g̃g̃ camé rationabiliter aiatam affúpsferit. Hancb fibi unitione naturali: & fedm subfiftétiá couniuit. Simili
ter & caro eſt animata & nō uerbú: licet uerbi dei caro cōſpecta ſit, ac uisa. Vnde & ioánes qd' ſuit ab initio
& quod audiuimus inquit & uidimus. & pſpeximus: & manus noſtrae traſtauerunt de uerbo uitæ. Proſecto
cú nemo deum uerbú idere aut traſtare poſſit manibus nifi per ſeſm fibi uniti hominis. Quæ nimigъ uni
tio tā mira e' ut dícerni nequeat. aliognb quod ſuit ab initio uerbú quō reſte diciť hoc totuſ eſſe qd' apoſto
h audierant: qd' uiderant: qd' manibus traſtarát nifi qa xps unus idécb erat, ac per hoc quod audierant, qd'
uderant. quod traſtarát, uerbú uitæ erat, & nihil aliud ex duabus naturis, q unu iuxta subfiftétiam uel per-
ſonam. Hinc eſt q unus idécb manēs filius unigenitus indiſeparatus i utrilcb naturis cōſpiciť: & quæ ſunt
utriuſc subſtantiæ naturaliter operabať fedm unicuiqb inflita eſſentialem qlitaté: uel naturalem .pprrietaté
quæ ſi naturá haberet fingularem & ícōiunctá: nō agerat utiqb. Nunc aŭt emanuel dū unus eſt: & in eo ipſo
uterqъ idem deus & hō, quæ uſt ueraciter geflit: fedm aliud & aliud aliter quæ gelta ſut ope
rans. Ero fedcm q deus ipſe idem egit quæ diuina ſut fedm q hō, idem ipſe q humana ſut. ſeipsum uolens
oſtendere q deus idem ipſe & hō ſit. Et ideo idem ipſe tā quæ diuina ſunt agit q humana. Similiter & lo-
quitur. & nō alius qdem miracula operatus eſt alius ppetrauit humana paſſioneſc. ſuſtinuit: Sed unus idé-
xps filius dei atq. hominis filius, qui & diuina geflit & húana. Siquidem íleparabiliter atq. indiuſe cōes
xps habuit actiones, fed intelligendæ ſunt ipſoz opez, qualitates. cōtemplandūq: ſemp ad quæ puehatur
humilitas carnis. & ad quæ inclineſ altitudo diuinitatis: ita ut per oěm textú ſancti euangelii uideat: nihil
caro fine uerbo agere: neq: uerbú fine carne qcg̃ efficere. Vnde qd' cōcipit & parit uirgo, ficit nō line poten
tia uerbi eſt: ita nō fine ueritate carnis qd' nafciť qd pannog̃ ſalciis iacet ſuolutus, & in præſepio reclinatur
Porro q itella duce a magis adorat: ficut deitatis eſt: ita & humanitatis, cū in ægyptū per fugam ne capiatur
adduciť. Sic itacq: oía iuirtutú opera cōſideranda ſunt, ut reddamus deo quæ dei ſunt, & hoi quæ ſunt hois.
Quoniam ficut eſt unus qui lazaru uerbo potétiae fuæ uocat ut exeat foras a monumentoſc ipſe unus eſt
q fleuit humanitatis affectus. Sic qppè cuța oportet cōſiderare, quatenus & plena diuinitas in xpo itelligat
hoi unita: & plena humanitas in deu afiiumpta. Hæc iccireo dixerim tatíſer de fide incarnationis xpi cha-
niſima: quia plures orientalium circumeút fuis ſacibus obuoluti ne ſuo obnibilare uelit obſcuritatis elo-
quo: uel græco turbine latinā cōſundere puritaté. Sut ení & prudentes uirgines: ſunt & fatuæ. Et iò dilectiſi
līme imitamini qua amatis imitamini qua colitis beatá & glorioſa uirginem. cuius hodie in terris ſelta co-
litisde qua diciť. Maria aŭt conferuabat oía uerba hæc quæ de xpo dicebanq: ſcilicet cōferens i corde ſuo.
Cōſerte ergo & uos in cordibus uſi chariſſimæ quæ de ipſo eodeq dominò catholice dicunſt, ut & ſidem
integra ſeruare poſſitis, & matré eius debite uenerati. Quoniam nullus honor eius eſt alius. nifi cum ille iure
honorať qui nafci dignatus eſt ex ea. Cæterú rogo quæcunq: eſtis filiæ quæcub matres cogitate attentius
& perpendite diligens. qbus affliciebat beata & intermerata uirgo maria doloribus poſt xpi ad cælos afce
ſum expletis oibus quæ de ipſo erant ab angelis prædicata: & a prophetis multifarie multiſc modis præſi-
gata, diuinis declarata oraculis, uirtutibus exhibita: & quæ humanitatis ſunt oftenſa præſagiis. Quæſto fi-
qta ſunt in uobis uifca pietatis, cōſiderate quo cruciabať amore, quo ue defiderio æſtua bat hæc uirgo cú
ruolueret animo cuța quæ audierat: quæ uiderat: quæ cognouerat. Puto q qcquid cordis eſt, qcgq men-
tis, qcgq d uirtutis humanæ, ſi totu adhibcas. non ſufficiat: ut cogitare ualeas, quanto ídeſinenter cremabať
adore pii amoris, quantic moebatur repleta ſpiritu fancto caleſtii ſecretoq incitamétis, qa etfi diligebat
xpi ex toto corde, & ex tota anima, & ex tota uirtute, nouis tamé quotidie ilamabať præſentia abſens de-
fideriog affectibus, tanto ſiquidem ualidius, quanto diuinis illuſtrabať intus uifitatiōibus, quam totam re
pleuerat ſpiritus ſancti gratiæ, totam incanduerat diuinus amor, ita ut in ea nihil eſſet múdanus qd' uiolaret
aſſedus: ſed ardor cōtínuaus & ebrietas p ſuſi amoris. Nam & xps ab oibus eſt amandus ex toto corde, & ex
tota aia, atq: ex tota uirtute quærédus. maxime tamen ab ea ardentius: cuius & dominus erat & filius. For-
taſis ergo præ nimio amorre in loco quo ſepultus diciť, iterdú habitaſſe eam credimus; qtenus piis paſcere
tur iterus amor obtuitibus. Sic nacq: locus medius eſt hincide cōſtitutus ut adire poſſet afcenſionis eius ue
ſtagia, & locú ſepultura ac reſurrectiōis, ſeu oía in qbus paſſus eſt loca inuſiſere. non q iam uiuientem quære
et cú mortuis: ſed ut fuis cōſolare affectibus. Hoc quippe habet ipatiens amor: ut quæ defiderat ſemp in
uenire ſe credat. Ignorat ſiquidem iudicium, rōne multoriens caret, modu nefcit: nec alid cogitare pōt: qd̃
diligit. Amor nō accipit de ipſo libilitate ſolatiú: neq: ex difficultate remediu. Quæ ſcilicet beata uirgo ma-
nia, quis iá i ſpiritu eét, tamen dum in carne uixit carneis mouebať ſenſibus, & iò q ſæpe locog recreabatur
uitationibus & qué genuerat mentis cōplectebať aſpectibus. Deniq: amor xpi defiderium pariebat, deſide
nú uero gliſcés, qli nouis reparabať ardoribus, in tantú, ut credam nónunq q oía etiá & femetipſá traſcen-
deret: qa oino amor impatiens quod amat non poteſt nō idere. Hinc eſt chariſſimæ. q omnes ſancti om-
nia quæ meruerant, pro paruis duxere: ſi dominu qué amauerant non uiderent, ſicuti uenerabilis beata uir-
go & theototros maria nondú dignú pro innumeris & iméſis beneficiis redebat interdú obſequiú ſanctita
tisdu beneficiorum i terris poſita nō poterat idere largitoré. Et ideo hodie dilectiſſimæ eleuæſup choros
angeog: ut poſſit ſpeciť uiltuſc: idere ſaluatoris: quem amauerat, quem cupierat ex toto defiderio cordis.
Quod ſi gaudium fit in celè de quolibet peccatore cōuerſo, multo magis putandum pro tantæ uirginis ex
altatione & gloria quod exultatio fiat i ſupernis, cuius nimirum ſelviuitas oium ſupernorum ciuium é gra-
tulatio: prælertim qa eius celebritas laus & fauor eſt ſaluatoris. Vnde credimus ut ſupra dictum eſt, q non
hunc tantum diem ſolènem dicant pro eius amore annuum, uerum cōtinium iam & æternu iocuńdita-
tis læticia ac uenerationis obsequio cum omni colunt tripudio amoris & gaudii. Nec ímerito igiſ ois illa

F

cæleftis ciuitas congratulatur & ueneratur matrem; cuius fuper fe adorat filium regem ante quem tremur poteſtates. & curuæ omne genu. De cuius nimis ad caelos aſcéſione multo admirantis ituitu fecretorum cōtemplator cæleftiú. i canticis. uidi inquit ſpecioſam aſcedenté qualiſi colubá deſuper riuos aquaſ. Et uere ſpecioſa qualiſi colubá:qa illius ſpecié colubáæ ac ſ implicitatem demôſtrabat q. ſup dominum uenit & do cuit ioanné. q. hic é qui baptizat. Et bene deſuper riuos aquaſ. q. ſup aquâ reſectionis educauerat eam do minus & nutriuerat. ex qua multi deduſi riui oëm irrigat terram delitiá. & íſundúſt hortú uoluptatis ex qbus quotidie lota & perfuſa dei genetrix aſcedít hodierna die ſpecioſa ualde & admirabilis. Cuius odor i. æſtimabilis erat nimis & iò ieffabilis. ad cuius p[]ſecto fragrantiá odoris oíis illa cæleftis hieruſalem laſt de currit, qua[] circuſdabát flores roſaſ. & lilia cōualliú: eo q. oës aíæ martyrio rubricatæ, eá a[]ternæ dilectionis cōp[]lectunt[] amplexibus, & uirginitatis ſplédore candidatæ ac fi lilia in ualle humilitatis enutritæ circuſát eá uenerat[i]oſis gratia obſequètes. Reſte igitú. quoniá beata dei genetrix & martyr & uirgo ſuit: quis in pace uitam finierit. Hinc quoq. q. uere paſſa ſit, ſimeon propheta loqu[]c[]s ad ca: & tua inſt iſp[]lius aliam p[]tranſib[]re gladius. Ex quo c[]oftat: q. iupra martyré fuerit. Alii n[]aq. ſancti etſi paſſi ſút pro x[]po in carne, tamé in anima qa imortalis é: pati non potuerút. Beata uero dei genetrix qa in ea parte paſſa eſt quæ ip[]ſabilis habet[]io ut ita fatear qa p[]ſpiritaliter & atrocius paſſa eſt gladio paſſionis x[]p[]li: plus q. []m martyr ſuit. Vnde conſtat. qua[] plus oibus dilexit, ppterea & plus doluit; intátú ut aliam eius totá p[]tranſiret. & posſideret uis doloris ad ſeffimo niú eximia[]s dilecti[]oſis. Quæ qa méte paſſa eſt plus q. []m martyr ſuit. n[]imum q[]d[]e ius dilecto amplius forſtus q. mors ſuit: qa morté x[]p[]li iuá ſecit. Nunc auté circuſát eam flores roſarum: údeſinént[]er eius admirat[]es eius pulchritudiné iter filias hieruſale, in qua poſuit rex thronú ſuú: q[]a c[]oſcupiuit eius ſpeciem ac decorem ſuit. n plena charitate & dilecti[]oſe. Iccirco ſequi[]t poſt eá purpuratoq exercitus & c[]ádiatorú grex. Q[]ui ſi diligen tius aſpícias: nihil uirtutis é. nihil ſpecioſitatis, nihil candoris gloriæq. q[]d[]e ex ea non reſplendeat. Et iò bene circuſát eá flores roſaſ. & lilia cōualliú: ut uirtutes uirtutibus fulciant[]e: & formositas decore caſtitiáis auger atur. Nam oíis ſplédor & gloria q[]to illuſtra[]ſulgere fuo ſublimius tanto apparet p[]ſtantior claritate qua[]t[]ur libet ſubieſtoq: & eximior p[]dicaſt. Sic & beata dei genetrix: cuius c[]ádor uirginitatis ac ſi p[]látatio roſa[]ſe. nico ſpecialius reſulſit: circuſdata ofſſicio caritatis ſplendidius emicuit, ſubmittitur ſc[]oq. claritas: ut eum p[]lius ſplédor & gloria c[]om[]édé: quæ ſuper angelorú choras eleuata ía beatíſma p[]dícatur. Nam angtoni quis cellior natura ſit n[]o tamen gratia maior: qa & ip[]li gratuita gratia ne corrueret ſút ſaluati. Vnde quod inquit. Verbo domini c[]æli firmati ſunt: & p[]ſiritu oris eius oíis uirtus eoq. Quod ſi p[]ſiritu dei oíis uirtus totú rú ſubſtitut: Conſtat beatá & glorioſa uirginé mariá(in quam ſupuenit ſp[]uſ i[]cus, & deus totus illap[]ſus pora tur noué méſibus ú í utero)ut credédu é. ampliora p[]meruſſe uirtutú p[]riuilegia: & p[]cepſſe gratiá ab angelis etiá collaudatá. Vnde & fi mirabilis eſt eoq. uirtus, & firmitas p[]p[]tuitatis. mirabilior tamen í Maria, quam obúbrauit uirtus altiſſimi: ut ultra o[]em uirtuté ſit angelicá. q[]p[]a ſactú eſt in ea, & admirabile c[]uſtis ſacuís q[]b[]ramétú. Ac per hoc etiá angelis exinde maior p[]ſtaſ q[]ra: c[]u íltaurant[] ab eo oíá: quæ uenerant[] & adorat ſup ſe x[]p[]m regé dominú natú ex eadé uirgine. Hinc & maria c[]uſtis tát[]o uenerat[]iōt quát[]o gratiōlior. & quát[]o to uirtute altiſſimi extolli[]d ad ſublimia: tát[]o clarior reſultat í gloria. Plena ſiq[]de gratia, plena deo. p[]lea uiru tibus n[]o p[]ot n[]o posſidere pleniter gloriá claritatis a[]ternæ: qua[] pleniffime accepit ut mater fieret laluatons qua[] uiderut oës filiæ ſion & beatíſſimá dixerú: ac reginæ laudauerú eá quonía tátá eá uiderut qua[]t[]o nul[]us narrádo expleuit mortaliú, qua[]t[]o magis deu, qui talé ac tátá ſecit eáut ip[]le fieret per eá: Vnde daud[]i & h[]o inſt natus eſt í ea: & ip[]le fundauit eá altiſſimus. Beata igitú talis ac tátá natiuitas, beata & ſupnoq. c[]uín societas & admirabilis charitatis eoq. unanimitas, ubi nemo ágeloq. nemo archágororú n[]o dico beatea u[]rinis mariæ ueq. neq. aliquis alicius ſan[]toq. iuidet gloriá, ſed totú í altero unuq[]p[]o poſſidet q[]d[]o grati p[]ſtatur omnibus, ut de omnibus & in omnibus gloriſeetur deus, honoretur & adoretur ab omnibus, ubi n[]o fexus, n[]o ætas non dignitas generis, ſed meritoq. q[]litas folá diſcerní: ubi plurimú ſtella a ſtella diſſert í da xitate: quis omnes in fuo ſint ordine ſuſcitádi. Quod ſi eſt alia claritas folis, & alia claritas lunæ: & alia claritas ſtellaq: una tamé claritas eſt qua illuſtrant[] oíá. Iccirco beata dei genetrix. quæ adhuc tátis in terra p[]d[]a: c[]u laudibus, n[]o ímerito credi[]t hodierna die exaltata & gloriſata qua[]t[]o nouit ille, qui eá elegit in ſua ip[]li entia qua diſpoſuit oíá. Quod ſi in domo p[]ris manſiones multa[]s ſút. credimus ſplédidior[] matern hodie filia p[]ſtitiſe: qua[] fibi olim ædificauit domú ſubnixá colu[n]is ſepté. In qua nimíq. domo param[]nptuæ eccleſiá rú dei: & ſoederant[] terrenis cæleftia. In eo n[]aq. utero uirginis p[]ſo[]l immortali uirginitas c[]oſecraſt: ut ſit tátú c[]æleſte c[]ōmercium. Et ideo chariſſimæ celebrate ſoléniter uirginis ſeſtum, quæ cæleft[]e uobis uitam, in ter ris oftendit quoniam qui n[]o nubent neq[]b nubent[]e, erunt ſicut angeli dei in c[]ælo. Nec mirú ſi angelis c[]ōp[]ra: ſat uirginitas: quæ angelosq. domino ſoſedere copulatur nuptiáq. Et ſi quælibet uirginitas tantú erigi[]t, ut angelis c[]ōp[]aretur, multo magis beata & glorioſa uirgo mariá: quæ ſingulari c[]ōmendatur p[]riuilegio: & in[]m[]o fo ditatur mercimiono. Iccirco dilecti[]ſimæ amate qua[]t[]o colitis, & colite quam amatis, quia tunc eá uere coli tis & amatis: fi imitari uelitis de toto corde, quam laudatis. Hæc n[]aq. uita uobis de c[]ælo fluxit: quam p[]lei: ſæ eſt iu[]p[]ra uf[]um naturæ. Hæc uita eſt quam tenetis & ideo de c[]ælis uenit ſponſus, quem ſeq una cui m[]tre debetis. Nec ímerito uiuendi uf[]um de c[]ælo quæſtis, quæ uobis de c[]ælo p[]ſo[]lum p[]etitſis. Ido u[]effra co[]uerſatio in c[]ælis ſit ſemp[] quoniam uerbú dei quod amatis, non n[]ifi in ſinu patris inueni[]t. Licet igitur ubi q[]b[]totus ſit: & non longe ab uno quoq[]s: noſtrum: tamen non n[]ifi caſto rur[]ſus hauri[]ſ p[]ectore. Prope eſt enim inquit moſſes in corde tuo & in ore tuo tantú eú recto ſi quæſieris corde. Vnguentum enim exinan[]timé nomen eius, ppterea ac ſi adoleſcentulæ diligite animo quod pro uobis eſſuſum eſt. Habetis n[]anq. habens ſanctæ uirgines p[]ſo[]lum uirginem, uirginitatis & caſtitiáis amatoré, qui matrem uirginé ideo elegit úp[]a

omnibus esset exemplum caſtitatis: quæ quaſi in ſpeculo reſulget forma uirtutis, Habetis igitur in ea magi ſteria pbitatis expressa: quid primum eligere, quid reſpuere: quid ſequi debeatis. Prima eius uirtus eſt ſundamentu ōium uirtutu & cuſtos humilitas ipſa: de qua dicit: Quia reſpexit inſt humilitaté ancillæ ſuæ:ec ce enſi ex hoc beatá me dicét oés generationes, Ergo primu diſcedi incitamentu nobilitas eſt magiſtri. Dein de merces laboris optimi fructus beatitudinis. Quid igitf nobilius matre domini: Quid ſplédi didius ea, qua ſplendor elegit paternæ gloriæ: Quid caſtius: quæ corpus xpi fine contagiòe corporis generauit. & tamen in ea ſol ſum humilitaté reſpessi dominum profiteſ, q cuſtos eſt cæteraru uirtutu: Collocauerat eni í tuto ſta nòis portu ſublima meritox fuox exercitia: & iò diuinitus illuſtrae. Vnde dominus, Ad qué reſpíciam, ni ſi ad humilé & getu: ac treméſt ſermones meos: Fecit eni qd'pmíferat, & reſpexit humilitaté ancillæ ſuæ; unde & beata ià ab oí ſculmo prædicatu, Iccirco & uos o filiæ, ſi uere uirgines eé uultis: humilitaté ſeſtami ni, & matré domini quæ ſe ancillá uocat corde ac moribus imitari, pcurate: q didicit ab ipſo ſpôſo, cui uos deuouitis humilitaté, qua uos ex ſe docuit. Vnde ait ide, diſcite a me qa mitis ſum & humilis corde. Nò ergo beata dei genetrix a filio ſuo domino noſtro didicit cælos fabricare, nò angelos creare, nò miracula dei tatis iſligía operari, ſed tátu humiliari: cæteraq, uirtutu documéta ítra humilitatis cuſtodiam aggregare. Vnde cù ea ſemp ſingularu uirtutu pudicitia comes irremota pmanſit: qa oío pudor í diuiduus uirginitati eſſe debet: fine quo reſcte caſtitas uera ſeruari nò potef, Núg igitf beata uirgo maria fine pudoris ſui cuſto de pceſſit. Et iò ſi placet uobis chariſſimæ talis ac tата uirgo, placeat & opus uirtutis, cuius uita oium, eſt di ſeiplina, cuius mores íſtituta ſút eccleſiaru: q præcellit cuſtos ſupernet uniuers, ptertea quacúb, uirgo ſibi ab ea ſopt atmiú, & iplorate auxiliu: debet imitari exéplú, Rogo uos o uirgines, rogo uos & uiduæ imitamini paulá uiduá matré, exemplar còtinétiæ & caſtitatis: imitamini euſtochiu, qua hétis uobicu ō uirginé & forma pſeſtæ ítegritatis. Quod ſi minus in eis é q in mre domini ímo qa é, hétis prole ſecuáda & uirginé ppeſtæ, qa ſic ut i còparatiòe dei nemo bonus, ita & i còparatiòe matris domini nulla iueni pſeſta: quis uirtutibus eximiis còprobeſ. Vnus é pater noſter q in cælis é: unus é magiſter, una eſt forma uirginitatis in maria, cui uos oés ut imaginem reformetis ítegritatis, facié ſprimere debetis in ſculpturam ſpiritus ſancti. quoniam hæ eſt hortus còcluſus: ſons ſignatus, puteus aquax, uuentiú, ad qua nulli potuerú doli irrum necere, pualuit frauds inimici, ſed pmanſit ſancta méte & corpore multis donoru priuilegiis ſublimata. Icicirco hanc imitamini moribus, legmini caſtitate: huius iplorate auxiliu, Quod ſi me qa ita loquor, pflúptio niſit arguere iuidoq aliqns q uobis ſcripſerim: arguat charitatem atq. dilectionem: qa rogantibus uobis ne hoc qde íexpertus iudicaui negádu, Malui, n, excipere ruborem pudoris q no exeq uſſionem uíam qnúrcibus nónug deus noſter obediue de, pſerti cù habeatis uobicu q[ui] imitari uirtutis eſt cù qbus diſce re poteſtis. Aſſecti a me potius q magiſteriu ad laudem huius diei reſſiltis. Vnde exſuari nò debui ppter oberuantiá grauitatis: ne ípartirem deuotiú ueſtra q mádaſtis. Quod ſi docere nequi, ſalté ad laudé tantæ uinginis exhortari oio curau q[tenus] nò deſſem uobis qué diligitis in die tата ſeſtuuitatis, ſed iügerer p[ci]bus, iügerer uotis, ſi quo mo méte ad ea uobicu eleuari mereat ueſtris ſuffragratibus meritis: ad quæ perue nit beata & ítemerata uirgo maria. Ecce hodierna die ad illu præclaru & ſplendidiffimu thronu archangelu ipſa humilitaté & p ítegritaté carnis afcdít. Vnde ítéperantia olí eximios archágeloge, & ſupbia deie it. Quapp gaudete, gaudete inq: qa uobis uia pateſacta é cælorú. Quáuis eni nobis eadé promittan, uobis támé ià præto ſút qu[ia]cùs cù angelis ícorruptiòem ſeruatis. Quæ licet de hoc múdo ſitis, ſauente deo iam in hoc múdo non eſtis, qa eſt ſæculú uos habere meruit: tenere oino nò potuit. Beata itaq. maria hodie iam ab oibus gétibus lóge lateq prædicat, & uobis q ſecuæ eſt exéplú tantæ uirginis beatitudo còdonat cæleſtis. Quas nò illecebræ ſollicitant corporis, nò colluuo præcipitat uoluptatis, nò æſtus íflámat incentiæ carnis, imo angelica imitatio delectat í terris: quoq í ſuturo æq[uitas] repromittiſ in cælis. Beatæ igitf eſtis q cù lizeſed & beatae uیدa quæ cælibem in xpo uobicu ducut uitá: qa ſcdm apſolú liberatæ a lege uiri ſic p[man]erut, Beatior inſt erit: ſi ſic pmaſerit ſcdm meu còſilium. Puto enim ait, q & ego ſpiritu dei habeo: euſ denter uolés exprimere qd íterfit iter ea q adhuc eſt iuneta lege uiro: & iter ea, quæ ià ſoluta uinculo beati or p[di]caſ. Quod ſi utraq, beata qa in xpo: beator tamen q[uc]uá ià ſoluta eſt uinculo & cæleftia ſeclaſ, ló ui duæ ſemp uirginibus bene copulan: ut ait apſolus. Mulier inupta & uirgo cogitat quæ ſút domini: ut ſit lancta corpore & ſpiritu, quodám o eni magiſterium uirginitatis uiduarú glſcit: & còſortaſ exemplis q cù uiris caſtu ſeruauerint cónubiú: docét ítegritaté magis uirginibus deo ſeruadá: & qd'ppemodú nò íferioris uirtutis é còiugio abſtinere: qd'aliquando delectauerit: q còiugii delectaméta neſcire. In utroq fiqde gradu foritudo laudaf: & cæleftis uitæ prædicaſ uirtus, iccirco cognationé iam cù xpo uterq ordo forti: Vnde dominus, ſiqs ſecerit inſt uolútaté p[ris] mei qui in cælis é, iple meus frater foror & mater é. Vbi non ſexus, nò ætas nò coditio diſcerniſ: ſed qui ſecerit íquit uolútaté patris mei q in cælis eſt. Vnde qa libera facultas cunctus præſatur: eſtote chariſſimæ id ad qd uos xpi g[ra] uocauit. Eſtote matres xpi ac ſpôſa, eſtote forores ac p[pin]quæ: quia qd'carne nò potuſtis, g[ra] ſotú còdonatum eſt uobis. Et ideo diligitæ matté domini: quæ uobis ſponſum genuit ímortalé, cuius & uobicu foror eſt ipſa, qa uoluntaté patris ſecit ut eſſet mater. Pro p[in]quæ quidé uobis non carne ſed ſpiritu ut unitas còmendef: eccleſiæ: & societas corporis chrifi intelliga: Ex quo dominus, uolo pater inquit quia ego & tu unú ſumus: ut & ipſi in nobis unum ſint. Quæ proſecto unitas: per unum mediator em dei & hominu efficitur. Facite ergo uolútatem patris & uos, ut unum eé p[fi]nis. Ornate lápades ueſtras, occurrите ſponſo, quia iam ad oſtium pulſat: & matrem, ſi eam diligitis, ſequimi niſtus aút parate & ornate lampades ueſtras: quia filiæ regis eſtis. Ois enim gloria ueſtra abintus ſit, & in-ut habete quod foris luceat: ne forte inter has ſolénitates prius q [u] ſponſus ueniat, ueſtrae lápades extiguá: .

F ii

Nam celebritas huius diei non nifi accensis lampadibus intus & foris recte colitur. Ideo emendum est oleu
dù uacat:ne cù ſponſus uenerit qù abſit, uacuæ iueniamini. Propterea quæ ſurſu ſut ſapite ubi beata & glo
rioſa. & ítemerata dei genetrix uirgo maria puenit & nò quæ ſup terræ, qaë uelſtra còuerſatio ſi eſtis tâ quod
uouiſtis, i cælis ſore deber, lilluc dirigite mémet, illuc abſcòdite uitâ ueſtram, donec ptraſentur ſador domni
quo beata dei genetrix hodie puenit, Ibi nàq habetis ſpòſu, ibi pòſtifici: ibi oia quncqù quæſtiftis, lilluc dixit
re meptè, ut cù xps uirginis filius apparuerit in fine ſæculi: cù ipſo & uos appareatis in gloria Amen,
C. Beati Hieronymi præbyteri de aſſumptione ſermo: qui annuicationis, incarnationis, uirginitatis at
tollit inſignia.

Sientes fratres dilectiſtimi auſtori n'ro multu nos debere còditos, plus redéptos; redéptiòs no
ſtræ còmerciu ueneremur, & ſillu ſacratilimù uteq, ex quo hoi deus unitus apparuit, & ſi nequi
mus meritis, ſaltè celebremus obſequiis; ſcières erroris n'fi tenebras partim eius ſulgore dilge-
ſas; qaë hoies p[ro]phthaſtorù negligentiá primæ matris còtumacia tâ arrogantia q[ui] gula p[ro]
derat: huius ſacræ uirginis partus nò ſolù reſtaurauit dirupta fed dona còtulit ſempiterna, Et iò cùcits p[ro]
coniis ueneremur ſalutis auſtricé; quæ dum auſtorè ſu l'cocepit ex cælo; nobis redéptorè oſtedit i[mi]ſculo,
Et qaë ad uicé eius matris n'ra eccl[es]iæ forma còſtituif; ip[la] eà inter procellas ſæculi frequèter apſicat; ip[la]
inter i[nc]urſus mûdiales còtinau oratione còſoueat. Necq, n. dubiù eſt illà, quæ meruit p[er] liberandis, p[er]re p[
]ciu; poſſe ip[ar]tiri ſuffragiù libertatis. Noftra íter hæc o[ro] iugis ad dominu dirigaf; ut qui pro honore nois
ſui uifcera illa: quæ ſanctificauerat; ítrauit: q[ui] etiá nos ip[ſi] ſedulitate debita ueneremur; p[it] nobis ad remedi
um q[ui] d[ura] ſe nobis dedit p[ciu]. Merito beata maria ſingulari a nobis p[conio] attoliſt: quæ ſingulare còmer-
ciu mûdo p[bu]it. Merito íter ſoeminas: tunc etiá lætabaſ; cum ſingularè mediciná pudica aluo geſtabat. S[ci]
bat q[ui] d[epò]dera u[etris] quæ pudorè nò p[od]erat caſtitatis. Mira]baſ partus iſignia q[ui] nulla nouerat uin c[ui]
gia, O bene ſecùda uirginitas; q[ui] nouo inaudit qu[ro] genere & mater dici poſſet; ut uirgo. Peperit eni a quoc[ui]
cepit, portauit a qu[ui] creata extitit. Siquidè ipſe eſt auſtor mariæ: qui eſt ortus ex maria. Sic inenarrabatur
beata maria mater & uirgo e[que] d[ur] fructu prægnationis extulit; ite[gr]itatis diſpèdiu nò incurrit, apud quin
ca]eſtis, p[u]identia negocii ip[liu]s còditione diſpo[ſ]uit, ut ma[gi]s ob]edientiá exhiberet i[mi] mádatò: cù honóra
cétia ſua cognosceret ex angelo. Necq, eni fidè derogat n[ui]cii: quæ dignitate ítelligit n[ui]ciantis: angelo,
cête, p[ri]scitutus ſanctus ſupueniet in te; & u[irt]us altiſtimi ob]u]brabit tibi, l[oc]q[ui] & q[ui] n[ac]ſe[ex] te ſanctu n[ui]
tur filius dei. Credidit admonita q[ui] audiuiter, meruit c[ui]ſtificata: q[ui] credidit. Deniq[ui] t[àt]um ſefe ad c[ui]ſi-
gium ſubleuauit; ut uerbù in principio apud deu: ideſt dei filiù de ſuma cæli ara ſuſciperet. C[ui]ſe[que] p[er] my-
ſticu diuinitatis arcanu carni noſtra[ſ]æ, fragilitatib[us] comiſceret; latuit i[mi] hoie diuinitas: ut diuinitate huma-
nis nò periret; & ſub u[el]améto aſſu]ptæ carnis abſcòditus præci]oſius redemit perditos; q[ui] ſi deſenſare ab im]no-
te hoſte captiuos. Immé]pia pietas; & ſupra q[ui] fari poſſit prædicáda maiſtæ: uifcera puellæ aura fach[ui] p[ri]tutus
í]pleban]c, inupta uirginis uulua uerb[ui] ſemine creſcente turgebat. Repleban]c in]g[ua]rca uifceru] fach[ui] p[ri]
tutus ſecùditate repleta; & erat ſpes i[par]tu: q[ui] na]n]uerat ſubuptas in c[ui]to. Stupebat p[ci]oſi]ſima genetrix; &
apud ſe ſe tacita reru nouitate miraba]c, ureba]c æſtu cogitatiòs ab igne; & p[ca]ſula reru nouitate obſtu]ce]bat
mirabiliter. Sciens eni ſua ítegritatem miraba]c u[etris] ubertate]c]ælix maria. O genetrix glorioſa, p[o]uerpta
ſublimis: c[ui]uis uſſeribus auſtor cæli terræq[ui] comiſtib[ui]; ſe]liciæ of]cula labijs í]preſſa laſctibus c[ui] iter c[ui]ra
iudicia re]ptatis infantiæ: u[rt]pote u[er]us ex te filius tibi mater alluderet: c[ui] uerus ex p[re] dominus ip[er]aret. N[ui]
auctore] tu[pi]ſa c]oc]piciés ediditi i[mi] tpe puberé: qu[ie] habueras ante tpa c[ò]ditoré. F[o]c]lix p[uer]periui, l[à]tabile an
gelis: ex]pectabile ſanctis, neceſſariu]pd]itis: c]ogru] p[ro]fligatis, qui p[ot] multas aſſumptæ carnis i[ui]riás ad ul
timù uerberatus flagellis, p[ot]atus ſelle: patibulo affixus. Vt te uerá matré oſtederet: ueru[] ſe hominem p[ati]
do torméta m[of]trauit. Tu ergo beata glorioſa, q[ui] maria íter ita] & p[pter] ita] laudabilis q[ui] c[ui] meruſi]t donu
ſecùditate] q[ui] uirginitatis nò am]ſiſi ſuffragiù. Tu es eni benedicta íter mulieres: Tu progata cunduis uirgi
nù cateruis. Tu ſequeris agnù quoc]u]c[ui] prexerit. Tu uirgineos choros & ab inc]etiúæ carnis il]le]ce]bris alio
nos per albétia lilia roſa]q[ui] uernates ad fonté p[ennis] uit]a i[uitas] tu in illa beat]q[ui] ſe]lici]ſima] regiò]e primi
ordinis dignitate] adepta es. p[lan]tis: roſ]c]idiis] ob]errans íter paradifi am]c]nitates & gramineos choros ten]ro
poplite] p[ge]s: ſe]lici]q[ui] palma uiolas í]marceſ]ibiles carpis. Tu c[oc]in]e]tibus fine fine angelis c[oi]t]a]cha]nge
lif]q[ui] fociata i]deſſa] clamitare uo]ce: ſanctus: ſanctus: c[ui]ſus non de]ſinis. Sed q[ui] dicá pauper] ig]enio. c[ui] de te q[ui]
q[ui] dixero minus p[ec]to eſt. q[ui] dignitas tua m[ere]tib[ui]; Si matré u]océ gentium, p[ce]llis, fi] forma] dei app]le]digna
ex]it]ſis: fi] nutricé c]a]eſtis panis u]ocité: laſtis dulcedine reples. La]ctæ ergo mater cibu] n[im]p[er]la]ctæ cibu] angelo
r]u: la]ctæ e]u q[ui] talem te ſecit, ut ipſe fieret i[re]q[ui] tibi munus ſecùditate] attulit c]o]ceptus; & decus uirginitatis
non abſtulit natus. q[ui] prius q[ui] n[ac]ſere]t: te matré creauit ex q[ui] n[ac]ſere]t, ut illinc] p[cederet tan]g[ui] p[on]ſus de th[ai]
lamo ſuo: quo mor]t]ibus oculis poſſet u]deri. Quanta ſuit hæc dignatio, ut creare]t ex te qua] creauit, por-
tare]t] manibus quas formauit, ſuggeret tua u]bera: q[ui] ipſe í]pleuit. Quas itaq[ui] laudes claritati dei dicemus, q[ui]
gratias ei agemus? Qui nos ita dilexit, ut p[pter] nos h[ui]o fieret, ut matrem hominis eligeret, ut uteru] n[ol]ra
conditionis intraret: ut c]ôt]melias nat]i infantis: ſub]iret; atq[ui] c]un]ta] humanitatis neceſſario ſuſtineret. Ag]e
tes ergo quantu] ſuſſicimus creatori noſtro gratias: aſſu]p]tionem glorioſiſſimæ dei genitricis c[ui] gaudio ce]l
bremus. Dignum náq[ui] eſt c[ui] ſuma ei gratulatione famulari; per qua] iſignia uirginitatis pullularunt. Sig]em
ip[ſa] uirgo ex]titit ante coniugium, uirgo in coniugio, uirgo prægnans: uirgo pariens, uirgo laſtans; & ch[ui]
merito mater non de marito. Sanctæ quippe m]atri omnipotens filius nullo m[ô]natus uirginitatem abſu]
lit: quam n[ac]ſiturus elegit. Exultent ergo uirgines: uirgo peperit x[pm]. Nihil ex eo q[ui] d'uuerunt: p[ut]ent ex]
terminatu]t; quia manſit uirgo poſt partu], Exultent uiduæ ſe]tum uirginis celebrantes: anna uidua uirginis

matrem agnouit. Exultét coniugatae folënia beatæ mariæ frequétantes; elisabeth cōjugata a uirgine matre domini est felutata, Exulét & pueri cōtinétiam uouentes puero. Ipe ítegritaté pueritiæ cōsecrauit, qui suæ matri fecúditatem attulit: uirginitaté nô abſultit. Ipsi gloria p infinita ſcula ſæculog amen.

Cæ Tractatus beati Hieronymi ad euſtochiu de uiculis beati petri: declarás unde folénitas ipfa habuerit ini- tum;& exponit p[al]mum.cxxxviii,Domine probaſti me, oftendens illum ipli beato apoſtolorum principi conuenire.

S
Aepiflimo rogatu o uirgo xpi euſtochiu a me tua depofcit charitas: ut tibi tuicb uirginibus no-
tu faci: unde beati petri apoſtoli i calédis auguſti q[ui] celebraſ felſtiuitas inſiti habuerit; & quare
nec poſt nec antea ſed prima die méſis. Ingeritis aſt quod[que] eêq hoc die apoſtolu petru eductu
eê ab angebát. Qu[que] c[um] ap[phéd]iſſet: miſit i carcer[em] tradéq q[ui]tuor q[erni]oibus militu cuſtodié
dánolés poſt paſcha p[ducere] eu[rum] populo. Sed n[ò] e c[ō]ſoliu, n[ò] e ſcia.n[ò] e ſapiëtia nec fortitudo aliq cōtra de-
um. I[n]paſi inſt noſte c[um] p[duc]turus eêt eu[rum] herodes: erat petrus dormiés iſter duos milites uicuſt cathenis
dubus & cuſtodes ante ianuata cuſtodiebat carcer[em]ecce angelus domini aſtitit;& lumé reſuſſit i[rum] habitaculo
carceris, p[erc]uſſoq latere petri excitauit eu[rum] dicés; ſurge uelociter, & cecideruſ catheræ de manibus eius: &
euens ſeqbaf angelu. Ecce qu[um] petrus diebus azimog[em] i[carcer]atus: poſt paſcha ereptus ſiſt;& n[ò] i[rum] calédis au
guſt. Sed h[ac]t felſtiuitas t[áti] apoſtoli q[ui]lér adinuëta ſit p[á]dá. O[ctau]ianus c[æ]ſar imperii ſui aemulú. M[ant]o
nú habuit: qu[ue] aſſiduis c[ô]grefſionibus actis uix extinguere valuit; qu[ue] cleopatra c[ō]iunx moruſu dolés: ſeg
ipfa viuui ſepeliés u[ber]ibus ſuis apſides apponés: maluit uiro ſuo c[ō]mori q[ui] manus i[cc]urrere Romanog[em]. Cæ-
ſar u[ero] de tyranno salutaria i[cor]ia Romá repedaui: ducés ſecu iſinitu captiuog numeg[em]: & antiquor[em]
polemag[em] oium gazas; ut nec ante nec poſt tата copia auriiargéti: g[é]maruq[em] romá addueſta ſuſſe noſcat
C[ui] aſt hoc die romá i[g]redereſt ob triumphu tата u[e]toriae: ac p[ac]e firmiſſimá toto orbi collatá; uocatus e
auguſtus: q[ui] primo ſol[em] c[æ]ſar dicebaf. Coroná ciuitas: ſit l[æ]ticia: i[g]es i populo: iſtauſt a ſenatu; & omnibus
romanis ſcriptis firmá: n[ú]ciaturq[em] p[]niueruſ ſorb[em] oibus g[é]tibus o[ct]au[na]nú auguſtu iſter deos debere coli
& ut menſis iſte: q[ui] antiqtus in ordine méſium ſextilis dicebaf in honore auguſti auguſtus uoceſt;& hoc tri-
pudium ſolemnitatis ob triumphum auguſtalis u[ic]tortæ lege perpetua uolumus cuſtodiri, ſic quouſq[em] ad
mgni conſantini imperium u[er]um eſt, qui poſtq[ui] dignatióne ſuperna per ſc[os] apoſtolos petrum & paulu ui
ſatus, & p[er] ſiluéſtru papá baptizatus e[mi]: & ex p[re]cutore ſeiſi defenſor & mandator[em] xpi cuſtoditor aſſiduus
ſus, h[ae] ſol[en]itatu: ſatáſmata ph[or]refc[é]s: pap[ca] dixit ſiluéſtro. H[ac]tenus p[er] humanis utés legibus ſicut i[pe]
n[ò]ſui o[ſt]udio & hos[des] & alios excolebá, nunc qa[em] placuit domino i[efu] x[po] me peccatoré ſibi famuſu fa-
cre, inquiu mihi uideſt h[ae] celebritatum fauorabilibus laudibus extolli. Vide ergo qu[um] ad honore ſümi
dei beato petro apoſtolo h[ae] dié dedicé. Sc[us] aſt[ui] filueſter hoc audiés: g[aud]io repletus gratias deo retulit, &
c[ui] ſui cleri c[ò]ſilio auguſto resp[ò]dit, é carcer: i[mi] quo beatus petrus apoſtolus pro x[po] agonizás uinculatus fu-
iti: & l[aci] fontis lauaco pluribus i[bi] baptizatis dedicauſt. H[unc] o[mi] forde purgari facias: i[q]tenus i[ec]cleſia ibi
fabricat ad honore t[anti] apoſtoli ſideliu uota p[enn]iter reddan[em]. H[oc] audiés auguſtus l[æ]tus effic[em] p[ur]gat
locus: fabricá: eccleſia: & h[ac] c[ō]ſecraſ ab eode[em] p[apa]. Aſſuit ibi auguſtus: & facris ſcriptis p[er] ueredarios toto
orbi mandare ſtuluit: i[mi] u[er]bera. Notu[em] e[mi] uolumus oibus x[pm] pie colé[]tibus beatú petru apoſtolu a deo
nobus datu paſtoré & principé ſümo o[ſt]udio uenerari uelle aſſidue: & maxime in h[ac] die calédaq auguſtaru
in quo ut deus a uobis ſoliti eramus adorari: ut ip[pe] p[ius] paſtor p[er]cibus deo ſuſi: nos & i[per]iu[mi] noſtrum adiu
uare diſneq. Valete Sc[us] auté filueſter h[unc] dié celeb[re] oibus eccleſiés e[ſi]tuit, ut ſicut celebraſ ad hono
r[é] terreni principis: ad decus celebreſ clauigeri c[æ]leftis. Accepit aſt[ui] h[ac] celebritas nomen beati petri apo-
ſoli ad uincula; p[pter] uinculorú q[ui] ibi paſſus é & tormenta: ut ubi ab[ú]dauit peccatu: ſupab[ú]daret & gratia.
H[ac] domus uinculorú hoc ordine ſaſta eſt domus ſan[ct]arú orationu. H[ac] breuiter ad duo inq[it]ita reſpon
diuńc[em] ad p[al]mú ueniá: & fi beato petro c[ō]ueni: ut i[mi] nullo u[er]trum bonu defideriu[ri] fraudeſt oftendam. Di
c[at] ergo u[er]bis p[he]pheticis domino beatus petrus. Domine, p[ab]aſt[em] me quoniá uocat[em]: cognouilu: qu[á]do præ
ſumpſi: & auſus ſui dicere: etiá i[mi] oportuerit me mori tecu: n[ò] te negabo. Tu auté cognouilſt omnes cogita-
tiones meas a l[ó]ge ante q[ui] eas cogitat[er]efemita meam & direc[ti]oem meam i[ue]ſtigaſt: & omnes uias meas p[]
uidiſt & probaſt: quia n[ò] erat dolus in lingua me: cu[mi] dicerem ſi me oportuerit mori tecu: non te negabo
tu aſt[ui] firmáſt me: & poſuſiſt manum tuam ſuper me: firmáſt me de tua p[er]ſcia q[ui] effem negaturus: & poſu-
ſi manum tuam ſuper me: ut peccatum lachrymæ ſequerentur. Mirabilis ſaſta eſt potentia tua ex me: con-
fortata eſt nec potero ad eam. Conatus ſum non negare: promiſi etiam me mori magis eligere q[ui] negátis cri
men incurret, led præſcientia tua ita conſortata eſt: ut non potero ad eam. Q[uid] nunc faciam: Negaui do-
minum & mag[if]trum: nec ut quidam opinantur hominem negaui. Ego illum negaui cui dixi. Tu es x[ps] fi-
lus dei uiui, illum negaui: quem pedibus ambulantem ſuper undas expertus ſum. Illum qu[ue] uoce ſola uidi

F i i i

mortuum uocantem de ſepulchro, illuú que celis patentibus uidi cù moyſe & helia, & uocè audiui ſuper eu
de celo: hic é filmus meus dilectus: ipſu audite, illuú qæ cæcu taſtu fuo illuminauit, q[ui] uerbo leproſos múdauit,
q[ui] iuſſu demonia expulit: & multas uirtutes ſuae deitatis oſtedit. Quid nunc facimus nouatiæ: perdimus apo
ſtolu petrú an recipimus reuertétd ad xpm? Ecce xps eu recipit: tu eiecies? ſed clamat còrita te paulus. Si deus
iuſtificat: tu q[ui] còdénas? Dicis, credite: baptizatis no debet pœnitétibus ſubueniri. Ecce apoftolo pœiten
ti ſuccurrif q[ui] ép[ic]oporù e[ps]: & maior gradus reddif ploratiq[ui] ſublatus è denegat, Quod ut docuè, illud
oſtéd[io]: q[ui] nullus apoſtolog[us] nomè p[af]toris accepit, foli.n.huius nois ptatè poſt ſeturrectionè ſua p[et]ro po
nitéti dominus còceſſit: & ter negatus: qua ſolus habuit petro tribuit ptatè ut no ſol ſupercuperaſq[ui] aman
rat: p[ab]reſ: ueq[ui] & multo amplius pœnitèdo: q[ui] negado p[d]iderat: acq[ui]ſſiſe, hoc magiſter bonus i eleſto,
ſcipulo formauiu exépluú, ut ois diſcipulus xpi ſit ítegro aio: & pœnitæt ſi ita euenerit ſel delinquent: nec è
noxiam ſibi permittere debet ut decreſcat. Sed qui tanto citius uincitur tanto citius repurgatur. Certe om
nis ſanctitas ad deu ducit: & o[e] peccatú ad diabolú. Et ſub domino bono poſiti, qu[ui] cò credimus nobis poſſu
bilitatè ad diabolú euìdi còceſſa & reuertendi ad dominú denegat? Addo aliq[ui]d. Certe ho[em] p[ec]catu a è
recedere deus no uult: & peccatorem ad ſe uenire o[em] uult. Et ſi illud potuit fieri, q[ui] deus no uult, q[ui] ma
gis poſteſ fieri: quod deus uult: Ideo deniq[ui] cogitatio peccati non è ideo a deo, p[hibita] p[ra] natura: ſed p[im]
riuú: ut laboris eius pugna ícüberet: p[mi]u de certamine p[uen]iret, uoluit eni deus ho[i] operis fatigationè teli
quere: ne í aliq[ui] detriméti parte p[mi]u ípediret. Duos certe bonog[ui] & malog[ui] populos ee: nemo eſt q[ui] neiciat
bonos dicimus credètes: & p[el]ſimos no credètes, no credètes e[ſ] ſub diabo[lo]: & credètes ſub deo. Magna p[er]
dicatio tua: q[ui] ſeruú diaboli ad te uocas: ſeruú dei ad te repellis, q[ui] q[ui] uelis deu lucrari q[ui] no hét: & p[ere] de
hét. Hinc ad dei c[ò]putás diuitias: q[ui] poſſit deus mortuos ſuſcitare: & íſirmos ſaluare no p[of]ſit. Ná i[cre]dui
mortui: & credètes licet peccatores ſint: uiuunt í íſirmitate ſua: & ſi ſaluator ní hét: ímo qa hét ptatè ſuſciu
di mortuos: qu[ui] uiututé no hét q[ui]cunq[ui] fuerint íſirmitates curádi: Ex utroq[ui] latere blaſſema: a uobis q[ui]
nitétibus negatis effeſtú. Si eni poſſe eu docetis íſirmitatè o[em] curare: ſed ſi nolit ip[ium] arguitis. Si uel[le]
no p[of]ſe eu forſitan dixeritis: a deitate excluditis: ut miſericordiá uobis ex utroq[ui] latere còdénati denegen
cu negatis familiæ dei peunti no p[of]ſe ſuccurri. Haſtenus cù nouatianis ſim locutus: reuertamur ad apollo
lú p[œ]nitétè & flétè amariflisme atq[ui] dicétè. Quo i[bo] a ſpiritu tuo: & quo a facie tua fugia: ſcio qa tu u[ps]
filius dei uiui: qua ſciam no reuelauit mihi caro & faſguis: ſed p[er] tuas: q[ui] í celis eſt. Quo fugia: qui te duo
ui: & oipotétè agnoui: Si í celos aſcédero: tu illic eſ: fi deſcédero: í ifernu: ades. Ibi eni p[as]p[oli]nè ſpeciatur
deſcédifti ubi p[ot]étiá tua: ſicut ubiq[ui]: generaliter p[ito] eſ. Si ſup[er]o p[é]nas meas diluculo: i, ante luec[em]
hoc loco p[er] cogitationibus ponit: q[ui] repétino uolatu ubiq[ui] ſut. In celo í terra í abyſto: & ubiq[ui] ſinu[n] ma
ria. Si ergo inq[ui]t: illuc ante lucè tua: reſurrectionis uada: úbicuq[ui] inacceſſilibitas ſolet fugitiuú ab ſcòdère ut
illuc ire poſſum: manus tua deducet me: & q[ui] ſugitiuú tenebit me dextera tua. Ante lucè hic ante ſeturrendi
oné poſuit ſaluatoris: qa í tenebris ſuit o[et] ſæculu í acéte domino í ſepulchro: tu quo t[pe] p[œ]nitéit petti age,
baſ: i[que] ét dicit forſitan tenebræ c[ò]culcabút me: & í tribus negationibus ſuis: tres fugag[ui] partes clauſe eſ
ſibi: ſi fugeret; memorabat í celo: í iferno & í poſtremis maris. Ergo negare: tenebræ ſut: & fugere: c[ò]cula-
tio tenebrag[ui], hoc timés ne c[ò]prehéſus ab ipſis tenebris c[ò]culcare: q[ui] tenebris malis ſuis fubermus openi
bus e[ſt] deditus tenebrag[ui]: habés traſtú penné, juges lachrymas dolores æternos. Hoc eni m[ô]c[ò]culcan[te]
tenebræ mortis huius: q[ui] corporaliter morimur. Si uere fuero moriés inq[ui] no c[ò]culcabor a tenebris: ſed ad de
litias ſcorú attingá: nox ipfa illuminatio mea é í delitiis meis. Ibi eni habeo lucè xpm meu: q[ui] no pati: obſu
ritatè tenebrarú: i cuius c[ò]spectu nox ſicut dies illuminabi: Hæc docti p[ic]dicante petro apoftolo & cátamus
& credimus: ſicut tenebræ eius ſut: ita & lumè eius é. Tenebræ eni no oibus creaturis obſcuru: faciut. Siqu-
dé & feræ o[es] ſed & noctiuagæ beſtia: noctiú nullu patiunſ obſcuru: ſed & aues ſut: q[ui] noctibus uolat. Vn
de docemur: natura oculos non o[ia] aíalia a creatore hos e[ſ] ſorita: ut í tenebris uidere no p[of]ſint. Deus eni
ad reqem ho[ium] noctes íſtituit: ut generationi humanæ gete poſſet e[ſ] c[ò]cultú, Ip[pi]us ergo ſut tenebræxu-
ius è lux: q[ui] manichæus negat, Ip[ſe] etiá creator corpor[us] n[ro]g[ui]: c[ò]tria q[ui] ſuſcipit: ip[œ]nités petrus dictum,
Tu poſſedifti renes meos: q[ui] ſuſeepiſt[ui] me ex utero matris meæ. Sicut enim i[re] ore du[que] loquimur: & i[re] operu[n]
aliqua operamur: cordis noſtri cogitata oſtédimus: ita q[ui] cogitamus ante q[ui] dicendo uel operando pandat:
a renibus gigni: ſed m[œ]n illud: q[ui] í alio p[al]famo dicimus deo. Quoniam tu poſſedifti renes meos. Dicit enim
quia ita tipi in me nihil occultú è ut non ſolum q[ui] ſunt cogitata consideres: ſed & cogitandai: q[ui] ſunt in reni
bus cernas. Tu domine qui ſuſeepiſt[ui] me ex utero matris meæ: ita ut quicquid ab ortu meo ſemifonis bal-
butientis infantiæ uerbís aliquando forte peccauí cognofcas. In hoc etiam confitebor tibi: quia terribilitet
mirificatus es: miré opera tua q[ui] & oculis meis uidi: & exercente te domine iefu xpe cognoui. & anima mea
cognouit nimis: intra me eſt: quod credidi: non in ſuperficie uerbo: ſed intus in uifceribus anime: quod
ita eſſe tibi non eſt occultum. Siquidem tibi occultu: no eſt: nec os meu: q[ui]d[ui], os meu feciit in occulto. Si e[re]
go nec os meum tibi occultu: eſt: quod occultu: naturaliter eſſe uoluifti: quom[ô] ante te occultum eni i[re] cor
de: q[ui]d[ui] manifeſtari iuſſiſt[ui]: Ad altiora ducimur t[us] de oſſibus & ſubſtantia: quæ in inferioribus eſt terræxtra-
etamus. Agitur enim in hoc loco: q[ui] cum d[ies] ſeturrectionis aduenerit: úbicuq[ui] fuerit os meum: & ſi í in ſe-
rioribus terræ fuerit ſubſtantia mea: ip[er]fectum meum uidebút oculi tui: qa ſolo aspectu oculo: tuorum
exurget. In libro enim ſeturrectionis: q[ui] nati ſunt: ſcribunt: quotquot de die in diem formabunt: & nemo eſt
in eis: q[ui] ibi ſcriptus non ſit. In quo libro mihi no ſut í amore & honore nifi foli amici tui deus, nimis enim
confortus eſt principatus eorum. Siquidé participes eos tui æterni imperii repromittis: nec hæretici audi
endi ſut: q[ui] dicut: no debuit múdus ſubſiſtere p[eu]: q[ui] p[ſ]cius erat homines per peccata & ſcelera ſua ad æter

num gehénæ incendium deſtínandos. Si enim ita putetis fieri debuiffe;confultum magis reis iudicabilitis q
leis.Si enim mundus ſuiffet a ſuo tranſitu reuocatus;nullus ſuiffet ſanctogæ particeps regni:& du puidebatur
malisme ad itéritù deuenirèt& ut no peritét p merito ſuo mali hanc boni accipiebát ſníam:ne uel têporá-
lé uta ſuſciperétqæ bus debebat æterna. Nos aŭt cu,ppheta gaudeamus:cu ſcis dei atq; cu apoſtolo petro di-
gnis honoribus amicos domini recordemur,quoq tátus é nuérus;ut ſuper arená multiplicati eê noſcátur.
Quid aŭt erit ſi occitat dominus peccatores;occitat neroné;& poſt eu oés viros ſanguinarios;q ſcos domi-
m occiderút? Si uſm o hæretici deus eêt ſecutus coſiliù:ne perirent nero:aut dioclitianus;uel cæteri iterfe-
ètores ſcogæ; nec ſecifiet apoſtolos nec martyres nafci:eét par iudiciù iuſtis & iniuſtis;& oés una püeniés ſen
tentiapuá oés uiderenç ante puniti:q natu.Sed uos o uiri ſanguinu declinate a nobis;q dicitis,qa in uanu
accepterút ciuitates fuas;hoc é:ſine cauſa ſut mortales effeéti:& oía cù mundo pereút,& par é ipfa pditio.nô
ita.oés eni eí íl libro ſcripti ſút;oés ſurgét;fed aliis dabié odor uitæ i uitá aëtená:aliis odor mortis i morté
ppetuá,abi deuenient hi qbus dicif:nône q oderunt te deus odio húi;& ſup inimicos tuos tabefcebá?Hæc
petrus loquié;& eccleſia i petro pñuicat.Perfecto inſt odio oderá illos;& inimici ſacti ſút mihi. Et his io
anathematizatis;pa me domine;& ſcito cor meú;quid de te ſentiá;gd de te creda.Interoga me:& ſcito ſe
mitas meas.Sit tibi ſollicitudo de eccleſia tua;& de ouibus tuis;& de paſtoribus tuis;& uide:ſi uia iniquita-
tis diabolus eſtiqui ſe ad ambulandum in ea ićredulis & hæreticis præbet. Et uide inquit í populo tuo ne-
ſit aligs i quo uia iniquitatis iter erroribus pbeat,excludéſc viá iniquitatis deduc me i uiá aëternam:ut portæ
mortis & iteri nô pualeát mihi:ſcdm uerbú tuu domine iefu xpe;q regnas i ſæcula ſaculorum Amen.

C. Incipit traſcatus quntis ſecuſdæ partis de hebraicis locog noibus & iterpatione hebraoq nominu. Li-
bellus de hebraicis locis:uel locog diſtátiis qué beatus Hieronymus eufebiú imitateſcripti:loca ipfa per
literas alphabeni diſtinguèſicut prologus indicat.

E
Véſibus q a btô páphylo martyre cognométú ſortitú é;poſt decé eccleſiàſticæ hiftoriæ libros;
poſt tépoq canoés;quos nos i latina lígua edidimus;poſt diuerſag uocabula nationu q quomô
apud hebræos olí dcá ſint & núc dicané expoſuit; poſt chofmographiá terræ iudeæ; & diſtátas
tribuú fortes ipſus quoq hieruſalé tépیرq i ea cù breuiffima exponſitione pieturá:ad extremum
hóc opuſculo laborauit;ut côgregaret nobis de ſcriptura oium pene urbiú;moſtini:fluminu:uiculog & di-
uerſog locog uocabula q uel eade manét;uel imutata ſút poſtea:uel aliqua ex parte corrupta.Vnde & nos
admiſtabilis uiri ſequèts ſub cæm ordiné litterag;ut ſut í græco poſita traſtulimus relinquètes ea q di-
gna memoria uidenf;& plaraq mutátes.Semel n,& i tépoq libro pſatus ſum me uel iterſtem eê uel noui
operis còditoré;maxime cù qda uix primis ibutus litteris huc eude librú auſus ſit i latiná líguam nô latinæ
vuertere cuius iperitati ex còparatione oeg quæ traſtulimus prudèſt ſtatí lector ſuenit.Vt enim excelfa mihi
nô uedicóita terræ izaërétia me ſupergredi poſſe credo.

T. Traſcatus.

A
Rarath armenia,ſiqdé i moſtibus ararath arca poſt diluuiu ſediffe phibeſ;& dicunt ibidé uſ-
hodie pmanere uſtigia. Meninit hoq moſti & hieremias i uifioe còtra babylonem,loſe-
phus quoq í primo antiqtatú iudaicaq; libro ſæculariú litterag hiftoricos pferens aiaduer-
tés inſt noe terrá diluioo liberatá ſepté alios dies abire pmilit;& uniuſa aialia beſtiaq pa
tétibus clauſtris emittés ipſe fuá ple egreſſus é:imolas deo hoſtias gaudéſc cum libéris.
Húc locú armenii exitú uel egreſſu uocat.Siqdé ibi cultores illag regionu arcá ſediffe teſtan
tur & lignog qda ſupeſſe monumenta arca huius & diluuii oés q barbaras ſcripſere hiftorias recordátur.
Quoq unus é berolus chaldaeus;q ſup diluioo liberatá ſepté alios dies abire pmilit;& uniuſa aialia beſtiaq pa
tétibus clauſtris emittés ipſe fuá ple egreſſus é:imolas deo hoſtias gaudéſc cum libéris.
Bethelis nô multú ab ea diſtás.Sita aŭt é Bethel eútibus Heliá de neapoli leua parte uiæ duodecimo circiter
miliario ab Heliá & uſq hodie paruus licet uicus ofſtedié.Sed & eccleſia ædificata é:ibi dormiuit iacob per-
gés meſopotamiá.Vnde & ipſi loco Bethel idé domus dei nomé ipoſuit.Agai uero uix paruæ ruinæ reſidét
& locus tátumô monſtraſ;Et ſciendú q hebræo.g.litterá nô hét hoc nomé ſed uocaſ ai,ſcribíq p elemé
tú qd apud eos dicié aim.Aſtaroth carnaym terra gigátu quôda í ſupercilio domorú ſodomorú quos iter-
ſecit chodorlagomor.Sút hodie duo caſtella í bethania hoc uocabulo noué iter ſe milibus ſeparata iter ada
ná& Abellá ciuitates,Arboch corrupte í nris codicibus arbor ſcribíct cí u hebræis legaſ arbe.i qtuuor eo q
quattuor patriarchæ abraham iſaac & iacob ſepulti ſút;& adam magnus ut i iefu libro ſcriptú eſt licet eum
quidam conſitú in loco caluariæ ſuſpicané.Hæc eſt aŭt eadé chebron olim metropolis philiftinorú & ha-
bitaculum gigantú regúq poſtea dauid in tribu iuda ciuitas ſacerdotalis & fugitiuorú.Diſtat ad meridianá
plagam ab Heliá milibus circiter uiginti duobus quærcus abrahá quæ eſt mábræ uſq ad conſtanſtini regis
imperium monſtrabat;& maufoleum eius ipræſentiarum cernitur.Cunq a noſtris iam ibidem eccleſia ædi
ſicata ſit a cunſtis in circuitu gentibus therebinti locus ſupſtitioſe colitur.eo q ſub ea angelos abrahá quô-
dam hoſpitio ſuſeperat,Hæc ergo primum arbæ;poſtea thebron uocata filiorum thaleb ſonita uocabulú

F iiii

208

Achar.
Acai.

Aftazoth.
Arboch.

Abilath.

Adama
Afophontesay

Araatar.

Aelim.

Aelus.

Aileroth.

Aileron.

Afemona.

Adne.

Adhalag.

Adon.

Azeopolis.

Amdaf.

Azopolis.

Aznon.

Az.

Abelathijm.

Azor.

Azoez.

Astaroth.

Araab.

Agrispetula.

Araboth.

Ade.

Araba.

Acharoth.

Acharoth.

Aneth.

Achebran.

Afemona.

Achabi.

Accabin.

Aclada.

Afarena.

Acfenai.

Acbela.

Acbef.

Aulon.

Amalechicel

Araha.

eſt: lege uerba dierū. Ahilath in extremis finibus palæſtinæ iuſta meridianæ ſolitudini & mari rubroun
de ex ægypto iudæa & ide ad ægyptu nauigatur. Sedit ibi legio romana cognométo decima, & oſi quidem
aylat a ueteribus dicebant: nunc uero appellat ayla. Sed & helimitarū qda'natio ſuit cui imperauit chodor-
lamogor: cuius i actibus quoq apoſtolorů méto fit: & i regnorů libris urbs qdam palæſtinæ elam ſcribif:
Adama una de quinque ciuitatibus ſodomorů eueræ cum cæteris. Afophotamar. In hac habitabant quondam
amorræi quos interfecit chodorlamogor iuxta heremú cades. Eſt & aliud caſtellú Thamara unius diu iu-
nere a maphís oppido ſeparatum pgentibus aylá de hebro ubi nunc romanú pſidium poſitum. Allus regio
idumæorú q nunc gabailene dicitur uicina petræ ciuitati. Nam euntibus thamam nunc deſertus locus &
ximus tainne uico gradiq ſitus eſt inter heliam & dioſpoli. Eſt fons i ſupradiſto Aena loco unde & aenam
i. fontis nomen accepit: In quo ſtans idolum maxime illius regionis ueneratione colicif. Porro hebrai aſſu-
mant Aená nò locum significare ſed biuſú ubi certo intuìtu necessariuſ ſit ad una de duabus uis eligidam.
Araatat locus trans iordanéi qo plàxerunt quòdá iacob tertio ab hierico lapide duobus milibus ab io-
dane: q nunc uocaſ betaglia quod iterpatur locus iacob: qda ibi more plaſteti circuèunt i ſunere iacob. Ael
caſtra filiorú israel eſt locus in deſerto: in quo, xii. fontes, &. lxx. palmarú arbores moyſes de mari rubro eu-
ens repperit. A elus in deſerto ubi filii israel caſtrametati ſunt. Aſſeroth pars heremi ubi maria & aaró còta
moyſem locuti ſunt habitauerunt quòdá ænæi aſſeroth uſq ad urbe Gatá. Veru hæc loca non aſſeroth ſed
aſſerim appellari hebræi putant Afemona caſtra filiorú israel: i deſerto ab etá: p quo aquila & Symmachus
exploratoq. uiá interpätati ſunt: ubi aduerſum cananéu q ab auſtro còtra israel eruperat i ſolitudine dimi-
catur. Achie q & achalgai p hæc ſymmachus interpätatur uituli: aŭt e religione quòdá moabnuch areo-
leos ad orientalé plagá. Aaró rupes qda í ſublime pieceta i finibus amorræoq. íter moab & amorraos. Mo-
ab uero arabiæ ciuitas q é etiá areopolis nominatam: oftendut regiòis accolæ locum uallis iterrupt
diuerſæ ſatis horribilem & periculofum: q a plæriq: nunc amoas appellat: extenditur q: ad pétretrioné areo
polis: i quo & militum ex oi parte præſidia diſtributa: plenum ſanguinis & formidinis teſtantur ingreſſum.
Hic quondam moabitagé ſuit. & poſtea ſeon rex amorræorum iure bellæ eú obtinuit. Sed & terra filiorum i
rael trans iordanéb Arnone incipiens uſq ad montes, hermon & libanú oftenditur. Ar locus uel oppid
arnoe qd a. lxx. interpétibus per extenſam uocalé & diciſ Oſemon locus deſerti: deniq & ipſú uocabi i
cultam terram deſertagé lignificat. Abelathin locus in deſerto ad meridianum moabitarú. Azor ſue zac
terminus urbis amon q nunc philadelphia dicitur diuidens eá amorræorú uſq regionem. & etiam in ób
tuo circiter lapide eius ad ſolis occafum uicus zazer uſq in præſentem diem permanens. Azoer oppidú mo-
abitagé, quod ſitum é ſuper ripa torrentis Armó poſſellú olim a gente termiacuimé: & poſtea retentum ab
liis loth i moabitis cum priores accolæ ſubuertiſſent: & oftenditur uſq hodie in ertice mòris illius. Sed &
torrens per abrupta deſcendens in mare mortuſ ſuit. Cecidit aŭt Azoer in ſortem tribus Gad contra faſi
Rabba. Aſtaroth antiqua ciuitas og regis baſſam mons é moabitarú i quem adduxit palach
filius Sophor balaam diuinum ad maledicentum israel ſuper uerticem: qui propter uehemens præzemptú
uocatur exciſus: & unum mari mortuo pcul ab Arnoe. Araboth moab ubi ſecundo numeratus eſt populus
quod aquila interpretaſ humilia ſiue æqualia Moab hanc habens còſuetudinem: ut heremú ppter planitè
omana ideſt æqualé interpretet & planam: deniq Symmachus pro Araboth moab capeſteria moab tran
ſtitut: & eſt uſq hodie locus iuxta mòté phogor euntibus alibi Adæ i elbú Arabiæ còtra hierico: qui ata ap-
pellatur. Araba hanc ut ſupra aquila tranſtitulit plagam: ſymmachus interdum campeſtrem interdum inbi
tabilem. Theodotion occidentalem. Atharoth ciuitas olim amorræorum trans iordanem: q poſtea cecidit
in forſe tribus gad: uocatus é aŭt Acharoth a filiis ſalma ſiue falmon ut in paralipomenon ſcriptum é Atha
roth Sopham & hæc ciuitas tribus gad. Arath ciuitas amorræorum uicina deſerto cades: & uſq nunc often
ditut uilla ad oppidum Mallatis quarto lapide de Achebron uiceſimo in tribu iuda. Afemona ciuitas in de
ferto: ad meridiem iudææ diuidens ægyptum & fortem tribus iudæ: ad mare uſq ad occidentem: pofui &
ſupra Afemona caſtra filiorum israel. Achabi terminus iudææ prouinciæ ad orientalem ſrefpienci tribus
dae. Eſt autem & uicus nunc uſq grandis nouem milibus a'neapoli còtra orientem deſcendentibus ad io-
danem & Ieribuin per eam quæ appellatur atrabitione: ſed & confinium amorræorum acrabi dicitur de quo
loco nò exterminauit alienigenas tribus neptali: ut in iudicium libro ſcriptú é. Afada còſinium iudææ reſi
ciens ad aquilonem. Arath terminus & ipſe iudææ conſtans a chedron milibus. xx. ad meridiem: de quo iu
pra poſitum eſt. Aſarenam terminus iudææ ad pétretrionem. Aſernai terminus & ipſe iudææ. Arbeſa termi
nus & ipſe iudææ ortum ſolis apſiciens. Eſt & uſq hodie uicus arbel trans iordanem in finibus pellæ ciuta
tis. Palæſtinæ: & alius hoc uocabulo in cauopergram diſtans ab oppido legionis milibus nouem: Auло nò
græcum ut quidam putant ſed hebræum uocabulum eſt, appellatur autem uallis grandis atq. campeſtis i
i menſam longitudinem ſe extendens: quæ circundatur ex utraq parte montibus fibi inuicem ſuccedenti
bus & cohæretibus q ićipecites a libano & ultra eú uſq ad deſertú Phará pueniunt. Sútq: i ipſo Auлоe. uall
lone capeſtri urbes nobiles. Sitopolis tyberias flagnúq ppter eá. Sed & hierico mare mortuſ & regiòis i
cuitu p qns medius iordanis fluit oriés de fontibus paneadis & i mari mortuo itués. Amalechites regio i de
ferto. ad meridié iudææ trás urbe prætereútibus aialá cuius & ſcriptura recordaſ dicés Amalech hita i ter
rá ad auſtru: ſed iuxta eú alius cananæus hitabat: q & dimicauit còtra filios israel i deſerto: de quibus
ſcribif. Amalech auté & cananæus habitabant i ualle. Araba planú: aqla & ſymmachus capetrem interpo-

["tantur sicut supra dictum est, Porro est & alia uilla araba nomine in finibus dioceſareæ q[ui] olí ſaporie dicebatur & alia tribus milibus a ſicopoli contra occidentem, Aian q[ui] nunc Philadelphia urbs arabiæ nobilis i qua habitaurount hodie raphaí gens antiqua qu[ia] interfecerunt fili loth habitantes pro eis in Aian Argob regio regis Baſſa O[rum] ſuper iordanem qu[ae] cecidit i in ſortem dimidiæ tribus manaſſæ,& est ufq[ui] hodie uicus circa ieraſa urbe arabiæ.xv.ab ea diſtas milibus cōtra occidenté q[ia] arta appellatur q[ui] iterptraſ ſymmachus Meneram. Aſedoch urbs amorræorum qu[ae] cecidit in ſortem tribus rubem appellatur autem additio cognomento Aſedoch phagam,q[ui]d in lingua noſtra refonare abſciffium, Abarin mons est in quo mortuus est moyſes, dicitur autem & mons eſſe Nabam in terra Moab contra ierico ſupra iordanem inſup aliophaga.Oſtenditurq[ui] aſcendentibus de libiade in eſb[ui] antiquo hodieq[ui] uocabulo: iuxta montem phagor nomé p[rin]ſimum retinente a quo contra eum regio ufq[ui] nunc appellatur phaſſa, Anochiar q[ui] iterprætatur Eciay aiciant. Hæc est baſſa in qua ſunt uici, lx. in monte gaalad qui ceciderunt in ſortem dimidiæ tribus manaſſa, ſarqui locus nunc uocatur golō in terra baccanea. Antillidanæ ea qua ſupra libanum ad orientalem plagam repſicientia Antillibanus appellatur contra regionem Damaſci, qu[ae] cecidit i in ſortem tribus manaſſæ. Azeta ciuitas Cananæorum in parte tribus iudæ ad qua ufq[ui] ſ�ecutus est iefus quinq[ui] reges, Sed & hodie uocatur uilla Azecha inter eleutheropolí & Aeliam. Aiolí uallis aquæ præruptum ſuper q[ui] orante quōdá iefu luna ſetit iuxta uſſlam qu[ae] ufq[ui] nunc aiolí dicitur contra orientem bethellis tribus ab ea milibus diſtans aut procul a gabaa & raia faulis uribus, Porro hebraei aſſirmant Aiolí uicum eſſe iuxta Intopoli in ſecundo lapide p[ent]gontibus Aeliam. Achor hebraice dicitur Emathachor q[ui] iterprætatur uallis tumultus uel turbatum eo q[ui] ibi tumultuatus & turbatus ſit iſrael: i[ui]a lapidauerunt quōdam Acham propter ſurſum autathematis, Eſt autem a ſeptentrione ierico & ufq[ui] hodie a regionis accolis ſic nominatur: meminit huius oſſe propheta, Aſedoch alia ciuitas non qu[ae] ſupra licet eodem nomine uocetur: quam expugnauit qu[ae] quōdam iefus rege eiuſ interſecto. Aſor ciuitas regni iabi quam ſolam intendit iefus: quia metropolis erat omnium regnum philiftiſt[que] & alia uilla ufq[ui] hodie Afor in finibus Aſcalonis contra orientem eius qu[ae] cecidit in ſortem tribus iudæ: cuibus & ſcriptura meminit appellans eam ad diſtinctionem ueteris aſor no[mi]r. Armon regio Aeneorum: quam obtinuit iefus: hebræus uero quo p[ie] legete ſcripturas didici aſſirmat montem Hermon paneadi iſinere: quem quondam tenuere ænei & amorræi: de quo nunc æſtiuæ nuies ty[rum] ob deſtitias deferuntur. Sed Halaach mons quem aquila interp[atur] diuidentem montem, i, limpidú fiubatur, Afor mons amorræoq[ui] de quo nunc dictu quem finices uocant Samor: & amorræus appellauit Saui: diciturq[ui] in uertice eius inſigne templú quod ab ethuuth cultui habetur e regione paneadis & li[bi]nú & terra filiorum iſrael trans iordanem a folis ortu p[ru]pto Armon ufq[ui] ad montem Armon extendit. Auber ciuitas qua[ſup] expugnauit iefus & est ufq[ui] hodie uilla iuxta dioſpoli quali quarto miliaria ad orientalem plagam qu[ae] uocatur Bethoanabal, p[la]ræiq[ui] aŭt aſſirmát in oſt[auo] ab ea miliario ſitam appellari betha nabal. Aſiod in ſortibus iudæ ad qua[ſ] nunc uocatur azotus: in ea dereliſt[ui] ſunt gigantes q[ui] appellaban[ſ] Ema thui: & est ufq[ui] hodie inſigne oppidú palæſtinæ, Ader urbs qua[ſ] expugnauit iefus rege illius iterſecto, Aſec & hæc ciuitas est qua[ſ] rege ipſius trucidato expugnauit iefus, Aſchaph & contra huius regem philofophus puq[na]ſte deſcribitur: appellaturq[ui] a ſha theſtaturq[ui] in oſt[auo] lapide dioceſareæ ad radicem montis tabor i campeſtibus, Accaron in tribu d[am] ſiue ut egó arbitror i[ui] tribu iudæ & leuam cananæoq[ui] urbs una de quinq[ui] olim ſatrapis palæſtinæ: & decreta eſt q[dem] tribui iuda.nec tamen tenta ab ea: q[ui]a habitatores p[riſt]inos nequit ex p[ell]ere, Sed & ufq[ui] hodie grandis iſus cuíu iudæoq[ui]s. Accaron d[í]iter Azotú & iamá ad orientem repſiciens. Quidam putant Accaron turſi ſtratonis poſtea caſeaream núcupatá, Axotus qu[ae] ſupra Aſda ufq[ui] hodie n[ó] ignobile municipiú palæſtinæ & una de q[no]q[ui] ciuitatibus Allophylog[ia]decreta q[dem] tribui iudæ: ſed n[ó]re re mobile municipiú palæſ

["Dioſpolin:quaſi ad orientalem plagam reſpiciens Aſaſa in tribu iudæ uſq; hodie uſcus iuxta guſuas. Sed mi\nror quò guſnenſem regionem in tribu iudæ poſuerit cum perſpicuì ſit ſed m librum iefu forte eà tribui. Et\nfrai cecidiffle. Acher in tribu iudæ. Aſam in tribu iudæ uſq; hodie uſcus nomine Bethafam ad Aeliam p-\ntinens in.xv. ab urbe miliario. Aſennâ in tribu iudæ. Aſag. in tribu iudæ nunc uſq; uicus in finibus eleuero\npolis eſt. Eſt alia uilla grâdis iudæog; nomine, Aena Darona contra auſtralem plagam chebronis nouem\nab eailibus ſeparata. Aſtamos in tribu iudæ uicus & ipſe iudæog; in Daroma ad agloné loci auè. Auiu\nin tribu iudæ. Eſt uicus auea iuxta alteq; de quo ſupra diximus ad orientalem plagâ reſpiciens cuncès habi\ntatus xpianis. Aſſeta in tribu iudæ. Auata in tribu iudæ. Areba in tribu iudæ. Aſtaroth contra Rama in tri-\nbu ioſeph. Aſtaroth ciuitas in tribu eſſrai nunc uicus ad aglonem ex baſſe i quarto eius miliario acurus dicif.\nAdara ciuitas tribus eſſrai. Aſer ciuitas tribus manaſſa nunc demonſtratur uilla deſcendentibus ab neapo-\nli ſint opolim í. xv. lapide iuxta uiâ publicam. Acharoth ciuitas tribus beniamí. ſunt autem duæ acharoth\nhaud. pcul ab ælia. Araboth ciuitas fortis beniamí ſacerdotibus ſeparata í tertio ab ælia maliario. de q; & hie\nremias ppheta ſuit. Adar ciuitas fortis beniamí. Aelmo ciuitas tribus beniamí ſacerdotibus ſeparata. Auxt\ncalis. i. uallis Cafiis in tribu beniamí. Auí in tribu beniamí. Aphra in tribu beniami. Eſt & hodie uicus Eſſe\nin qnto miliario Bethelis ad orienté reſpiciens. Aumienia in tribu beniamí. Auri i tribu beniamí. é & uilla iuxta dioſpoli q; nunc appellatur uſq; Betariph. Ampla in tribu beniamí. Aſar in tri\nbu ſymeô. Armathabob in tribu ſymeonis ciuitas ſacerdotibus ſepata. Aſéna in tribu ſymeonis. Amethar i\ntribu zabulô. Auiuia in tribu zabulô: & alia uilla Auiua eutibus de neapoli Aeliá in.x. miliario. Annuatò in\ntribu zabulô. Achafelut eſt ciuitas tribus ifachar: Appellatur aút & quidam uicus facalus iuxta môté tabor\nin capèſtribus in octauo miliario diocæfareæ ad orientem reſpiciés. ſicut ſupra dixius. Aſſraí ciuitas tribus\nifachar eſt hodiec; uilla affarea nominee in ſexto miliario legionis còira ſeſtetrionè alimedech. fortis alii.\nAmach in tribu aſſer. Amef in forte tribus ifachar. Auerich in forte tribus ifachar. Aſtſap in tribu aſſer ci-\nuitas ſeparata leuitis. Amer in tribu aſſer é qdam uilla noie Bethenea in qntodecimo lapide a caſeareæ ſita in\nmonte contra oriétalé plagâ in q; & lauca dicuntur eſſe falubria. Acrau in tribu aſſer. Amô in tribu aſſer.\nAccho q; nunc ptolemais appellatur fortis aſſer de q; hitatores pſtios nequiiut expellere. Achzif in tribu-\nſer in q; alienigenæ pmanferunt. hæc eſt & diſpa in nono miliario ptolemaidis pgentibus tribus. Auiui ſi\ntis aſſer. Aſſec fortis aſſeri in q; hitatores priftini permanferunt. Audeiue in tribu neptali. Aſſor in tribu\ntpalí quam rex aſſiриô prophetaſſe ſcribitur. Aſſeddi in tribu neptali. Amath in tribu neptali. Azanot in\nbu neptali: é aút & nunc uicus ad regioné diocæfareæ ptinés in capèſtribus. A hilô fordis dá ſepata leuitis. &\neſt hodie uicus alius haud procul a nicopoli. Sciedum q; ahilô. Ixx. ediderunt ubi erât urſi. Adar eſt ciuitas\ninhítatores filii hebad: ſoceri moyſi in medio israelis. Ader apud qué gedeò caſtrametatus eſt. Arioſoth ciui\ntas ſilar pricipis iabis. Eſt aút iabis trás iordané nunc uilla gprandis a ciuitate Pellex ſex milibus diſtans pg;\ntibus Herafam. Aredh aſcenſus pro quo aquila interpretatur ſalſuumſymmachus montium. Arui ubi de\nmicauit iepte: eſt hodiec; uilla in monte ſita uiceſimo ab Helia lapide ad ſeptentrionem. Arna ubi ſcriptura\nrefert ſediffe abimelech. Aialí ciuitas in terra zabulô: de q; ſuit & ille aiolô qui indicau populi ifrael. Abel\nuinearum ubi dimicauit iepte in terra filioq; Amô: nam & uſq; in præſenté diem in ſeftimo lapide philade\nphiae uilla Abel cernitur uſetiſ còſita. Alia quoq; eſt ciuitas nomine Abilla uini fertilis in duodecimo a ga-\ndaris miliario: contra orientalem plagâ: necno & tertia in phœnice Abilla inter Damascum. & Paneadé. Ara\nmethé Sophi: ciuitas helcane & famuelis in regione tânitredis iuxta dioſpolim: unde ſuit ioſeph qui in euæ\ngeliis Abarimathia ſuſſe ſcribitur. Abuezer qd' interpretatur lapis adiutorii ſue lapis auxiliator. Eſt auté\nlocus ubi tulerunt phililſim arcam teſtamenti inter heliam & aſcaloné iuxta uillá bethamus. aphes domus\nubi dimicauit faul: pro quo aquila poſuit in finibus domui. Anuegel pro quo aquila auſtru: ſymmachus me\nridiem tranſtulerunt. Arith ubi dauid eſt uilla Arath nomine ad occidentalem helim. Aialim pro quo aqui\nla tranſtulit ceruoge: theodotion lapides ceruorum Endor q; eſt in ezraela ubi filii israelis ſe ad pìlium pro\nparantes caſtra poſuerunt. Et eſt hodie grâdis uicus Endor: iuxta montem Thabor ad meridiem in quarto\nmiliario. Aſech iuxta endor israelis ubi dimicauit faul. Arma ad quem locum ſpolioq; partem miſit dauid.\nAtherith ad hunc quoq; locum miſit pſde partem dauid. Ama in deſertum euntibus gabaon ethonodache\nſim: pro quo ſymmachus poſuit inferiorem iam. Areaorne. i. hieruſalem. Aſſur ciuitas iudæ quam ædifica\nuit falomô. Abelmaula urbs unius de principibus folomonis. Vnde ſuit & helifæus propheta. Eſt auté nunc\nuicus in aulone de quo ſupra diximus in decimo a ſintopoli miliario contra auſtralem plagam nomine Bet\nhaula. Sed & Abel in ea uillula nunc nuncupatur inter neapolim & ſintopolí. Auothar ciuitas unius de prin\ncipibus folomonis. Ailath ſupra littus rubri maris in terra dáde quo ſupra diſtum eſt. Aeloth quam extor-\nſit azarias. Aenda huius expugnator affa rex ſuit atq; ſubuerſor. Aſiongaber in hoc loco classis ioſaphat tó\npeſtate in atria eſt. Fertur autem ipſa eſſe effia haud procul ab Ailach in rubro. Aela borgozati nomina ſu\nminum in terra mœdorum: ad quorum montes captius ifrael duſtus eſt. Albana ſluuius damaſci. Aopſi\nthe uel Aphaſoti quod aquila in libertatem uertit. Ailam quam expugnauit rex aſſyriorum Achias in affy\nriorum. Aſſima oppidum in terra iudæ quod ædificauerunt hi qui ad eam uenerunt de Emath. Arthe\nrefert ioſephus hanc eſſe petram urbem nobilem palæſtinæ. ardamelech idolum aſſyriorum quod & fama\nritæ uenerati ſunt. Armonium iuxta eſaian uiæ nomen eſt in uifione contra moab. Eſt autem Agallim uicus ad auſtralem\nplagam partem Areopolios diſtans ab eo milibus octo. Aelim puteus dimon & huius loci in eadem uifio-\nne eſaian recordatur. Ariel huius quoq; eſaian meminit quam aquila & ſymmachus interpretatur ſunt", "Adafa.", "Acher", "Atovm.", "Aſsenia.", "Aqaf.", "Aemna.", "Aſtamaſ.", "Auiu.", "Avea.", "Aſſeta.", "Aqura.", "Azeba.", "Aſraath.", "Azuuf.", "Adara.", "Aſce.", "Acharoth.", "Araboth.", "Ade.", "Aelmon.", "Aiuux caleſi", "Auiu.", "Aphra.", "Ampla.", "Aumenia.", "Aſim.", "Aum.", "Afa.", "Araathabob.", "Aefena.", "Ametraa.", "Auiua.", "Auiua.", "Auiuad.", "Achafur.", "Aftain.", "Aulimad.", "Aumad.", "Amaç.", "Ameſo.", "Aetou.", "Amon.", "Aroho.", "Achzi.", "Aſſo.", "Adeu.", "Adeze.", "Ariſoth.", "Aredh.", "Aruie.", "Ara.", "Aralin.", "Abe.", "Abele.", "Aba.", "Azamechen.", "Abezeu.", "Aphet.", "Aneueel.", "Arieth.", "Ariat.", "Aralim.", "Afoth.", "Atheueth.", "Ama.", "Aragorne.", "Abye.", "Abeim.", "Abele.", "Abeul.", "Aeuot.", "Aelat.", "Aelot.", "Aeida.", "Aiongabees.", "Aela.", "Albana.", {"bbox": [280, 1589, 320, 1608], "

