftigheyt
om sijn
leven te
salveren.

Word na
Spanjen
gesonden.

De Spanjaerden / siende dat hy van dese Kovers niet konden bezwijdt wozden / zijn gedwongen geweest om soo sterck niet te varen als hy plachten; maer dat heeft haer niet geholpen; want de Kovers in Zee geen Scheepen kommende krijgen / zijn met malkanderen vergadert / en tsainen gelandt / alwaer veel Steeden en Dozpen dooz haer zijn geplondert. D'eerste Kover die dese landing eerst heeft opgebzacht / is geweest eenen Louis Schot, die de Stadt Campesche ingenoomen / geplondert / en gerantsoeneert heeft / doch haer na weder verlaten. Na hem is eenen Mansveld geweest / die onder-

De Rovers
erachren
te landen,

no-

ZEE-ROOVERS.

45

nomen had te landen in Nieu Granada, en tot in de Zupd-zee te gaen roo-
ben / 't geen hy oock deed / maer dooz gebzeck van victualie wierd hy ge-
dwongen weder te rugh te keeren. Hy nam eerst het Eplandt Santa Cata-
lina, en op de selve eenige gebangens / die hem bzachten aen de wegh van de
Stadt Cartago, geleegen in het Byck van Nieu Granada.

Zeecker Boover / genaamt Johan Davids van Geomaica, heeft in dit sel-
ve Byck een stoute daedt gedaen: Hy hadde langen tydt in de Golfo van
Poca Tauro geveest / om op eenighe Schrepen te passen die van Cartagena
naer Nicaragna komen sonden / en die gemist hebbende / resolveert hy met
sijn volck / naer de Bibier van Nicaragna te gaen / en het Schip aen de mond
van de Bibier te laten / en met Canoes naer boven te gaen / ende alsoo by
nacht in de Stadt te komen / om de Kiercken / en de vooznaemste Kooplie-
den te plunderen. Hier toe waren sp met hen tnegentigh sterck op het
Schip / en hadden drie Canoes mede. Sp begaven haer met hun alle in de
Canoes / en lieten tien man op het Schip; doen roepden sp de Bibier op
by nacht / en des daeghs verbozgen sp haer onder de boomen ( gelyck sp
oock met haer Schip gedaen hadden / om dat het niet gesien soude werden
van d'Indianen die aen de mondt van de Bibier komen visschen) soo dat
sp den derden nacht omtrent ter middernacht aen de Stadt quamen; de
Schildwicht nam haer vooz visschers aen die in de Lagon visschen / alsoo 'er
een party van haer seer goedt Spaens spzaecken / oock hadden sp een In-
diaen die daer gewoont hadde / en van daer geblucht was / om dat de Span-
jaerden hem slaef hadden willen maecken: dese Indiaen spzongh op het
landt / ende gingh na de schildtwacht / die sp Vigia noemen / en vermoozde
hem. Daer na gingen sp met alle man / en gingen drie of vier van de vooz-
naemste Burgers op kloppen / daer sp alle het geld namen / dat sp in huys
bonden / sp beroofden oock eenige Kiercken; maer dooz sommige bluchte-
lingen die upt haer handen ontquamen / wierdt een geschzeeuw gemaekt
dooz de geheele Stadt. De Burgerpe / en het guarnisoen begon op de
been te komen / waer dooz de Boovers genoodsaekt wierden te bluchten /
die soo beel van haer bupt mede namen / als sp konden. Sp namen oock
eenige gebangens mee / of het gebeurde dat sp achterhaelt wederen / om quar-
tier te komen krijgen. Soo dza als sp beneden quamen aen de strand / mae-
ten sp haer Schip op het spoedighste gereed / en staecken in Zee / en de ge-
bangens / die sp mee genomen hadden / moesten haer soo beel vleesch van bo-
ben ontbieden (vooz haer losgeld / als sp van doen hadden om op Geomaica
te komen. Terwijl sp noch vooz de mond van de Bibier waren / soo quamen
wel vijf hondert man in 't geweer / alwaer sp lustigh met haer Canon op
schooten / en de Spanjaerden moesten haer sien wegh gaen met haer goed
tot haer groote schande / en lyden dat tnegentig Boovers daer landen doesten/
en aen een Stadt komen / die meer als beertigh mijlen van de Zee-kant
gelegen is / en rupm acht hondert mannen tot besetting in had / en in soo een
korte tijd sulck een schoonen bupt daer van daen haelden. De Boovers hadden
over de beertig duysent stucken van achten aen gemunt yeld / en gewerckt fil-
ver en julweelen mee genomen. Een kozten tijd daer na quam dese Boover met
haer

Onderne-
mingen
van een
Rover, by
gebreck
van vi-
ctualie te
niet ge-
worden,

Stoute
daed van
een Ro-
ver,

F 3

haer

46 De Americaensche Zee-Rover.

Haer buyt in Geomaica, alwaer het alles in kozte tijsd verteert wierdt / soo
dat sy weder uyt moesten om een ander abontuur te soetken; hy dan kreegh
eenige Boobers / die hem tot Opperhooft stelden van haer seven of acht
Scheepen / alsoo hy een goedt boorzanger was : sy resolveerden te gaen
langhs de Noord-kust van Cuba, om de Dloot van Nova Hispania waer
te nemen / en / soo het mogelijk was / eenige van die Scheepen daer van te
rooven / maer het mislukte haer; doch om evenwel sonder buyt niet thups
te komen / soo resolveerden sy naer de kust van Florida te gaen / alwaer
sy landen / ende namen een Stedeken in / genaemt S. Augustin de la Flori-
da. Dit Stedeken was voorzien met een kasteel / daer twee Compagnien
Soldaten op waren / nochtans tegens danck van het Casteel plon-
derden sy de Stadt / en liepen wegh / sonder dat de Spanjaer-
den haer eenighs leedt konden doen.

Landingh
van de
Rovers
aen de
kust van
Florida.

Eynde van het eerste Deel, waer in meest verhandelt is van
des Landts eygenschap, vruchten en Inwoonders; Nu
fullen wy komen tot de Zee-Rovers in't gemeen,
waer mede ick het tweede Deel begin.

TWEE-

48

De Americaensche

Na dat hy twee a driekepen gedaen hadde met de kovers sonder schip/
ende sich altydt seer moedigh getoont hadt/ gas de Gouberneurs van Tort-
ga, genaemt Mr. de la Place, hem een Schip om mede te gaen rooven/ en
sijn avontuur te soecken/ also 't doen voozlygh was tusschen Dzanckrijck en
Spanjen. Hy deed daer mede grooten bupt op/ maer sijn wzeedheden maeck-
ten hem soo bekent onder de Spanjaerden/ dat sp een geroep van hem maek-
ten langs de gantsche kust/ die van de Spanjaerden bewoont is/ ende wan-
neer sp in Zee ontmoeten/ vochten sp soo langh tot dat sp niet meer konden/
want hy gas wepnigh quartier aen de Spanjaerden. De Foortupn/ die hem
langen tijdt gedient hadde/ begon hem de rugh te keeren/ doo? dien hy een
groot ongeluck kreegh/ want hy verloo? sijn Schip met een stozm upt den
noozden/ aen de kust van Campesche, soo dat hy met sijn volck gedwon-
gen wierdt aen landt te gaen om haer leben te salberen/ hy wierdt aldaer
van de Spanjaerden waergenomen/ die de meeste part van sijn bolck doodt
floegen; hy/ siende dat 'er oock geen quartier doo? hem over was/ also hy
't niet ontloopen konde/ doo? dien hy alreede geguetst was/ bemozste hy hem
met bloedt/ en kroop onder de dooden die daer lagen; ende doe den byande
wegh was/ liep hy boschwaert in/ om aldaer te bedencken hoe dat hy sijn
leven best soude salveeren. Nu weder tot sijn selven gekomen zijnde/ ende
sijne wonden verbonden hebbende/ soo begaf hy sich omtrent de Stadt
Campesche, in Spaensche kleederen/ ende spzach aldaer eenige slaven aen/
beloobende haer in bezighept te stellen/ soo sp sijn raedt wilden volgen. De-
se slaven/ luppsterende nae sijn woozden/ stallen een Canoes van haer mee-
ster/ ende begaben haer met dese Kover op Zee/ om naer Tortuga te baren.
De Spanjaerden die eenige van sijn mackers in de gebangenis hadden ge-
wozpen/ bzoegen naer hem/ maer kregen tot antwozdt van haer/ de wel-
ke oock niet beter wisten/ als dat hy dood was; sp deden een danskegging/
en bzaanden victorie daer over/ danckende Godt dat hy haer hadde gelieven
te verlossen van soo een wzeeden Kover.

Ondertusschen dese Kover/ die sich met de Canoes ende de slaven op reps
begeven hadde/ was in Tortuga gearriveert/ ende in plaets van sich tot een
ander ampt te begeven/ om diergelijche perijchelen/ als hy nu uptgestaen
hadt/ t'ontloopen/ socht hy middel hoe hy best weder een Schip soude beko-
men. Hy begeest sich weder op Zee met een en twintigh man/ wel gewa-
pent/ met een Scheepje dat hy doo? likt bekomen hadt/ nae de noozd-
kant van het Eplandt Cuba, doo? een Stedeken genaemt La villa de los
Cayos, alwaer negotie geschied op Havana, van Hupden/Taback/en Supc-
ker; ende also hy het daer seer ondiep is langhs de kust/ soo gebzupchen de
Spanjaerden anders geen baertupgen als barquen. Lolonois meende aldaer
een partpe van die barquen te rooven; maer hy wierdt gesien van eenige
bisschers/ die tot haer geluck hem ontliepen/ ende gingen ober landt naer
Havana, klaegende aen de Gouverneur/ dat de Fransche Kover/ Lolonois
genaemt/ op de kust was met twee Canoes om haer te plagen/ en dat sp
haer negotie niet dozsten dozderen. De Gouverneur geloofde dat niet; want
hy hadde schziibens gekregen van Campesche, dat dese Kover doodt was.

Noch-

Lolonois
krijgt
een Schip
van de
Gouver-
neur van
Tortuga
om te
gaen roo-
ven.

Verlieft
sijn Schip
door
storm.

Liftheyt
van Lolo-
nois om
sijn leven
te ber-
gen.

De Span-
jaerden
branden
victorie
over de
dood van
Lolonois.

Nieuwe
voornec-
mens van
Lolonois.

ZEE-ROOVERS.

49

Nochtans op het versoeck van de Spanjaerden die hem de tiydigh bzachten/
liet yp een scheepje toemaecken/ ende monteerde het selbe met tien flukken
Canon/ en tnegentig weerbare mannen/ wel gewaerent/ en fluerde het upe/
met oødere/ niet binnen te komen/ snder de Nobers verdistrueert te hebben;
en tot die intentie hadt yp haer een Neger mede gegeben/ die beul sou wesen
om de Nobers op te hangen/ behalven haer Hoofman/ die sp in Havana
moesten hzeugen. Doen dit baertupg van de Spanjaerden gearibeert was
booz de Stadt la Villa de los Cayos, maer in plaets dat yp de Nobers soude op-
soecken/ soo sochten sp hem; want sp hadden tiyding bekomen dooz eenige Dis-
schers ( die sp genomen hadden) dat het Schip op sulcken plaets / en tot
soodanigen intentie bekomen was/ meenende de Nobers daer mede verbaert
te maken/ en van de kust te verdzijben; maer ter contrarp/ want dooz de
begeerte dien yp hadt een Schip te hebben/ om meer quaed te konnen doen/
of om grooter soztupn te konnen maecken/ resolveert yp met sijn volck dat

Schip aen te lasten. Het selbe lagh in een soute Ribier. (die de Spanjaerden
Lolonois
Eftera noemen. De Nobers dwommen een van deze bisschers haer daer yp te
verlovert
een

 Spaensch

brogen: omirent twee uuren in de nacht quomen sp aen het Schip.
Oorloghs
Schip.

gingen haer doozt verbergen onder de boomen ter zyden van het Schip.

Het Schip pzapde haer / en sp deden antwoozdt dooz den gebangen man /

die sp yp haer hadden ; vzoegen of sp de Nobers niet gesien hadden / de-
den antwoozdt van neen / ende sp meenden dat de Nobers van hun komst
verwittigt / gheblucht waren; maer sp wierden 's anderen daeghs 's moz-
gens wel anders gewaer / wanneer sp begroet wierden van de Nobers / son-
der dat sp haer sien konden. De Spanjaerden steiden haer ter stondt in po-
stuur om te flaen/ ende schooten met haer Canon / en alsoo aen elcke zyde
van de Ribier een Canoes van de Kover lagh / soo schooten de Spanjaerden
aen bepde zyde; na dat sp op de Nobers twee a dze mael gechargeert Had-
den/namen de Nobers hun tiyd wel wae / en quamen haer te gelijck aen boozt
met de houwers in de bupst / en joegen alle de Spanjaerden om laegh. Lo-
lonois liet haer doe een booz een boven komen/ en als sp het luptch dooz guamen/

sloegh hpse het hooft af. Doen yp een partp om hals gebzacht hadt / soo
quam de Neger/ die de beul over de Nobers geweest soude hebben / ende tiep
Sonor Capitan no me matta is os dire la verdad: Dat is/ ick ben haer Capitepn/
doodt mp ntet/ ick fal u de waehepdt openbaren. Lolonois deed hem op-
biechten/ en daer na gingh yp weer sijn boorige gangh/ flaende alle d'over-
gebleven Spanjaerden doodt / behalven een/ aen wien yp een hzief gas booz
de Gouberneur van Havana, ende belaste hem mede mondelingh te seggen /
dat yp soo meenigen Spanjaerd als yp kreegh/ geen quartier soude geben.
yp deed ooch ter selber tiyd een belofte/ sich lieber selber te vermoorden/ als
dat yp sich in handen van de Spanjaerden soude obergeben. De hzief was
mede van den selben inhoudt/ en ouder anderen ooch/ dat yp hoopre het self-
de aen de Gouberneur van Havana noch eens soo te sullen doen/ als yp hem
had willen doen. De Gouberneur van Havana de tiydinge ontfangen hebben-
de van het quade succes/ wierdt daer over seer grom/ ende swoer de doodt
aen alle de Nobers die in die gewesten gekreegen souden wozven; maer yp
wierde

Quaedt
voorne-
men ge-
loont.

G

50

De Americaensche

wierdt versocht van alle d'Inwoonders van het Eplandt Cuba, sulcks niet
te doen / alsoo de Robežs hondert van haer konden kriygen / tegen dat sp een
van de Robers souden kriygen / ende dat sp alle dagen moesten op Zee zijn
om haez host te soechen / daerom versochten sp instantelijck aen de Gouber-
neur / diergelyckie hostilltept niet te willen in't werck stellen.

Dese Rober hadt nu wel een Schip gekreegen / maer wepnigh bupt daer
bp gevonden / soo dat hp resolbeerde hier en daer wat volck te vergaderen /
ende met sijn Schip te gaen krupssen / 't geen hp deed met goed succes / want
hp nam een Schip in de Bap van Maracaibo, dat beel geldt / en koopman-
schap in hadde / en naer Maracaibo gingh om Cacao te koopen; doen quam
hp in Tortuga met groote vzeught. Hy hadt daer niet langh geleeft / of
hp nam resolutie een Vloot te zormeren / om daer mede op de Spaensche
kuft te landen / hadt ook eenige gebangens die hem beloofden daez te vzengen/
mits dat hp een maest van vijf hondezt man mede moest hebben / sijn vooz-
nemen was om Maracaibo in te nemen / en hozder het gantsche Mepz om te
haren / en alle de Dozpen en Steeden te plonderen / de gebangens die hp had
waren daer seer wel bekent / namentelijck een Fransman die aldaer getrouwe
was.

Verove-
sing van
een
Spaensch
schip,

II. HOOFT-STUCK.

LOLONOIS Equipeert een Vloot, om op de Spaensche Kuften
van America te gaen landen.

L

Lolonois
ergadert
een Vloot
om op de
Spaensche
Kuift te
landen.