["Leonem deil-Hanc putat esse qda ariopoli eo q ibi nunc ufq ariel idolu colut uocatu acratoi apota amartei\nVnde & ciuitatem dictam suſpicatur. Mihi aŭt uidetur iuxta conſuentiâ textuq; pphetiæ Ariel ibi ag.al-\nlegorie hieruſalem: ſiue teplum ſignificare hoc eſt leonê dei q forte regnû fuerit & potêſ. De hoc in libris\nhebraicæ qōnum plenius dictu eſt Adama in efia in quo agla & ſymmachus humu: theodotion terram\ninterpétatur. Age fullonís & hoc in efia ſcriptu eſt. Oſtendif aŭt nunc ufq lucus in ſuburbanis hieruſalem.\nAſedech & hæc efaias ppheta futura in ægypto uaticinaſc. Sciendt aŭt q in hebræo pro hoc nomie ſcriptu\nſit arabes quod ſiclitatem qdam interpétatur in ſolè:& alii in teſta trâſserut uolentes uel Heliopoli ſignifica\nriu el Oftracine. Sed & huius rei diſputatòem qa longior eſt i libris hebraicæ qōnum reperis. Arafad urbs\ndamaſci quâ oppugnauit rex affyrioge ſicut i efia & hieremia & libris regnoq; ſcribiet. Auengaba & huius\nefaias meminit: qua aqla tráſtulit aut graua. ſu, ſyllabæ q in medio nois poſita eſt in conunctòem & interp-\ntatus. ſymmachus uero ſollicitauit & humiliauit: Legimus ſuper hoc in regnoq; libris. Armenia in efia q e̲\nararat. Aſael huius meminit zachariæ ppheta. Auuel turris hieruſalem ſicut in zachariæ libro ſcriptu eſt.\nAſſeremoth in Hieremia pro quo in hebræo ſcriptum ſadamoth: qd aqla interpétatur ſuburbana Amoth i\nhieremia: aqla ertit in officinas uel tabernas. Aalaoth i hieremia pro quo i hebræo legiſ luit. Aethau i hie\nremia: qua aqla ualidæ ſymmachus interpétatur antiquæ. Acheldemach ager ſanguinis: q hodieq; monſtraſ\nad auftralem plagá montis ſyon ieuon iuxta Salim ubi baptizat ioánes; ſicut i euâgelio circa ioánem ſcri-\nptu eſt Et oſtendif nunc ufq locus in oſtauo lapide ſincopoleos ad meridiæ iuxta ſalem & iordanem.\n\n**B**\nAbel q Babylon interpétatur confuſio. Erat aŭt ciuitas regni Nébrothi: qua eoq; q ædificauerut\nturri longe diuise: ſunt lingua: quouq: pricipé ioſephus ſuiffe Nembroth aſſirmat. Teſtem quoq:\neius hiftoriæ ſibyllam græca: exhibens: locus inſt in quo turri ædificarút nunc appellaſ Baby-\nlon ppter cofuſionem ſermonis eoq; q altiſſimá turri oi ſtudio fabricabát. Siqdem hebraei con-\nſuſione Babel uocat. De hac turræ & diuerſitate lingua: ſcripſit & ſybilla i hunc modu. Cum oés mortales\nuna lingua uterenſ qdam ex his altiſſimá turri ædificauerunt: caelum p eam cupiètes ſcandere, dii uero tur-\nbines mittentes euertere turri: & ceecid in ſorte tribus beniamí iuxta Bethá & Gai: quâ expugnauit iefus rege il\nlius iſerfecto. Porro qdam putant ſcám errorem græcoq; uoliminú Valamíaulas antiqtus nuncupatu: uhe\nmenter errant. Verbq qppe hebræú & nomé ipſius ciuitatulæ pariter miſcuerunt: cum ullá ſignificet prius\nimpo ſepov luza uero amitha & ſit ſenſus: Vocabaſt aŭt bethel prius luza. Nec bethaí quod\naut oppidú ſignificat: hebræi putant eúdem eſſe bethel, fed ex eo tpe quo ibi ab hieroboá ſilio nabath uitu\nliaurei fabricati ſunt, & a.x. tribubus adorati uocatu eſt Bethái. i. domus idoli: q ante uocabaſ domus dei.\nSed & ſup hoc in libris hebraicæ qōnum plenius diximus. Bala quæ ſegor nunc Azora nuncupaſ fola de qnq;\nfodomog. uribus loth p[]cibus ſeruata. Imminet aŭt mari mortuo & p[]ſidiú i ea poſitú eſt militum roma\nnoq: habitationibus quoq; ppriis frequentaſ: & apud eam gignitur balfamú: poma palmag; antiquæ uber-\ntatis idicia. Nullú aŭt moueat q Segor eadem Zoara d[]ic: cum idem nomen ſit parułuæ uel iunioris. ſed Se-\ngor hebraicæ Zora ſyriace nuncupatur. Bala aŭt interpétat abforpta: ſup quo in libris hebraicæ qōnum ple-\nnius diximus. Balanus. i. qrcus luétus: ſub qua rebeccæ nutrix ſepulta eſt Barath inter cades & barath ho,\ndieq; agar puteus demoniſtraſ. Bethleem ciuitas dauid in ſorte tribus iudæ. In qua deus noſter atq: ſaluator\nnatus eſt in ſexto miliario ab Helia contra meridianam plagá iuxta iam quæ ductit Chebron: ubi & ſepul-\nchrum cum abinelech ſociauerunt iurantes. Nec mouere debet quenq fi iterdum ciuitas iudæ eadem in\ntribus ſymeonis uel beniamí reperiat tribus iuda bellicoſſimis uiris pollens & crebro aduerfarios ſuperás\nin omnibus tenuit principatum: & iccirco & aliaq; tribui ſortuo i in eius interdum ſunicupatur.\nAlioq in medio tribus iudæ habitaſſe ſymeonem ſcriptura maniſſiſſime docet. Balam in tribu iuda. Ba-\nfchar in tribu iuda. Bethdagon in tribu iuda. fed & ufq; hodie grandis uicus cafodago iter diſpoli & ianuá\ndemonſtraſc. Bethloth in tribu iudæ. Bethaſti in tribu iuda uicus trans raphi milibus. xiii. eutibus ægy\nptum qui eſt terminus palæſtinæ. Bethoraba pro qua ſymmachus tranſtulit in locis q iuxta ihabitabilem\nſunt ſignificans heremú. Befchaia in tribu manaffe ſepata a leutius in regione bafanitidi. Bethái in tribu be-\nmiamí iuxta Gai & Bethel contra macinas: Sed p[]lairiq: ut ſupra diſtum eſt idem putant eſſe Bethel. Bali-\nloth in tribu beniamí. Bethſur in tribu iuda uel beniamí: & eſt hodie bethfura uicus euntibus nobis ab He\nlia chebron in uiceſimo lapide. Iuxta quam fons ad radices montis ebuliens ab eadem in qua gignitur for-\nbetur humo: & apſotolog: acta referunt eunuchú candacis regina: i hoc eſſe baptizatum a philippo. Eſt &\nalia uilla Bethoſor in tribu iuda mille paſſibus diſtans ab Eleutheropoli. Beroth in tribu beniamí. Bola in\ntribu ſymeonis. Bou in tribu beniamí. Bethaloth in tribu beniamí: pro quo ſymmachus interpétatur i cam\npeſtibus. Bethalla in tribu beniamí. Borooth in tribu beniamí. Balla in tribu ſymeonis. Bathul in tribu\nſymeonis. Beraraoth in tribu ſymeonis. Beth in tribu ſymeonis. Baale in tribu ſymeonis. Bethabaeth in tri\nbu ſymeonis. Bethleé in tribu zabulon ad cuius diſtinctioné altera Bethléé appellaſ iudæ. Bethpaſſe í tri\nbu ifachar. Bethue in tribu aſſer: & nunc appellaſ uicus Betheté in oſtauo miliario ptolemaidis contra orieí\nté. Bethagô: locus in quo duæ tribus zabulon & ifachar habent confinia. Bethameth quod interpétat ſymma\nchus uallis. Eſt aŭt forſtis aſſer. Bethana i tribu neptali: & eſt uillæ nomé bethanea in quítodecio a cæſarea\nelapide: in qua dicuntur lauacra eſſe falubria: q & ſupra noíte auene p[]oſuimus. Bene in tribu dan. Barath\nin tribu dan ufq: hodie proprie ad azotum. Berecha uiculus appellatur. Bezel urbs regis adembezeth: &\nhodie duæ uillæ ſunt nomine bezeth uicinæ ſibi in ſeptimo lapide a neapoli descendentibus ſintopolim.", "210", "1. Ariel.", "Adama", "Age.", "Aſedech.", "Araled.", "Auengaba", "Aſael.", "Auuel.", "Aſſeremoth.", "Aalaoth.", "Aethan.", "Achledonach.", "Aubul.", "Beteuial.", "Bala.", "Balanul.", "Bareth.", "Bethleem.", "Balam.", "Bachz.", "Bechdagon.", "Bechelom.", "Bechadef.", "Bechoraba.", "Befchaia.", "Betham.", "Bethlath.", "Boroth.", "Bethleth.", "Bethroth.", "Baal.", "Bathul.", "Betzath.", "Beth.", "Bethleem.", "Bethroth.", "Betzath.", "Betzath.", "Betzach.", "Betzach.", "Betzach.", {"bbox": [81

Bethan.
Bethanie.
Bethnat.
Beth Amiel
Baalemoni
Baleh.
Bethara.
Bethafeta.
Balapul.
Donthoni.
Dera.
Drepolis
Da ahymas.
Dethun.
David.
Bofet.
Beffot.
DevoAsn.
Dorim
Baalafoz.
Bethanaca.
Ballach.
Dei, fasa.
Dechavim.
Dahath.
Bethanach.
Deuch.
Bubol
Bubalid.
Day.
Babylon.
Bethfaida.
Bethfage.
Bethaid.
Bethaib.
Bethfaida.

Cadef.
Cene.

Coraitha
Cariah barbe
Cathachad.
Cathach
Cademoth.
Cariath.
Cedef.
Carchemoth.
Capfaol.
Cina.
Celia.
Cariath bab.
Cana.
Capla.
Calic.
Cariath ivon.
Cariaths lual.
Cison.
Cato.
Cara.
Cedel.
Cariam
Ceron.
Carcour.
Carcors.
Chamon.
Canovia.

Bethfâ ex hoc oppido tribus manaſſæ accolas priftinos non puoit expellere,& nunc appellatur, Sinthoplis
urbs nobilis palæſtinæ:qua iterdum ſcriptura cognominat domu ſan:qæ in nostra lingua iterptraq iniquus,
Bethlanies ciuitas ſacerdotalis in tribu beniami:in q uſq: hodie demonſtraſ de eleutheropoli pgentibus ni
copoli in.x.miliario còtra orientalé plagá,Bethnatí forte tribus neptali.Sed nec de hac priftinos accolas tri
bus neptalim ualuit expellere.Bethanies altera in tribu neptalim in qua & ipſi cultores priftini pmanerit
Baalemoni mons circa libanú in finibus allophylöge.Baleth í tribu dà,Bethara qd interptraſ domus aque
fiue putei:qua in expeditione ſclaudi occupauit gedeon,Bethaſpepta ubi terga uertit madiá,Balanus i. qúrcs
ſithinioſ ubi regnauit abimelech:q uſq: hodie oftenditur in suburbano rare neapoleos ppe ſepulchrú io-
feph.Bonthonii qd interpſtatur aqla & lymmachus tribulos,Bera ubi abimelech ioatan ſuiffet hitauti. Di-
ſtat aút uicus bera a bereopoli.viii.milibus ad aqlonem,Baalthamar iuxta gaba ubi filii israel aduerſum tri
bum meniami iniere certam:& uſq: hodie bethamari in ſupradiſtis locis iuculus appellatur.Betchur uſq:
ad hunc locú populus israel fugientes pſecutus eſt alienigenas appellans eú lapide adiutorii. Bauia ubi ſaul
ungendus in regem cum famuele ciub ſumpſit.Porro bauria aqla ſemp excelſam tranſtulit,Boſeth nomen
petraſ ſuper qua in libris hebraicaq qónum diximus Beſſor turris ad quam uenit dauid.Berofam ad quam
pda partem dauid miſit,Barí locus ad quem uſq: pſecutus eſt Michol filiá ſaul uir fuus lachrymans.Baaláf
for iuxta eſſraí:ubi ab elafon pecora tondebanf,Bethamaca uſq: ad hanc pſecutus eſt ioab p duellé labi: &
poſt eam legimus ab affyrioq rege captam.Eſt aút ascendentibus de eleutheropoli Eliam in octau lapide
nunc uilla q Achanú dr.Ballath urbs quam ædificauit falomon,Bethfariffa unde uenit homo cú munen-
bus ad hælthéu ippetam.Eſt aút in finibus dioſpoleos uilla.xv,ferme ab ea milibus diſtans contra ſepten-
trionem in regione tánitica,Bethagá uia per quam ochoziá fugiſſe legimus,Baſethath urbs antiqua iuda.
Bethſathath uicus famariæ ad quem uenit Hieu rex israel q in altidemo campo ſitus eſt non amplius, xiii.
milibus a legionis oppido ſepatur; p quo aqla interptraſ domus curuantiú.Symmachus domus ſingulei
eo q auguſtus & humilis ítroitus ſingulos tatum:& nec ipſos ighedi ſuſtieret.Beuich quam conſuiterunt
famaritani:q de babylonis regione tráierit,Biblos ciuitas pheomens ciuitas meminit ezechiel:pro qua ihe
braico còtineſ Gobel,Babaſtus ciuitas ægypti: iuxta ezechielem.Baír, in terra cedar ſicut ſcribit hieremis,
Babylon idolum eſt obel,Bethſaida ciuitas eſt in galilæa andreae petri philippi apoſtolöge ppe ſtagnú qo-
nazareth,Bethfage uilla in monte oliueti ad qúen uenit dominus iefus.Bethaia uilla in ſecundo ab Aelizi
liario in ſatere montis oliueti:ubi ſaluator noſter lazariú ſuſcitauit:cuius & monumétú eccleſia nunc ibi-
extructa demonſtraſ.Bethaiba trans iordané ubi ioannes in pniam baptizabat;unde & uſq: hodie plunim
de fratribus hoc eſt de numero credentium ibi renafci cupientes uitali gurgite baptizantur,Bethſaida pali-
na in hieruſalem quæ uocabaſ pbatica:& a nobis interpſtari pôt pecualis.Hæc qnq: quondam porticus ha
buit,oftendunt gemini lacus,Quoniam unius hypernis pluuiis adipleri folet. Alter miro í modo rubés qit
cruentis aquis antiqui in ſe operis signa teſtantur,Nam hoſtias in eo lauari a ſacerdotibus fallitas ſeritun-
de & nomen acceperit.

C
Oroná Aſtaroth carnaym núc uicus grádis in angulo Bathenos:& appellat carnea tráſhuetuor
danis;tradutq: fuiffe ibi domú iob,Sed & ſupra memorauimus carne uituli in nono ab Aelia mi-
liario,Cades ubi fons eſt iudicii;& cades barne í deferto q coniugif ciuitati Petræ i arabia: ubi
oculuit maria:& moyſes rupe pcauſa aqua ſitienti populo dedit.Monſtraſ ibidé uſq: in pſentem
diem ſepulcrum uia ſed princeps amelech ibi achdorlamagor cæſi ſunt.Cene regio pricipú idumæog: Ca-
raitami filii rubé.Nunc autem eſt uicus chriſtanis omíbus florens iuxta mediabà uralem arabiæ:& appella
tur Coraíatha i.x.miliario ſupradiſtæ urbis:contra occidétalem plagam uicinus eius loci q appellat Baia,
Cariachbarbe uillula quarta quæ & Chebron de qua iam ſupra diximus,Cauath uicus arabiæ q nunc cha-
natha dí:qua cú cepiſſet Nabau appellauit nabothliá,fuit autem í tribu manaſſæ í regiſe traconitidis iux-
ta boſtia,Caathacha chriſi,a,aurea,Sunt autem montes auri ſertiles in deferto pcul.xi.milibus Achachiel-
iuxta quos moyſes deuteronomiú ſcripſiſe phibef.Sed í metallo æris faho q noſtro tpe corruit moſtes u-
nagæ auri plenos olí ſuiffe uicinos extimant.Cademoth i deferto ex quo loco miſit legatos moyſes ad ſean
regem amorræog, Cariath uicus q sub gama metropoli ſuit. Cedes uicibus quam cepit iefus rege ipſius ier
ſecſo.Eſt aút í forte tribus iudæ,Cathéoth altera ciuitas filioſe rubé urbs ſepata leuitis. Capſaol in tribu in
dæ. Cina in tribu iudæ.Cella í tribu iuda ubi quondam ſedit dauid:& nunc cella ad oriétalem plagam eleu-
theropoleos pgentibus chebroq quafi octauo miliario:í qua ſepulchrum moſtraſ,pphetæ abacuch.Cariath
bal ciuitas iari in tribu iuda.Cana í tribu ephraí, Capſa in tribu ephraí.Caue in tribu manaſſæ.Cariathiai
q & cariathlual ciuitas ſaltuum una de urbibus gabaonitæ,ptinens ad tribú iudæ: euntibus ab Aelia Dio
ſpolim miliario uno, De hac ſuit urias,ppheti quem íterfect ioachí in hieruſalem ſicut ſcribit hieremias.
Sed in paralipomenon libro filius Subal appellat Cariathiarí, cíſon in tribu ifachar ciuitas ſepata leuitis. car
to in tribu zabulon ſepata leuitis. cana uſq: ad Sydonem maiorem: eſt qppé & altera minor ad cuius diſtin-
ationem maior hæc dí. Fuit autem Cana in tribu after ubi dominus noſter ſaluator aquá conduertí i uní,
Vnde & nathanael uir israelita ſaluatoris teſtimonio comprobat: & eſt hodie oppidú in galilæa genitú. Ce
des forſis neptali ciuitas ſacerdotalis ac fugitiuone in galilæa ſup montem neptali.Sed & has cepit rex afyí-
rioq: quæ uunc ad uſus appellatur in.xx. Tyri miliario iuxta Panadem, Cariam in tribú neptali ciuitas ſe
para leuitis. Ceron í tribu zabulon in qua priftini remàſere cultores, Carcar ubi erát zebee & Salmana quos
iterſecit gedeon. & eſt uſq: hodie caſtellum cognomento carcaria unius diei itinere a petra diſtans. Chamó
ciuitas in qua ſepultus eſt iaiar cú primú iudicaſſet populiú israel, Appellaſt aút hodie uicus canoana in cano

po latiffimo le legibus a legione ad septétrionalem plagam pgentibus ptolemaïdè. Cisor torrens iuxta mon tem thabor:ubi contra Siarà dimicatù eft.Cadomi torrens iuxta quem delbora bellù geffit. Callaſtanogé, uallus gigantú aduerſus quos pliatus eſt dama.Clautomô,i.fletuû locus a pláctu nomé accepit. Cera regio philifiç, Carmelius ubi quòdam nabal carmelius ſuit:& nunc uilla eft Carmelia in deferto lapide oppidi che bron uergens ad orientalem plagá:ubi & romanú pſidium eſt poſtitú. Chedron appellaſt torrens ſiué uallus cedron iuxta hieruſalem ad oriétalem plagá:cuius ioánes euangeliſta meminit. Cyrene in finibus ægypti: ad qué ſocú rex afyrioæ traſtulit damafcenos thoæ qæc eſt iuxta ægyptú. Charcedrô,i.cathagi:cuius eſaías & ezechiel in uifione tyri:recordaſ, p quo in hebraico tarſis ſcriptu, Sed & de hac in libris hebraicaſ qónum plenius diximus. Cela,i.uallus ioſaphat iter hieruſalem & mòtem oliueti:lege pphetaí iohel. Cedon i ezechiel quod aqla & fymmachus interpàn orienté, Cedar in ezechiel priceſ cedar: Sed & eſaías & hieremias i uifione arabix huius uocabuli recordanſt. Eſt aút regio i heremo ſaracenogé a filio iſmaelis cedar ita cogno minata. Carioth in regione moabitage: ficut hieremias dicit. Capharnaú iuxta ſtagnú genaſareth uſcq hodie oppidú in galilæa gentiú ſitum in finibus zabulon & neptali. Húcuſq p.c.lram.i.græce legere debe chadra dí:ubi romanus caſeus eſt exercitus: & cràſus dux captus. Cedron q quondá appellaſt Arbe li- cent male i græcis codicibus habeat arboch:côdita eſt aút ante ſeptem ánq tanus urbs ægypti còdereſt, di ximus de hac & ſupra. Fuit aút & metropolis & quos gigantes & potentes intelligere debemus. Chobaa ad leuá partem damacſi: eſt aút chobaa uilla in iſdem regionibus habés accolas hebraos:q credentes in xpm oia legis pæcepta cultodiut. Et a prície hæreſos hebeonitæ nùcupant: côtra iliuſmodi dogma paulus apo flotus ſcribit ad galathas. Chabraq qd ierptatur aqla. Iuxta uiam q ducit in ephrata,i.retheleé ubi rachel cum Beniamí peperiffet occubuit. Sup hoc uerbo qd nobis uidetur in libro hebraicaſ qónum diximus. Chafbi ubi geminos iudæ filios thamar edidit, oftendic aút nunc locus deſertus iuxta odola in fini bus eleutheropoleos. De hoc quoq in libris hebraicaſ qónum plenius diſputatum eſt. Chorb emons dei i regione madia iuxta montem ſyna ſupra arabia in deferto: cut iungit mons & deſertum ſaracenogé q uoacſ pharam. Mi aút uideſ q duplici noie idem mons nunc ſyna nunc choreb uoceſ. Charada caſtra filioſo iſrael. Cheuerth mare ubi eſt terminus iudæa in tribu neptali: led & oppidú quod poſtitú in honorem tiberii cæ- fauis herodes rex iudæa iſtauratum appellauit tiberiadem: ferunt hoc primú appellatú noie. Cheſira uicus ad ciuitatem ptilinens gabað in tribu beniamí. Chalion in tribu iuda. Chaptis in tribu iuda. Chermel unde Nabal chermellus ſuit de quo & ſupra dictú eſt: chiló in tribu iuda. Chofri í tribu beniamí. Chafelatabor in tribu zabulon. Chetchimi terra cethí aprus dieitur: in qua ciuitatem còdidit luza. Nam & urbs hodieq aprinú appellatur chariad quem locum profecutus eſt ioab res nouas moliétem fabet. Chamarí ubi eſaías ſimulacra combuſſit. Challini ubi turris ædificata eſt iuxta eſaiam ficut diximus. Charam ciuitas afyrio- tum in regione thomat iuxta eſaiam. Chafelath iuxta Tabor: terminus zabuloni: diximus de ea & ſupra ſub nomine chafellus. Chabol terminus affer. Chalab de hac cultores priftinos aſſer non ualuit expellere. Cho nab torrens trans iordanis: ubi abſconditus eſt helias e regione eiuſdem fluminis. Chotbath regio afyrio- tum. Chobar flumen babylonum ficut in ezechiele. Charchanus ciuitas iuxta flumen euphratem. Char- moa uilla iuxta bethleé. Chamos idolum moab, Choraá oppidum galilææ quod & chriftus propter incre- dulitatem miferabiliter deplorat plangit. Eſt autem non deſertum in ſecundo lapide Aachapharnaum. Chri natus,i.torrens cedron: de quo & ſupra diximus inter mòtem oliueti & hieruſalem; ubi dominum ſaluato- tem ioannes euangeliſta parat traditum.

D
Aſſem urbs afyrioſo nobilis quam extruxit aſſur inter Niniuem & Chaladriſ,i. qúrcus mambre iuxta Chebron uſcq ad ætatem iſantiæ meæ & conſlantii regis imperium therebithus monſtra batur peruetus & annos magnitudine indicans: ſub qua habitauit abraham,miro autem cultu ab ethnicis habitata eſt:& uelut quondam inſigni noie confecrata. Damaſcus nobilis urbs phœ niciæ. Eodem aút uocabulo & maſeth ancillæ abrahá filius appellatus eſt. Porro mallet quid ſibi uelit in li- bris hebraicaſ qónum plenius diſputau hic interpís interpét ſum funcétus officio non quo ancillá abra ha maſeth nùcupatam probemus. Dam uicus in quarto a paneae miliario euntibus tyrumiqui uſcq hodie fic uocatur terminus iudææ púuciæ contra ſeptétrionem: de quo & iordanis flumé erumpens ab loco for tius nomé ior qppé Pispô idem fluuiu ſiu eiuú hebræi uocant. Dánaba ciuitas ballach filii regis poſt quê regnauit iodab licet mihi uidetur longe alíter:& eſt hodie uſcq dáua in oćtauo miliario Areopoleos pgenti bus amonem & damuaba ſuper mòtem phegor in ſeptimo lapide eſby. Dothaí ubi iuenit ioſeph frés fuos pecora pafcentes:q & uſcq hodie in.xii.a. ſebaſte miliario côtra aqlonis plagá oftenditur. Debô q & dibô í ſo litudine caſtra filioſo iſrael. Eſt aút & alia dibon uilla pgrandis iuxta arnoné q cú prius ſuiffet filioſo moab & poſt eá ſeon rex amorazogé, belli iure tenuiffet a filius iſrael capta atq poſſella í partem uenit tribus gad. Meminit huius hieremias & eſaías in uifione contra moab debon gad filioſo iſrael caſtra. Diſmemoab. i.ad occidentem moab iuxta iordané contra iericí: ubi balach rex moab & maiores natu madiá iſraelé inſidiis deeperunt: in quo loco & moyſes deuteronomiú ſcripſit. Dabira ciuitas in tribu dam cuius regem interfe- cit iefus. Eſt aút & alia uillula iudæogé in monte tabor regiōis ad dioeæſaream pertinéſ. Dornaſeth qd ſym machus tranſulit dormaritía hoc eſt Dora in nono miliario caſareæ palæſtinæ pargentibus tyrú nô defer taq cem cecidiffet in ſorte tribus manaſſæ eam poſſidere nô potuit qa í ea hitatores priftini pmàſerút. Da-

211

Cisof
Cadomi
Callaſtanogé
Clauromon.
Cera
Carmelius
Chedson
Cveigne
Cecedso
Cela
Cedon
Cedar
Caroth
Capharnaum
Challiane
Challach
Chazarm
Chobaa.

Chabrata.

Chalbi

choreb.

Charada
Cheueth
Cheffira
Chalion
Captis
Chermel
Chofi
Chafelatabor
Chechimi
Chamasin
Chafelath
Chabol
Chalah
Chorah
Chazarmat
Charmod
Chamof
Choman
Chinatut

Damascul.

Dam.

Damnaba.

Dotham.

Debon. Divon.

Difremodo.

Dabira.

Dormaſeth.

Dabik.

bir in tribu iuda quæ uocabaſt ciuitas ſiarum:hac poccupauit gothoniel frater caleph interſeſt in ea eu
chi.Fuit aŭt & ipſa facerdotibus ſepata.Porro gothoniel qda arbitratur filiū fris caleph.Dabir ſup iordanæ
ciuitas amorræog Dimora in tribu iuda.Deima in tribu iuda:eadé aŭt eſt q & dabir ciuitas irág. Deata ſi-
ue dauid in tribu iudæ.Duma in tribu iudæ uicus grádis in Daroma hoc eſt ad auftralem plagá in finibus
eleutheropoleos decé & ſeptem ab ea miliaribus diſtás.Dauna in tribu zabulon ciuitas ſepata leuitis. Dal
bach in tribu zabulon. Dabrech in tribu ifachar ut ſepata leuitis.Drus idéſt qúrcus in ephrata in tribu ma-
nafíæ.Vnde ſuit gedeon: Et de hac qd nobis uſum ſuit in libris hebraicaſe qónum diximus.Quaritur quò
ephrata in tribu manaſſe nunc eſſe dicaſ. Dibon de q ſupra diximus cuius meminit eſiais i uſione contra
moab. Deſet quod aqula tráſtulit parieté: ſymmachus muſg. Dodaú de q eſiais i uſione ſcribit arabia. Eſt aſ
iuxta areapoli. Daron huius meminit ezechiel: quod ſymmachus uertit in africá. Dioſpolis ciuitas aegypti
ficut ſcribit ezechiel. Dadá in regione cedar, de q ſcribit hieremias. Deblatá in terra moab ſicut ſcribit hiere
mias. Dedá in regione idumæa ſup q ſcribit hieremias. Eſt aŭt in qírto miliario a metallo fano contra aqui
lonem. Decapolis ſicut in euangelio legimus. Eſt autem regio decem urbium trans iordanem circa hipú
& pelami & cadariam.

E
Deuiuí facer paradíſi locus ad orienté qá i uoluptatem delitiáſc tráſſeré. Eúilla ubi aug. p[]cio
ſum q[]d hebraice d[]rzaab & g[]émæ p[]ciosſiſimæ carbúculus ímaragduſc[]p. n[]aſcútur. E[]ſt a[]ut regio
ad orienté uergens: qua[]circuit de paradíſo phifon egrediens: qu[]c ní mutato noie g[]ágem uocat.
Sed & unus de m[]ioribus noe euila dictus eſt: qu[]c Iofe, reſert c[]u fribus fuis a flumie c[]eſene & re
g[]ione id[]iæ uſc[]q ad eu[]l loc[]q u[]pella[]ſt ierre poſſediffé. Sed & ím[]fael in ſolitudine euila habitáſſe ſcribí q[]
ſcriptura ſca[]ſe eſt a[]it in deſerto ſur contra facié aegypti: & t[]édere uſc[]q ad terra a[]ſtríyóq. E[]ufrates ſſuusí me
ſopotamíæ in paradíſo oriens, Porro ſalu, auſcor certíſſimæ aſſerit t[]á tygris q[]e e[]ufrates in armenia fonns
dem[]oſtrari. Ex quo aiaduertimus aliter de padíſo & flumíbus eius ítelligendú, E[]ſleſar ciuitas regis anioth.
Ephrata regi bethleé ciuitas dauid: in q[]natus e[]ſxps. E[]ſt a[]ut in tribu iuda: licet p[]læriq male exitimant in
tribu beniami iuxta úiá ubi ſepulta e[]ſt rachén q[]nto m[]iliario ab hieruſalé in eo loco: q [a. Ixx. uocabaſ hipú
dromus: legimus ephratá in paralipomenon libro ſupra dictum eſt. E[]odorna in deſerto caſſi filioge. Iud.
Emath qua[]t]ráſtulerút exploratores q[]b iefu m[]iſſi ſunt. E[]ruia ubi pars populi c[]æſt íſraelis ab am[]dach
& cananæo quem í deuteronomio amorðum ſcriptura ſupcat. E[]ſebon ciuitas ſeon regis amorræog. Iu[]r
ra Galaad quæ cum ſuifet áte moabitag[]e ab amorræis belli iure poſſeſſa eſt. Memínit huius hieremias c[]
ias qu[]oq; i uſione contra moab. Porro nunc uocatur E[]ſub urbs úſignis arabiæ in montibus q[] ſunt cona
ierico uigiti a iordaneilibus diſtans. Fuit autem í tribu ſepara ſupera leuitis. E[]dray ubi interſeſt eſt q[]
tex baſſa gigas pontes: ioſc[]q illius c[]æſus exercitus. Nunc a[]ut e[]ſt adara iſignis ciuitas arabíæ i uiceſimoq
to lapide ab Oſtia, eleale ciuitas amorræog in galaad q[] cecidit in fortem tribus rubé. Memínit huius c[]e
ias i uſione contra moab & hieremias: ſed & uſc[]q hodie uilla grádis oftenditur in primo ab e[]ſub m[]iliario.
Enna q[]e e[]ſt iuxta deſertum cades. E[]mon mons ermon quem ph[]oenices cognominát Samor iam ſupra po-
ſuimus. Emathator quod íterp[]tatur uallis acor idéſt tumultus atq[]b turbarum: ubi achas lapidibus oppreſſus eſt eo q[]u[]ædam de anathemate ſuſtuliffet. E[]ſt a[]ut locus iuxta ierico haud p[]cul a gallalis. Male ergo q[]
dam putant uallé acor nomie e[]ſius q[] lapidatus eſt nuncupatá cum ille achá dictus ſit: & n[]o a[]chor uel ach[]an.
Eglon quæ & odolá in tribu iudæ: cuius nomie regem dabir íterfect iefus. E[]ſt a[]ut nunc uilla pergrandis in
duodecimo de eleutheropoli lapide contra orientem de qua ſupra diximus. E[]fron qua[] & A[]ſur iuxta he-
remú i tribu iuda: de qua ſupra dictum eſt. Enachí & í hac íterfect iefus enachí ſed habitog[]hebró. E[]phí
í tribu iuda eſt uilla grandis. E[]prea noie contra ſeptétrionem í uiceſimo ab A[]elia m[]iliaria. E[]ſdre i tribu iu-
da. Etna í tribu iuda. E[]leozothia í tribu iuda. E[]um í tribu iuda. E[]reb í tribu iuda eſt
hodieq[] uilla í darama, idéſt auſtrum quæ heremita nuncupatur. E[]ſau in tribu iuda. E[]lul in tribu iuda. E[]ſt
& hodie in regione ad æliam pertinente uilla nomine ab illa iuxta chebron. E[]ełoche in tribu iuda eſt: ho-
dieq[] ceta n[]icus í nono ab A[]elia m[]iliaria contra meridianam plagáde qua ſuit am[]os. p[]pphetá: cuius ſepu-
chrú ibidem oſteditur. Engaddi í tribu iudæ ubi abſc[]oditus eſt dauid í ſolitudie q[]e e[]ſt in aulone hoc
e[]n regi[]ſe iilla campeſtri de qua ſupra diximus. Voca[]ſ uſc[]q hodie uicus p[]grádis iudæoq[]e. engaddi iuxta ma-
re mortuú. V[]nopobalfamú uenit q[]s uíeas Engaddi falom[]núcupat. E[]ſchemo ciuitas f[]acerdotalis n[]úc ol[]le
dí[]ſ grandis uicus iudæoq[]e í daroma q[] locus ad eleutheropoleos ptinet p[] regioné. E[]math raphí, i. uallis
p[]hí í tribu beniami. E[]duma í tribu beniami: n[]úc uero oſtedí[]t uilla eduma in acranatheme. xii. ſerme mil-
bus diſtans a neapoli c[]otra orientalé plagá. Erma & h[]ac iefus cepit rege illius íteſeſto q[] ſuit í ſorte ſymco
nis ſiue iuda. E[]cher fortis ſymeonis & n[]úc e[]ſt uilla p[]grádis noie lechira: in íteriore daroma iuxta Malathí.
E[]cha í tribu ſymeóis. E[]lehath í tribu aſſer leuitis ſepata. E[]ſdray í tribu neptali. E[]ſchaul í tribu dá ubi mor
tuus e[]ſamplon: q[] uſc[]q hodie oſtedí[]t í decimo eleutheropoleos m[]iliario contra aglonem p[]gntibus n[]ico
polim. E[]ltheco in tribu dan ſeparata leuitis. E[]lba: de hac tribus aſſer accolas príſtinos nequit expellere. E[]re
non uicus iudæoq[]e p[]grandis in ſexto ab eleutheropoli m[]iliario contra meridianú in daroma. E[]mathdorí
í tribu neptali ſepata leuitis. E[]math terminus allophyloq[]e in regione damaſci. Ergab ad quem loc[]u ionathá
uenit filius faul ueq[]e diligit militaribus iaculis ſe exercendum, pro quo aquila & ſy[]mmachus íterp[]tatur ſun-
lapidem uel alio loco ſymmachus hoc. dixerit. E[]nchella ubi
abſc[]oditus eſt dauid: n[]unc uero E[]cella uilla dicitur in ſeptimo ab eleutheropoli m[]iliaria: iuxta quam & le-
pulchrú abacuch p[]pphetá oſtenditur. E[]m[]o locus q[]p[]iam íterp[]tatur, p[] quo aq[]la & theodotion tráſtulerit
quod nos dicere poſſumus hunc uel illum. Porro licet lector agnofcat: q[]n pun

Babry
Dimora
Deímda
Deus
Duma
Dauídy
Daſbach
Dabrech
Druf
Dibon
Defeth
Dodaum
Daron
Diſpofel
Dadn
Deſtlan
Dedan
Decapolis
Eúilla
Eulon
Eugust
Euphratot
Eleſſar.
Ephrata.
Eodorna.
Emath.
Exuia.
E[]epon.
E[]buiſ
E[]dray
E[]aide.
Enna.
E[]ymon: e[]mon
E[]mator.
E[]mon.
E[]fron.
Enachin
E[]phron.
E[]prea.
E[]rona.
E[]keochu
E[]um
E[]olath
E[]reb
E[]ſau
E[]ul.
E[]lecho.
E[]ngaddi
E[]ſhemo
E[]dum.
E[]rma.
E[]cher
E[]cha.
E[]lebath.
E[]dray
E[]dauil
E[]ſhera
E[]ſba
E[]non
E[]mathdor
E[]math
E[]reab
E[]tohella
E[]uila
E[]mon.

cipio quoq libri huius aliqua ex parte p[er]trinxiffe me non oia quæ transf ero p[er]bare.Sed iceirco q[ui]dam iuxta audito ratem græcæ relinquere,qa de his in libris hebraicaq[ae] q[on]um plenius disputaui. Eſt Matha ad quę daud locum miſit. Eloth quæ ædificauit rex Azarias. Emath i eſiaia damasci ciuitas quæ oppugnauit rex af-ſiroq, meminit huius zacharias & ezechiel in amos quoq Emath Rabba ſcribitur quod nobiſcum ſonat Emath magna: diximus de hac & ſupra q[ui]d nobis uidetur hæc eſſe epiphaniæ iuxta emeſſa q[ui] uſq[ui] hodie ſuo noie dicitur ſic. Eſer urbs quæ ædificauit falomon, Elceſta de quo loco & naum, p[he]ptra ſuit; ná appellaſ El-ſeus. Enachi quod ſymmachus & aquila tráſtulerút uallum. Emaus de quo ſuit cleophas; cuius lucas me- minit euagelita: hæc eſt nunc Nicopolis inſignis ciuitas palæſtinæ. Ephaim iuxta deſertum ad qua uenit ie fas cum diſicipulis ſuis: diximus de hac & ſupra ſub ephiron uocabulo. Hucuſq[ui] per correc tá litterá e nomi- men ſunt leſta principia. Exinde p[er] extenſum legamus elementuq[em] quod græcae dicitur H[]T[α].

F

Ion: quod interp[ret]atur caterua ſluuius qu[em] noſtri Gágem uocát de paradíſo exiens & pergens & indiæ regiones; poſt quas erumpit in pelagus. Dicit aŭt ſcriptura circuiri ab hoc uniuersá regio- nem e uilla ubi auæ p[ic]puu n[al]citur & carbúculus & lapis pralinus. Fará nunc oppidum trás ara- biá: iunctu, Saracenis q[ui] in ſolitudine uagi errant; p[ro] hoc iter ſecerunt filii iſrael cum de monte Sy na caſtra mouiſſent; eſt ergo ut diximus trás Arabia contra auſtralem plagá; & diſtat ab euila contra oriens. Tem itinere trúi dieq[ui]n deſerto autem Phará ſcriptura cōmemorat habitaſſe iſmaelem. Vnde & iſmaelitæ q[ui] nunc faraceni: legimus quoq codorlogomor regem p[cu]ſiſſe eos qui erá[t] deſerto Phará. F[il]iſt quæ nunc d[er] Aſcolō & c[ó]tra eá regio palæſtina. Fanuel locus in quo iacob tota noſte colluſtæ iſraelis uocabulú[m] me- ruit iuxta torrentem iacob. Fanuel autem interp[ret]atur facies dei ab eo q[ui] ibi deu uiderit. Fogo ciuitas Adad regis quoq in regione Gaballitica. Fenon caſtra filiog[ui]o: iſrael in deſerto. Fuit aŭt quondá ciuitas principum Eón nunc uiculus in deſerto ubi a[er]is metalla dánatoq[ui] s[up]pliciis effo diuina[ſ] inter ciuitatem Petrá & zoa- remi de qua & ſupra diximus. Fiton ciuitas ægypti qu[em] ædificauerút filii iſrael. Fin caſtra filiog[ui]o: iſrael in de- ſerto. Fortura ciuitas trás meſopotamia. Vnde ſuit balaá ariolus: ſed & iuxta Eleuteropolí quædá uilla noie ſatura n[ú]cipatur euntibus Gafá. Fogor & bethfogor mons moabitá[que] ad quem Balaá rex adduxit Balaam ariolum in ſupcílio Libiadiis. Sed & alia uilla fogor haud p[cul] a Bethleé cernitur: q[d]d nunc Phaora n[ú]cupa- tur. Faſga ciuitas amorzog[ui]o: eſt aŭt & mons contra orientalem plagá ſaſga: p[ro] quo aq[ula] interp[ret]atur exci- ſum. Sed, & lxx. interp[ret]es ſaſga í quodá loco excíſum tráſtulerunt. Fanuel ciuitas qu[em] ædificauit Hieroboá. Fanuel turris qu[em] ſub ſubuerit Decon. Sed & unus de filiis Or uocatus eſt fanuel. Fraton unde ſuit abdon iu- de populi iſrael monte amalech. F[el]molam[ó]m quod aq[ula] interp[ra]ſi illum uel iſtum: ſymmachus uero ne- k[ui]s quem locu: theodotion illú locum admouíde quo in libris hebraicaq[ae] q[on]um plenius disputandú eſt. Fogor ciuitas regni edon. Farfar ſluuius damasci. F[ature] regio ægypti iuxta ezechielem & hieremiá in qua p[ú]gi habitauerunt iudaí.

G

Eón ſluuius qui aput ægyptios Nilus uocatur in paradíſo oriens: & uniuersam æthiopíá circuí[i]ens. Gomorra una de q[inq]ui ciuitatis ſodomog[ui]o: qua[que] cum reliquis diuina ultiſe ſubuerfa eſt. Gerara ex cuius nomine nunc geraretica uocatur regio trans daroma procul ab Eleutheropolí viiginti milibus & q[inq]ui ad meridiem. Erat olim terminus cananæoq[ui]o ad auſtralem & ciuitas me topolis palæſtina: ſcriptura cōmemorat ſuſſe inter cades & ſur hoc eſt inter duas ſolitudíes: quarum una ægypto iungí[ad] qua[que] populus trás fretum rubri maris aduenit. Altera uero cades uſq[ui] ad faracenorú heremum extenditur. Gallaad mons ad quem ſeptimo die proſectionis & charris iacobus profugus uenit. Eſt autem ad tergá phœnícis & arabiæ collibus libani copulatus: extendunturq[ui] per deſertum uſq[ui]o, ad eum locum ubi trans iordanem habitavit olim rex Seon amorreog[ui]o. Cecidit ſupradiétus mons in ſortem filiog[ui]o: rubé ad gad & dimidiæ tribus manaſſæ. Sed & hieremias loquitur. Gallaad tu mihi iuníu[tab]ania quo mon te ciuitas í eo condita fortita eſt uocabulum: qua[que] cepít & de amorreog[ui]o manu: Gallaad filius machir filii manaſſæ. Gader turris ubi habítante iacob rubem p[ris] uiolauit thoq[ui]e abſq[ui]o, g[ui] littera in hebræo. Ader ſcribitur. Gelem regio ægypti quam inhabitavit iacob cum liberis ſuis. Ganongaber caſtra in ſolitudine fi- liog[ui]o: iſrael fíct in numeró, libro ſcriptum eſt. Porro iuxta deuteronomíum ciuitas eſt eſau: qua[que] nunc eſa- mi nuncupari putát iuxta mare rubrum & Ailam. Gethami pro qua i hebræo poſitú eſt. Auit ciuitas adad: qui q[ui]rtus regnauit in idumæa terra: qua[que] gebalem d[er]. Gai in ſolitudíe caſtra filiog[ui]o: iſrahel: & uſq[ui]o: hodie ga- ia urbs d[er] palæſtinæ iuxta ciuitatem petrá. Gelmon deblatá caſtra. i. máſio filiog[ui]o: iſrael in deſerto. Gadgad mons in deſerto: ubi caſtrametati ſunt filii iſrael. Gaza ciuitas æneog[ui]o: in q[ui] habitaure capadoces príſinis cultoribus interſeſi apud ueteres erat terminus cananæoq[ui]o: iuxta ægyptum: cecciditq[ui] in ſortem tribus iu- da: ſed eá tenere non potuit: qa Eathimi. i. gigátes fortilíſme allophylog[ui]o: reſtiterúit: & eſt uſq[ui]o: hodie íſignis ciuitas palæſtinæ. Quæritur aŭt q[ui]o in q[da]p[he]phtia dicaſt futura i cumulum ſempiternú, Quod ſoluí[ta] ita antiq[ui] ciuitas locu[rum] uæ fundamétoq[ui]o ueſtigia. Hæc aŭt q[ui] nunc cernitur in alio loco, p[ila] q[ui] corruit ædificatá. Gargáciu ciuitas trás iordané iunctá m[ó]ti galaad qua[que] tenuit tribus manaſſæ. Et hæc eſſe nunc d[er]. Geraſa urbs inflignis arabiæ: Quidá aŭt ipſa eſſe gradará exíſtimát. Sed & euangelium meminit geraſarioq[ui]o: Gadgad ubi aq[ur]um torrentes ſunt. Eſt auté locus in ſolitudine, Gaulon ſiué galon: in tribu manaſſe ciuitas facerdotalis & fugiiuorúm in regione baſſanitidi. Sed & nunc galon uocatur uilla pergrandis in bethania: ad cuius no- men & regio fortita uocabulum eſt. Gebal mons in repromíſſionis terra: ubi ad imperium moyſi altare c[ó]gatizim: alter. Gebal dicitur. Porro ſamaritani arbitrantur hos duos montes iuxta neapolim eſſe: ſed uhe- menter errá[pi]lurímú inter ſe diſtat: nec poſſunt inuicé benedicentiú ſiué maledicétiú iter ſe audire uoces.

212

emarja
eloch
emát

efex
efceta
efceteuf
enachim
e[m]aul
ephaim

ſoram

pharani
ſulfin.

fanuel
foſo

fenon

ſton
fin.

foruus
foruus

foruus

foror
foror

foror bethfoſogor

p[ita]ara
ſafad

fanuſt
ſeton

felmonimion

foſoq
foſtra

ſaure-

Gomora
Gesara

G[ial]laad.

Gad[em]

Ganogaber

Gachmi

Gebudem

Gay

Gelmon

Gadgad.

Gafá

Gurgesli

Gedgah

Gadgad.

Gaulon

Gebal.

Ganizam

quod scriptura cōmemorat, Garizī mons ſuper qué ſteterunt hi q maledicta refonabant iuxta ſupradicti monté, Gebal, Golgol quæ & fal iuxta quem mōtes eſſcribuntur garizī & gebal, Galgal autem locus eſ iuxta iericū. Errant igitur famaritani q iuxta neapolim garizī & gebal montes oftendere uolunt: cum ipſos iuxta galgal eſſcriptura teſtatur, Galmoab quod iltérptatur uallis moab iuxta fogor ubi ſepultus eſt inoy ſes, Galgala hæc eſt quā ſupra poſuimus, Golgol ad orientale plagā antiquā ier.

iordané; ubi iefus ſedm populi circucidiit; & pafcha celebrauit; & deficiente mána triticeis pani bus ufus eſt ifrael, in ipſo loco lapides quoq quos de auileolo iordanis tranſtulerit ſtatuerunt ibi; & taber naculū teſtimonii ſixu multo tépore ſuit. Cecidit autē in forrem tribus iudæ; & oftéditur ufq hodie locus deſertus in ſecundo iericus miliario ab illius regionis in orientalibus in miro cultu habitus; ſed & iuxta qdam aliá gelgalá ſuſpicātur. Gay iuxta bethá & bethel: quā expugnait iefus rege illius iltérfecto; & habitauit illá quondá circa iordané amorræus, nunc deſertus tantú oftendif locus, Gabaō unde gabaonitæ ſupplies ue nerunt ad iefum: erat olim metropolis ciuitas & regalis eneogæ: ceciditq in fortem tribus beniami; & nunc oftendif uilla eodem noie in quarto miliario bethelis contra occidentale plagā: iuxta, Rama & Remon, ubi falomon hoſtiis imolatis diuinú meruit oraculum, ſuit aút & ipſa ſeparata leuitis, Gabe fortis beniamí; & hæc leuitis ciuitas ſeparata, Gazei in forte tribus ephraí urbs ſeparata leuitis: quā & ipſam expugnait iefus rege illius iltérfecto. Aedificata eſt aút poſtea a falomone: nunc gazara uilla dí in quarto miliario neapolos contra ſeptétrioné. Vey tamé ſciendum q alienigenas ex ea ephraí non potuit expellere. Goffon & hanc ex pugnait iefus Ethi: in hac gigantes q uocabané Eathimi & philiftinog: accolæ pimanferunt: oftenditur ui in qnto miliario ab eleutheropoli euntibus dioſpoli, Gelon ciuitas alienigenæ; q e a gercaffi i bafbaní: tide de qua filii israel expellere non uoluerút geruſi, Gader & huius regem iltérſecit iefus. Legimus q iacob trans turri gader fixerit tabernaculú ſuú, Goym í gegeł: qd aqla & ſymmachus iltérptantur gentes in gelgel, Gelgel & hanc cepit iefus; & nunc oftendif uilla noie galgalis: ab antipatride in ſexto miliario cōtra ſepultrionem, Gallath thamaí locus q iltérptatur poſſeſio aquæ, Gadgad in tribu iudæ: eſt aút hodieq uilla in ex tremis finibus Daroma contra oriente: iiminens mari mortuo, Gadera í tribu iudæ nunc appellatur uilla ad regionem ciuitatis elimenſis pertinens nomie gadera: contra terebinthum. Gaedar í tribu iuda hodie uo tur, Getharemon í tribu manaffæ ciuitas ſeparata leuitis. Gay uallis ſiué pŕuptú, Geennon quod iltérptur uallis hénon; & ab hac qdam putant appellatam geénam. Cecidit autem í fortem tribus beniamí: iuxtau, Gerdus uicus pergrádis in decimo miliario dioſpoleos pгgétibus eleutheropoli, Glabli terra alphylogæ. Gifon í tribu iuda, Gelon in tribu iuda, Getheffer in tribu zabulon, Gabathon í tribu dan ciuitas ſeparata leuitis. Eſt quoq oppidum quod uocá gabe í fextodecio miliario cæſareæ; & alia uilla Gabatha in finibus dioceſareæ iuxta gradem campú legionis, necnō gabaa & gabatha uiculi cōtra oriétalem plagam Daromæa ſed & alia gabata í tribu beniamí; ubi ſuit domus faul, alienigenæ; quoq in regnoq libris qdam gabatha ſcribitur & iuxta bethleem in tribu iuda. Getremō alia ciuitas in tribu dá ſeparata leuitis. Eſt autem nunc uilla pergrádis in duodecimo miliario dioſpoleos pгgétibus ad eam de metropoli, Galiboth locus iuxta iordanem í tribu beniamí ubi altare domi conſtruxerunt filii rubé. Gaas mons í tribu ephraí, in cuius ſepté trionali plaga ſepultus iefus filius naue; & ufq hodie iuxta uicú Thannam ſepulchrú eius ifígne monſtaſ, Gabaath in tribu beniamí: urbs phinees filii eleazari: ubi ſepultus eſt eleazarus. Eſt aút gabatha uilla in, xii, miliario eleutheropoleos ubi & ſepulchrg pгpheta abacuch oftenditur. Gabaá ufq, ad huc delatum eſt con tra tribú beniamí ficut in libro iudicú ſcribí. Getha ad qué locum tranſtulerunt arcá teſtaméti de azotot nunc uicus grandis uocatur githá iltér antipatrioné & ramá, ſed & alia uilla appellatur gethí. Galli unde ſuit falthi q poſt fugam dauid micol uxorem eius acceperat, meminit & huius loci eſaias, dí autem eſſe qdaí ad rarō uicus q uocatur galla, Gelanſur regio alphylogæ. Galaboe montes alienigenæ: in ſexto lapide a ſinto poli: in qbus etiam uicus eſt grandis q uocá gelbos. Sed ut ad quam deſcendit dauid pro aquila tovevo vov ideſt expeditum uel accictum: ſymmachus latronú cineú traſtulerunt, Gazera ubi dauid pcurſit alie nigenas: poſuimus & ſupra gazer, Geſſuri regio alienigenæ in ſyria. Gilon unde ſuit achitofel. Gol ubi cō miſſum eſt plúiú. Galilæa duæ galilææ ex qbus una galilæa gentiú uocatur uicía tyriog: finibus: ubi & faló mon uigiti ciuitates donauit Chirá regi tyri in forte tribus neptali. Altera galilæa dŕ erga tyberiadem & ſla gnum genazareth in tribu zabulon, Gion: ubi falomō uńctus eſt in regem, Geu locus i quo percurſit hieu rex israel ochoziá regem iudæ iuxta ieblaá Gethachof unde ionas ppheta ſuit. Gaddi quem percurſit azad rex damaſci poſita eſt & ſupra gadda, Gemella regio idumæogæ: pro qua aquila & ſymmachus interptantur uallé galis, Gebin meminit huius eſaias; & eſt uilla geba qnto miliario a güſius euntibus neapolí, Gozamí regione emath; & huius meminit eſaias. Eſt autem in finibus damaſci. Gareb iuxta hieruſalem ſicit ſcrbit hieremias, Gabarth q aquila interſtatur in ſepibus: ſymmachus uero in collis lege hieremiá. Gepta nomen regionis ut in eſaia ſcriptum eſt, Gamé ſiué gamon regio moabitarum iuxta eſaiá, Gadara urbs trans iordanem contra ſintopoli & tyberiada ad orientalem plagá ſita in monte: de cuius radice aquæ calida erumput balneis deſup edificatis, Gergeſa ubi eos qui a dæmonibus uexabantur faluator reſtituit fanitati, & hodie ſuper montem uiculus demonſtraí iuxta ſtagni tyberiadiſ: in quo porci pŕcipitati ſunt; diximus de hoc ſupra, Gethſamani locus ubi faluator ante pſaſionem orauit. Eſt autem ad radices montis oluetti: nunc eccléſia deſuper ædificata. Golgotha locus caluariæ: in quo ſaluator pro ſalute oíum crucíſux eſt; & ufq hodie oftenditur in Aelia ad ſeptétrionem plagá montis ſyon.

H

Elach regio principum etlon & ciuitas elau in decimo a petra miliario contra orientem. Heros ciuitas in ægypto: ad quā occurrit iſoph patri ſuo iacob, Heliospolis ciuitas ſolis urbs in ægypto.

Golgo-
Galgol-
Gahmoab
Galgala.

Geladum
Gay
Gabaon.

Gabe
Gazei
Gazara
Golion.

Gelon
Gezulí
Gedex
Golim
Gelod
Gelath
Gadad
Gadra
Gaedar
Gentemnon
Gay
Gehnon
Gerdul
Glabli
Gilon
Gelon
Gethoffe
Gethon
Gabe
Gaba
Gaba
Gerbam
Getham
Gethim
Gal
Galla
Galla
Gelamum
Gelaboe
Gelbof
Gelazot
Gelurun
Gilon
Gol
Galilæa
Gion
Gou
Gothachof
Gaddi
Gemeila
Gebin
Gozam
Gyob
Gyot
Gyotit
Gedan
Gedan
Gergela
Gethfamani
Golgotha

Gentemnon
Gali both
Gaad.
Gabaath
Gabaa
Gaba
Getha
Getham
Gethim
Gal
Gal
Galla
Gallu
Gelamum
Gelaboe
Gelbof
Gelazot
Gelurun
Gilon
Gol
Galilæa
Gion
Gou
Gothachof
Gaddi
Gemeila
Gebin
Gozam
Gyob
Gyot
Gyotit
Gedan
Gedan
Gergela
Gethfamani
Golgotha

heuim
heliopolis

["pro qua in hebraeō scriptum eſt on, in qua phutifar fuit facerdos; meminit huius & ezechiel, Hegānium in tribu iuda nunc eſt iucus iuxta bethel. Henaí in tribu iuda; hodieq uilla eſt betriu̇ circa thereinbthu̇. Hen- doe in tribu manasſæ ubi phitoniffa a ſaule iudæ rege consulitur, diximus ſupra & de endor quæ eſt iuxta oppidum nain; in cuius portis ſaluator filiú iudæ ſucitauit, Eſt aŭt circa ſinthopolí, Hengauí in tribu iſa char ciuitas ſeparata leuitis; ſed alia quædam ciuitas Hengania dí circa geraſa. Honcida in tribu ifachar. Eſt aŭt ufq. hodie uilla q̃dam noie enadab pgentibus de eleutheropolí Aeliam quali in decimo miliaríó. Hena for in tribu neptalií poſita eſt ſup aſſurí. Herecon terminus tribus dā iuxta iopé. Hetáú ubi habitabat Sampſa in ſpelunca iuxta torrentem. Hela legimus uallé Hela quam Aquila & theodotion íterprantur uallé quer- cuss. Hengadi defertum in quo abſconditus eſt dauid, poſuimus & ſupra hengadi in tribu iuda iuxta mare mortuú contra eodecimú. Hemath regio allophylogæ. Porro iuxta hieremiam ciuitas damaſci. Heuá termi- nus damaſci ficut in ezechiel, legimus ad orientem uergens athiemá & palmetes quæ & cæterí íterpſtes edi derunt Thamaar.", "I\naboc fluius; quo tranſmiffiō Iuſtatus eſt iacob aduerſus eum q̃ apparuerat; uocatuſq̃ eſt iſrael, fluit in aiam, i. philadelphiá & ieraſa de quarto miliarío eius; & ultra pcedens iordani fluuio cō- miſcetur. Idumæa regio eſau; quæ ex eo q̃ ille edon uocabaſ nomé accepit. Eſt autem circa urbe Petrá quæ dí nunc gabalene, letheth regio principú edon in eadem: de qua ſupra diximus gaba- lene, Iroth locus deferti ad quæ uenerunt filii iſrael mare rubrú tranſſretantes. Iebata caſtra in ſolitudine fi- lio; iſrael. Incendium, i. enithipitinoch locus in deferto; ubi quandam partem populi fláma combuſit. Iu- chaath caſtra in deferto filioſe iſrael. Iána quæ eſt in campo moab ſubtus verticé faſga, i. excelfi; quod reſpi- ne contra moab, ſed & hieremias, & ufq. hodie oſtendí inter medabá & deblatai, lacer ciuitas amorræoq; i decimo lapide philadelphiá ad ſolis affoſum trans iordanem: quæ ſuit terminus tribus gad extenditurq̃ uſq. auroer, quæ ipa reſpicit edrabá. meminit urbis iacer & eſaias in uilſione moab; ſed hieremias. Fuit aute ſeparata leuitis; & diſtat ab eſebeō, xv.ilibus, e qua magnum flumé erumpés a iordane ſuſcitur, iordanis fluius diuidens iudæam Arabiá & Aulónem: de quo ſupra diximus; & ufq. ad mare mortuú fluens; q̃ poſt multos circuitus iuxta ierico mortuo cōmixtus mari nomé amittit, lethaathab locus in deferto; ubi torren tes aqua; demonſtrantur. Ierico urbs; qua iordane tranſgressio ſubuertit iefus rege illius íterfecto; de qua extruxit aliam Oza de bethel ex tribu ephraí; q̃ dominus noſter q̃ ſaluator ſua p[]dicatione uel p[]ſentia il- luſtrae dignata eſt. Sed & hoc eo tempore quo hieruſalem oppugnabatur a romanis p[]pter p[]ſidiá ciuium capa atq̃ deſtructa eſt; pro qua tertia ædificata eſt; quæ hodie p[]manet; & oſtenduntur utriuſq[]b. urbis uſtí- gia uſq[]b. in ſientem diem, leruſalem in qua regnāberet; & poſt eum tenuere iebuſeí e quibus forti- tæ e ſt uocabulum; quos multo poſt tpe dauid exterminuit totius eam iudææ, p[]uincíæ metropolí fabrica reſto; eo q̃ ibi locu templi emerit; & extructuræ impenſas ſalomoni filio dereſliq[]rit; hanc eſſe ioſephus re- ſer quod in genſi ſcribitur ſalem ſub ſub rege melchídech. Fuit aŭt in tribu beniamí, lebus ipa eſt quæ hie rgeti gabaathab. Nunc delectamque cætætamque eſt. Sed & in regnoq[]b. ſub rege melchídech. Fuit aŭt in tribu beniamí, lebus ipa eſt quæ hie delectamque cætætamque eſt. Sed & in regnoq[

["fymmacus fi ofee ppheta tranftulerunt thabor.Eſt aŭt mons thabor in campo maximo ad orientalem pla-\ngam legionis,lethoel nomen petræ in regnoæ libris,lethaba urbs antiqua iudææ.Inzab pro quo ſymma-\nchus traſtulit in ualle zeb.Inchí ſue ibachí p quo aquila & fymmachus traſtulerút in ſletu:Meinit huius\nmicheas ppheta,loppe oppidum palaſtinæ maritimu in tribu dan.Inaraba p quo aſla tranſtulit in hum-\nli uel plano:porro fymmacus in campeſtri iturea & traconidis regio: cuius tetrarcha fuit philippus ſicur\nin euangelis legimus.Traconidis aute diciſt terra iuxta arabiæ deſertum quod hofdræ iungit.", "Aſſa terminus cananæoæ contra ſidenom.Luza in tribu beniamin:quam poſtea cognominait\niacob bethel.Eſt aŭt ufq hodie uilla in ſiniftra parte iudæ neapoli pgentibus Aelia. Luza hæc\naltera quæ cecidit in forſe filioæ ioſeph iuxta fiché in tertio lapide neapoleos.Lathon urbs du-\ncum edon.Lenima in deſerto caſtra filioæ ifrael.Lobō locus ſolitudinis trans iordanem in quo\nmoyſes deuteronomiu legit.Lachis in tribu iuda.Sed & hanc cepit iefus rege eius interſecto,meminit huius\neſaias & hieremias:& nunc eſt uilla in ſeptimo miliario ab eleutheropoli euntibus.Daromá,Lebna in tribu\niuda ciuitas ſacerdotalis:quam tenuit iefus rege illius interſecto:nunc eſt uilla in regione eleutheropolita-\nna:quæ appellat lobna.Scribit de hae eſaias.Lafíaron & hanc cepit iefus rege illius interſecto, Lapis filioæ\nrubé eſt aŭt terminus tribus iudæ.Laboth in tribu iuda,Laboth in tribu fymeō.Labamath in tribu alen,\nLachum terminus neptali, Labormath p quo aquila interſtaſ ingreſſus emath. Leſſem hanc filii dá in ca-\nptam cognominauerunt dan.Luza altera iuxta bethel:in terra chà:quam condidit ille q abierat de bethel\nficut hiforia narrat. Lechi pro quo aquila & theodotio interſtantur maxilla:de qua íá ſupra diximus. Lap-\nſa hanc filii dan captá manu poſſederunt: cum eſſet pcul a ſidone:& uocauerunt eam dan. Fuit aute termi-\nnus iudææ terræ contra ſeptétrionem a dan ufq ad berſebee ſe tendentis. Meminit huius eſaias. Sita eſt aŭt\niuxta paneadé de qua iordanis fluuius erupit. Lamathara:ad quem locu ionatha ſpicula dirigebat p quo\naquila interſtaſ ad ſignu: fymmachus ad conductum. Ladabar ubi erat méphiboſte. Lodabar unde ſuit\nchir. Libanus mons phænicis altifimus. Linch huius meminit eſaias: & ufq hodie uicus inter Areopolin\n& Azoaram nomine lintha.", "M\niſſe regio iudæ:in qua habitauerunt filii zeæthá filii Heber. Mábre hoc eſt chebron iuxta quam\nſepultus eſt abraá & ifaac & iacob:de qua ſupra diximus. Mandre aŭt & unus uocabaſ: amicón\nabraá. Madiá urbs ab uno filioæ abrahá ex cethura ſic uocata. Eſt aŭt trans arabié ad meridem\nin deſerto faracenogæ contra orientem maris rubri. unde uocanſ: madianei & madiáæ regio. Ie-\ngimus & filias ioab ſoceri moyſi filias madiá: ſed hæc alia ciuitas eſt omonyma eius iuxta arnoné & ariopó\nlim:cuius nunc ruinæ tantúmodo demonſtranç Moab ab uno filioæ loth q uocabaſ: moab urbs arabiæ\nquæ nunc áriopolis dí ſic uocata eſt:cuius & ſupra meminimus. Appellaſ: autem moab ex nomine urbs & re-\ngio. porro ípfa ciuitas quali p[riprium] uocabulum poſſidet rabbath moab:ideſt grandis moab. Maffarath cí-\nuitas regni edom contra gabalenem. Mafarufq ad p[ſentem] diem uicus grandis in regione gabalena ap-\npellaſ: mablara ad urbe petram pertinens. Magdiel & hæc in regione gabalena poſſeſſa olim a ducibus edo.\nMagdolus ad quam filii ifrael cum exiſſent de ægypto peruenerunt ante q tranſirent mare rubrú. Legimus\n& in ezechiele de magdal o ufq fiéné. Porro hieremias iudæos qui fecum fugerant a babyloniog: impuui\nhac urbe habitaſſe refert. Marra quod interſtaſ: amaritudo. Eſt autem locus in quo amaras aquas iaſtu li-\ngni moyſes in dulcem uertit ſaporem. Memoriaæ: i. ſepulchra concupifcentia caſtra filioæ ifrael in deſerto:\nubi poſt eſum carnium afcendit ira dei ſup illos. Macheloth caſtra filioæ ifrael in ſolitudine: in quo obiit aaron.\nMaceda in hæc concluſit iefus qnq in ſpelunca: quos interſecit cum rege maceda: quæ ſuit in tribu iuda: & nunc eſt\nin ſeptimo miliario eleutheropoleos contra ſolis ortum. Madon ciuitas: in qua rex ſuit ioab : aduerſus quæ\nbellum gefilit iefus. Melfeſa in tribu iuda: apud quam habitabat ieptha iuxta chariathiarí: ubi quondam ar-\nca teſtamenti ſuit: & famuel populum indicauit, meminit huius hieremias. Merrò aquæ ad quas exercitus\nparato caſtra ſunt poſita. Eſt aŭt nunc uicus merruus nomine in duodecimo miliario urbis Sebaſſe iuxta do\nthaim. Melfeſphoth marin pro quo aquila mafrephota: fymmachus mafrephoth maris interſtati. Mathati\nurbs amorraæoæ ſuper iordanem iuxta montem ermon: de qua exterminare non ualuerunt filii ifrael ma-\nthateum. Matrum & hanc cepit iefus rege illius interſecto poſita eſt ſupra & marrus. Maggedo & hanc ce-\npit iefus rege illius interſecto: quæ cum cecidifſet in fortem tribus manafie nequaq poſſidet eam: quæ pri-\nſtinos habitaiores nequiuit expellere. Mifior pro quo aquila & fymmachus humilem interprætati ſunt. Eſt\nautem ciuitas tribus rubé ſeparata leuitis in regione gabalnea. Mædeba ufq hodie urbs arabiæ antiquum\nnomen retinens iuxta eſebon. Mefaat in tribu beniamí, ſed & alia eſt trans iordanem qua p[í]dium romano\nrum eſt militum propter uicinam ſolitudinem. Maffa in tribu gad ſeparata leuitis. Eſt autem & alia\nnunc maffa in ſinibus eleutheropoleos contra ſeptentrionem pargentibus Aeliam pertinens ad tribum\niudæ. Manaim in tribu gad ſeparata leuitis in regione gad galetides. Medamana in tribu iuda: cu-\nius meminit eſaias: & nunc eſt mæonis oppidum iuxta ciuitem gaza. Magdal in tribu iuda. Mereſſa in tri-\nbu iuda cuius ſunt tantúmodo ruinæ in ſecundo lapide eleutheropoleos. Maon in tribu iuda contra ſolis\nortum daronæ. Maroth in tribu iuda. Madi in tribu beniamin. Mathechaboth in tribu manafie. Maralla\naſcenſus zabulon. Moladab in tribu iudæ uel ſymeonis. Maffa in tribu aſter iuxta carmelum ad mare ciu-", "Jethoel", "Jethaba", "Jmzeb", "Jmchí", "Joppe", "Jmzaba", "Jturaa", "Luza.", "Lathon", "Lopima", "Lobon", "Lachyl", "Lebna", "Lobna", "Lofucon", "Lapio", "Laboth", "Labamah", "Lachum", "Labornatth", "Leſſim", "Luzd alrera", "Lechí", "Layl", "Lumatgará", "Lagabar", "Lodabar", "Libanufí", "Libuch", "Linhí", "Linthra", "Nambe", "Namro", "Madaní", "Moab", "Magfarthá", "Magfarul", "Maglara", "Magdiét", "Magdoluf", "Magra", "Memorize", "Macheloth", "Mafuruth", "Machane", "Malchand", "Mifor", "Machanathat", "Machbarbíef", "Macharina", "Mifanda", "Maceda", "Madin", "Mellufa", "Meyron", "Melfeſph", "Mairon", "Mafrephora", "Mafrephot", "Mafthain", "Marrum", "Maggedo", "Mifor", "Mædeba", "Mefatá", "Maffa", "Mamáin", "Medamana", "Mæon", "Magdal", "Mædeſſa", "Mairon", "Mafoth", "Madi", "Machecaboth", "Magalla", "Moladab", "Mafan", "C\nA\nL\nE\nN\nA\nN\nA\nN\nA\nN\nA\nN\nA\nN\nA\nN\nA\nN\nA

tas lepata leuitis, Mare almage, quæ uocat mortuus fiue afflati, i, bituminis iter ierico & ioaræ, Melep terminus neptali. Magdiel in tribu neptali: & hodieq; puus uicus oftendit in qnto miliario dore pargétibus ptolemai de. Mons oliuarum ad orientem hierufalem: in quo dicipulos erudiebat iefus. Mefegebæ pro quo aquila in terprætatur sociom: fymmachus einginarum. More nomen eft collas de quo in libris hebraicarum quætio- num plenius disputatur. Menuit ubi iepte præliatus eſt, nunc autem oftenditur Manuit uilla quarto lapide eſous pargentibus philadelphiam Machinas ufq; hodie uicus grandis oftéditur a finibus Aciæ antiquum nomen retinens nouem ab ea milibus diftans iuxta villam Rama. Mefrab halife oppidum iuxta Gabaa. Magdon ſue magion ubi ſedit faul. Maſiafain moab ad quam profugus dauid cum faul infidias declinaret uenit. Maſeret in qua ſedit dauid nunc deſtara; pro quo aquila interpétatur monitiones: fymmachus refugia theodotion spelicas. Maſbat ciuitas hoſtilis regis adrazar, Mella, i, gamella quam aquila & fymmachus tráſ ferunt ualle falis: diximus de hac & ſupra. Maacha regio geſurim. Modim uicus iuxta dioſpoli ubi fuerunt machabæi quorum hodieq; ibidem ſepulchra monſtrantur. Satis itaq; miror quomodo antiochiæ eorum reliquias oftendunt aut quo hoc certo auſtore ſit creditum. Maſtarſ pro quo aquila & fymmachus inter- prætatur munitam. Magao urbs quam ædificauit falomon. Meeber; pro quo aquila tranſutulif: fymmachus ideſt trans illis de contra. Mathes urbs unius principis falomonis. Mello ciuitas quam ædifi- cauit falomon. Porro fymmachus & theodotion adimpletionem tranſtulerunt: & de hac in libris hebraica- rum quaſtionum plenius continetur. Medæ ciuitas qua ædificauit Sa. Monificis ciuitas ægypti: cuius Oſee ezechiel hieremias recordantur. Sed & iudæi qui cum hieremia de hierofolymis profugi exierant habitauea runt in membris. Machtas en ofee pro quo aquila & fymmachus conſupciantes interpétantur. Miletus ci- uitas aliaſe de qua ezechiel ſcribit. Mariboth cuius meminit ezechiel dicés ufq; ad aquam mariboth: p qua aquila lites: fymmachus iurgia uel contradiftiones interpétantur. Moraſchi unde ſuit michæas propheta. Eſt autem uicus regia orientem eleutheropoleos. Maſtagam regio moabitarum ut ſcribit hieremias. Mi- for regio moabitag; iuxta hieremiá. Mophat regio moabitag; ſicut i hieremia legimus polita & ſupra me- ſia. Maon regio moabitag; iuxta hieremiá. Melchon idolum moabitag; ſicut ſcribit hieremias. Magedæ ad cuius fines matthæus euangeliſta ſcripſit dominú perueniſſe: Sed & marcus eiſdem recordaſ, nunc autem regio dicitur Maceda contra ierafam.

N

Ald terra in qua habitauit Cain uertitur autem in falí, i, motum ſiue fluctuationé. Ninieù urbs aſſiorium quam ædificauit aſſur egrediens de terra ſenar. Eſt & alia ufq; hodie ciuitas iudæo- rum nominee ninieù in angulo arabia: quam nunc corrupte niniùn uocant. Naaliel iuxta arno nem caſtra filiog; ifrael: Naabá quod hebraice de nebo mons ſupra iordanem contra iericum in tem moabitarum; ubi moyses mortuus eſt: & ufq; hodie oftendiſ in fexto miliario urbis eſbus contra orie: ab: & hieremias: Eſt & eiſdem uiri uocabulum nabaá: qui caá & cæteros uicos qui cizcum erant ex fuo no. mine nuncupuit Naaboth, ſed & ufq; hodie oftentur locus deſertus. Naaba diſtās a ciuitate eſbus milibus eſto contra meridianam plagam. Négeb auſter apud hebræos nageb dicitur quod fymmachus interp- tatur meridiem. Sciendum autem q, eadem plaga apud hebræos tribus uocabulis appellatur Nageb the- mä daron: quod nos poſtumus auſtrum africú & meridem ſiuem euex: interpétari. Nephendor quod ſymma- chus interpétatur maritimá: Dor autem oppidum iam deſertum in nono miliario cæſareæ pargentibus pto lmaidem. Napto nomen fontis in tribu beniami. Naana ciuitas tribus iuda. Neelib in tribu iuda quæ uo- catur uifibi in ſeptimo miliario eleutheropoleos pargentibus chebron. Nepſa in tribu iuda. Naarath ephraí & nunc eſt Naoroth illa iudæog; in quinto miliario ezithus. Napher in tribu manafſæ. Naalon in tribu zabulon ciuitas ſeparata leuitis. Nozeb in tribu neptali. Neela de hac alienigenas zabulon non ualuit expeſ lere. Eſt hodieq in regione bathanea uiculus nomine ueila. Naba ſiue noba: ad quam aſcendit gedeon urbs ſacerdotibus ſeparata: quam poſtea legimus ſurore faulis ſubueram. Nemira ciuitas tribus rubé in terra ga laad eſt ufq; hodie uicus grandis. Narama in regione bathanea. Namoch in regione rama locus ubi ſedit da uid & de hoc in libris hebraicæ, qſtionum diximus. Nachon area nachon: pro qua aquila interpétatur area pparata. Naphat ciuitas unius principis falomonis. Neriger & hanc extruxerunt in regione iudææ famari- tanqui de babylonia ſunt. pſeſi. Nazab qua conſiderunt enei in terra iudæa. Neſtarochi idolú aſſyrioæ. Néri cuius meminit eſaias in uifione contra moab. & hieremias: nunc auté eſt uicus benamerí ad ſeſtério nalem plagá zoara. Nabeth regio de qua ſcribit eſaias. Nazareth unde & dominus noſter ſaluator nazare- us uocatus eſt. Sed & nos apud ueteres quaſi pro pbronazarei dicebamur: quos núc xpianos uocát. Eſt aút ufq; hodie in galilæa: uiculus contra regioné in qntodecimo eius miliario ad orientale plagá iuxta mòtem tabor nomine lazora. Naim oppidú in quo filiú uidúa a mortuis domínus ſuſcitauit: & ufq; hodie in ſecú, do miliario tabor montis oftendiſ contra meridié iuxta endor.

O

Reth ciuitas regni mêbroth de babylone. Olibana ciuitas principum edon. Odolá diximus de hoc & ſupra cuius meminit eſaias. Ootho ubi ſecundo filii ifrael caſtrametati ſunt egrediètes de fochoth iuxta deſertum quando prieſt i ſunt de ægypto. Oſer & hanc cepit iefus rege illius in ſeſteſo, Ooli ciuitas in tribu aſſer. Ophramia ophra ducens ad terram foal. Hucuſq; per o bre- nem litteram legimus: exinde per extenſum legamus elementum. On urbs in ægypto quæ heopolis grace dicitur: ideſt ciuitas ſolis quam ædificauerunt filii ifrael, ſicut, lxx. interpretes arbitrantur. Alioquin in he- braicis voluminibus non habetur: & reſte ſiquidem ante q iacob ingreditur ægyptum erat extructa iam ci uitas: quæ & facerdotem phutifarem patrem aſenoth habebat. Om monſi: quo mortuus eſt aaron iuxta

G ii

ciuitatem Petram ubi uſc. ad p[er]ſentem diem oſtendif. rupes:qua percuſa moyſes aquas populo dedit. Oth in deſerto caſtra filioſ. ifrael. Oia in tribu after. Orá in tribu neptalim Ophir unde ſicut in regnorum libris legimus aurum afferebatur falomoni. Fuit autem unus de poſteris haber nomine. Ophir ex cuius fit pe uenientes a fluuio cophene uſc. ad regionem idiæ quæ uocatur ieria habitaſſe reſert ioſephus: quo pu[to] & regionem uocabulum conſecutam. On ciuitas ſamarie pro qua in hebraico ſcriptu[ſ] eft haimiquod & aquila & ſymmachus interſtantur inutile, Theodotion iniquitatem, Ocho ciuitas ſacerdotalis, Orna[mi]rura moabitage, ſicut in hieremia ſcriptu[ſ] eſt.

P

Vteus iuramenti quem ſodit abrahá,i, berſabe in regione geraritica diximus de hoc & ſupra p[er]teus uſionis in deſerto ad quem habituait iſa[]c. Puteus iudicii uſc. in p[er]ſent[em] diem in regione geraritica, uocaſ[]t a[ſ]t berdam nomine quod latinæ d[omi]nus puteus iudicii. Puteus iuramenti ubi iurauerunt iſa[]c & abimelech: uocatur[que] oppidu[mi] iſa[]c. Sunt a[ſ]t & alii plures putei in ſanctis ſcripturis q[ui] hodieq[ui] in geraritica regione & iuxta aſcalonem demonſtrantur.

R

Etra ciuitas arabiæ in terra edon quæ cognominat in eſt c[]etabel & ab aſſyriis reſem dicif. Obo[th]oth ciuitas aſſyriog. quam aſdificaut aſſur egrediens de terra ſenari; & de hac in libris hebraicorum q[ō]num plenius diximus. Roboth urbs alis iuxta fluuiu[mi] ubi erat rex edon; & uſc. hodie eſ p[ſ]idium in regione gabalena & uicus grandis qui hoc uocabulo nūcupatur. Rameſſe urbs qui a[ſ]dificauerunt filii ifrael in ægypto:olim autem & uniuera p[u]cinæ ſic uocabatur: in qua habituait iacob una cum liberis ſuis. Roab ad quam tranſierunt exploratores q[ui] ab iefu ſilio naue miſſi ſunt; & uſc. hodie ut c[]us rooba in quarto lapide Sitopoleos ſic uocatur: q[ui] & leuitis ſeparatus eſt. Raſata in deſerto ſub filii iſrael caſtrametati ſunt. Raphidim locus in deſerto: iuxta montem Choreb: in quo de petra fluxere aquæ cognominatuq[ui] eſt tentatio: ubi & iefus aduerſus Ama dimicat prope frau. Rathina in deſerto caſtra filiorum iſrael. Reminon, phares ubi filii ifrael caſtrametati ſunt. Reſſa caſtra filiorum iſrael. Ramoth in tribu gad ciuitas ſacerdotalis & fugitiuorum in terra galaditide. Nunc autem eſt uicus in quintodecimo milia[ri] Philadelphiaæ contra orientem. Rozem hoc eſt petra ciuitas arabica[que] in qua regnauit ra[m] : quem inter fecerunt filii ifrael. Dicitur autem ipſe rex quoq[ui] madiam. Reminōn in tribu ſymeonis uel iudæ: hodieq[ui] c[]us reminōn iuxta Aeliá c[]ôtra aqlonem in q[ui]ntodecimo eius miliarium. Rogel nomé fontis in tribu beniamin. Raba in tribu beniamin ciuitas faulis in ſextodecimo miliarium ab Aelia ad ſeptétrionalé plagá c[]ôtra Betel. Meminit huius hieremias. Rezé in tribu beniamin. Reminōn petra. Remōn in tribu ſymeonis uel zabúl[em]. Ra booth in tribu Iſachar: eſt uſc. hodie alia uilla Rebb[]o in finibus Eleutheropoleos ad folis ortu[mi]. Rethem in tribu Iſachar. Roob in tribu after ciuitas ſeparata leuatis. Rama in tribu after uſc. ad ciuitatem p[ui]nitam yrio[ge]. Rama in tribu neptalim apud nos unu[n] nomen ſonare uideq[ui] apud hebræos diuerſis litteris ſcribunt. Noia uiculog. tribubus uarii aſſignantur: qa[mi] c[]ui apud nos unu[n] nomé ſonare uideanq[ui] apud hebræos diuerſis litteris ſcribuntur. Reethath in tribu neptalim. Rima q[ui] & azimas ubi ſed it abimelech: ſicut in libro iu dicum ſcriptum eſt quæ nunc appellat Rempus. Eſt a[ſ]t in finibus diſoſpleos: & a[pl]erif[que] arimathea dicif. Réniath ad qua[mi] Dauid p[re]da partem miſit. Rachel & ad hanc Dauid ſpolioru[mi] partem miſit. Remath galad uilla tras iordané iuxta fluuiu[mi] iacob diximus de hac & ſupra. Rabbath ciuitas regni am[]o[n]u nunc philadelphius cuius meminit Hieremias. Roos qua[mi] tranſanuit Dauid pro quo aqla & ſymmachus interpretanq[ui] ar[]ge. Rogel iu unde ſuit belzelei galladitis amicus Dauid. Raphaí uallis allophylog[ie] ad ſeptentrionalé plagá h[]iufalem. Ramianá ciuitas reg[ui] ſyriæ iuxta Damaſc[]u. Reth hanc pcuſſit Aſſa iex. Rath[ex] pro qua aquila interpretatur i. iunipeq[ui] ſymmachus umbraculú[mi]. Remōn huius meminit eſa[]ias in uſione contra moabreſeph ciuitas ſyriæ urbs aſſyriog[ie] in regione thenáde qua in eſaia ſcribif. Rebla i[mi] terra emath: unde uiciora phraao adductu[mi] ionathá tranſtulit ægyptu[mi]. Réma m[]o[n]s in Aſſa: pro quo aqla interp[er]ta[mi] m[]o[n]s emona. Sinmachus in armenia. Eſt a[ſ]t & uilla r[em]uis in daroma. Porro in regno[ge] libris Rom[]o domus dicif. idioli damſeni. Reblata regio babylonio[ge] uel urbs qua[mi] nunc Antiochiam uocant. Ramole pro quo aqla interpretat exaltabitur: ſcriptum eſt in zacharia. Eſt autem & aliux locus in tribu beniamin iuxta bethle[em] pro quo dicitur. Vox in rama audita eſt: de hoc in libris hebraica[ge] q[ō]num plenius dicif. Rinocor ueſtra ciuitas ægypti: cuius meminit eſa[]ias. Sciendum autem q[ui] hoc uocabul[ui] in libris hebraicis non habef. Sed a. lxx. interpretibus propter notitiam loci additú[mi] eſt: quod in libris hebraicorum nominum diximus: hoc etiam nunc in litteris uide tur titulo p[re]notandú[mi] apud hebræos tria eſſe, i[mi] hoc eſt. Samet & Sade & Sin: quæ cum apud græcos & latinos ſono ſimili proſerantur: in ſua lingua aliter atq[ui] aliter ſonant. Vnde accidit ut eadem noia apud nos diuereſum ſonare uideantur: & plus q[ui] c[]æteræ litteræ h[ae]c habeant, non enim ex una ſed tribus litteris loca [mi]rbes & uiculi deſcribuntur.

S

Idon urbs ph[o]cnicis inſignis olim cananæo[ge] ad aqlonem reſpiciens: & poſtea regionis iudaæce cidit autem in fortem tribus after: ſed non eam poſedit, qa[mi] hoſtes n[ui]n valuit expellere. Senaar campus babylonis in quo turris extructa eſt. Vnde egreſſus a[ſ]ſur a[ſ]dificaut n[ui]nué meminit h[ui]us loci ioſephus in primo antiquitatum libro ita ſcribens de campo qui in babylonia regione uo catur ſenaar: Aefchines h[isti]oricus dicens quidam ſacerdotum profugi de templo emal. iouis ſacra rapiétens in ſenaar campum babylonis peruenire. Sichem & ſalem quæ latine & græca sichama uocata eſt ciuitas iacob nunc deſerta. Oſtenditur autem locus in ſuburbanis neapoleos iuxta ſepulchrum ioſeph: q[ui]a[ſ]ubuerti Abi melech: & ſeminauit ſalem, ſicut in libro iudicum ſcriptum eſt. poſtea uero inſtaurata eſt a hieroboam ut re[n]gnorum narrat h[isti]oria. Sita eſt in finibus ephraim: ſed & filius emor appellatur Sichena: quo & locus nomé acceperat. Fuit autem altera in montem ephraim ciuitas fugitiuorum. Senaar unde ſuit amaphel: qui aduer

Oth
Ora
Oran
Ophne
Ori
Ocho
Ornam

Roboth
Roboth
Ramelle
Roab
Roba
Rapha
Raphim
Rahme
Remnon
Reſſa
Ranoth
Razem
Remnon
Rogel
Raba
Ruz
Ryonon
Raboot
Rebbo
Retchem
Roob
Rama
Retach
Rima
Rempul
Rempial
Rachel
Remach
Robatt
Roob
Rogis
Rapha
Ramidam
Reth
Rakhm
Ramon
Reſeph
Rebba
Remma
Remui
Romon
Reblati
Ranole
Pygna
Rinocor.

Senaar
Sichem
Salem
Sichama

Senaar.

fus reges fodomorum bellum gefit. Sodoma ciuitas impiorum diuino igne cōsumpta iuxta mare mortuō
Sebomi & hæc ciuitas impiorum in aërnos cineres diffoluta iuxta urbem fodomæ. Sophera mons orien-
tis in india: iuxta quem habitauerunt filii iestam: filiis heber: quos iofephus refert a confene flumie & indiae
regionibus ufq ad id loco: perueniffe: ubi appellatur regio iera: fed & claffis falomonis per triennium
hinc quædam commercia deportabat. Sora urbs iuxta fodomam quæ est Segor & Zora: de qua fupra dixi-
mus Sane ciuitas antiqua in qua habitauerunt ozei gens ualida fuper regionem fodomæ quam excidit cho
dorlamogor. Seir mons in terra edom: in quem habitaitu: efau in regione gabalena: quæ ex eo q: efau pilo-
fus effet & hispidus: Seir: ideft pilofi nomen accepit, in quibus locis prius habitait Chorreus: quem interfe
cit chodorlamogor: meminit montis feir & efaias in diuifio: idumææ. Salem ciuitas fichomorum quæ eft
Sichen. Sed & alia uilla oftenditur ufq ad præfentem diem iuxta æliam contra orientalem plagam hoc no-
mine: in oſtayo quòg lapide a fintopoli in campo uicus falimias appellatur: iofephus uero Salem eſſe affir-
mat in qua regnaitu melchisedech: quæ poſtea dicta eft Salima: & ad extremem Hierofolymæ nomen acce
pit. Sur ubi inuenit angelus ancillam faræ agar inter cades & barach. Extenditur autem defertum Sur ufq
mare rubrum quod ad confinia peruenit. Porro cades follitudo eſt fuper urbem petram: fed & ſcriptura de-
ferum cades contra faciem ægypti extendi memorat: ad quod primum venere hebraei rubro mari tranſua
dato. Segor quod & Bala & Azoara una de qnq ciuitatibus fodomog ad præces loth de incendio referua-
taquæ ufq nunc oftenditur: meminit huius & efaias in uifione contra moab: de qua & fupra diximus. Soe-
peideft tabernacula locus in quo habitaitu iacob regrefiſt meſopotamia: qui lingua hebraica appellatur
Sochoc. Sochoch prima manſio filiorum ifrael in deferto poſt q de ægypto ſunt profecti ante q: mare tran-
ſirent rubrù. Sin defertum inter mare rubrum: & ſolitudinem Sima, nam a deferto ſin filii ifrael uenerunt:
& raphidim & araphidim in defertum ſina iuxta montem ſina ubi moſſes tabulas legis accepit: Deſertù au
tem ſin idem dicit eſſe ſcriptura quod & cades: ſed hoc iuxta hebræos. Cæterum in. Ixx. interpraſtibus non
habetur. Salmana caſtra filioq ifrael. Saphar mons in deferto caſtra filioq ifrael. Sartim ubi populus pollu-
tus eſt fornicatione filioq moab. Eſt autem iuxta montem Phogor, unde & iefus exploratores ad inuieſtigá
dam & noſcendit terram miſit ierico, Sabama ciuitas moab in terra galaad: quæ cecidit in fortem tribus
ruben: & huius meminit eſaias in uifione contra moab. Semia terminus iudææ: & ufq hodie oftenditur in
ſeſimo lapide ierici contra ſeſpétrionalem plagam uilla nomine Magdal femia: quod interpraſtatur turris
femia. Selcha ciuitas regionis og in regione basíanitide. Sephania terminus iudææ ad folis ortum. Sedala ter
minus iudææ. Semeron & hanc cepit iefus rege illius interſeſto. Dicunt autem nunc pro ea Sebaſte uocari
oppidum palætina: ubi ſancti ioannis baptiſtæ reliquiæ conditæ ſunt. Legimus in regnorum libris q au-
ni ex ifrael emerit ioptem. Smorè o quodam femora: & ædificauerit in uertice eius ciuitatem: quam ex no
mine domini appellauit Semeron. Seyra & hanc cepit iefus. Selcha ciuitas in regione Basíanitide. Sior locus
contra faciem ægypti: fed & oftenditur uilla nomine Sior inter Aeliam & Eleutheropolim in tribu iuda.
Super hoc in libris hebraica: quaſtionù plenius diximus. Saath in tribu ruben ſuper iordanem. Sachoth
in tribu gad ſuper iordanem. Sapham in tribu gad ſuper iordanem. Sacharna in tribu iuda. Samen in tribu
iuda. Saal in tribu iuda uel fymeonis. Siceleg: quam achis rex alienigena: dedit ad habitandum dauid: Eſt
autem in Daroma fortis iudæ uel fymeonis. Sufana in tribu iuda. Salei in tribu iuda. Saara uicus in finibus
Eleutheropoleos contra ſeſpentrionem pargentibus Nicopolim quasi in decimo miliario in tribu dan ſue
iuda. Socho in tribu iuda. Sunt autem ufq: hodie uiculi duo pargentibus Aeliam de Eleutheropolis in no-
no miliario uiae publicæ imns in monte: & alter in campo politus: qui Sochoth nuncupatur. Saraim in tri-
bu iuda. Samain in tribu iuda. Saphir uilla in montanis ſita inter Eleutheropolim & Alcalonem in tribu iu
da. Sotho de qua fupra dictum eſt. Dicuntur autem famaritani qui de babylone profecti ſunt hunc uiculü
condidiffe. Seacha in tribu iuda. Selo in tribu ephraim: in quo loco arca teſtamenti manſit: & tabernaculü
domini ufq ad tempora famuelis. Eſt autem in decimo miliario neapoleos in regione Athabithana. Sed &
iuda patriarchæ filium ſelon appellatum legimus. Serech ì tribu manaffæ ciuitas facerdotalis eſ fugitiuo-
tum in monte ephraim: ubi ſepeierunt ofſa iofeph: de qua & fupra diximus. Sames: ideſt fons in tribu benia
min: pro quo aquila interpraſtatur fontem folis. Semri in tribu beniamin. Sela in tribu beniamin. Sabeæ in
tribu ſymeon. Sarith terminus zabulon. Samis pro quo aquila & fymmachus tranſtulerunt folis. Semron ì
tribu zabulon. Sulem in tribu ifachar: & ufq hodie mons oftenditur nominee ſule in quinto miliario Tha-
bor montis contra auftralem plagam. Seon ſие ſoen in tribu ifachar hodieq oftenditur uilla iuxta monte
Thabor. Siaſima terminus ifachar. Son in tribu aſſer. Sinam quercus pertinens ad tribum neptalim. Soreth
in tribu dan: ubi ſampfon ſuiffe legimus iuxta eſtaol: de qua fupra diximus. Sames in tribu dan: de qua & ſu
pra memoriam fecimus ſub nomine Bethfamus. Salab in tribu dan: ufq hodie grandis uicus oftenditur in
finibus Sebaſtenis nominee Sabala. Sepheth cananæorum locus. Sorotha quo confugit iudex ahoc: diximus
autem fupra de feyra. Simoreb quod aquila interpraſtatur Oreb. Sehnon mons quem conféſdit abimelech
aduerſus fethimam dimicans. Sephima pro quo aquila & fymmachus interpraſtantur aquilonem. Sorech
nomen torrentis: de quo loco ſuit dalida iſamponis. Sed & ufq hodie ad ſeſpentrionalem plagam eleu-
theropoleos uicus oftenditur nomine Caphar. Soreth iuxta uillam ſacra unde ſuit ſampfon. Sophim mons
ephraim in loco aramathan. Salifa quam faul tranſuit. Seuq nomen petræ. Saalim uilla quam pertranſuit faul
in finibus eleutheropoleos contra occidentem ſeſtem ab ea millibus diſtant. Scipb ubi famuel inuenit ſa-
lem. Sabin ubi faul probatus eſt. Sunam unde ſuit mulier ſunamitis: Eſt autem ufq hodie in finibus ſebaſte
in regione atrabitena uocabulo ſaui. Sophamoth ad quem locum miſt dauid. Seyrar nomen putei: a quo
G iii

215

Sodoma
Sebomi
Sophera
Sora
Segor
Sevi
Salem
Sichen
Sahmial
Salima
Suz
Segor
Sorpe
Sochoc
Sin
Sina
Salmona
Saphar
Sartim
Sabama
Semia
Selu
Sephania
Sedala
Semeron
Seyra
Selcha
Sior
Saath
Sachoth
Sapham
Sacharna
Samen
Saal
Saeleg
Sufana
Sales
Saara
Socho
Sochoth
Sardain
Serenam
Saphir
Sotho
Senda
Selo
Sebu
Samef
Someri
Sela
Sabea
Smith
Samif
Semion
Suken
Seon. Soen
Siaſima
Son
Sinam
Soroth
Samef
Salat
Salaba
Sepheth
Sototya
Simoreb
Sebnon
Sepbma
Sotech
Soroth
Sophim
Salifa
Suun
Sanim
Scipb
Sabin
Sugam
Sophamoth
Seyrar

Sobau.
Sazban.
Sophera.
Satará.
Saba.
Sela.
Sapharna.
Sademoth.
Sarepta.
Sardam.
Saron.
Sazonal.
Sephel.
Senaz.
Saktad.
Samnaid.
Syon.
Sorzyud.
Soane.
Saharim.
Sath.
Sarand.
Sarifa.
Sichar.

Terebinthu
Talbath.
Tóberam
Topher.
Thamit.
Traconituf
Thomam
Thomam
Tomnaan
Thanna
Túp haphol
Thath
Thazd.
Thazb.
Thaphu.
Thathat.
Thathar.
Thaphiphuse
Thaphue.
Theto.
Thera.
Therma.
Therma.
Thyola.
Thaboe.
Thalcha.
Thaba
Thamnafard
Thamariac.
Thebel.
Thamara.
Thalamuge.
Thaath.
Thanuls.
Theremoth
Tharsh.

Tharfa
Thanfilla
Theba.
Thebute!

ioab fecit reuerti principem exercitus abner. Soba cuius regem percuffit dauid. Sarthan quæ eft ad radices
iezrael. Sophera quæ eft in fophir: unde ueniebát naues falomonis: de qua fupra diximus. Eft autem mons
orientis pertinens ad indiæ regionem. Sarara ciuitas pgentibus edò. Saba ciuitas regalis æthiopiae: quam lo-
fephus & câbyfe rege meron cognominatam ex fororibus uocabulo refert. Sela ubi pcufus eft loas. Saphar
nà de quibus locis aftyrri tranf migrantes habitauerunt in Samaria: & ab ipfis famaritanorum gens ſumfit
exordium. meminit horum & efaias. Sademoth ubi ozias rex idolorum ſigna combuffit. Sarepta ciuitas ſy-
doniorum in uia publica ſita. ubi habitauit quondam helias. Saram cuius & efaias meminit dicens in palu-
des uerfus eft. Sarò uſq; in præſentem autem diem regio intet montem Thabor & ſtagnum tyberiadis Sizo
nas appellatur: ſed & a cæſarea palæſtinæ uſq; ad oppidum ioppe omnis terra quæ cernitur dicitur Sazonas.
Sephela ficut ſcribit efaias: pro quo aquila campeſtre: ſlymmachus uallé interſtatur: uſq; hodie omnis regio
iuxta eleutheropolim campeſtris & plana quæ uergit ad aquilonem & occidentem cephela dicitur. Senaar
pro quo aquila ſemia: ſlymmachus iterpatur uberem. meminit huius & michæs propheta. Iadrach tetra da
maſci legimus in zacharia Samaria: quæ nunc Sebaſtis dicitur. Syon mons urbis hierualem. Samaria cui-
tas regalis in ifrael: quæ nunc ſebaſte dicitur. Sed & omnis regio quæ ſuit circa eam a ciuitate quondam no
men acceperat. Sortyrus metropolis phœniciis: in tribu neptali. Soane ciuitas thebaidis ſicut ſcribit ezechi-
el. Sabarim inter damaſcum & emath: ſicut ſcribit ezechiel. Sais ciuitas ægypti cuius meminit ezechiel a q
& farthes pagas. Sadala terminus iudæ. ſicit ſcribit ezechiel. Sarifa pro quo aquila interpatur triennalem.
meminit huius hieremias. Sichar ante neapolim iuxta agrum qué dedit iacob filio fuo iofeph. i quo domi-
nus noſter atq; ſaluator ſecundú euangelium famaritanæ mulieri ad puteum loquitur: ubi nunc Ædes fabri
cata eſt.

T
lgis fluiuus de paradifo exiens iuxta ſcripturæ fidem. pergenſq; contra affyrios: & poſt multos
circuitus ut uult iofephus in mare rubrum effluens: uocatur autem hoc nomine propter ueloci
tatem inſtar beſtæ: nimia pnicitate currentis. Terebinthus in ſichiniis ſub qua abſcondit iacob
didola iuxta neapolim Thabath ubi pugnatum eſt aduerſus median. Thobteram i. qua habitavit
iepte. Thopher in ualle filiorum emon: ubi populus ifrael gentium ſimulacra ueneratur. Eſt autem locus in
fuburbanis hierualem. Thanis ciuitas ſicut efaias & ezechiel ſcribunt. In hac habitauerunt qui ob meum
babyIoniorium cum hieremia fugerunt. Traconitus regio ſue ithuria: cuius tetrarches ſuit philippus im
euangelium lucæ diximus de hac & ſupra. Eſt autem trans boſdrá arabiæ ciuitatem in deſerto contra uſtralem
plagam quali ad Damaſcum reſpiciens. Hucuſq; per. T. ſimplicem litteram legimus. Verum quon-
am quæ ſequuntur apud hebræos non exhet: ſed ex thau ſcilicet ſcribuntur cum alpinatione legere debe
mus. Thoman regio principum edom in terra gebalitica zatheman filio elifafi filii eſau fortita uocabuli.
ſed uſq; hodie eſt uilla nomine. Theman diſtans ab urbe Petra quinq; milibus ubi eſt romanorum militum
prefidium. Sed & de quo loco ſuit elifafi rex themanorum unus quoc; filiorum ifmaſel. appellabatur the-
man. Sciendum autem q; omnis auſtralis regio hebraice theman dicitur. Thamnan ubi oues fuas totondit
iudas: oſtenditur hodie grandis uicus in finibus dioſpoleos euntibus. Aeliam in tribu dan ſие iudæ. Tha-
nia ciuitas alia principum edom. Sed & concubina eſau elifia filii eſau thána appellata eſt: quae perpeſt ei ama-
lech: unde amalechitæ. Thaphor locus in deſerto trans iordanem: in quo deuteronomium ſcripſit moſes
contra lerico. Thath caſtra filiorum ifrael. Thara caſtra filiorum ifrael. Thaphu in tribu iuda ciuitas: quam
expugnauit iefus rege illius interſeło: diximus & ſupra de termino palæſtine: & ægypti quæ appellatur. Be
thaphu. Thanath ciuitas: quam expugnauit iefus rege illius interſeło. Fuit autem in tribu manafaſe ſepar-
ata leuitis: & nunc in quarto miliario oppidi legionis hoc nomie uicus oſteditur. Thenath in tribu iofephi
hodiec; uilla é thena i. x. miliario neapoleos còtra oriété deſcédétibus iordané. Thaphiphur i tribu iofeph.
Thaphur i tribu manafaſæ. Theto uſq; hodie iuxta deſertú ciuitas. Aeliæ uicus oſtédif, unde & amos prophe-
ta ſuit. Therſa & hác cù rege ſuo cepit iefus. Therma i tribu béiamin. Thola i tribu iuda ſие ſimeonis. Tha
bor terminus zabulon. Eſt autem mons in medio galilææ campo mira rotunditate ſublimis diſtans a dio-
cæſarea. x. milibus contra orientalem plagam: qui confinium inter tribum ifachar & neptalim ſuit. Thal-
cha in tribu ſymeon nunc uicus grandis iudæorum dicitur. Thala: qualiſi in ſextodecimo miliario eleu-
ropoleos contra orientalem plagam. Thamnafara ciuitas iefu filii naue in monte ſita: de qua & ſupra ſub no
mine Thamne diximus: in qua uſq; in præſentem diem ſepulchrum magnum oſtenditur in tribu dan. Tha
ariac ciuitas iuxta quam delbora aduerſus ſiſaram dimicauit in tribu manafaſæ ſeparata leuitis: quam tenere
non potuit priftinis cuſtodibus nequaç̄e ſeuatis. Eſt autem uilla nunc pergrandis diſtans e legione milibus
tribus. Thebes urbs: quam cum oppugnaret abimelech fragmine moſe ietis iterii. Eſt autem uſq; hodie
uicus nomine thebes in finibus neapoleos pergentibus finthopolim qualiſi in tertiodecimo ejus lapide. Tha
nata poſuimus: & ſupra thána in tribu iuda. Thalamuge locus: in quo abner miſt ad dauid. Sed ſciendum:
pro hoc uerbo Aquila íterpretatur extemplo: ſlymmachus pro ſemetipfo. Thaath iuxta Galad. Thanula ter
minus regni falomonis. Theremoth: quam ædificauit falomon. Eſt i deſerto cuius in libris hebraicarum:
quæſtionum métonem plenius fecimus. Tharſis: unde aurum afferebat ſalomôi. Hác putat iofephus thar
ſum urbem eſſe ciliciæ. Porro iuxta Ezechiélem prophetam Carthago ſentitur. Siquidem in eo loco ubi ſe
cundum ſeptuaginta interpretes legimus carthaginem: in hebræo habemus Tharſis ſcriptum, nonnulli in
diam putauerunt. Et de hoc tam in libro epiſtolarum quas ad marcellam ſcripſimus: q; in libro hebraicarum:
quæſtionum plenius dictum eſt. Tharſa ubi Aſſa rex ifrael ſuit. Tharſilla unde ſuit mane: uſq; hodie eſt u-
cus famaritanorum in regione bathanea quæ tharſilla dicitur. Theſba, unde ortus eſt helias propheta Theſ

Thebula
Thebula
Thebute!

["bytes, Thæm iuxta ezechielem ciuitas idumææ. Porro efaias in uifione ponit eam arabia; Meminit huius & hieremias. Abdias autem ſcribIt ciuitatem efau. Sed & unus filioæ. Theman appellabatur ſicut ſupra dixi mus. Tharchat:quam in terra iudææ euei condidere, Thalafiar regio fyria. Thogorina; legimus in ezechiele. Thaphet; legimus in hieremia Aianitaphet. Eſt aſt in ſuburbanis Aeliæ uſq; hodie locus q ſic uocaſ iuxta pificnam fullonis; & agrum Acheldemac.", "A\nW\nA\nChaldaeorum:ubi mortuus eſt ará frater abrahæ, cuius hodieq; ſicut iofephus refert ſumulus oftenditur. & ſupra hoc quid uobis ideatur in libris hebraicæ; quaſſtionum plenius diximus. Vlams pro quo in hebræo ſcriptum habetur luza. Eadem eſt autem quæ erbethel ſicut ſupra diximus; ſed & quædam uilla ubaman in duodecimo caſeareæ lapide oftenditur contra folis or- tum. Vs unde ſuit iob in regione auſtitidi. Sed & unus de poſteris efau us appellab:de quo in libris hebrai caſi quaſſtionum diximus.", "Z\nZ\nZ\nZ\nZ\nZ\nZ\nZ\nZ\nZ\nZ\nZ\nZ\n

& illuminabit te chriftus. Quantos hæc urbs prophetas, quantos emiferit fanctos uiros; longum eſt recen-
ſere. Totum myſterium noſtrum iſtius prouiciæ; urbiſque uernaculum eſt. In tribus nominibus trinitatis de
monſtrat ſidem, iebus & falem, & hieruſalem appellatur. Primum nomen calcata. ſecundum pax; tertius ui-
ſio pacis, Paulatim quippe peruenimus ad finé; & poſt conculcationem ad pacis uſionem erigimur. Ex qua
pace ſalomon idèt pacificus in ea natus eſt, & factus eſt in pace locus eius. Et in figura chrifti ſub etymolo-
gia urbis dominus dominantium & rex regum nomen accepit. Quid referamus daudé; & totam progenie
eius quæ in hæc ciuitate regnauit? Quando enim iudæa cæteris prouinciis: tanto hæc urbs cuncta ſublimi,
or eſt iudæa. Et ut coactius diſeramus totius prouinciæ gloria metropoli uindicatur; & quicquid in mem-
bris laudis eſt: omne refertur ad caput, lam dudum te cupientem in erna prorumpere ipſi litterarum ap-
ces ſentiunt, & uenientem contra: chatta intelligit quaſtionem, Relypondebis quippe, & dices, hoc oſi ſu-
ſe: quando dilexit dominus portas ſyon ſuper omnia tabernacula iacob, & fuerunt fundamenta eius in mo-
tibus ſanctis, licet & hæc poſſint altius interſtari. Poſtq[ui]o uero conſurgentis domini uox illa pertonuit rei-
quetur uobis domus ueſtra deſerta; & flebiliter ruinam eius prophetauit dicens. Hieruſalem hieruſaſc[ui]a
occidis prophetas & lapidas eos qui ad te miſſi ſunt, quotiens uolui congregare filios tuos, ſicut gallina cō-
gregat pulos ſuos ſub alas & noluſti. Ecce dimittetur uobis domus ueſtra deſerta, & poſtq[ui]o uelum tempi
ſicillum eſt; & circundata ab exercitu hieruſalem; & dominico cruore uiolata; t[u]c ab ea etiam angelorum p[]
ſidia & chrifti gratiam receſſe. Deni[que] etiam ioſephum qui uernaculus ſcriptor eſt iudæorum, afterere de-
citur. Ilio tempore quo cruciſux eſt dominus: ex adytis tempi uiututum cæleftium erupiſe uocem dicen-
tium. Tranſmigremus ex his ſedibus, ex quibus & aliis apparet, ubi abuſdauit gratia ibi ſuperabundante pe-
catum, & poſtq[ui]o audierunt apoſtoli euntes docete omnes gentes, & ipſi apoſtoli dixerunt, oportebat quidé
uobis primum annunciare uerbum dei. quoniam autem noluſtis eſt: corruentem: niſi diligeret, Fleuit & laza[que] quia amabat eum. Et h[uius]c
men prima fronte cognoſcito: non loci ſed hominum ſuſiſe peccatum. Vex[que] quia interfectio populi capi-
uitas ciuitatis eſt: propter ea urbs deleta eſt ut populus puniretur. Ideo templum ſubrutum; ut typæ hilo-
riæ tollerentur. Cæteq[ui]o quantum ad locum pertinet, per ſ perfectus temporum: multo nunc augultor eſt:
ante ſuit. Venerabantur quondam iudæi ſancta ſanctorum, quia ibi erant cherubin, & propiciatorium, &
arca teſtamenti & māna & uirga aaron, & altare aureum. Nonne tibi uenerabilius uidetur. ſepulchrum do-
mini. Quod quotienſcunque ingredimur: totiens iacere in ſyndone cernimus ſaluatorem; & paulum ibidem
commorantes: rurſum idemus angelum ſedere ad pedes eius; & ad caput ſudarium conuolutum. Cuius ſu-
pulchri gloria multo ante q[ui]o excideretur a ioſeph eſt: auciaticio prophetaetum eſt, dicentis. Et erit reque
 eius honor: quod ſcilicet ſepulturæ domini locus eſt ab homine honorandus. Sed dicis. Quomodo iapo-
calypſi ioannis legimus; & occidet illos (haud dubium quin prophetas beſtia) quæ aſcendit ex abyſſo. & cor-
pora eorum iacebunt in plateis ciuitatis magnæ quæ uocatur ſpiritaliter ſodoma & ægyptus; ubi & domi-
nus eoq[ui]o cruciſux eſt: Si enim ais, ciuitas magna in qua cruciſux eſt dominus; nulla eſt alia niſi hieruſaſc[ui]a
ubi autem cruciſux eſt dominus; ſpiritaliter ſodoma appellatur & ægyptus. ergo hieruſalem ſodoma &
ægyptus: in qua cruciſux eſt dominus. Scire te uolumus oem[em] ſancta ſcripturam: non poſſe ſibi eſſe contra
riam, & maxime unu aduerſum ſe non diſcrepare librum, & ut plus adiiciamus, eundem euſiſdem libri loci
in apocalypſi de qua nunc teſtimoniui ptuliti: ante decem circiter uerſiculos ſcribitur. Surge & metire tem
plum dei; & altare; & adorantes in eo. Atriu[que] auct quod eſt foris templu[que] eice foras, & ne metuaris illud quon
am datu[que] eſt gétibus; & ciuitaté ſanctá calcabút méſibus quadragintaduobus. Si en[ſi] apocalypſis multo poſt
paſſioné domini ſcripta eſt a ioanne; & in ea hieruſaſc[ui]a ſancta ciuitas appellatur, quomodo rurſum ſpirita-
ter ſodoma uocaſt & ægyptus? Nec ſtatim potes dicere ſanctá dici hieruſaſc[ui]a cæleſtem quæ ſutura eſt. & ſo
domá quæ corruit appellari, qua de futura dicif[que] beſtia eſt de abyſſo, faciet aduerſus duos p[]
phetas bellu[que], & uincet illos & occidet: & corpora eoq[ui]o iacebùt in platea ciuitatis magnæ. De qua ciuitate &
in fine euſudé libri ſcribitur, & ciuitas in quadro poſita eſt, & lógi[tudo] eius & latitudo tата é, quaſtá & altitudo
do; & menſus eſt ciuitaté de arú[dine aurea]p[]t adiata duodecí milia, Lógi[tudo & latitudo & altitudo eius aq
lia ſunt. Et méſus eſt muros eius centúquadragintaqua tuor cubitoq[ui]o méſura homis, quæ eſt angeli. Et enat
ſtructura muri eius ex lapide iaſpide; npla uero ciuitas auro mundo &c. V bi quadrú[que] eſt: nec lógi[tudo] nec la-
titudo appellari p[ot]; Et quæ eſt ilta menſura ut tата ſit longitudo & latitudo, quaſtá & altitudo eius & muri
de lapide iaſpide, & tota ciuitas de auro múndo, & fundamenta & plateæ eius de lapidibus p[]cioſis, & duode-
cim portæ fulgentes margaritis: Cum ergo hæc non poſſint carnaliter accip[ia]b[ur]dum q[u]ppe eſt p[x]xi, am-
lia ſtadiog[ui]o tantam ciuitatis longitudinem & latitudinem: quaſtá & altitudinem p[]dicari; ſpiritaliter intelli-
genda ſunt ſingula; & ciuitas magna qua[que] uidelicet prius ædificauit cain, & nomiau[que]it eam ex uocabulo fili
ui h[uius]c múdus intelligendus eſt, qué[que] accufator fratrú[que] ſuog[ui]o diabolus, & fratricida periturus extruxit utiis,
ſeeleribus conidit, iniquitate compleuit, quæ ſpiritaliter appellatur ſodoma & ægyptus. De qua ſodoma
ſcribitur: Reſtituetur ſodoma in antiquum; q[ui]o ſcilicet ita reſtituendus ſit múdus; ut ante ſuit. Nec enim poſ-
fumus credere rurſum ædificádam ſodomá; & cæteras gomorram ſcilicet & adamam, & ſeboin, ſed in per-
petuos cineres reliquendas. Aegyptum autem nunq[ui]o pro hieruſalem legimus; ſed ſemper pro hoc mundo,
Et quia longum eſt de ſcripturis innumerabilia exempla congerere, unum teſtimoniui proſeramus ubi ma-
nuſeſtillime mundus h[uius]c ægyptus appellatur. In epiſtola canonica iudas apoſtolus frater iacobi ſenbit di[

cens. Commonere autem nos nolo scientes femel omnia, quoniam iefus populum de terra ægypti saluans:  
feundo eos qui non crediderunt perdidit. Et ne putares de iefu dici filio naue: statim ſequitur. Angelos ue  
ro qui non feruauerunt ſuum principatum: ſed dereliquerunt ſuum domicilium in iudicium magni dei uf:  
culis æternis ſub caligine referuauit: & ut credas ubicunque ægyptus: & fodoma: & gomorra nominantur nò  
loca ſed mundum hunc interpretari: ſtatim ſubiungit exemplum Sicut fodoma & gomorra, & ſinitimæ ci-  
uitates. ſimili modo exſornicatae: & abeuntes poſt carnem alteram: ſacrae ſunt exemplù ignis æterni poëna  
sultinentes. Et quid necesse ſe plura conquirere, cum poſt paſſionem & ſetruſectionem domini matthæus  
euangeliſta cœmemoret. & petrae ſcifæ ſunt. & ſepulchra aperta, & plurima corpora dormientium ſanctorù  
furreerunt, & redeuntes de ſepulchris poſt ſetruſectionem ſuam ingreſſi ſunt ſanctam ciuitatem. & appa-  
ruerunt multis: Nec ſtatim hierofolyma cæleftis ſicut plæriq ridicule arbitrantur in hoc loco intelligitur  
cum ſignum nullum eſſe potuerit apud homines domini ſurgentis: ſi corpora ſanctorum in cælefti hieru  
falem uifa ſunt. Cum ergo & euangeliſtæ & omnes ſcripturæ hierofolymam ſanctam nominent ciuitatem:  
& p[]s[]miſta præcipiat: ut adoremus in loco ubi ſtererunt pedes eius: ne patiaris audire appellare eà fodoma:  
& ægyptù: per quam dominus iurare uetat: quia ſit cuitas magni regis, maledictam terram nominat: & cru  
om domini hauerit: Et quomodo benedicta loca putant: in quibus petrus & paulus chriſtiani exercitus  
duces: ſanguinem ſudere pro chriſto: Si ſeruorum & hominum glorioſa conſeffio eſt: cur domini & dei nò  
ſit glorioſa conſeffio: Et martyrum ubiq[] ſepulchra ueneramur, & ſanctam ſauillam oculis componentes: ſi li-  
ceat etiam ore contingimus: & monumentum in quo dominus conditus eſt: quidam æſtimant negligendù.  
Si nobis non credimus: credamus ſtern diabolo & angeli eius: qui quotiſtus ante illud de obſeſus cor-  
poribus expelluntur: quaſi in conspectu tribunalis chriſtì ſtantes contremiſcùt, rugiunt, & ſero dolent cruci  
ſinſſeſquem timeant. Si poſt paſſionem chriſti: ut ſeelerrata uox concrepat: hic deſetabilis locus eſt: quid ſi-  
bi uoluit paulus hierofolymam ſeſtinare: ut ibi faceret pentecoſſe? Qui retinentibus ſe ſlocutus eſ dicens  
Quid facitis ſlentes & conturbantes cor meum? Ego enim non ſolum ligari ſed mori in hieruſalem paratus  
fum pro nomine iefu. Quid cæteri ſancti & illuſtres uiri: quorum uota & oblatiòs poſt prædicatione chri-  
ti ad fratres qui erant hierofolymis deferebantur: Lògum eſt nunc ab aſcenſu domini uſq[] ad præſentè dié  
per ſingulas ætates currere, qui epiſcopoſ, qui martyrum, qui eloquentium in doctrina eccleſiastica uiroge  
uenerent hierofolymam, putantes minus ſe ferionis, minus habere ſcientiæ nec ſi[m]am ut dicitur manù  
accepte ſi uirtutum: niſi in illis chriſtum adoraſſent locis: de quibus primum euangelium de patibulo coru-  
ſauerat. Certe etiam ſi præclarus orator reprehendendum neſcio qué putat: & litteras græcas non athenis  
ſed libya: ælinas non ſonarè ſed ſicilia didicerat: & uidelicet unaquæq[] prouincia habeat aliquid proprium:  
quin alia æque habere non poſſit: cur nos putamus abſq[] athenis noſtris quenq[] ad ſtudiorum ſaſtigia pu-  
niſſe: Nec hoc dicimus & renuamus regnù dei intra nos eſſe: & ſanctos uiros etiam eſſe in cæteris regionibus  
ſed & hoc aſſeramus uel maxime eos qui in toto orbe ſunt primi: huc pariter congregari. Ad quæ nos loca  
non ut primi: ſed ut extremi uenimus ut primos in eis omnium gentium cerneremus. Certe flòs quidà & p[]  
cioſiſimus lapis inter eccleſiastica ornamenta monachorù: & uirginum chorus eſt. Quicunque, in gallia fu-  
ent primus huc properat, Dutiſus ab urbe noſtra britannus: ſi in religione proceſſerit: occiduo ſole dimiſſo  
quarit locum fama ſibi tantum & ſcripturarum relatione cognitum. Quid referamus armenios, quid Per-  
fas, quid Indiæ & Aethiopù populos: ip[]amq[] iuxta ægypti ſertilem monachorum Pontum & Cappadociat:  
Syniæ: Cælen: & Mefopotamiam cùſtag[] orientis examina: & Quæ iuxta ſaluatoris eloquiù dicétis ubicunque  
fuerit corpus, illuc congregabuntur aquilæ cœcurrunt ad hæc loca: & diuerſarum nobis uirtutum ſpecime  
oſtendunt. Vox quidem diffona: ſed una religio Tot p[]fallentium chori: quod gentiù diuerſitateſ. Inter hæc  
que uel prima iu x[]p[]ianis uirtus eſt: nihil arogantiæ nihil de continentia ſupercilii. Humilitatis ſter omnes  
potentior eſt. Quicunque, nouiſtimus fuerit: hic primus putatur. In uſeſte nulla diſcretio: nulla admiratio. Vt  
cunque: placuerit incedere: nec detraetionis eſt nec laudis, leiunia quoq[] neminem ſubleuant nec deferuntur  
inediæ: nec moderata faturitas còdénatur. Suo domino ſtat unuſquicq[] aut cadit. Nemo iudicat alterum: ne  
a domino iudicetur. Et quod in plæriſq[] prouincis familiaritate eſt ut genuino dente ſe laceret: hic penitus  
nò habef[] Procul luxuria: procul uoluptas: Tanta in ip[]a urbe orationum loca: ut ad ea peragrande dies ſu-  
ficere non poſſit. Verù ut ad uillulam chriſti & martiæ diuerſorium ueniamus: plus eni laudat unuſq[] c[]q[] q[]d-  
poſſidet: quo fermone qua uoce ſpeluncam tibi poſtumus ſaluatoris exponere, et illud præſepe in quo iſan-  
tulus uaguit: ſilentio magis & infirmo fermone honorandum eſt. Vbi ſunt latae porticus: Vbi aurata laquea  
nat: Vbi domus miſerorum poenis & dánatorum labore ueſtitæ: Vbi ad inſtar palatii opibus priuatorù ex-  
truæc[]e basiſicæ. Vt uile corpuculum hominis præcioſus inambulet: & quaſi mundo quicq[] poſſit eſſe or-  
natus: te[]cæ magis ſua uelint aſpicere & c[]ælum: Ecce in hoc paruo terræ foramine c[]ælorum c[]öditor natus  
eſt. Hic inuolutus p[]anis, hic uſus a paſſoribus, hic demonſtratus a ſtella, hic adoratus a magis, & puto locus  
ſanctor eſt tarpeia rupe: quæ de c[]ælo ſæpius fulminata oſtendit quid domino diſpliceret. Lege apocalypſin  
ioannis: & quid de muliere purpurata & ſcripta in eius fronte blaſſemia ſepté montibus aquis multis & Ba-  
bylonis cantetur exitu contuere. Exite inquit dominus de illa populus meus, & ne particeps ſitis deliciorù  
eus: & de plagis eius non accipiatis. Ad hieremiam quoq[] regrediens ſcriptù pariter attende. Fugite de me-  
dio babylonis: & ſaluate unuſquicq[] àiam ſuam. Cecidit enim cecidit babylon magna & ſacta eſt habitatio  
damonum: & cuſtodia omnis ſpiritus imüdi. Eſt q[]de: ibi ſanctæ eccleſiæ lùt trophæa apoſtoloq[] & martyeq[]  
eſt chriſti uera conſeffio, & ab apoſtolo prædicatæ fides: & gentilitate calcata, in ſublime ſe quotidie eriges  
nocabulù x[]p[]ianú. Sed ip[]a ambitio, potétia, magnitudo urbis, uideri & uidere, ſalutari & ſalutare, laudare &

117

detrahere, uel audire vel *ploqui*; & tantâ frequentiam hominum saltê iuitum tiden d a propoſto monacho rum & quiete aliena ſut. Aut enim uidemus uenientes ad nos & filentium perdimus; aut non uidemus & ſu perbiæ arguimur, interdúc ut uifitantibus reddamus uicem ad ſuperbas fores pergimus; & iter linguas ro dentium miniforum poſtes ingredimur auratos. In chrifi uero ut ſupra diximus uillula tota ruſticitas & extra p[al]mos ſilentium eſt. Quocunque te uerteris arator ſtiam tenens alleluia decâtat. Sudans meſſor p[al]mis ſe aduocat; & curia attondens uitem falce uinitur aliquid daviticú canit. Hæc ſunt i hac prouincia car mina; hæ ut ulgo dicitur amatoriæ cattiòes. Hic paſtorum fibulus; hæc arma cultura. Verum q[ui]d agamus Nec quid deceat cogitantes; ſolum q[ui]d cupimus; hoc uidemus. O quando illud tempus adueniet cum anhe lus nùtius uiator apportet, marcellam noſtram ad palæſtinae littus appuſſa, & toti monachorum chori, tota virginiú agmina concrepabunt. Obuiam iam iacú geſtimus occurrere; & nò expeſtato uehiculo: còcito[m] pe, dibus ſerre corpus, Tenebimus manus, ora cernemus; & a deſiderato uix auuellem amplexu, Ergo ne erit il la dies, quâdo nobis liceat ſpelúca ſaluatoris ítrare, i ſepulchro domini ſorefore flere c[ui] forore exire lazarú ſalcuis colligatum, & ſIENTA iordanis ad lauacrum domini puriora, inde ad paſto[que] caulas pergere, in dauid orare maufoleo. Amos prophetam etiam nunc buccina paſtorali in ſua proficere rupe clágentem, ad abra- ham iſac & iacob. Trium quoq[que] illuſtrium foeminarum uel tabernacula, p[er]perare uel memorias, uidere ſo- tem in quo a philippo eunuchus eſt tinctus, famariam pergere, & ioánis baptilæ, heliſæ q[ui]uoq[que] abdiq[que] pa- riter cineres adorare, ingredi ſpeluncas in quibus perſecutionis & famis tempore prophetarum agmina ſunt nutrita? Ibimus ad nazareth: & iuxta interpretationem nominis eius florem uidemimus galileæ. Haud pro- cul inde cernitur canaín qua aquæ in uinú uerſæ ſunt. Pergemus ad Tabiriú & ad tabernacula Saluatoris, non ut petrus quondam uoluit cum moyſe & helia: ſed cum patre cernemus & ſp[irit]u fancto. Inde ad mare ueniemus genezareth, & de quinq[que] & ſeptem panibus uidebimus in deſerto quinq[que] & quatuor hominú mi- lia faturata, Apparebit oppidú naim, in cuius portis uiduæ filius ſuſeitatus eſt. Videbitur hermon & torres eudor, in quo ſuperatus eſt ſyſara. Capharnaú quoq[que] fignoq[que] domini familiaris; & omnis pariter galileæ c[er] netur. Et tunc comitáte chrifi to, cum per ſylo & bethel & cætera loca in quibus eccleſiæ quaſi quædam u[er] toriarú domini ſunt erecta uexilla; ad noſtram ſpeluncam redierimus Canemus iugiter, crebro ſlebimusi definenter orabimus; & uulneratæ iaculo ſaluatoris: in c[om]mune dicemus, Inueni quem quaſiuiat aia mea nebo eum & non dimittam illum.

Traſtatus Beati Hieronymi preſbyteri de decé tentationibus ifraelitici populi quibus dominú irritant in deſerto: ubi tempora illarum & loca deſignat.

Aec ſunt uerba quæ locutus eſt moyſes ad o[em] ifrael: in traſitu iordanis: i solitudie cap[er]tiro[ra] mare rubrú: iter pharani: & tophel, & laban, & aſſeroth: & aurí abúdanti: & undecim die[rum] iter: de horeb ad monté ſeir: uſq[ue] cades barne, Hæc ſut uerba quibus corripuit moyſes filios ifrael pro decé tentationibus quibus dominú tentauerant. Vnde dominus in libro nu- merorum dicit: Attamen omnes qui uiderunt maſſeſtate meam: & ſigna quæ feci in a[gy]p[uo]t & in ſolitudine & t[ê]tauerunt me iam per decem uices, nec obedierunt uoci mea: nò uidebút terram: pro qua iuraui patribus ip[or]sum. Quas tentationes hic breuiter: & obſcure moyſes enumerat d[ic]es in ſolitudine in qua oftendit eos pro aquæ penuria: duabus uicibus tentaſſe dominum. De prima tentatior[ie] ita in exodo legitur, iurgatus populus c[ô]tra moyſe ait: Da nobis aquam: ut bibamus. Quibus reſp[o]dít moy ſes. Q[ui]d iurgamini c[ô]tra me: Cur tentatis dominum? De ſecunda tentatione: ita in libro numerorum d[ic]i tur. C[ui]q[ue] indigeret aqua populus &c, uſq[ue] ad eum locum in quo ait. Hæc eſt aqua c[ô]tradictionis: ubi iugat i[u] ſunt filíi ifrael contra dominum; & ſanctificatus eſt in eis. T[er]tia tentatio continetur in eo q[ui] ait, in cam- peſtri contra mare rubrum: in quo loco murmuraſſe dicuntur contra dominum: quia peremptos a[gy]ptios ſuſſe Moyſi non crediderunt ſibi de uerbo domini dicenti: ſed potius eſ ſe ſubſequi timuیرunt: unde d[ic]i tur in p[al]mo[m] Patres non intellexerunt mirabilia: &c. Quarta & quinta tentario continetur in eo q[ui] ait, ier Pharan: & Tophel: & Labá. Phará interpretatur onager. Tophel ſultitia. Laban album. Quod ita intelligitur. Quia ſimiles onagro ſaſt iſili ifrael ſulte egerunt t[é]tantes dominum duabus uicibus, ſuper albo: iſeſt ſuper mána. Mána uero album d[ic]itur: ut eſt illud exodi. Appellauiq[que] domus ifrael nomen eius maniquod erat quaſi ſemen coriandri albú. Vna tentatio ſuit ſuper eodem mána: ſicut in exodo d[ic]itur. Hic eſt ſermo quem præcepit dominus. Colligat ex eo unuſq[ue] quantum ſufficit ad uſeſendú, Et poſt pauca dixit ad eos moyſe: Nullus ex eo referuet i[u] mane. Qui non audierút eú: ſed dimiserunt ex eo quidá uſq[ue] mane. Alte- ra ſuit tentatio de qua poſt pauca in eodem loco d[ic]itur. Sex diebus colligite: in die auté ſeptima: fabbatum eſt domini: iccirco n[ò] iuenietur. Venit autem ſeptima dies: & egreſſi de populo ut colligerent: inon inuene- runt. Dixit auté dominus ad moyſe, Vſq[ue]quo non uilſis ſeruare mandata mea & legem mea: &c. Sexta t[é]tia contineſt in eo q[ui] ait: & a[fer]oth. A[fer]oth uero ciuitas eſt ſolitudinis uicina: & interpretat ſulla i[u] cuius tet[orio]nio: iſeſt in ſepulchris concupiſcentiæ ſaſt ſuſſe legitur ſecunda tentatio carni[ui]n: in qua etiam prima tentatio carni[ui]n c[ô]plec[ti]tur. De prima ita in libro exodi legit. Dixerút moyſes & aaron ad o[es] filios ifrael ueſpere ſcietis q[ui] dominus eduxerit uos de terra a[gy]p[io]: & mane uidebitis gloriam domini. Audiuit, n. mur imur ueſtrú c[ô]tra dominú: & poſt pauca: Locutus e[ dominus] ad moyſe dicés. Audiui murmuratiq[ue] filios ifrael. Loq[re] ad eos. V[es]pe c[ô]edetis carnes: & mane faturabimini páibus: ſcietis: q[ui] ego ſu dominus deus ue ſter. Faſtú e[ ergo] ueſpe: & c[ô]ſcédés coturnix operuit caſtra. De ſeptima auté tentatior[ie] i[u] n[u]eris d[ic]iſt. Intera

Pharani, onager.
Tophel, tophetia.
Laban, laban.
Manus, Album

ortum est murmur populi:quafi dolentium pro labore contra dominum:quod cum audisset iratus est; & accenfus ignis domini deuoruit extremá partem caſtroſe.Et poſt pauca:Sanctificamini:cras etenim come detis carnes.Ego auté audiui uos dicere.Quis dabit nobis eſcas carniuum;Bene nobis erat in ægypto.Dabit uobis carnes & cœdetis:nò uno die:uel qnq: aut decéãut uiginti qdé:fed uſc; ad méſe dierú donec exeat p nares uías;& erteá í naueſa:eo q reppuleritis dominum:qui in medio ueſtri eſt;& fleueritis corá eo dicen tes.Quare egreſſi fumus de ægypto:Ité paulo poſt,Adhuc carnes erant inter dentes eoſ;neç defecerat hu- juſmodi cibus;& ecce furor domini concitatus eſt í populi:percuſſit eú plaga magna nimis.Ocτaua têtatio continetur in eo q ait:ubi auri eſt plurimú. Notádu m nác; q in hebræo & abúdantia auri habeá:Abúda- tia enim auri intelligitur uitulus aureus qué fabricat iunt filii iſrael fibi in deos: moráte moyſe cum domi- no in monte synai.Iccirco abundantia auri dicíſ:qa in idolo moles oium peccatorú conſiſtit & idolum pro omnibus peccatis abundat.Nona tentatio continetur in eo q ait:undecim diebus de horeb per uiam mon tis Seyr.Quod in hebræo ita habetur.Vndecim diebus iter de horeb ad montem feyr.Fabricato itaſ; i ho reb idolo undecimo die uenerunt ad montem feyr qui eſt í suburbano ciuitatis cades barne:ubi filii iſrael tenauerunt dominú,ficut in libro numerog ſcribíſ:Vſoqquo multitudo hæc peſſima murmurat contra me.Querelas filiorum iſrael audiui.Dic ergo eis.Viuo ego ait dominus,ficut locuti eſtis audiente me:ſic fa ciam uobis.In ſolitudine hac iacebunt cadauera ueſtra.Et poſt paululú:luxta numerum quadraginta dierú quibus confideraſtis terram:annus pro die côputaſſe quadraginta annis recipietis iniqtates ueſtras:& ſcie- tis ulti ſe meam:quoniam ſicut locutus ſum:ſiſc faciam huic multitudiní peſſimæ:quæ côſurrexit aduer- ſum me:in ſolitudine hac moriétur;& deſciſet.Iſt;q locutus eſt moyſes uniuera ureda hæc ad filios iſrael : & luxit populus nimis;& ecce mane primo ſurgentes aſſederunt uerticem monſtis & dixerút. Parati fumus aſcendere ad locum:de quo locutus eſt dominus quia peccauimus.Quibus moyſes:cur inquit tranſgredie- mini uerbum domum quod uobis nò cedit in proſperú?Nolite aſſedere,non enim eſt dominus í medio ue ſumne coruatis corá inimicis ueſtris.Iſt;q poſt pauca.At illi côtenebrati aſcenderunt in uerticem mon- tis.Arca autem teſtamenti domini & moyſes nò receſſerút de caſtris,Deſcendit amelechites & chanańæus q habitabant in monte;& p[oc]tiens eos atq cœcidens:perſecutus eſt eos:uſc; Orma.Mons iſte:in quo ame- lechites & chanańæus habitare dicuntur mons feyr intelligiſt; ſicut in Deuteronomio ſcribíſ:Itaq; egreſſus amoræus qui habitabat in montibus;& obuam ueniens perſecutus eſt uos:ſicut ſolét apes perſequi,& ce- cidit de Seyr:uſc; Orma.Decimá tentatio cötinetur in eo q ait:uſc; Cades Barne.Hæc tentatio fuit í cades Barne.Vnde moyſes miſit exploratores ad côſideráda terrá chanaan:ſicut in libro Numerog dicitur. Et lo cuitus eſt dominus ad moyſem dicens.Mitte uiros qui confiderent terrá Chanaan:quam daturus ſum filiis iſrael &c.Et paulo poſt, Et dixit dominus ad moyſe, Vſoqquo detrahet mibi populus iſte:quouſc; nò cre- dentmihi in omnibus ſignis,quæ feci coram eis.Feriam igiſ eos peſtilentia:atq côſumá. Te autem faciam i gentem magnam. Iterú poſt paululú, Attamen omnes homines qui uiderunt maieflaté meam: quæ feci in ægypto;& in ſolitudine;& tentauerút me &c.non uidebunt terram pro qua iuraui patribus eoſ;neç quiſq ex ills q detraxit mihi intuebiſ eam.nec moueſt quis q a deſerto pharan:nò de Cades Barne moyſes explo- natores miſit. Cades enim Barne ipſa eit Pharan, quod in libro ioſue ita dicitur Locutus eſt caleph ad ioſue. Noſi quid locutus fit deus ad moyſen hominem dei de me & de te in Cades Barne. Quadraginta annorú eam quando me miſit moyſes famulus domini ad terram côſiderandam.

¶ Siquis de locis ſanctis amplius a beato Hieronymo noſſe deſiderat:requirat in epiſtola ad Damaſum de melchídech,& ad Dardanú de terra repromiffionis:& in funebri de obitu ſanctæ Paulæ,quaſ; priores in- ter quaſtiones ueteris teſtamenti;alterá inter funebres inuenies.

Epifotola Beati Hieronymi ad Paulú urbicá de alphabeto hebræog; íſinuás uniſcuíuſc; litteræ ſeu ele- meti interpretatione atq; ad ſtudia ſcripturae exhortans.

N
otus ſæpe ponora:ſſuum:coſſirmet:atq còcludat:quæ propria artis dialeſticæ ſunt:ſtudioſſime perq- ſiſſu quid fibi uelint hebrææ litteræ:quæ in p[al]ſmo quem legebamus:uidebantur infertæ, reſpòdi ſcdm or- dinem litterarum:eam eſſe compositum:quo uidelicet ex prima litteræ:quæ apud eos uocatur Aleph: oſto uerſus inciperent, rurſus ex ſequenti Beth totidem uerſus exordium ſumpferint.Ac poſtea de Gymel idem numerus completeretur:atq ita uſc; ad Thau:quæ apud eos extrema littera eſt: p[al]ſum eſſe conſcriptum. & ex ſingulis quibuſc elementis ſcdm interpretationem eorum debere intelligi:quæ ſequerentur. Idéti- dem flagitaſſut tibi interpretationes litterarum edicem ſingularum.Dixi fateor. Verum quia p[er]tbar barié linguæ memoria labiſ: o[que] quod diximus:deſideras cémentariolú fieri:ut fi in aliquo forte titubaue ris:obliuionem lec[to] còloſeſ. Ac prius q de ſingulis differá:ſcire debes:quattuor p[al]ſmos ſcdm ordiné he- bræog; ícipere elemetog;triceſimú ſextú;cételimúdecimú;& cételimúoctauúdecimú húc:de quo núc ſcri- bimns;& cételimú q drageſimúq[ui]rtú. Ver[que] debes ſcire í prioribus p[al]ſmis ſingulis litteris: ſingulos uerſicu- los qui trímetro iábico uerſu còſtát: eſſe ſubnexos.Inferiores uero tetrametro iambico conſtare ſcilicet: ut Deuteronòii cáticú ſcriptú eſt, in cételimooctauodecimo p[al]ſmo ſingulas litteras octoni uerſus uerſus ſe-

quútur:in cételimo quadrageimoquarto singulis litteris: singuli uerfus gemini deputané.Sunt qui & alio
hoc ordine putant ícipere:fed falla eoæ opinio eft.Habes & in lamentationibus hieremæ quatuor alpba
beta ex quibus duo prima quali fapphoico metro scripta funt,qua tres uerficulos:qui fibi cônexi funt; ab
una tantú littera ícipiunt,heroici còma concludit.Tertium uero alphabetú trimetro scriptú eft:& alterm
litteris:fed eídem tertii uerfus incipiunt.Quartum alphebetú simile eft primo & fecundo,Prouerbi quó
que falomonis extremum claudit alphabetú quod tetrametro iambico supputiaturo, ab eo loco: in quoar
mulierem forté quis,inueniet?Quomodo autem in his noſtris litteris non pofteft quis ad legenda uerba to
xendaq procedere:níſi prius ab elementis cœperit:ita & in ſcripturis diuinis non ualemus ea; quæ malen
funt noſſe:níſi ab ipſis ethicæ mandatis habuerimus exordiú;ſæm illud quod propheta dicit. A mandati
tuis intellexi:quod uidelicet poſt opera:cœperit habere scientiá secretorú, Verum iam cóplédum eſt; et
petiſti:ut ſens uniuſ cuiusqæ elementi interpretatio annexa ſignificet.Aleph:doctrina interpretaë. Beth
domus,Gimel:plenitudo,Deleth:tabulaæ,He:íſta,Vau & zaiihæ,Eth:uita,Theſt:bonú,loth: principum,
Caph manus,Lamech:diſciplinæ ſiue cordis,Men:ex ipſis,Nun:fempiternú,Samech:adiutoriú.Ain:ſon
ue oculus,Phe:ios ab ore non ab ofſe dictum intellige;ne litteraæ ambiguitate fallaris,Sade iuſticia: Coph
uocatio,Res:capitis,Sen:dentium,Tau:ſigna. Poſt interpretationem elementorum;intelligentiæ ordo di
sus eſt.Aleph,Beth,Gimel:Deleth:prima cônexio eſt:doctrina domus:plenitudo tabularú;q. uidelicet do
ctrina eccleſiæ quæ domus dei eſt:in libro reperiatur plenitudine diuinorum,Secunda connexio eſt: He
Vau;zai:Eth.íſta & hæc uita,Quæ enim alia potef ſe uita;ſine ſcientia ſcripturarum,Per quas etiam ip
chriftus agnoſcitur: qui eſt uita credentium?Tertia cônexio habet. Teth:loth:bonú principum; quia quis
nunc ſciamus uniuſerla quæ ſcripta funt:tamen ex parte cognoſcimus;& ex parte prophetamus; & nunc
ſpeculum in enigmate uidentus:cú autem meruerimus eſe cú chríto;& ſimiles angelis fuerimus ſticé huo
rum doctrina ceſſabit;& tunc uidebimus facie ad facié bonum principú ſicuti eſt. Quarta connexio eſt:
Caph:Lamech:manus diſciplinæ ſiue cordis,manus intelliguntur in opere:cor & diſciplina intelliguntur
fenſut:quia nihil facere poſſumus:níſi prius quæ facienda funt ſierimus,Quinta cônexio eſt,Mem:mi
mech:ex ipſis ſempiternú adiutoriú.Hoc explanatione non indiget:fed omni luce máiſeſtius eſt:ex ſup
ris æterna ſubſidia minitrari,Sexta connexio habet,Ain:Phe:Sade:fons ſiue oculus oris iuſticia:ſæm illu
quod in quarto numero exſpoſimus,Septima cônexio eſt:quæ eſt extrema:quo & in ipſo quocqæ ſeſteſmo
numero ſit myſticus intelleſtus.Coph:Res:Sen:Thau:uocatio capitis:dentium ſigna,Per dentes articula
uox promitur;& in his ſignis;ad caput omnium qui é chríſtus:peruenitur,per quem uenitur ad regni
piternum,Oro te:quid hoc facratis ſacramentu? quid hoc ſuplimate:uoluptate iocúdius? Qui cibi eſt
mella; ſunt dulciora q dei ſcire prudentiá;& in abdita eius intrare;& ſensum creatoris inſpicerete; ſer
domini dei tui: qui ab huius mundi ſapientibus deridentur;plenius diſcere: ſapientia ſpirituali? Habeant ſi
æteri ſi uelint ſuas opes:uaſe gémato bibant:ſerico niteant,Plauſo populi delectentur; & per uarias uo
ptates ſuas diuities uincere nequeant.Noſtræ diuitiæ ſint in lege domini meditari die ac noſte; pullare e
nuá non patenté;panes trinitatis accipere;& ſæculi fluctus domino præeunte calcare,Saluta Bleſſa: & Eu
ſtochiú ty runculas noſtras,Saluta Fœlicianam ueræ carnis & ſpiritus virginitate ſœlicem,Saluta reliquium
caſtitatis chorú;& domestiicá tuæ eccleſiæ:cui omnia etiá quæ tuta ſunt timeo;ne dormiente pateſanillas;
inímicus hó zizania ſuper ſeminet, quis enim dicere audeant:ego ciuitas firma:ciuitas quæ non oppugna
nullus hoſtili obſidentequæ exercitu ſecurus eſt.Nemo ut beatus cyprianus ait:ſiatis tutus:periculo proximis,
Exemplar epiſtolæ ſi accipere uolerit ſtudioſiſima Euſtochiú;noſtra Marcella tribuitu;& memémo:
obſecrás ut dominus noſter iefus xps cõterat fathaná ſub pedibus noſtris uelociter Amen.

1. Beati Hieronymi pſbyteri ad Marcella de decé nominibus q bus apud hebræos dicié deus & ſingula no
mina latine exponentis.

2. Epiſtola.

N
onageſimú p[alm]um legens in eo loco: qui inſcribitur: Qui habitat in adiutorio altíſimi in pro-
tectione dei cæli comorabitur; dixeram apud hebræos pro deo cæli eſſe poſtitum Sadatiquod
la interpretatur Canon ſiue
quod nos robustú & ſuſſicienté ad
omnia perpetranda percipere poſſumus; unuq[ue] eſſe de decé nominibus: q bus apud hebræos de
us uocatur. Ilico ſtudioſiſime poſtulaſt: ut tibi uniuersa nomina cù ſua interpretatioe dirigerem. Faciag[da]
petiſti. Primú nomen dei eſt. El. quod. Ixx. deum: aquila et Tu[mo]no[γ]i[x]v eius exprimens io[]χupovideſt
té interpretatur, Deinde Eloim: & Elo[e]o[d] & ipſú deus dicitur, Quartú Sabaoth. quod. Ixx. uirutum aui
la exercituú interpretatur. Quintú Elion: quod nos excellú dicimus. Sextú Eſerieie: quod in exodo legitur,
Qui é miſit me. Septimú Adonai: qué nos dominú generaliter appellamus. Octauum Ia: quod in deu tantú
ponitur; & in alleluia extrema ſyllaba fonat. Nonú T[et]párγ[ar]a[st]ov quod avek[]q[]ovhtov; ideſt inſefab[ile]
putauerunt aliqui: his litteris ſcribitur. Lo[th]: He: Vau: He: quod quidam non intelligentes propter elemen-
torú ſimilitudiné cù in græcis litteris repperint ὁ mi legere confueuerunt. Decimú quod ſuperius dictú
eſt. Sadai: & in Ezechiel íterpretatú ponitur, Scire aút debemus: q Eloim cōmunis numeri ſit: q & unus de
us ſic uocetur: & plures ad qua ſimilitudiné cælú quocq[us] appellatur: & cæli. i. Samaim, Vnde & ſepe íterpre-
tes uariát:cuius rei exemplú nos in lingua noſtra habere poſſumus κοννα[σ]θηβα[σ] Salonas.

1. Eiuſdem ad eandem Marcellam tria uerba hebraica ex pluribus exponentis: uidelicet Alleluia: Amen;
Maran[ha]uti: ubi rationem reddit: quare in aliam lingua a. Ixx. íter p[er]tibus uel ab apoſtolis reducta n[ò] ſuſuerunt.

Vper c[um] pariter eſſemus:n[ò] per epiſtolá ut ante c[of]ſueueras:fed p[er]ſens ipſa q[ui]ſiſt; q[ui]d ea uerbaq[ui]d ex
hebræo í latinú n[ò] habemus expresſa; apuduos ſonarét; curq[us] ſine íterp[ati]oſe ſint poſita. Vt eſt

Aleph: Doderma.
Beth: Domus.
Gimel: Plenitudo.
Deleth: Tabularú.
He: Iſta.
Nau: hæc.
Zai: vita.
Eth: .
Thot: bonit.
Ioth: principiu.
Caph: mamif.
Lamech: diſcipline. Ieddu.
Mem: K[ap]ſipf.
Hun: Sepiternu.
Samech: Adiutoriu.
Aln: ſon. H[ue]r[io]culus.
Phb: of oris.
Sade: Juſticio.
Coph: N[oc]atio.
Ref: capitil.
Son: Bentuz.
Tau: Sigrida.

Sadak

El.
Eloim:
Elöe:
Sabaot.
Elion.
Eſerieie.
Adonai.
In.
TETPAYPAMATOV

illud Allelia: Amen: Marantha: Ephod &c. quæ in scripturis resperſa memorſt. Ad quos nos: quia dictan
di anguſtia coartamur: breuerit coartrum: Siue.lxx. iterpretes: ſiue apoftolos id curaſſe: ut quonia prima
eccleſia ex iudæis fuerat cōgregata: nihiſ ad credèt iuiſ ſcandalu ſinuarent. ſed ita ut a paruo imbiberat: trade
rent. Pofftea uero q[ui] ſi uniuereſas g[erès] euæſu dilatatus è ſermon: non potuſſe ſemel ſuſcepta mutari. Licet &
ilud i libris ſuis quos ʒi T[he] T[he] K[ar]ouſ uocat: Origenes afterat: p[ater] uernaculu ſinguæ uniui c[ui]uſq[ui] idioma:
nò poſſe ita apud alios ſonare: ut apud ſuos dicta ſut. & multo melius eſſe nò iterpretata ponere: q[ui] uim e[que]
iterpretatione tenuare. Igiſ alleluia exprimitur Laudate dominum. la quippe apud hebræos unu de decem
dei nominibus eſt: & in illo p[al]ſmo ubi legimus laudate dominum quonia bonus è p[al]ſmus: apud hebræos
legit. Alleluia σικροβ[é]αλλ[é]ν. Amen. uero Aq[ula] π[ε]πιο Τ[he] λ[ou]νο[os] exprimit: quod nos ſideliter poſſumus
dicere: ductuſ ad uerb[us] ex nomine ſidei. Amen.lxx. γ[ev]oi T[he] oſſeſt ſiat. Vnde & i fine libro[que] (in quinque) ſiqui
dem volumina p[al]ſterium apud hebræos diuſuſ eſt) fiat fiat tráſtulerút q[ui]d in hebræo legitur. Amen. Amen.
quo ſcilicet ex uere dicta: quæ funt ſupra: c[of]ſirmenſ. Vnde & paulus afterit nò poſſe aliq[ue] respòdere Amè:
ideſt c[of]ſirmare: q[ui] p[er] dicta ſunt: niſi itellexerit p[er]dicationè. Marantha magis ſyrú eſt: q[ui] hebræu. T[he]aſt ex confi
n[io] utrarúq[ui] lingua[que] aliq[ue] & hebræu ſonet: & interpretaſ. Dominus noſter uenit: ut ſit ſenſus. Siquis non
amat dominum i[ef]um: anathema ſit: & illo c[of]pleto deinceps inſerat. Dominus noſter uenit: q[ui] ſup[er]fluum ſit
aduerſ u[em] odidis pertinacibus uelle c[ò]tendere: qu[é] uenſis iam c[of]ſet. Vellem tibi aliquid & de diap[ſ]almate
ſcribere: q[ui] apud hebræos ſcribſi. Sela. & de Ephod: & de eo q[ui] c[ui]uſdá p[al]ſmi titulo habeſ. Promelech:
& c[er]teris iſtufmodi: niſi & modu[ſ] epiſtolici characteris excederè: & ubi auidentaté magis dilatac[é]s deberét face
re q[ui]tiones. T[rit]u[que] quippe eſt. p[uer]biu[que] Vltroneas putere merces. Vnde & nos de iduſtria dicèda reticemus:
ur auidius uelis audire: quæ tacita ſunt.

Ei uſdem ad eandem quid fignificet Diap[ſ]alma latine quod in fine p[al]ſmorum ſcribitur: docens ſe[con]m
Origenem p[oni]o p[ro] ſemper uel ſemp[ite]rno. Et de tribus libris quorum alterum apud hebræos i fine libro
rum ſubneſtitur.

Q[ui] Væ acceperis reddenda ſunt c[ui] ſc[on]ore, ſo[fort]iſq[ui] dilatio uſura[rum] parturit. De diap[ſ]almate n[am] ſem
teni[ta] flagitaras, epiſtolas, breuitat[é] cauſati ſumus: & rem libri nò poſſe explicari litteris p[er]texui-
mus. V[eg]a quid p[er]deſt α[te]νο[τ]ομο[κ]ειv ad epulas c[ò]citare: c[ui] meo maior tibi cupiditas ſilentio
c[ò]citeſt: l[ta]que ne te diutius trahat: habeto pauca pro pluribus. Q[uid]a diap[ſ]alma c[ò]mutation[é] me
ti dixerunt eſſe, aliu[que] paſuat[é] fanct[é] i: nonnulli alterius ſenſus exordiu[que]. Sunt qui rhithmi diſt[io]nti-
n[é]: quia p[al]ſmi tunc t[é]poris iu[n]eta uoce ad organu[rum] canebantur: cuiuſda muſica[]e uarietatis exiſtiment ſiſe
[ti]num: nobis nihil h[oc] uideſt: c[ui] Aq[ula] qui uerb[us] hebræo[que] diligentiffimus explicator eſt. Sela. hoc eſt Diap-
[ſ]alma. quod ex Samech l[am]e He ſcribſi: ſemp[er] tranſtulerit: & iueniamus in p[al]ſmo[que] qu[que] fine Diap-
[ſ]alma poſtum: ut eſt illud in tertio, D[é]tes peccator[é] contruiſt. Domini eſt ſalus: & ſuper pop[ul]um tuu[rum] be-
n[ed]ictio tua. Sela: iſſeſt Semper. Et in uice[ſ]imotertio. Quis eſt iſſe rex gloriæ: dominus uirtutum ipſe è rex
gloriæ Semper: & contra in p[al]ſmi multorum uerſu[rum] pé[t]us nò iu[n]eniatur in. xxx. uidelicet ſexto: & lxxvii.
& i centefimo. xviii. rurſus nonu p[al]ſmus diſtinguaf c[antic]um Diap[ſ]almatis: cum uti[que] ſicut q[ub]uſdam ui-
detur. Diap[ſ]alma iudicium ſilentii eſſe non poſſit. Ex qu[em] aiauertiimus hoc uerb[us] ſuperiora pariter inferi-
oraq[que] c[ò]neſtere: aut certe docere ſemp[ite]rina eſſe: quæ dicta ſut: ut eſt illud i tertio, multi dicut[em] animæ mea[
non eſt ſalus illi i deo ſuo Semper. & rurſu[rum]. Voce mea ad dominum clamaui: & exaudiuſt me de monte ſa[ct]o-
fuo Semper. & in quarto. Vt quid diligitis uanitatem & quaeritis mendacium Semper. Et alibi: Quæ d[ic]itis in
cordibus uſetris: & in cubilibus uſetris c[ò]pungimini Semper. & i abacuch Deus ab auſtro ueniet: & fanct[us]
de monte Pharan Semper. & infra Iuramenta tribubus quæ locutus es Semper. ſcire aut[é] debemus: apud he-
bræos in fine librorút unu[em] e tribus ſolere ſubneſt: ut aut Amen ſcribat aut Sela aut Salom[en]: quod exprimut
Pacem. Vnde & felamon pacificus c[it]icitur. Igiſ ut ſolemus nos c[of]pletis opuſculis: ad diſt[io]n[é]tionem rei alte
rius ſubſquentis medium interponere explicit: aut ſo[el]iciter: aut aliquid iſtufmodi: ita & hebræu: ut q[ui] e[cri]
pta ſunt roborenſ: ſacere ſolent: ut dicant Amen aut in ſemp[ite]rnum & ſcribenda c[om]emorant ut ponant
Sela: aut tranſacta[que] ſo[el]iciter p[er]t[an]tur: pacem in ultimo ſubnotantes. H[æ]c nos de intimo hebræorú[rum] fonte
librauimus: n[ò] opinioni ſuiu[los] perſquentes. neq[que] errorú[rum] q[ub]us totus mundus repletus è: uarietate perterri
tiſed cupientes & ſcire: & docere qu[ae] uera ſunt. Quod ſi tibi non uidetur: quid Origenes de Diap[ſ]almate
ſenſerit: uerbum interpretatur ad uerbum: ut quia nouitía muſta conténſis: ſaltem ueteris uini auſtoritate
ducatis. Sæpe qu[æ]rens cauſas: cur in quibuſdam p[al]ſmus i[ter]ponaſt Diap[ſ]alma. obſeruaui diligétiffime i, he
bræo: & c[ui] græco c[ò]tuli, iu[n]eniq[que] qa[ui] lingua hebræa Sela: græca uero habet Semper: aut quid iſtufmodi:
ibi.lxx. & Theodotion & Symmachus tráſtulerunt diap[ſ]alma. Necq[ui] uero nocet exemplis aſſirmare: q[ui] d[ici]
mus. In ſeptuag[é]limo quarto p[al]ſmo, cuius principium eſt. C[of]ſitebimur tibi deus confitebimur: & inuoca-
bimus nomen tuum, poſt illud: ego c[of]firmaui colu[n]nas eius: apud ſeptuaginta & theodotionem: & ſymma-
chum: eſt Diap[ſ]alma. pro quo apud Aquilam ponderaui colu[n]nas eius Semper. In ſexta uero ſirmaui colu[n]nas
eius iugiter. Porro in hebræo habet poſt Ammuda: q[ui] eſt columnas eius. Sela. Et rurſum in. lxxxv. cuius pri
cipium eſt: notus in iudæa deus inuenimus apud. lxx. & Theodotionem poſt ſcutum & frammeam: & bel-
lum. Diap[ſ]alma. apud ſymmachum: poſt clypeum & gladium & bellum ſimiliter Diap[ſ]alma. Pro quo aqui-
lam poſt clypeum & gladium & bellum Semper. apud quintam editionem: poſt ſcutum: & rompheam: &
bellum Semper. In ſexta uero poſt ſcutum: & gladium & bellum in finem. Eratq[ui] rurſum in hebraico Oma-
lama quod eſt & bellum Sela. Et i eodem p[al]ſmo poſt illum locum ut ſaluos faciat mites terræ. Diap[ſ]alma:
apud ſymmachu[rum] ſimiliter Diap[ſ]alma. & apud aquilam Semper, necn[ò] & apud q[ui]nta[rum] in ſexta uero in finem.

219

Alleluiána

Amen.

Marantha.

Diap[ſ]alma.

Et in hebraico erat poſt Aniāres; quod ē mites terræ, Selaq. atq. ita cā talē uniuſcuiuſq. editiōis opinionē repperiſſemus; hæc annotauiimus; utrāt auiuiſdā muſicæ cātilenæ: aut rithmi ſimutationē: qui interpta ti ſut. Diapſalma ſenſerint: aliud ue itellexerint: tuo iudicio dereinquō. Hucuſq. orígenes: cuius nos malut mus in hac diſputatione dūtaxat iperitia ſequi. q. ſultā habere ſcientiam neſcientiū.

Beati Hieronymi p[ro]ſteryi ad Dardanú de diuerſis generibus muſicorú. ſ. Organo: Tuba: Fiftula: Cithara: Sambucca: Buccina: P[al]ſterio: Tympano: & Choro: quæ in ſcripturis memoran[ct]oſtendens qualis eorum forma fuerit apud hebræos: & quid myſtice ſpiritaliterq. ſignificét.