Olonois deedt alle de Robers / die in Zee waren / van sijn vooznemen
verwittigen / soo dat hp in de tijsd van twee maenden in de vier hondert
koppen bp een vergadert hadt / en hp tot sijn vooznemen gheraeckte.
Daer was oock op het Eplandt Tortuga een Rober / genaemt Michiel
de Basque, die met sijn Roberpen soo beel gewonnen hadde / dat hp niet meer
in Zee voer / en was Majooz op het Eplandt Tortuga. Dese siende appa-
rentie van groote bupt / indien het vooznemen van Lolonois wel quam upt
te vallen / maeckte derhalven vziendschap met Lolonois, en przefenteerde hem
sijn dienst / seggende dat hp bequaemthept hadt om te landt het volck te com-
manderen / in wat gelegenthept het soude mogen zijn; ende alsoo hp in Eu-
ropa het Leger gevolght hadde / maeckte hem Lolonois Hooftman van sijn
macht te landt. Sp Embarqueerden haer volck in acht vaertupgen / daez
her Scheepse van Lolonois het grootste van was / zynde gemonteezt met
tien stucken.

Zijn ver-
trek uyt
Tortuga.

Doen sp nu alle gereedt waren / gingense t'zepl van het Eplandt Tortuga,
op het laetste van Apzil / stezck seftten hondert en seftigh man / ende zeplden
naer een plaets genaemt Bayaha, geleegen aen de noozdiant van het Epland
Espagniola, alwaez sp noth een partp Jagezs mede namen/ nebens alle de
bictua-

ZEE-ROOVERS.

51

bictualie / die sp van nooden hadden / om ter plaetse / daer sp landen wilden / te konnen homen.

Den laeststen July des selven Jaers / zijn sp onder zepl gegaen / settende haer cours naer de oost-punt van het Eplandt / genaemt Punta del Espada, alwaer sp een Schip in't ghesicht kregen dat van Porto Rica quam / om naer Nova Hispania te gaen; dit Schip was geladen met Cacao; den Ad-mirael Lolonois vervolgde het alleen / en gaf odbze aen sijn Bloot hem te wachten aen het Eplandt Savano, dat aen de zupdkant van het Epland is/omtrent Punta del Espada. Epndelijck naer twee uuren gesjaeght te hebben / keerde het Spaensche Schip op 3p / dat wel doostsien was om te slaen / ebenwel naer een gebecht van twee a dze uuren / wierdt het Schip verobert; het was ge-monteert met sestien stucken Canon / en hadt dijstigj weerbare mannen op; daer wierd in gebonden hondert en twintigj dupsent ponden Cacao, en beertigj dupsent gemunte stucken van achten/nebens wel tien dupsent stucken van achten in Juweelen. Het Schip wierdt dooz Lolonois naer Tortuga gesonden om te lossen; met oder / soo dza als hp gelost was / weder te keeren naer het Eplandt Savano, alwaer de Galjoot naer hem soude wachten. Doen sp met de Bloot aen het Eplandt Savona azriven den / vonden sp daer een Schip dat van Comana quam / met amonitie van oozlogh / en geld / tot betaling van het guarnijsen van St. Domingo lag: dit Schip kreegen sp sonder een schoot te schieter, 't was gemonteert met acht stucken Canon/en hadde in seven dupsent ponden boskrupd / met een partp musquetten/lont / en twaelf dupsent gemunte stucken van achten. Dit was een seer goedt beginsel / en gaf groote couragie aen die Nabers / dooz dien haer Bloot hier dooz ten eersten soo veel versterkt was. Doen het Schip met Cacao aen Tortuga quam / liet de Gouberneur het terkoud lossen / ende liet op 't spoedigste verbersing daer in laden / en zond het alsoo naer Lolonois, die het was wachtende; ten epnde van beertien da-gen quam het selve weder by Lolonois, alwaer hp sich op het zelfde embar-queerde / en gaf sijn Schip aen sijn maet / Antony du Puis genaemt: hp had-de mede eenige Nereuten van belch gekreegen / in plaets van die gedood en gequest waren in 't veroberen van 't schip; soo dat sijn Bloot nn in goede stand was / ende elk een even moedig was te bechten om den bupt. Na dat sp gereedt waren / maekt enke zepl / ende setten haer cours nare de Bap van Maracaibo. Dese Bap is gelegen aen de vaste Itust van Nueva Venezuela, op de hoogfte van twaelf graden / en eenige minuten / noozder vreedte; diep omtrent twintig mijlen / en twaelf mijlen vreedt. Dooz de Bap leggen d'Eplanden Oneba ende Monges; de oosthoek van de Bap ghenaemt Cabo San Roman, ende westhoek Cabo Caquibacoa. Dese Bap wozdt gemeentijh Golfo de Venezue-la genaemt / maer by de Nabers Baye van Maracaibo. In het eerste van dese Bap zijn twee Eplanden / leggende meest oost en west / d'Oosterse is genaemt Ila de la Vigia, alsoo op een hooge dupne / die in 't midden van het Epland is/ een hups staed / alwaer een wachter nacht en dagh waeckt. Het ander Eplandt werdt genaemt Ila de Palomas, dat is Dupven Eplandt: binnen dese twee Eplanden lepd een Meer van soet water / die seftigj mijlen diep in 't land is / en dertigj mijlen wydt: dit Meer komt in Zee loopen tusschen die twee.

Vertrek
van Lolo-
nois van
Espagnio-
la.

Verove-
ring van
cen Spaens
Schip seer
rijck ge-
laden.

Verove-
ringh van
cen ander
Schip met
Amonitie
van oor-
log gela-
den.

Befchrij-
vinge van
de Bay van
Maracai-
bo of Gol-
fo de Ve-
nezuela.

G 2

Ee-

52

De Americanafsche

Eplanden heen/ en achter de selve om; maer d'inkomste van het Meer voor de Scheepen is tusschen bep d'Eplanden omtrent een Canon van acht pond wijsdt. Op het Duyven Eylandt, lepdt een kasteel / om 't inkomen te beletten / alsoo dat de geene die in dit Maer willen / dicht onder het Duyven Eylandt moeten loopen: aen de mondts een bare, of banck / daer altijd weertien voeten waters is; omtrent een mijl innenwaert lepdt nacht een banck / genaemt El Tablasso, daer maer tien boet waters is; en binnen die banck/ tot aen deribier de las Espinas, (die omtrent beertigst mijlen binnen de La- gon is) is het ses / seben / en acht badem diep. Omtrent ses mijlen in het Maer / aen de westzijde / lepdt de Stadt Maracaibo, de welke seer vermakelijk is / alsoo de Hupsen langt het water zijn getimmert / ende hebben een seer vermakelijke uptsicht / en is redelijk bevolkt; men reken dat sy bewoont is wel van drie a vier dupsent zielen met de slaven / daer onder zijn acht hondert weerbare mannen / altemael Spanjaerden / daer is een groote Parochie hierck / met vier Kloosters en een Gasthups. Dese Stadt wozdt

Befchr-
vinge van
de Stadt
Maracai-
bo.

geregeert dooz een onder Gouverneur van de Gouverneur van Caraco, on-
der de welke het Gouvernement van Caraco is: De negotie die daer gedaen
wozd / bestaet in Hupden / en Talck: de Burgers zijn rijk in vee / en heb-
ben oock Plantagien aen d'overzijde / omtrent dertigst mijlen van Maracai-
bo, aen een groot Doz genaemt Gibralter; daer wozdt groote quantitept
ban Cabao gemaeckt / ende alderhande aerdtgewas / tot snysing van die
ban Maracaibo; want het landt van Maracaibo is heel dzoogh / en byenght
niet boort / soo dat 'er alle dagen Barquen komen van Gibralter, geladen
met allerhande verbarsingen / als Limoenen / Granjen / Meloenen / alder-
hande Marmoes en andere vuchten meer: dese Barquen nemen weder
bleesch van Maracaibo, alsoo tot Gibralter geen koepen noch Schapen kon-
nen leven: dooz de Stadt is een seer goede haven / almaer sp gelegenthent
hebben om Scheepen te timmeren soo heel als sy willen / maer het hout
moet van boven komen. Dooz de Stadt lepdt een Eplandeken / genaemt
Ila Borica, daer werden veel Septen op geweydt / om te vermenighvuldi-
gen / daer zijn oock seer groote quantitept van Septen en Bochen / die voe-
den sp alleen om de vellen ende talk / want het bleesch werdt weynigh ge-
geten / of het moet van de jongens zijn; sp hebben mede veel Schapen om-
trent Maracaibo; landt waert in zijn veel velden / evenwel doz en dzoogh;
het vee is daer klepn / dat een teken is van weynigh voedsel: in dit Maer
zijn Indianen, die noch niet getemt zijn / en wozden van de Spanjaerden In-
dios Bravos genaemt; dese mogen geen Spanjaerts lijden / en hebben haer
wooninge aen de westzijde van het Menn; haer Hupsen staen op boomen / die
in 't water wassen / 't welk gedaen wozd om van de muschitus niet geplaegt
te wozden; daer zijn ook aen d'ooitzijde van de selve gescheele Difffchers doz-
pen van Spanjaerden / die mede in het water op sparren gebouwt zijn /
om dat het landt daer soo laegh is / dat sp niet duuren konnen van de Mu-
quitos, en om het water dat haer quelt: wanneer het hardt reegent / want
dit Menn is gefoizeert van vijf en tseventighribieren en spzijten / die
daer in komen / werdt het water soo hoogh / dat het landt wel twee a drie
mijlen

Indianen
die tegen
de Span-
jaerden
oorlogen.

mijlen

ZEE-ROOVERS.

53

mijlen verr' overstroomt wozdt; het Doop van Gibralter komt dickwils
soo diep onder water / dat d'intoonders gedwongen zijn haer hupsen te
verlaten / en landtwaert in op de Plantagien te gaen.

Gibralter is gelegen aen de kant van het water / veertighij mijlen diep in 't
Naepe / en werdt van Maracaibo gespyst / als hier vooz verhaelt is; daer
woonen omtrent vijftien hondert zielen / waer onder vierhondert weerbare
mannen zijn / meest winckeliers en ambachselslieden; rondtoom het Doop
zijn veel Plantagien van Cacao, en Supcker-rieten; het landt is seer vzucht-
baer en vermakelyck vol boomen / die seer bequaem zijn tot het timmeren /
soo wel van Scheepen als Hupsen; men vind daer Cederboomen die seven
badem dick zijn; sp maechen van sulcke boomen Daertupgen / die van een
stuck zijn / en Marszepl's voeren konnen / die sp Piraguas noemen.

Beschrij-
vinge van
Gibralter.

Het landt is oock versien met schoone rivieren / die dit gantsche landt
doozbloepen; de Plantagien van Cacao zijn omtrent de rivieren / en wan-
neer het niet en reegent / soo laten sp het water dooz de Plantagien loopen /
dooz eenige slooten / daer sp slupsjes aen hebben / om het water te kon-
nen stutten / als sp genoegh hebben. Daer werdt oock redelijcke quanti-
tept van Taback ghemaekt / die in Europa in groote achtinge is; dit is
d'oprechte Dirginis Taback / die men noemt Paye Taback. Dit Land-
schap is omtrent twintighij mijlen in de rondte groot / en bepaelt met bergen
en moerassen / de bergen zijn seer hoogh / en altijd met sneeuw bedeckt :
aen d'ander zijde van de bergen/ is een groote Stadt / genaemt Merida,
daer Gibralter onder hoozt; de koopmanschappen wozden van Gibralter
aldaer met Mupl-ezels verboert over de bergen heen / en dat maer eens
in 't jaer / om dat het daer soo kout is / dat men 't qualijck harden kan;
sp bzengen weder van Merida Naeel/ dat van Peru over Sta fe komt. Een
Spanjaert heest mp verhaelt van seker soozt van menschen / die haer in dese
bergen onthorden; sp zijn van gestalte als Indianen / behalven dat sp kogt
gekrult haij hebben / en lange klauwen aen de voeten / gelijck als Apen/
sp zijn hardt tegen vylen / en alle scherpe Instrumenten / en seer gaeuw
in 't klimmen / hebbende een groote kracht. De Spanjaerden hebben eeni-
ge van dat flagh willen dooden met haer lanssen / maer seyden dat sp haer
hupdt soo dicht aen malkanderen krompen / dat het yser daer niet dooz
konde / maer van de Spanjaerden gebangen wierden / en boven op een boom
gebzacht / die sp daer nae van boven neder lieten vallen. Sp hebben dit
volck nooit hooren spzeeken; altemets komense aen de plantagien / die naest
aen de bergen leggen / ende nemen de slavinnen wegh / als sp se krijgen kon-
nen / doch doen se geen quaedt / behalven dat sp haer wil met de selve doen.
Jek heb verschepde beschzijvingen van America gelesen / maer nooit van
diergelijk flagh van menschen daer in gebonden / daerom geloof ick dat het
een seker soozt van Barbarijnen moet zijn / die daer omtrent gebonden woz-
den; want in 't bosch heb ick veel Apen gesien / nochtang hebben my ver-
schепde Spanjaerden verseekert dat het menschen waren / en dat spse dick-
wijs gesien hadden: ick geve het hier vooz de selve pzijs als het mp gekoost
heest. Het is waer / de wercken han Godt zijn groot / en het soude in der

Wonder-
lijck flagh
van men-
schen.

G 3

daedt.

§ 4

De Americaensche

daedt alsoo wel konnen zijn. Het heest ons goedt gedacht dese beschrijvinge / als ter loops / te doen / van de gelegenthept des JNemys van Maracaibo, om dat den Leeser beter begrijp / van alle 't geene daer voozgeballen is / soude moogen hebben.

Aenkomst
van Lolo-
nois in de
Golfe van
Venezue
la.

Lolonois metijn Dloot in de Golf van Venezuela gekomen zijnde/gingh
ten ancker leggen / bupten't gesicht van de Spaensche Vigia: 's Anderen
daeghys vzoegh was hy metijn Dloot vooz de mondt van het JNemys / ge-
naemt Lagon de Maracaibo, alwaer hy vooz de Baare sijn ancker liet ballen /
ende sette al sijn volck aen landt / om een Foort / genaemt El Fuerte de la Bare,
te attaqueren/ alsoo hy daer niet in kost / sonder dicht onder het Foort te
komen. Dese Foortzes bestondt anders niet als upt eenige Schanskozen/
die vontom een Batterye met festien stucken Canon waren geset / met eenige
aerde daer tegen aen gewozyen/om die van binnen te bedecken. De Novers
waren omtrent een Spaensche miyl daer van daen gelandt / eude stelden
haer in oздere om het Foort te bestoznen. De Commandant van het Foort
hadt eenige Soldaten in een hinderlage geleght / om de Novers van achte-
ren te bespzingen/ en / waer 't mooghlyck / in disoздze te hengen: onder-
tusschen sou hy van vooren een uptyal op haer doen. Maer de Novers
hadden omtrent vijftigh man vooz uyt gesonden / die de hinderlage gewaer
wierden/ en de selve sloegen/ belettende haer oock dat hy niet in 't Casteel
konden retireren. Ondertusschen quam het gros daer op aenballen/ en in
de tijd van dze uren hadden hy het Foort / sonder ander getweer als met haer
Novers/ verobert. Maiddelerwoyl waren de Spanjaerden/ die in embusca-
de gelegen hadden/ naer de Stadt Maracaibo geblucht/ en hadden aldaer
de Burgers seer verbaest gemaekt / seggende dat de Novers aenquamen
met een macht van by de twee duysent mannen. Dese Stadt was tien of
twaelf jaren te vooren dooz de Novers geplundert geweest/ waer van de
burgers het gesheugen noch hadden. Sp begonnen dan met alle man haer
spillen te packen/ om te vertrecken; die vaertupgen hadden/scheepten haer
goedt daer in/ en stuerden 't naer Gibralter, daer hy terstondt oock advyys
gaben van de komst der Novers / segghende dat het Foort van de Bare al
ingenomen was / en die geen gelegenthept hadden om met vaertupgen haer
goedt te salveeren/ stuerden het in 't landt met paerden en mupp-ezels weg.

Verover
het Fort
dat in de
mond van
het Meyr
leydt.

De Spanjaerts ver-
ten de
Stadt Ma-
racaibo.