Ogor a teut tibi Dardane de aliquibus generibus muſicoq. ſicut res docet: uel uſione uel audi tu: breui ſermone reſpōdeā. Alia enim ad lucidú p[er]ſerre nō poſſum: qa unaquq. res ſcdm inge niú eius eſt: quæ át poſſunt enarrari libêter explicabun[ct]p. Primú oium ad organoq. eo q. maiu eſſe his i ſonitu & fortitudie nimia cōputan[ct] clamores ueniá. De duabus elephatoq. p[ell]ibus c[aus] ſo c[ō]iungitur: & p[er] duodeci fabrorú ſuſſatoria c[ō]penſa[ct]: p[er] quindeci c[ic]utas ſreas in ſonitu nimú: quos i modú tonitruí cōcitat: ita ut p[er] mille paſſuú ſpatia fine dubio ſenſibiliter utiq. amplius audiaq. Sic apud he bræos de organi[quæ ab hieruſal[u]q. ad moté oliueti & amplius ſonan[ct]: audiun[ct]: c[ō]proban[ct] duo gene ra organi a p[la]eſiſq. eſſe dicun[ct]. Primú eſt q[u]d p[er]diximus: & aliud q[u]d e pegrinatione iſraelitici populi apud babylonios iſcrib[ic]i ſup flumina babylonis &c. Hoc totu[que] figuraliter ac ſpiritualiter ſigniſicat euageliu chiti. Quod & illud duabus p[ell]ibus: iſdeft duaq. legu á alperitate c[ō]iungi[ct]: p[er] quindeci m[u]ſſatoria fabroq. i[ng] patriarchas ac p[he]p[eta]ſas: p[er] duodecim c[ic]utas ſreas: iſdeſt per apoſto[lo]s ſonum nimú emittit ſicut ſcripti eſt. In omne terram exiuit ſonus eoq.: & reliq. quod eſt in modú tonitruí iſdeſt uox euangelii i toto orbe tetarum: ſicut ſcriptum eſt. Vox tonitruí tui deus i rota p[er] mille paſſuú: iſdeſt p[er] p[er]ſectú numerú decé uerbōn legis iſplec[ti]: ſonus eius in ſalicibus: iſdeſt per labeor euiuſcuiuſq. doctoris labiorú euageliu p[er]dicit. Tuba itaq. de qua in danieſe ſcriptú eſt. Cú audieritis uocé tubæ: iſtulæ: c[ith]aræ & reliqua diuerſis ſ figuris ac for[mi]s efficiuntur. Aliter enim eſt tuba c[ō]gregationis populi: aliter c[ō]ductiōis: aliter uiCTORiæ: aliter perſequum di inimicos: aliter concuffionis ciuitatum & reliqua. Tuba autem conſuetudinis apud rerum peritiſſimo hoc modo intelligitur tribus iſtulis ſareis in capite anguſto: in ſpiratur in capite per q[ui]tor uociduſtus areos qui per æreum fundamentum quaternas uoces produc[ut]mugitú nimium uehemétiſtillimúq. p[er]ſt. la euangelium terna c[ō]ſſione trium perſonarum ſan[ct]æ trinitatis habebat in capite anguſto i natuariat[is] diuinitate iſpira[ſt]. & p[er] quatuor uociduſtus quatuor euangeliſtas: p[er] æreú fundamentum ſtabilitate ſideſt operum in toto orbe uoce nimia clamores quos i modú tubæ c[ō]gregationis fortiter emittit. Fiftula p[ra]trea artis eſſe myſticæ ſicut ſi fundes earú rerum aſſirant: p[er]reperitur ita b[ō]bulum æreum ductile quadrati latillimúq. quali[ſ] i modum coronæ c[u] ſiſolo[co]æreo: ferreocq. c[ō]mixto: atq. in medio c[ō]cuffio q[u]d i'nigl[o]to ſpatio[ſo]q. formatú ſuperiore capite c[ō]tringi[ct]: alerú altero capite demiſſo: ſed terram non tangi a p[la]riq. putatur: & p[er] ſingula latera duodecim b[ō]bula ſrea[ca] duodecim ſiſtulis in medio poſitis in cathena ſi[xi]s dependent: ita tria b[ō]bula: uno in latere per circuitú uti[ſ]q. figuntur: & concitato primo b[ō]bulo & conci[tatis] duodecim b[ō]bulorum ſiſtulis in medio poſitis clamoré magnú fragor[ec]q. nimú ſupra modum ſimul proferunt. B[ō]bulum itaq. cum ſiſtulis: iſdeſt doctor in medio eccleſiæ eſt cum ſpiritu ſancto qui loquitur eo: conſtringi[ct] in ligno alto: iſdeſt in chriſto: qui a ſapientibus ligno uitæ c[ō]paratur: in cathena iſdeſt in ſide & non tangit terram: iſdeſt opera carnalia: duodecim. B[ō]bula: iſdeſt duodecim apoſtoli cum ſiſtulis: iſdeſt diuinis eloquiis. Cithara de qua in quadrageſimo ſecundo p[al]ſmo ſcriptú eſt. Conſitebor tibi in cithara deus deus meus propriæ ſonſuetudinis eſt apud hebræos: quæ c[u] cordis uigintiquatuor: quæ i modú deltæ lit teræ ſicut peritiſſimi tradunt: uti[ſ]q. c[ō]poni[ct]: & p[er] digitos p[ind]ati uarii uocibus tinnuliſq. ichibus in diuerſis modis concita[ſt]. Cithara autem de qua ſermo eſt eccleſia ſpiritaliter quæ cum quatuor & uiginti ſeniori dogmatibus trinam forma[ba]bés: quali[ſ] i modú deltæ litteræ p[er] ſidem ſanctæ trinitatis manifeſtillime ſi ne dubio ſignificat: & p[er] manus uiri petri apoſtoli: qui prædicatori illius eſt: in diuerſos modulos ueteris & noui teſtamenti, aliter in littera: aliter in ſen[lu] figuraliter c[ō]cutitur. Sambuca itaq. quæ apud peritiſmos he bræorum ignota res eſt: antiquis téporibus apud chaldaos ſuiffle reperi[ſ] ſicut ſcriptum eſt. Cum audieritis uocem tubæ: Fiftulæ: Cithara: Sábucæ: & reliq. B[ucca]uocatur. Tuba apud hebræos: iſdeinde per diminutio nem buccina dicitur. Sambuca auté Sol apud hebræos interpretatur: ſicut ſcriptum eſt. Sáp[ſon] fol eoq. Propterea autem apud eos. Sambuca inſcribitur: quia multi corticem arboris eſſe pu[ta]t: & p[er] ſoliditatem mel lis uenei ac mutabilitatem quali[ſ] in modum tubæ de ramo arboris moueri p[ote]ſt: ideo Sambuca dicitur: qa æſtatis tempore fieri p[ote]ſt: & uſq. ad frigoris tempus durare p[ote]ſt. A[re]ſcit enim ſcdm c[ō]munem c[ō]nſetu dinem. Typus eorum q[u] dominú fuis in bonis laudat in tempore frigoris eodem in tempore tribulatiōs uel perſecutionis laudare cum non poſſunt propter iſidelitatem uitæ & abuſd[ati]am diuitiarú ſuarú. P[al]ſterium quoq. hebraice Nablon. Græce autem P[al]ſterium. Latine autem Laudatorium dicitur. De quo in quinqua geſimo quarto p[al]ſmo dicitur. Exurge p[al]ſterium cum cithara. Eſt autem cum chordis decem: ſicut ſcriptum eſt. In p[al]ſterio decem chordarum p[al]ſallam tibi. Forma quadrata. P[al]ſterium itaq. cum decem chordis iſdeſt cum decem uerbis legis contritis contra omnem hæreſim: quadrata per quatuor euangelia intelligi. Tympanum paucis uerbis explicari p[ote]ſt: quæ minima res eſt eo q[u] in manu mulieris portari p[ote]ſit. ſicut ſcriptum eſt in Exodo. Súp[ſ]it autem maria prophetes for[or] aaron tympanum in manu fuai: & é minima fa piétia legis ueteris i manu iudæoq. Synagogæ antiquis téporibus fuit. Chorus quoq. ſimplex p[ell]is c[ui] dua bus c[ic]utis æreis: & p[er] primá iſpira[ſt]. p[er] ſecu[da] uocé emittit. Typus populi prioris q[u] anguſta i[t]elligitiam legis accepat: & p[er] anguſta uolūtaté p[er]diciōis oia iſſirmiter p[er]dicauit. Si át terrena ſapieter ac dilig[er]ter p[er]ſpiciam:

Ogogum

Tuba.

Fiftula.

Cithara.

Sambuca.

P[al]ſterium
Nablon
Laudatorum.

Tympanum.
Chorú.

a fortiter ac myſtice ſtelligenda ſunt.

C Beati Hieronymi p[ro]ſbyteri ad Marcella epiſto/a. In qua uitioſa expositione Rheticii Gallici in cantica cætigo, rephendit eo maxime q[ui] Tharſis urbe pro Tharſo; Ophaz pro petro fit iterptatus: docens iuxta hebratricam ueritatem pro Tharſis lapide pro Ophaz ſpecies auri ſignificari.

N N. Vper cù rheticii auguſtudunéſis epi: qui quondà a còſtantinopolitano imperatore ſub filiueſtro epe o cauſam montenſium miſſus eſt tomà: còmentarios in canticoge: cantici p[ro]ſiſièm: quod hebraei uocat Siraſirin: uehemèter miratus ſù uiſe eloquenté: præater ineptias ſenſuú cætorerum Tharſis urbe p[ro]uſaſſe Tharſu: in qua paulus apoſtolus natus ſit: & aug: Ophaz Petrú ſignificare qa Cephas in evangeli o idè petrus ſit appellatus. Habuerat utiſq[ui] & in Ezechiele idipſu uerbú: ubi de quatuor aliaſibus ſcribíte. Et ſpecies rotaq[ui] ſic ſut (ſpecies Tharſis. Et i daniele de domino. Et corpus eiuſde ut Tharſis quod aquila Chryſolitum, ſymmachus Hyacinthú iterpretant. Et i p[ro]ſalmo in p[ro]ſu uiolento conteres naues Tharſis. Et inter lapides q[ui] in ornatu facerdotis tribuú noibus ſculpti ſut: eiuſdem lapidis nomè iſeritur & ois ſere ſcriptura hoc uocabulo referta é. De Ophaz uero q[ui] d[ic]a cù ſupradictus daniel p[ro]pheta in tertio anno cyri regis p[ro]ſaq[ui] poſt tres hebdomadas ieiunii atq[ui] tristitíæ dicat: extuli oculos meos: & uidi: & ecce uir unus uſeſitus Baldin: & renes eius cínti auro Ophaz: Plura quippe ap[ro] hebraeos auri ſut genera: unde ob dilinſtionem nunc Ophaz poſitú eſt, ne q[ui] zaab putaret: q[ui]d[in] genefi nafci cù lapide carbúculo p[ro]dicatur quæris ſi Tharſis lapis Chryſolitus ſit aut Hyacinthus ut diuerſi iterpretes uolút: ad cuius coloris ſimilitudinem dei ſpecies ſcribatur: quare ionas p[ro]pheta Tharſis ire uelle dicaq[ui]: & falomon & ioſaphat in regnorú libris naues habuerint quæ de Tharſis ſolitæ ſut exercere còmercia. Ad q[ui] d[ic]a ſacilis é reſp[ò]ſio. Omonymú eſſe uocabuli: q[ui] & indiæ regio ita appellauit & ita etiá iſp[u]u mare: qa cæruleu ſit & ſæpe ſolis radiis p[ro]cúſum colloré ſupradictoge: lapidú trahat: & a colore nomè acceperit, licet ioſephus. Tau littera ob mutata græcos puget Tharſú appellare pro Tharſis. Innumérabilia ſut q[ui] in illius mihi c[om]étariis fordere uia ſut. Et quidè ſermo c[ò]pōſitus: & Gallicano coturno flués. Sed q[ui]d[ad] iterpreté. Cuius p[re]ſſeio eſt: nò q[ui] o[pi]ſe diſertus appareat, ſed q[ui] e[ui] qui leſturus eſt, ſic faciat itelligere. qu[o]u o[pi]ſe intellexit qui ſcripſit: Rogo: non habuerat de c[ì] Origenis uolumina: Non interpretes cæteros: Nò certe aliquos neceſtarios hebraeog[ui]t. Ut aut interroga-etaut legeret: q[ui] ſibi uellent: q[ui] ignorabat. Sed tam male uidec æſtimasse de cæteris: ut nemo poſſit de eius erroribus iudicare. Eruſtra ergo a me eiuſde uiri c[om]étarios poſtulas: c[ui] mihi in illis multo diſpliceant plurarg[ui] placeant. Quod ſi oppuſueris cur cæteris dederi: audies n[ò] o[si]e eiuſde uefci debere cibis. Ieſus in deferto plures hordeaceis panibus p[ra]ſcit: frum[è]taceis pauciores Corinthii in q[ubus] audiebaſc fornicatio: qualis nec inter gentes: lac[è]te p[ra]ſcunc[è]t: qui necd[ui] poterant ſolidú cibú capere. Epeſhii aŭt in q[ubus] nullú crimé arguitur ab ip[ro] domino cæruleu ſc[ri]ſi: ueſcramétú q[ui]d[à] a ſaculis abſcòditú fuerat agnoſcút. Necq[ui] uero eog[ui] qua me exemplaria acceperut uel auſcoritare uel ætate ducaris, c[ui] & daniel p[ru]e ſenes iudicet: & amos paſtor caprae, in facerdotiú princeps inueniaq[ui].

C Incipit g[untus] traſtatus ſecuſd[æ] partis principalís. Vbi de ſcriptoribus græcis atq[ui] latinis diuerſis iterpre abus ac optimo m[ì]iterpretádi ac ſcribédi genere traſtat, Argumentú i librú uiroq[ui] illuſtri: ex epiſtola beati Hieronymi ad D[ef]ideriú excerptú.

S S. Cripſi librú de uiris illuſtribus ab apoſtolis uſq[ui] ad noſtra ætate: m[ì]itatus Tráq[ú]llú græcúq[ui] Apolloniú. Et poſt catalogú plurimorú me quoc[ui] in calcè uoluminis: q[ui] abortiuú & minimú oium xp[iano]q[ui] poſui ubi mihi necſſe ſuit: uſq[ui] ad quartúdecimú annu[us] Theodòſi principis q[ui] ſcripſeri breuiter annotare.

H H. Ortaris Dexter ut tráq[ú]llú ſeq[ui]ns eccleſiáſticos ſcriptores i ordíe digera: & q[ui] ille i en[umer]ádis g[é]tiliú littera[]e uiris ſecit illuſtribus: ego i n[í]ſis faciam ideſt ut a paſſione xp[iu] uſq[ui] ad, xiiiíi. Theodòſi iperatoris annu[us] o[si]q[ui] de ſcripturis ſanctis memoriæ aliq[ui] p[ra]dérút tibí breuiter exponá. Fe-cerút q[é]d[ie] hoc idè apud græcos Hermippus: Peripateticus: Antigonus: Caryſtius: Satyrus doctus uir: & longe o[mi]n doctiffimus Artítoxenns muſicus. Apud latinos aŭt Varro. S[atra] nepos. Iginus: & ad cu-ius nos exemplú uiri puoacſi. Tranquillus: ſed non mea & illoq[ui] ſimilis é c[ò]dítio. IIII en[umer]ádis h[ist]orías annaleſq[ui] replicantes potuerút: q[ui] de ingenti prato n[ò] paruam opuſculi ſui coroná texere. Ego q[ui] actuus ſuiq[ui] nullú præium ſequens p[er]ſimú ut d[ic]iſt magiſtru memetipſú h[é]o: q[ui]q[ui] & Eusebius p[á]phili i decem eccleſiáſtice h[ist]oríæ libris maximo nobis adiumento fuerit: & ſingulq[ui] de q[ubus] ſcripturi ſumus: uolumi na ætates auſtorú ſuorú ſæpe testent[è]. Itaq[ui] dominum leſu p[cor] ut q[ui] Cicero tuus: q[ui] i r[o]anæ arce f[let]it elo q[ui]tæ non eſt facere dedignatus in Bruto oratoq[ui] latinæ linguæ texens catalogú: id ego in eccleſiæ ſcripto-nibus enumerandis digne cohortatione tua ip[leam]. S[iqui] tamen de his qui uſq[ui] h[odie] ſcriptitant a me i hoc uolumine p[er]termiſſi ſunt: ſibi magis q[ui] mihi iputare debebunt. Necq[ui] en[í] c[æ]lantes ſcripta ſua de his quæ non legi noſſe potui. Et quod aliis forſitan ſit notum mihi hoc terra[]e angulo fuerit ignotu: certe c[ui] ſcriptis ſu-is cluauerint n[ò] magnopere noſtrí ſilentii diſpendio ſulpirabnnt. Diſcant ergo C[elfus] Porphyrius Iulianus rabidi aduerus xp[im] canes: diſcát eog[ui] ſectatores: q[ui] putát eccleſiá nullos philoſophos & eloq[ntes]: nullos ha buiſſe doctores: q[ui]t[ia] & q[ui]es uiri eá ſuſdauerint: extruxerint: & ornauerint: & definát ſid[é] n[am] ruſticæ tantú ſimplicitatis arguere: ſuaq[ui] potius im[per]itiam agnoſcant.

S S. Q[ui] Explicit prologus Incipiunt capitula.
Imon petrus, Iacobus frater domini, Matthæus qui & leui dictus eſt. Iudas frater iacobi. Paulus q[ui] & ante faulus, Barnabas q[ui] & ioſeph, Lucas euangelíſta. Marcus euangelíſta. Ioannes apoſtolus & euagélíſta. Ermes q[ui] & p[al]ſor, Philo iudæus. Lucius anneus ſeneca, Ioſephus mathatiæ filius.

Iuſtinus tyberienſis, Clæmens epifcopus, Ignatius eſus, Policarpus eſus, Papias eſus, Quadratus eſus Arti-
ſtides philofophus, Agrippa caſtoris, Hegeſſpus hiftoricus, Iuſtius eſus, Melito epifcopus, Theophilus epi-
ſcopus, Apollinaris eſus, Dionyſius eſus, Cynicus eſus, Tatianus eſus, Philippus eſus, Muſanus, Modestus
Bardeſanes eſus hæreticus, Viſtor eſus, Hirenus eſus, Pantenò philofophus, Rhodon tatiani diſcipulus. Clau-
mens pſbyter, Milciades, Apollonius, Serapio, Apollonius alter ſenator, Theophilus alter eſus, Bachillus eſus
Pollicrates eſus, Heraclytus eſus, Maximus, Candidus, Appion, Sextus, Arabianus, Iudas, Tertullianus præby-
ter, Origenes pſbyter qui Adamantius, Ammonius, Ambroſius diaconus, Tripho origenes diſcipulus. Mi-
nutius ſcelix, Gaius, Beriſsus eſus, Hippolytus epifcopus, Alexander epifcopus, lulius africanus, Geminus p-
ſbyter, Theodorus eſus & gregorius, Cornelius epifcopus, Cyprianus, Pōtianus diaconus, Dionyſus eſus. No
uatianus hæreticus, Martion pſbyter, Archelaus eſus, Anatholius eſus, Viſtorinus pſbyter. Curius p[]ſbyter
Lutianus eſus, P[]aphilus præbyter, Phileas eſus, Arnobius rhetor, Firminus rhetor, Eufebius eſus, Rhetitu-
us epifcopus, Methodius, Iuuencus preſbyter, Euftochius epifcopus, Marcellus eſus, Athanaſius eſus. Anto-
nius monachus, Baſilius epifcopus, Theodorus eſus Eufebius alius eſus, Triphylus eſus, Donatus hærefiarcha
Afterius p[]ſbyter, Lucifer epifcopus, Eufebius alius eſus, Fortunatianus epifcopus, Achatius epifcopus, Sera-
pion epifcopus, Hilarius epifcopus, Viſtorius rhetor, Titus epifcopus, Damaſus epifcopus, Apollinaris eſu-
Gregorius eſus, Martianus eſus, Photinus hærefiarcha, Phenadius eſus, Didymus. Optatus eſus, Attilius
eſus. Cyrillus eſus, Eſutius eſus, Philanius eſus. Eſſrem diaconus, Baſilius alter eſus, Gregorius alter eſus, Lucius
alter eſus, Diodorus eſus, Eunomius hærefiarcha, Lucilianus eſus, Letronius eſus, Tyberianus eſus, Ambroſius
eſus. Euagrius eſus, Ambroſius didymi diſcipulus, Maximus philofophus, Gregorius alius eſus, Ioannes epi-
ſcopus preſbyter, Gelaſius epifcopus, Theotimus epifcopus, Dexter uir confularis, Amphilotius epifcopus,
Sophronius epifcopus, Hieronymus preſbyter.

### Explicunt capitula ſoſciciter.

Liber de uiris illuſtribus editus a beato Hieronymo: cui quæ addidit Gennadius anneſtuntur.

S

Imon petrus filius ioanis; puinciae galilæa: uico bethſaida: frater andreea apoſtolis; p[]ro
ceps apoſtoloru: poſt epatum antiochenſis eccleſiæ: & p[]dicatione diſperſionis eo[]q; de
circuſione crediderat: In p[]oto: Galatia: Cappadocia: Aſiæ: & Bithynia: ſecuło clauſi, an
no ad expugnand[]u ſimon[]e mag[]u romæ pergit. Ibi[]q. xxv. annis cathedra[]i facerat o[]rum
it: uſq[]a ad ultim[]u annum neronis; ideſt. xiii[]. A quo & affixius cruci martyrio coronatus è
capite ad terram uerſo: & in ſublime pedibus eleuatis: aſſerens ſe indign[]ut; ut ſic cruſi
gereſt ut dominus fuus. Scripſit duas epiftolas q[]uæ canonicæ nomiantur: quarum ſecuſa
de p[]læriſq[]a eius eſſe negatur: propter ſtili cum priore diſſonantiam, Sed & euangelium iuxta marcum qui audi
tor eius & interprex fuit huius dicitur. Libri autem eius e qui quibus unus a[]ctorum eius ſcribitur, Alius eu-
gelii, Tertius p[]dicationis, Quartus Apocalypſis, Quintus iudicii: inter Apocryphas ſcripturas reputant. Se-
pultus romæ in uaticano iuxta uiæ triu[]phalem totius urbis uenatione celebratur.

Acobus qui appellatur frater domini: cognomento iuſtus; ut nonnulli exiſtimant ioſeph: alia
uxore; ut auté mihi uidetur Mariæ fororis matris domini: cuius ioannes in libro ſuo meminſit
lius poſt paſſionem domini: & reſurrectio: iſtati ab apoſtolis hierofolymor[]u eſus ordiatus. Vna
tant[]u ſcripſit epiftol[]a: q[]uæ de ſept[]e canonici: é: quæ & ip[]la ab alio quod[]a ſub nomine eius edita al-
feritur. Licet paulatin[]um t[]p[]cedente: obtinuerit a[]ctoritate: Hegeſſpus uincinus apoſtolic[]o: téporu[]i qui
to com[]mentari[]o: libro de iacobo narrans ait, Suſept ep[]clet eccleſiam hierofolymæ poſt apoſtolos frater domini
iacobus: cognomento iuſtus. Multi quid[]e iacobi uocaban[]e. Hic de utero matris ſanctus ſuituin[]u & ſicera
non bibi[]t: carne[]l[]le null[]a comedit: n[]unq[]a attonſus eſt: nec unctus unguéto: nec uſus balneo, Huic ſoli licit[]u erat
igredi ſanct[]a ſanct[]or[]u. Siquid[]e uelibus laneis non uteba[]t: ſed lineis, ſoluf[]q; ingrediebatur templum: & ſaxi
genibus pro populo de[]p[]c[b]atur; in tant[]um ut in camel[]o: duritiá tranſiſſe eius genua crederentur. Dicit &
alia mult[]a: q[]uæ enumerare longum eſt. Sed & ioſephus in. xx. libro antiquitatum refert & Clæmens in. vii. Hy
tipotipoſon. i. disputation[]u uel information[]u: mortuo Feſto qui iudæa regebat: miſi[]u a nerone eſſe ſuccell
re: eius albin[]u. Qui c[]u necd[]u ad puinciam perueniſſet. Auanus inquit pontifex adoleſſes. Auanı[]s filius de ge
nere facerat o[]tali: accepa occafione concilium congregau[t], & cōpellens publice iacobum; ut x[]pm dei filium
denegaret: contradicentem lapidari iuſt[]it; qui cum p[]cipitatus de p[]nna tépli c[]ofra[]ctis cruribus adhuc ſemi-
uiuus tendens ad ca[]lum manus diceret. domine ignoſce eis: quod enim faciunt neſciunt, ſullonis ſuſteq[]uo
rudia ueſtimenta extorqueri ſolent; in cerebro percuſſus iſteriit. Tradit item ioſephus tatæ e[]u ſancti[]atibus fu-
ſiſſe: & celebritatis in populo; ut, p[]pter eius nec[]e creditum ſit ſubueram eſſe hierofolymam. Hic eſt de quo
paulus apoſtolus ſcribit ad galathas dicens, Alium auté apoſtolorum uidi neminem n[]ifi iacobum ſiſtem
domini. Et apoſtolorum ſuper hoc crebrius acta teſtantur. Euangelium quoq[]a quod appella[]: ſeam hebra
os: & a me n[]uper in græcum latinum, ſermonem tranſlatum eſt: quo & Origenes ſæpe utiſt: poſt reſurrectu
onem ſaluatoris refert. Dominus autem cum dediſſet ſindonem ſeruo facerat o[]tis; uit ad iacobum: & appa-
ruit ei. Iurauerat enim iacobus ſe non comeſturum panem ab illa hora: qua biberat calicem dominideo[n]
uideret dominum ſurgentem a mortuis. Rurufuq[]a poſt paulul[]u: Aſtere ait dominus mé[]fam & panem ſa-
timq[]a additur. Tulit panem: & benedixit ac fregit; & dedit iacobo iuſto: & dixit ei. Frater mi com[]ede panem
tuum quia reſurrexit filius hominis a dormientibus. xxx, itaq[]uæ annis hierofolymis rexit eccleſiameſt: uſq[]a

["ad septimum neronis annum, & iuxta templum: ubi & præcipitatus fuerat sepultus est. Titulum uſc; ad ob\nfidionem Titii & ultimâ Hadrianî notissimú habuit. Quidam e noſtris in monte oliueti eum putauerunt con\nditum, ſed ſalſa eorum opinio eſt.", "221", "M\nn\n127\n\nAtthæus qui & leui ex publicano apoſtolus primus i iudæa ppter eos: qui ex circúcifione credi-\nderant: euangeliú chríſi hebræis litteris ueribſ; cōpoſuit. Quod gs poſtea in græcú, tráſtulerit\nnon fatis certu é, Porro ipſú hebraicum habetur uſc; hodie i cæsarienſi bibliotheca: quam pam-\nphilus martyr ſtudioſiſme cōſecit. mihi quoq a nazareis: qui in berſabeæ beroza urbe ſyriæ ;\nhoc uolumine utuntur defcribendi facultas ſuit. In quo animaduertendú g ubicunq euangeliſt: ſiue ex p-\nſona ſua: ſiue ex perſona domini ſaluatoris ueteribus ſcripturis & teſtimoniis utitur: non ſequatur. Ixx. tranſ\nlatorum auſtoritatem: ſed hebraicam, e quibus illa duo ſunt. Ex ægypto uocauí filium meum. Et quoniam\nnazareus uocabitur.", "Vdas frater iacobi paruá quidé quæ de ſeptem canonicis eſt epiftolam reliquit. Et quia de libro\nEnoch: q apocriphus é in ea affumit teſtimoniú: a plæriſq reicié: tamen auſtoritatem uetuſtate\niam & uſu meruit: & inter ſanctas ſcripturas cōputatur.", "Aulus apoſtolus: qui ante faſulus: extra numeru duodecim apoſtolorú de tribu beniamin & oppi\ndo iudææ gíſcalis ſuit: quo a romanis capto: cú parentibus ſuis tharſú cilicé cōmigrauit: a qbus\nob ſtudia legis miſſus hieroſolymam: a Gamaliele uiro doctiſſimo: cuius lucas meinit: eruditus\né. Cú aút iſteruiffet neci, pthomartyris iſtephanii: & acceptis a pōtifice tépli epiftolis: ad perſequé\ndos eos: q xpo crediderant: damaſcú pergeret: reuelatióe cōpulſus ad fidem: quæ in aſtibus apoſtolos: ſcri-\nbif: in uas electionis de perſecutore tráſlatus eſt. Cúq primú ad pédicationé eius Sergius Paulus: p[c]c[]ful cy-\npri credidifſtab eo q eú chríſti fidei ſubegerat: ſonititus eſt nomen: & iúcto ſibi barnaba multis uribus p-\nagratis: reuertenſq hieroſolymam: a pietro iacoboboq & ioanne gétiú: a poſtolus ordiná. Et qa in aſtibus apo-\nſtolos: reuiffiſme de eius conuerſatione ſcriptum eſt: hoc tantú dicá: q poſt paſſioné domini, xxv. anno: iſeſt\nſecundo neronis: eodem tpe quo ſeſtus pcurator iudææ ſucceſſit ſœlici: romá uincúts mittí: & biennium\nin libera manés cuſtodia aduerſus iudæos de aduentu chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda\nad timothеúo eſt quo & paſſus eſt: de auciſuls diſtat epiftolá. In prima mea fatiſſactióe nemo mihi affuit\nfed oés me dereliquerunt. Nò eis iputetur. Dominus auté mihi affuit: & confortauit me: ut per me p[]dicatio\ncóplefte: & audirent oés gentes: & liberatus ſum de ore leonis, manifeſtiffime leoné, ppter crudelitaté nero-\nnem ſignificans: ut in ſequentibus: ſub ſiudium chríſti quotidie diſputauit. Sciendú auté in prima fa-\ntiſſatione necdú neronis iperio roborato: nec i tanta erúpete ſcelera quanta de eo narrant híſtoriæ: Paulú\na Nerone dimiſſú: ut euangelium: chríſti in occidentis quoq partibus p[]dicaret. ſicut ipſe ſcribit in ſecunda

constantinopolis. Ad quam urbem, xx. constantii anno offa eius cum reliquiis andreeæ apoſtoli, tranſtata ſut de Achia,

M

Arcus diſcipulus & interpres petri: iuxta ♃ petrū referentem audierat rogatus romæ a fratribus breue ſcripſit euangeliū. Quod cù petrus auſſiſet; & pbauit; & eccleſia legèdi ſua auſtoritate edid: ſicut clæmens in ſexto υποτυποσεων. ideſt informationum libro ſcribit. Et papias hiero: politanus eſ meminit huius marci & petrus in epiſtola primo ſub nomine babylonis ſigurali: ter romam ſignificans: Salutat uos eccleſia quæ eſ in babyſœ collecta, & marcus filius meus. Aſſipto ui: q, euangelio; qd ipſe confecerat: prexit ægyptu; & primu alexandriæ chriftu annuncians còſtituit eccleſiam tantæ doctrinæ & uitæ continentia: ut oes ſeſatores chrifti ad exemplum ſui cogeret. Deniq: philo diſer: tiffimus iudæorum uidens alexandriæ primā eccleſiam adhuc iudaizante: quali ſi in laude gentis ſua librum ſuper eorum conuerſatione ſcripſit; & quomō Lucas narrat hierofolymæ credentes omnia habuiffe coiic ille qd alexandriæ ſub Marco fieri doctore cernebat memoriæ tradidit. Mortuus e auté, viii. neronis anno & ſepultus alexandriæ ſuccedente ſibi Aniano.

I

Oannes apoſtolus qué iefus amauit plurimū; filius zebedei: frater Iaciaco apoſtoli, quem herodes poſt paſſioné domini decollauerat: nouiſimus oium ſcripſit euangelium rogatus ab alioſepiſo pis aduerſus Cherintu alioſq. haereticos; & maxime tuc: Ebonitarg. dogma còſurgéſqui aſuerit chriftu ante mariā no ſuiffe, unde & còpulſus e divinā eius natuuitate edicere. Sed & alia caufam huius ſcripturæ feruſ; quod cù legiſſet Matthæi: Marci; & Lucæ uolumina: pbauerit quidé textu hiftoner & uera eos dixiſſe firmauerit: ſed unius tantu anni i quo & paſſus eſ poſt carceré Ioannis hiftoriá teuiffe. Prætermiſſo itaq anno: cuius acſa a tribus exſpita fuerant ſuperioris tpis ante q ioannes claudereſ, i care re gefta narrauit; ſicut maniſeſtu eſſe poterit his; q diligenter quattuor euangelioq uolumina legerit. Que res etiam diaphoniá quæ uidetur ioannis eſſe cù cæteris tollit; & foluit. Scripſit aut & una epiſtoſlacuus exordiu eſ. Quod ſuit ab initio; qd audiimus; & uidimus oculis noſtquis; qd perſpeximus; & manus noſtræ conreſtauerunt de uerbo uitæ, quæ ab uniuersiſ eccleſiaſticis; & eruditis uiris pbaſ. Reliquie auté duorum principium é. Senior elecſæ dominae; & natis eius; & ſequentis, ſenior Caio chariſlimo: qué ego diuui ueritate: ioannis pſi byteri afterunt, cuius & hodie alteru ſepulchru apud epehlu ſoſeditur; & nonnull quan duas memorias euſſé ioannis euāgeliſtæ eſ ſuper qua re cù per ordiné ad papiam auditoré eius uiti ſiuerit: diſſeremus. Quartodecimo iſi anno: ſecuſda poſt neroné pſecutioné monète domitiano i pathmos iuam relegatus ſcripſit apocalyplim; quâ interpant juſtinus martyr & hireneus. Interſeło auté domitiano; & acſis eius ob nimiam crudelitatié a ſenatu receſſi; ſub Nerua prícipe redit epheſum: iſbiq ufq ad traini principé perſeuers: totas aliaſ fùdauit: rexitq. eccleſias; & còſectus lenio, lxviiii. poſt paſſioné domini anno mortuus iuxta eandem urbem ſepultus eſt.

H

Ermas cuius apoſtolus paulus ad romanos ſcribés meminit: ſalutate Phlegontam. Hermá: Patro bá, Hermá; & qui cù eis fratres ſut, afterunt auſtoré eſſe libri: qui appellatur paſtori; & apud quaſdam græciæ eccleſias etiá publice legiſt. Re uera utilis liber: multiq de eo ſcriptog ueteru ultrapauerút teſtimonia. Sed apud latinos pene ignotus eſt.

H

Hilo iudæus natiõe alexandrinus de genere ſacerdotum: íccirco a nobis ínter ſcriptores eccleſiſtos poniſ qa librú de prima Marci euangeliſtæ apud alexandriá ſcribés eccleſiá in noſtrorum laude uerſatus eſt. Nô ſolum eos ibi, ſed in multis quoq. puinciſs eſſe memorans: & habitucla eoq dicés monaſteria, ex quo apparet talé primú xpo credentium fuiffe eccleſiá: quales nunc monachi ée nitunt; & cupiunt: ut nihil cuiuſq. p[er]prium ſit, nullus inter eos diues: nullus pauper, patrimonia egétibibus diuidanſ; oratiõi uaceſ; & p[af]almis. doctrinæ quoq & còtinentiæ quales & lucas refert primú hierolo lymæ fuiffe credentes, Aiunt hunc ſub Caio calígula romæ periclitatu quo legatus gétis fuæ miſſus fuerat, cù fecunda uice ueniffet ad claudiu: in eadé urbe locutum eſſe cù apoſtolo petro: euſiuq. habuiffe amicicias, & ob hanc cauſa etiam eccleſiam marci diſcipuli petri apud alexandriá ſeſectoris ornàſe laudibus. Extant huius præclara: & innumerabilia opera in qnq. libros moyſi. De conſuſione linguarú Liber unus. De natu: ra & inuentione beſtiaq: repentiú: uolatiliu; & p[ic]ſciu Libri tres. De his quæ ſenlu præcamur; & teſlamur. Li ber unus. De eruditiõe Liber unus. De hærede diunarú rerú Liber unus. De diuifione æqualium & còtarioq. Liber unus. de tribus uirtutibus Liber unus. Quare quorúdá in ſcripturis mutata ſunt nomina Liber unus. De p[ae]ctis Libri duo: de uita ſapientis Liber unus: de gigantibus Liber unus. q. ſemnia mittatur a deo Libri, v. Quæſtionú & ſolutionú in exodo, Libri, v. de tabernaculo & catálogo Libri, iiiii. Necnon de uiſtuis & repromiſſionibus ſiue malediſtis. Et de prouidentia, De iudæis De còuerſatione uitæ De Alexandro dicente q propriam rônem multa animalia hæant; & q ofis iniſpiens ſeruus ſit. Et de uita noſtrorú, libru de quo ſupra diximus: ideſt de apoſtolicis uiris quæ & iſcripſit theodoretii ideſt hetero, hoc é de uita còſtetatua. q. uidelicet cæſtia còtéplenſ; & ſemper deu orét; & ſint ab aliis iudicibus iudices. De agricultura duo De ebrietate duo. Sunt & alia eius monumenta iſgenii: quæ in noſtras manus non puenerunt. De hoc ulgo apud græcos dicitur. νοπλατον φιλονίζει Ν ο φιλων ὁλατονίζει, ideſt aut plato philoneu in ſequitur aut platoné philotanta eſt ſimilitudo ſenſuum & eloquii.

L

Vcius Anneus Seneca Cordubenſis Sotionis Stoici diſcipulus; & patruus Lucani poetæ: continé tiffimæ uitæ ſuit: quem non ponereſt in catálogo ſanctorum: niſi me illæ epiſtole prouocarent quæ leguntur a plurimis: pauli ad ſenecam; & ſenecæ ad paulum. In quibus cum eſſet nerôs ma gifter; & illius temporis potentiſtimus: optare ſe dicit eius eé loci apud fuos: cuius ſit paulus apd

Christianos. Hic ante bienniumque petrus & paulus coronaretur martyrio a herce interfecthus eſt.

Oſephus mathatiae filius ex hierofolymis facerodæ: a Vespafiano captus cù tito filio eius reliſtus eſt hierofolymis. Hic romà ueniés ſeptè libros iudaicaë captiutatis iſeratoribus patri filioq: ob tutul qui & bibliothecæ publicæ traditi ſút. Et ob hoc iſgenii gloriæ ſlatuâ quoq: meruit romæ. Scripſit aui: & alios. xxiii: antiquitatum libros. ab exordio mundi uſq: ad. xiii: annû Domitiani cælaris: Et duos archeotecos: ideſt conflictus aduerſu Appioné grámaticuî alexandrinum: q: ſub Caligula le gatus miſſus ex parte gentiliuâ còtra Philoné: Etiá librù uituperationem gentis iudaicaë còtinetem ſcripſe rat. Alius quoq: liber eius q: inſcribitur ωερι αυτοκαρινολογία μου ideſt de potentiá dicendi: inde elegans habetur. in quo & machabæorù ſunt digeſta martya. Hic enim in. xviii: antiquitatuî libro manifeſtis: ſime confitetur. p[ro]ter magnitudine ſignorù x[]p[]m a pharifæis interſectu: & ioannem bapſtát uere propherà ſuſſe: & propter interſectione iacobi apoſtoli diuptá hierofolymam. Scripſit autein de domino i huc domum. Eodem t[em]p[er] ſuit iefus uir ſapiens. ſi tamen uig: eú oportet dicere. Erat enim mirabilium patrator ope rum & doſtoer oq: qui libêter uera ſuſcipiunt: plurimos quoq: tá de iudæis: ß: de gentibus ſui habuit ſeſta tores: & credebatur eé x[]p[]us. Cúq: inuidia noſtroq: principum crucl: eú miſtatus addiſſet: nihiſominus q: eú primum dilexerant: perſeuerauerunt in ſide. Apparuit enim eis tertia die uiuens. Multa & hæc & alia mirabilia: carminibus prophetarum de eo uaticinantibus: & uſq: hodie christianorum gens ad hoc fortita uoca bulum non defect.

Vſtus tyberiensis de prouincia galilææ conatus é & ipſe iudaicarù rege hiftoriam texere: & quod dam còmentariolos de ſcripturis còponere. Sed hunc ioſephus arguit mendacii. Conſtat auté il- lum eo tempore ſcripſſile: quo & ioſephus.

Læmens de quo apoſtolus paulus ad philippenſes ſcribens ait. Cú clæmente: & cæteris coopato ribus meis quoq: noía ſcripta ſunt in libro uitæ. Quartus poſt petrú romæ e[]ps. Siqdè ſecundus Linus ſuſt: & tertius Cletus. Tæt[ui] plæriq: latinóq: ſecundú poſt petrú apoſtolú putat ſuſſe clæ métre: ſcripſit ex p[]ſona roánæ eccleſiæ ad eccleſiá corithiog: ualde utilé epiſtolar: & i nónullis lo c[]is publice legitur: quæ mihi uidetur characteri epiſtolæ: quæ ſub pauli noie ad hebræos ſertur conuenire. Sed & multis de eadem epiſtola ſilu me ſolubilis: ſed iuxta uerboq: quoq: ordinem abutitur. Omnino grandis in utraq: ſimilitudo eſt. Fertur & ſecúda eius nomine epiſtola: quæ ueteribus reprobatur. Et diſpu tatio petri & apponis longo ſermone conſcripta: quam Eufebius in tertio hiftoræ eccleſiáſticæ uolumine coarguit. Obiit tertio traiani anno: & nominis eius memoria uſq: hodie romæ extructæ eccleſia cuſtodit.

Gnatius antiochenæ eccleſiæ tertius: poſt petrú apoſtolú e[]ps. Comouète perſecutioné traiano: damnatus ad beſtias romà uincelú mittic. Cúq: nauigans Smyrná uenifſet: ubi polycarpus audi tor ioannis e[]ps erat ſcripſit uná epiſtolam ad epehíos: Alterá ad magnefianos: Tertiam ad trallé ſes. Quartá ad romanos: & ide regrediens ſcripſit ad philadelphios & ad fmyrneos: Et propriam ad polycarpú: còmendans illi antiochenſem eccleſiáliá qua & de euangelio: q[]d nuper a me tranſlatu: eſt: ſuper p[]ſona x[]pi ponit teſtimonium: dicés. Ego uero & poſt reſurrectioné in carne eú uidi. Et credo q[]a: ſuá do uenit ad petrú, & ad eos qui cum petro eranti: & dixit eis. Ecce palpate me: & uidete quia non ſum daumo niúm incorporated. Et ſtatim tetigerét eú: & crediderét. Dignú auté uideſt qa: tanti uiri ſecimus mentionem & de epiſtola eius qua ad romanos ſcribit: pauca ponere. De Syria uſq: ad romam pugno ad beſtias in mari & in terra: noite dieq: ligatus cù decem leopardis: hoc eſt militibus: qui me cuſtodiunt: q[]bus & cum bene ſecerim: peiores ſunt. Iniquitas autem eorum mea doſtrina eſt: ſed non iccirco iuſtificatus ſum. Vtinam fru ar beſtii: quæ mihi ſunt præparatæ: quas & oro mihí ueloces eſſe ad iteritum: & ad fupplicia: & allíci ad co medendum me: ne ſicut ad aliorum martyrum non audeant corpus attingere q[]p: ſi uenire noluerit: ego uim faciam: ego me urgeam: ut deuorer: Iglnoſcite mihi filioli: quid mihi profit: Ego ſcio. Nunc ícipio x[]pi eſſe di ſcipulus: nihil de his quæ uidentur deliderans ut iefum chriftum inueniam. Ignis: crux: beſtia: c[]ofraſto offi um: membroq: diuſio: & totius corporis còtritio: & tormenta diaboli: in me ueniant: q[]tatum chríſto fruar. Cúq: iá damnatus eſſet ad beſtias & ardore patiendi rúgientes audiret leones ait. Frumentú x[]pi ſum: denti bus beſtia: molar: ut panis múdus inueniar. Paſſus eſt án[]o, xi, traiani. Reliquiæ corporis eius Antiochiæ ia cent extra portam daphniticam in cimiterio.

Olcarpus ioannis apoſtolí diſcipulus: & ab eo ſmyrnæ e[]ps ordinatus totius afiæ princeps ſuit. Quippe qui nónullos apoſtolorum & eorum qui uiderant dominum: magiſtros habuerit: & ui derit. Hic propter quaſdam ſuper die paſchæ quaſtiones: ſub imperatore antonio eccleſiam iur be regente anacleto: romá uenit: ubi plurimos credentium: martionis & ualétini perſuafione de ceptos reſuxit ad fidem. Cúq: ei fortuito obuiam ſuiffet martion: & diceret. cognoſcis nos, reſpondit. Cono gnolco primogenitum diaboli. Poſtea uero regnante. M. Antonio: & L. Aurelio: Commodo quarta poſt ne ſeronem perſecutione ſmyrnæ ſedente proconſule: & uniuereſo populo in amphiteatro aduerſus eum perſo nante: igni traditus eſt. Scripſit ad philippenſes ualde utilem epiſtolam: quæ uſq: hodie in afiæ conuentu legitur.

P

A pias ioannis auditor hieropolitanus epiſcopus in afia quinq: tantum ſcripſit uolumina: quæ p[]notauit explanatio ſermonum domini. In qui bus cum ſe in præſatione aſſerat non uarias opini ones ſequi, ſed apoſtolos auſtores habere ait. Conſiderabam quid Petrus quid Andreas dixiſent ones Philippus: quid Thomas: quid Iacobus: quid Ioannes: quid Matthæus: uel alius quilibet diſp[]cipulorum domini. Quid etiam Arifton & ſenior ioannes diſcipuli domini iaquantur. Non enim tantú H ii

122

mihi libri ad legendum profunt:quantum uiua uox:& ufq hodie in suis auætoribus perfonant. Ex quo ap-
paret ex ipso catalogo nominu: alium effe ioannem: qui inter apoſtolos poni: & alium ſenioré ioanné: quæ
poſt Auſtioné enumerat. Hoc aút diximus ppter ſuperioré opinioné: qua a plæriſq; retulimus tradi: duas
poſteriores epiſolas ioannis:nô apoſtoli eſſe ſed p[er]ſbyteri. Hic dicí mille annorú iudaicæ edidiffé veo idèſt
nouitatem: quem ſecuti ſunt Hiræneus & Apollinaris: & cæteri qui poſt ſeſurreſtionem aiunt in carne ei
ſanctis dominum regnaturum. Tertullianus quoq in libro de ſpe fideliú,& Victorinus p[ie]tauienſis: & La-
[é]tantius hac opinione ducuntur.

Q
Vadratus apoſtolorú diſcipulus Publio athenæq e[po] ob x[pi] ſidé martyrio coronato in locum
eius ſubſtituit:& eccleſiá grandi terrore diſperſam ſide & iuſtria ſua c[ó]gregat. Cuiú Hadrianus
athenis exegiſſet hyemé Symmiſteſq Eleuſinæ in oſbus pene græciæ facris initiatus diſiſſet oc
cationem his qui chriſtianos oderant, abſq p[é]pto imperatoris uexare credentes; porrexit et li
brum pro religiœ noſtra c[ó]poſitum: ualde utilé, plenúq rónis & fidei:& apoſtolica doctrina dignú. In quo
& antiquitaté ſuæ ætatis oſtendens ait plurimos a ſe uilos;q ſub domino uariis in iudæa oppreſſi calamita
tibus; ſanati fuerant, & qui a morrius ſeſurrexerant.

A
Riſtides athenienſis philofophus eloquentiſſimus:& ſub priſtino habitu diſcipulus chriſtii uolu
men noſtri dogmatis rationem continens: eodem tempore quo & Quadratus Hadrianو princi
pi dedit: idèſt Apologeticum pro chriſtianis: quod ufq hodie perſeuerans apud filogos ingeni
eius pro iudicio eſt.

A
Grippa cognomento Caſtoris: uir ualde doctus aduerſum, xxiiii, Bafilidis hæretici uolumina:
í euangelium confecerat: fortiſiſme diſſeruit: prodens eius uniuera myſteria: & prophetas enu-
merans Barrabá & Barthecab: & ad terroré audientem alia q[u]dam barbara noia: & deum maxi-
mum eius Abraxas: qui quaſi annú continens iuxta græcorum numerum ſuppeſe. Mortuus é au
tem Bafilides: a quo Gnoſtici i alexandria temporibus hadriani qua tempeſtate & Chocebas dux iudæa
ſa[ctionis] x[pi]anos uariis ſuppliciis enecauit.

E
Gefippus uicinus apoſtoloq tempog: & omnes a paſſione domini ufq ad fuam ætateæ eccleſi-
ſticog operum texens h[ist]orias: multaq ad utilitaté legentium pertinentia hincinde congreqis
quinq: libros c[ó]poſuit: ſermôe ſimplici: ut quoq uitam ſeſtaba: dicendi quoq exprimeret ch[ar]
acteré: aſſerés ſe ueniffe ſub Aniceto Roma: qui decímu poſt petrú e[ps] ſuit: & perſeuerat u[ff]
q ad Eleutherium euſdem urbis epiſcopum: qui Aniceti quondam diaconus fuerat. Præterea aduerſi ido
la disputans quo primum errore creuiffet ſubtexit h[ift]oriam. Ex quo ofſtendit qua ſloruerat ætate, Aitn,
tumulos mortuis: templaq fecerunt ſicut ufq hodie uidemus: e qui bus eſt & Antinous ſeruus hadrianu
faris: cui & Gymnicus agon exercetur, apud Antinoum ciuitatem: quam ex eius nomine uocatam c[ó]diu-
& ſtatuit p[h]phetas in téplo. Antinoum autem in delitiis habuiffe c[æ]lar hadrianus ſcrbitur.

I
Vſtinus philofophus: habitu quoq philofophorú i[cedens] de neapoli urbe palæſtinae p[er] religi
x[pi] plurimú laborauit. In tantú ut antonio quoq prícipi: & filiis eius & ſenatui librú c[ó]tra genus
ſcriptú daret: ignominiáq crucis nô erubefceret. Et aliu librú ſuccessorib[]o euíſe Antonini, M.
Antonio quoq & L., Aurelio c[ó]modo dedit. Extat eius & aliu uolumê c[ó]tra g[é]res: ubi de demo
num quoq natura dilputat. Et quartum aduerſus gentes cui titulú prænotauit e[λ]evχoq idè ſcaligario
Sed & alium de monarchia dei. Et alium librú quem prænotauit p[ſ]alteri. Et alium de anima. Dialogus con
tra iudæú qué habuit aduerſus triphonem principem iudæorum. Sed & c[ó]tra martioné inflignia uolumina
quoq h[ir]æneus quoq in quinto aduerſus h[ar]eſes libro meminit. Et aliu librum c[ó]tra omnes h[ar]eſes:
[ui]s facit menti[em] i apologetico: quem deditantonino p[io]. Hic ú i urbe roma haberet 2[ac] T[pi]b[ato]: idèt
ludos exercitatorios: & Crefcenſe Cynicú qui multa aduerſum x[pi]anos blaſſemabat redargueret gulofum:
& mortis timidum: luxuriæq & libidinum ſeclatorem: ad extremú ſtudio eius & infidiis attraſcas acculatub[
q] x[pi]anuſ eſſet: pro x[pi]o langinem ſudit.

M
Elito aſianus Iardeniſis epiſcopus: librú imperatori. M. Antonino ſecundo: qui Fr[o]tonis oratoris
diſcipulus ſuit: pro x[pi]iano dogmate dedit. ſcripſit quoq & alia: de quibus iſta ſunt: quæ ſubſi-
mus. De paſcha libros duos: De uita p[ro]phetarú librum unum. De eccleſia librum unum. De do-
mínica librum unum. De ſenſibus librum unum. De fide librum unum. De lap[is] librum unum
De anima & corpore librum unum. De b[ap]tíſmate librum unum. De ueritate librum unu. De generione
x[pi] librum unum. De p[ro]phetia ſua librum unum. De ph[il]oxenia librum unum. Et alium librum q[ui] clau-
inſeribitur. De diabolo librum unum. De apocalypſi ioannis librú unum. Et elegag[us] libros ſex. H[uius] ele-
gans & declamatorium ingeniú, tertullianus i ſeptem libros quos ſcripſit aduerſus eccleſiá pro m[ô]tano ca-
uiatur; dícens eu[] a plæriſq noſtroq p[ro]phetam putari.

T
Heophilus ſextus antiochenſis eccleſiæ epiſcopus: ſub imperatore. M. Antonino ſecuſdo: librum
c[ó]tra Martioné c[ó]poſuit: q ufq hodie extat. Ferútur eius & ad Autolicum tria uolumiuæ. Et c[ó]
tra h[ar]efim Hermogenis liber unus. Et alii breues eleganteſq traſtation[em] ad ædificationé eccle-
f[í]ſæ p[rt]inentes legi ſub nomine eius i euágelio & i p[er]ueria ſalomonis c[ó]mentarios: q mihi cu
perioq uoluminú elegátia: & phraſi non uidentur c[ó]gruere.

A
Pollinaris alíæ hieropolitanus epiſcopus ſub imperatore, M. Antonino ſecuſdo ſ floruit: cui & inſi
gne uolumen pro ſide chriſtianorum dedit. Extant eius & alii quinq[us] aduerſum gentes libri. Et
de ueritate duo: Et aduerſum cataphrygas qui tunc primum cu[] Príſca & Maximilla inſaniebant

cunctinantes incipiente montano.

Dionysius corinthogæ eccleſiæ eſus: tantæ eloquïtiæ & iduftræi fuit: ut nò ſolum ſuæ ciuitatis & puincæ populos: ſed & aliæ: urbiù & prouinciarum epos epiſtolis erudiret. E qibus eſt una ad lacedæmonios. Alia ad athenienſes. Tertia ad nicomedienſes. Quarta ad cretesſes. Quinta ad ecclëſiá Amaſtriná Et ad reliquas Ponti eccleſias. Sexta ad Gnoſianos: & ad pynitú eiudé urbis epi copú. Septima ad romanos quaſi ſcripſit ad Sotyrem epiſcopu eoq. Octaua ad Chryſophorá ſanctam ſoemi nam. Claruit ſub imperatore Antonino ſecùdo: & L. Aurelio cõmodo.

Ynicus cretenſis Gnoſiæ urbis eſs ſcripſit ad dionyiú corinthiorum epiſcopu ualde elegantem epiſtolam: in qua docet: non ſemper lacſe populos nutriédos: ne quaſi paruuli ab ultimo occupé: tur dieſed & ſolido uelci debere cibo: ut i ſpiritalem p[ra]ſciant ſenectuté. Et hic ſub M. Antonino ſecundo: & L. Aurelio cõmodo fluit.

Atianus q. primú oratoriá arté docens nò paruá ſibi ex arte rhetorica gloriam cõparauerat. Luſtini martyrſis ſeſtator ſuit. flores in eccleſia ĝiuo ab eius latere nò diſeſſit. Poſtea uero iſlatus elquentiæ tumore nouá cõdidit hæreſim q. Encratitæ dicíſ: qua poſtea ſeuerus auxit: a quo eiufé patris hæretici ſeueriani uſq[ui] hodie appellanſ. Porro Tatianus iſinita ſcripſit uolumina. Egbus unus cõtra gentes florentiſimus extat liber: qui iter oía opera eius ſertur iſignis. Et hic ſub iperatore. M. Antonino ſecundo: & L. Aurelio cõmodo fluit.

Hilippus eſs cretenſis hoc eſt urbis cortynæ: cuius dionyiſus in epiſtola ſua meminit: qua ſcripſit ad eiudem ciuitatis eccleſiam. Praeclarú aduerſum martionem edidit librú. téporibuſq[ui] M. Antonini ſecùdi: & L. Aurelii cõmodi claruit.

Vjanus nò ignobilis iter eos q. de eccleſiaſtico dogmate ſcripſerú: ſub iperatore. M. Antonino ſe cùdo cōſecit librú aduerſus quofda: fratres: q[ui] de eccleſia ad Encratitæ hæreſim declinauerant. Odeſtus & ipſe ſub iperatore. M. Antonino: & L. aurelio cõmodo aduerſum martioné ſcripſit libros q. uſq[ui] hodie p[rae]ſuerant. Ferunt ſub nomiue eius & alia cynagmata. i. dogmata. Sed ab erudi tis: q[ui] p[rae]ſudepigrapha. i. ſalſe ſup[er]ſcriptiōs repudiantur.

Ardeſanes íl melopotamia clarus habitus eſt: q[ui] primum ualentini ſeſtator: deinde confutator no uam hæreſim cõdidit:ardens eius ab afyriis p[ra]dicatur ígenium. et í disputatione uehemés. ſcripſit íſinita aduerſum onnes pene hæreticos: qui ætate eius p[ra]ulauerant. In quibus clarifiſimus ille eſt & forſiſimus liber: qué M. Antonino de faſto tradidit. Et multa alia ſuper p[ra]ſecutione uolumine: quaſi ſeſtatorés eius de ſyra lingua uerterunt í græca. Si aŭt tanta uis eſt: & ſulgor í íterpretatione: gram putabimus í ſermone propio?

Iſtor tredećimus romanæ urbis eſſu ſuper q[ui]ſtiones paſchæ utilia quidé ſcribens opuſcula: r[é]xit eccleſiam ſub ſeuero principe annis decem.

Iráneus photini eſſis: qui lugdunenſem í gallia regebat eccleſiá: præſbyter a martyribns eiudem loci ob quaſda eccleſiæ q[ui]ſtiones legatus romam miſſus: honoriſcas ſup: nomine ſuo ad eleuthérii epiſcopum profert litteras. Poſtea iá photino p[pe] nonagenario ob xpi marty: coronato: in loco eius ſubſtituíſi. Conſtat autem polycarpí: cuius ſupra ſecimus menti[ō]em ſacerdotis & martyris hunc ſuſſe diſcipulnm. ſcripſit quinſ: aduerſus hæreſes libros: & cõtra gentes uolumen breue. Et de diſcipina aliud. Et ad martianú fratrem de apofſolica prædicatiōe: Et librum uariorum traſtatuum: Et ad báſicú de ſciffimate. Et ad florinum de monarchiá: ſiu q[ui] deus nò ſit cõditor malorum. Et de octaua ideſt ogoſdo eſregium συντ[α]γμα: ideſt documentú. In cuius fine ſignificans ſe apofſolicog[ui] tempora uicinú ſuſſiſſic ſcripſit. Adiuro te qui tranſcribis librum iſtu: per dominum iefú chríſtum: & per glorioſú eius aduentum quo iudicaturus eſt: uios & mortuos: ut conferas: poſt q[ui] tranſcripſeris: & emendés illum ad exemplarunde ſcripſiſi diligentiſſime. Hanc quoq[ui] obteſtationé ſimiliter tranſſeras: ut iuènitiſi í exemplari. Feruntur eius & alie ad uiſtorem epiſcopum romanum de quaſtione paſchæ epiſtolæ: í quibus cõmonet eú non facile debere unitatem collegií ſcindere. Síquidem uiſtor multos afiæ & oriéntis epos q. xiiii. luna cum iudæis paſcha celebrát: dánados crediderat. In qua ſnía etiá hi qui diſcrepabát ab illis Víctori non dederunt manus. Floruit maxime ſub cõmodo principe: qui. M. Antonino ſecùdo í iperium ſucceſſerat.

Antenò ſtoicæ ſeſtæ philofophus iuxta quandá ueterem í Alexandria cōſuetudinem: ubi a marco e noangeliſta ſemper eccleſiaſtici ſuere doctores: tátæ prudétiæ & eruditionis: tam in ſcripturis diuiniſi: q[ui] ſæculari litteratura fuit: ut Indí: quoq[ui] rogatus ab illius gentis legatis a demetrio ale xádræ: e[po] mittere: ubi repperit Bartholomæu unú de duodecim apofſolis: aduentum domini iefú chríſtí & matthæi euangeliú p[ra]dicaſſe: q[ui] hebraicis litteris ſcriptum: reuertens alexandriá ſecú retulit. Huius multi quidé í ſanctá ſcripturá extant cõmétarii. Sed magis uiua uoce eccleſiis, p[ra]ſuit. Docuitq[ui] ſub ſe uero principe: & Antonino cognomento Caracalla.

Hodon genere afianus a Tatiano de quo ſupra diximus romæ í ſcripturis eruditus: edidit pluri[em]a opuſcula. præcipuúq[ui] aduerſus martionem opus: in quo refert: quomodo ipſi quoq[ui] inter ſe martionitæ diſcrepét: & appellé aliu hæreticú a ſe quondá ſuſſe cõuiétú: & ríſui habitum: eo q[ui] deú qué coleret: ignorare ſe diceret. Meminit in eodem libro qué ſcribit ad Galíſtionem tatiani ſuſſe adiutoré: ſed & í hexameron elegates traſtatus cõpoſuit: & aduerſú Cataphrigas iſigne opus. tpibuſq[ui] cõmodi & ſeueri fluitur.

Læmens alexandrinæ eccleſiæ preſbyter. Pátheni, de quo ſupra retulimus auditor: poſt eius mor.

H iii

["tet q hominibus. Hoc ppterea poſuit ut ȋgenium & auſtoritatem uiri & pāruo opuſculo demonſtrare, Flo\nruit temporibus ſeueri principis eadem ætate qua nariſcii hierofolymæ.\n224", "HOMINIBUS", "Eraclitus ſub cōmodi ſeueriq; iperio in apofolum cōmentarios cōpofuit.", "Aximus ſub iſdem principibus famoſam quaſtionem inſigni uolumine uētilauit. Vnde malu:\n& q materia a deo ſacta fit.", "Andidus regnantibus ſupraſcriptis in hexameron pulcherrimos traſtatus edidit.", "Ppion ſub ſeuero principe ſimiliter in hexameron traſtatus fecit.", "Extus ſub imperatore ſeuero librum de ſetruſione ſcripſit.", "Rabianus ſub eodē principe edidit quædam opuſcula ad xpianu̇ dogma pertinentia.", "Vdas de.lxx.ap danielern hebdomadibus pleniffime disputauit: & chriftoriographiam ſuperio\nrú temporú: uſcq; ad decimú ſeueri pduxit annú: in qua erroris arguíq; q aduentú antichriſtí cir\ncá ſua tempora futurum eſſe dixerit, ſed hoc ideo: quia magnitudo perſecutionú p[er]ſenté mundi\nminabatur occafum.", "Ertullianus præbyter nunc demú primus poſt uiſtoré & apollonium latinorum ponié: puinciae\nafricæ ciuitatis carthaginéſis: patre céturione, p[er]cōſolari. Hic acris & uehementis ȋgenii ſub ſeu-\nro principe & antonino caracalla maxime floruit. Multaq; ſcripſit uolumina: q; quia nota ſút plu\nribus: p[er]termittimus. Vidi ego quædam paulú cōcordiæ: qd; oppidum italiæ eſt ſenem: qui ſea\nti cypriani iá grandis ætatis notariú: cú ipſe admodú eſſet adolescens: romæ uیدiſſe dicere t[em]referre q; ſibi ſo-\nlitum nunq cyprianum abſq; tertulliani leſtione una diem p[er]tiferſſe, ac ſibi crebro dicere, da magiſtru uiſdeli\ncet, tertullianu ſignificans. Hic cú uſcq; ad mediá ætatem p[er]byter eccleſiæ p[er]mansiſſet: inuidia poſtea & con-\ntumelis cléricoq; romanæ eccleſiæ ad montani dogma delapſus: íi multis libris nouæ, p[er]phtetiæ meminit.", "T", "Specialiter aút aduerſum eccleſiam texuit uolumina: De p[er]dicitia: De perſecutione: De ieniiis: De mono-\ngamia: De extaſi libros ſex: & ſeptimú quem aduerſu apolloniu̇ cōpofuit. Ferturq; uixiſſe uſq; ad decrepitá\nætate: & multa quæ non extant opuſcula cōdidiſſe.", "O Rigenes: qui & Adamátus: decimo ſeueri pertinacis anno aduerſum xpianos p[er]ſecutiſe cōmota\na leonide patre chríti martyrío coronato: cú ſex fratribus & matre uidua paup relinquíq; annos\nnatus circiter decé & ſepté. Rem ení famíliaré ob cōſſessioné xpi ſiſcus occupauerat. Hic alexan-\ndriae diſperſa eccleſia decimoocțauo ætatis ſuæ anno catetheſeon ideſt doctrinarú opus aggre-\nfus poſtea a demetrio eius urbis epo í locum clæmétis p[er]byteri cōſirmatur: per multos annos floruit. Et cú\niá mediae eét ætatis: & p[er]pter eccleſias achaíæ q; pluribus hæreſibus uexabanſt: ſub teſtimonio eccleſiſticae\nepiftolæ athenas per palæſtiná pergeret: a Theochríto & alexádro cæſareæ & hierofolymitæq; epiſ p[er]byter\nordinatus: Demetrii oſlendit aíos: qui tanta i eú debacchatus eſt íſlanía: ut per totú mundú pro nomine eius\nſcriberet. Et cōſtat eú ante q; cæſareá migraret ſuiffe romæ ſub zepérino epo: & ſtatim alexandriá reuerſu:\nHeraclá p[er]byterum iſteq; qui ſub habitu philofophi perſeuerabat adiutoré ſibi feciſſe.", "Qui gdem & poſt demetrium alexandriná tenuit eccleſiam. Quantæ aút gloriæ fuerit: hinc apparet q; fir-\nmanus cæſareæ epiſ: cú omni cappadocia eú inuitauit: & diu tenuit. Et poſtea ſub occasione ſanctorú locoq;\npalæſtiná ueniens diu cæſareæ i ſanctiſ ſcripturis cōuerſatus eſt. Sed & illud: quod ad mámeá matrem ale-\nxandri iſ operatoris religiòſam ſceminá rogatus uenit antiochiá: & ſúmo honore habitus eſt. q; q; ad Philippú\niperatoré: qui primus de regibus romanis xpianus ſuit: & ad matré eius litteras fecit, quæ uſq; hodie extat.\nQuis ignorat: q; tantum i ſcripturas divinas habuerit ſtudium: ut etiam hebrazá lingua cōtra ætatis gentií\nq; ſuæ naturá ediſceret: & exceptis. Ixx. interprætibus alias quoq; editiones in unum cōgregaret uolumen.\naquilæ ſeſicet pontici: p[er]ſeliti: & theodotionis hebioneí: & lymmachi eiudé dogmatis: qui i evangeliuó quo\nq; catam matthæu p[er]bit cōmentarios: de quo & ſuú dogma aſſirmare conaſt. Præterea quintam & ſextam &\npeſtimá editioné: quas etiam nos de eius bibliotheca habuimus: miro labore repperit, & cum caeteris editio\nnibus cōparuit: & qa indicem operum eius in uoluminibus epiftolarum quas ad paulá ſcripſimus in qua-\ndam epiftola contra varronis opera conferens poſui: nunc omitto. Illud de imortali eius ingenio non tacés\nq; Dialecticam quoq; & Geometriam: Aritmethicá: Musicá: Grámaticam: Rhetoricá: Omniuq; philofopho\nrú ſeſtas ita didicit: ut ſtudioſos quoq; ſæcularium litterarum ſeſctatores haberet: & iſterpretare: eis quoti-\ndie, cōcurſuq; quotidie ad eú miri fierent: quos ille ppterea recipiebat: ut ſub occasione ſæcularis litteratu-\nræ in ſide xpi eos inſtitueret. De crudelitate autem perſecutionis quæ aduerſum xpianos ſub decio cōſurre\nxit: eo q; in religione philippi deſauiret: ȋgtoſ interſecerit ſuperfluum eſt dicere, cum etiam fabianus roma-\nnæ eccleſiæ epícopus: in ipſa occubuerit, et alexander babylqc; hierofolymog; & antiochenæ eccleſiæ p[er]\ntifices in carcerem pro conſeſſione dormierit. Et ſuper origenís ſtatu ſiquis ſicre uelit: quid aſtum ſit: pri\nmum quidem de epiftolis eius: quæ poſt perſecutionem ad diuſeros miſſæ ſunt. Deinde & de ſexto eufebi:\ncaſarienſis eccleſiſticae híſtoriæ libro, et pro eodem origene in, vi. uoluminibus: poſſit liquido cognoſce.\nre. Vixit uſq; ad gallum & uolusianum: ideſt uſq; ad Ixix. ætatis annum: & mortuus eſt tyri, in qua urbe &\nſe p[er]pultus eſt.", "H Ammonius uir diſertus & eruditus in philofophia eodem tempore alexandriæ clarus habitus ê\nqui inter multa ingenii ſui & præclara monumenta etiam De conſonantia moyſi: & iefu elegās\nopus compoſuīt: & euangelicos canones excogitauit: quos poſtea ſecutus eſt eufebius caſarien-\nfis. Hunc falso accufat porphyrius q; ex chríſtiano ethnicus fuerit. Cum conſtet eum uſq; ad ex-\ntremam uitam: chríſtianum perſeueraſſe.", "H", "Huiusmodi litterarumque edictus erudens omniumque litterarumque litteras litteras litteras litteras litter

qui lapſi ſunt tertiam de geſtis ſynodi:quartam ad eundem fabium ualde prolixam & nouatianæ hæreſeos cauſas & anathema continentem Rexit eccleſiam ſub Gallo & Voluſiano annis,ii,cui ob xpi amoré martyrio coronan ſucceſit Lucius,

22:15

C
P
D

YPrianus Aſer primu gloriſa rhetorica docuit,Exide ſuadete pſbytero Cecilio a quo & cogno
mé Cum ſonitus eſt: xpianus factus: ioem ſub ſtantiam ſua paupibus erogavit. ac poſt nō multum
tpis electus etiā in pſbytero: eps carthaginéus coſtitutus eſt. Huius iſgenii ſupfluú eſt indicé: texe
re: cum ſole clariācione ſint eius opera. Paſi us eſt ſub Valeriano & Galieno principibus p[]ſecutione
oſtaua eodem die quo Romæ Cornelius p[]ſupraſcriptus: ſed non eodem anno.

Ontius diaconus cypriani uſq[]b ad diem paſſionis eius cum ipſo exilium ſuſtinens; eſtagium uo-
lumen uitæ paſſionis cypriani reliquit,

Ionſius alexandrinæ urbis e[ps] ſub heracla κασθεσιανόσ scholam præbyter tenuit, origenis uel in
ſigniſimus auditor ſuit: Hic in cypriane & africanæ ſynodi dogma confentiés de hæreticis ba-
ptizandis ad diuerſos plurimas miſt epiſtolas: quæ uſq[]b hodie extat: Sed ad fabium antiochenæ
urbis e[ps] e[mi] ſcripſit de pnía Et ad romanos p[]hippolytum alteram: ad ſyxtum: q[]ſtephão ſucceſſe-
rat: duas epiſtolas: Et ad philemoné: Et ad dionyſiū romanæ eccleſiæ p[]ſbyteros: duas epiſtolas: Et ad eundé
dionyſiū poſt romæ e[ps] e[mi]: Et ad nouatianú cauſanté q[]p inuitus romæ e[ps] ordiatus eſſet: cuius epiſtola: hoc
eordiú eſt: Dionyſius nouatio fratri ſaluté, Si inuitus ut dicis ordinatus eſi; p[]babis: c[]u oulens ſeſeſteris. Eſt
eius ad dionyſiú Et ad didymú altera epiſtola: Et cortaſticæ de paſcha plurimo declamatorio ſermone con
ſcripta: Et ad a[]lexádrinam eccleſiam de exilio: Et ad heraclam i[]ægypto e[ps]m Et alia de mortalitate: Et de
ſabbato: & perigymnaſio, Et ad hermanionem: Et alia de p[]ſecutione decii: Et duo libri aduerſum Nepotem
e[ps]m qui mille ánorum corpora regnú ſuis ſcriptis aſſeuerat, In quibus Et de apocalypſi ioannis diligentif
ſime diſputat, Et aduerſum fabellum Et ad damoné beronicis e[ps]m: Et ad delíſpoq[]b Et ad euphrá: Et qua-
tuor libri ad dionyſium romanæ urbis e[ps]m: Et ad laodicenſes de po[n]nitentia, Item canô de po[n]nitentia Et
ad originem de martyrio: Ad armenios de pnía: De ordine dilectoq[]: De natura ad timotheu: De tentatiōi-
bus ad eupharanorem: Ad baſfilide q[]p multæ epiſtolæ: in qua[]na ſe aſſerit etiam in eccleſiaſten c[]œpíſ-
e ſcribere com[]mentarios. Sed aduerſus paulum ſamoſatenum ante paucos dies q[]p moreretur: inſignis eius ſer
tur epiſtola. Moritur, xii, Galieni anno.

N
A
A
V
P

Noutianus romanæ urbis p[]ſbyter aduerſus corneliú cathedrā ſacerdotalé conatus inuadere: no
uatianoq[]b græce d[]f Cheron: dogma coſtituìt: & nolens apoſtatas ſuſcipere po[n]citiés. Huius au-
[]ctor nouatus cypriani p[]ſbyter ſuit. Scripſit a[]ut De paſcha: De ſabbato: De c[]ircuítione: De ſacer
dote: De o[]rione: De c[]ibis iudaicis: De inſtantia: De attalo. Multaq[]b alia: Et de trinitate grande uo
lumé quaſi e[]n T[]o[]m[]n operis tertulliani faciens: q[]d pleriq[]b neſciétés cypriani e[]ſiſtimant.

MAA
V
P

Alchion diſertíſimus antiochenæ eccleſiæ p[]ſbyter: q[]ppe q[]b in eadé urbe rhetorica floriſtillime
docuſat: Aduerſum paulú famoſatenú: q[]b antiochenæ eccleſiæ e[ps] dogma artemonis iſtauraret,
exciptiébus notariis diſputaui: q[]b dialogus uſq[]b hodie extat, ſed & alia grádis epiſtola ex p[]ſona ſy
nodi ab eo ſcripta ad dionyſiú & maximú romanæ & a[]lexádrinæ eccleſiæ e[ps] os dirigit.

Rchelau e[ps] Mefopotamiae: libri diſputationis ſuæ qué habuit aduerſum manichæum exeun
tem de perſide ſyro ſermone compoſuit: qui traſlatus in græcum habetur a multis. Claruit ſub
imperatore Probo qui Aureliano Tacitoq[]b ſucceſſerat.

Natolius a[]lexádrinus Laodiceæ ſyriæ e[ps]: ſub Probo & Caro impatoribus flori[]uit. Mire, doctri-
næ uir in Arithmetica. Geometria. Aſtronomia. Grámatica. Rhetorica. Dialectica. Cuius iſgenii
magnitudinem de uolumie quod ſup paſcha compoſuit: Et decem libris de Arithmetica: inſti-
tutionibus intelligere poſſumus.

Iſtorinus p[]ſtauïſis e[ps]: n[]o æque latinam ut græcam lingua nouerat, Vnde opa e[]ius grádia ſen
ſibus: uiliora uidétur cópoſitione uerboq[]b. S[]ut a[]ut hæc com[]mentaria In Genefim: In Exodum : In
Leuticiú: In Eſatam: In Œzchielem; In Abacuch: In Eccleſiaſt[]: In c[]áticú Canticoq[]: In Apocaly-
psin io[]anis aduerſum o[]es hæreſes. Et multa alia: ad extremú martyrio coronatus eſt.

Amphilius p[]ſbyter Eufebii Cæſarienſis epi neceſſarius tanto bibliothecæ diuino amore flagra-
uit: ut maximá partem origenis uoluminú ſua manu deſcripſerit: quæ uſq[]b hodie in c[]ælariéli bi-
bliotheca referuat: Sed & in, xii, p[]phetas, XXV, 3RTHσΕΩΝ ideſt q[]ſtionum origenis uolumina ma
nu eius exarata repperi: Quæ tátó amplector & ſeruo gaudio: ut cræſi opes habere me credam.

Si enim læticia eſt: unam epiſtolam habere martyris: q[]to magis tot milia uerfuú: quæ mihi uidentur ſui fan
guinis signaſſe uſtigia: Scripſit ante q[]p e[]uſebius ſcriberet Apologeticú pro origene, & paſſus eſt c[]æſtareæ pa-
[]ſtinæ ſub perſecutione maximi.

C
L
E
S
T
I
N
G

Vrius alexandrinæ eccleſiæ p[]ſbyter: ſub Caro & Diocletiano principibus eo tempore quo eadé
eccleſiam Theonas e[ps] regebat: florentiſtillime docuit populos: & tantá ſermonis diuſorúq[]b tra-
ſatatuú: q[]p uſq[]b hodie extant iuénit elegantiam: ut origenes iuior uocaretur, Conſtat hunc mire
ασκισεος ideſt induſtria: & appetitorem uoluntariæ paupertatis: iſcientiſſimum q[]b dialeſtice ar
tia oſſe qué in uigilia paſchæ habituú ip[]ſe ſermo demonſtrat.

Vcianus uir diſertíſimus: átiochenæ eccleſiæ p[]ſbyter tátú i[]ſcripturaq[]: ſtudio laborauit: ut uſq[]
núc q[]dá exemplatia ſcripturaq[]: Luciana nuncupentur, Feruntur eius de fide libelli: & breues ad

epitoldi. Adh[]

nonnullos epistolæ, Pañfus nicomediæ ob conſeffionem xpi ſub perſecutione maximi ſepultuſq[ula] Helene poli bithyniæ.

P
A
F
E

Hileas de urbe ægypti:q uocaſ Tynus:nobili genere:& nò paruis opibus ſuſcepto epatu eleganſi
ſimú librú de martyge laude còpoſuit, diſputatiœq aſtoq habita aduerſum iudiceq eú ſacriſi
care cogebat; p xpo capite trucaſ, eodè in ægypto p[er]ſecutis auſtore:quo Lucianus nicomediæ,
Rnobius ſub dioclitiano principe ſichæ apud africam florentiſſime rhetorica docuit, Scrip[ting]
aduerſum gentes quæ uulgo extant uolumina.

Irmianus;q & Laſtantius arnobii diſcipulus ſub dioclitiano principe attritus eſt eú famo gran-
matico cuius de medicinalibus uerſu còpoſiti extant libri. Nicomediæ rhetorica docuitac[ia] penu-
ria diſcipuloge ob græcam uidelicet ciuitate:ad ſcribendú ſe contulit. H[em]us eius Symp[oli]
q[ui]d adolescentulus ſcripſit africæ Et Odoportico de aſtrica uſq[ula] ad nicomediæ exametris uerſibus
Et aliu[us] librú q[ui] inſcribif Gr[am]aticus. Et pulcherrimú De ira dei: Et inſtitutione diuia aduerſum gentes Li
bros ſeptem. Et epitomé ideſt breuariu[us] eius opis i Libro uno: Aceſalo: Et aſclepiadem Libros duos. Et de
p[er]ſecutione Librú unu[us]. Ad probú ep[istol]ag[ia] Libros quatuor. Ad ſeuqe ep[istol]ag[ia] Libros duos: Ad eundem
de opificio dei:uel formatione hois Librú unum. H[ic] extrema ſeneſtute magiſter c[æ]ſaris Crifpi filii conſi-
tini in gallia ſuit: qui poſtea a p[er]interſeſtus eſt.

E

V[er]ſebius c[æ]ſareæ p[al]æſtinæ e[ps]:in ſcripturis diuinis ſtudioſiſtimus, & bibliothecæ diuinae cum Pamphilo martyre diſligentif[il]imus p[ue]ſtigator: edidit infinita uolumina, de q[ibus] h[æ]c ſunt. E[ui]a gelicæ a[qu]oΔειξ[ε]ος ideſt exp[oli]tioris Libri, xx. Euangelicæ p[ap]ſtiles Libri, xv. Theophanias Li b[ri], v. Eccleſiaticæ h[isti]oræ Libri, x. Chronicos, canonum oimodam h[isti]oriam. Et e[que] epi-
mé: ideſt breuiauiu[us], Et de euangelio[ge] diaphonia. In eſaia Libri, x. Et contra Porphyriu[us] qui eodem tempeſte
ſcribep[at] in ſicilia: ut q[am]dam putant: Libri, xxx. De q[ibus] ad me, xx. puenerút. Topicon Librú unum. Apolo-
gias p[ar] origene Libros ſex. De uita pamphili Libros tres. De martyribus, alia opuſcula Et in, c[um] p[al]mos eu
ditiſlimos c[om]mentarios: Et multa alia. Floruit maxime ſub conſtantino impatore & conſtantio Et ob ami
c[ic]iam Pamphili martyris ab eo cognomentum ſonitus eſt.

R
M
I
E
M

H[et]etitius Eduoq[ula]e ideſt auguſtudunensis e[ps]ub conſtantio celeb[err]imæ ſamæ habitus eſt i q[ui]
liis. Leg[ut]ur eius c[om]mentarii in c[ant]icu[c] c[ant]icog[ula]e. Et aliud grande uolumen aduerſus nonu-
nu[m]: nec præter hoc quicq[ui] c[iu]s opeq[ula] repperi.

Ethodius Olympii lyciæ & poſtea Tyri e[ps]:nitidi c[ò]poſitici ſermonis: aduerſu[rum] porphyriu[m]o[
f]ecit libros: Et ſymposium decem uirginu[ri]: De r[ef]uſectione opus e[greg]ium contra origen[em]: Et
aduerſus e[ui]dem de phitoniffa: Et de antexuſio. In genefi quoq[ula]: Et in c[ant]icu[c] c[ant]icog[ula]: com-
tarios Et multa alia quæ uulgo leſtitátur. Et ad extremu[rum] nouiſtimæ perſecutionis: liu[e] ut aliaſ
ſirmant ſub Decio & ualeriano in chalcide gr[æ]cia[re] martyrio coronatus eſt.

Vuencus nobiliffimi generis hilpáus p[er]b[yr]ter quatuor euâgeliæ hexametris uerſibus pene ad e[ra]
bum tranſerens. Quatuor libros compoſuit, & nonnulla eodem metro ad facramentoge ordine-
pertinentia. Floruit ſub conſtantino principe.

V[tachius] genere Pamphilus Sydeces: primú Heriſæ ſyriæ: deinde antiochenæ rexit eccleſiam &
aduerſum arriano[ge] dogma componens multa ſub conſtantino principe pulſus eſt in exi[tra]
ianopolin th[aci]a[ge]; ubi uſq[ula] h[oe]die conditus eſt. Extant eius uolumina. De anima. De engi[na]
co aduerſum origenem, & inſinitæ epiſtolæ quas enumerare longum eſt.

A[rc]cellus Anticyranus e[ps]: ſub conſtantino & c[ò]ſtantio p[ri]cipibus fl[or]uit; multaq[ula] diuerſag[ula], hy
potheſeon ideſt diſputationu[rum] ſcripſit u[olum]ina: & maxime aduerſum arrianos, ſeruntur contra
h[uc] afterii: & apollinaris libri fabellianæ eum h[æ]reſis arguètes: Sed & hilarius in ſeptimo adu-
f]er]tum arrianos libro noſis eius quaſi h[æ]retici meminit. Porro ille defendit ſe nò eſſe dogmatiæ
ius accuſa[que] fed c[om]unione lulii: & Athanaſi Romana[que] & Alexandræ urbis pontificu[rum] ſe eſſe in[mi]nicum.

Tha[n]aſius alexandrinæ urbis e[ps] multas arriano[ge] perpeſius inſidias ad conſtantem galliag[ula] pri
cipem fugit. Vnde reuerſus cum l[ir]ſis: & r[ur]ſum poſt mortem eius fugatus: uſq[ula] ad iouiniat[em]
peri[um] latuit: a quo recepta eccleſia ſub ualente moritur. Ferutur eius aduerſum gentes duo Lib-
bri: Et contra ualentem unus: Et de uirginitate: Et de perſecutionibus arriano[ge] plurimi: Et de
p[al]morum titulis: Et h[isti]oria Antonii monachi uitam continéſt: Et cortapſicæ epiſtolæ ideſt caſiugation[em]s:
ſolé[n]es: Et multa alia quæ enumerare longum eſt.

M
A
M
A

N[ton]ius monachus: cuius uitam Athanaſius alexádrinæ urbis e[ps] inſigni u[olum]ie p[er]ſecutus eſt
miſit ægyptiæ: ad diuerſa monaſteria apoſtolici ſermonis ſenſu[fl]q[ula] epiſpolas ſept[er]: q[ui]n gr[æ]ca[ri]
guá tranſlatæ ſunt: qua[ge] p[er]cipua ad Arſenotas. Floruit conſtantino & filiis eius regnantiu[bus].

Aſilius Anquiranus e[ps] artis medicæ ſcripſit c[ò]tra marcellum De uirginitate Librú: Et n[ò]nulla
alia. Et ſub rege c[ò]ſtantio macedoniæ partis cum euſtalo[ſi]a ſeßaſteno princeps ſuit.

Heodorus Heracleæ Thraciag[ula] epiſcopus elegantis apertiq[ula] ſermonis & magis h[isti]orica[es] intelli-
gentiæ: edidit ſub conſtantino principe commétarios In matthæum Et i ioannem: Et in p[al]ate
riu[m]: Et in apoſtolum.

V[er]ſebius Emifenus epiſcopus elegantis & rhetorici ingenii innumerabiles & q[ui] ad p[al]aufus popu-
li pertinét: confecit libros. Magiſq[ula] h[isti]oriam ſecutus ab his qui declamare uoluntat[udo]ſi[li]me
legitur. Et q[ibus] uel p[er]cipui ſut: Aduerſum iudæos Et g[et]es Et nouatianos Ad gallathas Libri, q[ui]

MIGITAS

Aximus philosophus natus alexádriæ coſtatinòpoli èps ordinatus eſt: & pulſus iſignè de ſide aduerſus arrianos ſcripſit librú quem Mediolani gratiano principi dedit,
Regorius Emifenus èps frater basiliante paucis annos mihi & gregorio nazianzeno contra euno
mium legit librosq. & multa alia ſcripſſe & ſcribere dicitur.

Oannes Antiochenæ eccleſiæ pſbyter: euſebii emifeni diodoriq. ſeſtator multa componere dicitur de quibus periperſenes tantum legi.

Elaſius Cæareæ palæſtinæ poſt euniomú epifcopus acurati limatiq. ſermonis fertur quædam ſcribere: ſed cælare.

Heotimus Cythiemoq. epifcopus in morem dialogorum & ueteris eloquentiæ breues commentariq. traſtatus edidit. Audio eum & alia ſcribere.