De Novers die nu het Foort ingenoomen hadden/lieten terstond een vlagh
waepen/ tot een tecken dat haer Scheepen inkomen souden. Sp beskeed-
den de rest van den dagh om het Foort te flechten / en de ropaerden te verbzan-
den/ de stucken te vernagelen / haer gequesten aen voozt te hengen/ en
haer daoden te begraven. 's Anderendaeghys vzoegh gingen hy onder zepl/
met de Dloot/ om naer de Stadt Maracaibo te gaen/ die omtrent ses mijlen
daer van daen leyd. Het wierdt den heelen dagh stil / en sy konden daer niet
aenkomen als met het tp/ soo dat sy dien dagh niet veel konden vooztgaen.
's Anderen daeghys 's mozens vzoegh waren hy vooz de Stadt Maracaibo,
en stelden terstondt haer Scheepen in oздer/ om onder faveur van het Ca-
non te landen/ want sy meenden dat de Spanjaerden eenigh volck achter
het kreupelbosch / dat aen de strand lagh/ verbozgen hadden. Alle het
volck

De Roof
scheepen
komen
binnen
't Meyr.

Aenkomst
aen de
Stadt Ma-
racaibo.

ZEE-ROOVERS.

55

volck wierdt in de Canoes geboert/ om naer landt gheboert te worden.
Doen sp de strandt begonden te naderen/ losten de Scheepen haer Canon;
en als het volck landen soude / syzongh de helst van pder Canoes op het
landt/ terwijl dat d'ander helst/ die in de Canoes gebleven waren/ in't
bosch schooten/ maer wierden van niemand beantwoord. Doen sp in de
Stadt quamen/ vonden se niemandt daer in/ want alle de Spanjaerden
waren geblucht met vzoutwen en kinderen / maer de hupsen waren noch
eventwel versien van alderhande spissen / als Wijnen / Vlandewijnen/
eu quantitept van Hoenders/ Derckens/ Bzoodt / Mael / Et. Doen begon-
nen sp lustigh vzolik te wesen/ want sp hadden in geen maendt in dierge-
lijcke koochen geveest/ maer een tijd langh in tegendeel een sober leven ge-
had: pder Compagnie nam sijn befetring in de beste hupsen die op de Markt
staen; daer wierdt datelijck wacht opgeset/ en de groote kerck wierdt ge-
stelt als een generael Cozys de guarde. 's Anderendaeghs 's mozgens
wierd'er een party van hondert en vystigh man uptghesonden/ om te sien
ofse eenige gebangen konden krijgen/ om uyt haer te vernemen waer het
goedt van de Burgers verboorgen lagh. Des avonts quam de party weder
in de Stadt/ met omtrent twintigh duysent stucken van achten/ en eenige
JNupl-ezels/ geladen met verschepde goederen/ ende omtrent twintigh ge-
vangen/ soo vzoutwen/ mannen/ als kinderen. Dien volgenden dagh ley-
demen eenige van de gebangens op de pijnbanck/ om te weten/ of sp geen
meer verboorgen goedt wisten/ maer niemandt wilde klappen. Lolonois,
(die om de doodt van tien of twaelf Spanjaerden niet veel en gaf/ trock
sijn sabel upt de schee/ en kapte een Spanjaerd aen stucken/ in tegenwooz-
dighepdt van alle de gebangens/ sengende tegens d'andere/ soo sp niet seg-
gen wilden 't geense wisten/ dat hy aen haer alle het selve doen soude; soo
dat hy met sijn dzyngementen een ban haer soo ver kreegh/ dat hyse vzengen
soude daer haer volck was: maer die geene die geblucht waren/ siende dat
verklikt waren dooz de gebangens/ begtoeben een partp van haer goedt
onder d'aerde/ en veranderden alle dagen van plaets/ soo dat de Rovers
haer qualick konden vinden/ als by geval dooz het soecken; want sp wa-
ren soo bangh vooz malkanderen/ dat de Dader de Soon in die gelegent-
hepdt niet en vertrouwde.

Lolonois
slaet cen-
ge Span-
jaerden
dood, om
andere
te doen
klappen.

Epindelijk naer dat de Boobers aldaer beertien dagen vertoeft hadden/ soo resolveerden sp naer Gibralter te gaen. De Spanjaerden ( die haer macht verspiedt hadden / hebben stracks met een Barque aen die van Gibralter gesonden / en maeckten hun wijs dat de Rovers van meeninge waten om naer Marida te trecken / het welck groote ontsteltenis aen die van Gibralter gaf. Sp sonden datelijck een Eryzesse aen haer Gouverneur / om hem kennis te doen hebben van het geen 'er passeerde. De Gouverneur van Merida, die langh in Dlaenderen vooz Colonel gedient hadde / hadt moedt / dat hy de Boobers met wepnigh moepte soude t'onder vzengen. Hy quam dan af naer Gibralter, met omtrent vier hondert welgewapende mannen / en gaf terstondt oздze aen de Burgers / haer in 't geewer te stellen; daer op monsterde hy de selve / en bevondt haer omtrent vier hondert

man

Nemen
voor nae-
Gibalter
te gaen.

De seive
maecken
haer ge-
reedt om
de Rovers
te flutten.

56

De Amerikaensche

man sterck te zyn / soo dat hy nu met syn medegebracht bolck acht honderd man konde uyt maecken. Daer na liet hy langhs de strandt eeu Batterye maecken van twee en twintigh stucken Canon/ en deed de selve met Schang-kozben bedecken; daer en boven hadde hy noch een viedoute met acht Stucken Geschuuts. Langhs de strandt was een groote wegh / deselve liet hy stoppen/ en deed een ander maecken in de moerasseu / die ongebuzykelyck was / alsoo men de modder daer tot de knyen hadt.

Vertreek
van Mari-
caiba naer
Gibalter.

De Novers/ die van alle dese zeparatien niet wisten/ hadden haer ges-
vangens gescheept/ als mede haer roof/ die sp in Maricaibo gehaelt hadden/
en begaben haer onder zepl na Gibralter, maer toen sp in 't gesicht van de-
selve plaets quamen / sagen sp de Dlagge waepen van het Dozy/ en veel
Dolek op de strandt. Lolonois, als Hooft van dese Novers/ hield raedt
met sijn Onder-Hoofden/ en daer na met het Bolck/ en sloegh haer vooz/
dat het een heet pzer was vooz haer aen te tasten/ en dat de Spanjaerden
daer soo langh van haer komst in 't Nepr verwittight waren geweest / en
sich seer sterck gemaecht hadden: daer op verklaerde hy haer sijn meeninge/
seggende; Zyn sp sterck/ soo veel te meer bupt hebben yn te verwachten/
wanneer yn de overwinningh op haer krygen. Sp stemden dit altemael

Resolatie
van de
Rovers te
vechten
om buyt.

met hem toe/ seggende/ dat sp liever hadden te vechten op Hoop van een
goede bupt te krygen/ als veel te loopen/ sonder met te vinden. Hy an-


woordde haer op dese manier: Ick fal u voor gaen, en de eerste van u allen die
sich niet moedigh sal toonen in 't gevecht, sal ick onder de voet schieten. Haer
voozneimen aldus genoomen zynde/ gingen sp met haer Schepen onder de
wal ten ancker leggen/ omtrent een quartier mijs van de Stadt: des an-
deren daeghs mozgens vooz het opgaen der Son/ maeckte Lolonois dat al
sijn Bolck aen landt was/ sp waren drie hondert en tachtigh man sterck/
en yder was versien met een goedt Roer/ en een tas op zp/ daer dertigh
schooten krupt in was tot het selve/ nebens een pistool of twee/ en een hza-
be Houtwer. Pa dat sp aen malkanderen de Handt gegeeven hadden/ en
by eede belooft malkander tot der doodt bp te staen / plegon Lolonois te
marcheeren / en riep: A lon mes Frains, suives moy, & ne faites point les laches :

Landing
by Gi-
bralter.

dat is: Mijn Broeders, volgh my, en weest niet flaeuwhertigh: daer op troc-
ken sp voozt / en meenden daer op aen te vallen; maer wanneer sp meenden
op de wegh te komen / die haer dooz haer Gidse geleezen wierdt / vonden
sp deselve gestopt / en vonden een andere wegh / die in 't moeras gemaecht
was / en die de Spanjaerden naer haer welgeballen konden beschieten;
noch tang lieten sp de moedt daerom niet vallen/ sp trocken haer Houtwers
upt / en kapten tacken van boomen / en vulden de wegh daer mede / om soo
diep in de modder niet te sacken; ondertusschen schooten de Spanjaerden
met Canon op haer / dat sp van de roock / en 't gedzins / welck de kogels
in 't bosch maeckten / noch hooren noch sien konden. Epndelyck quamen
sp op de baste grondt / aldaer vonden sp ses stucken Canon / die op haer ge-
lost wierden / met schzoot en musquet-kogels. Pa 't lossen van 't
Geschut deden de Spanjaerden een uytbal / maer wierden vooz de Novers
soodaenigh gegroet / dat 'er wypnigh weder binnen de Schang quae-
men;

Gevecht
tusschen
die van
Gibalter
en de Ro-
vers.

ZEE-ROVERS.

57

men ; ondertusschen speelde het Canon geduurig op de Vovers / waer
dooz sp beel dooden en gequetsten kreegen : sp sochten derhalven middelen
om dooz het bosch te bzecken / maer sulcks en wilde niet lucken / alsoo de
Spanjaerden groote boomen omber gekapt hadden om de wegen te stop-
pen ; nachtans dooz alle tegenpoedt / die sp hadden / verloorense geen
moedt / maer schooten gedurig even sterck. De Spanjaerden dozsten geen
meer uptvallen doen / en de Vovers konden over de Schanskozven niet
komen. Lolonois dat siende / bedacht een lijst om de Spanjaerden te bedzie-
gen. Hy begon met sijn volck te rugh te treeden/ en soo haest de Spanjaer-
den dat bemerckten / vielen sp op haer aen met omtrent twee hondert man.
De Vovers dit siende / keerden stracks wederom / en na 't lossen van haer
Vovers/ namen sp de sabel in de handt / en vielen op de Spanjaerden aen /
en sloegen de meeste part doodt: met dese furie traden sp over de dooden
heen / en overweldigheden de Schanskozven / dzyvende alle de Spanjaer-
den (die achter de Schanskozven waren) op de vlucht / die sp vervolgden
tot in het bosch / daer sp al doodt sloegen watse vonden. Een partp / die
haer in de tiedout geretireert hadden / gaben haer over / op conditie dat sp
quartier souden hebben. De Vovers staecken terstondt de Spaense vlag-
gen op / en namen alles gevangen dat sp in 't Dozv vonden/ die sp in de groo-
te kerck joegen / alwaer sp een goed deel Canon bp bzachten / en een bozst-
weeringh maeckten / niet wetende wat haer overkomen konde/ alsoo sp
meenden dat de Spanjaerden eenigh volck bp een souden bzengen / om
haer van daer te doen verhupsen. Maer 's anderen daeghs waren sp niet
meer bezeeft / wanneer sp de doode lichamen deden bp een bzengen/ om
geen stanck te veroozsaken / en bevonden wel vijf hondert Spanjaerden
verflagen / sonder die gequetst / en boschwaerdt in gheblucht waren /
die daer na van hare quetsuren gestozven zijn: daer en voben hadden sp
noch over de hondert en vijftigh mannen gevangen / en wel vijf hondert soo
vzouwen / slaven / als kinderen. Pa dat nu alles in stilte was / telden sp
mede haer dooden / die sp beertigh bevonden te zijn / en in de dertigh ge-
quetsten / waer van de meeste part stierven / dooz d'ongelegenthedpt des
luchts/die haer de koozts veroozsaeckte; het koude buur quam oock in koz-
ten tydt in haer wonden. De Vovers lieten al de dooden van de Span-
jaerden in twee oude Barquen / die aen de strandt lagen / smijten / en voe-
ren daer mede omtrent een quartier mijs in het Meyp / en lieten daer de
Barquen in de grondt smeken.

De Ro-
vers krij-
gen d'o-
verhand.

Doe vergaderden sp alle het geldt en goedt datse in de Stadt dooden /
en bleeven vier a vijf dagen in de Stadt om upt te rusten / sonder op party te
loopen. Ondertusschen verberghden de Spanjaerden haer goedt soo beel
els moogelyck was. Daer na begonden de Vovers weder op party te
loopen / waer dooz sp beel goed in de Stad te samen bzachten / als mede beel
slaven / die sp op de plantagien donden. Sp hadden daer omtrent veertien
dagen geveest / wanneer de gevangens van honger en ongemack begonden
te vergaen / alsoo de Vovers daer wepnigh victualie van bleesth gevonden
hadden / meel was 'er genoeg / maer sp waren te lup om bzood te bakken dooz

H

haer

De Ro-
vers loo-
pen op
party.

58

De Americaensche

haer selven/ ick laet staen vooz de Spanjaerden; de hoenders/ verckens/
schapen en koepen die daer waren/ wierden van haer doodt geslagen/ tot
hace spijse; en vooz de Spanjaerden sloegen sp muplezels en ezels/ maer die
de selve niet eeten wilden/ moest van honger sterven/ want sp kreegen an-
ders niet/ behalven eenige van de vzouwen/ die de hovers hielden om
daer mede te boeleeren/ sommige dooz geweldt/ erandere met haer evgen
wil/ maer beele deeden het dooz hongers noodt; en de gebangens/ die sp
vermoedden geldt te hebben/ setten sp alle dagen op de vijnbank/ en als sp
niet wilden bekennen/ sloegen sp dese lypden dood.

Spanjaer-
uyt geson-
den om
brandt-
schatting.

De Ro-
vers kee-
ken het
Dorp in
de brand.

Brandt
wordt ge-
blust.

Epyndelsjeck/ naer dat sp aldaer omtrent een maendt vertoest hadden/
stuerden sp vier Spanjaerden/ban haer gebangens/om de burgers te waer-
schouwen/dat sp tien dupsent stucken van achten souden by haer bzengen tot
hbandtschattingh/ en soo niet/ datse het gantsche Dozp in hzandt souden
steecken. Sp gaben de Spanjaerden daer toe twee dagen tijd; na de twee
dagen hadden de Spanjaerden de hzandtschattingh noch niet gereedt/
waerom sp het Dozp dan in de hzandt begosten te steecken. Doen de
Spanjaerden sagen/ dat de hovers het geheele Dozp tot assche wilden la-
ten verbzanden/baden sp haer/datse de hzandt geliefden te blusschen/ en
dat het ge-epschte geldt soudc opgebacht werden. De hovers bluchten
dan het buer/nochtans niet sonder schade van eenige hupsen/ en een hloo-
ster hierck/die tot de grondt afzande. Na datse de hzandschatting ont-
sangen hadden/bzachten sp haer roostgoedt t'sheep/nebens een groote
party slaven/die geen rantsoen betaelt hadden (want alle de gebangens
wierden gerantsorneert/ en de slaven moesten weder gekocht woorden) ende
maeckten zepl naer Maracaibo: alwaer gearriveert zijnde/bevonden dat de
Spanjaerden noch even verbaest waren/sp stuerden drie of vier geban-
gens/die sp van Maracaibo hadden/ om de Souberneur en de Burgers
te waerschouwen/dat sp derrigh dupsent stucken van achten souden aen
boozt bzengen tot rantsoen van de Stadt/of anders/dat sp de gantsche
Stadt souden verbzanden. Ondertusschen liepen sp noch al om bupt/met
partypen/en nainen al de beelden/klocken en schilderpen uyt de kiercken in
het land/en bzachten die t'Sheep; daer en boven veel scheepsbehoeften/die
in verschepden packhupsen lagen. De Spanjaerden/die uptgesonden waren
om de hzandtschattingen te epschen/quamen weder te rug met oder om met
dese hovers te aczozeren. Epyndelsyk wierd het onder haer veraccozdeert/
dat de Spanjaerden twintigh dupsent stucken van achten/ ende vijf hon-
dert koep-beesten souden geben/en dat betaelt zijnde/souden de hovers
niet meer op party moogen loopen/maer soo dzae als de beesten geslacht
waren/soudense vertrecken/het geen sp deeden/tot groote vzeught van
die ingeseetenen/die haer een beter adieu wenschten als welkomst. Die
dagen naer haer vertreck van Maracaibo, quamen sp weder tot groote
herwonderingh van de Spanjaerden/ daer dooz weer nieuwe verbaest-
hepdt veroorsaeckt wierdt. d'Ozsaechc hier van/was/dat sp een
een Flucht-schip/'t geen sp mede genomen hadden/niet over de banck/die
aen de mondt van de Lagon is/konden krijgen/daerom wierden sp ge-
naod-

Eyseh van
brandt-
schattingh
van Mara-
caibo.

Accorde-
ren me:
de Rovers
over de
selve.

ZEE-ROOVERS.

59

nootsaerkit weder te komen / om een Lootsman te haelen / die de Spanjaerden haer haest toesonden / omse soo beel te rasser quijt te wesen / gelijck sp ten laetsten / naer dat de Robers aldaer twee maenden in 't Mepz vertoest hadden / van de selvè geheel ontslagen wierden. De Golfe upt zijnde / setten sp haer cours naer 't Eplandt Espagniola, alwaer sp acht dagen daer na qua men aen een plaets / genaemt Ifla Baca, (bit is een plaets daer eenige Franse hoep keelders haer onthouden / en het vlee sch verkoopen aen de hapers die daer of en aen komen) alwaer sp haer goedt aen landt hzachten / om / (volgens haer manier) onder haer gedeelt te werden. Hier telden sp haer goedt / 't welck bevonden wierdt in contant silberwerck en juweeles twee hondert en sestigh dupsent stucken van achten waerdigh te zijn. Bupten dat kreeg pder man noch wel hondert stucken van achten in lywaet en zijde goederen / met noch) andere klepnigheden mee? De gequetsten wierden vooz eerst gerecompenseert volgens 't gene ick in 't eerste deel verhaelt hebt. Daer na wierdt het silberwerk gewoogen / ende gerekent tot tien stucken van achten het pondt; de Juweelen wierden ongelijck gewaerdeert / alsof sp geen naeuwe kennis daer van hadden. Na dat sp altemael een Eedt gedaen hadden / dat sp niet achter gehouden hadden / soo wierdt pder een sijn geldt gegeben dat hem toeguam. Die geene die in 't gevecht gestozben waren / diens part wierd aen haer mackers of vzienden gegeben. Als het goed nu gedeelt was / gingen sp van daer / en setten haer cours naer Tortuga, alwaer sp een maendt daer na met groote wietighde aenquamen / doch vooz d'een meer als vooz d'ander/ want meenighten van haer die geen dze dagen meester van hun geldt hadden geveest / of het was altemael verdobheit; doch die het hare verlooren hadden / wierden van d'andere geaffisteert. Daer waren kozts te vooren dze Schepen upt Dzanckrijck gehomen / met Wijn en Vzandewijn / soo dat die dzauthi daer seer goed koop was; maer ten duerde niet lang/want wierde wel haest duerder/ sp gaben hier na vier stucken van achten vooz een stoop vhandewijn. Yder een was doen een koopman in Tortuga, en begonnen hun oock tot visschen te begehen. De Gouderneur kreegh het Schip vol Cacao vooz de twintigste pazt dat het waezdigh was. De Cappers kreegen mede een gedeelte van het geld / en de Hoeren de rest; soo dat de Robers wedez moesten sien wat wegh datse neemen fouden om ander geld en bupt te soeken/felver Lolonois ook die haer hooft was.

Vertrek
van de Ro-
vers uyt
het Meyr
van Mara-
caibo.

Vertrek
naer Tor-
tuga.

III. HOOFT-STUCK.

Nieuwe Equipagie van Lolonois, om de Stadt St. Iago de Leon, en Ni-
karagua te gaen inneemen, alwaer hy in groote Elende stierf.

OLONOIS hadt sich onder die van Tortuga in goede faem gebzacht
dooz de laetste tocht die hy gedaen hadde / en die hem soo wel gheluckt
was / hebbende een goede bupt gemaecht; maer het gingh met hem ge-
lijck

H 2

ZEE-ROOVERS.

61

nien krijgen. Maer dit was noch niet genoeg om tot die plaets te komen/
daer sp heen wilden ; sp hielden derhalven weder raedt met malkande-
ren/ ende beslooten datse de quade tijd souden laten passeeren/ en dat sp
ondertusschen souden sien alle de Steeden en Dozpen die in de Golfo wa-
ren/ te plonderen. Sp zepden dan langth de kust/ en sochten doenmaels
anders niet als de kost/ en over al daer sp aenquamen/ maecktense 't soo
schoon/ datse d'inwoonders selver in hongersnoodt bzachten ; want sp
aten alles op watse krijgen konden ; wanneer dat sp aen landt quamen/
schooteuse d'Apen in 't bosch om t'eeten/dood. Daer na quamen sp in Puerto
Cavallo, alwaer eenige Spaense Packhupsen zijn/ daer in de goederen van
boven gebzacht wozden/ tegen dat de Scheepen komen om die af te halen.
Daer vondense een Spaensche Hoopvaerder/ gemonteert met vier en twin-
tigh stucken/ en festien bassen; die namen sp wegh/ en gingen aan landt/
plonderende al wat sp vonden/ verbzandende de packhupsen/ en de Hup-
den die daer laegen: sp maeckten ook een partp gebangens/ die se seer
qualijck tracteerden/ soo dat dese arme lieden alle dagen gepijnigst twier-
den met alle suozten van tozmenten die men bedencken kost. Wanneer Lo-
lonois pemandt op de pijnbanck liet stellen/ en sp niet datelijck antwoorde
als sp hem vets vzoegh/ soo kapten sp de selve met sijn houwer aen stuc-
ken/ en lichte het bloedt met sijn tong van de houwer/ wenschende dat het
de laetste Spanjaerdt mocht zijn/ dien sp aalso doodt geslagen hadde; en
wanneer pemandt van d'arne Spanjaerden/ dooz benauthepdt/ of dooz
de sware tozmenten die sp haer aendede/ seyden dat sp haer op volck sou-
den bzengen/ en dat sp dan dooz verbaesthept altemets de wegh niet wel
konden vinden/ die deeden sp dupsentderhande tozmenten aen/ en ten laet-
sten sloegense hem dan noch doodt.

Landing
aen Puer-
to Cavallo
in de Gol-
fe van
Honduras,

Wreed-'
heyt van
Lolonois.

Ma dat sp de meeste van haer gebangens dooz de allerwreedtste pijnen
en tozmenten om 't leven gebzacht hadden/ vonden sp 'er op 't laetste twee/
die haer aen een Spaensche Stadt souden bzengen/ St. Pedro genaemt/ en
omtrent tien a twaelf mylen van Puerto Cavallo gelegen. Lolonois maeck-
te sich selver gereedt om met drie hondert man daer na toe te gaen/ en liet
als hooft van de rest van sijn volck Moyse van Wijn, en begaf sich op de
wegh met sijn twee Gitsen: naeuwelycks drie mylen geabanceert zynde/
bond in embuscade eenige Spanjaerden/die hem wacker tegenstand deeden;
maer nochtang in kozten tijdt verwon sp de selve/ dzyvende de Spanjaer-
den op de blucht. Alle de gequetsten/ die de Spanjaerden achter lieten/
vzoegh sp na de macht der Spanjaerden/ en daer na sloegh sp se doodt/
op dat sp hem niet verklikken souden. Sp had oock eenige gesonde gebangens
bekomen; dese vzoeg sp naer de wegh/ en of 'er noch eenige Spanjaerds in
embuscade lagen/ sp antwoorden hem ja. Doen nam sp haer een vooz een
apart/ en vzoegh haer of 'er geen andere wegh en was te vinden om die te
myden/de selve seyden van neen. Daer op bzacht sp deselve vooz alle d'an-
dere gebangens/ en vzoeg haer naer de weg/ sp antwoorden datse geen ande-
re weg en wisten. Lolonois daer over met een dupvels hoogshept ingenoomen
zynde/ opende een van de selve gebangens lebendig/ en sneed hem het hert

Veel ge-
vangens
door sware
pijningig
gestorven.

Noyt ge-
hoorde
wreedheyt

H 3

uyt

62

De Americaensche

upt het lijs/ beet daer in/ en goopde het een ander in sijn aengesicht / seg-
gende: Soo ghy mp geen andere wegh wyft / soo sal ieh u het selfde doen.
Dese arme lieden in gzoote benauthept zynde / beloofden / dat sp hem dooz
een andere wegh souden hzengen / maer dat de selbe seer moepijck was om
te gebzupcken: ebenwel oin hem te boldoen / hzachten sp hem dooz een ande-
re wegh ; maer de selbe niet konnende gebzupcken / wierdt hy gedwongen
de groote wegh te neemen / seggende met een groote booshept : Mordieu
les bougres de Espagnols mele payeront. 's Anderendaeghs quam hy weder
bp een embuscade / die hy met sulct een geweldt aentaste / dat de Spanjaer-
den geen uur standt hielden. Hy gaf last aen sijn volck geen quartier te ge-
ben / seggende / hoe meer sp onder weegh dooit sloegen / hoe minder re-
sistentie sp in de Stadt souden vinden. De Spanjaerden meenden dat sp
desen Hoobers met haer embuscades moe souden maecken / derhalven reti-
reerden sp al van d een op den ander.

Epndelijck quam Lolonois bp de derde embuscade / die hy niet meerder
berschoonde als de twee andere/ hoewel dat die byp sterker was/ maer met
het werpen van eenighe handt- granaten / dwongh bp de Spanjaerden de
blucht te neimen / maer hy bervolghde haer soodanigh dat hy de meeste dooit
de wegh daer sp dooz moesten / was wel doozsien van goede Baricades , en
daez was ooch geen andere wegh te binden / om dese te myden / alsoo de Stad
rondrom beplant was met seerehere boomen / die men Raquelte noemt ; die
sso vol dooznen zyin/dat het onmogelijck is om daer dooz te komen. Het is slim-
mer als de drziehoecken / die men in Europa gebzupcht / daer een Leger pas-
feeren moet.

Als de Spanjaerden / die achter de Barciades lagen / de Hoovers in't ge-
sicht lreegen / begonnen sp luktigh met Canon op haer te schieten. Maer de
Hoobers gingen plat op haer bupek neder leggen / en doen het geschut geloft
was / vielen se daer op aen met haer roezs en handigzanaten / en deeden de
Spanjaerden groote schaede ; ebenwel konden sp noch met desen aenbal daer
niet inkomen / waer dooz sp gedwongen wierden te retireeren. Daer na
quamense daez wedez op aen / met wepnigh volck / ende schooten niet eez op
de Spanjaezden / of sp moesten wis schieten / soo dat pder schoot een man
was / doodt / of gequetsf. Epndelijck tegen den avondt wierden de Span-
jaezden gedwongen het op te geben. Sp lieten dan een witte blagh waepen /
om te paazlementeren / en gaben de Stadt ten besten / versfoechende quartier/
en twee uuren tydt / om haer met eenige van hare goederen elders heen te
begeben / 't geen haer van Lolonois toegestaen wiezdr. Hier op quamen de
Koobezs in de Stadt / ende bleven twee uuren stil / volgens haer belofte /
maer dit kost de Spanjaerden wepnigh baren / alsoo de Hoovers haer hozt
achter de hielden waren / en ontnamen al haer goedt / dat sp mee genomen
hadden / en daer toe wiezden sp noch gebangen genoomen: Het meeste goedt
was ebenwel wegh / soo dat sp in de Stadt anders niet vonden als eenige
leederen sacken met Indigo. Epndelijck / naer eenige dagen aldaer beztoekt/
en na haez gewoonte heel tyrannien gepleeght te hebben / herbzanden sp de

Stadt/

Verove-
ring van
de Stadt
St. Pedro

De Stadt
St. Pedro
verbrand.

ZEE-ROOVERS.

63

Stadt/ en vertzocken met de bupt die sp daer vonden. Aen de Zeekant weder-
om gekomen zijnde/ hadden haer mackers/die aen de Scheepen gebleeven wa-
ren/ langs de kust geweest/ en aldaer eentige Indiaensche Bisschers gekre-
gen/ die haer gesepdt hadden/ dat in de Ribier van Guatimale een heckboot
upt Spangien bezwacht wiezdt. Sp resolveerden dan aen d'Eplanden die
aen d'ander zijde van de Bolse zijn/ te gaen/ om aldaer haer Scheepen schoon
te maecken; en sp lieten twee Canoes dooz de mondt van de Ribiez van Gua-
timalle; om op het Schip te passen/ dat upt Spanjen bezwacht wierdt;
doch de meeste oozfaeck/ waerom dat sp naez de Eplanden gingen/ was om
leeftochst te sfecken/ alsoo daer veel Schildpadden zijn/seer bequaem om t'eeten.

De Roo-
vers pas-
sen op een
Schip.

Aldaer gearziveert zijnde/ bezpzepden sp haez van malkanderen/ende pder
tzop hiel sijn plaets daer sp oздинарis gingen bisschen. Udez een was besigh
met netten te hzaepen om Schildtpadden te hangen. Die netten maecken sp
ban seecker bast van booben/ die sp Makao noemen: daez van maecken sp
oock alderhande Touwerck dooz haer Scheepen/ sod dat sp nopt verleeigen
zijn; want sp weten dooz't een of't ander middel haez te behelpen. Daer
zijn oock seechere Eplanden die vol pickt zijn/ dat bequaem is om scheepen
dicht van maecken/ ende als sp teer van doen hebben/ maecken sp dit pick
weeck met Czaen van Haven. Dit Pich wozdt dooz de Zee aengespoelt/
altemets in soo grooten meenigte/ dat'ez heele Eplandekens van gefozmeezt
zijn: dit pick is niet gelijck als het scheepspick dat wp hier gebzupchen/maer
het is seecker zee schupin/ 't geen de Natuurkenders Bitumen noemen: mijn
oozdeel is/ dat het komt dooz't wasch/ 't geen dooz stozm en onweder in de
zee gewozpen/ en aldaez aen de stzandt gespoelt wozdt/ want het is met
zandt gemengt/ ende het heest een reuck als swarte Amber de Gris, die upt het
Oosten komt. Dese gewesten dooz zijn oock groote quantitept van Bpen/
die hooning in het bosch aen de boomen maecken/ en het gebeurt dichtwils/
dat dooz groote stozm het wasch met de hooning die aen de boom hangt/ t'zee-
waezt ingedzeeven wozdt. Sommige Naturalisten willen dat upt dese hoo-
ning ende wasch een sekez affschepdinge komt dooz het sout watez/ van welc-
ke affschepdinge het Amber de Gris gemaerkt werdt: dit is seez licht te ge-
looben; want wanneer het Amber de Gris gebonden wozd/ is het noth weeck/
ende rupcht na het wasch.

Amber de
Gris waer
van het
komt.

Dese Koovers maecken haer Scheepen op het spoedigste weer schoon/ende
hielden haer gereedt tegens dat sp tydingh van d'aenkomst van het Schip
krijgen souden. Ondeztusschen liepen sp met haer Canoes langhs de kust
van Julatam, alwaer veel Indianen haer onthouden/ om op d'Amber de
Gris te passen/ die aen d'Eplanden/ langhs de vaste kust geleegen/ komt te
stzanden. Jeth sal/ terwojl dat de Koovers ons hier gebzacht hebben/ pets
ban dese Indianen schzijven/ alsoo der pets aenmerckelycks is/ omtrent haer
Godisdienst/ en manier van leben.