Exter Patiái de quo ſupra dixi filius clarus ad fæculum & chrifti ſidei deditus; Fertur ad me omni modam hiftoriam texuiffie: quam necdum legi.

Mphilotius hiconii epifcopus nuper mihi librum legit de ſpiritu ſancto q. deus eſt: & q. adorandus quoq. & omnipotens fit.

Ophronius uit apprime eruditus laudes Bethleem adhuc puer & nuper de ſubuerſione idoli ferapis inflignè librum compoſuit. De uirginitate quoq. ad euſtochium Et uitam hilarionis mona chi opuſcula mea in græcum eleganti fermone tranſulit. Pſalterium quoq. Et prophetas quos nos de hebræo in latinum uertimus.

Ieronymus pſbyter patre Euſebio natus: Oppido ſtridonis: qd. a gotthis euerſum dalmatiæ quò dam pánoniæq. ſonſinium ſuit ufq. in ſlentem diem ideft ànum Theodolii principis. xiii. hæc ſcripſi. Vitam Pauli monachi. Epiſtolag. ad diuerſos Librú unum. Ad Heliodog. exhortatoriá. Altercatòem Luciferiani. & Orthodoxi: chronicon oímodæ hiftoriæ. In Hieremiam & in Ezechiele homelias. xxvii. quas de grego in latinum ſulti. De Seraphin & Olanna, De frugi & luxurioſo filio. De tribus quaſetionibus legis ueteris. Homelias In Canticum cáticog. duas. Aduerſus Heluidium de uirginitate marieæ ppetua. Ad Euſtochiu† de uirginitate ſeruanda. Ad Marcellam Librú unú: Conſolatoriam de morte filiæ ad Paulam. In epiftola pauli ad galathas comentariog. Libros tres. In epiftola ad Titú Librum unú. In epiftola ad philæmoné Librum unú. In eccleſiæſten comentarios quaſetionú hebraicarum. In Geneſi Librum unú. De locis Librum unú: De ſpiritu ſancto didymi quem in latinú traſtuli Librú unum. In Lu cam homelias. xxxix. In psalmos ufq. ad. xvi. traſtatus ſex. Captiui monachi uitá & beati Hilarionis. Nouú tefamentú græcae ſidei reddidi. Vetus iuxta hebraicá tranſtuli. Epiſtolag. aút ad Paulá & Euſtochiu† quia quotieſ cſribitur incertus eſt numerus. ſcripſi præterea In Michæa explanationú Libros duos. In Sophoemiam Librú unum. In Naum Librum unú. In Abacuch Libros duos. In Aggæú Librú unum. Multaq. alia de opere. pph: quæ nunc habeo in manibus: & necdú expleta ſunt. Aduerſum iouinianú Libros duos. Et ad Pammachiú appologeticiú & epitaphium.

Euſebii Hieronymi explicit liber uirorum illuſtrium.

Incipit uiroſo illuſtriu† poſt hieronymú Génadius quòda pſbyter Maſſiliéſis ſoſeliciter: Et prio capitula. Iacobus. Iulius. Paulinus. Vitellius. Macrobius preſbyter. Heliodorus pſbyter. Pacho mius monachus. Theodorus. Orefiſis monachus. Macharius monachus. Euagrius monachus. Theodorus alius monachus. Prudentius. Audentius èps. Comodianus. Faſtinus pſbyter. Ruffinus pſbyter. Ticonius. Seuerus pſbyter. Antiochus èps. Séueriáus epifcopus. Niceas epifcopus. Olympius èps. Baciarius preſbyter. Sábacius èps. Isaac. Vrſinus. Ma charius Heliodorus alius epifcopus. Ioannes epifcopus. Páulus èps. Heluidus. Theophilus epifcopus. Euſebius. Vigilantius pſbyter. Simplicianus èps. Vigilius èps. Auguſtinus èps. Orſius pſbyter. Maximus èps. Petronius èps. Pelagius hæreſiarches. Innocétius èps. Cæleſtius. Fulianus èps. Lucianus pſbyter. Auitus preſbyter. Paulinus èps. Eutropius pſbyter. Euagrius alter. Vigilius alter diaconus. Atticus èps. Neſtor hæreſiarches. Cæleſtinus èps. Theodorus èps. Faſtidius èps. Cyrillus èps. Timothæus èps. Leporius preſbyter. Victorinus rhetor. Caſſianus pſbyter. Philippus preſbyter. Eucherus èps. Vincétius èps. Syagrius. Iſaac preſbyter. Siluanus preſbyter. Hilarius èps. Paulinus. Hilarius èps. Leo èps. Mocimus preſbyter. Timothæus hæreſiarches. Aſclepius èps. Petrus èps. Paulus èps. Paſtor èps. Victor èps. Victorinus èps. Mulæus pſbyter. Vincétius alius preſbyter. Cyrus monachus. Samuel. Claudianus pſbyter. Prolſper. Faſtinus èps. Seruus dei èps. Victor alius. Theodorus èps. Génadius èps. Theodorus pſbyter. Ioannes preſbyter.

Expliciunt capitula.

Acobus cognométo ſapiens Nizibene nobilis perſaq. modo ciuitatis èps unus ex nume ro ſub maximiano pſecutore confefſoq. & eoq. qui in nicena ſynodo arrianá puerſitaté homouion oppoſitoè dánarunt. Hunt uige beatus Hieronymus í libro uelut magnæ uirtutú hoíem nominás in catalogo ſcripturæ, cur non poſuerit facile excuſabitur: ſi confideremus ipſos tres uel quatuor ſyros quos poſuit interſtatos in græcú rele gisſe traſtatum. Vnde conſtat eum illo tpe ignoratſe ſyram lingua uel litteras. Et ideo q necdú in alia verſus eſ lingua neſſiſſe ſcriptoré, còphendit aút omne opus fuñ in. xx. Et ſex libros. idem De ſide cotta oës hæreſes: De charitate generali: De ieuinio: De oſone: De dilectiòre erga p[ximú] ſpálí: De ſerur-

reſtimonium, quod tamem opus eadem simplicitate: qua in græcù inueni: iuſſus in latinu tráſtuli, compoſuit & Anachoreus simpliciter uiuentibus librù centu ſniagæ p capitula digeſtù; & eruditis ac ſtudioſis quinqua ginta ſniagæ: quem ego in latinu primus feci. Nam ſupiore olim tranſlatum: qua uitiatu & p tépus confuſum undi: partiri reinterpando: partim emendando auſtores ueritatem reſtitui. Compoſuit de Cænobiotis ac Sy nodotis doſtrina aptam uitæ cois: & ad virginiem deo facratæ libellù competetem religioni: & ſex edidit: & paucæ ſententiolas ulval de obſcuras: & ut ipfe in his ait folis monachogê cordibus cognoſcibiles: quas ego ſi- muliter latinis dedi. Vixit longa ærate ſignis & uirtutibus pollens.

Heodorus Antiochæ eccleſiæ pſbyter uir ſnía cautus & lígua diſertus: ſcripſit aduerſum Apol- linariſtæ & Anomæos de incarnatœ domini libros.xv.ad.xv.uerſus côtinetes.In qbus rône pu- riſſima & teſtimoniis ſcripturæ oſtédit dominu iefum ficut plenitudinê deitatus: ita plenitudi- nê humanitatis habuiffe, docet & hominê duabus tâtû ſubſtatiis conſtare aia, & corpe: ſenſuq; & p[ſum]nô altera: eſſe ſubſtatiæ: fed officia aiaæ igenita: qbus inſpirat: qbus rônabilis eſt: qbus ſenſible facit corpus.xiiij. aut huius opis libros p[]prie de ſcreata & ſola i[]corporea ad oia quæ oium ſanctæ trinitatis: & de creaturæ rône diſſerens p[]io ſenſu cu auſtoritate ſanctæ, ſcripturæ, explicuit, xv, uolumine torum operis ſui corpus: ciuichtatis etiam patrù traditionibus confirmauit & communiuit.

Rudentius uir ſæcularis litteraturæ eruditus compoſuit Trochæu de toto ueteri & nouo teſta- mento p[]ſonis excerptis: cōmentatus eſt & in moré græco: Hexamerô de múdi fabrica uſq[]b: ad condit[]oem primi hois: & p[]uaricatoem eius: cōpoſuit & libellos quos græca appellatione præti- tulauit Apotheoſis: p[]ſicho machia: martigenia ideſt de diuinitate: de compugnantia animi: de origine peccatoræ, ſecit & in laude: marts[]y[]e ſub aliquo: nominibus inuitatoriù ad marts[]y[]riù librum unu: & ad hymno: alteq[]b: ſpeciali tamen itentione aduerſum Symmachû idolatriam defendentem: ex quos] di- lectione agnoſcitur Palatinis ſimul ſuſſe.

Vendentius e[]ps H[]ſpanius ſcripſit aduerſus Manichæos & Sabelliáos & Arrianos maxime quos] intétio: p[]ſali tamé còtra Photiniachos: q[]n u[n]c bonofaci: uocan[]t librû qu[]e p[]tritulauit de ſide ad- uerſum hæreticos. in quo oſtendit antiqtaté: filii dei coæternalem patri ſuſſe. Nec iiniti[] deita- tis tunc a deo patre acceperit cu[]t a Maria uirgine homo deo fabricante còceptus & natus eſt.

Omnodianus iter ſæculares l[]fas legit occasioné accepta: ſidei, factus itaq[]b: xp[]ianus: & uolens ali- q[]d ſtudio: ſuoq[]b munus offerre x[]po ſuæ falutis auſtori: ſcripſit mediocri: ſermone q[]ſi uerſum aduerſu paganos: Et qa[]p[]trû n[]ſoq[]b attigerat l[]ſas magis illog[]b deſtruere potuit: q[]n oftra firmaſ.

Vnde & de diuinis p[]miſſiōibus aduerſum i[]ſlos uili fatis & caſſo ut ita dixerim ſenſu diſſeruit: filis ſup[]oré nobis deſpationé incutiens. Tertullianu & Laſtantiu & P[]apiam auſtores fecutus moralem ſa- ne doſtrinam & maxime uoluntariæ paupertatis amore optime p[]ſecutus incalcauit.

Auſtinus p[]ſbyter ſcripſit ad p[]ſoná Frat[]tilæ reginæ aduerſum Arrianos & Macedonianos libros ſeptem: his eos maxime ſcripturæ: teſtimoniis arguens & conuincens: q[]bus illi prauo ſenſu utu: tur ad blaſſemiá, ſcripſit & Librû quem Valentiniano Theodofio & Arcadio imperatoribus p[] defenſione ſuq[]b cum Marcellino quodam p[]ſbytero obtulit. Ex quo oſtéditur luciferianos ſic- matico conſenſiſſe: qa[]b H[]ilarium p[]ic[]tauienſem: & Damaſum urbis romæ e[]pos culpat: quaſi male confuſue- t[]int eccleſiæ: quod p[]uaricatores e[]pi le in c[]omunionem & ſacerdotiù pacis recuperandæ g[]ra recepſſent: q[]d Luciferianis ita diſplicuit recipere e[]pos: qui in Ariminens[] concilio arrianis communicauerant: ut nouatia- nos apoſtatas p[]o[n]nitentes.

Iconius natus Aſter in diuïs litteris eruditus iuxta h[]istoriá ſufficiéter & in ſæcularibus non i[]gna- rus ſuit: in eccleſiāſticis quos] h[]istoriis ſtudioſus: ſcripſit de bello in teſtimonio libros & expoſi- tióes diuerſa: cauſa: in q[]bus ob ſuq[]b defenſionem antiquo: meminit ſynodu: e q[]bus o[]ibus agnoſcitur donatianæ partis ſuſſe: ad iuſeſtigandam & iueni[]dam itelligentiam ſcripturæ: no- nem quaſi ſolumía c[]oclufiſt, Expofuit & apocalypſim io[]anis in itegro: nihil i ea carnalem ſed totu: itelligés ſpirita: in qua expoſito: diu angelicam rônem corpus dixit eſſe: mille anno: quos] regni in terra iuſto: poſt reſurrectionem futuri ſuſpitoem tulit. Nec: duas in carne mortuogê, reſurrec[]t[]oes futuras, Vnam iuſto rum: aliam iniuſto: eſi unam & tunc ſemel o[]ium in qua ſurgut abortiui etiam deformati: ne quid huma- ni generis deformatum & a[]iatum ſubſtatiæ interea oſtendit diſtictoem ſane duag[]b: reſurrectionum. Ita facit

ris ponderis ſnia figuravit: Morit[em] Theodolſio & Valentiniano regnantibus.

Affianus natus ſerta coſtatinopolis a ioanne magno eſpo diaconus ordinatus apud Maſſiliam p[ra]ſbyter conidit duo monaſteria, i, uiroſ& mulieſ, quæ uſq[ui] hodie extant: Scripſit experientia maſſiſtrante librato ſermone: & ut aptius dicam ſenſu uerba iueniens: & actioe linguam mouës res oſium monachog[que] p[ra]ſſione neceſſarias, i, De habitu: & De canonica ofone: Atq[ui] p[ra]ſalmor[ui] modo q[ui] in monaſteriis ægypti die noctuq[ui] tenetur Libros, iiiii. Inſtitutionum Librui, i. De origine & qualita te ac remediis, viii. principalium uitioſ Libros, viii. ſingulos, i, de ſingulis uitiis libros expediens: Digesſit et conſolationes cum patribus ægypti habitans: hoc eſt De deſtinatione monachi ac de ſide: De diſcretione: De tribus ad ſeruendum deo uocantibus. De pugna carnis aduerſum ſpiritu[m]i: & p[ra]ſus aduerſum carnem. De natura oſium uiroſ& De nece ſanctuq[ui], De nobilitate animæ. De principalibus, De qualitate rōnis. De iu gitate ofonis. De p[ra]ſeis, De caſtitate, De p[ra]ſtioe dei. De ſcientia ſpiritali. De diuinis chrifmatibus. De ami cia. De diſſiniendo uel non diffiniendo. De tribus antiq[ui]s generibus monachog[que]: & quarto nuper exorto. De faſtione p[ra]niæ. De remiſſionæ quinquageſimæ. De nocturnis illuſionibus. De eo quod dicit apoſtolus. Non enim quod uolo facio bonum: ſed quod nolo malum hoc ago. De mortificatione, Et ad extremu ro- gatus a lenoe archidiacono & poſtea urbis romæ eſpo scripſit aduerſus Neſtorem de icarnatöe domini Li- bros ſeptem: Et in his ſcribèdi apud Maſſiliam & uiuèdi finem fecit Theodo, & Valéti, regnantibus.

Hilippus p[ra]ſbyter optimus auditor Hieronymi cōmentatus eſt in lob: Edidit ſermone simplici librui, Legi eius & familiares epiſtolas & ualde falſas & maxime ad pauptatis & dologe tollerat[i]a exhortatorias: Morit[em] Martio & Acuto regnātibus.

Vcherius Lugdunensis eccleſiæ eſp[ra]ſcript ad ualerianum p[pi]nquinu[que] de contemptu mūdi: & ſæ- cularis philofophiæ epiſtolam unam ſcholaſtico & rōnabili ſermone: Differuit etiam ad p[ra]ſonā filioſ Saroni & Verani: poſtea eſp[ra]ſobſcurag[que]: Sed & Caſſiani q[ui]dam opuſcula lato tenſa ſermone anguſto reuolües uerbi tramite i[u]no coegit uolumie q[ui]dam eccleſiaticis ſtudiis neceſſaria. Mo

ritur Valentiniano & Martiano regnantibus.

Incentius natōe Gallus apud monaſteri[ui] lormēſi iſulæ p[ra]ſbyter uir in ſcripturis ſancti doctus: & notitiae eccleſiaticog[que] dogmatum ſufficienter iſtruſtus compoſuit ad euertenda hæreticor[u] collegia nitido & aperto ſermone ualidiffimā disputatoem: quam abſconſo nomie ſuo attitula uit p[ra]eregrinum aduerſum hæreticos: Cuius operis qa[que] ſecu[n]di libri maximā i[mi]chedulis parté qua[] aq[ui]bſdam furatam p[di]cit recapitulatio eius paucis ſermonibus ſenſu primo compegit: & in uno libro edi di[mi]Moritur Theodolſio & Valentiniano regnantibus.

Yagrius ſcripſit de ſide aduerſum p[ra]ſumptuſa hæreticoq[que] uocabula: & ad deſtruèda in imutan- da ſanctæ trinitatis noia: imutare ſunt dicétium patrem nō debere p[ra]em dici: ne in p[ra]ſis nomine filius confonet: ſed igenitum & inſe[ct]um ac ſolitariu[n] nūcupandum; ut quicquid extra illo p[ra]ſona ſit extra illo ſit & natura; oftendens & p[ra]em q[ui]dem poſſe dici ingenitum & ſcripturam non dixe nitie: ſe genuiſſe in perſona filium non ſenſiſſe: & ex ſe p[ra]tuliffe in p[ra]ſona p[ra]ſum ſanctum nō genuiſſe necq[ui] ſenſiſſe. Sub huius ſyagrii nomie ſeptem de ſide & regulis ſidei libros p[ra]titulatos inueni: ſed quia lingua uariā tur non nominis eius credidi eſſe.

Saac p[ra]ſbyter antiochenæ eccleſiæ ſcripſit ſyro ſermone lōgo tempore & multa: p[ra]ci[pa]ua tamé cu- ra aduerſum Neſtorianos & Eutychirianos ruimam etiam antiochiæ elego carmine pláxit: quo auditores ibuens ſono quo Ephr[é] diaconus nicomediæ lap[ru]s: Moritur Leone & Maioriano re- gnanſtibus.

Aluianus Maſſiliſeſ p[ra]ſbyter & diuia humanalíatura iſtruſtus: & ut abſq[ui] iuidia loq[ui]t e[por]u ma gifter ſcripſit ſcholaſtico & aſto ſermone multa: ex q[ui]bus iſta legi. De uirginitatis bono ad Mar- cellum p[ra]ſbyterum Libros tres: Aduerſum auaritiam Libros, iiiii. De p[ra]ſenti iudicio Libros, v. Et pro eorum merito ſatiffactionis ad Salonium e[pm] Librum unu: Et exponitionis extremæ par- tio eccleſiataſtes ad Claudiu[n] e[pm] Viénenſem Libr[u] unu: Epiſtolag[que] Libr[u] unu: & in more græcoq[que] de princi p[ra]ſentibus ad còditoem hois compoſuit uerſum quaſi examerō Libr[u] unu. Homelias epiſcopis ſaſtæ multas: Sacrametoq[que] uero quaſtis nec recordor. Viuit uſq[ui] hodie in ſenectute bona.

Aulinus compoſuit tračatus de uitio quadrageſimæ, e quibus ego legi duos, De die domico pa- ſchæ De obediencia, De p[ra]nía, De neophytia. Ilarius Arelat[é]ſis e[ps] uir ſcis ſcripturis doctus: pauptatis amator: & erga inopu[n] p[ra]ſioné non ſo- lum meriti p[ra]ietate ſed & corp[is] ſui labore ſollicitus. Nam pro reſći[di]ſis paupibus etiam ruſtica- tionem còtra uires fuas homo genere clarus & lōge aliter educatus exercuit: Sed nec in ſpiritali- bus neglexit. Nam & in docédo g[ra]ſam habuit: & abſq[ui] p[ra]ſonæ acceptione in oibus caſtigat[u] iſe[] ſit. Ingenio uero i[m]ortali aliqua & ſi parua edidit quæ eruditæ a[ui]æ & ſideli lingua idicio ſunt: in q[ui]bus p[ra]ſe- cipuo & ad multoq[ui]s utilitatem neceſſario ope uitam ſancti Honorati deceſſoris ſui còpoſuit: Morit[em] Valen tiniano & Martiano impatoribus.

Eo urbis romæ e[ps] ſcripſit ad Flauianu[n] coſtatinopolitanæ eccleſiæ e[pm] Eutych[é] p[ra]ſbyteræ qui t[u]c ambitione e[ps]tatus noa[n]a in eccleſiá moliebaſ inducere epiſtolam: in qua admonet eum: ut ſi còſitereſe e[rr]ore: & pollicereſe e[mé]datoem recipet e[u]. Si a[ut] p[ra]ſiteret inčæpto c[u] ſua hæreſi dána retur ſimili docet in ip[er]a epiſtola & diuís teſtimoniis domin[u] iefum x[pm] ficut paternæ diuinita tis filiu[n], Iта ueg[que] humanæ naturæ eſſe hoiem credédum: ideſt ex carne uirginis carné traſiſſe: & n[u] de cælo

I ii

infamat nociuA.R.n.uerA Caſſiani & Proſperi de g[ra] dei & libero arbitrio ſniæ in alígbus ſibi inueniunt
cōtariae:Epiftolæ quoſb[] papæ Leonis aduerſum Eutychen de uera xpi icarnatione ad diuerſos datae & ab
ip[o] dictatæ creduntur.

231

Auſtinus ex abbatë Lorinéſis monaſterii apud regnú galliæ e[ps] uir in diuís ſcripturis ſatis íten-
tus extra rónem ſymboli occasioné acceptam cōpofuit Librú de ſp[ú] ſancto; quo oftendit eum
iuxta ſidé patrú & cōſubſtátialè & coerernalé eſſe p[ri] & filio ac p[len]itudiné trinitatis:Ob id eti
am edith quoq[] opus egregiú de g[ra] dei quæ ſaluamur In quo ope docet g[ra] dei ſemp & iuita
tre & p[cedere] & iuuae uolútatem n[am]& q[ec]d ip[ra] libertas arbitrii pro labore pie mercedis acq[li]erit: n[ò]
eſſe p[pr]ú meritú:ſed g[ra] donú,Legi eius & aduerſum Arrianos & Macedonianos paru[li] libellú,in quo e[ſ-
ſentiam p[ſic]tat trinitatem:Et alium aduerſus eos q[ui] dicunt eſſe in creaturis aliquid i[corpore]u[n] in quo & di-
unis teſtimoniis patrú cōſirmat ſentétiis nihil credéu[] i[corpore]u[n] p[ter] deum.Eſt eius epiſtula i[mod]ú libel
li ad diaconú græcu[n] noie edita:q a ſide catholica diſcedens ad Neſtorianá abit impietatem.In qua epiſtola
admonet eum credere ſanctá mariá virgine[n] n[ò] p[ug]e hoiem genuiſſe:q poſtea ſuſcipet diuinitaté:ſed deu[] ue
rum & hoiem ueg[que] Sunt eius & alia ſcripta:quæ qa necdum legi noíare nolu[mi]uiau tamé uoce egregius do-
d[or] & credi[que] p[bat]ur. Scripſit poſtea & ad F[œ]licem p[ſe]ctu[] p[torio] & patriciæ dignitatis uige filiú magni
cóſulis iá religiú[rum] epiſto[]lát ad timoré dei hortatoriá c[ó]ueniétem p[ónas] pleno a[í]o pniam agere diſponédi.

Eruus dei e[ps] ſcripſit aduerſum eos q[ui] dicút x[pm] in hac uita degenté n[ò] uidiffé carnis ſuis ocu
l[is] p[rem] ſed poſt ſurreſt[]oem ex mortuis & aſſenſioné in c[æ]lisl[] c[ú] tranflatus eſt in gloriam dei
p[ri]s p[ſe]ctus,i[ei] dantis & remunerat[]em m[arty]rii:in qua ſcriptura oftendit & diſputatione ſa-
ne ſanctag[que] ſcriptura[que] teſtimoniis domi[n]u[] i[ef]um ab ip[ro] eius c[ò]ceptum p[] ſp[ú]m ſanctu[] ſa[ct]ú &
p[ar]tu ex uirgje:quo deus uerus i homie uero:i[pe] quoq[] homo deus factus natus eſ ſemp carnis ſuæ oculis
& p[ate]r e[ui] uidiffé p[] ſp[ú]m ſanctu[] ergo p[] ſp[á]lem & unitam dei & homis ſocietatem.

I[ct]orinus nat[oe] Aq[tonicus] calculator ſcrupulat uitatus a ſc[ò] Hilario urbis romæ e[po] cōpofuit
paſchalé curſum idagat[oe] cautiſſima poſt quatuor priores:q [cō]p[o]ſuerú[t]:Hyppolitú:Euſebium:
Theophilú[] & Proſpeſe:& p[rt]endit án[og]æ ſeri[que] uſq[]b ad annú q[ng]enteſimú tric[ef]imúſec[]dum. Ita
ut q[ng]entefimo tric[ef]imotertio anno reingipiat paſchalis ſolénitas e[od]e menſe & die ead[ed]q[] lu-
n[am]q[ui]a p[rimo] p[aff]iois ac reſurreſtionis domic[æ] anno ſacta eſt.

Heodorus Cypriæ ciuitatis e[ps]a Cyro,n.ri[ge] p[er]ſa[ge] c[ò]dita ſeruat hodie apud ſyriá nomen au-
[et]oris) ſcriptiſſe d[í] multa:ad meá notitiá tamé iſta ſunt q[ui] uenerunt.De ic[arnat]o[]e domi[] aduerſú
Eutychen p[ſ]byteræ & Dioſcoq[] ale[x]dria e[pm]q humaná in x[po] carn[é] fuiffe negá[t] ſcripta for-
ti:q p[er] q[ui] c[ō]ſirmat & rón[é] & teſtimonís ſcriptura[que] ita illú uera maternæ ſubſtátiæ carn[é] huſſi[que]
qua ex m[í]ſre uirgje ſup[er]ſi[ſt]ic[t] & uera deitaté qua[] æterná n[af]cilitate deo p[re] g[ign]énte i[pe] n[af]cendo accepit
ex h[if]oritæ eccleſiaticæ libris:quos i[mi]timitas E[uf]eſbiú C[æ]ſarienſem c[ō]p[ri]ſpit a fine libroq[] E[uf]eſbiu uſq[]b ad
hu[pi]tus,i[na] uic[en]alibus c[ō]ſtantini uſq[]b ad impium leonis ſenioris:ſub quo & mortuus eſt.

Epp[and]ius C[ō]ſtantinopolitanæ eccleſiæ e[ps] uir l[í]gua nitidus & i[g]enio[]ac etiam diués ex leſtio[]e
antiquoq[] fuit:ut Danielem p[pp]heta[] ex íntegro ad uerbú c[ō]mentatus exponeret, Homeliás etiá
multas c[ō]p[o]ſuit.M[or]íſ ſenior Leone impium tenente.

Heodorus in C[æ]leſyriæ p[ſ]byter multa p[ſ]cripſit:ſed ad me liber eius uenit:quem de c[ó]ſonátia
diu[æ] ſcriptura[que] c[ō]p[o]ſuit,i[ue]teris & noui teſtaméti aduerſus antiquos h[æ]reticos p[]tter d[í]am p[]
cept[]o[]e uel cerimoniæ,Aliú ueteris teſtaméti deu[] dixerunt:aliú noui,in quo oftendit diſpenſa
ti[ó]s fuiffe uniu[]s ei[u]ſdeq[] dei au[ſ]toris utriuſq[]b ſcriptú:ut alia p[] moyſem antiq[]s lex dare[] in ſacri
ſi[no]q[ui]a cerimoníis & i[ud]ioq[]a i[á]duerſi[]oibus,Alia his p[] x[pi] p[le]ntiam in ſacris myſteriis repromiffionibus
due diu[er]fa:cre d[í]uerut a[ut]o p[ir]tutu & uno au[ſ]cet dictat[æ] c[ú] illa quaſi modo ſc[am] l[í]am obſeruare:oc
adre ead[ed] ip[ra] ſe[n]c[u]dú p[ir]itutum i[ui]uſicent.M[or]íſ ſcriptor regnáte Zenone.

Oannes Antiochiæ parochiæ ex grámatico p[ſ]byter ſcripſit aduerſum eos q[ui] in áta[]tum ſubſtan
tiá adorádu[m] afterunt x[pm]:nec acq[ef]c[ú]t duas in x[po] c[ō]ſitendas naturas:docens ſecundum re-
uelat[em] ſcriptura[que] unam in illo dei & hois eſſe p[lan]am:n[ò] unam carnis & uerbi naturá,& im
p[ug]nat aliquas Cyrilli ale[x]dria e[pi] ſn[ia]s ícaute ab illo aduerſum Neſtorem,platas:quæ n[ue] c[ó]
mentú ſunt:& robur addút Timothianis.Viuere adhuc d[í]:& ex tpe declamare,

C[æ] Beati Hieronymi p[ſ]byteri ad Deſideriú;quem ad loca ſca uſenda & mutu[]s aſpectum inuitat;& q[à]dá de
opuſculis ſuis:[i]& maxie de Libro uiroq[]uilluſtriu eloq[]tur:quod ip[ra] libro ſubſidimus.

Ect[ò] ſermone dignat[ò]tis tuæ:qué mihi n[ò] opináti tua beniuolétia tribuit:gauiſus q[dem] ſum te
t[im]onio honéſt & eloquentiſtmi viri.Sed in memet reuerſus ſatis dolui me i[di]gnú tantis lau-
dibus atq[] p[con]io opprimi poti[us] q[ui] leuari,Sc[is],n[ò]dogma noſtrú humilitatis tenere uexillú[; & p
ima gradients ad ſúma nos ſcandere.Quotus igitur ego uel q[ui]tus ſum:ut eruditæ uocis merear
t[el]timoniú;ut mihi ab eo palma eloquentiæ deferatu[que] ſcribendo diſertiſtme deterruit ne ſcriberem:Ve-
rátam éaudiend[ú] eſt,ut charitas quæ n[ò] quærit quæ ſua ſunt:ſed quæ p[xi]mi;reddat salutatióis offi[c]ia:quo
nam locum implere n[ò] uale[] p[ce]ceptoris gratul[]tib[]i & ſanctæ atq[] uenerabili ſorori t[ua]e Serenillæ:quæ de
calcatis fluic[]tibus ſæculi ad x[pi] tranq[]lla p[uenit].q[ui]g hoc munus uaticinio in te p[de]ſtinatú ſit,Legimus enim
ſanctu[] qu[os] danielem app[ell]atum deſiderium uic[]um & amicum dei:quia myſteria eius ſci[que] deſiderauit,
ſanctu[] qu[os] uenerabilis Paula me eſt deſcata:ut facerem:p[onte] facio,h[ort]orq[] uos & p[cor] per domini charita-
lta[que] uenerabilis Paula me eſt deſcata:ut facerem:p[onte] facio,h[ort]orq[] uos & p[cor] per domini charita-
tem:ut nobis ueſtros tribuat is aſpectus:[i] & per occasionem ſanctog[] locog[]e táto nos dictetis munere.Certe
I i i i

fi confortia nostra diff�licuerint adorasse ubi fituerunt pedes domini: pars fidei eſt; & quali recentia natuata tis & crucis ac paſſonis uidiffi eſtigia. Opſuſcule meoq; quali plurima uolauerut de ndiduo ſuo: & teme rario editionis honore uulgata funt:nihil miſi:ne eadem forſitan mittere quæ habebas. Quod li exemplaria libuerit mutuari: uel a ſanctæ Marcella: quæ manet in Auëtino: uel a Lorth temporis noſtri Dōnione uiro ſanctiſſimo accipe poteris. Ego aŭt operiſs pſentiam totum tuam: aut totum cum affueris: aut ſi hoc aliquæ impediert difficultates: quæcunque perſeris libens mittam. Scripſi librum de illuſtribus uiris ab apoſtolis uſq; ab noſtram ætatem: imitatus Tranſllum græcum Apollonium: & poſt catalogu plurimoge: me quoq; in calce uoluminis quali abortium & minimu oium chriſtanog; pofui: ubi mihi neceſſe ſunt uſq; ad, xiiiio, annu Theodoli impatoris & p[ra]cipis quæ ſcripſerim: breuiter ànotare: Qué librú cu a ſupradictis ſumpſeris: q[ui]cda de índice minus habueris paſſati ſcribi faciam fi uolueris.

Beati Hieronymi p[er]ſbyteri ad Deſideriū de p[ra]cipuis eccleſiſticiis ſcriptoribus & eoq; commentariis: ubi ſinguloq; effert ingenia: inſinuans in quo quiſq; deſecerit.

V
Is nunc acriter mi frater Deſideri: ut tibi quali de lumiaribus quæ toto firmamento mundi ſuſgent: pauca de ſcriptoribus: q; nobis multa de obſcuritibus: quæ p[er]t er carnalem menſt ſel ligetiam impediut; ad ſplédorem cōſiderationis p[er]ſitalem p[er]ſerre potuerunt: maniſeſtiffime diu cam. Sed uereor Suſannæ helchiæ filiæ ne in me ſnia iniquio iudicio p[er]ſbyteroq; impleaſ d[omi]ntis: Anguſtiae mihi undiq; ſunt: Et mihi ſimilitet ſunt anguſtiae. Si, u. uoluo: alique ex his reſphéderea aduerſarios atq; inimicitas mihi undiq; concitabo. Si aŭt noluero: nunq; quæ poſtulaſi inuenies. Sed uniuſ tanſtum uolútatem condénare: q; multoq; confilia tranſire uel deſpicere melius eſſe uidet: qa; unuſtuq; eoq; iſ ſcripturis ſanctis diligenter laudari meruert: ſed o[ſ]s leniter leuiterat: cu amor amorem tangam, ut utriuq; pacifice impleam. Auſgutinus e[ps] uolans p[er] montiū cumcina: quali aq; laq; & ea quæ in radicibus montiū fiat: noſt[em] conſiderans: multa cælog; ſpatia terraruq; fitus: & aquaq; circulum: claro ſermoq; p[ri]nunciat. Qui, u.n. in liguſ fructuſoſum aſcendere uil: paulatim ad ſuperna: & maiora carpere poma festinat. Ramos autem p[ar]matu paruulis relinquit. Nos aŭt qui paruuli fumus: inſirmiqt; atq; minores: ſi iſeriora cōgregare ualuerim: muſtis: biſcum bene agit. Hilarius e[ps] romanoq; lucifer. i. lucerna eccleſiæ & p[er]cius lapis: ad quem meſtura uix aſcendut, pulchro ſermoq; aureoq; ore uiniuerſa loq; tur. Etſi, u.n. aliqua ſecu: uiam cecidiffi potuifent: men ab eo in ſcripturis meſſis exorta eſt magna. Origenes Adamantius altiora atq; maiora cogitans: p[ri]uq; iſigenium ferre non ſufficiens: aliud aliudq; ſubneſtit: & cum hæc nimio m[étis] arduere cogitaſſatione: ribus maioribus carricabat ſe: & cum ſic iſe d[ic]ere non poſſuit: ſed hæc magne illuc deuolutus eſt: ut ruina eius pareret doſtinas p[er] aliquas ſeduſtoq; ineptas: multoſq; de via recta i aliam iam perduxit: & uenenum eius quali ſtinulis uocibus ſyrenaruq; canticis plures necare potuit. Melior o[ibus] in bonis, peior in malis. Aliqua uero per eum ſecu: uiam ſeminata ſunt. Multi tamen aliquos eius p[er]ſimos diſcipulos multa uenenola ſub eius nomine edidiffi teſtantur. Eufebius cæſarienſis clauſis ſcripturarum cuſtoſq; noui teſtaméti: multis maior: in ſcriptoſibus a græcis condénatur. Scripſit quatuor canones euangelioq; & undecim libros hi ſtoriæ eccleſiātice: q; nouu teſtamétum narrant: atq; cuſtodiunt: & k[ap]oſtikov, i. tempog; hecuiarium: hæc tria ſunt p[er]clara: quæ hoc in operibus eius teſtantur: & nos p[er] omnia eius ueſtigia: quæ iterare potuifet: niuq; repperimus. Heliodorus p[er]ſbyter domu ampliſſimá per modicu foramen reſpiciens: tentanq; eoſtia conſula: clauſeq; n[ò] habéſ: uix pauca ad luć: p[er]dere cōualut: ſed quæ potuit narrare: ſideliter narravit. Ambroſius frater p[er]ſundoq; penna raptus: & a[er]ius uolueri: quádiu in p[er]fundum ingreditur: iſtruſum de altoca pere uidetur. Et omnes eius ſententiæ ſtandi eccleſiæ: & omnium uiututu firmæ ſunt colu[n]æ. Dardanus multas q[one]s arripiens: p[er]mentis aftutiam: nucéq; circa nucleum n[ò] conſringens: multa impoſſibilità de ſcripturis cum ſiducia loquitur. Paulino uifum eſt maſſiſtrum fieri: & non erat ante diſcipulus: & fruſtum ſine radice oriri: fieriq; tentauit. Ideo eiuſ cōſcriptoq; ſcriptore & charta n[ò] indigent. P[ell]agius de quo apud fideles ſermo eſt: de quo etiam & mihi grauſis cauſa disputationis eius uerbog; pene in toto orbe annunciatæ eſt: quæ omnes eccleſiæ quali luptum de filua mirantur: aureum colorem ſup n[ig]rum uenenu: componés fontem dulcem primi mellis amaritudinis malitiæ cōmifcuit. Iouinianus l[æ]ta facie: & corde ap[er]ſotopotu dulcifiſmo: ſelle cōmixto: multos potauit & contrarias ſn[ia]s p[er] odium occafionum chriſtanis: proſerens compoſuit: & me quanq; in omnibus laborioſum aſſiudæ quaſtionibus infinitis afficiſt: & uexaſtuli afri canus cuius ueſtigium omnes orientales auſtraleſq; diligenter unaniterit: in d[ani]elis hebdomadibus iuueſtigant: uniuerſa tempog; ſpatia cum omni peritia iugiq; fermone conſtruxit: & nulla omnibus quæ ſunt per eum in toto orbe unq; data eſt contradictio. Fauonius a multis culpabilis, dura ſententia, foriterem uniuersa difficillima ingerere conatus eſt: quali qui contraundas maris nauigare non p[ote]ſt: uel contra inpetum torrentis aquæ natare non ualeſt: ita cuncta quæ ſcripſit contra ſcripturas ſanctas obſtare non p[ote]rant. Ideo quali umbra ſecu: hominem ſunt. Hilarius p[ie]ctauoq; aquitanæ e[pi]copis: ſactione faturmi n[ati]relenſis e[pi]copi de ſynodo Byterenſi in Phyrygiam relegatus duodecim aduerſus arrianos cōſecit libros. Et alium librum de ſynodis quem galliaq; e[pi]copis ſcripſit: Et in p[al]falmos tres commentarios: primu: uide licet & ſecundum: & a centefiſmo decimo octauo uſq; ad extremum. In quo opere imitatus origenem: nonnulla etiam de ſuo addidit: Et eiuſ ad conſtantium libellus quem uiuenti conſtantinopolim direxit: Et alius in conſtantium quem poſt mortem, eiuſ ſcripſit: Et liber aduerſum Valentem & V[er]ſatium ariminens & Seleutienſis ſynodi h[is]toria[m] continens: Et ad p[er]ſe[ct]um Saluſtium ſiue contra Diaſcorum. Et liber hym[or]num Et myſterioq; alius: Et commentarius in Matthæum: Et traſtatus in iob: quos de græco origenis ad ſenſum tranſtulit. Et alius elegans libellus contra Maxentium: Et nonnullæ e[pi]ſtolæ ad diuferios. Aliunt

Augustinus.

Hilarius.

Origens.

Ensebaus.

Heodorus.

Ambrosius.

Dardanus.

Paulinus.

Pettusius.

Lourenicus.

Julius.

Eunotius.

Hilarius.

quidam ſcripſiffe eum Et in Canticum canticogſed a nobis hoc opus ignoratur,Mortuus eſt p[ic]tauis ua-
lentiniano & ualente regnanti bus. Damaſus romanæ urbis epifcopus: Elegans in uerſibus componen-
dis ingeniù habuit, multaq; & breuia metra edidit & prope octogenarius ſub theodofio príncipe mortuus
eſt. G[re]gorius nazianzenus epifcopus:uir eloquentiffimus:ſceptor meus ex quo ſcripturas explanante
didici: Ad triginta milia uerſuum omnia ſua opera compoſuit: ex quibus illa ſunt De morte fratris cypria-
ni.Laudes athanafiſt:Laudes maximi philofophi poſt exilium reuerſi:quem falſo nomie quidá herona ſub-
ſcrip[er]unt:qa eſt & aliux liber uituperationé eiudem maximi continéſ:quaſi n[ò] licuerit: eundé laudare &
uituperare pro tépore: Et liber hexametro ueru uirgítatis & nuptiag[æ]:côtra ſe differentium,Aduerſum Eu
nomiú Libri duo.Et de ſpú ſancto Liber unus, Côtra iulianú iperatoré Liber unus. Secutus eſt autem Pole
mionú dicendi charaſtere:uiuoq; ſe e[pm] in loco ſuo ordinans ruri uita monachi ſe exercuit;deceſſit[que] hoc
ante ferme trienniú ſub theodofio príncipe.

T Beati Hieronymi p[er]byteri ad magnum oratorem urbis romæ fatiſſacientis illius quaſtioni cur ſæcula-
rium litterarum uteretur exemplis:ubi imitamento pauli apoftoli & o[mi]num ſere apoftolicoq; traſtag[us] do-
cet philofophog[æ] ac poetaq; p[er]ſertim ad c[ô]ſfirmat[em] noſtroq; dogmatú poſſe deduci.

SE
Eſebium noſtrú tuis monitis p[er]ſciffe:n[ò] tam ep[il]tola tua q[ui] p[er]ſius poénitudi[e] didicimus.Et mi-
rum in modú plus correpτus placuit;q[ui] errans l[æ]ſerat.Certauerunt inter ſe indulgentia parentis
& filii p[ietas].dum alter p[er]teritor[us] non meminit,alter in futuq; quoq; ofſicia pollicetur. Vnde &
mutuo nobis tibiq; gaudendú eſt:quia nos filium recepimus;tu diſcipulú comprobaſt. Quod
a[ut] q[ri]s in calce ep[il]tola tuæ:Cur in opuſculis noſtris ſæcularium litterarum ſterdum ponamus exempla:
& candoré eccleſiæ ethicoq; fordibus polluamus,rel[sp]onſum breuiter habeto.Nun[ò] hoc q[r]eres:n[ifi] te to-
tum Tullius poſſideret.Si ſcripturas ſanctas legeres:ſi interp[es]te ea[q]iomiſſo ſupciliuo euolueres. Quis enim
n[ec]iar & in moſſe;& in p[he]p[ta]q; voluminibus;q[ui]dam affuſpta de gentilium libris.Et falomonem philo-
ſophus Tyri & n[ò]nulla p[po]ſuiffie:& aliqua reſpondiſſe? Vnde in exordio p[ue]rbiq; c[ô]monet:ut intelliga-
mus ſermones prudentiæ:ueruſatq; uerboq; parabolasi:& obſeque ſermonem:diq;ta ſapientum:& enigma-
taqua p[ri]æ dialeſticoq; & philofophog[æ] ſunt: Sed & Paulus apoftolus Epimenidis poetaq; abuſus uerſicu
lo eſt:cribens ad titum K[r]n T[e]s α[li] Υ[e]ψ[α] Τ[α]κα κ[α]σθρια Υ[α]σ Τ[ε]ρες α[ρ]γοι. Cretenſes ſemp[] mendaces:ma
la b[ef]iæ:uentres p[ig]ri:Cuius heroici hemiſtichium poſtea callimachus ufurpauit.Nec miq; ſi apud latinos
merum non feru[et] ad uerbum exſſua tranſatio:cum homerus eadem lingua uerſus in profam uix cohæ-
reat.In alia quoq; ep[il]tola Menandri ponit ſenarium φ[e]ρινούσι γ[α]ρφ[ο]η Χ[ρ]φ[ο] Τα[ω]μιλια[α] κακα[ι]ideſt. Cor
rumpú[t] enim mores bonos confabulationes p[er]ſimæ:Et apud athenienſes in martis curia disputans: aratú
teſtim uocat.Ip[er]ſius enim genus ſumus:quod græcæ dicitur T[ou] T[ou] γ[α]ρ κ[α] γ[e]νος ε[σ] μ[ε]ν. Et eſt clauſu
la uerſus heroiciac ne pa[q] hoc eſſet ductor p[xi]iani exercitus:& orator iniuic[us]:pro chriſto cauſam agens:
etiam iſcriptionem ſ fortuitam:arte torquet in argumentum fidei.D[ic]icerat enim a uero dauid extorqu-
re de manibus h[oc]tuí] gladium;& g[oli]æ ſuperbiffimi caput p[ri]p[io] mucrone trúcare.Legerat in deuterono-
mio:domini uoce p[er]ceptum mulieris captiuar reſdendum caput:u[per]cilia:omnes pilos;& ungues corporis
amputandos;& ſic eam habendam coniugio.Quid ergo mirum ſi & ego ſapientiam ſæcularem p[er]ter elo-
qui uenutatem:& mébrorum pulchritudinem de ancilla atq; captiua israelitem facere cupio, & ſi quicq[da]
in ea mortuú eſt idolatriæ:uoluptatis:erroris libidinum:u[el] p[er]cido:uel rado? Et n[ix]us puriſſimo corpi uer-
naculos ex ea genero domino ſabaoth? Labor meus in familia p[xi] p[er]ſicit.Stuprum in alienam auget nume-
rum conferuq; Oſee accepit uxorem fornicariam Gomer filiam debelaim.i.dulcedinum:& n[ac]citur ei de
meretrice filius israel: qui uocatur ſemen dei. Eſaiais nouacula acuta barbá & crura radit peccantium: Et eze
chiel in typo fornícantis hieruſalem tondet c[æ]ſarié ſuam:ut quicquid in ea abſq; ſenſu & uita eſt: aufera[.
Cyprianus uir eloquentia pollens:& m[arty]rio:firmiano narrante mordetur:cur aduerſus demetrianum ſcri
bens:teſtimoniis ulus ſit p[he]p[ta]q; & ap[of]toloq; quæ ille ſiſta & c[om]entitia eſſe dicebat:& non potius phil-
olofophog[æ] ac poetaq; quoq; auſtoritati:ut ethnicus: contraire non poterat.Scrip[er]unt contra nos C[el]ſus
atq; Porphyrius, priori origenes, alteri Methodius:Euſebius:& Apollinaris forſtiffime reſponderunt. Quo-
rum origenes o[cto] p[er]ſcrip[it] libros. Methodius uſq; ad deč milia p[er]cedit uerſuú,Euſebius & Apolliaris. xxv.
& xxx. uolumina coniderunt, Lege eos;& inuenies nos c[ô]paratione eorum imperitiffimos,& poſt tanti t[é]
poris ocium:uix quali p[er] ſonium quod p[er]ui didicimus recordari. Iulianus auguſtus ſeptem libros in expe
ditione parthica aduerſum chriſtum euomuit;& iuxta fabulas poetaq; ſuo ſe enſe lacerauit.Si contra hunc
ſcribere tentauero.p[uto] interdices mihi:ne rabidum cané philofophog[æ] & p[lo]icoq; do[ct]rinis.i. herculis cla-
ua repercutiam. Quan[g] nazarenú noſtrum;& ut ip[er]ſole baric dicere Galilæú:ſtatim in p[li]o ſenſerit: & mer-
cedem lingua[que] puſtiffimæ contumeliis perſoſſus acceperit.Iſophus antiquitatem approbans iudaici popu-
liduos libros p[er]ſcrip[it] contra Appionem alexandrinú grámaticum,& tanta ſæcularium p[er]ſert teſtimonia,ut
mihi miraculum ſubeat quomodo uir hebræus & ab infantia facris litteris eruditus:cun[ct]am græcoq; bi-
biothecam euoluerit. Q[uid]o loquar de Philone: quem uel alterum:uel ſecundú iudæum platonem:critici,p
n[unc]iant: Curram per ſingulos. Quadratus ap[of]tolorum diſcipulus:& athenienſis pontiſex eccleſiæ nonne
adriano principi Eleuſinæ ſacra iniuſenti librum pro noſtra religione tradidit.Et tantæ admirati[on]i o[mi]
fuſt:ut ſecutionem grauiffimam illius excellens ſedaret ingenium. Ariſtides philofophus:uir eloquentiſ
ſimus:ei[dem] principi apologeticum pro chriſtianis obtulit:contextum philofophog[æ] ſententiis: quem ími
tatus poſtea iuſtinus & ip[er] philofophus;antonio p[io] & filiis eius ſenatuiq; librum contra gentes tradidit.

I i i i i

defendens ignominiam crucis;& refundictionem chriſti tota prædicans libertate. Quid loquar de Melito ne fardenſi epiſcopo. Quid de Apollinari hierapolitanæ eccleſiæ facerdate, Dionyſco cornithioæ episco po;& Tatiano:& Bardelane & Hereneo photini martyris ſucceſfore, qui origenis hæreſeon ſingula, uene na ex quibus philofopho fontibus emanarint multis uoluminibus explicarut? Pentanus ſtoicæ ſcetæ, phi loſophus ob p[æ]cipuæ eruditionis gloriam a Demetrio alexandriæ epiſcopo miſſus eſt in indiam: ut chriſti apud Bracmanas:& illius gentis philofophos p[ä]dicaret, Clæmens alexandriæ eccleſiæ p[ä]byter meo iudicio omnium eruditiffimus: o[ſ]to c[ri]ſcripti ſtromatum Libros & totid[æ] v[o]: Tu[o]oo[o]: ideit diſpoſitionum: Et alium contra gentes, Pædagogi quoq tria uolumina. Quid in illis indoctum, immo quid non e media philoſophia eſt? Hunc imitatus origenes decem c[ri]ſcripti ſtromateas chriſtaniorum & philofophorum interſentias comparans;& omnia noſtræ religionis dogmata: de Platone & Ariftotele; Numenio; Cornutog confirmans. Scripſit & Milciades contra gentes uolumen eſegregium. Hippolytus quoq: & Apollonius ro manæ urbis ſenatores, ppria opuſcula coniduerunt. Extant & lulii Africani libri qui temporum c[ri]ſcripti hi ſtoria: & Theodori qui poſtea Gregorius appellatus eſt uiri ap[ol]tolicorù ſigno: atq. uirtutum: & Diony sii alexandrini epiſcopi; Anatolii quoq. Laodicenæ eccleſiæ facerdotis: necnon p[ä]byterorum Pamphiliæ. Pie xii: Luciani: Malchionis: Eufebii cæſarienſis epiſcopi & Eufastii antiocheni: & Anathafii alexandrini. Eufe bi quoq emiſeni: & Triphyli Cyprii: & Afterii ſcitopolitæ: & Serapionis cœſſoris. Titii quoq. Boſſtri: epi ſcopi: Cappadocuq. Bafilii. Gregorii Amphilochii qui omnes in tantum philofopho do[cr]tinis atq. ſent[æ] tiis fuos refarciunt libros: ut neſcias quid in illis primu admirari debeas erudit[em] ſæculan ſiam i[ri]criptu rarum. Veniam ad latinos. Quid Tertulliano eruditius, quid acutius? Apologeticus eius & contra gentes libri cunctam ſæculi continent diſciplinam. Minutius ſeſsis cauſidicus romani fori in libro cui titulus oſtuus eſt: & in altero contra mathematicos: ſi tamen inſcriptio non mentitur auſtorem: Quid gentilium ſci pturæ, dimiſit inſta[ct]um? Septem libros aduerſus gentes Arnobius edidit: totid[æ]c[ri] diſcipulus eius. Laſtan tius: qui de ira quoq: & opificio dei duo uolumina condidit: Quos ſi legere uolueris dialogum ciceronis in eis: et Tu[u]b[u]v reperies, Vi[ctor]io martyri i libris suis licet delit eruditio: tamen nò deſt eruditionis toſi tas. Cyprianus q. idola dii non ſint: qua breuitate: qua h[ist]ioria, omnium ſciëntia quoq uerborum & ſenilii ſplendore perſtrixit? Hilarius meoq confessor temp[or]o: & epiſcopus, xii. Quinttiliani libros: & ſtlo imitatus eſt & numero: breuiq libello, quem c[ri]ſcripti contra dioſco[ge] medicu: quid in litteris poſſit oftendit, luuœus p[ä]byter ſub conſtantino h[ist]ioriam domini ſaluatoris uerſibus explicauit: nec pertimuit euangelium uentate: ſub metri leges mittere. De c[æ]teris uel mortuis: uel iuuentibus taceo: quoq: & c[ri]ſcriptis suis & vires manife ſtæ funt: & uoluntas. Nec ſtatim parua opinione fallaris contra gentes hoc eſſe licitum, in aliis diſputationi bus diſſimulandum. Quia omnes pene omnium libri exceptis hi: qui cum epicuro litteras non didicuntur eruditionis do[cr]tina: pleniflimi ſunt. Quan[que] ego illud magis rea: quod dictanti uenit in mentem: nò te ignorare q[u]d ſemper a do[ct]is uiris uſurpatum eſt: led per te mihi p[on]i ab alio quaſſatione: q[ui] forſitan: p[er]teter amorem h[ist]ioria: Salutii Calphurnius cognométo lanarius ſit. Cui quæſo ut ſuadeas ne uelcentium den tibus edentulus inuideat: & oculos caprearum talpa contemnat. Diues ut c[er]nis ad diſputandum materia, ſed iam epiſtolaris anguſtia finienda eſt.

4. Beati Hieronymi p[ä]byteri ad Pámachiu de optimo genere iterptandi, ubi primu c[ô]tra ruffinum & cæ teros obtreſtatores inuehit: q[ui] ſchedas epiſtolæ Epiphaniæ e græco traduſtæ pecunia redemptas fallitatis at guebant oſtendés nò ſol[u] gentili ſed ſacra eſcripturæ ap[ol]toſolog[ic]æ & euangeliſtæ: & lxx. interp[ur]um exemplo nò uerbum de uerbo: ſed ſenſum e ſenſu debere tranſſerri.

P

Aulus ap[ol]tolus p[ä]ſente rege agrippa: de criminibus reſponſurus quo poſſet intelligere qui audito turus erat: ſecurus de cauſæ ui[ctor]ia: ſtatim in principio gratulatur dicens: De omnibus quibus accuſor a iudæis o rex Agrippa: æſtimo me beatum: cum apud te ſim hodie defendendus: qui præcipue noſti cunctas quæ in iudæis ſunt c[ô]ſuetudines & quaſſtiones, Legerat enim illud Ela iæ: beatus qui in aures loquitur audientis. & nouerat tantum oratoris uerba p[ra]ſicere: quantum iudicis p[er] uidentia cognouſſet. Vnde & ego beatum me in hoc duntaxat negocio iudico: apud eruditas aures in peritæ lingua reſponſurus ſum: quæ obiicit mihi: uel ignorantiam uel mendacium. Si aut neſciu alienas lit eras uere interpretari: aut nolu: quorum alterum error: alterum crimen eſt. Ac ne forſitan accuſator meus facilitate qua cuncta loquitur: & impunitate q[ui] ſibi licere omnia putat, me quoq apud uos argueret: ut p[apa] epiphaniu criminatus eſt hanc epiſtolam miſi quæ te, & per te alios qui nos amare dignantur: rei ordiné doceat. Ante hoc ferme biennium miſerat io[ani] epiſcopo ſupradictus p[apa] Epiphaniu litteras arguens e[ui] in quibusdam dogmatibus: & poſtea clæmenter ad po[n]citentiam prouocans. Harum exemplaria certatim palæſtinæ rapiebantur: uel ob auſtoris meritum: uel ob elegantiu ſcriptoris. Erat in moſalterio noſtro uir apud fuos haud ignobilis Eufebius cremonenſis qui cum h[æ]c epiſtola p[er] multo: ora uolitaret & mirare: eam p[er] doctrina & puritate ſermonis, do[ct]i pariter & i[do]cti, c[œ]pit a me obnixe petere: ut ſibi eam in latinu uerterem. & p[er]teter intelligé diu facilitatem ap[er]tius explicare. Græci enim eloqii penitus ignarus erat. Fe ci q[u]d uoluit. Accitoc[ri] notario: rapti celeriter: dictaui: ex latere in pagina breuiter ànotans: quem iſtrificus ſenſum ſingula capitula c[ô]tinerent: Si quidem & hoc: ut ſibi foli ſacere oppido flagitarat. Poſtulaui: ab eo mutuo: ut domi haberet exemplar: nec facile in uulgus proderet. Res ita anno & ſex menſibus tranſiſtido nec ſupradicta íterpretatio de ſcriniis eius nouo ueſtigio hierofolymam commigrauit. Nam quidam p[le]u

["do monachus uel accepta pecunia: ut perficue itelligi datur: uel gratuita malitia ut incassum corruptor nititur perfuadere;côpilatis charis eius & fumptibus iudas factus est pro auditor:dedit quod aduerfariis latrandi contra me occafioné:ut inter ûperitos concionentur me falfarium:me uerbû non expresffiffe de uerbo: pro honorabili dixiffe charifimum:& maligna íterpretatione qd' nefas dictû fit. noluifque transffère:Hæc & ûtiusmodi nugæ crimina mea funt. Ac primum ante q de translatione reſpòdeam: uo lo interrogare eos q malitiam prudentiâ uocant:unde apud uos exemplar epiftolæ:Quis dedit? Qua fronte profertis, quod ſcelere redemiftis? Quid apud homines tutu erit: fi nec parietibus quidé & ſcrinis nostra poſtumus ſecreta cœlare? Si ante tribunali iudicium hoc uobis crimen ipingerem: reos legibus ſubiugaré quæ etiá pro utilitatibus fiſci noxiis delatoribus poænas ſtatuunt: & cu ſuſcipiunt proditionéidánant, p[]dito rem. Lucrum uidelicet placet: uoluntas diſplicet. Dudú Eſchiiu irum consularem contra quem patriarcha Gamaliel grauiffiicis exercut inimicias theodotius princeps capite damnauit: follicitato notario: char tas illius inuafiſſet, Legimus in ueteribus hiſtoriis ludi magiſtrum: qui falifcorum liberos, p[]diderat: uincitú p[]ueris traditú: & ad eos quos prodebat remiffum. Nec ſceleratá populi româum ſuſcepiffe uietoria: Pyrrhú Epirotarú regem: cu; ícaſtris ex uulnere curaretur medici ſui proditione interfici nefas duxit Fabritius: qu[] potius uincitú remiſt ad dominum: ut ſcelus nec in aduerſario c[]ôprobaret. Quod leges publicæ: qd' hoſtes tuentur: q[]uod inter bella & gladios ſanctum eſt: hoc nobis itér monachos & ſacerdotes chriſti itutum ſuit. Et audet quidá ex eis adduſto ſupercilio: & c[]ôcrepátibus digitis eruſtare & dicere: Quid enim fi redemiti: ſollicitaut. Fecit quod ſibi profuit. Mira ſceleris deſefio: quali non & latrones & fures: & pyratæ: ſaciant quod ſibi prodeft. Certe Anna & Cayphas ſeducétes inſoſelicé iudam fecerút: quod ſibi utile exiſtimabant, Volo i chartulis meis quaſlibet inefiendi ſcribere: Cémentari in ſcripturis: remordere l[]ædentes: digerere ſt omachú in locis me exercere c[]ômunibus: & quali limatas ad pugnandú ſagittas reponere. q[]diu non p[]roſero cogitata maledicta: no crimina ſunt: limo ne maledicta quidé: quæ aures publicæ: neſciant. Tu corrúpas ſeruulos: ſollicites clientes: & ut in fabulis legimus auro ad Danen penetres: diſſimulatoq[] qd' ſeceris: me falſarii uo: ces: Cú multo peius crimen accuſando i te confitearis: quod in me arguis, Alius te hæreticú: alius te iſimu-lat dogmatú peruerſore: taces ipſe: reſpondere non audes. Interpreſte laceras: de ſyllabis calúniaris: & totam defenſionem tui putasi: ſi tacenti detrahas. Fingis i tranſſerendo uel erraſſe: uel intermiſſe me quippiá. Hic totus ingeni tui cardo uerfatúr: hæc tua eſt defenſio. Num íccirco tu non es hæreticus: ſi ego malus interpres ſim: Non hoc dico: quo te hæreticum nouerim: (ſciat ille qui accuſauit: nouerit ille: qui (criſpit) Sed qd' ſultifilum ſit accufam: ab alio: alium criminari: & c[]ôſoſto undiq[] corpore: de dormi entis uulnere ſola-tium quærere. Hæc tenus locutus ſum quali aliquid de epiftola c[]ômutauerim: & ſimplex tranſlatio poſſit et reorem habere: non crimen. Nunc uero cum ipſa epiftola doceat nihil mutatum eſſe de ſenſu: nec res additis nec alioquod dogma c[]ôſtum: Faciuł ne intelligendo: ut nihil intelligát: & dum alienam ûperitiam uolunt coarguere: ſuam produnt. Ego enim non ſolum fateor: fed libera uoce profiteor: me i íterpretatione græco-rem abſq[] یرa: ſcripturis ſanctis ubi & uerborum ordo myſterium eſt: no uerbum e uerbo: fed ſenſum exprime-re de ſenſu. Habeo quoq[] huius rei magiſtrum Tullium qui Protagoram platonis & Oeconomicon xeno-phantis & Eſchinis ac Demofhenis duas contra ſe orationes pulcherrimas tranſtitul, Quanta in illis præ-trmiſerit: quanta addiderit: quanta mutauerit: ut proprietates alterius lingua[]e suis proprietatibus explicaret non eſt huius temporis dicere. Sufficit mihi ipſius transflatoris auſtoritas: qui ita in prologo earundem orationum locutus eſt. P[]utau mihi ſuſcipiendum laborem utilem ſtudioſis: mihi quidem ipſi neſſarium. Co uerti enim ex Atticis duorum eloquentiſſimoq[] nobiliſſimas orationes: inter ſeq[] contrarias Eſchinis & de moſthenis: nec conuerti ut interpres: eſt ut orator: ſententiis iſdem & earum formis: tam figuris q[] uerbis: ad noſtram conſuetudinem aptis. In quibus non uerbum pro uerbo neceſſe habui reddere: led genus omne uerborum uimq[] ſeruaui. Non enim i ne annumerare ea lectori: puſtaui oportere: led tanq[] appendere. Rurſu in calcæ ſermonis. Quorum ego ait orationes ſicut ip[]ero ita expresſero: uirtutibus utens illorum omnibus in calce ſermonis. Quorum ego ait orationes ſicut ip[]ero ita expresſero: uirtutibus utens illorum omnibus in calce ſermonis. Quorum ego ait orationes ſicut ip[]ero ita expresſero: uirtutibus utens illorum omnibus in calcæ ſermonis. Non enim i ne annumerare ea lectori: puſtaui oportere: led tanq[] appendere. Rurſu in calcæ ſermonis. Quorum ego ait orationes ſicut ip[]ero ita expresſero: uirtutibus utens illorum omnibus in calcæ ſermonis. Quorum ego ait orationes

meorum ſcriptorum parua ſit auſtoritas: quanç̄ hoc tantum probare uoluerim me ſemper ab adoleſcentia non uerba ſed ſententias tranſulſiſe. Qualis ſuper hos genere præſatiuncula ſit in libro quo beati Antonii uita deſcribitur: ipſius lectione cognoſce. Ex alia inquit i aliam linguam expresſa ad uerbum tranſlatio: ſenſum operit. Et ueluti læto gramine ſata ſtrāgulat. Dum enim cſibus & figuris ſeruit oratio: quod breui po terat iudicare ſermone longo ambitu circuſa: ſta uix explicat. Hoc igitur ego uitans: ita beatum antonium te petente tranſpofui: ut nihil deſit ex ſenſu: cum aliquid deſit ex uerbis. Aliſ ſyllabis occupentur & litteris: tu quare ſententias. Dies me deſciſet: ſi & omniuſ qui ad ſenſum interpretati ſunt: teſtimonia replicauro. Suſſicit in præſenti nominatſe hilarium conſſorem: qui homelias in iob: & in p[al]ſmos traſtatus plurimos in latinum urritt e græco: nec affedit litteræ dormienti: & putida ruſticorum iterpretatione ſe torſit: ſed quaſi captiuos ſenſus in ſuam lingua uiſtoris iure tranſpofuit. Nec hoc miſe in cæteris ſæculi uidelicet: aut ecce ſiæ uiris: cu: lxx. interpretes: & euangeliſtæ atq[]e apſoli ſi idem in ſacris uolumini bus ſecerint. Legimus i marco dicentem dominum Talatacum: ſtatimq[]b ſubieſtum eſt: q[]d[]e interpretatur puella tibi dico ſurge. Arguaſ euangeliſta mendacii: quare addiderit: tibi dico. cu i hebræo tantum ſit puella ſurge. ſed ut emphaticoteron faceret: & ſenſum uocantis atq[]e iperantis exprimeret: addidit tibi dico. Rurſum i matthæo: redditis a p[]dito re iuda triginta argenteis: & empty ex eis agro figuli ſcribitur: Tunc ipſet ſu eſt q[]d[]e ſcriptum eſt per hieremi am prophetam dicentem: & acceperunt triginta argenteos præcium appreciari: quod appreciauerunt a filiis ifrael: & dederunt eos in agru figuli: ſicut constituit mihi dominus: hoc in hieremia penitus non inuenitur ſed in zacharia: aliis multo uerbis ac toto ordine diſcrepante; Vulgata quippe editio ita ſe habet: Et dicam ad eos ſi bonum eſt coram uobis date mercedem mihi: aut renuite: & appenderunt mercedé meam triginta argenteos. Dixitq[]b dominus ad me Pone illos in conſlatorio: & conſidera ſi probat ſit: ſic p[]batus ſu ab eis: & tuli. xxx. argenteos & miſi eos i domo domini i conſlatorio: Quantum diſſet ab euangeliſtæ teſtimonio. lxx. tranſlatio per ſpicuum eſt. Sed & in hebræo cu ſenſus idem ſit: uerba præpoſtera ſunt: & pene diuerſa. Et dixi inquit ad eos: ſi bonum eſt in oculis ueſtris: afferte mercedem meam: & ſi non quicſcere: & appenderunt mercedem meam triginta argenteos. Et dixit dominus ad me: p[]iſce illud ad ſtatuariu: decorum pre cium quod appreciatus ſu ab eis: & tuli triginta argenteos & proieci eos in domo domini ad ſtatuarium. & cu ſent apoſtolu: falſtatis quod nec cu hebraico: nec cu. lxx. congruat tranſlationibus: & quod his maius eli errat i nomine: pro Zacharia quippe Hieremiam poſuit. Sed abſit hoc de pediſſequo xpi dicerei: cui curu ſu it no uerba & ſyllabas aucupari: ſed ſententias dogmatum ponere. Veniamus ad illud eiusdem zacharia: te ſtimonium: q[]d[]o iannes euangeliſta aſſumit iuxta hebraica: ueritatem Videbunt in quem cōpunxerunt: pro quo in. lxx. κα[]ι επιβλεψ[]οντ[]αι τροφ[]ευαφον ὁρπ[]νσαν· το quod iſterpretati ſunt latini. Et alpſient ad me pro his q[]uæ iſſuuerunt: ſiue inſultauerunt. Diſcrepat euangeliſtæ. lxx. interpretum: noſtraq[]b tranſlatio: & ta men ſermonum uarietas ſpiritus unitate cōcordat. In matthæo quoq[]b legimus dominu p[]dicanent apoſtoſis fugam: & hoc ipſum zachariæ teſtimonio confirmante. Scriptu e ait. percutiam paſtorem: & diſpergétur oues, at in. lxx. & in hebræo multo aliter e. No enim ex perſona dei dicitur: ut euangeliſta uult: ſed ex p[]phætæ deum patrem rogantis. Percute paſtorem: & diſpergentur oues. In hoc ut arbitror loco iuxta quonand[]i prudentiam euangeliſta piaculi reus eſt: q[]b auſus ſit. p[]phætæ uerba ad dei ſerre per ſonam. Scribit ſupradictus euangeliſta: ad angeli monitu: tulif[]e iofeph paruulu: & matrem eius: & intraſſe in ægyptu: iſib[]q[]b manifiſe uſq[]b ad obitu herodis: ut implereſt quod dictu eſt a domino per prophetam dicentem: ex ægypto uocau filium meu. Hoc noſtri codices non habent: ſed in oſſe p[]phæta iuxta hebraicam ſcribitur ueritatem. Quia p[]uer iſrael eſt & dilexi eum: & ex ægypto uocau filium meu. Pro quo in eodem loco. lxx. tranſtuleru: Quia paruulus eſt iſrael: & dilexi eum: & ex ægypto uocau filios eiuse N[]u omnino repudiandi ſunt: quia iſum lo cum: qui ad chriſt maxime pertinet ſacramentum: aliter tranſtulerunt. An danda potius uenia: ut hominibus. iuxta iacobi ſententiam dicentis: multa peccamus omnes: & ſiquis in uerbo non peccat: iſte perſectus e ſuir: & p[]oteſt reſrenare omne corpus: illud uero: quod in eodem euangeliſta ſcribitur: & ueniens habituari ciuitate: quæ dicitur nazareth: ut impleretur quod dictu eſt per prophetas: quia nazareus uocabitur. Reſpò deant rogo dædali & faſtidiſi aſſtimatores omnium traſtatorium: ubi legerint. Diſcantq[]: in eſia poſitum. Nam in eo loco ubi nos legimus: atq[]b tranſtulimus: exiet uirga de radice iſſe: & flos de radice eius ascendet in hebræo iuxta lingua illius idioma: ita ſcriptum eſt: Exiet uirga de radice iſſet: & nazareus de radice eius creſeſt. Cur omiferunt hoc. lxx. ſi non licet tranſſerre uerbum pro uerbo: Sacrilegiu: eſt: uel celatſe: uel igno rassè myſterium. Tranſeamus ad cætera. Neq[]b enim epiſtolæ breuitas patitur diutius i ſingulis imorari, idem Matthæus loquitur: hoc autem totum factum eſt: ut compleretur: quod dictum eſt a domino per propheſtam dicentem. E[]cce uirgo in utero habebit: & pariet ſilium: & uocabunt nomen eius emanuel. Quod. lxx. tranſtulerunt. E[]cce uirgo in utero accipiet: & pariet filium & uocabitis nomen eius emanuel. Si uerba c[]alumniamur: utiq[]b non eſt idem: habebit & accipiet: nec uocabunt & uocabitis. Porro in hebræo legimus ita ſcriptum. E[]cce uirgo concipiet & pariet filium: & uocabit nomen eius emanuel. Non Achaz qui arguebatur infidelitatis: non iuda[]i qui erant dominum negaturi: ſed uocabit inquit ipſa quæ concipiet: ipſa uirgo quæ pariet. In eodem euangeliſta legimus: Herodem ad aduétum magorum ſuiffe turbatum. Scribifq[]: & la cerdotibus congregatis ſcifcitatum ab eis: ubi chriſtus nafſeretur. Iloſq[]: reſpòdiſſe in Bethle[]mida. Sic e nſi ſcriptu: eſt i p[]pheta. Et tu Bethle[]mæ terra iuda: nequaq[]b minima es in ducibus iuda. Ex te eni egredief dux: q[]regat popu[]l[u] meu iſrael: Hoc ex[]eplu: i uulgata editio ſe ſer: Et tu bethle[]m domus ephrata: modicus es in milibus iuda: de te mihi egredief dux: ut ſit p[]riep[]s i iſrael. Quát[]a ſit iter matthæu: & leptuagita uerborum

["ordinifc discordia: magis hoc admiraberis si hebraicam uideas: in quo ita scriptum eſt: Et tu bethleem domus Ephrata: paruulus es in milibus iuda. Ex te mihi egredietur qui fit dominator in ifrael. Confidera gravit quae ab euangeliſta ſint poſita: Et tu bethleem terra iuda. Pro terra iuda i hebraico habet ephrata. In lxx. Domus ephrata. Nequaç minima es i ducibus iuda. Quod in lxx. legit: modicus es: ut iſis in milibus iu da: i hebrau paruulus es in milibus iuda. Senſuſc: contrarius e. lxxx. ſibi i hoc dútaxat loco & hebraico concordante. Euangeliſta enim dixit q. ſo: ſint paruulus i ducibus iuda: cui e regio: ſit poſitú: paruulus quidem es & modicus: ſed tamen de te mihi paruo & modico: egredi: dux in ifrael ſe: dum illa apoſtoli: e: legit i: ſirma mu de diu: ut confundat fortia. Porro quod ſequitur: q. regat: uel qui paſcat populum meum iſrael: aliter in pro pheta eſſe perſpicium e. Hoc replica non ut euangeliſtas arguam falſitatis (hoc quippe ipſo: eſt: Celfi: Por phyrii (uliani) ſed ut reprehenoſores meos arguam iperitia: & ipetrem ab eis ueniam: ut co: cedant mihi i ſim plici epiſtola quod in ſcripturis ſanctis uelint nolit apoſtolis co: cefi: ſuri ſunt. Marcus diſcipulus petri: ita ſu um ordiſt euangelium. Principium euangelii iefu xpi: ſicut ſcriptú eſt in eſaia ppheta. Ecce ego mitto angelum meum ante facie: tuam: qui præparabit iam tu: ante te: Vox clamantis i deſerto parate iam domini te: dæs facite ſemitas eius. Hoc exéplu: ex duobus pphetis cōpoſitum eſt: de Malachia uidelicet & Eſaia. Nâ primum quod dicitur ecce ego mitto angelu: meu: ante faciem tu: aq: p: arabit uti: tu: ante te: in Malachia i fine ſcriptú eſt. Sequens aut: uox clamantis i deſerto & cætera: in Eſaia legimus: & quomô: marcus ſtatim in principio uoluminis ſui poſuit: ſicut (ſcripú eſt i eſaia ppheta: ecce ego mitto angelum meu: qd non ſcribif i eſaia ut diximus: ſed i malachia: i nouiſſimo. xii. p, p: phtarú: Soluat hanc quaſtunculam iperita p: ſumptio & ego erroris ueni: deprecor. Idem marcus iducit ad phariseos ſaluatoré loquentem. Nunq: legiſtis quid ſe cent daud: i: quâdo neceſſat habuit: & eſuruiit ipfe: & ſocii eius: quou: iugreſſus é domu: dei ſub abiathar p: tificé: & panes propoſitionis comedit: q: bus nô licebat ueſci, niſi ſolis facerdotibus. Legamus Samuelem ſiue ut in cômuni titulo habetur. Regnorú: libros: ibiq: reperiemus nô Abiathar ſcriptum e: ſed Abimelech p: tifici: q: poſtea a Doch cui cæteris ſacerdotibus: ſaul iubente percuſus é. Pergamus ad apoſtolum Paulú: ſcribit ad Corinthios. Si enim cognouiffent domin: gloriæ non cruciſiſſent, ſed ſicut ſcriptum e: qd' ocu lus non uidit nec auris audivit: nec in cor hominis aſcédit: quæ preparauit deus diligétibus ſe. Solent i hoc loco apocryphorú quidam deliramenta ſe: cectari: & dicere q. de apocalypſi Helixæ teſtimonium ſüptú ſit: cum in Eſaia iuxta hebraicú ita legatur. A ſæculo non audierunt nec auribus perceperunt. Oculus non uidit de us abſc: q. te quæ præparaſti expeſtantibus te. Hoc. lxxx. multo aliter tranſtulerunt. A ſæculo non audivimus: neq: oculi noſtri uiderunt deum abſc: te; & opera tua uera: & facies expeſantibus te miſericordiam. Intelligimus unde ſumptú ſit teſtimonium: & tamen apoſtolus non uerbú: expeſſit e uero: ſed περιφέρα: τικώα: eundem ſenſum aliis ſermonibus idicauit. In epiſtola ad romanos idem apoſtolus paulus exemplú de eſaia ſumenſe: ecce inquit ponam in ſyon lapidem offenſionis: & petram ſcandali: Diſcordat a tranſlati: e: ueter: & tamen cui hebraica ueritate cōcordat. In lxxx. enim contrarius ſenſus é. non ut lapidi offenſionis occurret: reſit: neq: ut petræ: ruinæ. Cum apoſtolus quoc: petrus hebraeis: Paulos: q. confentiens: ita poſuerit: incredu: lis autem lapis offenſionis & petram ſcandali. Ex quibus uniuſſis perſpicuum eſt apoſtolos & euangeliſtas i interpretatione ueterum ſcripturarum: ſenſum quaſiſſe: non uerba: nec magnopere de ordine: ſermonibuf: q. curaſſe. cum itélectui res paterer, Lucas uir apoſtolicus & euangeliſta ſcribit Stephanu: primu: chrifi mar: tyrem in iudaica cōcione narranté i. lxxx. animabus deſcendit iacob i ægyptú: & deſunctus é ipfe: & patres noſtri tranſlati ſunt in Sychem: & poſiti ſunt in ſepulchro: qd' emit abrahá: precio argenti a filiis Emmor pa tris fili: ſyché: hic locus in genesi multo aliter inueni: q. ab: abraham emit ab Ephron etheo filio Seor iuxta hebron quadringentis dragmis argenti ſpeluncam duplicem & agru: circa eam: ſepelieritq. in eam Sará uxo ſem ſuam: atq. in eodem legimus libro poſtea reuerre: tem de meſopotamia iacob cui uxoribus & filiis fuis: poſuiffe tabernaculum ante falé: urbé Sychimo: q é in terra Canaam: & habitaſſe ibi: & emiſſe partem agri in quo habebat tétoria ab Emor patre Syché: cétu: agnis: & ſtatuiffe ibi altare: & iuocaſſe ibi deu: iſrael. Abra: ham non emit ſpecu: ab emor patre ſyché: ſed ab ephrò filio ſeor. nec ſepultus eſt in Sychem: ſed in Hebro: quæ corrupte diciſ: Arboh. Duodecim auté patriarchæ non ſunt ſepulti in arboch: ſed i Sychem qui ager non eſt emptus ab abraham: ſed a iacob. Differo ſolutionem iſtius quaſtunculæ: ut obteſtatores mei que ranti: & intelligant non uerba in ſcripturis confideranda ſed ſenſum, xxi. psalmi iuxta hebraeos idipſum exor dium eſt: qd' dominus locutus eſt in cruce. Heli heli lomazabathái, quod iterpretaſ: deus meus deus meus ſeu: & deus meus ſe: pecter: perſan: & ſeu: uenius hali: & ſeu: adi: hali ſententem in eodem domum. Semhi ſim in aegyptiis: agro: q. in eodem domum. Semhi ſim in aegypt

πνον Ἀταίαν nos poſſumus dicere ſuſioné; pomaſtionemq & ſplédentiam, Atqui non ſolum hebraȇui habent αραρατήſed & pro αραραχί λεικ ξηλώς ſyllabas interpretat & litteras dicat σει Τón οὐρανόν καὶ σει ΤΗΝ ΥΗΝ' quod græca & latina lingua omnino non recipit. Cuius rei exemplȗ ex noſtro ſermone capere poſ fumus. Quanta enim apud græcos benedicuntur: quæ ſi ad uerbum tranſferamus in latino: non ſelonant & e regione: quæ apud nos placent: ſi uertantur iuxta ordinem: apſ illos diſplicebūt. Sed ut inſinita p[re]teme & oſtendam tibi uir omnium nobilium chriſtianiffime; & chriſtianorum nobiliffime: cuiuſmodi falſiſtatis me in epiſtoleſ translatione reſhendant: ipſius epiſtoleſ ponam cum græco ſermone principium; ut ex uno ciu mine itelligantur & cætera ελει ησ ἀσ αγατη Τελη Τη οιας Ι Ταυ κληρών φερεσσαι quod ego ita uetiffiſſe memini. Oportebat nos dilectiſſime clericatus honore non abuti in ſuperbiá, Ecce inquiunt i uno uerſiculo quanta mendacia. Primum αγατη Τόν dilectus eſt non dilectiſſimus. Deinde οιστής aſtimatio dictur: non ſuperbia: non enim dixit οιληλασ Τιſed ofiσει. Quorúi alterum tumorem: alterum arbitrii ſonat, Totúq: quod ſequitur: clericatus honore non abuti in ſuperbiam: tuu eſt. Quid agis o columnȗ litterarum & noſtlorú t'époq. Ariftarche: qui de univerſis ſcriptoribus ſententiam feras; Ergo fruſtra tátó tempore ſtu duimus: & ſæpe manu ſerulæ ſubdiuimus. Egredientes de portu ſtatim impeſimus, Igiſ quia & erraſſe hu- manum eſt: & confiteri errorem prudentis, tu quicunq[]re reprehenſor es: tu me obſcro emenda præceptor & uerbú de uerbo exprime: Debueras inquit dicere, Oportebat enim nos dilecte non aſtimatione: clericoge, ferri. Hæc eſt Plautina eloquentia: hic lepos atticus: & muſarum ut dicunt: eloquio comparandus. Cōpletur in me tritú uulgi ſermone prouerbium. Oleum p[di]t & impenſas qui bouem mittit ad cæroma. Hæc non è illius culpa: cuius ſub perſona alius agit Tragœdiam: ſed Ruffini & Melaniæ magiſtrorum eius: qui illú ma gna mercede: nihil ſcire docuerunt. Nec reprehendo in quolibet chriſtiano ſermonis iſperitiam, atq[ui] utiná ſocraticum illud haberemus, Scio: ne ſcio: Et alterius ſapientis: Teipſum intellige, Venerationi mihi ſemp ſuit, nò uerboſa ruſticitas: ſed ſanctá ſimplicitas. Qui in ſermone imitari ſe dicit apoſtoſol: prius imiteſt uir tutes in uita, illorum in loquendo ſimplicitaté excuſabit ſanctominiæ magnitudo: & ſyllogiſmos Ariftelis, contortaq[ui] Chryſippi acumina ſurgens mortuus cōſutabit. Cæterú ridiculum èſt: ſiquis e nobis maſſ inter Cræſi opes & Sardanapali deliſtias: de ſola ruſticitate ſe iaſtet: ſquali omnes latrones & diuerſorum c[] minimum rei diſerti ſint: & cruentos gladios philofophorú uoluminibus: & non arborum truncus occulant. Exceſſi menſurá epiſtoleſ: ſed non exceſſi doloris modum. Nam qui falſarius uocor: & inter mulierum radi os & extrina dijanior: contentus ſum crimen abnuere: non ſerre, Vnde arbitrio tua cunctá permittour le gas ipſam epiſtolam tam græcam ğ latinam: & ilício intelliges acſuatorium meorum uenias: & opproſolas querelas: Sed porro mihi ſuſticit amicum inſtruſtiffie chariſſimum: & in cellula latitantem diem tantum expeſtare iudicii. Optoq[ui] ſi fieri poterſt: & ſi aduerſari ſinuerint: cōmétarios potius ſcripturarum: q[ui] Demofthe nis & Tulli philippicas tibi ſcribere.

1. Beati Hieronymi prefbyteri ad Sunniá & Fretelú ſinȗnantis i ſingulis pene p[]falmis i quo, lxx, interpretú editio ab hebraica ueritate diſcordet: ac docétus quid in ſingulis potius ſit ſequendum.