Deze Indianen zijn over de hondert jaren onder de Spaensche dwinglan-
dye gebzacht; ende als de Spanjaerden haer van nooden hadden/ namen
spse wegh/ en tzacreerden haer seer qualijck: de Spanjaerden stuerden alle
half jaer daer een Priester/ om ( soo sp voozgabon) bekeeringh aen haer te
doen;

64

De Amerikaensche

Godtloos-
heyt van
de Span-
jaerden
omtrent
d'India-
nen.

doen ; maer het verſtzeckte meer tot godtlooshept / als tot Godts eer en
dienſt; want sp komen daez niet/ als om dese arme onnoofele lieden te be-
rooven van het geene sp besitten; want als de Priester bp haer komt moet
d'Upperſte van haer / die sp Cafico noemen/ hem ſijn dochter geben / of
een ander naer ſijn ſin/ die gebzupckt hp soo langh als hp 'er is: daer en bo-
ven moeten alle d'Indiamen alle dagen soo veel hoenders / soo veel eperen/
en soo beel katoen / in't hozt gesepht van alles wat sp hebben / geven/ als de
Priester haer belaſt; ende soo sp bebonden werden haez epgen Godtsdienſt
te plegen / soo werden sp van de Priester en ſijn medemarkeſs gebangen ge-
nomen / en geſtraſt. Maer als de Spaensche Priester siet dat sp geen meer
opbzengen konnen / soo vertzecht hp; en als bp wegh is / pleegen de India-
nen weder haer epgen Godtsdienſt.

Godts-
dienſt van
d'India-
nen.

Ader een van haer heeft een Godt / die sp dienen en aenbidden naer haer welgeballen. Als onder haez een kindt geboren wozdt / wozdt het stzarcis in haer Uezch gebzacht ( alwaez sp dagelijckis aen haer goederen offeren ) en daez wozdt affeche in een ronde krans geſtroot / en dooz een zeef gedaen / op dat 'ez geen buplighepdt bp gemenght fal wozden ; het kindt wozdt dan in't middel van de krans ( daer de affeche in gestroot / is) neer gelept / en moet daez de gantsche nacht blijben / ende de Uezch is rontom open / soo dat alle dieren daer in konnen naer haer welgeballen, 's Anderendaeghs 's mozgens ho- men de vſtenden van het kindt daer naer blijcken / ende ſien of'er oock eenige dieren 's nachts bp geweest zijn / ende soo niet / laten sp het noch al leggen / soo langh tot dat sp bemerchen dat 'ez eenighe dieren omtrent het kindt zijn geweest. Dit ſien sp aen de boeſtappen / en het diez dat sp bemerchen dat bp het kindt is geweest ( het zp een hat of hondt / of paerdt / of een leeuw / wat dier het oock soude mogen zijn ) die houden sp booz de patzoon van het kindt / die hem bewaren / en in alle regenspoed helpen moet ; en hem ter eeren hzanden sp seeckere rupckende Gom / die sp Copat noemen / ende bp ons Gomma Caragna geheeten wozdt. Als 't kindt nu tot ſijn jaren gekomen is / geven ſijn ouders hem te kennen wie dat hp aenbidden moet ; waer op hp in de Uezch gaet / en offert aen foodanigh beest / als ſijn ouders hem aengeweſen hebben. Soo wannee? hen eenigh leedt geschiedt is / gelijck als wannee? sp malkanderen ets ontstoolen hebben ; die het leedt geschied is/ gaet en offezt dan aen ſijn Patzoon / en hlaeght aen hem het leedt dat hem aengebaen is / en soeckt daer wzaeck van: 't gebeuzt oock dichwils dat twee of drie dagen daez naez / die het leedt gedaen heeft / den hals gebzooken is / of geslagen / of gebeten van foodanigen Diez als d'andez aengebeden heeft ; soo dat men daer dooz bemezcken kan / hoe die onnoofele lieden van den dupbel mislept / en geplaeght werden. Een Spanjaerdt heeft mp een kiepne geschiedenis daer van bezhaelt / die hier nſet te onpas fal komen : De selbe was aldaez geko- men om eenige handeling met dese Indianen te doen / en terwoijl hp daer eenigen tyſt bezblijben moest / en de Spanjaerden soo van aerdt zijn / dat sp ſonder vzoutwen niet leven konnen / soo nam hp een Indiaense vzouw / om op hem te passen / en die hp meerder tot ſijn vermaeck ( als men dit bezmaeck noemen mach ) hiel. Het gebeuſde dat dese Indiaense vzouw naer de plan- tagien

ZEE-ROOVERS.

69

tagden gegaen was / om eenige fruut daer van daen te haleu ; en wat te lang
upblijvende / gingh den Spanjaert daer na toe / om te sien waez sp soo lang
bleef. Als hp omtzent de plantagien quam / sagh hp d'Indiënse dzoulu
met een dier / van gedacnte als een Leeuw / die syn wil met haer deede. Hier
over wierdt dese Spanjaerdt soo verbaest / dat hp terstondt naer Hups liep ;
en soo dza d'Indiënse dzoulu weder thung gekomen was / dzog hp haez / wat
sp met dien Leeuw / die hp bp haer gesien hadt / deede 4 In 't eerst scheen
sp beschjaemt te zyn / en wilde sulcks verloochsen ; maer op het laetste bekende
sp het / seggende dat die Leeuw haer patzoon was. De Spanjaerdt soegh
haer toen wegh / en wilde na die tydt niet meer met haer te doen hebben.

Dese Indianen omtzouden haer op alle de Eplanden leggende in de Golfe
van Honduras, als mede aen de vaste kust van Jacatam, alwaer sp verschepde
schoone plaets hebben / daer sp haer wooningen houden ; sp zyn malkan-
deren ontzoulu / soo dat sp gedwongen zyn haer plantagten diep in de bos-
schen te maken / bupten weten van haer medemackers. Sp hebben ook
besondere Ceremonien in haer Huwelyjken / gelijck als pemand onder haer een
dochter ten Huwelyjck begeert / soo gaet hp se eerst aen haer ouders besfoe-
ken; dan woordt hp dooz de vader van de dochter onder vzaeght / of hp geen
ander dzoulu getrouwt / en of hp oothi een groote plantagie heeft / en of
hp wel visschen kan / en beel andere diergelijcke dingen meer. Als hp dan op
alles naer des Daders sin geantwoordt heeft / geeft de Vader hem een pijl met
een boogh. Dan gaet hp terstondt na de dochter / en geeft haer een krans
ban bladeren geblochten / met eenige bloemen daer in / die moet sp op haer
hooft setten / en wezpen de andere/ die sp te voren gedzagen heeft / wegh :
(want het is de manier ondez de dochtez's / die noch maeght zyn / een ge-
blochte krans op haer hooft te dzaagen) daer na gaet pder een van haer aen
sijn patzoon offeren / en dzaagen of het geschieden magh. Dan werdt seecher
dzanck van Mais gemaerkt in 't Hups van des dochters Dader / en al de
vztenden vergaderen daez bp een : dan geeft de Vader sijn dochter aen die
goen / die se bezocht heeft ; getzouwt zynde / bzengt de Bzupdegom de Bzupd
wegh. 's Anderen daeghs komt de dochtez bp haer moedez / en neemt het
kransjen van haer hooft / en bzeercht het dooz haer moeders voeten aen sfc-
ken / maechtende een groot geschzep ; ende haer man komt met sijn wapens /
en bewijsf de Dadez groote vztendtschap. Het is de manier onder haer / dat
wanneer een maeght beslapen is / dat sp dan haer krans bzeercht booz haer
moeders voeten / ende aldaer een groot geschzep maercht. Dit is het geene
ich van de manier van leben van dese wilde menschen / den gunstigen Leser
te versjalen hadde. Au sullen wp weder onse Historie vervolgen / en obergaaem
tot de Noverp.

De Novers hadden eenige Canoes van de Indianen genoomen aen het
Eplandt Sambale, omtzent vijf mijlen van de kust van Jacatam. Op dit
Eplandt komt Amber de Gris, als 'er een stoorn upt het oosten gewaapt heeft :
de stroomen bzengen allerhande dingen nader: men heeft er stucken van Ca-
noos gevonden / die van de Caribische Eplanden / dooz de stroomen zyn aen-
gedzeeven / zynde wel bp de vijf hondert mijlen daer van daen. Tusschen dit

Woonin-
ge van
dese In-
dianen.

Haer ma-
nier van
Huweliij-
ken te
maecken.

A

Eplandt /

172

Regeering en Inkomsten van de

Een Deeken met 1300 ducaten,
Een Archidiaker, een Zanger met
1100 ducaten,

Twee Canonicken met 800 ducaten.

7. Het Bifdom van Panama, is onfe
lieve Vrouw van Antigua del Darien
toegëëygent. Dit is d'eerfte geweeft,
die in Tiera Firma geftelt is, en heeft
6000 ducaten,

Een Deeken met 1100 ducaten,
Archidiaker, Zanger, Schoolmee-
fter, Schatbewaerder, met 800 duc-
ten,

Drie Canonicken met 600 ducaten,

8. Het Bifdom van St. Fago de Chile,

toegeëygent aen St. Maria, heeft 5000
ducaten.

Een Deeken met 900 ducaten,
Archidiaker, Zanger, Schoolmeefter,
en Schatbewaerder met 800 ducaten.

9. De Bifdommen van de Steden
de la Imperial de Chile, toegeëygent
aen de Conceptio van de Maget Maria,
heeft 4000 ftucken van achten,

Een Deeken met 700 ftucken van
achten,

Archiader met 500 ftucken van ach-
ten,

Twee Canonijcken met 400 ftucken
van achten.

II. Het Aerdsbisdom van de Stadt Santa Fé.

H
Et Aerdsbisdom van de wel Ed.
Stadt Santa Fé de Bagotta, van de
Nuevo Reyno de Granada, is de
Conceptie van de Maget Maria toege-
egygent, heeft onder fich 3 Bifdommen:
te weten, Popayan, Cartagena, Santa
Marta, en inkomft 14000 ducaten.

Een Deeken met 2000 ducaten.

Een Archiader, Zanger, Schoolmeefter en Schatbewaerder, met 1400 ducaten.

Vier Canonijken met 1000 ducaten,

Twee Uytdeelders met 700 ducaten.

1. Het Bifdom van Popayan, is de
   Maget Maria toegeëygent, heeft jaer-
   lijcks 5000 ducaten.

Vijf Canonisdyen met 500 ducaten

Een Deeken met 500 ducaten,

Een Archiader, Zanger, Schoolmee-
fter, ende Schatbewaerder met 600
ducaeten.

2. Bifdom van de stadt Cartagena is
   Santa Catalina toegeëygent, en heeft
   Jaerlijcks 6000 ftucken van achten,
   Een Deeken met 700 Pefos.

Een Archiader, Zanger, Schoolmee-
fter, ende Schatbewaerder met 550
Pefos.

Twee Canonijken met 400 Pefos.

3. De Bifdom van Santa Marta aen
de felve Santa toegeëygent, heeft 1800
Ducaeten.

Een Deeken met 600 Ducaeten,
Een Archidiader, Zanger, 400 Du-
caeten,

Een Canonijck met 300 Ducaeten.

III. Het Aerdsbisdom van de Stadt la Plattin,
de Provintie van Charcas

H
Et Aerdsbisdom van de Stadt 'la
Platta' heeft vijf Bifdommen on-
der fig, te weten, het eerste van de
Stadt la Paz, dat van Tucuman, dat van
Santa Cruz de la Ciera, dat van Paraguaey

en dat van de Heylige Drievuldigheyd
van Puerto de bonos eyres, en de Rio de la
Plata. Dit Aerdsbisdom is Santa Maria
toegëëygent, ende heeft aen inkomft
60000 Pefos Jaerlijx.

Een

Koning van Spanjen in America.

173

Een Deken met 5000 pefos.

Een Archidiaker, Zanger, Schoolmeefter en Schatbewaerder met 4000 pefos
Ses Canonijcken met 3000 pefos,
Ses Uytdeelders met 1800 pefos.

1. Het Bisdom van de Stadt van onfe lieve Vrouw van de Paz, in de Provincie van Chuquiago, is onfe lieve Vrouw toegeëygent, heeft 1838 pefos,
Een Deken met 500 pefos,

Een Archidiaker, Zanger en Schatbewaerder met 400 pefos,
Twee Canonijcken met 300 pefos.

2. Het Bisdom van de Stadt van St. Fago del Estero, in de Provincie van Tekuman, is aen St. Pieter en Paul toegeëygent, en heeft 6000 ducaten,

Een Deken, Archidiaker, Zanger, Schatbewaerder, met 750 ducaten.

3. Het Bisdom van San Lorenzo de las Baranças de Santa Crux de la Cierra, is St. Lauvas toegeëygent, en heeft jaerlicks 12000 ducaten,

Een Deken met 1800 ducaten,

Een Archidiaker met 1600 ducaten,
Twee Canonijken met 1300 ducaten,

4. Het Bisdom van Nostra Señora de la Sompeion, de Provincias, de Paraguy, y Rio de la Plate, is de Maget Mariaes boodschap toegeëygent, en heeft 16000 ducaten inkomft,

Een Deken met 2000 ducaten,

Een Archidiaker en Zanger met
1800 ducaten,

Vijf Canonijken met 1300 ducaten,

Twee Uytdeelders met 2000 ducaten,

5. Het Bisdom van de Heylige Drievuldigheydt van Santa Maria del Puerto de buenos ayas, van de Provintie van Rio la Plata, is S. Martin toegeëygent, en heeft 5000 ducaten,

Een Deken, 500 ducaten.

Een Archiader 450 ducaten,

Twee Canonijcken, 400 ducaten.

4. Het Aerdsbidsom van Mexico.

Het Aerdsbidsom van de Wel-Ed. Stadt Mexico, Hooftstadt van de Provintie van Nova Hispania, is eerst als Bisdom ingeestelt in het Jaer 1518, en daer naer een Aertsbidsom gemaeckt in het Jaar .... ende is onfe Lieve Vrouw toegeëygent, het heeft 26 Canonisayen, 10 Capelanyen, ende 20 Bisdommen, en heeft Jaerlicks 20000 pefos:

Sijn, onderhebbende Bisdommen zijn, het Puebla de los Angelos, dat van Guatimala, el de la vera Crux, dat begrepen is met dit van Gaaxaca, dat van Mechoakam, dat van Giriapa, dat van dat van Nova Galicia, dat van Jucatam, dat van Nova Bifuya.

Een Deken met 1954 pefos.

Een Archidiaker, met de Zanger, Schoolmeefter en Schatbewaerder elck 1698 pefos.

Tien Canonijken met 1306 pefos,

Ses Uytdeelders met 914 pefos,

Ses Middelaers met 457 pefos,

1. Het Bisdom van de Wel-Ed: Stadt de Puebla de los Angelos onfe Eieve Vrouw toegeëygent, heeft 50000 pefos,
27 Canonisdyen met yder 3000 pefos,

Een Archidiaker, een Zanger, schoolmeefter, en Schatbewaerder met 5000 pefos,

Een Canonijck met 4000 pefos.

Ses Uytdeelders met 3000 pefos.

2. Het Bisdom van Valladolidt, van de Provintie van Meloalam, St. Salvador toegeëygent, heeft 34000 pefos inkomft,

21 Diaconisdyen met yder 17000 pefos,

Een Deeken met 1700 pefos.

Archidiaker, Zanger, Schoolmeefter, Schatbewaerder, yder 2600 pefos.

Y

Acht

174

Regeering en Inkomsten van de

Acht Canonijcken met 1300 pefos,
Ses uytdeelders met 700 pefos.

3. Het Bisdom van de Stadt Antequera, hooftstadt van het dal van Guaxata, Santa Maria toegeëygent, heeft 7000 pefos inkomft,

Negen Diaconisdyen, yder met 1000 pefos,

Een Archidiaker, Zanger, Schoolmeefter en Schatbewaerder, met 800 pefos.

Vijf Canonijken met 600 pefos,

4. Het Bisdom van de Stadt Guadalaxara, van de Provincie van Nova Galicia, Santa Maria toegeëygent, heeft 7000 pefos,

Eel Canonijcken, yder 1000 pefos,

Een Deeken met 1000 pefos,

Een Archidiaker, Zanger, Schoolmeefter, ende Schatbewaerder met 800 pefos.

Vier Uytdeelders met 400 pefos.

6. Het Bisdom van de Stadt Durange, hooft van de Provintie van Nova Bifcaye, toegeëygent aen St. Matheus, heeft 4000 pefos,

Vijf Canonisdyen, met de Deken, Archiader en Zanger, yder 800 pefos,
Twee Canonijcken met 660 pefos.

7. Het Bisdom van de Stadt Merida, hooftstadt van de Provintie en Regeeringh van Jacatan, aen St. Ille Lonso toegeëygent, heeft 8000 pefos inkomft,

9 Diaconifdyen yder 1000 pefos,

Een Deken 1000 pefos,

Een Archidiaker, Zanger, Schoolmeefter, ende Schatbewaerder met 800 pefos,

Twee Canonisdyen met 600 pefos;

Twee Uytdeelders met 400 pefos.

8. Het Bisdom van de wel Ed. Stadt St. Fago de los Cavalleros, hooft van de Provintie van Guatimla, istoegeëygent aen St. Fago, patroon van Spanjen, en heeft 8000 pefos,

10 Diaconifdyen, yder 1200 pefos,
Archidiaker, Zanger, Schoolmeefter, Schatbewaerder, met 1000 pefos,

Vijf Canonicken met 800 pefos,

9. Het Bisdom van de Stadt St. Fago de Leon, hooftstadt van de Provintie van Nicaragua, Santa Maria toegeëygent; dit is onder het Aerdsbisdom van Lima, door obligatie van den 16 November des Jaers 1560, en heeft 3000 ducaten,

Vijf Canonifdyen met 600 pefos,

Een Archidiaker, Schoolmeefter,
met 400 pefos,

10. Het Bisdom van de Koninklijke Stadt Chiapa, toegeëygent aen St. Christopher, heeft 5000 pefos,

Ses Canonisdyen, yder met 8000 pefos,

Een Archidiaker, Zanger, Schoolmeefter, en Schatbewaerder met 800 pefos,

Twee Canonijcken met 600 pefos.

V. Het Aerdsbisdom van de Stadt Santo Domingo, op het Eylandt Eispagniola.

H Et Aerdsbisdom van de Stadt San-to Domingo, op het Eylandt Espan-jola, is de felve Sancto toegeëy-gent, en heeft 6000 ducaten inkomft, 16 Diaconifdyen, yeder met 40000 realen,

Een Archidiaker, Zanger, Schoolmeefter, en Schatbewaerder, met 3000 realen,

Tien Canonicken met 200 ducaten,

Twee uytdeelders met 150 ducaten,

Het heeft mede de twee Paftoryen, door obligatie van den 15 February, 1624, hier is oock onder gekomen het Bisdom van de Stadt Tavega,

Dit Aerdsbisdom heeft onder zich vier

175

vier Bisdommen, en twee Abdyen,

1. Het Bisdom van St. Ian van Porto Rico, is St. Jan toegeëygent, en heeft 5000 Marvadis inkomft,

9. Canonifdyen, yder met 200 ducaten.

Een Archidiaker en Zanger 2000 Realen, Vijf Canonijcken, yder 151 ducaten.

Twee Uytdeelders met 100 ducaten,

2. Het Bisdom van de Stadt St. Iago de Cuba, is de Hemelvaert van onfe Lieve Vrouw toegeëygent, en heeft 8000 pefos.

Seven Diaconifdyen, yder met 1000 pefos,

Een Zanger met 6000 Realen,

Vijf Canonijcken met 5000 realen.

Twee Uytdeelders met 3000 realen.

3. Het Bisdom van de Stadt Santa Anna van Coro, in de Provintie van Venezuela, toegeëygent aen de felve Sanct, heeft 8000 pefos,

Vier Diaconifdyen, yder 1500 pefos.

Een Archidiaker, Zanger, en Schatbewaerder, yder met 1100 pefos,

4. Het Bisdom van de Stadt Valladolid van Comayagua, hooft van de Provintie van Honduras, heeft 3000 pefos.

Vijf Diaconifdyen met een Archidiaker, Zanger, Schoolmeefter, en Schatbewaerder, aen de welcke fijn Majefteyt heeft toegeftaen, door Obligatie van het Jaer 1618, datfe yder jaerlijcks uyt fijn Schatkiften fullen mogen trecken 200 pefos, op conditie dat fijn Majefteyt dát wederom van de tiende, die haer toe komt, fal aftrecken,

d'Abdye van de Stadt Vega, in Geomaiæs, heeft 2000 ducaten: dit hoort nu onder den Koningh van Engelandt.

d'Abdye van 't Eylandt Trinidad van Guyana is toegeftaen van het Jaer 1629, ende werdt mede gehandelt om oock een toe te ltaen aen Florida, dat onder het Bisdom van Cuba behoort.

6. Het Aerdsbifchdom van Manila:

H
Et Aerdsbifdom van de groote, en
uytneemende getrouwe Stadt Mani-
la, hooft van d'Eylanden Philippinas,
is de Hemelvaert dag van onfe Lieve Vrouw

toegeëygont, en heeft jaerlijcks 3000 ducaten inkomft uyt de Schatkiften des Koninghs, door Oligatie van den 17. Juny 1595.

Het heeft 12 Canonifdyen, die haer inkomft uyt des Koninghs schatkiften trecken, door Obligatie van het Jaer 1594,

De Deken heeft 600 pefos 's jaers.

De Zanger, Schoolmeefter, en Schatbewaerder, hebben yder 500 pefos.

Twee Uytdeelders 300 pefos.

Twee Middelaers met 200 pefos,

De Canonifdyen worden voor d'inquifite afgetrocken.

Dit heeft defe drie onderftaende Bisdommen, te weten, dat van de Stadt van den heyligen naam Iefus, op het Eylandt Cebu; het Bisdom van de Stadt Nueva Sevigia, op het Eylandt Luzon, en het Bisdom van de Stadt van de nieuwe Carcerez, of Carimmes.

Kerckelijcke ſtaet van Ameriea, en
inkomſt van dien.

I.

H
Et Aerdsbifdom van Lima, hooren-
de onder het Rijck van Peru, heeft
acht Bisdommen, 40 Canonifdyen,
9 Archidiakers, 8 Zangers, 7 Schoolmee-
fters, 7 Schatbewaerders, 38 Canonicken,
17 Uytdeelders, 6 Middelacrs, met d'in-
komft in't Generael 429200 ducaten.

II.

Het Aerdsbifdom van Santa Fé, behoorende onder Peru, heeft 3 Bisdommen, 8 Diaconifdyen, 4 Archidiakers, 4 Zangers, drie Schoolmeefters, 3 Schatbewaerders, 7 Canonicken, 2 Uytdeelders, en den inkomft in't generael 59890 ducaten.

III.

Het Aerdsbifdom van de Provintie
van la Plata, behoorende onder Peru,
heeft onder fich 5 Bisdommen, 6 Diako-
nen, 6 Archidiaken, vier Zangers, een
Schoolmeefter, 3 Schatbewaerders, 17.
Canonijcken, 8 Uytdeelders, en den in-
komft in't generael 288226 ducaten.

Y 2

Het

176

Regering en Inkomsten van de

### IIII.

Het Aerdsbifdom, van de uytnemende Stadt Mexico, hooft van het Rijck van Nova Hispania, heeft onder zich 9. Bifdommen, 129. Diaconifdyen, 10 Archidiakens, 8. Zangers, 17. Schoolmeesters, 6. Schatbewaerders, 143. Canonicken, 26. Uytdeelders, 12. Middelaers, en den inkomft is in 't generael 1156204 ducaten jaerlijcks.

### V.

Het Aerdsbifdom van het Eylandt Espagniola, en de eerste van America, heeft onder zich 4. Bifdommen, 2. Abdyen, 41. Canonifdyen, 4. Archidiaker, 4. Zangers, 2. Schoolmeesters? drie Schatbewaerders, 6. Uytdeelders, 18. Canoniken, de generaele inkomft is jaerlijcks 122800 ducaten.

Het Aerdsbifdom van de Stad Melina, Hooft Stadt van de Philipinas, behooren de onder Mexico, heeft onder zich, 3. Bifdommen, 1. Diaconydia, 1. Zanger, 1. Schoolmeester, 1. Schatbewaerder, 3. Canoniken, 4. Uytdeelders, 2. Middelaers, en de generale inkomft is jaerlijcks 24800 ducaten.

Soo dat de Kerkelijke Regeeringh van America beftact in 6. Aerdsbifchoppen, 38. Bifchoppen, 2. Abten, 189. Diakens, 33. Archidiakens, 29. Zanger, 31. Schoolmeesters, 25. Schatbewaerder, 214. Canonijcken, 65. Uytdeelders, 20. Middelaers, makende famen 654. Kerckelijcke en Geeftelijke Officiers, soo dat de generale inkomft famen, bedraegt 1881030 ducaten, zijnde twee en twintigh tonnen gouds, en 57236. guldens.

Daer zijn noch boven dit 4. Universiteiten, of Academien van alle Studien, te weten tot Mexico, Lima, Santo Domingo, en Manila.

Drie generale Camers van d'inquisitie, te weten, tot Mexico, Lima, en Cartagena, en aen meer andeten Domkereken.

Daer zijn in America 70000 Kercken en kloosters, die noch daer en boven haer byfondere inkomft hebben.

In de 44 Domkercken zijnder geweest, 997 Aerdsbifchoppen, en Bifchoppen, zedert dat de Coningh van Spanjen America bezeten heeft, van de welcke 224 Monicken zijn geweest, en de reft wereldlijcke Priesters.

Vervolgh van't getal der wereldtijcke Ampten, die zijn Catholijcke Majecteyt, Karel de tweede, in America heeft.

E En Gouverneur, en Capiteyn Generael, ende President van de Coninghrijcke Vierfchaer, en Cancelerye, van de Stadt Santo Domingo, op het Eylandt Espagniola.

Een Gouverneur, en Capiteyn Generael van de Stadt St. Christophel voor Havana, op het Eylandt Cuba.

Een Gouverneur en Oorloghs Capiteyn, van de Stadt St. Iago, van het Eylandt Cuba.

Een Gouverneur, en Capiteyn Generael van de Stadt St. Iuan de Puertos Rico.

Een Gouverneur, en Capitcyn Generael van St. Augustijn, van de Provintie van Florida.

Een Gouverneur, en Capiteyn Generael van de Stadt Hemelvaert, van het Eylandt Margarita.

Een Gouverneur, en Capiteyn Generael van de Stadt Cumana, Hooft Stadt van de Provintie van Nova Endaluzia.

Onder Coningh, en Capiteyn Generael van Nova Hispania, President van de Coninghlijke Vierfchaer, refiderende binnen Mexico.

Een Gouverneur, en Capiteyn Generael van Merida, Hooft Stadt van de Provintie van Iutatam.

Een Gouverneur, en President van de Coninghrijcke Vierfchaer, en Cancelerye van de Stadt Guada Laxara, Hooft Stadt van

177

van de provintie van nieuw Galicia.

Een Gouverneur, en Capiteyn Gene-
rael van de Stadt Du Rango, of Guadiana,
Hooft Stadt van de provincie van nieuw
Biscaye.

Een Gouverneur, en Capiteyn Gene-
rael, en president van de Koninglijke vier-
schaere ende Cancellerye van de Stadt
St. Iago, van de Provintie van Guati-
male.

Een Gouverneur van de Provintie
van Laconusco, behoorende onder Ga-
timala.

Een Gouverneur, en Capiteyn Gene-
rael van de Stadt Valladelid of Comaïjagna,
Hooft Stadt van de Provintie van Hondu-
ras.

Een Gouverneur, van de Stadt St. Iago
de Lion, Hooft Stadt van de Provintie van
Nilavague.

Een Gouverneur, en Capiteyn Gene-
rael van de Stadt Cartago, Hooft Stadt van
de Provintie van Coſta Rica.

Een Gouverneur, en Capiteyn Gene-
rael, President van de Koninglijke vier-
schare en Cancellerye, Refideerende bin-
nen de Stadt Malina, Hooft Stad van de
Philipinas.

Magistraten, en Gouverneurs van de
Fortificatien van Ternate, Regeerende de
militie die daer in Guarnifoen zijn.

Officiers van de Regeeringe
van Peru,

E En onder Koningh, en Capiteyn Ge-
nerael, en President van de Koningh-
lijke vierſchare ende Cancellerye van
Peru reſiderende binnen Lima, of Cicudade
los Reige, Hooft Stadt van dat Rijck.

Acht Raedtsheeren, van de welke een
van haer Rechter is over de beſtorven goe-
deren.

Vier Burgemeesters, die meede voor
Schout dienen.

Twee Viskaelen, een aengaende de
Politijcke ſaeken, ende d'ander aen-

gaende de Crimiminale ſaeken.

Een Protec'teur van d'Indiaene n.

Vier verſtelders van de vierſchare.

Drie Deurwaerders, Twee van de vier-
schare, ende een van de Criminele Ka-
mer.

Een Cappellaen van de vierſchare.

Regeeringe, ende Ballieufchappen onder
defe vierſchare behoorende.

R Egeeringe van Chucuito.
Ballieufchap van de Stadt Cuzco.
Ballieufchap van de Landen onder
Cuzzeo geleegen.

Ballieufchap van het Dorp Ica.

Ballieufchap van de Collaguas.

Ballieufchap van de Stadt Guamanga.

Ballieufchap van de Stadt St. Iago de Mi-
ra Flors de Zana.

Balliuſchap van de Stadt St. Marcos en-
de Puerto Arica.

Ballieufchap van de Stadt Arcquiqa.

Ballieufchap van de Stadt Truxillo.

Ballieufchap van de Stadt St. Migel ende
Puerto de Paita.

Balliuſchap van de Stadt de Caſter Vi-
reyna.

Militaire Ampten van deſe
Vierſchare.

V Elt Marschalk van het volck, leggen-
de in Guarnifoen in de haven van Cal-
lao.

Generael van de Equipagte ter Zee, en
te Landt.

Ampten behoorende onder de Koningh-
lijke vierſchare van de Stadt la Plat-
ta, in de provintie Charcas.

E En Gouverneurs, Capiteyn generael,
en President van de Koninglijcke vier-
schare.

Ses Raedtsheeren, en Burgemeesters,
en Rechters met eene te gelijck in
alle

178

Regeering en Inkomsten van de

alle de Vierſcharen van America, behal-
ven tot Mexico en Lima,
Een Fiſcael,
Twee Verſtelders van de Vierſchaer,
Twee Deurwaerders,

Regeeringe ende Balliuſchappen, onder
defé vierſchare behoorende.

REgeeringe van de Provintie van
Tucuman,
Regeeringe van de Provintien
van Santa Cruz de la Cierra,

Een Gouverneur, en Capiteyn Ge-
nerael van de Provintien van Rio de la
Plata,

Een Gouverneur van de Provintie
van Paraguay,

Bailliuſchap van de Stadt la Plata, en
Villa Imperiael van Potoſi,

Balliuſchap van St. Philips van Ooſten-
rijck, en de Mijnen van Oruro,

Balliuſchap van de Stadt la Faz.,
Opperſchout van de Mijnen van Potoſi,

Ampten, behoovende onder de Koningh-
lijcke Vierſchare van Santingo, van
de Provintie van Chille.

En Gouverneur, en Capiteyn Ge-
nerael van die Provintie.
Vier Raedsheeren,

Een Fiſcael,
Een Herſtelder van de vierſchaer,
Een deurwaerder.

Ampten, behoorende onder de Koningh-
lijcke vierſchaer van de Stadt Santa
Fé de Bogora, van het nieuwe
Rijck van Granada.

En Gouverneur, en Capiteyn Ge-
nerael, en Président van de Ko-
ninghlijcke vierſchaer,
Ses Raedsheeren,
Een Fiſcael,

Twee Herſtelders van de vierſchaer,
Twee Deurwaerders.

Regeeringe, en de Balliuſchappen van
defé vierſchuer.

En Gouverneur, en Capiteyn Ge-
nerael van de Provintie van Carta-
gena, en lijn Lieutenant door hem
gekooſen.

Militaire ampten, onder defé vierſchaere
behoorende.

En Capiteyn, en Majoor van de
Militie,
Een Gouverneur van het Kafteel
St. Mathys,

Drie Capiteynen van 't voetvolck,
Een Gouverneur, en Capiteyn Ge-
nerael van de Provintie van Santa
Martha,

Een Gouverneur van het Cafteel
van defé Stadt,

Een Gouverneur van de Provintie
van Antiochia,

Een Gouverneur van de Provintie
van Popayan,

Een Gouverneur van de Mufsos en
Colimas,

Een Gouverneur van de Provintie
van Merida, en Gritta,

Bailliuſchap van de Stadt van Tunja,
Balliuſchap van de Steeden de Toca,
en Malbague, en meer andere Dorpen,
in het landt geleegen,

Ampten behoovende onder de Koninghlijcke
Vierſchaere van Sant Franciſco
de Quito.