D
Ileſtiffimis ſtratibus Suniæ & Fretelæ & cæteris qui nobicú domino ſeruunt. Hieronymus, re i uobis apoſtolicus & ſppheticus ſermo cōpletus eſt. In omnem terram exiuſ ſonus c[]og: & in fines orbis terræ uerba e[]og. Quis hoc crederet ut barbara getarú lingua hebraicam quæreter ueritaté & dormitátibus ímo c[]otédétibus græcis ipfa germania ſpiritus fàcti eloquia ſerutareſt. In ueritate cognouí: quoniam non eſt perſonarum acceptor deus: ſed in omni gente q[ui] timet deum & opera tur iuſticiam & acceptus eſt illi. Dudum tenendo calloſa capulo manus: & digiti traſandis ſagittis aptiores ad ſtilum calamúq: molleſcunt, & belli: coſa p[]eſtora reuertuntur in manſuetudinem chriſtianam. Nunc & eſaíæ uaticinium c[]ernimus opere completum. Concient gladios ſuos in aratraí: & lanceas ſuas in falces, & non aſſumet gens contra gentem gladium: & non diſcent ultra p[]ugnare, R[u]ſumq[ui] e codem Paſcentur lupus cum agno: & paſdus requeſet cum hædo: & uitaſ: & leo & thaurus paſcentur ſimul: & p[]uer paruiliu[]s du cet eos: & bos & urſus in c[]omune paſcentur: paruuliq[ui] eorum erunt pariter: & leo & bos comedent paleas, non ut ſimplicitas in ſeritatem tranſeat: ſed feritas diſcat ſimplicitatem. Quæritis a me rem magni operis & maioris inuidiæ. In qua ſcribentis non ingenium: ſed eruditio comproberit: ut dum ipſe cupio de cæteris iudicare: iudicandum me omnibus præbeam. Et in opere p[]lalteri iuxta diſtinetionem ſchedulæ uetraú: ubicunq[ui] inter latinos græcoſq[ui] contentio eſt: quid magis hebraeis conueniat, ſignificem. In quo breuitur ilud admoneo ut ſciatis aliam eſſe editionem quam Origenes: & cæſariens Œufebius, omneq[ui] græciæ tracatores Koivú: ideſt communem appellant, atq[ui] uulgatam: & a p[]lærifque nunc λόγικονos dicitur. Aliam, Ixx, interpretum, quæ & in ſexcuplicibus codicibus reperitur, & a nobis in latinum ſermonem fideliter uer fa eſt: & hierofoly mæ: atq[ui] in orientis eccleſiis decantatur. Super qua reí: & ſanctus filius meus Auſtus ſepe re quiſierat, & quia ſe occaſio fratris noſtrí Firmi præbyteri dedit: qui mihi epiſtolam uetram tradidit a uobis: ſcribens in commune reſpondeo: & me magnæ amicitiæ libero ſænore: quod quanto magis ſoluimus plus debemus, Sicut autem in nouo teſtamento: ſiquando apud latinos quaſtio exoritur: & eſt inter exemplaria uarietas: reſcurrimus ad fontem græci ſermonis: in quo nouum ſcriptum eſt inſtrumentum: ita in ueriteri teſtamento: ſiquando inter græcos latinoſq[ui] diuerſitas eſt: ad hebraicam reſcurrimus ueritaté: ut q[]cuid de fonte profiſeſt: hoc qua[]ramus in riuulis. Vulgata auté & c[]omunis ita editio ipfa é. quæ i. lxx. Sed hoc intereſt inter utranq[ui] p[]uulgata pro locis & t[é]poribus & pro uoluntate ſcriptoq[ui] uetus corrupta editio eſt. Ea auté quæ habeſt in Luciano: & quæ nos uertimus ipfa é. quæ in eruditorum libris incorrupta & imaculata, lxx, interpretú tranſlatatio reſeruaſt. Quicquid ergo ab his diſcrepat: nulli dubiu[]ſt éq[ui] ita ab hebraoq[ui].

auctorate diſcordet. Prima de quinto pſalmo quaſtio fuit. Neq; habitabit iuxta te malignus: pro quo habef in græco οὐπαροικήσειος ὥσπερ ἀνδενσο & uulgata editio cōtinet & miramini: cur ita ωαροικία; idet Incolatú latinus interpres nō uerterit: fed pro hoc poſuerit habitationem: ὅ græce dicíſt: καὶ ὁικία qd' quidem in alio pſalmo feciffe cōuincif. Heu mihi qa incolatus meus prolongatus eſt. Et in quartodecimo pſalmo rurſum pro ícolatu habitationem poſuit. Domine quis habitationí & tabernaculo tuo? Et ſciendú φi ſi uoluerimus dicere: domine qſ ícolet tabernaculum tuú: uel illud de qnto, neq; ícolet iuxta te malignus: per det euphoniá. Et dum íterpretationis pprietatem íſequimur: oſem decorem translationis amittimus. & hác eſſe regulam boni íterpretis: ut idioma alterius linguae ſuæ linguæ exprimat, pprietate: quod quidè & Tullium in Protagoram Platonis: & in Oeconomicú xenophontis: & in Demofthenis côra Æſchinem orationé feciffe coniicimus, & Plautú: Terentiú: Ceciliúq; eruditiſimos uiros in græcis comœdiis tranſferendis. Ne q; ex eo qſ latínam linguam angulſiſtimam putet: φi nō poſſit, uerbú de uerbo tranſſerre: cú etiam græci plæraq noſtra per circuitus tranſſerant: & uerba hebraica nō interpretationis fide: fed linguæ ſuæ, pprietatibus nitantur exprimere. De eodem pſalmo dirige í conſpectu tuo uiam meam pro quo habetur í græco καὶ Τεουνοῦ εὐπιόνον σύν Τρυοδον λοú quod nec, Ixx. habêt nec Aquila: nec Symmachus: nec Theodotion. fed fola Luciani editio. Deniq; & í hebraeó ſcriptú repperi ofer laphanii darchachi quod oēs uoce ſimili tranſtu lerunt. Dirige in conſpectu tuo uiam tuá: ſcdm illud quod í oratione dominica dicíſ. Pater noſter qui es in cælos fanctiſetur nomen tuum: nō quod nobis orantibus fanctiſeſ: quod per ſe fanctum eſt: fed quo peſtanus: ut quod per naturam ſui fanctú eſt: ſanctiſeſ í nobis. Ergo & nunc ppheta poſtulat: ut uia domini quæ per ſe recta eſt: etiá ſibi recta fiat. De fexto pſalmo. Erubecſat & cōturbenſ uehementer omnes inimici mei. Et dicitis uehementer í græco non haberi, Scio fed í editione uulgata. Cæterum í Hebræo habet modú nō idet uehementer Et oēs σφο Δρα ſimiliter traſtulerút. De ſeptimo pſalmo, ludica me domine ſcdm iuſticiam tuá, pro quo habetur í græco κρινόν μὴ κρύπι καὶ Τρυ Δι καὶ σύνυν Λου: idet ſcdm iuſticiá meam: fed & hoc male, In hebræo autem pſalmi habet: quod íterpretatur iuſticia mea: & non ſedachali: qd' iuſticiam tuam fonat. Sed & omnes íterpretes iuſticiá meá uoce ſimili tranſtulerunt. Nec cuiq; uideatur te-meratiuq; iudicari ſcdm iuſticiá ſuam poſtulet: cú & ſequens uerſiculus hoc ipſum signifiſet. Et ſcdm inno centiá meá ſuper me, Et ſextudičimi pſalmi hoc exordium ſit. Exaudi domine iuſticiá meam. Et in decimo ſeptimo dicaq; quoc; Retribuet mihi dominus ſcdm iuſticiam meam: & ſcdm puritatem manuú mearum reddet mihi. In uigefimo quoc; qnto pſalmo ſcriptum ſit. Proba me domine: & têta meure renes meos: & cor meú. Et í quarto pſalino dicatur. Cum inuocarem exaudiuit me deus iuſticiæ meæ. Et octogefimogn to pſalmo. Cuſtodi animam meam quoniam fanctus ſum. Iacob quoc; loqui í genesi Et exaudiet me cras iuſticiá mea. De octaúo pſalmo. Quoniuá uidebo cælos tuos & dicitis: φi tuos in græco non habetur. Verum eſt: fed in hebræo legit Samachæ: quod interpretatur cælos tuos. Et de editione Theodotionis in, Ixx. inter pènibus additum eſt ſub afteriſco: cuius rei breuitur uobis ſenſum aperiam. Vbi qd minus habef in græco ab hebraica ueritate: Origenes de translatione Theodotionis addidit: & ſignum poſuit afteriſcum. idet ſtel lam: quæ quod prius abſconditú uidebatur illuminet: & í medium proferat. Vbi autem qd' in hebræo nō eſt: in græcis codicibus inuenitur ßeſέλνo idet ſacentem poſuit uirgulam: quam nos latini ueru poſſumus dicere: quod oftenditur iugulandum eſſe & confodiendu: quod in auëtenticis libris nō iuenitur: quæ ſigna & i græcorum latinorúq; poematibus inueniuntur In ſextodecimopſalmo. Oculi tui uideant æquitates: p quod in græco uos legiſſe dixiſtis oí φοράλλων λούει Δε Τσσανευσύ Τη Τσστι idet Oculi mei uideant æq- tates: fed rectius oculi tui: quia & ſupra dixerat De vultu tuo iudicium meum prodeat. Oculi domini in p pheta operante non parua fed recta confiçiant. In ipſo, Cuſtodi me ut pupillam oculi: dicitis in græco legi quin λαμβάνων ἡ κρύπι ὁδωρόν φοράλλων idet Cuſtodi me domine ut pupillam oculi: quod nec in hebræo nō in ullo habetur interprete. Exurge domine: præueni eum: & ſupplanta eum, pro quo in græco ſit ἀνασ θη Κυριέ τρόφωσκα ὅν αὐ Τοῦ κοι ντούς κελισσον αὐ Τους idet: Exurge domine: præueni eos: & ſupplan ta eos. Sed melius: ſi legatur in numero ſingulari, Siquidem de impio dictum eſt: de quo ſtatim ſequitur: pre ueni eum: & ſupplanta eum. Eripe ab impio animam meam nulliq; dubium quin diabolum signifiſet. De-cimo ſeptimo pſalmo, Grando & carbones ignis. Et quaeritis cur græci íſtum uerſiculum ſecundum nō ha beant interpolitis duobus uerſibus. Sed ſciendum quia de hebraica: & de Theodotionis editione intra, Ixx. interpretatiſem ſub afteriſco additum ſit. In eodem. Qui perficit pedes meos tanq; ceruorum: pro quo ſcri- bitis in græco inueniri καὶ Ταρτί ζωμενός Τούς ωδλας λούσσει ελαφού idet. Qui pſicit pedes meos tan q; cui: ſingularem numerum pro plurali. Sed in hebræo pluralis numerus politus eſt & omnes interpretes pluralem numerum tranſtulerunt. In eodem. Et dediſt mihi proteſionem falutis tuæ, pro quo in græco uos legiſſe dixiſtis: καὶ ἐπακώς λοι ὁπέρας ωισιών σω Τρηκας λου. idet Et dediſt mihi proteſioné falutis meæ. Sed in hebræo leſacha falutis tuæ ſignifiſat: non meæ: quod & omnes interpretes tranſtulerut in ipſo Supplantaſti infuſgentes in me: ſubtus me, pro quo græco plus inueniſſe uos dicitis σύνε ποδισσος των Τας Τούς επανίος Ταμένδυσ ἐπέπει idet Supplantaſti omnes inſurgentes in me: fed omnes additum eſt. In eodem. Viuit dominus & benedictus deus meus. Et dicitis in græco non haberi meus θη κυρίος καὶ λογού Τούς ὁδες idet Viuit dominus, & benedictus deus: quod non ſub afteriſco: fed ab ipſis, Ixx. de hebraica ueritate traſtatu é: & cuiſt í iterptes í hac parte cōſentiunt, í eodé. Liberator meus de gétibus iracúdis p quod in græco uos iueniſſe dicitis: ab inimicis meis fortibus ſiue potéſtibus. Et qa ſemel ueritati ſtudemus ſiud uel traſſerétis ſelitnatioré: uel ſcribétiú uitio depraútú é: ſimpliciter cōſiteri: & emédare debemus ópús της λουβεξιχρών λουδργι & Λοῦ, i, liberator meus ex inimicis meis iracúdis, í hebræo nihil alid habet: niſi gn ita iba hanc

235

hoc; Liberator meus ab inimicis meis. Septuaginta iracūdis addiderūt. Et p[ro]gētibus tā inhebræo ĝ in cun-
etis interpretibus inimici politi fūt; & miror quomō pro inimicis gentes mutatæ fit. Decimoo[tauo]. Exul-
tauit ut gigas ad curendam iam fuam; & dicitis φ in græco fuam non habetur αγαλλι αετας γιγν
Δρωμεινολον idem Exultauit ut gigas currere iam fuam. Sed hoc nos sub ueru aditum repperimus; & in
hebræo non esſe manifeftum eſt. Decimonono. Tribuat tibi ſedām cor tuum; & dicitis i græco uos huic uer
ſiculo additum nomen domini repperiſſe Δη 50ι κυριοδ idest Tribuat tibi dominus; quod ſuperfluum e̲
quia ex ſuperioribus ſubauditur. Vnde cœpit & p[al]mus: Exaudiat te dominus in die tributatiōsiut & hic
sub eodé ueruſi dicatur. Tribuat tibi ſedām cor tuu; id est ipſe dominus; de quo ſupra dictu eſt. In eodem. Ex-
audias nos i die i qua iuocauerimus te; pro quo legiſſe dicitis ευ η αν ideſt In quacuſo; ſed ſuperius cum he
braica ueritate cōcordat; ubi ſcriptum ĕ Biom; ideſt i die. Viceſimoprimo. Tu autem domine ne elongue-
ris auxilium tuum a me; qd dicitis inueniſſe uos; non meu; συδεκυρια μακρυνη θηβοθειαν σου
ολεπου, quod ueru eſt; & ita corrigendum. Neq[uo]s eni ſiquid ſcriptoru̲r etrore mutatu̲r eſt; it ſulta debemus cō-
tentione defendere. In eodem Vniuerfum femen iacob magniſicate eum; pro quo i græco ſcriptum fit en-
αν τοσ Τερμα iakωβ Δοξασα Τεσον ideſt Glorificate eu̲i. Sed ſciendum φ ubicung; in græco Δοξα-
σο Τε; ideſt Glorificate ſcriptu̲r fit. Latinus iterpres magniſicate tranſtulerit; ſedām illud q[ui] in exodo dicitur.
Cantemus domino; gloriole enim magniſcatiss eſt: Pro quo i græco ſcribitur ΛεΔοξωνος; ideſt Glonfi-
catus eſt. Sed i Latino ſi tranſſeratur fit idecora tranſlatio, & nos emendantes p[al]terium olim; ubicung; ſen-
fus idem eſt; ueterum interpretum cōſuetudinem mutare noluimus; ne nimia nouitate leſtoru̲i ſtudi; ter-
reremus. Viceſimoſecundo. Calix meus inebrians ĝ præclarus eſt. Pro quo in græco legiſſe uos dicitis κα-
το ωο θηριον σον ideſt Et calix tuus. Sed hoc i comune error obtinuit; cæteru̲r &. Ixx. & hebraeī & oſis iter-
pretes calix meus habet; & hebraice dicit; choſi, alioquin ſi calix tuus eſt diceretur choſabe In uiceſimoquat
to. Cōſfundantur omnes iniqua agentes; & dicitis φ oſes in græco non habeatur αιχνυνην Τωσον αινο-
μων Τες Διακενης; ideſt Cōſfundantur iniqua agentes ſuperuacue, & bene; n[am] nec i Hebræo habetur. Ida in-
Ixx. sub ueru additum eſt. In eodem Innocentes & reſti adhæferunt mihi, quia ſuſtinui te, & dicitis in græco
uos repperiſſe δηι υπειδει Νασε κυριε idest Quia ſuſtinui te domine. quod ſuperfluum eſt. Viceſimono.
Et nunc exaltauit caput meum ſuper inimicos meos; pro quo i in græco uos inueniſſe dixiſtis και γου ζων
Ψωσεν κεφαλην λου; ideſt Et nunc ecce exaltauit caput meu̲i; ſed ecce ſuperfluum eſt. In eodem. Equiſ-
te facias mea; pro quo i græco ſit poſitum εγη Τοσέ Το ωσοσπον λουσε; ideſt Quæſuit facies mea te ſed
melius ſuperius eſt. Viceſimoſeptimo. Exaudi uocè depræcationis mea; pro quo uos inueniſſe dixiſtis ευ-
ακουσον κυριε; idest Exaudi domine; ſed & hoc additum eſt. Viceſimo octauo. Et in templo eius ois dicet
gloriam; pro quo in græco και εν Τωνω αυ του ωσο Το λεγι ελοξαν; ideſt Et in templo eius ois qui di-
cit gloriam, quod ſi tranſſerre uoluerimus ad uerbum omnis quis in concinnitatem iterpretationis incurvi-
mus; & fit abſurda tranſlatio. In eodé. Dominus diluui̲u̲i̲ i habitare facit: Pro quo uos legiſſe dicitis κυριος
Τον κατακλων λογκα Τοι κει̲n̲ideſt. Dominus diluui̲u̲in in habitatiquo; prius pertinere ad gratiam credé-
tium; ſecundum ad eius in quo credunt habitaculū Sed quia loſeph uerbum ambiguī; & potest utrunglo
nare. Ná ſeffio & habitatio dicitur; & in ipſo p[al]mo de gratia bap[ti]matis dicitur. Vox domini ſuperaquas
multas; & uox domini præparantis ceruos; & reuelabit cōdenſa; i in templo eius omnis dicer gloriam. De
ipſis ſentire uoluimus; qui; gloriſcant dominum, & interpretati ſumus dominus diluui̲u̲i̲ i habitare facit. Tu
cefimo. Quoniam tu es p[ro]teſcor meus. Rurſum & in hoc loco additum eſt nomen domini. ὀν του ἀπε-
ρας ωσα θης λογκυριé. ideſt Quoniam tu eſ, p[ro]teſcor meus domine, & ne eadé inculcé; iobferuere debetis;
nomen domini & dei ſeppiſme additum, & id nos debere ſequi; quod de hebraico & de Ixx. interpretibus
emendauius. In eodé. Ego aŭt dixi in exſeſu mentis mea; pro quo in latinis codicibus legebaf In paureu
meo. Et nos iuxta græcum tranſtulimus ευ θη Εκσ Τοξειυον; ideſt In exſeſu mentis mea. Aliter enim lati-
nus ſermo εκς Τασιν exprimere non potest niſi mentis exſeſium. Aliter me in hebraico legiſſe noueram in
ſtupore & admiratione mea, xxxi, nec eſt in ſpiritu eius dolus. Pro quo i græco legiſſe uos dicitis δυλεξ θι
νεν Τος Τομα Τι αυ ΤουΔολος; ideſt nec eſt in ore eius dolus; quod ſolus p[ro] ſymmachus p[ro]ſuit: Alioquin
&. Ixx. iterpretes & Theodotion; & v. & y. & Aquila; & ipſum hebraicum i ſpiritu eius habet quod hebrai-
ce dicitur brucho. Sin autem eſſet in ore eius dolus; iſcribereſ faphico. In eodem. Conuerſus ſui i erùna mea
in græco mea non esſe fuggeritis ε 5 Τραφηνεις Ταλατι ωωριανεν Των ωσανανανι λωι ακαναναν; ideſt Con-
uerſus ſum in erumnam d[u] configitur mihi ſpina; q[ui]d ex hebraico & tranſlatione Theodotiōs ſub aſtenco
additum eſt; & in hebrao legitur. XXXVIII, Oíia oſſa mea dicent domine. Pro quo bis domine inueniſſe uos dici
tis ωαν Τατασ Ταυουερυσι κυρι έκυρι Ετισ ολοιοσ σοι; ideſt Omnia oſſa mea dicét domine domine q[ui]
ſimilis tibi. Sed ſcièdu̲i φ multa ſunt exemplaria ap[ro] hebræos quæ ſemel dominum q[ui]d habét. XXXVI. Etuià
eius uolet; & in græco uolet nimis uos legiſſe dixiſtis και Θην Δανω αυ Τουβελλει σφολρα, ideſt Etuià
eius uolet niinmis; quod addiſt eſt; nec apud quenq habef interpretum, XXXVIII, Verutamé uane cōturbatur
ois homo iuuiens; & dicitis in græco uos non inueniſſe conturbatur πλην Τασυλ πανταστα Το θης
ωσαν αν Τραποσ ζων; ideſt Verutamen uiniuerſa uanitas ois homo iuuiés; ſed & hoc ſub ueru addiſt eſt. Ixx.
Et hinc apud uos; & apud p[la]eſoſ; error exorif; φ ſcripto; negligentia uirgula; & afteriſcis ſubtraſtis diſi-
etio uiniuerſa cōſuſdiſt. Triceſimonono. Et legé tua i medio cordis mei. Pro quo i græco cōperife uos dici-
tis και τοννομον σονευ μεσω θης κοι λιασ μου; ideſt & legé tua in medio uetris mei; quod i hebrao ſeri
ptu é Bättos meæ. Sed pp euphoniá apud latinos in corde tráſlatu eſt. Et tamé n[ò] debemus ſubtrahere q[ui]
ueg é, i eodé. Domine i adiutoriu̲u̲ meu̲ relspice. Pro quo i græco reppiſſe uos dicitis κυριεις Το βοηθει αι

μοι προσχάσιτideft, Domine adiuuādum me feltina, Sed apud Ixx. ἱπιβλημα, i. refpice scribepτum eſt, xl. Et fi
ingreidiebat ut uidereſt & dicitis φ fi in græco nō ſit poſitú και εἰσπορεν Τού Τειμη.ι. Et ígrediebat ut
uidereſticum manifeſtiffe & in hebræo & in cunctis interpretibus ſcriptú ſit: & Ixx. tranſtulerunt, xlí, Sa-
lutare uultus meus deus meus: Pro quo inueniſſe uos dicitis σοπηρί ον Του ωροσώπου λου και οθεοσ
μουideſt Salutare uultus mei & deus meus, Sed ſciédu é hoc in itſo pſalmo bis iueni & í primo poſitum
e. Salutare uultus mei deus meus, In ſecundo aŭt ideſt í fine ipſius pſalmi. Salutare uultus mei & deus me
usita dūtaxat ut & coiunctio de Hebræo & Theodotione ſub afteriſco additú ſit. In eodé, Exprobauerunt
mihi q tribulant me, Pro quo iueniſſe uos dicitis ὀνειδιον με οι ειχθροι λουideſt Exprobrauerut mihi
inimic mei, & apud hebræos Forai ideſt hoſtes mei. Ineodem, Spera in deo quoniá adhuc confitebor illi: &
dicitis adhu in græco non iueniri ελπίσιον επι Τον θεον οἱ θεομο λογησομαι αυτωideſt Spera in de-
um quoniá confitebor illi: quia ſub afteriſco additum ſit. Ita enim & í hebræo ſcriptú repperimus Chiod qd'
ligniſtic oyi eit, Latineq: dicit Adhuc. Hoc etiam ipſu in. xlii, itielligendú. In ultimo uerſiculo ἐμωσονεπ
τον θεον ο Τι θεομο λογησομαι αυτοσ Τηριον Τού προσιόπτον λουκαι οθεοσ λου. Ideſt Spera í de-
um quoniá adhuc confitebor illi Salutare uultus mei & deus meus, xlíi. Et nō ígredieris í iuirtutibus noſtris:
pro quo i græco uos repperiſe dicitis και ουεβελεύσην οθεος ἐν Ταῖς Δύνα μεσίν ἱμνων. ideſt Et nō ígre-
dicaris deus in iuirtutibus noſtris, Sed ſuperfluú eſt. In ipſo poſuifti nos í ſimilitudine gétibus, Pro quo í græ-
co ſcriptum eſt θεουμαίς μαρφαβολην ἐν Τοισ ἐνεύει, Sed fi dictú ſuiffet in latino non í ſimilitudinem
gentibusſed in parabolam: incoſcinnitas eſet. Et propter ea abſp dáno ſenſus interpretationis, elegentia cō
feruata eſt. Aliq in hebræo ita ſcriptum repperi
ideſt Poſuifti nos in prouerbium in
gentibus. In eodem Exurge adiuua nos. Pro quo more ſolito in græco domine additum eſt ἀγαστα κυρίη
φοβησον ἡμν, ideſt Exurge domine adiuua nos: Quadrageſimoquarto, Sagittæ tuæ acutæ, Pro quo in
græco legiſſe uos dicitis Ταβελη σου ἱκονω μενα ἀνυάτοτα, i. Sagittæ tuæ acutæ potétiſimæ ſed hoc
male. Et de ſuſpiori tertio ſcriptu additio eſt, In quo legiſt. Accingere gladio tuo ſup ſemur tuum: ideſt po-
tentiſſime περισσσαι Τηρουφοσίαν σουεπι Τον ληρον σου Δυνατε. xvlii, Quoniam ecce reges congregati
funſt. pro quo in græco legiſſe uos dicitis, Ecce reges eius cōgregati ſunſt: quod ſuperfluum ipſe lectionis text
tus oſtendit: & in uerſebus latinorum codicibus ſcriptú erat: Reges eius: quod nos tulimus: qa nec in
hebræo nec in. Ixx. reperitur ſed στι ἀιοι ουβασι λειο Τσλανσ συνήχθησιν, i. Quoniam ecce reges terræ congre
gati ſunt. In ipſo, Sicut audiuiimus: ſic uidimus, pro quo in græco repperiſſe uos dicitis κατα πέπ Κουσα
μενον Τος και Εσουλευideſt Sicut audiuiimus ita & uidimus: quod ſuperfluú eſt. Legitur enim in hebræo
chennamu quod iterpretatur οὐτέως ἐλαονεν hoc eſt Sic uidimus, In eodem, Suſcepimus deus miſericor-
dia tuam in medio templi tuí, pro quo quod nos de hebraico & de Ixx. iterpretibus uertimus templi tuí, in
græco legiſſe uos dicitis ἐν λεον Ὦνλών. Sed ſciendú q ifte uerſiculus bís in hoc pſalmo ſit: & in priori ad
ditam habeat & coiunctionem: in fine non habeat, In eodem, Et dominabunt eorum iuſtu. pro iuſtu. Τουσ
ευεισίτideſt Redtos in græco uos legiſſe dicitis, ſed hoc propter euphoniam ita í latinu uerſu eſt, Alioquin
et in eodem loco: ubi ſcriptú eſt in libro ευεισών in iuſtorum intelligimus libro: & nō debemus ſic erubum
de uerbo exprimere, ut dum ſyllabam ſequimur: perdamus ítelligentiam, In eodem, De manu iferni cù libe
rauerit me. Pro quo in græco legiſſe uos dicitis ἐκκείρος και Δούσταν λαυβανη: ideſt De manu inſer-
ni cum acceperit me, Quod quidem & nos de Ixx. ita uertimus: & miror quō in ueſtro codice deprauatum
fit. Quadrageſimo octauro, Homo cù in honore eſſet, pro quo in græco uos inueniſſe dicitis: & homo cum
in honore eſſet και ἀντοσώσαν Τιμών. Sed ſciendú q ifte uerſiculus bís in hoc pſalmo ſit: & in priori ad
ditam habeat & coiunctionem: in fine non habeat, In eodem, Et dominabunt eorum iuſtu. pro iuſtu. Τουσ
mea. Aliquaque legiſſe uos dicitis ἐν λεον Ὦνλών. Sed ſciendú q ifte uerſiculus bís in hoc pſalmo ſit: & in priori ad
ditam habeat & coiunctionem: in fine non habeat, In eodem, Et dominabunt eorum iuſtu. pro iuſtu. Τουσ
ne in eodem loco: ubi ſcriptú eſt in libro ευεισών in iuſtorum intelligimus libro: & nō debemus ſic erubum
de uerbo exprimere, ut dum ſyllabam ſequimur: perdamus ítelligentiam, In eodem, De manu iferni cù libe
rauerit me. Pro quo in græco legiſſe uos dicitis ἐκκείρος και Δούσταν λαυβανη: ideſt De manu inſer-
ni cum acceperit me, Quod quidem & nos de Ixx. ita uertimus: & miror quō in ueſtro codice deprauatum
fit. Quadrageſimonono, Sedens aduerſus fratem tuum loquebaris. Pro quo in græco legiſſe uos dicitis κε
τελαλειό: & putatis nō bene uerſum: quia diximus aduerſus fratem tuum loquebaris: & debuſiſe nos di-
cerets aduerſus fratem tuum detrahebas, quod uitioſum eſſe & in lingua noſtra nō stare: etiam ſultis patet
nec ignoramus φ κατελαλια dicaſt detraetio, quam ſi uoluerimus ponere non poſiumus dicere aduerſus
fratem tuum detrahebas: ſed de fratre tuo detrahebas. Quod ſi fecerimus: rurſum contentioſus calumnia
tor uerbo: Inqüiret: quare nō dixerimus κατα Του αλεφου σσον: hoc eſt aduerſus fratem tuum, hæc ſup-
flua ſunt: & non debemus impudica nos uerborum interpretatione torquere: cum damnum non ſit in ſen-
fibus, quia unaquæq lingua: ut ante diximus: ſuis proprietatibus loquitur, In ipſo, Nequando rapiat: & ſit q
eripiat: & in græco uos repperiſſe hec dicitis: και οὐμα ἡρωυοησον: ideſt Nec ſit qui eripiat: quod & a no-
bis uerſum eſt: & in noſtris codicibus ſic habetur, & miror quomodo uitium librarii dormitantis referatis
ad culpam interpretis niſi forte fuerit, nequando rapiat: ne ſit qui eripiat: & ille pro nec & ſcripſerit. In eodé,
Sacrificium laudis honoriſicabit me: Pro quo in græco ſcribitur ευσία αἰνεστεως Δοξασι λει: ideſt Glori-
ſicabit me, de quo & ſupra diximus & in euangelio in eo loco ubi in græco legimus ὅσατερ Δοξατον λε: in
latinó ſcribif: Pater clarifica me, Noluimus igitur ímutare quod ab antiquis legebat: qa idé ſenſus erat. In
guageſimoquarto, Expeſtabá eum q ſalúu me fecit: & dicitis uos iueniſſe in græco ὅρσοσελκώνη Τον
θεον Τον σωγοντά λει: ideſt Expeſtá dominú: qd: additú eſt. In eodem, A puſſillanimitate ſpiritus: & í græco
iueniſſe uos dicitis απο οἰγούψυχιας: ἐάρια
φραιμαχού & Theodotio & qnta editio iterpretati ſunt απο Του ανεμου. I, A ſpiritu: & í hebræo ſcri-
la & ſymmachus & Theodotio & qnta editio iterpretati ſunt απο Του ανεμου. I, A ſpiritu: & í hebræo ſcri-
ptú é Merucha, Οίφις ſenſus ita apd eos legiſt: ſeſtinabo ut saluer a ſpiritu tépeſtatis & turbinis, i eodé. Quo
ná fi inimicus maledixiſſet mihi, Græco οτι έι οεχέρος ονειλά σε λε: hoc eſt obprobaſſet me poſitú é. Sed
inter maledicta & obprobria ſenſu diſcrepare pſpicuú é, Quinğeſimoqno οτι ώσλλοι δι οωλεύουντεσ

236

αἰεπούψουσ ἡμερασσοῦ φο△ήσωσαι. ideft. Quoniam multi bellātes aduerſu me ab altitudine diet, nō timebo; hoc eſt nō bellantes aduerſu me: fed tuum excelſum uidebo lumé. In ipſo. In ira populos cōſtringens. Pro quo in græco legiſ καταξας: ideſt Cōſtringes, & apud latinos p eo quod ei deities: ideſt κατοβλεις male error obtinuit ἐν οργήλασμοι κατάσεις: ideſt In ira populos cōſtringes; Ná & in hebraico Horeth ha beſ: ideſt κατάβλεις: quod nos poſſumus dicere depones; & Symmachus íterpretatus eſt. Quinquagelb. Quia deus ſuſceptor meus es., & ſciendú ę i hebræo nec es ſe ſcriptú: nec tu: & apud ſeptuaginta folos. meus. In ipſo Deus meus uolútas eius præueniet me, pro quo in græco ſcriptú: ἐ οἴεος μου τοῦ εἶλεος συνοιωνωρφασει με: ideſt Deus meus miſericordia eius præueniet me: quod & uerius eſt. Sed i hebræo ſcriptum ἐ Dei mei miſericordia püueniet me, In eodem. Deus oſtédet mihi inter inimicos meos, Pro quo i græco poſitum eſt οίτεος μου Δειξείμοιν ἐν Τοις εγβοριοι μου: ideſt Deus meus oſtédet mihi inimicis meiſſed meus additú eſt, In eodem, Ne occidas eos: ne quando obliuſcanſ populum tutú; Pro quo i græco ſcriptum eſt ληποτηπιλασώντα. Τσυνομοσ σου: ideſt Nequando obliuſcanſ legis tuæ, Sed in ſeptuaginta & in hebræo nō habetur populi tui: fed populi mei. Et a nobis ita uerſú eſt. In eodem, Et ſcient quia dominus do minabitur iacob finiú terræ: Pro quo in græco ſcriptum ἐ: καί ἰ γνωσονί Ται ὅτι οίτεος Δεσποιέι Τούτου γού καί Των περατών Της. γης. ideſt & noſcent: quoniá deus dominabitur iacob & finium terræ, Sed & cōiunctio addita eſt: & ordo eſt. Scient quia deus dominabití iacob finium terræ, In quinquagelbimo. Quis de ducet me i ciuitaté munita: quis deducet me uſſib in Idumea: Pro quo habetur i græco hτις οληγοει με ideſt Aut qus deducet me: fed ſuperfluum ἐ aut, In fexageſimo. Quoniam tu deus meus exaudiſt orationem mea: Pro quo in græco legiſ ὅτι σύστεος ἐι ση κούσσα τυνεύχον μου. ideſt Quia tu deus exaudiſt orationem meam: quod non habef in hebræo, nec i ſeptuaginta íterpretibus: & in latino additum eſt. In eodem. Sic pſalmú dicá nomini tuo i ſæculi ſæculi. Pro quo i græco ſcriptú fit in ſæcula ou τως Δαλώ τω ουσιατισσουεις Τούσαι ωσα: ideſt Si pſallam nomini tuo i ſæcula: & in hebræo ſemel habet Lamech ideſt i aner nú. In fexagelimoprimo. Quia deus adiutor ueliter: ergo in aeternu obelus ἐ. In fexagelimofecúdo. Sitiuit tibi anima mea: quod in græco fit ελιάλησειλάχυ μου, ideſt Sitiuit te anima mea. Sed i hebræo nō habetur. Acha quodificat te: Sed Lach quod oſtendit tibi quod & oés íterpretes tranſtulerunt. Ergo fecundú lingua íterpretationem uerſú eſt in latinú. In fexagelimotertio. Sagittæ paruuloß: faſtæ ſút plagæ eoß. Pro quo in græco βέλος νηπιόν ἐγενητήσ αναιωδηληαιστή Των: ideſt Sagitta paruuloß: faſtæ ſunt plagæ eoß. Sed ἐſi di camus: non ſe ſonatí in latینum ſagitta faſtæ ſunt plagæ. Pro quo melius habef in hebræo. Percutiet eos de us iaculo repentino: & inferentur plagæ eoß. In fexagelimoquarto. Qui cōturbas profundú maris: & conturbas ſonú fluéctuum eius, in græco οσύνταρχττων τοβύτος της ταλαττής ηχύσ κυαλτών αυτης, ideſt. Qui conturbas profundum maris: ſonú fluéctuú eius & eſt additum: quis ſuſtinebit; quod ſuperfluum eſt; Subauditur enim qui conturbas ſonú fluéctuú eius. In eodeé. Paraſti cíbum illorum quoniam ita eſt paratio eius: & dicitis ę in græco nō ſit eius ὅτι οὐτος ἐτοι λασία: ideſt Quoniam ita pparatio cú in hebræo Iechina manifeſte præparationé eius ſignificet. Eius aŭt ideſt terræ: de qua ſupra dixerat. Viſitalti ter ram: & inebriſtæ eã. In fexagelimoqninto, Holocauſa medullata offerrá tibi cum incéſo arietum. Pro quo dicitis inueniffe uos λέτα τωνιάωστον καί κρίων ideſt Cum incenſo & arietibus ſed male, in hebræo aŭt ſcriptum eſt Emfato Roblim quod íterpretá μετά ἐνυλιάωστος Των κριών: ideſt Cum incenſo anetum. In eodem, Propterea exaudiuit deus. Pro quo in græco inueniffe uos dicitis Δια τοῦ Τότε ἐσοι ἱκούς εὐούσεως προσ οσχέ τὴ φωνη Της Δένσεος μουίδεſt. Propterea exaudiuit me deus: intendit uoci depracationis meae: qd: ſuperfluum eſt: & minus eſt: & cōiunctio. In fexagelimofeptimo exultate in conſpectu eius. Pro quo in græco inueniffe uos dicitis καί ἁγαλλιασθέ εναπίον αὐτον . ideſt Et exultate in conſpectu eius: quod ita uerſum eſt a nobis. Sed a quo i ueſtro codice corruptú ſit: ſire nō poſſumus. In eodem. Eteni non credunt inhabitare dominum. Pro quo i græco uos legiſſe dicitis καί γάραπέιον Τσου Κασκωννωσσαί: ideſt Etenim nō credétes inhabitare: quod utrunq: falſu. Nos ení traſtulimus. Etenim non credentes íhabitare dominum, ut ſit ſenſus: & pèdeat ex ſuperioribus. Aſcendíti in altú: coepiſt captivitatem: ac cepeſtí dona in homínibus: & eos qui nō credebant deu habitare mortalibus. In eodeé. Benedictus dominus die quotidie, ὁ quo dicitis in græco legi κυριος δθεος εὐλόγη Τος εὐλογη Τος κυριος ἡμεραν κοινὴν ραν, i. Dominus deus benedictus: benedictus dominus die quotidie, ſed melius & uerius eſt qd: ſupra. In eodem, Viderunt igreſſus tu in deus. Pro quo i græco ſcriptú ſit εβεωρή Τίσανοι πορία σύν οθεος, i. Vili ſunt igreſſus tui deus, quod in hebræo ita habet Rachua Alichatas: quod Aquila & Symmachus & Theodotion & quinta ſexta: editio interpretati ſunt: Viderút itinera tua deus, & quod ſequif: itinera dei mei re gis: qui eſt in fancto. Ergo a uobis ita legendú eſt. Viderunt ingreſſus tuos deus, & ſcriptoris uitiú relingueńdú eſt: qui nominatiuú poſuit pro acculatiuo: licet in. Lxx, ita reppererim & pro eo quod eſte Τεωρήσαν hoc eſt Viderút i multis codicibus habetur ἐθέωρη Τίσαν qd & obtinuit cō ſuetoſu. In eodem, Ingreſſus dei mei regis mei. Quod autem dicitis in græco non appoſitum ſecundo loco mei: apertifſimi mendacii eſt, ſecundo enim ponitur. Vos autem habetis αἱ πορίας Τοῦ βεσου μου Τοῦ βασιλείω Τουεν Τωσγια ideſt Ingreſſus dei mei regis: qui eſt in fancto: ſed mei poſitum eſt blandientus affìcèut ut qui omnium deus & rex eſt, ſuis ſpecialiter deus fiat & rex merito ſeruitutis, Deniq: in hebræo ſcriptum habes Elimelchit quod deum regem meum fignificat. In eodem Regna terræ cantate deo: pſallite domino: & dicitis in Græco eſſe αἱ βασίλιας Της γης εἰσάτε Τωσέωνα.

Λατ' Ἀτοκρύπτω Ταῖν ἐπιβεβίκω Τι ἐπὶ π' Τον ὀυρανὸν Του ὀυρανούκα Τα ἀναπλωδής, idest regna terræ can-
tate deo pallite domino; qui aſcendet fup cælum cæli ad orientem. Sed i hoc uerſiculo non eſt ſcriptú p[al]-
lite deo: ſtatim ſequaſ diapalma. Qui aſcendit ſup cælum cæli ad orientem; & nō p[al]ſtallite deo: qui aſcē-
dit ſup cælú cæli ad orienté, cum iſte prior uerſiculus magis habere debeat iuxta hebraicam ueritatem, can-
tate deo: p[al]ſtallite domino. Et illud quod ſequit in principio uerſus alterius, p[al]ſtallite deo non fit i libris auſtě-
ticisſed obelo prænotatú. Ergo & uos legite magis ea quæ uera ſunt:ne dú additú ſuſcipitis: quod a p[he]-
ta ſcriptum eſt, relinquisatis. In ſexageſimoocauo, Laudabo nomen dei cum cantico: pro quo dicitis uos rep
perſiſe in græco αι ηεπω Τον θεου μεου μέτωλας idest Laudabo nomen dei cum cantico ; ſed
mei ſup[er]flúu eſt. In ſeptuageſimo, Deus ne elongeris a me: quod dicitis in græco politú eſſe ο θεός μου μι
μαρμηνς απεμουίdeſt Deus meus ne elogeris a me: deus meus ſup[er]flúu eſt. In eodem, Deus docuſti me ex
juuente mea& in hoc quod apud græcosuos inueniſſe dicitis deus meus ο θεός μουά εἰ άαξάς με Ἕκεν
δητός μου idest Deus meus quæ docuſti me ex juuente mea ſup[er]fluum eſt. In eodem, Donec annuiciē
brachiu& dicitis in græco uos repperiſſe mirabilia tua καὶ μεκρι Του νου απ'αγγέλωτα ἀουλασία σοῦ
ideſ V[ic]p nunc annuiciabo mirabilia tua: quod de ſuperiori uerſiculo eſt: & uſq[ui] nunc pronunciabo mira-
bilia tua. Bene ergo hic habet brachium. In ſeptuageſimoprimo, Et adorabūt eum omnes reges, illud i græ-
co uos inueniſſe dicitis καὶ ωρωσ'κυνη σουσι αι τω ωσα Τες οι βσάσιλειο Τις γης idest Et adorabunt eú
omnes reges terræ ſuperfluum eſt. In eodem, Benedictus dominus deus deus ifrael dicitis in græco bis deus
non haberi εὐλογύ Τος κυριος οθέος οι σράνιλ: idest Benedictus dominus deus ifrael: cum & i hebraico ſit
& apud, Lxx,maneſtiflisme triplex domini: dei: deiq nuncupatio myſterium ſit trinitatis. In eodem, Et be-
nedictum nomen maieſtatis in aſternem, Hoc ergo quod in græco uos inueniſſe dicitis καὶ εὐλογ'μενον
Τον ουδαλ Τα θοξης σύ Τουειον Τον αἰώνα καὶ Εἰς Τον αἰώνα Τον σωνος, idest Et benedictum nomen
gloria eius in aſternem: & in ſæculum ſculi, ſuperflue ſciatis a græcis eſſe appoſitum: quod nec hebraus
habet nec. Lxx, interpretes ſeptuageſimoſecundo, Prodiſt quafi ex adipe: & uos dicitis in græco repperiſſe
εἰελευτετα: ideſ Prodiſt quod falſum eſt, Nā & apud, Lxx, interpretes ita ſcriptum eſ t. εἰελευστετα οω έκ-
στε τος ο αλικία συτων. In eodem, Quomodo ſit deus in græco dicitis non eſſe deum: cum & apud, Lxx.
ſcriptum eſt ωρως ἐγώ ο θεός; & omnes itérpretes ſimiliter de hebræo tranſtulerunt. In eodem, Intelligam
in ſouſimus eorum, pro quo in græco legiſſe uos dicitis καὶ συώνι: ideſt. Et intelligam, Sed hic & coniun-
cio ſuperflua eſt. In eodem deſcit caro mea & cor meum: & uos dicitis in græco haberi εἰελιπεν ἡκάρ-
παι μουκαὶ μαρμρά μου, ideſt Deſcit cor meum & caro mea. In eodem, Vt annuiciem omnes prædicaio-
nes tuas, Pro quo in græco legiſſe dixiſtis Του εἰαγγελια Λια μέ ωσας Τάσσαι γέσει ο σου: ideſt, Vt annu-
ciam omnes laudes tuas: & ſciendu quod ſcriptum in hebræo habet Malochachor quod Aquila αγγελο-
ης σου idest Nuncios, Septuaginta prædicationes: uel promiſſa interpretati ſunt: licet & laus
& prædiciod unum utrunt: g[ifi]nificet, In ſeptuageſimo[tertio], Vt quid deus reppuſili in finé. Pro quo ap[]
græcos male legiſ ordine comutato: ut quid reppuſili deus. In eodem, Quanta malignatus eſt inimicus in
ſando. Miror quis in codice uſetro emendando p[uer]terit: ut p[an]ſeto ſanctis p[o]ſuerit. Cum & in noſtro co
dice in ſando inueniatur, licet græci legant ev Τω αγγώς σου, i. In ſando tuo. In eodem, Incedamus omnes
dies ſetos dei a terra, Pro quo in græco ſcriptú é Deute καὶ κατα ωαύωωμεν πάσως Τας αεροτας Τουά
πο Τας γης & nos tranſtulimus, Heus & quiſercere faciamus omnes dies ſetos dei a terra. Et miror quomo
doe latere annotationé noſtram: neſcimus quis temerarius ſcribendam in corpore p[ut]auerit: qua nos pro
eruditione legentes ſcriptúmus. Hoc modo textus nō habet κατὰ ωαυωώμεν: ut quidam putant: ſed ENKα-
υωνεν: ideſt Incêndamus. Et quia retulit mihi ſanctus præbyter Firmus: qui huius operis exaſtor fuit, in-
ter plurimos hinc habitam quaſtionem: plenius de hoc diſputandú uideſt. In hebræo ſcriptú eſt. Sarhuchol
Médahu Herbaatés q[ui] Aquila & Symmachus uerterunt ENKΑ[UK]HΣ αντ' Τας εορτάς Τον θεούππο ΤΗΣ
γης idest Incenderunt omnes ſolénitates dei in terra, Quinta ENKΑ[UK]HΣ αντ' idest Cōbuiſerunt, Sexta EN-
κανωνεν: ideſt Cōburamus. Quod & ſeptuaginta iuxta exemplōs uarietatem tranſtuliffe p[ſ]ficuum é. Theo
dotion quoq[ui] ὁπ'κοσμωνεν, ideſt Succendamus, ex quo p[ſ]ficuum eſt: p[ſ]fallédu m ut nos interpretati fumus:
& tamen ſciendum: q[ui]d hebraica ueritas habeat. Hoc enim quod ſeptuaginta itérpretes tranſtulerunt: p[er]ter
uarietatem in eccleſiis decantandum eſt: & illud ab eruditis ſciendu eſt propter notitiam ſcripturarum. Vn
de ſiquid pro ſtudio ex latere additum eſt, nō debet p[oni] in corpore ne prioré tranſlationé pro ſcribentium
voluntate cōturbet. In eodem, Contribulaſti capita draconum in aquis, Tu cōſregiſti capita draconis. Sic le-
thiōs ordo ſequitur, Græcus uero habet σύσωσιεπτι Ψωσ Τας κέφαλας Των Δράκων Τωνεπι Του υλά
τος σύσυνεο λάδο σατην κέραλην ΤουΔράκων Τος idest Tu tribulaſti capita draconum in aqua. Tu cō-
ſregiſti caput draconis: cum in priori uerſu: tu non habeaſ: ſed in ſecundo itaq: aquis plurali numero ſcribe
tur non ſingulari, Sicut in Aquila uerbum hebraicum Ammichim Ramatton idest Aquarum itérpetatus
eſt. In eodem, Ne obliuſcaris uoces inimico[ς] tuorum: Pro quo in græco μήεπι λοθη Τας φόνηστων οίκη
τον σων: idest, Ne obliuſcaris uoces depræcantium te: ſcriptum dicitis, In hebræo autem Sorarad legitur:
quod Aquila hoſtium tuorum interpretatur. Symmachus bellantium cōtra te, Septuaginta & ſexta editio
inimicorum tuorum interpretati ſunt: & eſ ſenſus pendens ex ſuperioribus. Memor eſto improperium
tuorum: eorum quæ ab inſipiente ſunt quotidie, Ne obliuſcaris uoces inimicorum tuorú: idest uoces quæ
te blaffemant, tibiq[ui] a populo tuo detrahunt: Vnde ſequitur, Superbia eorum qui te oderunt: aſcendit ſem-
per. Pro quo i græco eſ ταία ωαντος: idest Per omnia ſiue omnino: idest autem dum tu differs poenas illi p[
]er.

**In ſeptuageſimoquarto, Narrabímus mirabilia tua.** Pro quo male apud græcos legitur

K

237

Δι' γνόσομαι τωντα Τασια ὅμωσια σόσι, idest Narrabimus omnia mirabili tua. In septuageimoento,
Omnes uiri diuitiarum manibus suis: & non ut uos nefcio a quo depraatum legitis. In manibus suis cum
græco fit σωστες οἱ ανδρες του ζωλουτού Ταυσ χερσιν αὐτων: idest omnes uiri opulentiæ manibus suis.
In eodem. Terribili & ei qui auferit spiritum principum, dicitis φ ei nō fit scriptum i n græco ταροφερω κα
αφωσι πουλειώ πνευματα αρχών Τῶν: idest. Terribili: & auferenti spiritus principum. Vexæ eft led nifi ap-
pu. In septuageimofoxto, Et meditatus fum nocte cum corde meo: & exercitabam & Icopebam spirituī me
um. Pro quo in hebræo legimus. Recordabat psalmos tuos in nocte cum corde meo loquebar: & Icopeb
spiritum meum pro exercitatione
idest Decantationem quandam & meditationem
Ixx. tranſtulerunt idest Perſcrutabar ſiue quærebam. Et quinta ſimiliter i n græco habetur σκα-
λειν καὶ εἴη σιωπία εὐλησθην καὶ ἐμελετησά ηυχτος μέτα της καρδίας λουνδολεσθουν καὶ εσκα-
λετο πνευμαλλου: idest Et annos æternos memineram: & meditatus fum nocte cū corde meo, argutab
tur & rīmabatur ſpiritus meus. Proprie auté ακωλειν: in agricultura dicitur In fariendo idest ſarculo,
& quomodo ibi quaeruntur herbæ quæ ſarculo ſecent: fic & ſiue retraſtationem cogitatiūm ſuarum eto
Τησο σκώλεως: idest A ſarculo demonſtrauit. Et ſciendum φ ἡλω λεσχώνυν: idest Argutabatur non ſend
fed frequenter ſignificet. In eodem. A generatione i generationem: hoc quod græcum ſequentes inueniſſe
uos dicitis συνε Τελεσαί Τορμώα: idest Cōſumabit uerbum reſcete non habetur in latino: quia in nullo he
betur interpretum. In ſeptuageimoſeptimo, Et narrabunt filiis suis pro quo habetur in græco καὶ επαγ
γελουσιν αὐτα: idest Et annunciabunt ea. Sed ſciendum φ in hebræo Vafahpherii ſcriptum eſt quod Aquila
& Symmachus narrabunt tranſtulerunt. In eodè. Et occidit pingues eorū. Pro quo in græco eſſe dicitis καὶ
αὐπέκτηεν ἐν Τοιοῦ πλείοσιν αὐτα: idest Et occidit in pluribus eos: fic habetur i hebræo Bamafinhech
hoc eſt quod Aquila interprætatus eſt.

ginta & Theodotion & quinta editio
tauerunt ſcriptum.

Jingua ſua mentiri ſunt ei. in græco haberi dicitis καὶ ηυανταναν αὐτον εὐ Τοσ Τοῦτο Τοῦτον αὐτονα. Τη
λώσο ση αὐτων εψεύσ αὐτον: idest Et dilexerunt eum in ore ipſorum: & lingua ſua mentiri ſunt ei.
& in hebræo ſcriptum eſt.

Et omnes uoce ſimili tranſtulerunt ey
αντο: idest mentiti ſunt. Quis autem uoluerit pro ei ponere eum: & uitiare exemplaria non eſt mei judicii.
In eodem. Et propitius fier peccatis eorum: & non diſperdet eos, dicitis φ in græco eos non habeatur quod
& uerum eſt καὶ οὖν Ἀι αφερει: idest Et non diſperdet. Sed nos ne ſententia pendeat: latinum ſermonem ſua
proprietate cōpleuimus. Siquis autem putat καὶ οὖν Ἀιαφερει: non perditionem, ſed corruptionem ſonuerunt
recordetur illius tituli: in quo ſcribitur hoc eſt in finem ne perdas: & non ut plæriq. inter
pretantur ne corrumpas. In eodem. Et induxit eos in montem ſanſtificationis ſus
montem quem acquiſuit dextera eius. Pro quo apud Ixx. legitur ὀροο Τοῦ τοῦδικηστο: idest Montem
hunc quem poſſedit: & nō ut uos ponitis αὐτη ἡκτησάτο ἡ 2αξια αὐτουί: idest. Hæc eſt qacuiffuit dext
tera eius. In eodem. Et auerterunt ſe: & non ſeruauerunt paſtum quæadmodú patres eorum. Scio φ: paſtum
non habetur in hebræo, ſed quando omnes uoce ſimili tranſtulerunt & apud græa
cos paſtum dicitur & uno uerro ſignificat: non ſeruauerunt paſtum: licet. Ixx.

poſuerint In eodem. In terra quam fundavit in ſæcula. Pro quo ſcriptum inueniſſe uos dicitis ἐν
ΤΗ ΥΜΕΘΕ ΜΑΛΙ ΩΣΕΝ ΑΥΤΗΝΕΙΟ ΤΟΝ ΑΙ ΩΝΑ: idest. In terra fundavit eam in ſæcula: in hebræo ita ſcriptum è
ut uerit Symmacho κα ωκολουμσεν ὅσ μονοκέρφ Των Το αγγαό μᾶ σού εὐ Τηγν ήν εὖελι ὁδεν
ἐιο Τον αἰωνα: idest Et ædificavit ficuticornium ſanſtificium ſuum in terra: quam fundavit in ſæcula.
Si autem non de terra dicitur: φ fundata ſit: ſed de alia re: quæ fundata ſit in terra: proبات ex prionbus & le
quentibus: quis ſenſus ſit ut neſcio quæ res: quæ non dicitur: fundata uideatur i terra. Si autem ſanſtificiú
in terra fundatum putant: debuit ſcribi: in terra fundavit illud in ſæcula. In eodem. Et in intelleſtibus manuī
fuarum deduxit eos: non habet textus Την συνεσιν: ut ſcribitis numero ſingulari: quod intelligiam ſo-
nat: ficut in hebræo habetur: ſed ἐι Ταίο συνεσσό: quod eſt in intelleſtibus. In ſeptuageimoocato: Po-
fuerunt hierusſalem in pomorum cultodiam: quod in græco εἶον Το ἁπροῦλακιών
dicitur: nec poteſt aliter uerti q̣ a nobis traſlatum eſt. Significat autem παροχωλακί ὁν: ſpeculam: quam cu
ſtodes ſatorum & pomorum habere confueuerunt: ut de ampliſſima urbe paruum tuguriunculum uix re-
manferit: hoc ſecundum græcos. Cæterum in hebræo Lichen ſcriptum habetur: quod Aquila uerit σώρον
idest Acceruus & tunulul Iapidú: qbus uineæ & agri purgari folét. In ſeptuageimonono. Et plátaſti radixes
eius hinc: & dicitis φ in græco hinc non habetur; καὶ κα Τεφύ Τεύσδα Ταύ πισαο αὐτο: & bene. Na & in
nſis codicibus nō habef: & miror qs iperitog nſos libros fallauerunt. In octogelimofecuó. Hereditate poſ-
fideamus ſaſtariuī dei. Et dicitis φ in græco ſit ſcriptum καλι ρονολιμήσ ὡμῶν αὐτοις α. Poffideamus no-
bifipſis: quæ ſuperflua quæſtio eſt. Quando enim dicitur poſſideamus intelligitur & nobis. Octogelimofte
tio. Cor meum & caro mea exultauit in deum uiuum. Pro quo in græco ſcriptum dicitis ἡ κέραμα λοῦ
καὶ ἡσάρε μου ἡ γάλλεας αὐτο: idest Cor meum & caro mea exultauerunt. In hoc enim nulla conten-
tio eſt. Si enim legimus exultauit intelligitur cor meum exultauit: & caro mea exultauit. Si autem exultau-
runt: duo pariter exultauerunt idest cor meum & caro. Et quæſo uos: ut huiuſmodi ineptias & ſuperfluas
contentiones: ubi nulla eſt ſenſus mutatio: deſclietis. In eodem μακαρισθ ἀνήροει ἐν ἡλιψας αὐτο
παρά σοῦ: idest: Beatus uir cuius eſt auxilium ei abs te: quod quia nos in latina interpretatione uitauimus

uertentes, Beatus uir cuius eſt auxilium abs te;ut dicitis:reprehenditur. Cui enim non pateat quod ſi dice-
re uoluerimus cuius eſt auxilium ei abs re:apertissimum uitium ſit:& quando præceſſerit cuius;ſequi non
debeat ei:nifi forte uitii arguimur: quod uitauimus uitiuī, In eodè.In ualle lachrymarù, Pro quo dicitis ſcri-
ptù eſse ei Τιν Κοιλάκα Του λακαυω μωνός;ideſt In ualle plorationis: ſed ſiue ploratu: ſiue ſetum: ſiue la-
chrymas ſiue planctù dixerimus unus eſt ſenſus;& nos hoc ſequimur: ut ubi nulla eſt de ſenſu mutatio lati-
ni ſermonis elegantiá còſeruemus, In octogefimoquarto, Benedixiſt domine terram tuâ: pro eo: quod ā be-
neſdiſt in græco ſcriptum dicitis ἐυλακησαο̑ κυριέ&; quæritis quomò hoc uerbum exprimi debeat i la-
tino. Si contéſioſa uerba ſcrutamur & ſyllabas: poſſum dicere bene placuit domine terra tua: & dum uer-
ba ſequimur: ſenſus ordinem pdimus. Aut certe addendù eſt aliquid: ut eloqui ordo ſeruec: & dicendum.
Complacuit domine terra, Quod ſi fecerimus rurſum a uobis quaretur quare addiderimus tibi: cù nec in
græco ſit nec in hebrao. Eadem igitur interpretandi ſequenda eſt regula: quam ſæpe diximus, Vt ubi non
ſit damnù in ſenſu linguæ in quam tranſferimus: & proprietas & elegantia còſeruetur In eodem, Miſericor-
dia & ueritas obuïauerunt ſibi & dicitis ὁ in græco ſibi non habeatur ελοεος καὶ λαμβεὶα σύνην ὑσάν :—
ideſt Miſericordía & ueritas concurrerunt: nec in hebrao habetur: & apud. Ixx, Obelo prænotatum e: quæ
ſigna per ſcriptorum negligiá a plæriſq. quali ſuperflua relinquuntur: & ICCIRCO magnus in legendo er-
or exorit. Si aut ûn fuerit additú ſibi miſericordia & ueritas: non ſibi ſed aliis occurſſe credent, Nec iu-
ficia & pax ſibi dediſe ofculum; ſed alteri 2α καὶ δούνη καὶ εἰρήνη καὶ τεφηλήσαν. In octogefimoquinto, Et
nò poffuerunt te in còſpectu fuo: dicitis ὁ in noſtro codice te non habeatur addito te; & emendato errore li
brarii noſtrum errorre emandabis. In eodem, Et tu dominus deus miſerator & miſericors. In græco iueniſt
ſe uos dicitis καὶ σύ κυριὴ δέος σύμβιδ. Et tu domine deus meus quod ſuperfluì eſt. Meus enim in he-
bræo non habetur: nec in ſeptuaginta. In octogefimoctauo, Magnus & horrendus, Pro quo in græco iue-
niſſe uos dicitis φβέρος εἰονί: quod signiſicat, Terribilis & timendus eſt, formidandus ergo puto ego id-
ſpum ſignificare: & horrendum: non uti uulgus exiſtimat deſpiciendù & ſqualidum, ſecùdum illud 4. Mi-
hi frigidus horror, Membra quatit: & 5. Horror ubiſq. animo ſimul ipfa ſientia terret: & 6. Monſtru hor-
rendum ingens: & multa ſimilia. In eodem, Tunc locutus in uifione ſanctis tuis Pro quo in græco uos inue-
niſt dicitis Τοῖεν ἀλαμοδόξει ἐν ὁρσει. Τοι ὅσι οἱς σύν: ideſt tunc locutus es in uifione filius tuis. Sed ſci-
dum eſt quod in hebrao laſi adiach habetur quod omnes Τοῖς ἀγίοις: ideſt Sanctis tuis: tranſtulerùt. Et ſo
la fexta editio prophetis tuis iterprætata eſt, ſenſum magis ὁ uerba exprimens. Et in uulgata notandù e: pro
ſanctis filios reſpiari. In eodem, Tu uero reppuſiſt & deſpexiſt. Pro quo in græco καὶ εὖ υλειπόσας iueniſt
ſe uos dicitis unius litteræ mutatio quantú ſuobis ſecit errorem. Non enim reſpexiſt: ſed deſpexiſt iterpre-
tati ſunt ideſt còtempilſt: niſi forte e: vén dέναμοσαο̑ σας non putatis tranſferendù deſpexiſt. Sed ſecùdum diſerti
ſimum ilſtius temporis interpretem annihilaſt: uel anulaſt: uel uilificaſt. Et ſi qua alia poſſunt inueniri apd
iperitos portenta uerborum, Octogefimonono, A ſæculo uſq. in ſæculum tu es deus: & dicitis ὁ in græco
non ſit deus καὶ αὐτοῦ του αἰώνως καὶ ἐωσ. Του αἰώνωσ σύμβιδ. ideſt A ſæculo: & u: ſq. in ſæculum tu es: quod
apud eòſd. eſſe maniſeſtum e: Nam & hebraica ueritas habet & omnes alii interpretes: & ſeptuaginta ſimi-
liter tranſtulerunt καὶ εωσ. του αἰώνωσ σύν εἰ θεοσ ὁ quod hebraice dicitur Meolam Adolam Athebel. In eo
dem, Quoniam ſuperuenit manſuetudo: & corripiemur: in græco uos dicitis iueniſſe ὅτι επιλαβε προσο
Τοῦ εφημασο̑ καὶ πολίαλευθεσσωεα: ideſt Quoniam ſuperuenit ſuper nos manſuetudo: & inſtituemur. Sed
& hoc ſuperfluì e: In nonageſimo. Dicet domino ſuſceptor meus es tu. Et dicitis ὁ in græco es nò habeat:
Ego uobis ἀſpius dicá ὁ apd hebrazos nec es habeat e: nec tu: Sed apd. Ixx. & apd latinos pro cœcinitate & uer
boró còſequëta poſtù ſit. In nonageſimotertio. Beatus hóqu é tu erudieris: domine: dicitis i greco nò e: tu
λακάριος ἀφρώπωος οἰκάντιαλεύσης κυριέ, i, beatus hó què qdè erudieris domine, & ueβ e: ſed apd lati
nos pp euphoniá ideſt conſonantiam poſtitum eſt. Si enim dicamus. Beatus homo quem erudieris domine :
compoſitionis elegantiam non habet, ſed quando dicitur domine: & apoſtropha ſit ad dominum: nihi! no-
cen ſenſu: ſi ponitur & tu. In eodem, Et in malitia eòe disperdet eos. in græco dicitis non eſſe præpofitionè
iſed legi. Malitia eòe disperdet, Sciendù auté ὁ & i hebræo & i cùtis ideoſt ierpretibus poſtitum ſit καὶ κατα ΤΗΝ
ποιήματι συτα πακάρην έι αὐτούς κυριού ὁθεος: ideſt Et in malitia eorum disperdet eos dominus deus.
Si autem uoluerimus legere malitia eorum disperdet: ideſt quod in. Lxx. ſequitur in fine uerſiculi: eos: & ſu
perſuum erit: & uitioſum, In nonageſimoſeptimo. Recordatus eſt miſericordiæ ſuæ. Pro quo in græco in-
ueniffi uos dicitis εἰμήσομη Του ελεοῦσ αὐτοῦ Τω κάκωβ: ideſt Recordatus e: miſericordiæ ſuæ iacob: ſed
hic iacob nomen ſuperfluum eſt. In centesimo. Oculi mei ad fideles terræ: ut ſedcát mecum. Pro quo i græ-
po: uel ubi ſcripti ſunt diuini libri: uel interpretati ſunt: non habent in teſtis culminat: ſed domata: quæ io-
mæ uel Solaria uel Miniana uocant: ideſt plana teſta: quæ tranſuferſis trabibus ſuſtentantur. Deniſq. & i acti
bus apoſtolorum petrus quando aſcendit in doma: in teſtú ædificii aſcendiffi credéds eſt. Et quâdo præ-
cipitur nobis: ut faciamus domati noſtro coronam: hoc præcipitur: ut in teſto faciamus per circuitum q: ſ
dam eminentias: ne faciliſis in præceps lapſus ſit. Et in evangeli. Quæ inquit auditis i aure dicetis ſuper do
mata: ideſt ſuper teſta. Et in eſſaia Quid uobis eſt ὁ omnes aſcenditus, ſuper teſta noua: Et multa ilſtiumo-
Kii

238

di.In eodem. Factus fum ficut nycticorax in domicilio:quod similiter in græco ὀσὶ εἰ ἱὐτὶκορᾶσιν ἐν ὀικ. πεΔω;& quæritis quid fignificet nycticorax apud latinos.In hebræo pro nycticorace uerbum: bos scriptus eft. quod Aquila & feptuaginta & Theodotion & quinta editio nycticorace interpretati fnnt. Symmachus uero upupam.Sexta editio noctua,quod & nos sequimur.Deniçb ubi apud nos & græcos legit. Faclus fum ficut nycticorax in domicilio:apud hebræos dicitur Faclus fum ficut noctua in ruinis,plæriq buboné con tentioſe significare putant.In eodé,A facie iræ & indignationis tuæ,Pro quo inueniffe uos dicitis &cro pto σαπούοι Ἦσο ὄργᾶσον καὶ Του ὑμαύσοιοῦ, A facie iræ tuæ & indignationis tuæ:cum manifeſtum ſit & apud hebræos & apud, Lxx.interpretes fic habeatur από προσώπο υ ΤΗΣ ΟΡΓΗΣ Του ὑψιλῶ σοῦ.In eo dem.Quoniam placuerunt ſeruis tuis lapides eius;& terræ eius miſerebunſ. Pro terra afar in hebræo poli tum eſt quod omnes χουν tranſtulerunt,& potefl tá puluis q humus idelſ terra interpretari.In græco σοι ηυλαοκή σαν οἱ Δούλι σοῦ Τόσο λυθὸυσ αὐτός καὶ Τον χούν αὐτός οἱ κτίριοῦσιν, i. Quoniam p. bauerunt ſerui tui lapides eius;& pulueris eius miſerabuntur.In centefimofecundo,Non in perpetuo iraſce tur. Pro quo in græco inueniffe uos dicitis οὐκεῖσ ῶλογὸς ὁμοσετάι, i. Non in finem iraſetur, ſed uer bum hebraicum,nes,& perpetuī & finis & uiſoria intelligitur pro locorum qualitate.In centefimoteroio, Qui facis angelos tuos ſpiritus,Pro quo in græco uos inueniffe dicitis ὁ ποιον Τους αγγελοὺς πνεῦμα τα:ideſt Qui facit angelos fuos,Aquibus breuiter quærite.Quomodo cum ad deum ſermo ſit quaſi ad ali um loquens propheta repente mutetur:maxime cum fic incipiat Deus deus meus magnificatus es uehemé ter conſeſſionem;& decorem induiſt;& Qui tegis in aquis ſuperiora eius:ideſt cæli. Qui ponis nubes afcè ſum tuum qui ambulas ſuper pennas uentorum:& ſtatim ſequitur. Qui facis angelos tuos ſpiritus; & mini ſtros tuos ignem urentem. Qui fundaſti terram ſuper ſtabilitatem ſuam:Et poſt paululum: Ab increpatione tua fugient;& a uoce tonitrui tui formidabunt;&. In loco quem fundaſti eis. Qui emittis fontes in convallibus,Interim & illud, Vt educas panem de terra.Si ergo omnia hæc ad ſecundam perſonam ſunt:ideſt ad deum:quomodo in uno uerifico tertia perſona ſubito & extra ordinem inducitur.In eodem a uocio to nitriui tui formidabunt; dicitis tui non haberi in latino cum in græco ſit από Ἦσο φωνής βρον. Ἦσο δειλιασόουσή: Habetur & in hebræo tonitrui tui & miror quomò apud latinos erreò scriptorum ſubra ſtum ſit. In eodem. Hoc mare magnú & ſpatioſum manibus;& dicitis in græco manibus nò haberi; & ego nούι αὐτοῦ ἦ δαλασσά ἦ μεγάλη καὶ ἐ ὑρῦ χυφως, i. hoc mare magnú & ſpatioſu; ſed ex hebraica & theodotionis editione in ſeptuaginta ſub afteriſco aditum eſt. Deniqb & i hebræo ita ſcriptum eſt Zeaianſa Dol lu Arabidam: quod Aquila fic interpretatus eſt καὶ εὐρυχωρὸστοῖς χερσόι; & omnes interpretes;& hoc fecundum hebraicam dicitur proprietatem quod quaſi expanſa manus habeat;& i ſe cunctas ſuſcipiat. In eodem. Vt educas panem de terra. Pro quo inueniffe uos dicitis: Vt educat ſed non po teſt alium ad ipſum; aliud ad alium de ſeipſo dici: aut omnia quaſi ad deum loquebatur propheta: aut omnia ad alium de eo reſerebat. Cú autem plæraq: ad ipſum dirigantur, & ea quæ ambigua ſunt ad ipſius perſonà redigenda ſunt. In græco Του ἐξοχα γεινάρ Τοῦ ἔκ ΤΗΣ γῆς: ideſt Ad eduendum panem e terra.In eodem. Herodii domus dux eſt eoß. Pro herodio: qda in hebræo dicitur Afida Symmachus ideſt miluum interpretatus eſt. Deniqb & nos ita uertimus in latinum: ubi aues nidificabunt: milim abies do mus eſt: q ſcilicet ſemp in excelſis;& arduis arboribus nidos facere conſueuit. Vnde & ſexta editio manifeſtius interpretata eſt: miluo cupreſſus ad nidificandú, Pro abietibus autem & cupreſſus in hebræo ponitur Barſim: quod magis abietes; q cupreſſos ſignificat. In eodem. Petra ſefugium erinatis. Pro quo i hebræo po ſitum: eſt: Phannim;& omnes ex irrutilius uoce ſimili tranſtulerunt, Soli ſeptuaginta lepores iterpretati ſut πέτρα κατάφυγητοις λαγωδίοις ideſt Petra refugiú leporibus. Sciendum eſt aŭt animal eſſe nò maius erit tio habens ſimilitudinem muris & urſi. Vnde & in palæſtina arctomys, ideſt urſus mus dicitur: & magna è in iſtis regionibus huius generis abundantia: ſemperq in cauernis petrarum & terræ: ſoueis habitare cùſue uerunt. In centefimoquarto. Edidit terra eorum ranas. Pro quo in græco ἐξειρήψεν ἦν ὑμνῶ Τον βωπάτρι χωυ uos legiſſe dixiſtis: quod potefl ita interpretari. Ebuliuit terra eoß ranas. Sed & i hoc nulla è in ſenſu mu tatio;& nos antiquam interpretationem ſequentes quod non nocebat: mutare noiuimus. Et còtruiu ligni finiú eorú. Pro quo in græco uos inueniffe dicitis καὶ σύνετρι Ψέπαν εὐχολὸ ὁρί συναγωγόν, ideſt cònuiut omne lignum finis eorum. Sed & hoc additum eſt: & ſuperfluum. In eodem. Quoniam memor ſuit uerbi ſi cti tui; quod habuit ad Abraham puerum ſuum. Pro quo in in græco uos legiſſe dicitis

ideſt Quod diſpoſuit: ita & in hebræo: & apud ſeptuaginta iterpretes habetur ὅτι ἐννήστη Του αγιού αὐτοῦ Τσυπρὸς αβρααυ Τον Δούλον αὐτοῦ: Ergo quod in græco dicitur i hoc loco & ſuperfluum eſt; & radendum. In centefimoquinto. Conſitemini domino quoniam bonus. Pro quo i græco uos legiſſe dicitis ο'i ideſt Quoniam χρηστος; ideſt Suauis. Sed ſciendum eſt φ χρηστος in utile & in benum: & ſuaue uerti potefl. Deniqb & in hebræo ſcriptum eſt Chitob quod omnes uoce ſimili tranſtulerunt ο'i καλος; ideſt Quia bonus; ex quo perſpicuum eſt φ χρηστος bonus intelligatur. In eodé, Nò fuerunt memores multitudinis tuæ miſericordiæ dicitis φ in græco inueneritis καὶ οὐκελινησθοῦν: Τον: ideſt Non fuerunt memores; & coniunctio ſuperflua eſt. In eodem. Et irritauerunt ascendentes in marema re rubrum: Pro quo in græco inueniffe uos dicitis καὶ παρέπικρανάν putatis uerbum ex uerbo debere trá ferri: & amaricauerút; ſed hæc interpretatio annulationi còſimilis eſt: ſue annihilationi. Legite ezechieli: & inuenietis irritationem & exacerbationem ſemper expreſs. Fam: ubi dicitur ideſt Domus exaſperans. In eodem. Et uidit cum tribulentur: & auſtuit orationem eorum, in græco καὶ εἰ Δεκυρίος; ideſt: Et uidit dominus Quicquid extra hoc in græ-

["co inueniffe uos dicitis superfluú eſt.In centefimofexto. Et ſtatuit procellam eius in auram;& filuerunt flutus eius,hoc ergo quod pro iſto græco inueniffe uos dicitis καὶ επα ῶ ῶ ῶ ῶ ῶ ῶ ῶ ῶ ῶ ῶ ῶ ῶ ῶ ῶ ῶ

["ium tuum.In centefimotricelimooctauo,Pro eo quod eſt. Quia non eſ t fermo in lingua mea:uos in græco inueniſſe dicitis ὁ Τι ὁ ὑκεο ῶ εν Δολος γλωττικον Μουν'ideſt. Quia non eſ t dolus in lingua mea: quod folum ſexta editio interpretata eſt.Cæterum & apud.lxx.& apud omnes interpretes & ipſum hebraicum uel λαλιαν'uel λογον idetſ, Eloquium & uerbū ſcriptum habet.Deniſq hebraice dicitur mala.In cètefimotri cefimonono.Funes extenderunt in laqueum.Pro quo in græco inueniſſe uos dicitis καὶ σχόι οἰοῦ δι'ει πον παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis καὶ καὶ Τοις κ'\nκοιν παγι Δα' Τοις Μουν'ideſt Et funibus extéderunt laqueú pedibus meis:ſed in hoc loco ſuperfluum eſt. In eodem pro eo quod eſt, Habitabunt reſti cum uultu

nul invidiaturul supercilio malint cōtemnere uideri præclara:q discere & de turbulento magis ruuulo:q de
purissimo fonte potare,
& Beati Hieronymi ad Sophroniū de noua editione pſalterii fecundum hebraicā ueritate:ubi omniū pſal

morum unicum teſtatur eſſe uolumen,
Cio quosdam putare pſalteriū in quinq libros eſſe diuifum:ut ubicuſq apud lxx.interpretes ſcrip-
tu eſt 1deſt Fiat:finis libroſe fit.Pro quo i hebræo legiſ Amen Amé. Nos aut
hebræoq auſtoritatem fecuti:& maxime apoftoſoq:q ſemper in nouo teſtamento p[almorum
librū nominant:unum uolumen afteruimus:p[almoq oes eorum teſtamur auſtorum:q ponu-
tur in titulis.David.f Afaph:& Iditū:filiorum chore Eman ifraelitæ.Moyſi & Salomonis:& reliquog quos
Eſdras primo uolumine cōprebhit.Si enim Amen:pro quo Aquila tranſtulit:

S
Cio quosdam putare p[alteriū in quinq libros eſſe diuifum:ut ubicuſq apud lxx.interpretes ſcrip-
tu eſt 1deſt Fiat:finis libroſe fit.Pro quo i hebræo legiſ Amen Amé. Nos aut
hebræoq auſtoritatem fecuti:& maxime apoftoſoq:q ſemper in nouo teſtamento p[almorum
librū nominant:unum uolumen afteruimus:p[almoq oes eorum teſtamur auſtorum:q ponu-
tur in titulis.David.f Afaph:& Iditū:filiorum chore Eman ifraelitæ.Moyſi & Salomonis:& reliquog quos
Eſdras primo uolumine cōprebhit.Si enim Amen:pro quo Aquila tranſtulit:

in fine tātūmodo librorum ponereſ:& nō interdum:aut i exordio:aut i calce ſermonis:fiue ſen-
tientānunq ſaluatore in euangelio loquereſ Amen Amen dico uobis:& pauli epiſtole in medio illud ope-
re continerent.Moyſes quoq & Hieremias & cæteri in hunc modum multos haberent libros qui in medi-
s uoluminibus ſuis Amen frequenter iterſerunt.Sed & numerus uigintiduog libroſe hebraicorum & my
ſterium euifde numeri cōmutabitur.Nā & titulus ipſe hebraicus qd'i-
mentatur uolumen hymnoq:apoſtolicæ auſtoritati cōgruens non plures libros ſed unum uolumen oſſe
diq. Quia igiſ nuper cū hebræo disputans:qdam pro domino ſaluatore de p[almis teſtimonia protuliſt: uo
lenq te illudere per ſermones pene ſingulos afterebat non ita haberi in hebræo:ut tu de lxx.interpretibus
oponebas:ſtudioſiſſime poſtulaſti ut poſt Aquilam & Symmachu & Theodotione:nouā editione:latino
ſemone tranſſerrem.Aiebas eni te magis iterprætum uarietate turbari:& amorem tuu quo laberis uel tráſ
latone uel iudicio meo eſſe contentu. Vnde impulſus a te cui & quæ poſſum debeo;& quæ non poſtui:ru
ſum me obtræctatorum latribus tradidi:maluiq te vires potius meas q[ui] uoluntate i amicía querere.Cer
te confidenter dicam:& multos huius operis teſles citabo:me nihil dūtaxat ſententiæ de hebraica ueritate
muſare.Sicubi ergo editio mea a ueteribus diſcrepant:iterroga quélibet hebræoq & liquido peruidebis:
me ab æmulis fruſtra lacerari:qui malunt cōtemnere:uideri p[lara]q diſcere:perueriſſimi homines. Nā cū
fem nouas expeſtant uoluptates,& gulæ eoq uicina maria non ſufficiant,cur in ſolo ſtudio ſcripturaq ue
teri ſapore contenti ſunt? Nec hoc dico quo p[ceſſores] meos mordea.aut q[equa]b ab his arbitrer detrahendu
quorui tranſlationem diligenſiſme emendatam olim meq linguae hominibus dederim:fed qd' aliud ſit in
eccleſiis Chriſto credentium p[almos] legere aliud iudæis ſingula uerba calumniantibus reſpōdere. Quod
opuſulum meu] ſi in græcu ut polliceris:tranſtuleris & impenitæ mea] do
ſiſinosoq uios teſtes facere ueroris: dicam tibi illud Oratianum.In filuam ne ligna feras:nifi q hoc
habeo ſolamen:fi labori cōmuni intelligam mihi & laudem & uituperationem tecum e] cōmunè.Vale in
chriſto.Cupio re meminſiſe mei.

C. Beati Hieronymi p[ſbyteri] ad Paulā & Euſtochium de ſingulis p[almis].q ad ſingula domini ſaluatoris
ſtita pertineāt;& qui p[almi] & quando legi debeant.

Q
Via me dulciffimæ filiæ meæ in ſpe miſericordiæ dei petiſt:ut uobis diuerſos p[almos] per or-
dinam ſequeſtrarem;q ubi p[ſalli] debeant.Vos quoq ego petii p me dep[are]mini dominum de
um noſtru:ut dono ſuo mihi cōcedere dignareſ;quo poſſim ſanctam petitione] uſetrá arripere:
uel ipſo donante cōpere:in cuius miſericordia ſperans, put dominus cōcedere dignatus eſt itel-
ſeum utiliti mea] neceſſe habui tā ſanctæ petitioni] uſetræ pro aſſectu domini obedire.Pro quo opere ſi
nobis gratia fuerit integre aſſignata de omnibus q[ui]nq dicta ſunt:ip[ſi domino noſtro oipotenti pro humi
litate mea orantes gratias reſſerq etiam aſinæ loqui p[cep]it:quæ ipſe dominus uoluit.Licet enim uniuer-
ſip[almi]q requiſitus fuerit legis diuinae;pp[em]odum oia habeant:tamen donante deo:& domino iefu xpo
& ſpiritu ſancto in confessione trinitatis;q p[almi] proprie ad ſingulos dies feriatos domini ſaluatoris noſtri
filii dei pertineāt:ſequeſtratim expoſuimus.Qui ad natalem;q ad ſaſtam epiphaniam,i ad baptiſtū domi-
nicum] ſiue apparitionis ſtellæ diem.Et qui in quinta feria ante p[affionem] domini:& q in ip[ſa] p[affione] do-
minica;q in paſcha reſurreſtioniſis ip[ſus] domini noſtri redemptoris;& q in aſcenſione eius in cælis;q etiam
in aduentu eius:& qui de iudicio futuro;& qui de ciuitate aeterna i qua xps dominus noſter ſanctos fuos a
principio mundi ulq in finem huius ſæculi:ib[]i congregat ſecu corregnaturos i a[eterno] regno cælefti ſan-
dus dominus trinus & unus deus a[æternus];q etiam ad dominum deum deprecandum in letania:uel q a p[œ]
nitutibus p[ſalli] deabeant:qui etiam in natali ſanctorum dici debent.Cæteros uero p[almos] inuenies;q quo
tidie legendi ſunt.Omnes tamen p[almi] quotidie in toto anno per ordinem p[ſalli] poſſunt ſecundu] cōluetu
conſiue p[ſallatur]:fed qui in quo die dici debeat;q legis inuenies.Ad maiores operas pertinet p[almus],lxxvii.
De Cathecuminis & electis,xxiii,Per ieiuniu[x],tricelimuſquartus,&,lxxii,De baptiſmo per paſcha,lxiii. De
lamentatiœ,cxxx,Ad conuentionem fratrum c[ære]ſimus tricelimuſus ſecūdus,Ad benedictione,cxxxiii. Vt
lamentantes, De centelimuſo]ctauus,ut oculum pudicitiæ agas primus,De uigiliis in grabato ſextus,De iuſticia.xiii. De
laudes ante deum fundantur nonus.Vt p[œ]niteat homo quinquageſimus de fixa fide decimus,De monen-
do centelimuſo]ctauus,ut oculum pudicitiæ agas primus,De uigiliis in grabato ſextus,De iuſticia.xiii. De

K iiii

honeſta oratione, lxxxv. De cōmuniſſe cù omnibus hoibus uel pauperibùs, xl. De natali domini, cix. De tilititate; ut nò timeaſ hò, ix. De inſiidi hærefu tertius. De monèdo p[er]imù quartus. De ſpe i deu, xxii. De creuditate decimus. De oratiœ i hoie, xxix. Benedicto ſup principes, xx. De amore legis, xxvi. De tribulatios inimicoge, xxv. Vt creatura creatorè laudet, cii. De martyr io, xliii. & i. De p[er] executionibus, lxxxii. Dù intras ad alienigena, lxxxi. Oratio ſup agrù, lxxxii. Oratio nocturni t[em]pis, xc. Oratio ad altare, xxxiii.

Ad Marcella de collatiœ editiōs Aqlæ cù hebræis pp q[ui] opus epiſtolare officiù ítermiſſe teſtatur.

V
T ta paruā epiſtolā ſcriberè cauſæ duplicis ſuit: q[ui] & tabellarius ſeſtinabat; & ego alio opere de tétus hoc q[ui] περὶ εργα, i. ſupuacaneo me occupare nolui. Quæris q[en]dā aliud ſit ta grande ya necessaryi; quo epiſtolicæ cōſabulatiōis munus excludu ſit, la q[ui] de cù uoluminibus hebraeorum editionè Aqlæ cōſoro: ne q[ui] forſitā pp odiuſ xpi ſynagoga mutauetit, & ut amicæ meni fatear q[ui] ad noſtra ſidé ptineat roborāda: plura ſepio. Nunc t[em] p[er]phtetis. Salomœ p[er]ſalterio, regnoruq[ui] libris examuſim recéſitis. Exodu teneo: qué illi Heleſmoth uocat: ad leuticu tráſiturus. Vides igi[que] q[ui] nulluſ officiu huc epi p[er]ponédu é. Attamè ne Currentius forte n[unc] fruſtra cucurrerit duas epiſtolas: q[ui]s ad ſororè tuā Paulæ euſi, gnus Euſtochiu miſerá; huic fermunculo annexui, ut d[um] illas legeris; & in his aliquid doctrinæ pariter, ac le poris inueneris: putes tibi quoq[ui] ſcripta eſſe quæ illis ſcripta ſut. Albiná cōmunè matrem ualere cupio, de corpore loquor. & ſpiritu ualeat nò ignorans. Eáq[ui] per te ſalutari obſecro, & duplici p[ie]tatis officiu focillari: q[ui] in una atq[ui] eadem chriſtiana ſimul diligatur & mater.

Ad Paulinu de duabus quæſtionibus: q[ui]bus p[er]peditus íterpretatiōis officiu respòdere nò potuit.

V
Oce me puocas ad ſcribédu: terres eloquëtia: & i epiftolari ítilo p[er] Tulliu repreſentas. Quod q[er]teris me paruas & i còptas litterulas mittere: nò uenit de iuria: i led de iurio tui: ne uerbolus ad te loquens plura rephendenda tráſmittá: & nauiſadi t[em] tátæ a me ſimul epiſtolas flagitaturi ſi cùcta ad ſingulos ueli ſcribere: occurrere nequeá. Vnde accidut omiſia cōpòſitioæ uerbogæ, ſcribentiu follicitudine: diſte q[ui]c[que] i buccá uenerit: & amicu te tátú meoq[ui] dictorú: nò iudice: còſiderem du as q[ui]t[us]culas tuæ litteræ p[er]ſerebant. Vná quare ſit adeo iduratú cor pharaonis: & apoſtolus dixerit: nò uol- tis: neq[ui] currentis: ſed miſerentis dei: & cætera: qua[ſe] liberu uidétur tollere arbitriu. Alterá quomodo ſinſi ſut: qui de ſidelibus, i. bap[ti]tizatis nafc[ut]ur: cù ſine dono gratiæ poſtea acceptæ: & cuſtodiſtæ ſalui eſſe nò pol- ſunt. Primæ in libris περὶ αρχών: quos nuper Pámachio noſtro iubéte interpretatus ſum. Origenes forſu- me respòdet, quo detétus: opere: i p[er]lere nò potui quod p[mi]ſerá tibi: & danielem noſtrú rurſú cōperénduin. Et q[ui]de q[ui]s mei amantiflimi & egregiui uiri Pámaciu: tamè unius uolútate in t[em]s aliud diſtuliſimilu ois pene fraternitas de urbe: ead[em] poſtulaſſet: aſſerens multos periclitari: & peruerſis dogmatibus acſeſtare. Vn de neceſſitate cōpulſus ſum tráſſerre libros: i q[ui]bus q[ui]de maius plus q[ui] boni é: & hác ſeruare méſura: ut nec aderé q[ui]d nec demere: i græcaq[ui] ſidé latia ítegritate ſeruare. Quoniam exéplaria a ſupradicto ſtrate poteris mu- tuari: licet tibi græca ſufficiant: & nò debeas turbidos noſtri iſenioli riuulos q[ui]re: q[ui] de iſiſ fontibus bibi ppeterea qa[que] docto uiro loquor: & ta diuinis ſcripturis q[ui] ſæculi litterers erudito. Illud dignationé tuá admoni ta uolo: ne me putes in modu[rum] ruſtici balatronis cuncta origenis reprebare: qua[ſe] ſcrip[ti]t: q[ui]d[em] i me criminator Calphurnius lanarius & diſcipuli eius: & q[ui] Dionyſi p[ro]philofophu arguát ſubito mutaſſe lentiá: ſed t[em]tum praua dogmata repudiare. Scio eni æquali maledicto eos ſubiacere: q[ui] bona mala dicuſt: & illos q[ui] bona iudicat: q[ui] faciut amaq[ui] dulce: & dulce amaq[ui]. Aut qua[ſe] t[anta] ptinatia ſic laudare alicuius doctrinari: q[ui] re blaffemiá? De ſecuſo problemate tuo Tertullianus in libris de monogamia diſſeruit aſſerens ſanctos de ſi ſideliu filios: quod qua[ſi] cádidat[i]s ſint ſilvi: & nullis idolatriæ fordibus polluátur. Simulq[ui] cōſideraq[ui] & u[ta] ſa ſacra in tabernaculo legerimus: & cætera q[ui] ad ritum cerimoniarú pertinent: c[ui] uti: ſancta ée n[unc] poſtint n[ifi] ea qua[ſe] ſentiunt & ueneran[que] deu. Idioma igitur ſcripturarú é: ut interdu[rum] ſanctos pro m[ú]dis & purifica- tis atq[ui] expiatis nominet: ſicut & Berſabee ſanctificata ſceptib[que] ab ímunditia ſua: & i p[er]ſú t[em]p[er]ſú ſanctuarú no minaſt. Obſecro t[em] ne tacito mentis iudicio me aut uanitatis arguas: aut fallitatis. Teſt é: eni c[ó]ſcièntæ mea deus q[ui] ab ip[er] procinctu & interpretatiōis exordio ſupradicta neceſſitas me traxit: & ſcis ip[er] ne benc ſle- ri: quod occupato animo fiat. Pilleolum textura breue: charitate latiflum[us] ſenili capiti cōſouendo libenter accepi: & munere & muneris auſtore lætatus.

Ad euſé Paulinu de opere Didymi de ſpiritu ſancto: qué ipſe propter iſperitiá cuiuſda qui de ſpiritu ſancto ſcripſerat tranſtulit in latinum.

C
Vm in babylone uerſarer, & purpuratæ meretricis eſſem colonus, & iure quiritum uiuere[m]. to l[u]i aliquid garrir[re] de ſpiritu ſancto: & cœptum opuſculu[i] euſdem urbis pontifici dedicare. Et ce olla illa: qua[ſe] ab Hieremia poſt baculu[i] cerniſt, a facie cœpit aquilonis ardere: & pharailarum cōclamare ſenatus: ut nullus ſcriba i eis fiſtus, ſed omnes qua[ſi] idito ſibi prælio doctrinarum ad uerſu[i] me iſperitiæ c[ó]uincedum ſaſtio c[ó]iurat, ilico ego uelut poſtiminio hieroſolymá ſum reuerſus: & poſt Romuli caſá & ludog[em] lupercaliu[i] diuſeroriu[i] mariæ & ſpelúcam ſaluatoris i p[er]exi, itaq[em] mi Pauline qa[que] ſupra diſtus pontiſe Damaſus: q[ui] ad hoc opus me primus i[per]pulerat: iam dormiu[t] in domino ta[que] tuo q[ui] uenerabili um mihi ancillarum xpi Paulæ & Euſtochii nunc adiutus oratu: canonicum q[ui] cátare n[unc] potui i terra alie na, hic a uobis i iudæa puocatus i murmuro: auguſtioré multo locu[i] exiſtimas q[ui] ſaluatoré múdi q[ui] ſtratris genuit patricidá, & ut auſtore[que] titulo fatear, malo alieni operis iſterpres exiſtere: q[ui] ut q[da]m faciu[n]t informes corniculæ alienis me coloribus adornare, Legi dudu[rum] de ſancto ſpiritu cuiuſda libellos, & iuxta comi[que] ienctiá ex græcis b[ó]sis latia uidi n[unc] bona, nihil ibi dialeſticu[i], nihil uirile atq[ui] diſtrictu[i], q[ui]d[em] lectorues uel iſgratis ad

affenſum trahat, fed totum flaccidum, molle, nitidum, atq. formofum, qſitus hincide odoribus pigmêtatu. Didymus uero meus oculum habens ſponſæ de cático cáticoq; & illa lumina quæ in cadètes ſegetes ſubli- mare pêpit iefus, pcul altius intuetur, & antiquu nobis morê reddit, ut & uidês uoceſ ppheta, certe q huc legerit loci: latinoq furta cognosq, & cœtemnet riuulos, cù coeperit aurire & cœtemnet eorum qui ex Arriana ſaſce fuas anímas inqnaſent pquireret: cò tigit & noſtram paruitatem in eodem aſſe còcilio, In quo cum dicéda dicta eſſent: & diffinien- da diffinita: cœpit christianiflimus princeps ſanctum Gregoriu, ſpm cordubensis eccleſiæ in eo pſerre anti ſtitem: q dominico die ſiue ieiuas matutinas: ſiue no ſiuunans uelperinas explicans miſſas eog, martyrum quoq: natalitia eſſent: plurimoq noia memoraret. Fæctu eſt ut oés pariter ſt auferemus ad tuam ſcribeſ cha ritatem: ut famoſſimos feriales de archiuis ſancti Euſebii caſareæ palæſtinæ epiq inqrens martyr, ad nos dirigas ſeſta: ut poſſimus hoc ofſiciu p tuam induſtriam in melius perſectiuq, ad honorem dei martyrum exhibere.

Q. Epifola Chromatii & Eliodori episcopog poſtulantium ex archiuis Euſebii caſariensis martyrilogiu perſcribi.

D. Omino ſancto fratri Hieronymo Chromatius & Eliodorus epi in domio ſalutem. Cum religio ſinſimus Auguſtus Theodotius mediolanæſem urbem ſuiflet ingreſſus: uniuersoq italiæ eſpos ad ſe iuiteret: & cám aliquantoq eorum qui ex Arriana ſaſce fuas anímas inqnaſent pquireret: cò tigit & noſtram paruitatem in eodem aſſe còcilio. In quo cum dicéda dicta eſſent: & diffinien- da diffinita: cœpit christianiflimus princeps ſanctum Gregoriu, ſpm cordubensis eccleſiæ in eo pſerre anti ſtitem: q dominico die ſiue ieiuas matutinas: ſiue no ſiuunans uelperinas explicans miſſas eog, martyrum quoq: natalitia eſſent: plurimoq noia memoraret. Fæctu eſt ut oés pariter ſt auferemus ad tuam ſcribeſ cha ritatem: ut famoſſimos feriales de archiuis ſancti Euſebii caſareæ palæſtinæ epiq inqrens martyr, ad nos dirigas ſeſta: ut poſſimus hoc ofſiciu p tuam induſtriam in melius perſectiuq, ad honorem dei martyrum exhibere.

C. Beati Hieronymi reſpoſiua teſtantis Euſebiu, caſariſem ex ánalibus ipetratis a Còſtantino auguſto ge- ſta martyr, perſcripſiſe. Quoq numerus tantus eſt: ut ultra qnoq milia ſingulis diebus pſter diem Caléda ianuarii poſſint aſcribi.

C. Hromatio & Eliodoro ſanctis epiſ Hieronymus p[er]byter, còſtat dominu n[im] ſiſum x[pi]m o[mi] die martyr, ſuog, triphos excipe; quoq paſſiões a ſancto Euſebio caſarieli e[po] ſcriptas reppimus. Ná cù còſtantinus Auguſtus caſareá ſuiflet ingreſſus: & diceret p[em]memorat antiftiti: ut p[er]eteret alij beneficia caſarieli eccleſiæ, p[er]futura: legiſ reſpondiſſe eufebiu: opibus ſuis ditatá eccleſiá nul la petédi beneficia neceſſate còpelli: ſibi tamé deſideritú ímobilе extitiffè: ut q[uc]q[ui]d in republica romanú geltú fit erga ſanctos dei iudices iudicibus ſuccedètes in uniuſo orbe romano ſollicita p[er]crutatiœ monu méta publica diſcutièdo p[ri]quireret: & q martyr, & a quo iudice: in q puícia: uel ciuitate: q ue die: q paſſiœ pleuerátiæ ſuæ obtinuerit palmáde ipiſ archiuis ſublata ipiſ euſebio regio iuſiu dirigerét. Vnde factum è: ut idoneus relator exiſtés & eccleſiaticá híſtoria[ra] texeret: & o[mi]um pene martyr, puíciaq ip[er]ii romanorum diligés híſtoriographus declararet: q[tenus] o[es] facrifiu[mi] deo offerètes eog, noia meminifſent: ſciètes q[ui] die ip[lo]o quo facrifiu[mi] offerút: ui[ct]ores diaboli extitiffent: & ſub martyríi ſui trophœo polliſtes atq ouantes ad reſe ſui p[uen]iſſent x[pi]m. Hac de cà ſinguloq m[é]ſiú: ſingulorúq, dieq ſeſta còſcripſimus: ut iubeſ dignaba mini perénu paruitatis n[ir]æ memoriá fore credètes cù diebus o[ib]us: p tot ánóq ſpatia ſancta ſanctoq noia fuerú ſeſtium celebrata. Et quoniaq p[er] ſingulos dies diuerſaq, puíciaq: ac diuerſaq urbiu plus q[ui] còtigentog uel n[ó]gétog, m[il]ú martyr, noia ſut noiata: ut nullus dies ſit: q no[ul]tra qnoq: m[il]ú nuéq repiri poſſit afcri ptus: excepto die cálédag, ianuarii: còſiderás íter innumerabiles turbas lectoris a[mi]um poſse laceſtere ítra uuú méſem: iné id euénitú ſuccinſte & breuiter: eog, q ſunt in ampliſſima ſeſſiuitate in ſuis locis tantum pro om nibus memoratis p[er]ſecutus ea ſum: ut amputato faſtidio unus od omnibus ſufficeret libellus aſcriptus. Sane in prima parte libelli o[mi]um apoſtoloq, ſeſta còſcripſimus: ut dies uarii n[ó] uideátur diuidere: quos una digni tas & apoſtolatus in caſeſti gloria facit eſſe ſublimes.

Q. Beati Hieronymi p[log]us in librú de ifantia ſaluatoris ex hebræo traditú: quem ab euágelifta matthæo ſcripti: fed a manichæi diſcipulo afterit deprauatú; & íter canonicas ſcripturas n[ó] enumerádu.

D. Ominis ſanctis ac beatiſſimis Ch[ri]satio & Eliodoro e[pi]s Hieróymus exiguus x[pi] ſeruus in domi no saluté. Qui terrá auri còſcia fodit: n[ó] ilico arripit q[uc]q[ui]d ſoſta p[er] ſuferit lacerata, fed prius q[ui] p[ó] dus fulgidúi uibrátis iaſt[ut]a ſerí reſplédeat: in reuertédis ſuſpirádiq, c[e]ſpitibus ímoraſ: & ſpes n[ó] aliter lucris augéſt. Arduu opus iniúgit: cù fuerit mihi de ueftra beatitudie imperatu: q[ui]d nec ipſe ſanctus matthæus apoſtolus & euágelifta uoluit in apto ſcribi. Si enim hoc ſcriptum n[ó] eſſet euágelio ſuó: quod edigit addidiffet. Sed fecit huc libellum hebraicis íris obſignatum. Quem uſq[ue]deo n[ó] edidit: ut ho- die manu ipiſus liber ſcriptus hebraicis íris a uiris religioſſimis habeaf: q eum a ſuis prioribus p[er] ſucceſſus tempoq ſuſceperunt. Húc autem ip[ui]m librú cum n[ó]q[ui] alicui tranſſereádu dederint: textum eius aliter atq aliter narrauerut. Sicq[ui] fac[tu]m eſt: ut a manichæi diſcipulo noie Leuthon q etiam apoſtoloq, ſeſta falſo ſer mone conſcripſit: hic ſiber editus n[ó] aſdificatòis: fed ſubuerſionis materiam exhibueret. Etenim q talis pro- batur in ſynodo: cui merito aures eccleſiæ n[ó] paterent. Cœſſent núc ofculantiu morſus, n[ó] it[ui]m libellú ca- nonicis nos ſupaddimus ſcripturis: fed ad detegendú hæreſeos fallaciá apoſtoli atq euágeliftæ ſcripta trač ferimus: in quo opere tam iubentibus e[pi]s piſis obtemperamus: q ipiſ h[æ]reticis obuiamus. Amor ergo x[pi] eſt, cui fatiſacimus: credentes q nos ſuis orationibus adiuuent: q ad ſaluatoris noſtri ſanctam infantiam p[er] noſtram poterunt obedienciam p[uen]ire.

C. Librum ip[ui]m de infantia licet in quodam exemplari reppererim: q aniles quaſdam fabulas continere ui- debatur: quæ ſimpliciores fallere poſſent tranſcribi n[oli]ui: idignú putans in tanta ſermonú Hieronymi ma- ieſtate leuia c[om]ſiceri: quia auſtoritati euangelicæ in chana galilææ initium ſignog, ſaluatoris ſuifſe teſta[ra] ti repugnare uidetur, & ideo non ímerito a beato papa Gelaſio inter apocrypha computatur. xv. diſ. C. San- cta Romana.

1. Beati Hieronymi ad Paulinū de omnibus diuīnæ hīstorіæ libris, ubi exēplis & rōnibus inſtruit eum in ſcripturis ſanctis ſine ſceptore & interpěte nō poſſe ſpſicere:& p ſingulos pcurrentis libros ſūmatim myſteria referat ſcripturage; ſe pūium pſōdens ac ſocium ſtudioſ; ſi ſæculum dereliquerit.

F

F Rater Ambroſius tua mihi, munuſcula pferens detulit; & ſuauiſſimas ſías qua; e principio amicicia; ſidem pbatæ iam fidei & ueteris amiciciæ pſerebant. Vera enim illa neceſtitudo e;& xpi glutino copulata quam nō utilitas rei familiaris, non pſentia tantum corpoge, nō ſubdola & palpans adulatione ſed dei timor & diuinaſ; ſcripturæ ſtudia cōciliant. Legimus in ueteribus hītoriis quodam luſtraſſe puincias, nouos adiſſe populos, maria tranſiſſe, ut eos quos ex libris nouerant; coram quoq; uiderent. Sic Pythagoras méphiticos uates: ſic Plato ægyptum. & Archytam Tarentinū, eamq; oram italiæ quæ quondam magna græcia dicebatur laborioſiſme perраuſſimo puenit ad harcha; ithro- no ſedentem aureo; & de Tantali fonte potantem inter paucos diſcipulos de natura: de moribus; ſy deru & diege; curſu audiret docente. Inde palamitas, babylonios, chaldæos, mœdos, aſſyrios, parthos, lyros, phe- nices, arabes, pæſtinos reuerſus alexandriam; perrexit ad æthiopiam, ut gymnoſophiſtas & famoſſimam ſolis menſam uideret in fabulo. Inuenit ille uir ubiſ; quod diſcereſt; & ſemper pſiciens ſemper ſe melior ſeret. Scripſit ſuper hoc plenifſime oſto uoluminibus philoſtratus. Quid loquar de ſæculi hominibus, cu apoſtolus paulus uas electionis & magiſter gentium qui de conſientia tanti in ſe hofpitis loq batur aitam epe ſimétum q[ritis] eius qui in me loquitur chriſtus: Poſt damaſcum arabiæg juſtratam aſſederit hieroſolymi; ut uideret petrù; & manſerit apud eum diebus. xv. Hoc enim myſterio hebdoadis & ogdoadis futurus gen- tiu[m] p[ă]dicator inſtruendus erat. Rurſumq; poſt annos. xiii, aſſumpto barnaba & tito exponuerit apoftolis euangelium; ne forte in uacu[m] curreret; aut cucurrifſer. Habet enim neſcio quid latentis ênepy[ic]os iuxta uox & in aures diſcipuli de auſtoris ore tranſuſa fortiu; ſonat. Vnde & affines cum rhodi exularet; & legere tur illa demoſt henis oratio; iquam aduerſus cum habuerat; mirantibus cunctis atq; laudantibus ſupiras ait. Quid i[uf]pam audiſſet beſtiam ſua uerba ſonantem? Nec dico q; ſit in me aliquid tale: quod uel poſſa me audire uel uelis diſcere; ſed quo ardor tuus & diſcédi ſtudium etiam abſq; nobis per ſe pbari debeat. In- genium docile & fine doctore laudabile eſt. Non quid inuenias: ſed quid q[ras] confideramus. Mollis c[ara] & ad formandum facilis etiam ſi artificis & p[la]ſtæ ceſſent manus; tamè uirtute totum eſt quicquid eſſe po- teſt. Paulus apoftolus ad pedes gamalieli ſegem moyſi & p[ph]etas diſcicſſe ſe gloriatur; ut armatus ſpintali bus telis poſte a cereret confidenter. Arma enim militiæ noſtalia ſunt ſed potêta deo ad deſtru- c[tionem] munitionum conſilia deſtruentes; & omnem altitudinem extollentem ſe aduerſus ſcientiam dei & captiuan[tes] omnem intelle[ct]um ad obediendum chriſto; & ſubiugare parati cunctam inobediétiam. Ad timotheum ſcribIt ab infantia facris litteris eruditum; & hortatur ad ſtudium lectionis; & ne negligat gr- tiam qua; data ſit ei per impoſitionem manus p[ib]yteri: Tito p[ci]piciut inter cæteras uirtutes epiſcopi[que]m breui ſermone depinxit; ſcientiam quoq; intelligat ſcripturæ. Obtinentem inquit eum qui ſecundum do- črinam eſt; fidelem ſermonem; & ut potens ſit exhortari in doctrina ſana; & conſtrimentes reincre, San- c[eta] quippe ruſticitas ſolum ſibi prodeſt; & quantum aedificat ex uita; merito eccleſiam chriſt[i]t; tantum no- cet ſi deſtruentibus non reſiſtat. Malachias propheta immo per malachiam interrogauit dominus ſacerdo- tes legem. In tantum ſacerdotis officium eſt interrogatum reſpondere de lege. In deuteronomio, Interroga patrem tuum; & annunciabit tibi ſeniores tuos; & dicent tibi, In p[al]mo quoq; cxviii, Cantabiles mihi erat iuſtificationes tuæ in loco peregrinationis meæ. Et in deſcriptione iuſti uiri: cum eum arbori; uita[da]id q; eſt in paradíſo compararet; inter cæteras uirtutes etiam hoc intuſt. In lege domini uoluntas eius; & in lege eius meditatibut die ac noſte. Daniel in fine ſacratiffimæ uſionis iuſt[i]t ait fulgent f[ic]ut ſtella; & i[te]ligiſtes: hoc eſt docti qualiſ firmamétu[m]. Vides quantum iter ſe diſtent iuſta ruſticitas & docta iuſticia. Aliu ſtellisali c[æ]lo comparan[ſ; q[ui]q; iuxta hebraicæ ueritatè uſtrunc[]q; de eruditis poſſit intelligi. Ita enim apud eos legimus. Qui aŭt docti fuerint ſulgebunt quali[ſ]plendor firmaméti; & q; ad iuſticiam erudiunt multos; q[ui]ſ iſtelle in p[pe]tuas a[ſter]nitates. Cur d[ic]iſ paulus apoftolus uas electionis; nempe quia uas legis & ſanctæg; ſcripturar[]i armariu[m] eſt. Pharisei ſtupent ad doctrinam domini; & mirantur in petro & ioáne q[uo] legem iaci[t] cum ſías n[ò]o didicerit. Quicquid ení aliis exercitatio & quotidiania in lege meditatio tribuere folet[]illis p[ſus] c[u]ſus ſugerebat; & erant iuxta quod ſcriptum eſt eſo[nt] A[]d[am]t[om] docibiles deo. xii. ánus ſaluator ipleuerat; & i[mi] ſt[é]plo ſedés de q[on]ibus legis iterrogáſ magis docet dum prudéter iterrogat níſi forte ruſtícú petrú; ruſtícú & ioá- nem dicimus, quorum uterq; dicere poterat & ſi imperitus fermóe n[ò]t amé ſcia; ioánes ruſtícus; p[il]cator in- doctus. Vnde uox illa obſecro, in principio erat uerbum; & uerbum erat apud deum; & deus erat uerbum; λογο[σ] enim græce multa ſignificat. Nam & uerbú eſt; & ratio; & ſupputatio; & cauſa uniuſcuiuſq; rei per

quam funt singula qu subfultut. Quæ uniuersa recte intelligimus in xpo. Hoc doctus plato neficiuit, hoc demo. hthenes eloquens ignoraut. Perdam inqt lapiam sapientium: & prudentiam prudentiū reprobabo. Vera sapientia pdef fallam lapiam: & quanqultitia plicatiois in cruce fit: tamè paulus lapiam loquif iter pfeftos. Sapiam autem nec sæculi huius nec principium quæ defruifet: sed loqtur dei lapiam in myfterio abſconditam: quæ pdeflinauit ante sæcula. Dei lapia xps eft, Chriſtus.n. dei uirtus & dei lapia. Hæc lapia in myſterio abſco dita eſt: de qua & noni pſalmi titulus pnotaſ pro occultis filiin quo funt oës thefauri lapiæ & ſciæ dei abſeconditi: & q in myſterio abſcōditus erat pdeflitus eſt ante ſcula. Prædeſtiatus aut & pſfiguratus in lege & pphetis. Vnde & pphetae appellabat uidentes, qa uidebant eum: quem cæteri non uidebant. Abrahã uide diem eius: & lætatus eft, Apiebanb cæli ezechieli: q populo peccatori claui erat. Reuela inqt dauid ocu- los meos: & confiderabim mirabilia de lege tua. Lex.n. p[ul]alis eſt: & reuelatiōe opus eſt ut intelligaf: ac reuela ta facie dei gloriam contéplemur. Liber in Apocalypſi ſepté figillis oftendif: quem ſi dederis oi ſcienti Iſas ut legat: reſpondebit tibi. Nò poſſum. Signatus eſt enim. Quanti hodie putant ſe noſſe Iſas: & tenét fignatú hbrú nec apire poſſunt: niſi ille referauerit q habet claué dauid: q apit & nemo claudit: claudit & nemo ape nit: In actibus apoſtologe ſeus eunuchus ímo uir (ſic eni eum ſcriptura cognomiat) cui legeret eſiam ínterrogatur a philippi: putafine intelligis quæ legis. reſp[od]itq[uo] poſſum niſi aliq[us] me docuerit. Ego ut de me lo qua: íterim nec ſanctior fum hoc euncho: nec ſtudioſior: q de æthyopia, i de extremis mûdi ſinibus uenit ad templú, reliqt aulam regiá: & tantus amator legis: diuinae[que] ſciæ fuit: ut etiam í uehiculo facras Iſas lege- re: tamè cui hibrú teneret: & uerba domini cogitatōe p[er]ciperet: lingua uolueret: labiis p[er]noret: ignorabat e[ui] quæ in libro neſciés uenerabat. Venit philippus: oftedit ei iefum: q clausus latebat in l[á]o mira doctoris uirtus. Ead[é] hora credit eunuchus, baptizat & fidelis & ſanctus ſaſtus eſt. ac de diſcipulo magifter. Plus in deſerto fonte eccleſiæ q in aurato ſynagogæ t[é]plo repperit. Hæc a me breuiter p[ri]ſtricta funt (neq[ui] enim epi- f[ol]aris angulſtia euagari longius patiebat) ut intelligeres te in ſcripturis ſanctis fine puio & monſtrante ſemi tas nò poſſe ingredi. Taceo de gr[á]maticis: Rhetoribus: Philosophis: Geometris: Diale[ct]icis: Muſicis: Aſtro- nomis: Aſtrologis: Medicis. Quoq[ue] ſcia mortalibus uel utiliſſima eſt: & in tres partes ſcindiſ. in doctrinam. rónem & uſum. Ad minores artes ueniam: & quæ non tam l[í]gua q manu admiftranſ: Agricolæ: Cem[é]tarit: Fabri: metallog[iae] lignog[que] ue cæſores: Lanarii quoq[ue]: Et fullones: & cæteri q uariam ſupelle[ct]ile & uilia opu- ſcula fabricant abſc[uo] doctore nò poſſunt eſſe quod cupiut. Quod medicog[ue] eſt. Promittut medici: traſtant fibrilia ſabri. Sola ſcripturæ ars eſt quam oës p[aff]im uendicat. Scribimus i[do]cti doctiq[que] poemata p[aff]im. Hanc garrula anus, hanc delirus ſenex hæc ſophiſta uerboſus: hanc uniuerſi p[aff]umút, lacerant, docent anteq[ui] diſcant. Alii adducto ſupcilio grádiu uerba trutinatur íter mulierculas de ſacris litteris philosophátur. Alii diſcúit (proh pudor) uo minis: quod viros docentant, & ne paſq[ui] hoc ſit: quadam facilitate uerboq[ui]mo audia diſefferunt alijs quod ipſi non itelligunt. Taceo de mei ſimilibus q ſi forte ad ſcripturas ſanctas poſt cæ- culares Iſas uenerint: & ſermone compoſito aurem populi muſlerint: q[ac]q[uo] dixerint: hoc legem diſputant. nec ſeire dignatur: quid apoftoli ſenferint. Sed ad ſenſum ſuum in congrua aptant teſtimo- nia: quaſi grande fit & non uitiſiſſum dicendi genus depraureare ſententias: & ad ſoluntatem ſuam ſcri- pturam trahere repugnantem: quaſi non legerimus Homero centonas: & Virgilio centonas: ac non ſic etiá Maronem fine chriftio poſſumus dicere Chriſtianum, qua ſcrip[er]it: lam redit & uirgo: redeunt saturnia re- gna. lam noua progenies cælo dimittitur alto. Et patrem loquêtem ad filium. Nate meæ uires: mea magna potentia solus. Et poſt uerba ſaluatoris in cruce. Talia perſtabat memorans fixuſq[ui] manebat. Puerilia ſunt hæc: & circulatog[ui] ludo ſimilia docere quod ignores immo ut cum ſtomacho loquar: nec hoc quidem ſci- re quod neſcias. Videlicet manifeſtiffima eſt genefis: in qua de creatura mundi: de exordio generis humani: de diuſione terræ: de confuſione linguarum: & deſenſione uſq[ui] ad ægyptum gentis ſcribitur hebra[or]um. Pater Exodus cum decem plagis: cum decalogo myſticis diuiniq[ui]s: præceptis. In pr[ó]ptu eſt Leuíticus liber in quo singula sacrifi ca immo ſingulæ pene ſyllabæ & uſeſt aaron & totus ordo Leuíticus inſpirant cæle- ſtia ſacramenta. Numeri uero nonne totius arithmetica: & prophetiæ balaam & quadragintaduuarum per heremú manſionum myſteria continent. Deuteronomium quoq[ue] ſecunda lex & euangeliæ legis præfigu- ratio. Nonne ſic e haet quæ priora funt: ut tamè noua ſint omnia de ueteribus: Hucuſq[ui] moyſes: hucuſq[ui] Pentatecus: quibus quinq[ui] uerbis loqui ſe uelle apoftolus in eccleſia gloriatur. Iob exemplar patiètiae quæ non myſteria ſuo fermone complectitur: Proſa incipit: uerſu ſabitur: pedeſtri ſermōe finitur: omneſq[ui]e leges diale[ct]icæ propoſitione: aſſumptione: confirmatione: concluſione determinantur. Singula in eo uerba ple- na funt ſenſibus. Et ut de cæteris fileam reſurreſtionem corporum ſic prophetat: ut nullus de ea manifeſt iu: uel cautius ſcrip[er]it. Œscio inqt q[ui] redép[tor] meus uiuit: & í nouiſſimo die de terra reſurreſturus ſu: & rur ſum circuúdabor pelle mea: & í carne mea uidebo deu. Qué uifurus ſum egoipe: & oculi mei coſpecturi funt & nò alius. Repoſita é hæc sp[es] mea í ſinu meo. Veniá ad iefum naue typú domini: nò ſolú í geſtis: ueg[ui] etiá in noie. Tranſit iordané: hoſtúi regna ſubuertit: diuidit terram uiſtori populo: & p[er] ſingulas urbeſ: uiculos: moſtes: ſumina terrentes: atq[ui] c[of]inia eccleſiæ cæſtib[ui]s: hieruſalem ſpiritalia regna deſcribit. In iudicú libro quot pr[í]cipes populi: tot figu[ra]e funt. Ruth moabitidis eſaia explet uaticiniú dicétis. Emitte agnú domine dominatoré terræ de petra deſerti ad montem filiæ ſyon. Samuel in heli mortuo & í occiſiōe faul ueterem legem aboli[ta]t: Porro in fadoch atq[ui] dauid noui ſacerdotii: nouiſq[ui]s imperti ſacramenta teſtaſ. Ma- lachin ideſt tertius & quartus regum liber a ſalomone uſq[ui] ad ieconiam & ab hieroboá filio nabach uſq[ui] ad oſee qui duſtus eſt in affúrios regnú iuda & regnú deſcribit israel. Si h[ist]oriam reſpícias: uerba f[im]plicia ſut. Si in litteris ſenſum latétem inſpexeris: eccleſiæ paucitas: & h[æ]reticorum contra eccleſiam bella narrantur.

242

Duodecim **pphetæ** in unius uolumis anguſtias coartati multo aliud ſonat in ſra pſ figurant. Oſe crebro nominant ephraï, fammariá, iofeph, iſrael & uxoré fornicariam & fornicatiōis filios; & adulteram cubiculo clauſam mariti multo tempe ſedere iduia; & ſub uſte lugubri viri ad ſe redit ſpſtolari, lohel filius phatuel deſcribit terrá, xii tribuſ eruca; bruco; locuſa; rubigine ualſtá corruptá; & poſt euerſionem prioris populi effuſum ſpùm ſanctum ſuper ſeruos dei & ancillas, i. ſup. cxx, credentiú noia & effundendú iri in cœnaculo ſyon. q. cxx. ab uno uſq. ad, xv, paulatim & p icrementa ſurgentes. xv. graduu nume; efficiuſq; in pſalterio myſtice cōtinent. Amos paitor & ruſticus & rubog; mora diſtrigens paucis uerbis explicari nô poteſt. Quif enim digne exprimat tria aut quatuor ſcelera Damſaſi; Gaze; & Tyri. & Idumeæ; & filioq. Amon & Moab & in ſeptimooctauoq; gradu iudeæ & iſrael; Hic loquiſ ad uaccas pingues quæ ſunt in montes famaria; ſuituram domú maiorem minorc; teſtaſ, Iſpe cernit flectoré locultæ; & ſtátem dominú ſup muſe litú ad- mantinú; & uncinú pomog; attrahentem ſupplicia peccatoribus & famé in terram: nô famé panis nec fitim aquæ: ſed audiendi uerbú dei. Abdias q iterpſaſ ſeruos dei ptonat côtra edon ſanguineú terenúq; hojem ſtratris quoq iacob ſemp æmulú haſta pucit ſpiritali, lonas colúba pulcherrima naufragio ſuo pafioné do mini p[]figurans mûdu ad pniam revocat; & ſub nomie niniue falutem gentibus nûciat. Micheas demorafii c[]ohæres xpi ualſatoem annunciat filiæ latronis; & obſidioné ponit contra eam: qa maxillá p[]cufuerit iudics iſrael, Naú conſolator urbis i[]crepat ciuitaté ſanguinú; & poſt euerſionem illius loqtur. Ecce ſup montes pe des euâgelizantis & annúciantis pacé. Abacuch luclator fortis & rigidus ſtat ſup cultodiá ſua; & figit gradú ſup munitòem. ut xpm in cruce cōtempleſ; & dicat. Operuit cælos gloria eius; & laudis eius plena eſt terra. Splendor eius ut lux erit: cornua in manibus eius: ibi abſcòdita eſt fortitudo eius. Sophorias ſpeculator & arcanog; domini cognitor audit clamorem a porta p[]ſcium; & eúlatú a ſecuða; & cōtritoem a collibus. In- dicit quoq ululatú habitaribus pylæq a còticu it ois populus chanaa: diſperierút uniuſerq iu ſoluti erát argento. Aggeus ſeſtiuus & lætus q ſemiauit in lachrymis; ut in gaudio meteret: deſtruſtú templú a[]dificat dominúq; p[]rem iducit loquétem. Adhuc unú modicuq; & ego mouebo c[]a[]lú & terram & mare & aridá & mouebo oës gentes, & ueniet deſideratus cùctis gentibus. Zacharias memor domini ſui multiplex in p[]p[]tia iefum ueſibus ſordidis idutú; & lapidem oculog ſeptem: candelabrúq aureú c[]u toridem luceris quo oculis; duas quoq oliuas a finiftris lampadis cernit & dextris, ut poſt equos varios & ruffos & albosi; & diſi patas quadrigas ex ephraim; & equeú de hieruſalem pauperem regem uaticineref; & p[]dicerit ſedentem ſup pul- lum filú afinæ ſubiugalis. Malachias apte & in fine oium p[]pphetag; de abiectione iſrael & uocatc[]e g[]entiú. Nô eſt mihi ait uolútas in uobis dicit dominus exercituú; & munus nô ſuſcipiam de manu ueſtra. Ab ortu enim ſolis uſq. ad occafum magnú eſt nomé méu in gentibus; & in o[]i loco facrificat & oſſeré nomini meo oblatio mûda. Eſaian: Hieremiá; Ezechielem: Danielem: q[]s poſſit uel intelligere uel exponere: Quoq pri- mus non p[]pphetiam mihi uidetur texere ſed euâgeliu, Secúdus uirgam nuccæ; & olla ſuccenam a jacie aqui- lonis; & p[]ardú p[]ſoliatú ſuis coloribus; & quadruplex diuerſis metris ne[]c[]it alphabetum. Tertius principia & ſiné tantis habet obſcuritatuſibus iuoluta: ut apud hebræos ip[]ſæ partes c[]u exordio geneleos ante annos. xxx. non legantur. Quartus uero q & extremus inter quatuor p[]pphetas tempog conficius & totius mûdi philo- ſtoricus lapidem p[]ſcium de monte ſine manibus; & regna omnia ſubuertentem claro ſermone pronunciat. Dauid ſimonides noſter p[]indarus & alcæus ſaccus quoq catullus & ſerenus chriſtum lyra perſonat; & in decachordo p[]ſalterio ab inferis ſuſcitat ſurgentem. Salomô pacificus & amabilis domini mores corrigit naturam docet: eccleſiam iu[n]giti & chriſtum: lan[]c[]tarúq nuptag; dulce canit epithalamium. Heſter in eccl[]esia typo populum liberat de periculo; & interſeſto aman q interp[]tatur iniquitas; partes conuiui & diem ce lebrem mittit in poſteros. Paralipomenon liber, i. inſtrumenti ueteris e[]p[]tio[]n, i. breuiarium tantus ac talis eſt: ut abq illo ſiquis ſcientiam ſcripturaq; ſibi uoluerit abrogare; ſeip[]tum irriideat. Per ſingula quippe no- mina iu[n]caturaq uerborum & p[]miſſæ in regum libris tanguntur h[]iſtoriæ; & innumerabiles explicatur eu- gelii quaſtiones. Eſdras & Neemias adiutor uidelicet & conſolator a domino in unum uolumen coartan- tur: inſtaurant templum: muros extruunt ciuitatis: omniſq turba populi redeuntis i patrimi & deſcriptio ſacerdotum leuitaq iſraelis p[]ſelitoq; ac p[]ingulas familias muroq ac turrium opera diuſa. Aliud in coru- ce p[]ſerunt: iuaid retinent in medulla; Cernis me ſcripturaq; amore raptum exceſſif[]ie modum e[]p[]itolæ; & ta- men non iſp[]leſe quod uolui. Audiuiμμus tantum quid neſſe: quid cupere debeamus; ut & nos quoq poſi- mus dicere: Concupiuit aia mea deſiderare iuſtificationes tuas in oi tempore. Cæteq s[]ocraticú illud imple tur in nobis. Hoc, n. ſcio tantú quod neſcio. Tangam & nouú breuiter teſtamentú, Matthæus Marcus Lucas & loánes: quadriga domi & ueq cherubin: q[]d iterp[]tatur ſcientiæ multitudo p totum corpus oculati ſunt ſcintillæ emicant: diſcurrunt ſulgura: pedes habent reſtos; & in ſublime tendentes terga p[]enata & ubi[]q uo litantia; Tenent ſe mutuo: ſibiq perplexi ſunt; & quasi rota in rotam uoluutur; & pergunt quocuq: eos ſi- tus ſancti ſp[]uſ perduxerit. Paulus apoſtolus ad ſeptem eccleſias ſcribit (O[]tavia enim ad hebræos a p[]lariſi extra numeq ponitur) Thimotheum inſtruit ac Titum ph[]ilæmonem pro fugitiuio famulo depræcaſ; ſuper quo tacere melius p[]uto q[]u paucu ſcribere. Actus apoſtolorum nudam quidem ionare uidentur h[]iſtoriam: & nafcentis eccleſiæ infantiam texere, Sed ſi nouerimus ſcriptorem e[]orum lucam eſſe medicum: cuius laus eſt in euangelio: animaduertemus pariter omnia uerba illius animæ languétis eſſe medicinam. Iacobus Petrus Ioannes ludas apoſtoli ſeptem e[]p[]itolas ediderunt tam myſticas q[]u fuccinſtæ; & breues pariter & longas: breues in uerbis, longas in ſententis, ut rarus ſit qui non earum lectione concutitatur. Apocalypſis loan- nis tot habet ſacramenta: quot uerba. Parum dixi pro merito uoluminis, laus omnis inferior eſt: In uer bis ſingulis multiplices latent intelligentiæ. Oro te frater chariſſime inter hæc uiuere: iſta meditat; nihi!

ofe
Johd

Amof.

Abdiſ.
Jonas.
Michaſ.
Naum
Ahasuerus
Sophonias.

Aggouſ.
Zachariar

Malatias
Esaui.
Nehemias
Ezekiel
Daniel

Danid
Salomon.
Hebre.
Paralipomenon.

Efraim
Heermajf

aliud noſſe inihil ĝpere, none tibi uidetur iam hic in terris regni cæleftis habitaculú? Nolo offendaris in ſcripturis ſanctis ſmplicitate & quali ſuilitate uerboſque quæ uel uitio interſtum, uel de iduſtria ſic plata ſunt, ut ruſticam contentoem ſacilius íſtruerent: & in una cadéſq. ſnia aliter doſtus, aliter audireſt idoſtus. Nò ſui tam putulá; & hebes: ut hæc me noſſe polliciar, & eog. fruſtus capere, quoque radices in cælo ſixæ ſunt, ſed uelle ſateor ſedenti me p[er]ſo: magiſtru renuens comité ſpondeo. Petenti datur, pulſanti aperié: ĝrêſ iuenit. Dicamus in terris quoque nobis ſcientia p[er]ſueret in cælo, Obuiis te manibus, excipiam, & ut inepte aliqd ac de hermagoræ timiditate effundam: q[uc]d q[ui]eris ſecu] ſire conabor. Habes hic amantiffimú tui fratrem eu ſebiúq. ĝraſe tuag, mihi g[ram duplicaui]t: referens honeſtaté moſe tuoge, c[ô]temp[tu] ſæculi: ſidem amiciciæ, amoré[x]p[.]i. Nam prudetiam & eloqi uenuſtatem etiam abſq. illo ip[]a epiſtola p[er]ſerebat. Feſtina q[lo]ſo te: & hæt[]eti in falo nauciuæ ſun[que] magi ſule q[ul]e ſolue. Nemo ſenúciaturus ſæculo bene p[ot]e uendere quæ c[ôt]ép[ſit] ut uederet. Quicq[ui]d in ſumptus de tuo tuleris: p[ro] lucro c[ô]puta. Antiquú diſt[ú]t eſt. Auaro tam deeſt q[da] ha bet q[ui] quod no[mi] habet. Credéti totus m[ú]dus diuitiag[em] eſt. Infidelis etiam obolo indiget. Sic uiuamus tanq[ui]ni hil habéres & oia p[o]ſüdeſtes. Viſtus & uelſitus diuitiæ chriſtianog[em]. Si habes in ptáte rem tuá uende: ſi non habes p[ie]ſce. Tollenti tunicam & palliú reſlinquendú eſt. Níliu[.]f. tu ſemp[ra]craſtinans: & dié de die trahés, cau te & p[ede]tetéi tuas p[o]ſſuſiúculas uédideris: non habet x[pi]s unde alat pauperes fuos. Tot[ui] deo dedit: q[ui] ſeip[mi]n obtulit. Apoſtoli naué tátú & retia reliquærút. Vidua duo aera miſſat in gazophylatium: & p[er]ſer[]t c[ro]ſi caui diu[i]tis. Œſacle conténi[em]t oia[]q[ui] ſe ſemp[ra] cogitat eſſe morituge.

C. Incipit tertia pars principalis epiſtolag[em] ſiuе traſtatuú beati hieronymi de moribus atq[ui] uirtutibus: q[ui]bus chriſtiana c[ô]uerſatio iſtituíu[em]. Quæ & ip[]a in plures ſubdiuidi[em] epiſtolas ſiuе traſtatus: inter quos ille p[ô]poni tu[em] in quo de uirtutibus ac uitius in genere traſtatur.

C. Primus traſtatus tertiæ partis principalis de uirtutibus & uitiis: in quo epiſtola illa p[mi]ttiſt, quæ p[er]ſectú ho[mi]em ad interiora deducens, eius uitam quæ ſit ſanctæ & in quo actu poſita quo ſtudio teneatur: qua ſubſtantia negetur oſtendit.

C. Beati Hieronymi ad amicú qu[ed]am: uel ſicut in aliis repperi uolumibus ad ſteſiphōtem de ho[mi]e p[er]ſedo uti: iſerem ho[mi]em: exteriori[que] dem[or]ſtat: docés eius uitam in ſui auſtoris ſap[ia] p[er] ea quæ creata ſunt con templatōe confiſtere. Excitat quoq[ui] aium ad meditatōem caſus ac reparationis humanæ ſtatim in ip[]o occaui in mulieris ſemie, i, in conceptu uirginis reſpomiſſæ. Ad c[ô]ſideratōem quoq[ui]r: ſeſurreſtionis iudicii glo n[æ]q[ui] ſanctoq[ui] inducit. Qua occafatione digrediens exprobrat inſidelitatem eog[ui] q[ui] miraculis non credunt q[ui] deus in ſanctoq[ui] corpog[ui] reuelatione opatur. Vbi & h[isti]oriam narrat confutatōnis hebræi: & cauſam retar datae uindid[em]tæ ac humanæ explicat ignorantiæ.

E

Cee íteq[ui] ad te ſcribo: & nihil dignuq[ui] prudétiá tuá legere deceat iuenio: & q[ui]d mig[ui] ſi te abſente uelut a ſole ſolo deſtitutú frigidi cordis alget i[ge]niu[em]: & mens a lumie p[eg]riá ſul t[iti]æ nubilo ſuffocata torpeſcit: ac tanto minus ſap[ia] qu[ato]a te latius ſeparor. Quod ſi í p[er]ſentiaq[ui] q[ui] d[omi]tibi í meo ſermóe placuerit: t[ui]s mihi o[ſon]ibus p[er]ſabi[que]. Deniq[ui] ut o[em] ſul t[iti]á meá diligentius recognoſcas: t[ei]a ſtomachú meuq[ui] p[o]ſt illud ſuſceptum caerótú tu[em] glo abſente curau[em]: a quo peius mereor pati: & cui p[o]ſt ſanctú m[í]ſteriu[em] tu[em] & angelicá ſeruítut[em] manus i[ſtu] medicog[ui] q[ui] p[he]ptra non eſſet í israel: ut mihi ſiq[ui]d p[ater]er facilius eſſe debuerat ad te reuerti: q[ui]g[ent]iliter cogitare: & melius uel difficillimi i[ti]ineris laborem p[peti] q[ui] c[ô]ſpectus t[ui]s t[á]p[ic]oia uſione fraudari, ut q[ui]s potius c[ô]penfatio ſeq[re]ſt: q[ui] ad muſcá religiōis acharon deuenire. Hæc mi hi de abſente m[ú]dus iſte ſuggeſſit: q[ui] te p[er]ſente in me n[ò] habebat c[ô]ſiliu[em]. Tu me, n, curiam feceras p[he]ptraq[ui] n[ò] c[ô]uenticulú ſirenag[ui]. Ac n[unc] in me de ad deſtructoem ſancti contra me opis t[ui] ois ſtultitiae ſenatus ingreſdiens quadruplici forma meq[ui] agit, nam ſcenus te abſente exigit: q[ui] te p[er]ſente n[ò] p[er]ſumpſit, ut ítelligas ſiq[ui]d apud te iuxta deu[mi] ſap[ia] tu[em] ſuiffe q[ui] ſap[ui]. Sic abſente moy[se] populus iſraeliticus forniſcat: ſic in naui domi n[ò] dormiét[e]e apoſtoli tempeſtate turbátur: ſic in bethſaide[m] porticibus ho[mi]em n[ò] habétem aqua p[ic]ſcinæ ſalutaris ignorat. Qua[]q[ui] & hic aliud genus culpæ aduerá, Corpuſculú curau[em]: c[ui] aíia langueret, exteriorem ho miné: ſou: c[ui] íterior ægrotaret humáis ſubuen[em]: c[ui] diu[ia] laborarét, uitio publicæ c[ô]ſuetudis íclinatus: quo o[es] ſumus in minimis cauti: & in maximis negligentes, Hocq[ui] ideo fit: qa[ui] ubi uera uita ſit ignoramus. Fallit nos uidelicet fol iſte: decipit dies iſta: traſtus nos iſte c[irc]uuenit. M[ú]dus inducit: dum & ſole amplius e[em] nil putamus, & lucé arbitramur eſſe: q[ui]a oculis uidemus, & ho[mi]em iudicamus eſſe: q[ui]c[ern]imus, & m[ú]dú credimus facere c[ui] uita: ignorantes ubi ſit homo: & quid ſit homo: & quæ eius ho[mi] uita ſit: quod ſi intelligemus: non aliud generati aliud uiuemerus. Ita uita[em] origine deſerta, uiuèdi quoq[ui] perdidimus r[on]em. Ac pri[m]us: non aliud c[ap]er[u]mi homu[m] limo terræ formatum eſt uelut quodam uafculo in-ternaui: quem ítra hoc corpus quod dei artificis manu limo terræ formatum eſt uelut quodam uafculo in-tellige c[ô]tineri: dicéte apoſtolo. Habemus theſaug[em] iſt[ui] in uſaſi ſi[ct]ilibus: q[ui] ubiq[ui] p[ro] hoc corpus iſuſus uitalé ſenúq[ui] q[ui] ſibi n[ò] deſ deficit c[ui] carne mutuatus e[em]. Regit ip[]e: n[ò] regi[ſt]: & habet potius q[ui] habe[ſt, ut uita[em] n[ò] accipiat: ſed m[í]ſtret. Nam cum terrená iſtam p[ig]raq[ui] materiá in uſum m[í]ſterii ſumptá sp[u]s liq[us] d[us] a[ia]ret: ſit domíus corpiſ: n[ò] homo ſub corpe. Deniq[ui] hoc q[ui] d[ix]i uafculú ip[]o uiuit p[er]ſente: & ip[]o mori[que] abeúte. Hic ergo & uifbilis & caducus illius interioris uel habitatio uel minifter uel uagina eſt. Ip[]e uero q[ui] uere eſt homo: quo n[am] fi[c]e fecundus ſactæ diuſionis eſt locus ut ip[]e uinuſibilis: ita omnia eius uinuſibilia ſint neceſſe eſt. Non adillúi ſi ægrotat manus ualeſt peruenire medicog[em]: n[ò] herbarum ſuccis ſi deſ deficit reparatur. Nihil ad e[ui] cor porale i[tr]are p[oteſt]: ſubſtantiæ tantum ſuæ illi ſimilitudo deſcendit: uerbo curatur: i[ob]edientia conualeſcit.

Deniq: cum fibi in eccleſia laodicienſi & beatus & diues & bene oculatus;& bene uelſitus ſc:dm exteriorem
hojem uidereſ: ícrepaſ a domio:Diciturq: illi, Nefcis qa tu es miſer & miſerabilis;& pauper & cæcus & mo-
dus.Qui utiſ ut dixi nec ſine ueſte,nec ſine oculis:nec ſine diuitiis habebat.Sed ille inuiliſibilis deus noſter
illu iuiliſilem hojem in paupertate & cæcitate:iuditate eſſe cernebat,cui etiam ſuadere digna,ut ab ipſo
aug mercetur ignitú;& ueſtem alba qua glorioiſſime ueſtaſ;& collyriu quo recipiat uifum, Haber ergo
& fuos oculos pſter iſtos carnales quos poteſt uel amittere uel curare.Eſt & iuxta ſe nudus adeo ut egeat ue
ſtimento:ſed miro modo ad mendicu ut ipſe ait domiſus loquiſ,& iubet illu a ſe diuitias compare,Quibus
mercibus ſi & nudus & paup eſt:uel illam ueſtem nobiliſiſma uel illud aug purgatú iam igne mercabit,
Vnde comercii talis poterit eſſe ipenſa:uidelicet ſi aut exterioris hois emolumenta tranſfoueataut ipſis q,
bus ipſe diues foriſecus uidebat:non utendo diſeſcat:oculosq: corporis qbus mundialiu rapiebat ardore
delspeſt corruptæ uniuerſitatis obcæcet.Ita ille iuiliſibilis homiſq: uere ut diximus;homo eſt:& in contem
ptu huius exterioris attolliſ;& nuditate ueſtiſ:& cæcitate illumiaſ.Sic Jacob Eſſra & Manasseu neporú
fuog nô ſolú loca:ueg etiam merita ícorporea cæcitate cernebat,Nam cú illum ioſeph filius ſuus,q ſupra-
dictos paruulos offerebat:nec ante pedes fuos cernere iudicaret ſenfit in parentis reſponſione illa etia que
eſſent futura p[]ſicere.Sed ut ille interior homo exteriorem iſtú facit ſua uita uiuentem,& de fonte nature
fuæ animat irrigando:ſic rurſum exterior p corruptelam mortiſeræ materieſ ſue illuſ cupiditatiibus illi
tis alligarit occidit.Et cú alter naturæ uideaſ alterius:tranſit in uiſtoris unuſq: ſubſtantiam ut aut cama
lem quoq: ſpiritalis ſpiritalem ſuis uirtutibus p[]ſtet;aut carnalem aíam caro uiuſtrix eius eſſiciat.Deniq: cú
dominus diluiouo delere humanu genus cogitaret iranibe:non pmanebit inſt ip[]ſus meus i hoibus; quoniam
caro ſunt;& qa utiſ omnes carne ueſtimur:& ſine dubio in carne non ſumus q non ſecúdum carné ambo-
lamus:hinc etiam gigniſt ut non ſemp homo iſto appellatois noíe cenleaf.nam,p uirtutibus ſuis aut uitiſ
& formas ſumit;& noía.Deniq: ait,ppheta:Nolite fieri ſiſt equus & mulus,Sút ergo homies q apud domi
num ſunt equi & multi;& dominus ait,Nolite puicere margaritas ueſtras ante porcos,Sút ergo hoies & por
ci.Et iteſ ipſe dominus.Ecce ego mitto uos ſicut oues in medio lupoq: Sunt ergo hoies & lupi, & ecó-
río hoies ſunt & oues:Et ait adhuc dominus petro.Paſce oues meas & ipſe prius ueni poſt me; & faciame
p[]ſcatoré hominu.Sunt hoies & p[]ſces.Sed hæ formæ acuſt uidenſ eſſe nô corporq: .Nam corpus nolit et
tus eſt itatus;ut oíum aianium:ſed quoniam apud deum nô de ſatu corpus noſtri:ſed de uita: meritis iud
camur:apparet oem hojem mente ſua ſibiſpí ſtatú:nomèq: formare.Quod utiſ ex ills quem deſcribimos
inuiliſibilis hois:aut culpa:aut uirtute p[]ſtatur.Ip[]ſi us ſiq:dem uitium eſt:ſi ſubieſtus paſſus ſit eſſe ſubieſtus,
Si contra diuinam diſpoſitionem ſit in dominatu ſeruitus;& ſeruitute domiatus.Sed ne uidear quoniá pau
lulum deieſto velut pariete ad illum inuiliſilem hojem diſputatione puenit:corpus oíno deſtruere; quod
adeo magni eſt facramenti:ut in hoc ipſo ideſt in noſtro fragili & infirmo dominus uenerit:nô hoc egi; au
hoc ago:ſed illud oſtendere tentaui:huius exterioris uitam illius interioris uita confiſtere,iteru interioris
mortem deſcendere huius de morte ubi,ppinatú uenenú per uita fuerit:nihil habere iſtum de uitamíu ab
illo irrigatus fuerit:nihil tenere alteq: in naturalteq: ut dixi aut inſectum uitiſ aut deterſum uirture tran
ſire.Igitur quoniam iam & ubi ſit homo;& quid ſit homo breuitur licet oſtendi:quæ nunc eius hois ſuit
uideamus.Syon iſta certe muſdialis quæ mala pro bona habet;& bona pro malis:quon totus orbis ſegur
& colit nô hæc affluentia diuitiag: eſt:non in ſaſtigio potentum:non in iuriſdictionis aftuinô in pompo-
tate facundiæ:non in uiribus p prœlia glorioſis:non in mercibus p[]uinciaq: mutatione & ſui peregrinatio-
ne creſcentibus,non in lenocinio formaq: nô in ambitu muneq: non in his eſt deniq: oibus quæ uidentus
quoniam cuſta hæc occiduti:& ſine iſtis beate etiam iuxta ſæcului uiui ſolet.Sed illa eſt uita uera:uita nunc
randa,deu noſſe, timere eius potentiá,amare pietatem, muſdu in opifice mirari:iterpellatoré conténere, eſſe
uiuſt modico pro naturæ neceſſitate cõtentum:ueſte uili uel pro pudoris rōne uel pro temporis iniurio:co
munitu.Sic reliquiam creaturam nô ex ſui copia,uel pro uitali rōne: ſed pro adiumento huius lucis attinge
re.Quicq:q: enim amplius eſt a malo eſt,omnem hojem amare qualiſ fratrem, nullum lèdere,ſeruire omni-
bus;forma[] ſerui ſuſtinere cú dominoq: q nobis p[]ſter miniteriu qd interius continetur,iuotidie ſeruit in mú
do,pu[]ducendo ſolem,emittendo lucé,pluuias infundendo, tempora uariando,fruges uel gignendo uel ma-
turando.Nobis enim í totius creaturæ facie uel ubertate deferuit:quoniam pro nobis cuſta generait.Sed
ut ad hois officia reuertamur nudú tegere,alere exurienté,ſitienté potare,inſirmos uſitare,tribu[]s condole-
re,mortuos ſepelire,nihil apud ſe habere qualiſ ſuú; ſed omnia ſua cú oibus iudicare comunia,ac tuc magis
ſibi uiuere cú uiuere æſtimatur aliis ſibiq: recondere cú aliis crediſ erogare.Et hæ tam adhuc exterions
hois liniamenta contingut, Cæteq: illa interioris hois uita in diuinaq: req: cognitione conſtitit,nô qua ce-
lú terræ parte uoluaf:non an cōtrario curfu ſydera rapian[]e nô an oceano generet plenitudo lunaris augme
tú:non an orbé muſdi rotúditas ip[]ſa ſuſpedat:an quadriforma angulis p[]minétioribus aſtringat,an unus ſpe
muſdus ſit,an plures ſint.Nam hæc & ad aíæ nô tendút utilitatem;& apud deu ſulta iudicantur, ſed in illis
ſanis cogitatoibus;ſiquádo uerſaſ tuc uiuit & p[]aſcitur.Quæ ſut aúſ iſtane cogitatões:ille ſinde dubio cú
mens noſtra ſui recordaſ auſtoris,cú illu ſuelut per quandam reſſipcentiam ſui opificem ſuí ueneraturæ
contuetur:cum eius opera ip[]m in eius operibus uſiura miratur, dicente beato paulo, Inuifibilia enim eius a
creatura mundi per ea quæ ſacta ſunt intelleſta confiſcuntur;& ſempiterna quoq: eius virtus & diuitias
ideſt cum ex immenſis uiliſibilis creaturæ ad inuierſitatem inuiliſibilis creatoris extendimur; & illum per
hæc dum inæſtimabilem dicimus æſtimamus: cum eius altitudinem per donum ſpiritus ſandi ſeuolié
tes ( quoniam ipſe ſolus nos in ip[]ſum qui ex ip[]ſo eſt intromittit omnia principia creaturæ ſurgentis)

quali facti ab ipso anteriores afpícimus; & cum ea quæ deus fecit quali faciat adhuc iuemur; mundiçq; tota
origine tranſcurrentes ſeu antiqores efficimur q; ſimus ætate. Et cum uniuersa prius q; nos eſſimus effecla-
tiſtaturam oium tamé quali p nos genitam dum auclori iſerimur reputamus; i quam nò ut ſeruiremus;
ſed ut dominaremur iſtāTIMUS. Separati utiçq; a ſapía mundiali quæ uniuersa aut fortuitis aut atomis aſcri-
bit diuis meditatòibus ſublimati; & ab illis q aut materiam ſemp ſuiffe dixerùt; deuçq; tantú artificem rege
uoluerunt ſeparati p iplius adiutoriù; aut q hæc ipa pro diis eleméta coluerùt; aut q familias deoq; p ſexus;
pætates; p partes; uelut p p[lae]bè aliqui cens ſibus ítroduxerùt; diſcreti p p[sum] ſcùm; & t altiora
iubducti erna vita uiuentes; hoc eſt ueram ſaphiam ſapientes; quoniá ſultitia iſta caret. Recordem q; mû
dus ex nihil a deo factus eſt; & q cùda aialia p deu iuerb opifice uocata uenerùt; quæ a natura nec fuerùt
quoniá ſoli ipſi fas eſt; uocare quæ nò q uæ ſunt q; ipm hoïem cui tanta poſſeſſio p baſc ad ima
ginem ſua non aliq[us] Prometheus ex fabula; ſed ille conditor unuierſatis manu quoq; ſua ne qua pars eius
uacaret in nobis; de limo terræ facere dignatus eſt; quæ cogitatio ut dixi uita é aſaë: quoniá hæc pria é ratio
uiuendi ut cui ſe debeat aia non ignoret, ne aliú pter huc decepta ueneref, ne uitæ ſuæ myſteria uelut uitæ
auclores adoret, ne in tantum elementa miret; ut nò digna iudicet quæ facta credan[em] cum ille magis fit ad-
mitandus; q tam mirada, p duxit. O qua anguſta eſt hæc diuia cogitatio; & qua uitæ plena eſt: O qtú ipſum
hoïem ad omne ſtudiú p[bit]ratis accendit: O q[ui]tum illi maieſtatem ſui còmendat aucloris; cú aliud ille nihil
in creatura omni p ſter manu dei formatú eſſe confiderat, non terram; nò maria; non cælum; nò deniq; ly-
dera tam müda, tam pura, tam lucida, hoïem ſolú cuiuſda limi & grauioris & forſdidioris eleméti illa forma-
tum eſſe dextera: cuius dexterae palmus cælú menſurat in menſura: cuius pugillus terræ ſpatia tam ſinita ia
centis includit; tanti fuit illum ſuiffe olim. Videamus tamé q[ui]tum illi p[terea] applaudeat benignitas creato-
ris; quæ non illum de ſyderibus efficit; quoniam ſi eſſet inde creatus; de materiæ potius claritate; q de artifi-
cis dignatòe polluteri cú minor ip[er]cui corporis origine uidereref. Si de cæleftibus factus ad terræ cultú de-
ducere ad terras; cuius eſſet glorioſus mox futuq; de humo excitatum ſyderibus imponi, ſuú inq deus no
ſter ſui p[pr]prie uoluit eſſe quod fumus; nihil materiæ; nihil eleméti; nihil q[ub]ſubſbet p[ri]cipiis uel magnis uel
minimis nos debere, Quæ cuneta c[ui]s retraſctet; & in ſe mens conuerſa confideret; ex níſis ſiunt moderatora
& anguſtiora primordiis. At ubi p conſactú formati manus dei deſuimus eſſe quod fuimus; & in nouá ma-
teriæ qualitatem ſubiacens opifici uo p eleméti conuſioné clarificata natura eſt; nouoq; corporis noſtri in-
ter eleméta (li p[er]ſas eſt d[ic])eſſe cœpit elementú; ſtatim oibus müdi corporibus ſublimiores effecti non natura-
subſtantias ſed potentiā creatoris; p quam de ſubiacenti cæteris creatura ortú eſt; quod creaturis omnibus
imperaret. Deniq; fi metallum noſtræ carnis & corporis iu[te]uaris; nihil humilius; nihil uilius; nihil inuenies
omni iniurie p[al]ſioniq; ſubſaſtius. Sola terra elemétoq; cæteroq; uidetur ancilla; ſola in ſe cunctoq; poten-
tias non fine detrimento ſui ſentit; uel dum uentis puluerulenta diſpergitur; uel dum fluſtibus humeafacla-
ab[or]bet; uel dum lydeq; ignibus cocta deuoratur, ut homo ex ea ſe eſſe non modo gloriari non q[at] ſed
omnem poſt etuabefcere, At uero p[er]ſtatum noſtrú contéplemur: quoniam p[ra]ſtantioré eum cæteris aſiantibus
dum ad ſuam imaginé deus iſformat inducit; inuenies terram ipam. i, ſemé noſtri corporis fiqs in ea ſenſus é
gaudere potuiffe q p[ter]t nos in q[bus] imaginé & ſimilitudinem creatoris accepit ſoelícior facla eſt demuta
ta q[it] ſit orta, manus, n, dei contigit eam; cuius c[ó]ſtatum ſui cauſa dum fieret ip[er]a non meruit. Quid ení hoc
flatu p[cl]arius; quid poterimus noſſe ſublimius; Quid tam diligenter in méba digeſtú? Quid tam decore p
articulos inſlexum; Quid tam ſublimiter in ora & oculos erectum? Quid tam uocaliter in uerba modulatio-
tum? Quid in corde tam uelociter aiatum? Quid in ſenſu ditius? Quid in cogitatoq; ſecretius? Quid in fer-
mone eſtulius? Quid in ígenio fortiſus? Quid in diſpoſitö iſtru[ti]ctus? Quid in memoria tenacius q[ui]d in affe
du blandius; Quid i cogitatu ſubtilius? Vt evidenter appareat q illú p[ro]toplata[ú] iam c[ú] oibus dignitatiibus
uenuſatu; i mo ſat[ul] fili ſui dei ní[fi] ad finé ſæculoq; p redép[to]e n[á] uenturi i hoc corpus ornariu: cui para-
ditium etia illo p[re]uel ut amœnifum[ú] p[di]u & urbanis c[ó]uenuſatutú; & ruſticis confitú ſub lege donatu[ú] mor-
tis ille p[re]minator iuidit; uenenuq; ſuú decip[é]do primoq hoium credulá nouitaté in corpora n[á]fá latenter i
merſit & ex duabus ſubſaſtantiis unícá hoíos p[ſe]ctaq; natura qua[da] diuifióis diſcordia diſſecauít, ut c[ú] nobis
una mens eſſet, i, illa qua germanitas aiaë & corporis gignebat; alia uolutatem p uitiatá naturá contra aiam p[
]turiu Deniq; & apoſtolus ait. Video alia legem in mébris meis repugnátem legi mentis meæ; & captiuanțé
me in lege peccati: quæ eſt in mébris meis. Et alibi. Caro concupiſcit aduerſus p[ú]m; p[ſus] aút aduerſus car-
nem. Hæc iuicem aduerſantur fibi; ut non q[ui]cú; uiltis illa faciatis. Hinc etiá iſte noſter conditor; q uel nos
nobis; uel müdu pro nobis fecerat: a primis illis hoibus offenſus; maledieta ſup ſingulos put crimis quanti-
tas exiſebat eſſudit. Et quaúis iratus; mox tamé myſteriú níſæ falutis; ut p[ius] pater oftendit. Necq; æquú fue
rat alio p[re]de ſalutis níſæ remedio cogitare; níſi eo quo mors eſſet iuentà. Sicut a prudétoribus p[ria] fronte
morbi adhibeſ medicus; ut capite ualitudis deſhen[io] facilius remediú ſalutare ſuccurrat. Nò ergo tunc tá-
tum dominus ac ſaluator noſter; p[mi]ſiſus eſt; c[ú] clamat ef[aias]. Ecce uirgo in utero c[ó]cipiet; & pariet ſilium,
Et tunc c[ú] ad abrahá dictú eſt: Ad hoc tépus ueniá & erit faræ filius. Ná hoc erat pene iam fero, & tanta mi-
lia patriarchaq; fine ſpe mortua uidebanq; q[bus] utiçq; uita eſſe non potuit; i dominú nò ſperauerút eſſe u[é]
tug[é]dicente apoſtolo. Spe ení falui ſacti fumus. Spes, n, quæ uidetur non eſt p[ſes]; ſed quæ p[er]atur. Et quali-
ter p[ſes] eſſe potuit; i non fuit repromiſſa. Immo ut primo homini illa ſapiétior omnibus beſtius beltia mor
tem lapuit; ita oportuit illú dominú noſtrum ueram ſapientiam iam tum illo tempore ſuffragiú ſapere uita
lequod & fecit; neq; deſſuit publicare; ne tanta eius ſactura uno inimici ariete propulſata fine preſidio ali-
quiú[s] lap[ui] potius q[ui] decori generat a uideretur. Simul ne & is ualidior haberetur; qui tantum opus alie-

244

næ uirtutis obruere potuisset, ę illè, si opus fuum quod fuper omnes creaturas ineffabiliter fecit aut feruat
nò potuisset: aut repare noluisset. Defendit inſì illè ſeu in ſuidia. Defendit illè noſter còditor; & redempτor
pariterq, ſe & poſſe & uelle moſtrauit: quoniam nec uirtus potètiae deſuit uel dignatio pietatis. Hac nobis
magis adoranda: q sub ipſa erroris ní tempeſtate nò ſub ſuſtir; maiorg etiam dum exacerbatur erupit; dum
ubi pœna: merebamur ipſes redemptiōis oſtendit; & in naufragii acerbo diſcrimine portus falutis apitut, ut
nouo more quæ materia fuerat iracundiæ: eſſe cœpit origo clæmentiæ, ſic arcana opatione maniſſtan: q
inſirmitatem níam argumentum ſuæ uoluerit eſſe uirtutis quantrq nos amaret dum in ipm peccuimus
oſtédere: quoq obliuſci etiam poſt errata nò poſſet: imo quos p[]cioſius redimeret q feciſt. Quaerat níc
humana crudelitas criminolòs uel priuata erga tula uel publicos carceres cum manicis ferreis & duri: rigi
da trabe còpedibus irata ſuſpiret; & in poenas multimodas ad inuentionem laxet ȋgenia oſiq iudex ſurredi
capitis caſtitatem, ppriæ mentis diſcrimie p[]bet alieno. Hoc magis amicus atrocitati quo magis alienus eſt
crimini, ipſi enim ſolent truculentiores eſſe in reosq funt a reatu puriores. Hi ſtudioſius maleſci uel crimi
noſoq contagia p[]ſequentes: quo minus ac negligentius facinq uaituere conſortia, O miſeros & omni ſi
tos cæcitate, q bonum exornant malo, q continentiam ſub geſtu crudelitatis attollunt; & crudelitatem p
priam aliena inſo[]fæcitate comméda[n], Quádo uirtutibus ſuis miſeroq aftipulanq exitium; & inocentis iu
dicatis noxiq cruciaméta ſupplaudút, Deus aút noſter còtra oem ip[]em, còtra oem pene ſidem ex diuittis
miſericordiæ ſuæ in malo bonu naſtus, in iracúdia generás còſirmanq p[]ietatem peccandi ſemé fruſtum
uoluit euadere miſerandi; & q nos p[]pter traſgreſſioné p[]dere debuſſet; p[]pter ſuam miſericordiam repara-
dú eſſe p[]miſit. Et illo t[]épore quo ſupplicia merebamur argumétú ſaluatòis oſtendit, ut itellige: poſſmus
quátum ualeret p[]ſtare nò læſus, q tatum donaret iratus. In primo ergo hoie ut loqbat p[]statim nobis iudicia
rium p[]ſoſp[]odit auxilium, p[]tatim de bono theſauro bona p[]duxit, p[]tatim ignotum ip[]s angelis sacramentum
quod implédum eſſet in nouiſſimo t[]pe publicaui: & terreno adq adá p[]miſit e cælo. Nam c[]u ſerpentem p
merito ſuo maledictio fulminaret, iubet eum terram p cibo h[]re, p[]supra u[]étrem repere; & quoniam mortem
illam ip[]e feciſſet addidit dicés. Et ponam inimicitias itér te & itér mulierem & itér ſemé tuuq & ſemen, mu
lieris. Ipa calcabit caput tuuq: & tu eius obſeruabis calcaneu, Nòne còſideras; nò ne còſpícis q[]uid eam t[]uc mi-
nabiq in x[]p[]o? Aliud, n[]femé mulieris nullum p[]rſus accipio; níſi illud quod ap[]oſtolus ait factú ex muliere, la
ctum ex carne, illud quod ut euageliſta ait so[]leph filius putabaq eſſe ſed n[]o erat; illud utiq q[]uid erubem caro
factú eſt. Nam ſi generandi publica itam & naturalé circuſpicimus rónem: ſemina n[]o habent mulieres, de
nícq nulla còcipit ſine uiro. Ac p[]hoc quoniam tunc in adá ſemé humanæ generationis eſſet traſgreſſione
uitiatum, ſemé cælerte p[]miſtíq, & ap[]oſtolus ſentit n[]o ex corrupti[]e uiri: ſed ex deo, q[]uid cum caro fieret in mu
liere: etiam eleméta illa corporea ſubſtatiæ, i, humoris & languis in ip[]o ſibi uaf[]culo: iu quo ip[]a elementa ſita
funt naturaliter aptaret. Mater itacq domini ní ſiuſ x[]p[]i in illa iam t[]uc muliere p[]miſia eſt. Hac inimicitis
oppoſita eſt ſerpétis. Poná inquit inimicitias itér te & mulierem, n[]o certe p[]ono dicit: ne ad euá hoc ptinere
uidereſt. Verbú p[]miſſionis eſt: q[]da tranſmiſtíq in futuq, Ponam inquit inimicitias itér te & mulierem. I[]llam
utiq mulieré quæ ſaluatorem parturiat; n[]o quæ generet fratricidam. Poná inq[]t inimicitias itér te & mulie
rem, iuſcitaſbo mulieré quæ repudiata facilitate credendi: n[]o ſolum te audiat; ſi au ſuauitatem pomog, p
adoptione moſtraueris oculoq; aut diuſs ſimilem eſſe p[]miſeris: ſed etiam ip[]o gabriele deferéte uerbú: rónem
de p[]miſſionis exigat nouitate dicédo. Quéadmodum erit it[]tud: quoniam uig, n[]o cognoui, I[]llam utiq: qua
ad uſionem ágeli pudor aureus tremeſcit: ſidei tamé ardore & còſtantia labi neſciam ad inq[]rendam rón[]e
reddidit audacem. Et quæ aduenienti p[]ſtitit de pudore q[]da tacuerit: h[]æ p[]mittendi de admiratione non c[]ef
ſit. Nam & ſollicita de eo quod ánunciabaq exq[]liuit. Deniq & angelus n[]o íſidelitatem redarguit, ut in zacha
ria: ſed p[]latuit de diuſæ opationis nouitate: dicés. Sp[]tus ſeus iu[]pueniet in te; & uirtus altiflmi obúbrabit t[]bi.
Ecc e it[]tud ſemé mulieris, q[]da n[]o p[]traducé genitalium miſteriog, c[]omixtiqe ſexus utriuq, iuſunderé iu[]teq
ſed clauſto clauſo iuſdefloratae uirgítatis iuenireſt in utero. Deniq rem nouá plenacq miraculi nouo uerb[]o
pheta dum p[]miſtit exequiſt. Ecc e uirgo in utero c[]o[c]cipiet & pariet filium. Quotidie certe de p[]creádi nece
ſitate mulieq c[]oceptus & c[]ernimus & audimus. De n[]ula tamé d[]ſ. In utero c[]o[c]cipit: quoniam ſubſtatiu
fuu
ri hois ſuſa p[]uiq coaleſcit in ſo[]mina: V[]teruq mulieris n[]o principium eſt n[]aſcituri hois: ſed depoliu nutri
mentum, Maria aután n[]o tá prima q[]ula ſola in utero c[]o[c]cipit: cuius pudoris illibatio c[]oceptú uteri fine dáno ut
ginitatis exp[]ſiſt: quæ ſola nobis pepit q[]da n[]o accepit ex nobis: dicéte domío. V os de iſerioribus eſt: ego de
ſuperioribus ſum. Quæ ſola mater eſt filio: cum uirgo ſit marito, cuius c[]ocept[]oem ignoráte uirgítate par-
tus agnouit. Quæ ſola mulier dicta eſt n[]o c[]o[c]ciendo ſed pariendo. Ex h[]ac ergo ſemé p[]miſſum eſt mulie
ris: q[]da ſedm h[]oiem dominus deus noſter eſt: q[]non iuſus eſt utero: ſed inuentus: euangelíſta c[]oſirmante c[]u
dicit de maria Inuenta eſt in utero habens, Ecc e & ab ip[]o procedente prephetiæ ſermone n[]o deuiat quod
fuerat nunciatum. Virgo in utero concipiet: ſed in myſterii nouitate ſermonis etiam paritate concordat:
eoq ſtilo facti h[]iſtoria ſignatur: quo faciendum denunciat & propheta, Ait eſiais, Virgo iu utero concipiet.
Matthæus refert In uenta eſt iu utero habens. Verbo ip[]o p[]miſſionis reſpondet effectus: quam n[]o aliter loq
tur euangelíſta q[]uates: nec ad exprimédam opis ueritaté iuentæ elocutoqis difficultate confuſtif. Vbi ſunt
grámatici? Vbi conciliarii? Quæ iſtos ut extra confuetudinem loquant: ſchola produxit? Quæ tam aperte
ſignare nouitatem monſtrauit doctrina: N[]o idicant humano ſenſu: quoniam n[]o opus humanum eſt q[]d lo-
quunſe. Et cum rem nouá nec antea facta[]c fic notant; ut itelligas c[]u mirabili ope; & mirabilé natú ſcito eſ ſer
moné. Re petamus deniq ſanctas ſœminas patriarchæ: uideamuſq: fi fic de aliqua ſcriptum eſt, Legimus
de ſara. Et dominus uifaituit faram ſicut dixit. Et fecit deus ſaræ ſicut locutus eſt eit: & concepit; & peperit

abrahe filium.In ifaac diuina beniuolentia monftraatur his uerbis. Et exauidiuit illú deus; & concepit rebec
te cau exiuus. Deniqb & de iacob uxoribus fic ponit. Et concepit Lia; & peperit filium iacob &c. De nulla cer
te hagc fcriptú e í itero concepit. Quæ tamè qcd concipiebat extra uteq. còcipe nò poterat; fed quoniá de
conenuet uirili concipere ſe nouerat; qbus nò püniebat falua uirgítate còceptus. Sola uero Maria de utero
coçecitucí irreferato additio uferalìu claufo utero concepit. Ad huius còceptòis ſeméſi recte rocinabimur;
& itérum diuia traſtauerimus: pceſſit in figura pro tpe illa ſnia: quæ primogenita benedictòis uel obligatò
nis obligait; dicete domío. Omne maſculinú quod aperit uuluá ſanctum domío uocabiſc. Quod eſt ittud
maſculinum quod aperit uuluá, cum oium ſeminag uuluas aperiat non puerperii neceſſitas ſed maritalis
agnitio. Deniqs nulla uirgo dí poſt maritum. quod nomè clauſis uidetur futurus myſteriis conuenire. Et ſu
perius de rachel ſcripturam habere monſtraimus. Et exauidiuit illam deus; & aperuit eius uuluá; & conce-
pit. Non certe prius dixit concepit & poſt aperuit eius uuluá: ſed prius aperuit uidelicet ut maritus apertis
uluas ianuis uelut ſemifaturus agrú paratu ſemibus itraret. Deniqs ſubiungit & concepit. Non itacq ptu: ſed
conceptòeimo còceptione pateſcta eſt: nec illam parturiendus duí nafcif: led q parturiendum ſeminaturus
fuerat reſignauit. Et ſi íá áte còceptú qppre ut còciperet referata eſt: nò eá certe ille q natus eſt diu poſtea po-
teat referare: dum dí nafciturus: q etiam concipi dum eſſet illa clauſa nò potuit. Omne maſculinú inſt qd
aperit uuluá ſanctú domino uocabiſc. Quæ eſt ita ró: quæ nec fecúdu ſenſus uidetur ilpleta: Iacob primi
loúi ſtratris fraudulenter ſuadit: nec ordine phibet: nec dololitate dá naturali, Ioseph filii p auú poſtera ſecun
dum nafcdi gradú benedictòe signanf, nec cecitas erat futura p[]ſcientis: nec monitor filius dexteram pa-
rentis quæ piquirioris benedictòis ſuco minorem uriggabat iflexit. Quæ oia utiq: ſunt contraria: ſi putamus
de his dictúe eſſe. Omne maſculinú quod aperit uuluá: q q de uirili ſemie nafcitur ex ſœmís. Sed quoniam
aliud interius habet illa ſnia, ideo itiſumodi primitiui benedictiòes & cedut & pdunt, leſſe filius dauid non
primus aut fecúdus aut tertius: ſed oium ultimus ungif a p[]ffheta: & despicabilior cùctis eligitur in regem.
Nec illi primo at fecùdo còtra dauid ſiám legis de primitiuis p[]mulgata blandit: qa iudicafſet utiq[]s: maxi
moſiab his matrú uuluas meminifſet aperiri: Quando hoc utiq: aut in qua dicimus impletú quod utiq[]
non poterat nò utheri: Quæ eſt ita cuius uuluá ſcedus referat. nò maritus, quæ uirgo concepit. quæ nò ut cò-
ciperet uirgo eſſe deliſt: Nò certe illa de qua ſcriptura dicit: cognouit adá uxorem ſuam: & peperit ei filium:
ſed illa de qua euæglifeta ſignat: & nò cognouit eam ioſeph. donec peperit filium, Igitur í Maria hoc fine du
bitatoq p[]ſectú eſt: cuius uuluá nò deſloratio uirgítatis aperuit: nec partus effuſus ſed partus effuſio: quæ uir
go peperit: quæ uirgo concepit: quæ prius mater ſacta eſt q maritata. De hac ittud maſculinú quod vere ſan
dúm uocàdum eſſet exit: quiq[]s uuluá ſecúdum p[]miffionem partus editus nò ſcedm còſuetudiné natura[]q
coem: dum concipit: uiri ſemine referauit. Et quoniam diuites dei ſenſus velociter explicare non poſtumus
tantis in ſcriptura[]g molibus ad unam p[]ſem opponentibus: ut laxari ſit facilius q euadi: quando oíis ſcriptu
na eúcog: ſenſuú unus trames ſit: quem in humano ſermone decurrere qs ualebit. Nec ſi angelicas pennas
mortaliú linguis p[]ſus aſcribat, redire ad p[]ſoitú còuenit: & prauo nauiugio non in altum uela còſigere: ne in
p[]iculum currat audacia: ſed p[]ſimitatis ſolatio í còſpectu littoris nauiigare, ut ſiqd formidis oriat: uel p[]ſes
ſit ac ſ facile teneri poſse q cerniſ. Dicebamus ſemé mulieris dominú ſanctú: qa ſcedm carnem p[]ſem hoiem nò
hieteúq: iam iſeſum eſſe ſerpenti quem in utero uirgis dei p[]ſus non materialis generaſſet humor. Deniqs
quod ſegitur maioré ab hoie uirgis p[]mittit eſſectú dicendo: ipfa tuú calcabit caput. qs ábigit q p[]ſter domi-
num noſtru caput ſerpétis nemo calcauit: ipſe. n. ſolus ſup dracones & ſcorpiones ambulauit: ip[]le captuam
duixit captuitatem. Nam quod ſequit & tu eius obſeruabis calcaneum: ad quem aliúi credimus p[]tinere: Cal
caneus q[]dem pars extrema ueſtigi eſt. Et dominus poſt ioannis baptísmu poſt dieq. x[]l. ieiuniú cum ab eo-
dem ſerpente tentaſ: tertia: illius dolofitatis iam uicctor exclamat. Vade retro poſt me fathana: qd aliud nifiſ
a tergo poſtitu uel relictú iubet ſuú obferuaſt calcaneu: Hæc ſupra dixi: & ide ad hoc nos ipfa deduxit oí: o:
q homo ille iterior cù cogitat non í hoc múdo: ſed ſupra ip[]m múdum cù illo opifice reſe ac ſuo uiuere ui-
detur dicete dauid. beati q ſcrutané teſtimonia eius: ut pene hoc ſit (ſi fas eſt d[])eiu deum fieri: diuia meditat:
ilúi dominú noſtru falutis noſtræ iam t[]c. p[]didiſse myſteriú. Vnde & in p[]ſalmis ait. In capite libri ſcriptú eſ
de me. Caput libri eſt genefeos: quoniam oíis ſcriptura unus é liber: & unus de quo ſcriptumeſt deus, & itá
p[]miffionem ip[]o eſſe uidemus í capite: & caput uitæ n[]ſæ p[]ſes eſt: & ideo caput uitalis libri p[]ſes ſacta p[]deu.
ilúi inſt ut ſæpe diximus conditorem ſeneſcente iam múdo: q[]d in prima múdi ætate p[]miferat p[]ſtitiffie. Vn-
de p[]ffheta ait Virga tua & baculus tuus ipfa me conſolata ſunt. Virga mater eſt domí: ex qua baculus iſte
ſello iam p[]ætatem múdo: q[]um ſuſentaret exiſt. Illum ergo in uirgis uteq. delapſum: ut redéptionis n[]ſæ
totam hiftoriam retexamus partu eſſectum hoiem ſe exhubiſſe pro hoie: & creaturam ſuam ſe de creatore
ſeciſſe. Illú formam ſerui accepiffi: ſed eſxinaniffi p[]oteſtatis uoluntate nò natura deitatis: p[] quam nò p[]ote
tat non eſſe quod fuerat. Illú malediſta pro salutibus meruiffi: miraculis. Illum ſputaillú palmas: illú co-
rona: ip[]neam: illum poſtremo crucem ſuiffi p[]eppum: illú inferna penetraſſe: illú tertia die reſurrexiffi í id
corpus quod cruci fuerat affixum: illú hoiem poſt mortem deum uiuú cælú petiſſe uiſtorem: ſedere ad dex
tetam deuentuge: ſuo tempore ad iudiciu faciendum, illum ſp[]iritu dei p[]anctog: ſuog ora quotidie cele-
brati. Hæc cogitasse uixiſſe eſt: hæc cogitatio paſſus aíæ eſt: in hæc relabi uel recurrere cù domino iungi eſ:
& cum ip[]o p[]hæc humiliari eſt: cuí ip[]o pati: cum ip[]o mori: & cum ip[]o etiam ſuſcitari. Quid dicam de ipa
reſuſtione, in qua cum r[]ideamur a gentibus non ſeparamur a x[]po, licet & multi q ſe chriftianos dicant
reſuſtione[m] carnis excludant. Sed ſic ſint illi fine corpe: quibus forte conceditur (ſi fas eſt d[])ic]aliter reſp-
ſentari domino: q[]domus remeauit ad patrem, nos ut credimus & loquamur. Quid inq[]i hæc cogitatione