En Gouverneur, en Président van
gemelte Vierſchaere,
Vier Raeds Heeren,

Een Fiſcael,
Een Herſtelder,
Twee Deurwaerders,
Een Capellaen van de Criminele Ka-
mer.
Regeer-

179

Regeeringe ende Balliusschappen, onder
des Vierschare behoorende.

Regeeringe van de Quifos, Zurnaco, en
Canalle.
Regeeringe van de Stadt San Ivan de
Barqua Moros.

Balliusschap van de Stadt Cuenca.

Balliusschap van de Stadt Sant Iago de
Quaja quel.

Balliusschap van de Steeden de Loja, y
Lamora, en de Mijnen van Comura.

Ampten, behoorende onder de Koningb-
lijcke Vierschaere van Panama, en de
Provintie van Tiera Firme.

En Gouverneur, en Capiteyn Gene-
rael, en President van de gemelte Vier-
fchaere.

Vier Raedsheeren.

Een Fiscael.

Een Herfstelder.

Een Deurwaerder.

Regeeringe van Veragua, behoorende
onder de Regeeringe van Panama.

Militaire Ampten.

En Capiteyn, en Major van het guar-
nifoen van Panama.

Een Capiteyn van een Compagnie
voetvolck van Panama.

Een Capiteyn van d'Artillerye van Pa-
nama.

Een Gouverneur, en Capiteyn van het
Cafteel St. Ieronimo van Porto Villo.

Een Capiteyn, en Cafteleyn van het
Cafteel Santiego van Porto Villo.

Een Opperschout van de Stadt Porto Villo.

Een Gouverneur, en Capiteyn Generael
van de Provintien van Santa Maria, en
Rio de la Hacha.

Ballieu van Xamaraca la grande.

Ballieu van de Stadt Nata.

Ampten, noopende de goederen, geadmini-
fireert van de Secretarye van Peru,
onder de Vierschare van Lima.

Drie Rekenmeefters van de Vierschaer.
Drie Rekenmeefters van de weder
Comparitie.

Twee Rekenmeefters, of Thresauriers,
en Ordonnantie makers.

Drie Officiers, aengaende de Koninglij-
ke goederen van gemelde Stadt, te wo-
ten;

Een Rekenmeefter.

Een Schatbewaerder.

Ende een Factoor.

Een Rekenmeefter!, en Schatbewaer-
der van de Koninghlijke goederen van de
Stadt Cuzco,

Een Rekenmeefter, en Schatbewaer-
der van de Koninghlijke goederen van de
Stadt Tucello.

Een Rekenmeefter, en Schatbewaer-
der van de Koninglijke goederen der Stadt
Arcquipe.

Een Rekenmeefter van de Stadt Gua-
manga, van wegen de Koninghlijke goe-
deren.

Een Reekenmeefter en Schatbewaerder
van de Stadt San Marcos, ende Puerto
d'Arica, wegens de Koninghlijke goe-
deren.

Een Reekenmeefter, ende Schatbe-
waerder voor de Koningh in de mijnen van
Cailloma.

Een Factoor in de haven van Chincha,

Een Reekenmeefter en Schatbewaerder
wegens de Koninghlijke goederen van de
Stad Ian Migel de Piura y Puerto de Pai-
ta.

Een Reekenmeefter, en Thresorier van
de Stadt Cafiro Verine, wegens de Ko-
ninghlijke goederen.

Onder de vierschare van
Charcas.

En Reekenmeefter, en Schatbewaerder
van de Stadt la Platta, en villa Imperial
van potofi, wegens de Koninghlijke goede-
ren.
Een

180

Regeering en Inkomsten van de

Een Reekenmeester van de Stadt San
Philippe de Austria, en de mijnen van
Olmo, wegens de Koninghlijke goederen.

Een Reekenmeester, en Schatbewaer-
der van de Koninghijcke goederen in de
Provintie van Tucuman.

Een Reekenmeester, en Schatbewaerder van de Stadt la Paz, wegens de Koninghijcke goederen.

Een Reekenmeester en Schatbewaerder van de Provintie van Rio de la Plata, wegens de Koninghijcke goederen.

Onder de vier schare van Chile.

En Boeckhouder, en Opfiender Gene-
nerael van de Militie,
Een Rekenmeester, en Schatbewaer-
der generael.

Een Reekenmeester ende Schatbewaer-
der van de Stad Sant Iago de Hillo, wegens
de Koninghlijke goederen.

Een Reekenmeester, en Schatbewaer-
der van de fteeden de Conception, en Im-
perial van Chile, wegens de Koninghlijke
goederen.

Onder de Vier schare van het nieuwe
Rijck van Granada.

Drie Reekenmeesters van Reekenin-
ge, aengaende gemelte vier schare.
Twee Reekenmeesters der or-
donnantien, en ftelders van gemelde vier-
schare.

van de Stadt Santa Fe', wegens de Koning-
lijke goederen.

Een Reekenmeester, en Schatbewaer-
der van de Provintie van Cartagena, we-
gens de Koninghlijke goederen.

Een Reekenmeester, en Schatbewaer-
der van de Provintie van Antioquia, we-
gens de Koninghlijke goederen.

Een Reekenmeester, en Schatbewaer-
der van de Provintie van Santa Marta we-
gens de Koninghlijke goederen.

Onder de Vierschare van St. Francis-
co de Quito.

En Reekenmeester, en Schatbewaer-
der van de Stadt St. Francisco de Quito,
wegens de Koninghlijke goederen.
Een Reekenmeester, en Schatbewaer-
der van de provintie van Popayan, we-
gens de Koninghlijke goederen.

Een Reekenmeester, en Schatbewaer-
der van de Stadt Lojo, wegens de Koning-
lijke goederen.

Een Reekenmeester, en Schatbewaer-
der wegens de Koning, in de Stadt St. Iago
van Guayaquit.

Onder de vier schare van de Stadt Pana-
ma ende Tiera Firme.

En Reekenmeester, en Schatbewaer-
der, en Factor van Panama wegens de
Koninghlijke goederen.

Een Operfte wachter van Panama we-
gens den Koningh.

De Onder Koningen / die upt Spanjen dooz ijn Maajestept ghesonden
werden nae America, zijn maer dooz de tiijd van dezle jaren; het selbe is
oock met de Gouberneurs / en Capitepn Generael / ten zp dat zyn Ma-
jestept haer weder in haer dienst prolongeert : sp trecken eenige gagie van de
Koning / maer niet om haer soo rijck te maecken / als se gemeenlijck daer
van daen komen.

Dit is een hozt begrijp van al de kustelijck heden en rijckdommen / die de
Koning van Spanjen inkomen heeft upt de nieuwe wereld / en indien by ge-
trouwelijck van syne onderdanen gedient wierde / soude dat geene / dat icht
hier

181

hier beschreven hebbe / dooz de derde part niet moghen verstreken ; en evenwel bupten alle onrecht hem aengedaen / wegens 'tachteshouden van syne rechten en inkomsten / is hy noch een dez maestigste Koningen ban't gesteche Christenrijck / genietende noch alle jaeren bupten d'onkosten van den Oozlogh / van Italien / onder hem behoorende / meer als 367 Connen gouds.

De Koningh van Poortugael heeft hier ook in America schoone Landen in besittinge: de landen die onder sijn macht zijn / beginneude van de kostelijcke ende vermaerde Ribier d'Amasones, geleegen aen Paers Meridionalis van America, op de hoogte van een graed / ende eenighe minuten zupder hzeedte / te weten de mondt van de Ribier / en 337 lengte. De Poortugesen hebben op deze Ribier bezschepden Steden / als Para, Chirmos, en Ajaverifama in de Pizobineie van Omagua. Dozdez besitten sp de Aust van Maragnan tot Brasil toe / alwaerse de schoone Stadt Nazare, in de Bap de Todos los Santos hebben: en geheel Brasil hebbense mede / dat eertijdts onder de Geotzoopeerde Westindische Compagnie / van de Geunieerde Pizobintien / gestaen heeft. Dozders besittense de gantsche Aust tot op de hoogte van 32 gra den bezupden de Linie / het geen omtzent 780 mijlen Aust is. Dese Landen werden dooz een Compagnie gedirigeert / die genaemt wozdt la Compagnie del Brasil; daer gaen ook particuliere Poortugeefsche Schepen / met Octzop van de selve Compagnie / mits betalende haer rechten. De Hoopmanschappen / die upt de Ribier van d'Amasones komen / zijn Supker / Caback / sekere Indiaensche roode Derw / genaemt Rocou, en goudt / dat bp d'Indjanen bezhandelt werdt / en Cacau, of Chocolate. De Hoopmanschappen die upt 33azil komen / zijn genoeg bekent / alsoo sp niet veel meer andere Hoopmanschappen hebben / als Supker / Caback / en eenige Derw houten.

De Koningh van Engelandt heeft mede veel Landen in besittinghe in America, die meest aen het noozdelijcke deel van dese nieuwe Wereldt zyn: te weten / van de Caep Anna, liggende op 42 graeden en vijftig minuten noozder hzeedte / tot aen de Caep Henry, leggende op 35 graeden en vijftig minuten noozder hzeedte / maker de omtrent 180 mijlen Aust / op welche Aust zyn geleegen Virginia, Nieuw Nederlandt, dat dooz desen onder de Dereenighe Pizobintien gestaen heeft) en Nieuw Engelandt. De Virginia is geleegen op de hoogte van 38 en 39 graeden noozder hzeedte / en geeft dooz Hoopmanschap groote meenighte van Caback / Bleesch / Speck / Meel / Czweten / Boonen / en allezhande Graenen / tot onderhoud en spijse van de Caribische Eplanden / onder Engelandt behoorende. Nieu Nederland is geleegen op de hoogte van 39 / tot 42 graeden / noozder hzeedte / en geeft tot Hoopmanschap alderhande Vont of Pelterpen; men handelt daer met d'Inwoonders met Coralen / in plaets van geldt. De Hollanders hebben daer eenige Steeden en Poorten / in behoorende onder den Koning van Engeland/ zijnde nochtans meest van Hollandezs bewoont. Het landt is vzuichtbaer in alderhande gewassen / gelijckwp hier hebben. Nieuw Engeland is geleegen op de hoogte van 42 / tot omtrent 45 graaden noozder hzeedte / en geeft tot Hoopmanschap de selde waeren als Nieuw Nederlandt, en is ook omtrent

Z

van

182

Regeering en Inkomsten van de

van een kilitaet. Behalven dese landen / soo heeft de Honing van Engeland noch deel kostelijcke Eplanden / in de Caribische Eylanden geleegen / aen de pars Meridionalis van America, op de hoogfte van 13 tot 16½ graden noozder bzeedte. d'Eplanden / die onder Engelandt behooren / zijn dese navolgende: Barbado, dit is het principaelse / en geeft jaerlijchs groote quantitept van Supcker / Indigoo en Rocou; het is geleegen op de hoogfte van 13 graden / en eenige minuten noozder bzeedte. Dozens zijn daer Antigua, Monserata, Barbado, Nieves, de helst van St. Christophel, Anguilla, Saba; alle dese Eplanden geven de selve Hoopmanschappen als de Barbado, maar soo groote meenighte van Supcker niet / noch ook soo goedt niet. Hier bp heeft de Honingh van Engelandt noch het Eplandt Terra Nova, geleeghen van 47 tot 52 graden noozder bzeedte; dit Eplandt dient anders niet als tot Difflierpe van Bakeljauw. Het Epland Vormude behoozt oock onder Engelandt / en heeft een Compagnie apart / die daer alle jaeren een Schip sendt; dit Eplandt geeft niet / als alleen een wegh vooz de Scheepen die van Jamaica en Virginia komen / om te vervarschen; het Eplandt Jamaica staet oock ouder Engelandt / en is seer goedt en dzuchtbaer vooz allerhande Hoopmanschappen / als Supcker/Taback/Indigo / en Rocou.

De Honing van Dzanckrijck heeft aen het noozdelijcke deel van America, mede eenige besittinge aen de baste Kust / de vooznaemste plaets / die hp daer, heeft / is de groote Kibier van Cayana, alwaer een Stadt is / genaemt Kebek, waer onder Nova Francia, en Nova Biscaye behooren. De Hoopmanschappen / die daer van daen komen / zijn anders niet als Pelterpen / gelijck Nieuw Engelandt geeft. De Franschen gaen daer oock om de Bakeljauw te dzoogen / alsof se anders geen geleegentheptd hebben aen eenighe Eplanden. Sp henghen oock masten daer van daen / die de masten van Noozweegen overtreffen / gelijck d'Engelschen oock doen upt Nieuw Engelandt. Dese Landen staen onder een Compagnie / soo dat 'er geen Scheepen upt Dzanckrijck mogen nae toe baren sonder Octjop van de selve. De groote Kibier van Cayana, is op vijftig graden / noozder bzeedte/geleegen / het is een goed landt / en seer dzuchtbaer in alle dzuchten / die wp hier in Europa hebben. Daer zijn oock verschepde Maynen / als banzer / loot en hooper; sommige willen seggen van silbez en goudt; de Compagnie heeft daer veel Berghmeeameesters / om de Maynen aldaer 'ondezsoecken. De Franschen doen geen Negotie van Cayana op de Caribische Eplanden / gelijck d'Engelsche doen/ hoewel dat onder Dzanckrijck aldaer schoone Eplanden behooren/ maer het is al te ver gelegen / soo datse alles soo dzae upt Dzanckrijck konnen kriigen / als daez van daen. d'Eplanden / die onder Dzanckrijck behooren in de Caribische Eplanden / is het Eplandt Martenique, leggende op de hoogte van 14 graden 30 minuten noozder bzeedte; het Eplandt Guardalupe, leggende op 16 graden 16 minuten noozder bzeedte; het Epland Marigalante, leggende op festien graden; de helst van het Eplandt St. Christophel, leggende op 17 graden 20 minuten; Sant Bartelome, leggende op achtien graden; de helst van het Eplandt St. Martin, leggende op 18 graden en eenige minuten; het Eplandt St. Crux, leggende op de hoogfte van 17 graden 30 minuten noozder

183

heer zeeedte; het Eplandt Granade, leggende op de hoogte van 12 graden nooz-
der zeeedte; het Eplandt Caiana, leggende op de hoogte van 12 graden/ op
de Kuist van Guaiana; het Epland Tortuga, aen de noozdiant van het Epland
Eispagniola, op de hoogte van twintig graden en 3 minuten noozdezeeedte;
dit is anders niet als een schupplaets vooz de Noovers; want daer wozdt
geen Hoopmanschap gehandelt/ als van eenige Tabach/ dat van de Planters/
die op het selve Eplandt zijn / gemaerkt wozdt; maer de Caribische Eplan-
den zijn seez vuchtbaer in Supcher / Tabach / Indigoo/ Gengber/ Catoen/
Kosou/ daer van daen wozd een seer groote quantiteet van diezgelycke Hoop-
manschappen/ saerlycks naez Vzanckrijck gesonden.

Jeth soude hier wel een beschrijvingly van pder Epland apart konnen ma-
ken/maez/ die nieuwsgierig zijn/ konnen het gecreg in andere Boecken vin-
den; myn intentie is anders nier geweest/ als alleen hier in't kozt te melden
alle de Plaetsen / die onder de Christen Potentaten van Europa behooren.
De Heeren Staten van de Vereenighde Probintien / hebben in America bleel
aensfienelycke plaetsen / reedelijch bequacm om met oздze goede Colonpen
dzez te konnen planten. De plaetsen onder de selve behoorende / zijn vefe/
Sr. Eustachio, geleegen op de hoogte van 17 graden 30 minuten; de helft van
het Epland St. Marten, geleegen op de hoogte van 18 graden noozder zeeedte/
Cura-cao, Orubu, Bonayre, geleegen op de hoogte van 12 graden noozder zeeed-
te/ omtrent vijftien a festien mijlen van de kuist van Noeva Venezuela; het
Eplandt Tabago, geleeghen op de hoogte van 11 graden/ en 30 minuten
noozder zeeedte. Dese Eplanden hebben ook de selve bequaeinhept tot de
sels de Hoopmanschappen / als van vanbere Caribische Eplanden gesepdt
is. Behalben dese Eplanden behooren noch deel plaetsen / in de vaste Kuist
van Guaiana geleegen/ onder de Heeren Staten/ als namentlych Abrowaque,
Soriname, Berbice, Pauroma. Alle dese plaetsen leggen op de hoogte van vijf
tot tien graden / noozder zeeedte.

De Koningh van Denemarcken heest in America sook eenige Colonpen
willen planten/ maer het heest wepnighoortgang gehadt/ nochtans heeft
sijn Majestet noch een Eplandtje in de Maagden, of Viergee, genaemt
St. Tomes, op de hoogte van 10 graden/ 25 minuten; daer homt noch alte-
mets een Schip upt Denemarcken na tor.

De Heurbozst van Courlandt heest een Colonie gehadt op het Eplandt
Tabago, maer sijn soldaten verliepen dooz armoede/ en het Eplandt is nader-
hand dooz de Heer Lamzoon, te Blissingen woonende/in besettinge genoomen.

Om dat hier voben van het Eplandt Tabago aengeroert wozdt/ en het selve
een saerch is/ die seer nae aen onse gelzeugens boozgeballen is/ soo oozdeelen
wp het niet ondienstig te zijn / een kozt bezhael van het gepasseerde/ op/ en
omtrent dat Eplandt hier hp te voegen.

Na dat de Soldaten van den Keurvorst van Courlandt, dooz armoede/
en gehzeck van lystucht / het vooznovemde Eplandt Tabago verlaten had-
den/ soo dat hier selve nu onder niemand s directie stondt/ soo hebben de
Heeren Staten het niet ondienstig geoozdeelt/ vemandt met eenigh getal
volcks derwaerts te senden/ om het selve in passesse te gaen neemen/ der-
halven twierdt dese last aen de Heer Lamzoon gegeven/ die/ na het selve in
besit-

Z 2

besit-

184

Regeering en Inkomsten van de

besittingh genomen te hebben/ aldaer een Fozt deed opwerpen/ om des te
heter vooz de invallen der byanden bezijdt te zijn.

Omtrent de Maend van Maert 1676/ kreegh den Commandeur Jacob
Binckes ovdze vanijn Hooghept/en de Heeren Staten/ om het Epland Ca-
jana weder onder de gehoozsaemhendt der Vereenigde Pzobintien/ te vren-
gen/ tot welcken epnde hy den 16.Maert/ met een Esquadze van 7 Ooz-
logh-scheepen/ 3 Adhys-jachten/ ieder 12 a 14 stucken Canon voerende/
1 Gander/ en 2 Adhys Galjoots/ upt Terel is t'zepl gegaen/ en op den
4 Den vooz de Rivier van Cajana, alwaer hy des anderen daeghys met
omtrent 900 man is gelandt. Na datse het Fozt genavert waren/ sondt
de Heer Binckes een Trompetter/ om het Fozt/ en het landt op te entschen/
waer toe de Gouverneur/ die het selve in bewaring hadt/ niet wilde ver-
staen. Daer op wierden eenige van de Land- en Zee-militic gecomman-
deert/ om het selve Fozt op twee plactsen te gelijck te attaqueren. De
Fransche besettingh riep/ nae eenige weynige tegenstandt/ om quartier/
't geen haer vergunt wierdt/ en men bebandt de selve 300 man sterck te
zijn/ neven 37 stucken Canon/ alle in goedt postuur. De Ridder van Lesy,
die Gouverneur daer binnen was geeweest/ wierd/nebens twee Pziesters/
na Hollandt opgesonden. In dese veroveringh bevonden de onse niet meer
als 14 dooden/ en 72 gequetsten te hebben.

Binckes
woorden na
Cajana ge-
londen.

Eyscht
het Landt
en Fort
op.

Den Koninck van Dzanckrijck dit verlies ter voren gekomen zijnde/
sondt Monfieur d'Estrée, sijn Vice-Admirael/ in de Maendt van October
des selven Jaers 1676/ met een Esquader Scheepen derwaerts/ om het
vooznoemde Eplandt te gaen herneemen. Sp quamen aldaer in het mü-
den van December aen/ en hadden het geluck van omtrent de Rivier van
Aperowaco, een scheepje van Pantes te ontinoeten/ in het welke een Frans-
man was/ die maer 15 dagen geleeden/ upt het Fozt van Cajana was ver-
trocken. Dese berichte haer van alles/ namentlijck dat 'er 300 mannen
binnen waren/ en dat de Plaets voozsten was met nieuwe Palissaden/ en
met 26 stucken geschut. Monf. d'Estrée hier op nu staaet koumonde maken/
quam den 17 December op de Heede van America, zijnde omtrent drie mij-
ten van het Fozt/ ten ancker. Hier lande hy omtrent 800 man/ die hy in
twee Cozy's verdeelde/ te weten/ het eene onder den Grave van Blenac, en
't ander onder St. Faucher, ende de Grandfontaine. Monf. Gabaret bleef
met het gros van de Fransche Scheepen daer op de Heede leggen/ tertwyl
bijf van de selve sich soo dicht onder 't Fozt begaven/ als mogelijk was:
de gelande Franschen naderden ondertusschen aen de landt-zijde/ nae 't
Fozt/ maer moesten by nacht marcheeren/ ter doosfaeck van de groote hit-
te/ en dat de grondt daer seer swavelachtig is. Op den 19 December
deed Monf. d'Estrée het Fozt dooz den Ridder van Lesy, die daer voozheen
Gouverneur in geeweest was/ op entschen. De besettelingshen wilden
daer niet toe verstaen, maer wanneer su den volgenden nacht van seven
kanten te gelijck geattaqueert wierden/ bleeck het wel dat su haer vban-
den te klepn geacht hadden/ en niet genoeghsaem op haer hoede waren ge-
weest/ want de Franschen kregen het Fozt/ met allez dat daer in was/
in

Monf.
d'Estrée
komt na
Cajana.

Krijgt
Kondsehap
door een
Fransman.

185

in een kleyn uur in haer geweldt / hebbende daer niet meer als 38 dooden / en eenige gequetsten vooz gekreegen. Hy sonden de gebangens na Dzancertijck / alwaer de selve vyn wat flecht onthaelt wierden.

Na dat Monfr. d'Estree het alles op Cajana in goede oздze hadt gesteit / vertrockt hy van daer nae Martenique, alwaer verneemende dat de Commandeur Binkes aen Tabago was / is hy / na dat hem soo heel van alles hadt vooz sien / als mogetijck was / daer nae toe gezepelt. Den Commandeur Binckes lagh metijn Bloot in de Baep van Tabago, en den 19. Februarp 1677 / de Fransche Bloot in 't gesicht krijgende / stuerde hy aenstonds de Compagnien van Glergies, en Witien, nesfens eenige Matroosfen / tot bestier van 't Canon aen landt / die nesfens de Capiteyn vander Graef, van Dongen, en Ciavone, de geheele nacht niet anders deeden / als met alle vlijt arbepden aen het volsetten der Palissaden aen de Sterreffans / en 't maken der batterpen binnen de selve. Twee dagen daer na aankerden de Fransen met haer bloot in de Palmijt-baey, en landen met 28 soo Booten als Chaloupen. Soo haest als den Commandeur Binckes de hyanden op het geberghste gewaer gewoorden was / deed hy terstondt de hupfen roundtom het Fozt in de bmand steecken / op dat de Franschen daer niet in souden nestelen. Monfr. d'Estree sondt den 23. een Camboer / om het Fozt op te epfsschen / 't geen hem afgeslagen wierdt.

Terwijl de onse aldus een belegeringh te gemoet sagen / waren sp wel verwondert de Franschen den 3. Maert met volle zeplen in de Baep op haer te sien afkomen. Terstondt begon het wederzijts cannoneren van de Oozloghschepen / en terwijl dit duizde / waren de Franschen / onder faeur van 't bosch / soo dicht aen 't Fozt gekomen / dat sp daer op stoomden / maer wierden soo wel afgeweerd / dat sp / na drie vergeeffe aenbalen / moesten afwijken / nalatende haer stoom gereetschappen / en wel 150 dooden / waer onder heel booznaam Officieren / en wel over de 200 gequetste mede sleepende.

Middelerwijl geraeckten de Blochten aen maikander / en wierdt daer een seer hevigh geveght gehouden. Hier wierden verschepde schepen verbazandt / onder anderen oock het Schip van Monfr. d'Estree gemonteert met 17 metaele stucken. Het geveght duurde de geheele dagh / wanneer het de Franschen wat te heet begon te woorden / soo dat sp noch vooz sommen ondergangh de Baep uptgeraeeckten / behalven 2 groote Scheepen / die sich te diep in de Baep hadden begeven / soo dat sp genootsaeckt waren die in haer Dyanden handen te laten. In dit geveghit leeden op oock groote schade / door dien onse booznaemste Schepen meest verbazandt waren.

Monfr. d'Estree na alle vlijt aengewendt te hebben / siende datter vooz die tijdt op Tabago niet upt te reghten was / gingh den 18 Maert onder zepl / en quam den 21. Jump tot Breft met zijn overgebleebene scheepen aen / doch den Koningsh begeerde dat hy de ghemiste aenflagh op Tabago soude hervatten / en deed ten dien epnde een ander Esquadre berbaerdigen / bestaende uit 8 sware Oozloghschepen / en 8 andere Schepen / waer meede Monfr. d'Estree op den 3 October van Breft is uptgelopen / en arriveerde op den

Neemt het Fort Stormen-derhandt.

Vertreckt na Tabago.

Storm

op het
Fort.

Zee-geveghit tulfen de Vlooten,

Vertreckt.

1 Detem-

23

186

Regeering en Inkomsten van de

Komt
met een
andere
Vloot.
weer na
Tabago.

Landt
met zijn
Volck.

Binckes
Vliegt
op.

Fran-
schen ne-
men het
Fort in.

I December in de Barbados, alwaer he cenigh secours van Martinique kreegh/
en hebbende na Tabago om hondschap gesonden / begaf he sich daer nae toe /
en quam op de 7 december met sijn onderhebbende Vloot daer op de reede. Dy
deed terstondt 500 Man te Lande gaen onder het gebiedt van Monfr. de Bli-
nac, Gouberneur van de Fransche Amercaensche Eplanden/ die in 't hort
van noch 1000 anderen ghevolgt wierden. Op den 9 quaemen sp tot op
600 passen na aen't hort / alwaez't Canon / moztieren / en alle Kryghisturgh
te Lande wierdt gebzaght / om het selve te gaen atraqueren. Den 10 gingh
Monfr. d'Estree self/ alsoo de Commandeur Binckes, als he hem hadt laten
sommeren / om het Pozt over te geven / sulx rustigh hadt afgeslagen / 't Pozt
Recognoseren / waer op he ozdonneerde van wat hant men het selve soude
naderen / en deed daer twee Dozitters by planten. Des anderen daeghs be-
gonden de Franschen te appzocheren / maez op den 12 schooten die van binnen
ssoo daaper / en beschadigheden de Franschen foodanigh in haer Leger-plaets/
dat Monfr. d'Estree, om haer van binnen ander werch te geven / ozdonneer-
de / dat men aenstondis met bomben soude werpen / 't welch gedaen wierd /
ende de derde quam te ballen / op de weggh van het Magazijn / langhs de wel-
ke eenige der besettelingen / die derwaezts met cenigh krupt tot ladingh der
geschutten gegaen waren / hier en daer iets gestrojt hadden / soo dat de Bom-
be daer in ballende / het gestrop de krupt in de händt geraeclite / 't welch als
een loopent buur tot in het Magazijn geraeclite / waar dooz het selve quam
te spzingen / inboegen de Commandeur Binckes, en alle de Officiers / die
daer omtrent waren / opblogen / den Capiteln Donge alleen overblijvende.
De Franschen dit ongeluck van verre siende / quamen met 500 Man daer
op aen / die 't doen licht genoegh viel sich meester van die plaets te maecken.
Sp bequammen 300 Gebangens / die sp weder na hups hebben laten waren /
doch in een seer sobere staet. Monfr. d'Estree deed terstondt, het Pozt / en alle
de woontingen om der werpen / en vertrocht den 27 weder van daer. Bupten
alle twijfel souden de Franschen daer soo gemackelijck geen meester van geloz-
den hebben / indien dit ongeval daer d'ooz saeck niet van was geveest.

Aldus fullen wy hier een epinde maecken / alsoo dit hoozval ons genoegh-
saem henght tot een EYNDE.

ERRATA.

Eenige kleyne fauten, die ingefloopen zijn, gelief den goedtgunstigen
Lefer te corrigeren, en te excuieren.

CATALOGUS.

Ooge, vermeerdert door Johannes Verbril-
ge, in 8.

Heelkonftige Examen, door J. Verbril-
ge, in 8.

Veſtibulum Chirurgia, door J. Verbril-
ge, in 8.

Chirurgijns, of Heelmeesters Reysboek,
door J. Verbrilge, in 8.

De ontwijfelbare verſekertheyt der Godde-
lijcke byſtandt voor ſijne Kercke, in haer uy-
terſte nood, door Johannum Mattinum in 8.

Arithmetica, ofte Rekenkonſt, door Mar-
ten Wilkens van Embden, in 8.

Gelflacht-Regifter der Princen van Oranje,
tot Prins Willem de III. toe, in 8.

Nieu Licht des Apothekers, en Difſtileer-
konſt, in 8.

Heylighdom der benaeude Zielen door J.
Hywaerd, in 8.

Dito in 12. met Davids Tranen

Dito Tranen apart in 12.

Nieuwe Spiegel der Jeugt of Franſe Tyranny, ſeer dienſtig om in de Schoolen gebruyckt te werden, in 8.

De Afrikaensche Thalia, of geurige Sang-
godin, beſtaende in eenige Mengel-dichten,
Lietjens en Brieven, door W. G. V. Focken-
burgh in 8.

Luſthof der Hiftorien, of den Chriſſte-
lijcken Tijdt verdrjjver, getrocken uyt het
Mergh der H. Schrifture, zijnde een werck
ſeer bequaem om van alle Chriſtenen ge-
bruyckt te werden, door M. S. in 8.

Schouwtooneel der Nederlandſche geſchie-
deniſſen, waer in vertoont werd den geheelen
Oorlog, die de Koninck van Vranckrijck,
met ſijn Geallieerden, de Nederlanden heeft
aengedaen, beginnende met het Jaer 1672.

tot de Ambaſſade van den Heer Beverning
in het Jaer 1678. door H. Soeteboom,
in 8.

Epiktetus Wercken, en Cebus Tafereel,
door Glaſemaker vertaelt, in 8.

Aſſerra Philologica, ofſes hondert Hiftorien, door P. Laurenbergh, in groot 12.

Leven en bedrijf van Prins Willem de Derde, door Montanus met Figuren, in 12.

Pertinent verhael van de Oproer en Afval
van Meſſina, met Figuren, in 12.

Hugo Grotius de Imperio de Jure Plebis,
in 12.

Ooſtindische Warande, vervattende de
Leefen Heelkonſt in Ooſt-indien, door J.
Bondt, in 12.

Den Engelschen Schelm, afgebootſt in't
leven van Mariton Latroon, een doorſleepen
Guyt, in 12. 2 voll.

Nieuwe verhandelingh van de Hoofſche
welgemaniertheyt, in 12.

Præſtijck der hedendaegſe valſche Kaert-
ſpeelders in 12.

Leven en bedrijf van de Maerſchalck de
Turenne, in 12.

't Lijden Jefu Chriſti, door Johan Her-
ten, in 12.

Treur-Gedichten Jefu Chriſti door Martini in 12.

Samenſtemming der leeden door J. Baert
in 12.

Gespeende Diemer baersjen, zijnde een
vermakelijck Liedboekjen, in 16,

Den koddigen Opdiſſer, in 16.

Den vermakelijcken Opdiſſer in 16.