L

latius? Quid hæc ſpe eſſe poterit erèctius? Fixuſtragis in noſtris animis inhaſere debet: nos aliquando cù hinc exierimus ad corpora noſtra eſſe redituros. & animæ iteſque & corporis diuortum coniugaruros, nòid agere ut nihil ſimus omnino: ſed ut meliores per dei ſpiritum reformemur, quoniam iam hic dominum id pignus nobis p[ro]miſſe accepimus. Et hoc corpus quod in natura caducum eſt: & merito pristinæ tranſgreſſionis grauatum & maledictione diuina ſertur ad terram ibis, rurſum poſt multa tempora ideſt i finem ſæculogæ, cum minima pars ſauillæ ſint, aut ſorte iam nulla ab eadem terra quæ illum corrupit i in nihil; Quo niam ipa liberanda eſt a ſeruitute corruptionis in iteγram membroſ; ſuogæ ſoliditatem: & in ſtatù pulchri tudinis decoræq; renouandù. Quem talis cogitatio non cù admiratòſe delectet? Reliquias inſq[ui] corpoſ; noſtroſ; aut nullas aut minimas certe & qualiq[ui]tateſque & tamen ſordidas & animi nunſi ſine horrore inſpeſtas in ſuum iteſe hoiem; non ut Pythagoras mentiens & delirans de Euphorbo eſſe credatur: ſed in proprium ſuum corpus & nomè p[ro]ſola per neruos per uenas per cunctæ uitalia nò modo artuatom: uegæ, etiam atque latulatū recompaginandù. Hoc autem non eſt auſtum cujum uel frugum uel ſtirpiu femina maiora & pulchriora in graminibus redeant: quæ in terra: uel ab homibus ſata ſunt uel ſua ſponte ceciderut. Quis non ſemente iſta ut ita dixerim lætetur: quæ nos meliores ǒ acceperat reddet, dicente apoſtolo reſurretio mortuogæ ſeminatur incorruptione: ſurget aŭt in ſincorruptione? Quæ poſſeſſo principiui huic ſei p[ro]pore r[it] comparari? Aut q[ui]d erit aliud quod ad còtemptu mortis attollat ǒ hæc meditatio diuus, p[ro]miſionibus & p[ro]phetagæ uocibus excitata? Quid tale Theombrotus ambrachiota in platonis libro disputante dicidere homieida ſui eſſe nò timuit: ac ſe altiſlimo p[ro]cipitauit e muro: dom & nullum poſt mortem autumare eſſe iudicium: & ſi ne diſcrimie meritoſ; aliquo omnes animas poſt corpa æqualiter ferri arbitraretur ad caſu, quod adeo omnes p[ro] uero tenuerut: & ſic omnes illos ſæculi ſapientes una nebula huius erroris iuolitut & ipe laudabilis tam ut putant doct[or] Socrates homicidam i[mi]p[ro] ſe priuati: ne publice occideretur occiderit. Aliud longe beatus apoſtolus p[ro]meditatu habebat & cognitum: q[ui] non ab homibus ſed per reuclatom domi noſtr[i]e iſu p[ro]xi: quod docebat acceperat: nec academiæ nemorofæ obſcuris teſtus umbraculis: ſed eſſe iſti iuſtratus lumie, nec in ludo aliquo litteratorio iter p[ro]uerulos oficantes: ſed in tertio caelo iter anglos coruſcantes imbutus in contemptu: uita p[ro]ſentis exclamation: Mihi uiuere x[mi]p[ro]s eſt: & mori luctu. Nò certe mu[rum] de quo ſe p[ra]cipitet ad mortem: ſed chriftum dominu: per quem hoc mortale ab imortalitate abſotur, beatur inquirit. Etenim i[mi]telligit ei lucrum eſſe mori cum fit uita futura cum x[mi]p[ro]. S[in]e domino autem nihi p[ro]deſt etiam ſi totum mundu lueretur: animæ autem ſua ſufæ detrimentu eſſe paſſugæ. Credebat iſigit ut ille uas electionis ſe per x[mi]p[ro] dominu noſtrum de hac terra quæ n[ui]q[ui] ſi uſura reddit quod accept, ſed alia minore: alia p[ra]eruſq[ui] maiore cum ſcenore ut trigeſimu & ſexageſimu & centefimu domino ip[ro]ſo in euange liò germina quæ plantauerat ſic legente, De qua terra etiam ſueritas qu[ui]a Pilatus ignorabatur: quæ nemo utiugt principu huius ſæculi uidit. Si enim cognouſſent: nun[que] dominu gloriæ cruciſſent: De ip[ro]ſa inſq[ui] ſe apoſtolus tranſformatum corpori claritatis domini in lucentia mébra redituro, a[pi]t. per ſalomonem quod iuſu ſapia p[ro]mittente cum dicit: Fulgebunt iuſtii: & tan[que] ſcintillæ in arundineto diſcurrent. Et ideo in hanc uocid mihi uiuere x[mi]p[ro]s eſt: ſecurus erupit: in qua uti[que] quæ fuerunt merita uiectura ſunt: q[ui] longe ut ignorauerunt: ita & ignorabutur, n[ui]c ſi uidetur q[ui] ſnia illa ſalomonicæ p[ro]miſerit in[gr]amus: Fulgeb[ut] iuſtii: & tan[que] ſcintillæ in arundineto diſcurrent. Quid eſt ut q[ui]bus flammagæ claritas còdonatur iſtam humilis locus ubi diſcurrent & abiſtus offeratur non loci deſpectu decreſcere uideantur: q[or]corpo: luce creuerunt. Quid eſt in quod aſtris p[ar]udineta comparati uolitabunt & in ſy derii forma fulgoris ſtrpes terræ: miſſerimas permeabunt cum longe incongrue miſceantur: uel fulgores arundinetis: uel arundineta fulgoribus. Animaduerte orote diuini uerba miſterii: cui ut non de bobus: ita nec de arundineto cura eſt, aut in ſurreſtione arundinetæ q[ui] faciunt, niſi q[ui] nos per o[mi]num formas uel pecudum uel ſtirpium laborat oftendere, ac per hoc ut apoſtolus a[pi]t nobis cùſta ſcripta ſunt. Intellige p[ar]arundineti imagines infideles homines & incredulos demonſtrant. Eo[mi]n[que] corpora ſupſicie grata & interius caſſa uiruſtibus: quæ ubi primu p[ro]ſus uanitatis inflaret ſybilla ſerpen tis imitentur: & ſonos, p[ro]prios viperagæ, p[ro]genies obſquantur. Scintillæ inquit in arundineto. Sancti ergo in ter peccatores: quoniam non omnis caro eadem caro in arundineto a[pi]ridet uacua luce corporeat: & aliens at ſura fulgoribus. Quibus ſanctogæ claritas futura pro poena eſt, quoniam deus ignis confumens eſt: & iuſt i[mi] imaginem deitatis aduenient, Fecit enim deus hoiem ad imaginem ſuam ſicut illum, & apoſtolus teſtæ cre dere ſe: quod illi ſimilis ſit futurus neceſſarie. Si enim ſimilis deo ſuit cum fac[tu]s eſt: & ſimilis futurus eſt cù reſurget; quoniam q[ui]cuid nunc in nobis diſsimile uidetur auſtori: id omni vitio tranſgreſſiòs impreſſum eſt, & uiuam ueritatis formæ artiſex médaćiogæ ſtrumofis a[ct]ibus deſormauit: ſuaq[ui] prauitatem noſtris etiam membris: dum mentes corrupit aſcribit quæ per reſurrectiòs gloriam male adieſtam uel imminuta diluètur: & id ſolum quod auſtorem reſex tan[que] in ſpeculo reddat emicabiti ut interpollator opus ſui ſe doleat p[ro]didiffe, & homo tandem ſe integru eſſe glorietur. Non tamen hoc omnes ut iam diximus: ſed iuſt tantum iuſte erimus, quoniam omnes quidem reſurgemus: ſed non omnes imutabimur, diſcretionem enim fac[tu]s p[ro]ſonarum diuerſitas meritorum. Namet[ui] inter ip[ro]ſos ſanctos erit aliqua de operatione diſtantia: dicente apoſtolo ſtellam a ſtella differre in claritate: quam diuerſitate uel de imp[ui]s uel de peccatoribus ſentiemus: quorum alii in iudicio: alii in ſanctogæ concilio reſurgunt. Qui & ſi reſurgant reſurrectiònis ip[ro]ſius tempore ſe gregant: q[ui]d de habitu formaq[ui] dicemus: quæ ut mihi uidetur n[ui]e ſuſte aliqua textili nec muliege elaborata penſis: ſed ſuis meritis & ofonibus erit inuenta: beato ioâne hoc in reuelatice moſtrante: q[ui]ſanctos a[pi]ndutos byſſinum ſe uidiffe. Et ne forte ſubtegmina byſſini ut ſtamiaq[ramus]: & materiales uel corruptibile ac fluxum aligd exerceri in cæleftibus opinaremur: iubdidit byſſinu a[ut] iuſtificationes ſanctogæ ſunt. T[ur]

["ergo ut intelligo in lufpicie corporis noſtrI ueniët: quæ nunc ſut tecta ſub corpore, Tunc unicuiq[ui] mifeſſa me\nconſcia ſua deſtis ſiet. Tunc ea quæ de fundamèto illo quale aliud nò potest ponì ab uno quoq[ui] ſupædificata\nſunt: p[ro]mèbineb[ui]t: aut mercedem accipiat q[ui] manura col[itu]uit: aut detrimétu patiæ q[ui] arſura col[ru]tex. Iam q[ui]\nilla c[omemorè quæ ſequ[ut]ur: quæ tota ſanctoq[us] ſunt: carnem fine terra: corpus fine doloris ſenſu: iam fine\nmeta: utam fine fine: ætatem am fine tempore: lucè fine nocte: beatitudinem fine fine: Videbo hoſiem & in ho-\nmie deu: quoniam deus omnia in oibus eſt. Totu q[ui]cd nunc impoſſible homi cerniſt: id tu fieri p[ro] munificè-\ntam perpetui regis uelare & reuelare: iliq[ui]s c[ere] ac reſolidare: euq[ui] fieri quem & intrare ad diſcipulos concre-\nta & corporea p[ariet]u aluereq[ui] non ſen[er]int: & diſcipuli tamen ſtare o[es] ſe intus aſpexerunt. & o[ia] q[ui] fine\nhoc corpore dei ſp[us] ſouebat: cu[ui] dei ſp[us] eſſe futuq[us] Satiari delectatione hag[ui] cogitationu x[p]ianitas nò p[ot]\nHæc illi reges: hoc oblec[amétum] e[mi]hæc uoluptas: hæ delitiæ ire mente in ſedem dei: ibiq[ui]s ſibi locu[li] & par-\ntem ſedis non ſua p[ro]ſumptione: ſed diuittatis pollicitatione uſurpare. Nec hoc illi arduu uideſt: poſt[ei] am ibi\nin x[po] domi[no] ſu[mi] eſſe hoſiem recognoſcit. Vendicat ſibi æquu[us] de cognitione per deu carnis aſſumptæ:\nquoniam de carne eius ſumus: & de oſſibus eius, I[ps]e enim eſt caput corporis eccleſiæ: ipſe principu[li] o[is] pri-\ncipus: & p[ote]ſatu[em] euangelizante ſic apofolo. Ex quo totu[em] corpus compa[ct]u[li] & p[du]ctu[em] per coniuncti]on[e]:\n& copulatu[re] creſcit in augmentu[em] dei. Q[uid] ergo uentuq[us] iudiciu[li] & diem domi[mi] p[is] optabilem: & impius fu-\ngendu[li] Q[uid] illud igne[ui] diluuiu[li] non aqua[que] ſumante terra: fugiente mari: c[æ]lo in libri ſp[em] complicato\nloquat: T[ru]titia hæc diuittibus ſæculi: ſed expe[ct]anda pauperibus x[pi]i, pro q[ibus] i[ps]almo dominus ſupirat\ndicens. Propter miferiam inop[ui] & gemitu[pi] paupeq[us] nunc exurgam. Q[uid] tribunal illud ex majeſtate iudican\ntis imenſum: & duodecim ſedibus adorandu[li]t, [an]tacq[ui] datam filio p[ote]ſatem: ut in iudicando habeat etiam\nangeloq[us] ſubſtantias quaſi e[orum] creator addiſt: dicente apofolo. N[ef]citis quoniam & angelos iudicabi\nmus: Et q[ui]d erit quod nò mancipandu[li] illi eſſe credat: cui & ſpiritalis illa neqtiag[ui] natura ſubiacêda e[mi] Q[uid]\nergo t[uc]e facient: qui n[unc]i in hon[or]ibus gloriand[ie]: Q[ui] p[ro]terribiles p[re]ſecturas: & faſces: & æternos u[el] æſtimat\nconſulatus: deo ſe comparare niutu[n] rapina non natura: Q[uid] faciet q[ui] coniugit domu[li] ad domu[li] Q[ui] per\nturbat ciuitate: & cu[que]tis q[ibus] ſtringebat: hincinde limitibus fractis: montes flumina mariaq[ui] tranſiliens:\nquantu[li] ad ip[er] pertinet unam uult p[os]ſſionem e[ſte]: quæ cois omniu[li] terra eſt: & inflatiabili cupiditate lati\ntudinem imenſi orbi excedens in alexandri[m]acedonis anxietatem & innumerabiles epicureoq[us] mu[dos] diſ-\nfundt: acq[iti]q[ui] per auidentatem mu[d]i huius anguſtus: in aliu[li] credulus non æſtimata p[pr]rii corporis poſſi-\nbilitate accendit: autumnotis paſtuq[us] ſe damn[u]e e[ſte] de iureſi fidem non adhibuerit de furore. Q[uid] hi faciét\nq[ui]tang correptores moq[ui] domini familiu[m] aſtentius caſtigatiuq[us] uiuentem: aut i[ue]ſtis humili col[ore]: aut\nin c[iti]a arida parcitate: aut in u[ig]iliarum non ocio[ſa] fobrietate: uelut aut indumentis molioribus delicatam\naut epulis copioſioribus ſag[ia]tam: aut thoris calidioribus oſcitatem diuellunt ac uexant: neſcientes q[ui] in ſa-\nditis dei martiribus conſeſſorib[us] oculi eius pupilla feriatur. Peribunt fine dubio: peribu[ſt]i illa die omnes\ncoġitationes eoq[us] neſe eos apud tribunal illud, L[uc]raſſus defendet: aut, M. Antonius: aut iſtis eloquentior\ntullius. quoniam omnis t[uc]æ ſeculi lingua obmutescet: & ſola erit in ruſticularis ſuis fac[uda] iuſticia: quæ in-\nſantem ſecit ora diſerta: & mutoq[ui] linguas nou[u] ſoluit in c[aticu[li]: c[æ]reſtq[ui] ſibi harmoniam p[ro] ſui mifericor\ndiam de fuis ouiculis acq[iti]uit. Ad cuius gloriam celebrandam: etiam ſi hoium ſtudia c[ea]ſauerint: in confu-\nfione generis humani: lapides clamaturi eſſe monſtrantur. Sed quo ego a materia p[opolita] ? Velut mortaliu[li]\npro reſurrectionis tempus innués expe[ct]adum quo per i[cor]rupti]o[s] gloriam rediuua caro miranda aſſiſtet\niudicide a[eternitate] iam manete c[ol]cia: cu[ui] abſiſtet formido de lap[ſu]: nò trepidabit t[uc]i in alium ſerre ſniam\ncum de ſe meruerit eſſe ſecurus. C[æ]teq[ui] n[unc]i c[unta]c funt dubia: cu[ta]c mutab[uda] dicénte apofolo c[of]siderans\nconſente apofolo: q[ui] ſanctis n[ò] iudicium ſuſtulit: e[ſed] diſtulit, a[it] enim n[olite] iudicare áte tempus, illud n[é]\nper reſurrectionis tempus innués expe[ct]adum quo per i[cor]rupti]o[s] gloriam rediuua caro miranda aſſiſtet\niudicide a[eternitate] iam manete c[ol]cia: cu[ui] abſiſtet formido de lap[ſu]: nò trepidabit t[uc]i in alium ſerre ſniam\ncum de ſe meruerit eſſe ſecurus. C[æ]teq[ui] n[unc]i c[unta]c funt dubia: cu[ta]c mutab[uda] dicénte apofolo c[of]siderans\nmus, quando q[em] de ſecurius e[ſed] ſtera celebrare: q[ui] miferanda culpare: licet ſuere ſœlicia fine peccatoq[us] n[ò] p[of]\nfunt i[no] ſoſerit: poteram e[ſed] ſi in ſoſerit: poteram e[ſed] ſi in ſoſerit: poteram e[ſed] ſi in ſoſerit: poteram e[ſed]\nfunderiæ merces erit. Hæ p[ro] ſmia: p[ro]nomine blaſſematog[ui] ſubieſtá ſibi habere o[em]iam ſupbam: & omne\nextollent[em] ho[ſi]em: potentiſſimos quondam reges mu[d]i: & toto odoratos orbe cum manicis ferreis compe-\ndibuq[ui] ſiſtendos: nobileq[ui] eoq[us] imanium p[ò]dera cathenag[ui] collo & ceruicibus ſuſtineſtes: ante fulgorem il\nsibuq[ui] ſiſtendos: nobileq[ui] eoq

rint. Hinc lazarus pauper: cum eo patriarcha qui peregrinus uixit in mundo: lætatur in cubili fuo. At diuies contra in æternis flagrat incendiis: & omni expoliatus dignitate atque subf tantia: de specti quondam inepis diuinu implorat auxilium. eiuſque ul minimo exoptat digitulo contingit: cuius egeſtatem inter optimas dapes fuas & copioſa cœuiua micis quidc de menſa decidentibus non ſuſentabat. Cum ita: q[ui]ſcriptum in diſciu p nos ideſt p[er] ſanctos eſt celebrandu: nobis uindicta in nations & in populos eſt donata. Quod c[ui] co gitatur: quæ in nobis mens. q[us] ardor animi. quod defideriui futuroge, pars p[er] ſentium c[ò]temptus, faciulus ſen tiri q[ui] d[ic]i p[oteſt]Aut q[us] eſt, qui non ad iſta ſeltenans diſſoluiffe cupiat, & eſſe cum x[po]t. Aut q[ui]d magnum eſi p[ro] tantis & talibus bonis mors conténatur: p[ro] q[us] uita etiam h[ae]c uita c[ò]temnenda eſt, quoniam pro his q[ui] perdiderit a[uiam] ſuam faluat illam[at] contra: q[ui] hic qui ſalauerit a[uiam] ſuam p[id]e t eam. Et enim c[ui] p[le]aſtig in hoc mundo uelut ſuralibus flammis ita ſint animi ambitione ſuccenſi: ut non opibus conditis nec pati moniis nec ipſi quoq filiis parcant: quos etiam de auatrita accuſati opponere c[ò]ſueuerunt: dum p[er] ſeum curaſſularitateſq[ur] mercétur: quas p[oteſt]ates & mors adimit: & ſucceſſor excludit: quæ demeſtia eſt n[ò] e a potus impenſis omnibus & detrimento uitæ ipſius comparare: quæ p[om]otos faciát uel de uitæ æternitate ſeueros: uel de iudicii p[pet]ua dignitate glorioſos. Tempus admöet: & locus ipſe ſuggerit: nec materia uideſt alie na: quoniam de meritis cœpimus traſtare ſanctoſ: ut inſoſeſſicillimæ iſſelicitatis blaſſemias diluamus quæ ad hanc uideſt ſp[em] ptinere. Extiterunt: n[que] uirtutes egregias & c[æ]eſt[es] p[er] ſanctoſ: religiæ iam uti[que] proſe noſtris tpibus operantes maluerut detractione mordere: q[ui] ueneratione ſuſcipere: antiquu[em] illud uenenum i dei famulos iudaicæ iſidelitatis euométes: quod illi quondam in ip[er]m dominu viperinis linguis & moribus ſibilis effiſueru[que] dicentes: In qua p[oteſt]ate hoc facis, & q[us] tibi d[é]dit h[anc] p[oteſt]atem: p[er] c[it]abat: n[am] q[ui] bis iuxta p[oteſt]is: quæ diuinis & b[eat]iſſimis Geruaſio & p[ro]taſio inſidelitas ſulta loſbat. Quos d[ui]s p[ap]e Ambroſio alij[que] de c[erp]ere machinatur: uiolare ſacrilegis ſermonibus n[ò] timebat: hoc modo r[onem] miraui loge: c[ò]quirentes. Q[uid]e eſt iſtud q[ui] ex eo q[ui] m[arty]res ſunt uirtutum dona merueru[t]: Cur tam tarde q[ui] am[pr]idem illi c[ò]ceſſum eſt. exerceſt: Aut q[ui] e tempeſtate cum p[affi]u[ſt]: n[ò] oſtenderu[t]: quoniam nec opati ſit q[ui]d eſt hoc quod modo uidetur oſtendere: Aut illos maiores reuelatiōe Ambroſius fecit: q[ui] dignatio m[arty]rii. Agnoſcis ne aliis licet uerbis ita mendaciter quod de domio p[di]dimus m[arty]ribus ingeſtum: In qua p[oteſt]ate hoc facis, & q[us] tibi h[anc] d[é]dit p[oteſt]atem: Tepida ut arbitror consolatio & de liuore generatij[que] an diuinu ſit: quod uides eſſe diuinu[que] & r[onem] p[of]cere cum credere ſit neceſſe: & cum apoftolus dicte cha ritas o[ia] credit: q[us] dubitat: q[ui] fine charitate dei ſunt: q[ui] ſidem tantis non applicuere uirtutibus: Negat autem ſidem: q[ui] q[uafi] tentator ingrit: V nde h[ae]c p[oteſt]ates: Q[ufi]a n[ò] m[ani]ſeſtum ſit in ea ſanctos m[arty]res nunc in ſpiritu miracula facere: in qua p[oteſt]ate aduerſarios ſuos prius in carne & in p[affi]ione uiceru[t]. Conferamus pedem c[ô]tra iſtos: (ſi d[ic]i faci eſt) filios iudæoſ. Et ut nuper eoq[ue] parentem: ideſt iudæum q[ui] e in ſacri: q[uo] prudétem n[imi]u[que] putabat: dono deitatis opp[li]mus: ita & h[anc] ſub x[p]iano nomi[que] blaſſemiæ: ſobolem de iſtruamus per e[um] q[ui] d[ix]it: p[am]d[am] ſapiam ſapientum: & prudentiam prudentu[que] reprobabo, ut & nos in tr[ium] pho g[em]ino p[er] dominum gloriemur. & illi agnoſcant intelligentiam reſ[que] diuina[que] in ſide catholica: non in ſapia ſæculi conſtitutam: monéte domio: n[ifi] crediderit: non iſtelligit. V t[an] m[ani]ſeſtius c[ô]l[et] & ſidelibus patere iſidelitatis obſcura: & ab inſidelibus ſidelitatis etiam plana n[ò] c[erni]. Forſitq[ur]as pro tu[ra] ſoliuditie & uigilantia diligentiaq[ui] uitali: quæ fuerit illa q[ui]tio: in qua trophæu nobis dominus de falſo iſraelit dona: uait: referam: nec tacebo: quoniam his rebus paginá tibi amas extendi, Et fi, n[que] n[ò] c[og]rue: nec d[ui] prioribus ab solutis alia cœpta uideatur interſeru[t]: tamé pro te malo aliqua etiam n[ò] ſuo ordine loqui: q[ui] tuis mihi modo ofonibus donata p[er]terire. Q[uid]am de inimicis crucis x[pi] inter familiares dei: & q[dem] doctores de scandalo illo gentis ſuæ: quod in dominu n[ò]ſtru ſuſceperu[t] ſpiritu blaſſemæ dominu p[ul]ſans p[ut]lit exempla de lege. Et ut quondam pater eius homicida in p[ina] templi dominu tentans: quod de ip[ſo]p[mi]ſum eſſet in lege ip[ro]bus p[di]cabit: ita h[ic] ne aut minus doctæ p[ſid]æ uidereſt: aut n[ud]u paterer[ne] fine majori auſtoriaſtate men d[ac]ium: p[lu]ra a[it] miracula p[ph]appa noſter fecit H[eli]ſeus: q[ui] dominu uſter x[ps]. Nam c[ui] p[ro] magno lazar[ia] de morte in lucem reuocatu: eſſe referatis: q[uid] amplius dicere p[ote]ſitis: q[ui] a uio[ui] mortu[u] reſuſcatitut: p[ro]ſeito quod ueq[ue] eſſe etiam uſtra confefſiōe cenſet. H[eli]ſæus enim noſter iam mortuus oppoſitis oſſibus e[us] mortu[u]t: quem iuxta corpus eius pyratæ: fugiés aduentu p[er]mi officii deſerens munus turba p[ie]cerat: exanimis a[ia]uít, & de frigiis oſſibus atq[ue] exangui corpore alienu[c] cadaver uitali calore perfuſit, nec quod habuit d[é]dit, ſed alij[que] quod ip[ſe] t[uc] n[ò] h[é]bat: i[n]dulſit. H[oc] credo uobis maius c[æ]teris uirtutibus uideatur: mortu[u] in auras uitales: remiſſum eſſe per mortu[u]t. Et eo tempore quo ip[ſe] eſſet naturali lege conſtructus: alteri legem ſoluiffe naturæ. H[oc] ſi p[er]ſtat c[un]ctis operationibus: cur h[ic] potior non habeatur: quem tamen p[ph]appa in dominu confitemur: aut ſi uel ſimile huic aliq[ud] noſtis edicite, ut & honore p[er]cellat: q[ui] ſuenteri uirtutis excellentior. Obſtupuere ad h[ae]c dicta p[erc]eres noſtr[ri]: & nullum referétes reſponſum: ince[n]t quod te l[um] repcuteret, p[duc]entes pene ſub inani auſersar[ii] machina: inutili[q] ariete conciderunt: adeo ut ille q[ui] p[er]ludium o[ium] ut aiunt eſſe debuiffeſt: etiam uic[tor]is gloriam fine certamine reportaret. Quod ubi mihi e[us] n[ú]ciatум: iſgemui tantam nobis inſeſt negligentiam: ut nec ueritatem p[of]ſimus aſtruere: cum alii ualeant inculcare pro ueritate mendaciu, Rogatoq[ue] domino quoniam nihil noſtru: eſt: ut ſuis arma ſuggereret quo eius ignauiæ auſereſt: obprobriu: c[edo] mihi inq[ui] utum magniloquu[m] dicentem: labia noſtra a nobis ſunt quibus noſter dominus eſt? Proferam p[ro]ſecto per e[um] qui diſperdit linguam magniloqua: ut intelligent domino famulum non æquandum, licet ipſi n[olu]erint iuxda[mi] p[ph]etas ueteres nulla miracula p[ri]ſi edidif[que] uirtutibus. Deni[q] ipſe H[eli]ſæus cum ſpiritu magiſtri h[æ]reditatus uelut iſolenti[or] donoq[ue] remuneratione uenit: fet: iſcidere tamen aquas n[ifi] ſub dei ſiuocatione non potuit. Sed fateor ipſius hanc quæ p[ro]poſita eſt i[er]im

["suffe uirtuté;ut maior gloria noſtrae fidei ſit;fi têtatorèm etiam dum credimus opprimamus.Quid às do\nmini blaſiemator heliæus eſt;in ipfe mortuus alii mortuus contactu fui corporis ſuſcitauit.Hoc loco plene\nut in oibus domio fuo p̄phetæ uirtus aſſurgat:quæ in domio iſeu xpo cum ſepulchru eius lapidibus ſuſpore militu\nlitas uelſtra muniret;lapidem milites obſiderent;credo ne ſeſurrectio eius idoneis teſtibus idigeret,Nam re\nſurrectuſi ſi uoleueris credere nonueratis.Subito,n.ille ifernis terræ cardibus concuſſis cum ſupore militu\n& ſuna faxoſe:nò alii alliqué;ſed ſe ſuſcitauit i lucem.Heliæi hæc p[]pria dona ſi ſuiffent;ſibi dare maluif-\nſet;neq p[]ſtare alii poterat;quo idigeret ſibi.Deniſq hoc maius eſſe uelſtri etiam p[]diderunt maiores; dum do\nminum i crue deriderent dicentes: alios faluos fecit;ſeipm ſaluu faciat;deſcendat de cruce; & credimus ei,\nuſtroſe ergo ſnia uicimus.Velſtri p[]miſerut ſe credituros eſſe;ſi p[]ſtitifſet ſibi quod aliis p[]ſtare confueuiffeſt.\nCur non creditis;quod eſſe p[]ſtantius non negatis;Nemo certe hanc habuit p[]oteſtatem.Deniſq & dominus\ndicit de anima ſua.Poteſtatem habeo ponendi eam;& p[]oteſtatem habeo ſerefumendi eam,Recenſe ſuperbas\nmaioſe tuo[] imagines;& p[]riarchag[] retexte uirtutes;& inueni quis talem habeat p[]oteſtatem.Quare non ei\ncredam q[]poſſit liberare iam meam;q[]poitut & ſua[] Plura dicturo;ſuggeſſit recordatio uolumè creſcere;\n& ideo curſum huius q[]ſtionis eſſe reuocandum.Quoniam adhuc prior illa aſtat in ianuis; cui æque ſua ſpa\ntia & ſi habenis reſſtictioribus tamen adhuc illibata debentur. Et uere non fuerunt neceſſario in hac par-\nte multa dicenda:ne & ille creſceret.Si tamen magnum p[]tuliffe aliquid putaret ſe; quod q[]rereſt prolixa di-\nfputatione uicioriam;cuius non p[]ſiam;quæ nulla in eo erat ſed ſupbiam;quæ abundat inſregimus.Repu-\ndiato uero iſto iſraelita:uel ne pugnam ſefe feciſe gloriareſ; quandoq[]dem quæ diximus ad inſtruſtionem\nnoſtroſe potiſs; ad illo[] certamè conflictuſq[]p[]tulimus;q[]n non t[]uc uult credere cum uincitur. Ne autem\nſand[]t dare canibus impudenter aut dediſſe;& margaritas porcis p[]ſarſiſe iudicemur;reuertendum eſt illuc\nunde ad iſtum locum pene p[]cſis ſenſuum tramitibus deuiuati;& oues domus ifrael diligentius circuëuſæ\nſunt.Quoniam ſi charitas dei in nobis eſt,qs iſirmaſ;& ego non inſfirmor;Quis ſcadalizaſ;& ego nò uoror;\nDocediſq[] magis ſut; ne ſeſi ad blaſſemias loquantur;ſi forte aut non teneat;aut non iſtelligant p[]p̄phetata.\nQuærunt an diuſa uirtus ſit;quæ n[]uc cœpit in martyribus apparere,cuius legis hoies hoc reſquret; Nempe\nxp[]pianæ;quæ ſic eſt p[]p̄phetato[]ibus iſtruſtæ;ut nihil tam nouu; tam inopinatum noſtris tp[]ibus poſſit ingrue\nreſq[]e ſied aut admireſ; election[;]aut blaſſemetur iſfirmior,Omnia uſq[] ad dominu p[]p̄phetæ ueteres p[]dixerùt.\nOia poſt dominu quæ deerant apoſtoli p[]p[]hetauerùt;beato paulo p[]libertatem ſanti ſpiritus non tacente q[]\nait,Ex parte ſeimus & ex parte p[]p̄phetamus,Non q[]oia n[]efciat;aut o[]ia non p[]p̄phetet;in quo p[]ſertim loq[]tur\nx[]ps.Sed ex parte de toto p[]p̄phetat;& ex parte de toto ſeit,Prophetat nobis id; quod ſcit illius tp[]is eſſe; quod\nſutu[] erat,Quod uero p[]p̄phetat u[]eſturæ utiſq[] p[]p[]hetaſtizæ ætati,Prophetat autem totuſ;& ſi p[]p[]hetaſt ex parte.\nHac.n,p[]p̄phetat; quoq[] apione pars eius temporis quæ uſq[] ad finem ſupereſt indigebat,Ex parte ergo pro\np[]p̄phetat; quoniam iam ex parte ſuerat p[]p̄phetat;& ideo p[]p̄phetæ ſciebat uentura quæ p[]p[]hetaſtabat.Cuius uel\np[]p̄phetiæ particulas plenitudo ut ipſe dixit temporis aboleuit hoc mundo.Cum uenerit quod p[]erſectum eſ;\nquod ex parte eſt;deſtruſe ſeilicet cum in concluſione m[]üdi nec ſcia maior;nec p[]p[]heta ulterius ſit qu[]t[]eren\nda.Deniſq iſtelligent[;]e iſtius uirtutem ut apertius demonſtraret;subiunxit;uidemus nunc per ſpeculum in\nenigmat;re t[]uc autem facie ad faciem.Per figuram interim ſunt uniuſra; & q[]budam imaginum lineis obu-\nbrat;aut inſirmitas carnis noſtrae:terrenaq[] subſtantia magis ſe ad ſpiritalium extenderet ueritatem;ut e[] il\nli deſiderium pulchritudinis ſuae etiam per ſpeculum tenuiter oſtenſa feciſſet.Quantaq[] ipſa eſſet i ſua ſub-\nſtanta nos doceret; cum tam admirabilis etiam in repercuffis luce ſua enigmatisubam appareret; & ideo nunc\nper ſpeculum pollicita confp[]icimus:nò tamé p[]pter uirtutum merita p[]oſſidemus;& oſt[]eſa adhuc miramur;\nnon tradita tenemus.T[]uc uero p[]p[]heta iſc[]a:q[]eſſabùt; cum in ipſam p[]miſſionum o[]ium uirtuté; quæ pro-\nmitteb[]e ſerit ingreſſus,Hinc etiam p[]p[]heta ſemper obſcura eſt;q[]o alio tempore caniſ; alio cerniſ; Quod di\ncitur;dum non uideſ; qualiſi non p[]dictu[n] non crediſ;Deniq[] elaias cum redempt[]em noſtram tanto ante in\nu[]tig[]s uero meruiffeſt agnoſcere;eaq[]e uelut iam p[]ſentem populo demonſtraret d[]icens;ecce uirgo concipiet\n& pariet filium;& uocabiſ; nomen eius emmanuel.p[]ſentem & ſuturam infidelium ifraelita[;]e turbuit ætate[;]\nNam & illi ueteres p[]p[]heta m[]uſ; quoniam non uiderent; quod oſtendit i[]teremerunt; & hi p[]p[]heta[]tum ſibi\nquoniam p[]p[]heta m[]i am ſe p[]p[]heta t[]a:q[]e c[]eſſabùt; cum in ipſam p[]miſſionum o[]ium uirtuté; quæ pro-\nmitteb[]e ſerit ingreſſus,Hinc etiam p[]p[]heta ſemper obſcura eſt;q[]o alio tempore caniſ; alio cerniſ; Quod di\ncitur;dum non uideſ; qualiſi non p[]dictu[n] non crediſ;Deniq[] elaias cum redempt[]em noſtram tanto ante in\nu[]tig[]s uero meruiffeſt agnoſcere;eaq[]e uelut iam p[]ſentem populo demonſtraret d[]icens;ecce uirgo concipiet\n& pariet filium;& uocabiſ; nomen eius emmanuel.p[]ſentem & ſuturam infidelium ifraelita[;]e turbuit ætate[;]\nNam & illi ueteres p[]p[]heta m[]uſ; quoniam non reperent;occiderunt,Quod nobis etiam ut non in dei martyres accidat p[]cauen-\ndum eſt.Si eos quos prior ætæs inſecuta eſt;noſtra blaſſemet.Et quoniam ut diximus; quod p[]dictu[] fuerat;\nuenit;uentu[]e nihil eſt; quod non fuerit ante p[]dictu[m];domino ipſo ſic dicente, Ecce p[]dixi uobis o[]ia. Videa\nmus potius ſi hæc aliquando maiuſe auribus p[]ban[]c inſuſa; quæ modo noſtris oculis tanq[] impleta ſingun-\ntur,Videamus ſi hæc o[]ia operaſ; unus atq[]e idem p[]ſus.Si deniq[] nec angelus de c[]ælo euangelizat; p[]ter q[] euá-\ngelizatum eſt nobis. Li[]et ipſe quæ ſiunt uirtutes domini per demonu[] tormenta teſlenſ; quando ſathanas\nnon deiciat ſathanam; quia uniformitas nequitias induiſa naturaliter societate conſflata; ſimilitudinis acſe\nnon deiciat ſathanam; quia uniformitas nequitias induiſa naturaliter societate conſflata; ſimilitudinis acſe\nnon deiciat ſathanam; quia uniformitas nequitias induiſa naturaliter societate conſflata; ſimilitudinis acſe\nnon deiciat ſathanam; quia uniformitas nequitias induiſa naturaliter societate conſflata; ſimilitudinis acſe\nris admiramur;credenda eſſe diuinitus fieri,fi p[]p[]heta ſata fuerint;comprobemus,Atq[]e in hac tam dura diffi-\nciliq[] materia;nec ab aliquo antea p[]traſtata; dominu[] conſulere deberemus;fi ceſſante merito; repudiari n[]o\ntimeremus audacia; quoniam quæ ip[]ſi us ſunt; nemo extra i[]p[]m poterit explicare.Etenim uero unde miſeris\ntanta fiduciæ;unde eſt interpellandi dominu[] familiaritas tam amica;ut in hanc uocem audeamus erumpe-\nta, prop[]p[]erem, etiam ut in hanc uoc

rauit;ut ipſius os cominus concupiſcat attingere; Atq. uel utinam nos eoſ; dignet ofculo: quos ipſe dignus ofculari;ut in ſecuſis poſtremi tertioſ; ſiſentes: de eoſ; labiis aliquá ex parte ſicam trahere mereamur q totam ſapiam plenitudinem de domini ipſius ore didicerút. Quaúq & ſi magno; meritoſ; priuilegiis ſul ciremur:poſita erant in exéplis:uelut alta qdam repetita fundamia uerecúdiæne qd indecens & inordinate p[er]ſumptio leuitatis auderet. Quidná eſtius beato p[etro]: Quid ad ſpem eſtius: Quid liberius i ſide qu[em] oriſ ſui ofculo dominus ſe ofculatuſ; eſſe p[er]miſit dicens: Tibi dabo claues regni c[æ]log[æ]. & illud, ſup h[ac]e tram ædificabo eccleſiam meá. Tamé hic pondere ſe quodam pudoris ícuruans; fiduciam qua[li]etor habet ex merito: uerecúdior ad interroganda ſubmittit: cum in ccena domini non per ſe q[ui]s dominu eſſet traſditurus inq[rit]um, humilitero; p[ud]ibúdus ofculum dom[ina] ore petit alieno, q[ui] illi & ſi apud dominu fiducia erant ut ſubinde etiam homini íconſeſa p[u]ſumeret, & ibi cum per maria gradientem dominum audet p[o]ſecerut ip[er]m pariter ſolidata ſub ueſtigiis aquaſ; terga ſuſſentent, aliq[di]b iſſidentior: ſe confidentior nobis: qui[bus] ſuo actu imitabileſ formas: tanq[ui] in p[ec]ulo collocabat: ſi p[eg]at ſeguá p[er]ſcientiam domini cautus exploret. Qu[am] hic íſtruſione dignior: Qua c[ò]ſulendi arte ſubtilior: Quid nos fac[er] debemus? Quibus c[ui]s fiducia nullius ſit meriti; debet eſſe ſaltem pudor exempli, imitan[tes] uel in hac parte beatú petrú, q[ui] non ſolun qua humil[tate]ueq[æ] etiam p[er] quæ ad defiderata puénire p[o]ſimus. oftendit, ab illo abſolut[em] q[li]tionis huius: qu[em] ip[er]e non erubuit íterrogare, q[ramus]. Ab illo inq[ui]q[ui] in ipſo domini p[ec]tore: uelut ſup arcam noui ueteriſq[ui] t[er]maſt méti recúbens: non modo ad ueſtibulú aliquoq[æ] diuinoq[æ] oraculoq[æ] diligens ing[itor] acceſt, ſed ip[er]m p[ene] trale ſecreſtæ diſpoſit[ō]is: tanq[ui] familiaris ſacerdos ítrauit. Et ideo ſolus uidit in principio uerbú: quádo illu[ve] lut exterior ſacrofan[ti] templi ara: ſic íterior metienda c[om]miſt: Ips[æ]e nos de eo[br]o: quem ſept[æ] signacul[us] lauſum ſleuit: referatúq[æ] l[æ]tætus eſ: non p[er] aliqu[em] p[er]ſudo p[er]typú: ſed p[er] patentes ianuas in ſu[ſ] p[er]ſctus ueritatis íducat. Atq[ui] nedú ſeulif[it] imoremur: p[uenit] inq[rentes], & p[er]ſicæ comp[é]dio: quod trepidú aliquádo nellus mentibus futuq[æ] cernebat, iluminat. Reddit.n. uelut p[cu]ctatus reſponſa de pathmos. De eo[br] utiq[æ] loco: u[bi] c[æ]log[æ] ſecreta p[cl]uſa c[æ]ſari non alienus ítrauit: & ang[el]oq[æ] ſac[ra] pulſus ab hoſum c[ou]erſatione cognouti. Air enim Vidi ſub ara dei aías occiſoq[æ] martýq[æ] p[pter] uerbú dei: & teſtimoniú iefu: quod habebant. Et de tæ ſunt illis ſtolæ: & clamauerút uoce magna dicentes: V[ic]o[qu]o dom[ie] ſanctus & uerus non uidicas ſingui nem noſtrú ab his q[ui] in terris inhabitant: Et dæta ſunt eis lingula[es] fol[æ] albæ: & d[ic]itú eſt eis: ut reſeſſab[us] h[uc] paruo t[he] don[é]c compleaſ numerus c[ò]ſeruoq[æ] & ſtratú eoq[æ]: i[q] occiden[] p[ol]tea exemplo eoq[æ]. O ap[ox]calyp[ſim] uere diuina[m]: & tanto ap[ol]tolo merito c[ò]ſessionis t[he] p[ate]ſactam: ut magis ad tolerantiam dura[n]ent: c[ui] illi paſſoq[æ] merita monſtrarent: N[ò] ergo errandú eſt: p[er] ſolia ſy l[la]baj[æ]: qu[æ]o[ſ] ut paginæ in certis má di malis ſpiri[t]ibus lu[ſ]taban[ſ]: ita loca uentis huius aeris turbaban[ſ]. Ecce euidentiſime ap[o]tolus hoc quod habebat enucleat: & obſcuriſſime q[li]tioni lum[é] iſert. Sen[er]at hæc aliquádo uidéda: quæ nunc ſinſiferior lin gua: tanq[ui] oleo mollitis arte ſermonibus: i audiétiú & ſu[ſ] iacul[æ] ínteritú. Et p[ot]erea uidi ingt ſub ara dei aías occiſoq[æ] martýq[æ] De ſide teſtis nullus ambig[it]: teſtimoniú uentileſ: i[ſ]telligentia reſponſi nutet: non di[cent]is auſtoritas, Ac primú iſtud eſ aíaduertendú: q[ui] aías occiſoq[æ] martýq[æ] ap[o]tolus teſtaſ ſe uidiffi, ne q[ui] c[ui] de muneribus disputare c[ò]p[im]us: poſt reſurreſto[m] c[ic]at tribenda martýribus que adhuc ais docentur ídulta, p[er]ſtim c[ui] iſtud adſtipuleſ nobis: q[ui] de mora udicii c[ò]querun[ſ] qua[ſ] reſurreſturus uti[q]non qui iam reſurrexit: accuſat, quoniam aliud eſ poſcere ut teneſaliud iam tenere. Stolæ aút martýq[æ] donant: ev[er]citiu[m]: & tanq[ui] tátæ libertatis ígratus: magna c[æ]ſu[] pulſat ſuidia de tratitate uindictæ: qa[na] non leui pondere ſermonibus exprobrat: dic[é]do quouſq[æ] dom[ie] hoc eſ dicere: Quouſq[æ] non uindicas: quos ſtatim uidicare debuſſes: Quouſq[æ] dom[ie] hoc eſ dicere: N[u]q[da] non ultra finem differs ſæculoq[æ]: Nam iam ad finé uſq[æ] p[er] ſentú eſt: & de noſtra ultione n[ò] loq[ris]. Quod c[ui] dicít: mirabiliter ſubiúg[if]: Non uindicat: ſanguiné nim ab his: q[ui] in terris inhabitant: Ergo n[ò] quouſq[æ] ſi adhuc illi mortales uerſan[]c in terris: q[ui] domini famulos ſu[ſ]te: lapide: ungula: flagris: plúbo: ferro: beſtuiſ: igne ſunt p[er]ſcuti. Quouſq[æ], n. imputatio eſ p[li]xoribus ætatisut aut quouſq[æ] ſit fine fine. Sed adhuc p[er]ſutores mor[ar]ut in carne: aut illi uita exceſſerút: etiá ſi in terris habi t[ant]: ſi quouſq[æ] n[ò] fallit. Sed nihil ſalſum p[er]ſa & teſtibus ueritatis: & ideo magis íterp[atio]n: non ſides q[ri]nada eſt: q[ui] ſub obſcura elocuti[ó]e non excludiſ: ſed uela[ſ]. C[ui] ergo dicút, quouſq[æ] dom[ie] ſanctus & uerus non uindicas ſanguinem noſtrú ab his q[ui] in terris inhabitat: n[ò], n. eoq[æ] mor[al]iú ſanguiné mor[al]iú ſanguiné morteſq[æ] defiderantq[æ] in eoq[ui]s qu[ò]dam aut pop[ulari] ſeditione ſæuierút: aut tribunalibus ſuffulti: capitales ſn[ia]s, p[ul]garu[ſ]tú quonia in terris adhuc inhabitant. Nec fas eſt ut accuſen[]t: deſuncti: q[ui] dum uiuerent ſunt deſen[]t: his uerbis: Ne ſta[t]uas illis dom[ie] hoc peccatú, ignorant, n. q[da]d fac[u]t. Quod ſi p[er] ap[ſion]ú tormenta: & amaros mortis dolo res: tam pie q[lib]et pro iniſtis: p[er] impiſ: p[ro] cruètis: p[ro] blaſſemàtibus ſupplicarút: ſei eoq[æ] deni: q[ui]o[ſ] ip[er]e anguſtiæ ſenſus extrema patiétu poterat excitare maledic[ui]t: p[er]c[atio] pro ho[ef]e ſuſa eſt. Quis n[ò] iſtellige: n[ò] mentes martýq[æ]: ſed p[er]ſecut[æ] per[ſonas] ſuſſe notatas: eoq[æ] appet[ie] quos i terris adhuc inhabitare cred[е] dum eſt illo tempore: quos q[de]m ignorantia non defendit: non eos qui in terris habitare iam per conditto nem naturalis ſubſtantiæ deſierunt: & olim ab ip[er]s martyribus ſub ignoratione ſunt excuſati. Qui iſt[ui] ſunt ignoramus, Spiritales fine dubio nequitiæ & tenebræq[æ] p[oteſt]ates: quæ: & in terris adhuc inhabi[t]abát: & n[ò] cum ignorantia in dei famulos peccauerunt, Nam cum ip[er] domino dixerint: quid uenif[it] ante tempus torq[æ]re nos: quomodo eius famulos neſcierunt: quos nec p[er]ſecuti eſſent: ſi eius famulos ignorat[ſ]ent: Ergo c[ui] p[er]ſecuti ſunt: ſcierút quos per tormenta a domino ſuo detrahere conaban[ſ]. At inde cum beati martyres ho[ibus] intercedút: eoq[æ], ignorantiæ excuſatione defendunt: eſequi[ſ] ut ſcientes tenean[]c in crimin[æ]: qui: ip[as] ignorantiæ tenebras hom[ib]us ſuffuderunt: qu[æ]o[ſ] furor etiam impietates excuſat humanas. quos non alios dicere poterimus: q[ui] qui etiam fuis non amici ſunt: dum eis non permittunt eſſe quod bonum eſt, etiam dei

["famulis inimici funt; dum eos quod bonum neſciant p[]ſequunſ, Poſt h[]aſ, ſancta[]g ia[]g, q[]relam ſequentia\nuideamus. Et datae funt ait eis ſingulæ ſtolæ albae. Q[]uid hoc eſt q[]iteg, ueſtiu[n]ſ: Nam prius ut ſcriptum e\na deo ueſtes funt c[]oſecuti; & indumentis n[]unc geminata libertate donan[]ſ: qua[]e uti[]q ueſtimenta cum ſp[]ſualia\nſint n[]o p[]oſtumus uereri: ne illa q[]ui prius data funt extra uidean[]ſ: nec ſane q[]rela generata eſt. I[]giſ quoniam di\nueritas ip[]ſog & ſignificatio ueſtiu[n] n[]o fine myſterio eſt it[]elligeſ debemus donog[] uarietates: & operationu[n]\ndiuittas, quoniam oia ſubmiſtrat unus atq[]e idem ſp[]ſus, Accipiut ergo ueſtes prius ubi p[]coſſessionem corpo-\nra poſuerut, C[]redo ut ueſitiu[n] non nudi ueniren[]ſ. Rurſus accipiut alia ueſtiméta poſt interpellationem: imo\npoſt immunat[]oem tam l[]ogæ patientiæ ſuſtin[]eſtæq[]. Quæ uti[]q cum accipiut, quis non intelligit ut noua il-\nlos ueſte ita uirtute perſulos: qua[n] n[]unc emicant & apparet: Quod ſi aliud poſtulaſient: aliud accepiſent: aut\ndon[]a reſpuerent aut amplius q[]erent irriſi. At cum nec irridere illos dei ſit: q[]ibus magni p[]miſit: & hi poſt ſe\ncundam magnificétiam n[]o q[]uiq[]rantur; dubitamus ne ad c[]oſolato[]em q[]rela[]; eam p[]ſem pertinere; qua[n]e uindi\ndam poſtulatibus eſt donata. Ac ſi ad c[]oſolato[]em: qua[n] maior c[]onſolatio poterit inueniri h[]ac potestate qua\ndamones ideſt fuos p[]eſequunſ inimicos. N[]a ſi ſtolas iſt[]as ad p[]ſem noſtra[]g ueſtiu[n] conferamus. alias quoq\naliq[]uas ne in his reponéſis egeant inquiramus. Sed hoc ridiculum eſt: quod ſtatim occurrit; qua[n] a uera & ne\nc[]eſſaria iterpretatione diſcedit. De uindiq[]æ mora generata eſt q[]rela. In finem uti[]q tempo[]g ideſt n[]orum:\n(in nos enim finem ſæculoge deuenerut; ut mora credat[]q ad hanc diluédam ſtolis a[]iæ ueſtiu[n]tur: ut oino nu-\ndi fine maire, p[]reſtione putaren[]ſ. Alia, n[]ratio ia[]gæ eſt corpore expoliato[]g: alia hoium adhuc in carne ui-\nuetium. Nobis ouiu[n] ulleræ & opatio mulieris idumenta p[]curat. Illis faciut merita ueſtimé[t]um. Cum ergo\npoſt q[]relam martynæ ia[]g ſtolis amiciu[n]tur: diuia p[]roteſtioæ donan[]ſ: qua[n] ſe ſuperueſtiri etiam ille uas elec[]tio\nnis optabat: Quam ueſtem adam cum amilſi[]tietiam in paradifo nudus inuentus eſt. Deniq[]æ idicat opera-\ntio quid ſtolas i[]telligere debeamus. ſi poſtulaſſe uindiq[]am martyres credimus: ergo ad c[]onſolato[]em credi-\nmus interim aliquid accepiſſe. Si propter ſtolas uelut qua[n]dam ueſtium largitiones q[]rela ſedata eſt, cur non\nh[]ac & prima dona meruerut: Sed quoniam ut dixi: uirtutum uarietates quibus diuinitus p[]clare munieb[]a.\nur. in ſtolis funt deſignatæ: ideo poſt ſecu[n]dam munificétiam iuxta poſtulationis forma[n] in eos perſecutores\ngui in terris [i]habitant: quid c[]oſecuti uidean[]ſ: ofſtend[]ut q[]d adhuc etiam habitur[]i erut; dum pari perfecut[]oæ\nconferuus eoq[]e: donec p[]deſtinatus teſtium numerus impleaf, occident. H[]ic & iſtud n[]o ocioſe eſt accipi[]du[n]\nq[]ui i[]ter duo perſecutionum tempora: h[]æc martynæ uox p[]c[]eſſit ut delign[]et illos blaſſemare: q[]e eos noſtro tem\np[]ore noui aliquid c[]oſecutos ſuſſe mirátur. Nam & cum ſuſſe crudelitates p[]ſecutionis uideamus: & uentu-\ntas credamus. Medium ergo iſtud tempus quo martyres qui p[]c[]eſſeru[n]t: remunerátur: hoc noſtr[]u eſt. & ideo\nn[]unc operan[]ſ: n[]o de merito quod ſemper habuerunt: ſed de uirtute quam n[]uper adepti funt. Forſita moueat\naliq[]uem: quid ſit: quod expectare iubean[]ſ: ſi iam ad maturitatem po[n]æ iudicium daemonibus illatura uir-\ntus erupit, reſurrecſt[]oem ut ſuſtineant admonétur. C[]æteq[] h[]æc illis gloria: & in dauid carminibus fuerat p[]\nm[]iſſa h[]is uerbis. Lætabútur in cubilibus suis. Dum ſepulti funt: uti[]q lætabunſ. Cubica poſuit pro ſepul-\nchris de q[]ibus & reſurrecſt[]uri funt: cum uoce archangeli & tuba dei fuerint excitati. Cubilia ergo uere dicun\ntur in q[]ibus n[]unc q[]uiq[]eſcut: ut ſi lætabútur in cubilibus suis: prius hoc futug[] erat nempe q[]e ſurgerét de, quie\nt[]e ſugerent de ſepulchris. Quod adeo i[]pletum eſt: ut in cubilibus suis illos fine dubitat[]oæ gaudere uidea\nmus. Nam que alia talis gratulatio a[]iæ illog[]e poterit i[]trare, q[]e cum ante ip[]la cubilia, i[]deſt ut diximus ſepul-\nchra fanctoge, ibi eos inimici ſu[n]tos ſe quondam occidif[]e credebát, n[]unc & uiuere & ulciſci ſe n[]o fine tor-\nmentog[] acberitate p[]ſitentur? H[]oc illis ſtolæ i[]ſtæ: qua[n] iterauit ſp[]alis largitio: contuleru[n]t per eas & qui n[]o\nnomiabátur: implanátur, & qui neſciebátur: celebrátur, & qui n[]o uidebátur: apparent. Has ſtolas ut legimus\nhuculq[]o[n] n[]o habueru[n]t, ſed n[]unc habere coeperu[n]. In hac forma mulier illa in falomone laudatur qua[n]e duplices\nueſtes facit uiro fuo, unam in patiétia p[]aſſionis: alteram in uirtute uindiq[]æ. Sic nobis legere ſanctu atq[]e piu[n]\neſt: aliam nec loqui debemus: ne uel iſidelitas noſtra: uel ignoratia in tenebras gentilitatis blaſſema disputato[]\nne deſcédat, cu[]p[]hetaiet ex eo p[]c[]eſſerit: ut u[]eſtiris lum[]e infererit. N[]unc ſupeſt eſt ut credéda ſint diuinitus fieri: q[\n]p[]bauimus & p[]m[]iſſa, nec t[]atum p[]m[]iſſa: q[]tum & poſtulata. Quod h[]i & poſtulata ſuſt & non aliis q[]e p[]oſcenti-\nbus attributa, quid mirum eſt: ſi aut quod poſtulauerant, aut quod gaudent ſe accepiſſe non occultant? Exi\ng[]ut po[n]æns ab his qui inimicati ſu[n]tos quodam occidif[]e credebát, n[]unc & uiuere & ulciſci ſe n[]o fine tor-\nbatione: i[]deſt ab obſeſſis terrenis homibus excludát. An calu[n]iamur cur da[]mones torq[]antur: & ſauemus\ninimicis: Martyres c[]ostra ip[]los pene iuidioſa idignatione i[]ſurgút: & ſuſtineri illos tanto ſæculoge: ſpatio con\nqueru[]tur: & nos ſingimus nos mirati: quid iſtud ſit: qua[n]ſi n[]o debeát uel noſtro t[]pe ſoluere; quod ab adá me\nt[]erut: Quod autem iſtud miraculum mediolani uideſ primu[n] exortum: uel bono Ambroſio p[]p[]rie præ ca-\nteru[n]t: etis ſuſſe c[]oſeffum: q[]s non uidet ſidem n[]am p[]pter Arriano[]g p[]ſidiam diuinitis teſtimoniis approbatam?\nNamq[]b cum in Italia catholica fides iſ tolerabilem ty[r]anidem ſub Auxentio ſuſtinuiffet: tandem donante do\nmino libertatem ueterem & ſi iam eo tempore quo p[]di[]cto Ambroſius ſubſtitutus eſt reſpirauit: huic tamé\ncui ſub ea fide reuelarentur: qua martynia ſeciſſent. Sic donatum eſt Ambroſio: quod Auxentio denegatum\nin criminibus. Et in crimine: etiam ibidem haec habere c[]omnem. Et in criminibus. Et in crimine: etiam ibidem haec\ncomest. Et in criminibus. Et in crimine: etiam ibidem haec habere c[]omnem. Et in criminibus. Et in crimine: etiam ibidem haec\ncom

donata funt. Nam a domino qui funt qui fignu poſtulant. Pharifæi poſtulant. Apoſtoli tacent: & credunt: ut
ſequitur. Et p[er]pterea non miradum qu diuina uirtus operatur per ſepulchra fan[que]to: q nec his remediis po
tuit heretica mens curari, ut uel t[em]dem e[pm] eum ſe[que]ref: cui coicare etiam martyres ip[ia] reuelatione ſuar[ui]
uirtutum dignatione uidiffent. Núc ad meditat[em]o m[edi]ſecti homis redeamus, ex qua cumulus iſte: prius q
menfura illius explere: excreuit. Et licet h[ae]c diſputatio ip[as]q: meditationum: quoniam beatus qui in lege
domini meditabit: die ac noſte. Et ſane difficile eſt: ſiluam legis ingreſſo: ſingularum q[ui]tion[ui] materiam, ſe
gregare. Cum altera alteram ueluti ramulis quib[us]dam: ita ſocietate p[re]ceptionis attingat: ut fine alterius in-
choatione c[oe]pta non ualeat explicari. Etce h[ae]c ip[as] ho[iem] illum noſtrum noſſe q[ui]pulchru eſt: ſolum in
ta[bus] non ſt[upere] c[ui] reliquis: ſolum quaſi quib[us]dam fortuitis non moueri. Diſtinguere operationum ip[es]
Et qa & ip[si] dæmones operan[que]t: intelligere naturas quaſi ſint falſa: quaſi nouiſſe oporteat: n[ò] decipi: n[ò] erraſt
n[ò] inimico aſſignare qua[es] dei funt, nec deo abiudicare qua[es] funt d[am]monu. Scire t[pa]ſigna cognofcere: habe
re domini cognitam uolútatem. & alia dei mirabilia c[ui] g[ar]um actiōe uenerari: alia cum digna execratione
uitare, Talem uirum etiam ſæculi ho[ies] laudauere: dicente Virgilio.

Fœlix qui potuit rerum cognoscere cauſas.

Bóna ſnia: ſi ad eam ſuo itinere ueniflet, ut appareat illum ignorasse quod laudat, nam & qua funt ſecunda
celebrauit. Nam & ordine p[ro]ſtero etiam ſapientis uertit officium. Dum enim non rerum cauſe: ſed rer[ui]
creator inſrendus eſt: per quam ad cauſas re[ge]: ſi ip[em] didicerimus: i[tr]abimus, C[æ]teq: illo omiſo: cauſas re[
rum qualiter cognitas habere poterimus: cum quis prius h[ae]c fecerit: deinde quare fecerit: ſit inquirementum,
Veg[que] reperto re[ge] auſtore: re[ge] qu[och]us inuenimus & c[as]. Quod iſte uſq[adeo] non uidit: ut principalem loci
hunc: qui re[ge] cauſas poſtuiflet agnolſcere; p[ri]dicaret. Secundum quod ſubiungit: q[ui] deos tan[q] minus opus
exæquens adoraſſet: ut quiuis agnolcat eos creatores re[ge] non ſuiſſe: qa[ui]bus cognitio re[ge] quaſi aliaena di[
]iungitur, nec coli oportere: ſi h[ae]c qua[es] laudantur ut prima p[of]tare non poſſunt. Neſciunt autem ea: q[ui]
opifices non fuerunt. Deniq: & inuentione illo[ge] diſi ſuis deſtraſt: humano eam aſſignant ingenio. Iliis ſi
cet qui ſap[ia] excellunt: q[ui] idola non colunt: ut i[à] diſi eo[us] homo ſit potentior: ſi ad h[ae]c qua[es] diu ip[os]q: igno-
rant: altiori cogitat ôt[em] peruenerit. Ab his autem deos p[ec]pit coli: qui plene præ ſtultitia re[ge] cauſas n[ò] quæt
inuenire, qu[or]u[que] p[q]cordia ut ip[ius] uerbis utar frigidus ſanguis incluit. Adhuc homo noſter & deu[m]cole
re: principalem ſit eſſe ſap[ia]m: & re[ge] cauſas compertas habet: non q[rit] ex ſyracuſia r[ô]ne ſæculi ſap[ie]tis em-
nere. Sed illo docente quem colit: qu[em] ante inquiſiut: q[ui] re[ge] cauſas: quando res ip[as] re[ge] conditor anteſe
dit. Qui illum monuit qua[es] quibus eſſent uentura temporibus. Cuius diſpoſit[em]o fine ip[os] q[ui] diſpoſuit:
nullus agnouit. quoniam nemo ſcit: qua[es] dei funt: niſi ſpiritus dei. Nos uero ut apoſtolus ait: non ip[em] hu-
[ui]us mundi accepimus: ſed ſp[um] qui ex deo eſt. & ideo qua[es] ip[ius] funt: non edocti humanæ ſap[ie]s uerbis ſed
ſpiritu deſt: & eius ſuperſuæ nobis dignatione callemus. H[ae]c eſt illa ſtultitia ſæcularium: h[ae]c ſap[ia] uocato-
rum cogitare ſemper in corde: quid retribuam dom[io] pro omnibus qua[es] reſtribuit mihi: ip[em] habere ſem
per in ore: quoniam uerb[û] eſt. Eſurire eum: quoniam panis eſt. Ip[ius] ſpiritu etiam ebrios mente excedere,
qui[à] calix eſt noui teſtaméti: & uin[ui] de uinea: quam de ægypto ante tranſtulerat: qua[es] uinea populus ſi
[ui]s ſuit: qua[es] patres ex quibus dominus iefus x[p]s ſec[ui]dum carnem. Illum loq omni tempore, quoniam ſligus
nobis nouas ſp[us] eius aduexit. Quæ funt aŭt iſt[em] linguae noua[ni]ſi iſt[æ]n: ſæculo eſſe: & ſermoné de ſecu-
[ui]o n[ò] habere? Al[is] linguis loqui populo q[ui] loq populus ſecu[que] ip[es] conſueuit. Præterea & iſtud eſt loq alijs in
guis: ideum c[ô]ſiteri unu[ab] eo q[ui] plures deos ſolitus erat c[ô]ſiteri: & ip[em] in noſtra fide nouis linguis unu[loq]
& p[ſiteri]: & credere trinitatem. Illum quoq amare quia i[ter]pellat pro nobis, metuere quia pater omne iudi-
cium dedit filio, illum momentis omnibus adorare ab illo p[eri]tere neceſſaria nobis: & ip[si] placita: qui p[eri]e
uult ab eo: & poſcenti uerba monſtrare. Qui quod eſt nou[ui] inter nos ſolos petentes ſe amat. Qui etiam ſo-
lus quod mirabile eſt: i[ra]ſcitur: niſi p[eta]ſ. Inſidelitas enim eſt: nihil p[um]p[iffiſe] de deo. nihil illum credit po[
fe] qui quod iudicat poſſe: non poſcit. H[ae]c eſt illa fili dilectiſi[mi]e anguſta uia: hoc illud acus foramen: p[er]
quod non introeunt ſarcinati: aut animalia ponderibus attributa, q[ui] anguſti & puſilli aditus. non ſolum eni
[fora]mina h[ae]c cum oneribus iumenta non capiunt: ueq[ue] etiam ip[em] noſtrorum oculo[que] ſi multimodis di
ſtrahatur: fruſtrantur obtutum. Vnde & dominus per p[er]petam ait: uacate & uidete, & qua[do] erit ut poſſit
i[tr]ari: quod per occupationes ſæculi necdum c[oe]ptum eſt iueniri. Impleuimus diuſionibus suis prop[oli]tias
quaſtiones: ex[ter]iorem ho[iem] interior[em]: monſtrádo: cum uitam qua[es] ſit ſan[ct]: & in quo actu poſita: quo
ſtudio teneaſ: qua ſubſtantia uegetetur: oſtendimus. Tot[ui]q[ui] cursum eius breuitur: i[ic]et altibus potus ſi di-
ci poſeſt: q[ui] paſſibus pro ſeſtinatione ad finem uſq[ue] perduximus. Núc quare non ab ho[ibus] etiam iſt[ui]s mu-
di ui deatur: accipe r[ô]nem, qua[do]q[em] te mea uerboſitas delectat: quam negligentius iudicas: dum accédis
ſtudio[ſius] in diuina. Cum ille q[ui] primus nobis mortis ſem[é] inuexit, mu[dum] iſt[um] eſt deſt paſſionem hominjs
uieto ſibi homie ſubiugafſet: regn[ui]q[ui] illius ip[os] rege iam capto: ſub pedibus suis & ditio[que] c[oe]piffet: eaq[ui]o
qua[es] in mundo funt: uelut suis peculiis: & ui[ct]oria[is] ſuæ manubriis uteretur: nequando homo amiliam ſap[ie]
tiam: aut debitum ſibi uitæ q[er]eret teſtamentum: ſic cun[que]tis succis ſuæ artis inſecit: ut & ſtultitiam ſap[ie]
tie colore ueſtiret: & morſt[é] mentitæ uitæ lenociniis obu[br]aret, ut mala non fugerent: qui non cernerent ap[po]
sita meliora. Deniq: ex illo tempore ſic paſſim humanu[] genus graditur: ſtultitia pro ſap[ientia] habetur, dice
te p[al]ſmiſta: Quoniam laudaſ peccator in deſideriis animæ ſuæ: & iniquus benediciſt. Tunc uita p[uta]ſe eſſe
qua[es] mors eſt. Et ſub ſpecie boni mala decipiunt: cum ad intelligentiæ fraudem dolo bono[que] omni[us] uir[us]
operetur. Nam diuitiæ n[ò] ſecuturæ poſt homis mortem amatur. Honor ſac[ui]q[ui] qui per ſuccesſorem exote,
ſcat: i[amb]itur, iniuriá ſecisse uirtus eſt: aliaena poſſidere: potentiæ eſt, innocentem circuuenire: aſtutæ eſt, n[ò]

critium lapere;fapientis est. Prophetam horrere;eloquentia est, sic plena sunt omnia erroribus, sic infusa p hominum mentes caligine alio incursante mundus inolaetur,& ad hoc ufç;ueritas obfcuratur;ut i mortis gremio iacuiffle beatitudo dicatur. Quod ubi ille deus nos ſemper cogitans & nostra uidit per fapi- entiam mundi qua fibi mundus colluor interpellatores inuenerat;fuam ſapientiam ſuiffe defertam;placu- ie etiam ei eiconcontrario aduerſus aftutiam ueteratoris ſapientiæ ſuæ diuitiis ſnumerabilibus uti;& ſciétia al- titudinem quam nullus poterit inueſtigare;ſicuti est;& ſuam ſapiétiam ſtultitia uelare;& uitam ſuam mor- tis quadam obſcuritate cælare;ut ad ſapientiam peruenire non poſſet; qui in hoc ſæculo opinionem ſulti- tiae fugiffet,& ad uitam eius non accederet; qui non còtempium mortis habuiffet. Náq: sic filium ſaluto- rem noſtrum miſſt in hominem;ideſt ſapientiam ſuam carne ueſtiuit;ut quod ſtultum est uitam ſuam pati crucem fecerit;quod mors eſt; ſic aduerſis aduerſa deſtruxit,& per diſimiles ante ſæcula operationes inge ni artificis illius machinas eſiſt, ut partimus quibusdam ſalutaribus ueſtigiis; licet imprefſa mortiſera illi- us ſtigmata deferentur. Sed hoc ſtudium niſi còcupierimus quoniam quod ſtultum est dei ſapientius est ho minibus; ſapientiam eius non tenebimus. Hanc mortem quod crux eſt;niſi amauerimus; quoniam quod in ſimum est dei fortius est hominibus uitam eius non poterimus intrare. Quid ergo ſequitur niſi ut reliſta ſæculi & ſapientia & uita & ſtultos nos haberi patiamur;& mori nos cum domino ſemper optemus; ut in ſpem aduentus eius qui utriuſq; rei erit reuelatio partem aliquam habere mereamur; tunc enim ſciffis om- nibus uelamentis talia qualia ſunt ſingula cunæ cernentur ideſt ſtultitia mundialis ſalſæ ſapientia inuolu- ers denudata ſiftetur. & mors mentitæ beatitudinis deoperta uelamine hiante ſemper ore & patenti in pro fundum gutture uitalium inimica prodetur. Tunc & cæleftis ſapientia quæ ſæculariter ſtultitia nominan- tur interpoſitas altitudines ſcientiæ dei fine aliciuis labore elucubrationis intrabit; & uera uita nullis mor- tem tenebris obſcurata lucebit per dominum noſtrum iefum xpm;cui est honor in ſæcula ſæculorum. Amen. Vides o filia qua ualitudine laborat animus ſuſcepti qui ita non cogitat. Corpuſculo adhibui palpamen- ta; quod ſi negligorem anima plus ualeret quæ tunc infirmatur cú exterior roboratur, ſed iſtam quam dixi animam morbo ſtultitiæ uitiatam orationum tuarum frequentatu fanetur; cuius anima ſæculi intemerata flagiitis poteſt aliis ſubuenire. Non enim æger ſalutis ſuæ adhibere poteſt medelam ægrotatione conſoſſis & anhelans altitudine plagularium uuneribus non medetur alienis. Sanus qui ſit certe curabit infirmum. ocu latus æcum per præcipitia non ducit. Tu itaq; & ſapiens domino ſupplica; ut quod nò ſapui ſapiam; & tuis ſuffragiis uelut quibusdam remediis me fac ſanare. Reprehendat aliquis q; in tantum delectabili disputatio ne proceſſerim; ut meritorium meoq; reſipſicentiam nò habere; aut ſubito anguſtam Moyſi cathedram in- dignus taliȗ disputator aſcenderim. Sed uere amore id egi tuo non uſurpatione mea. Nam ego dictum lege ram peccatori: Ne dominum auderet narrare iuſticias per os ſuú, quod ſi contra interdiſcum pro tua dile- cione præſumpſi in o tua gratia còpeniare dignabitur, ut litterulas quæ ad plenum emendatæ non ſut ſi- cut iſpis acicibus quibus exarantur apparet tam facile ad publicum nò perducas; ac ſi ego uerecundus pro me eſſe non potui ut debui uel tua modèſtia uerecundiæ parcat meæ. Et quia de me habét quod male ſcri- ptæ ſunt; de te habeant qd; cælentur. Vale; & nos in domino dilige: in quo diligeris a nobis.

Beati Hieronymi ad Cteſiphonté urbicum epiftola quæ inſcribitur de obediency: ſcientia: iuramento: uihdicta, in qua ofſtendit saluté non tam in ablutione corporea per bapſiſmú conſiſtere q; in ſanctificatione animæ per uerbú dei, proinde hortatur ad lectioné euangelii & ſcientiam ſcripturarum. Quoniam fine ſci- entia mandatorum impoſſible est noſſe quid fiat: inſtruit de obediency mandatorú; ofſtendens utriuſq; te ſtamenti exemplis benefacti meritum uno crimine tranſgreſſionis admitti: Multa de elecſis & reprobiſ: multa de iudicio futuro ſubneſtés; ac monens breue tépus piis operibus redimendú, Et in fine determinat quaſtionem de iuramento: docens non licere ſeruis domini exemplo iurare.

P
raſſutioné meá excuſare conarer; fi me nò & tempus & cauſa ſimulq; tuerentur & charitas; & fi
nunc propria magis ſerba q; diuina uellem tuis auribus intimare. Accedit iſuper qd' exhortatio
noſtra habet ex simplicitate fiduciam; & ex ueritate uirtutem: quia non de immundità est; neq:
de errore: neq; de dolo, hoc plane præmoneo: ne contemplatiſe mediocratis meæ domini uer-
ba deſpícias; quæ pio aſſeſtu tibi nunc eccleſiæ paruulo ad còſouendam infantiæ nouitatem laſtea interim
porriguntur: donec aut per te poſtmodum: aut per alios eruditus in uirum perſectum eſcis solidioribus ro-
borers. Ac plenum ergo te ſcire cupio; quod ex parte noſſe te credo: ob hoc dominum dei uerbum deſen-
diſſe de cælis: ut aſſumpto naturæ noſtrae homine humanum genus quod ab adam iacebat; erigere í xpo
tantumq; nouo homini per obediencyam præſtaretur ſalutis: quantum ueteri per inobedientiam perditio-
nis acciderat. Verum quoniam ſiue obediencyia ſiue inobedientia uocabula illa ut mihi uidetur incorporea
ſunt: non materiæ corporalis; & quia incorporalia ex corporalibus generari omnino non poſſunt: manife-
ſum est incorporea ex corporalibus nafci. & ſi obediencyam incorporalem: quæ inobedientiæ remedium é
ex incorporali anima gigni ratione probabile est: manifeſtum est obediencyam ex animi conſílio nò ex cor-
poris materia procedere. Qua ratione colligimus uocationem noſtram iuxta uocantis dignationem etiá
noſtrae uoluntatis ſiare confenſu: ita ut lauacru; quod corpus credentis acceperit anima magis beneficio co
ſequatur. & utriuſq; ſubſtátiæ purgationé: quæ í aqua coſtat & uerbo: merito méſtis aſſerri. Veg: ut ea quæ
diximus: maniſetta patione firmemus: euidentia de ſcripturis exépla ponamus. Scriptúſ est in apoſtolo. Sic
xps dilexit eccleſiá; & traditidem ſemetiſpuí pro ea: ut eá ſanctificaret múdans lauacro aquæ í uerbo uitæ ut ex:
hiberet eá ſibi glorioſa & ímaculatá. Per aquá & uerbú múdari dixit Eccleſia utiq: nos fumus: ſi tamé fine
uitio & macula(ut p[icipitur] uixerimus, corporalia corporalibus; & spúalia ſpiritualibus purgátur. Aíá uerbo

& aqua;corpus aqua solūmō uideſ ablutū,āiæ intrinſecus priſtinis in ſordibus & ſcoupilſeſtis reſidéti eu-
geliſtæ eſt timenda ſinia dicentis. Pharifeæ cæce munda prier qūd intus ët ſat mundum & id quod foris e-
Et re uera ſi corpora noſtra uala ſunt animarum:tunc erunt uere mūda:ſi intus ſincærum habeant puſtūg
liquoré. Cæterum ٹuis calix aureus ſit:& ornato gemmarū ac ſplendore pulcherrimus:ſi in ſe uenena conti
neat:nonne p[]ciositáte metallorū lethalis pociu iurus obſucat:& micant specierum nitorem uiolabre.Sed
ne a propolito longius meæ pollicitationis excedam;proſecutiunculæ meæ uerba uerbis dominicis,phabo
ut hoc quod dico:non ex humano ſenſu inuentū aut ígenio proprio excogitatum putetur:nifi diuinis ſen-
tentiis uideatur eſſe conſtructu,In euangelio ioannis dominus ad diſculpos ait.Vos aŭt iam mūdi eſtis pp
audiſtis,ideoq mundi eſtis.Oës quidem ſciebat lotos eſſe ſed nō omniu interiora munda eſſe,phabat,quin
inter cæteros erat,ludas:qui aquæ purgationem animi malitia ſordidabat,propter quod ٹuis cù alius loros
ſuſſet:imundus tamen domini ſententia perhibetur,Cuius exemplo eudenter manifeſteq moniſtratur,
lum in ueritate dei gratiam percipere;qui eam eo ordine quo ſcriptura docuerit conſequatur.Nam ſi alij
corpore tenus renatū eſſe ſe credat per aquam;& uerbo non ſit regeneratus in ſpiritu:in ſua ſalute ſuſtra,
quia cæleftis nouitas hæc cauſa eſt:ut corporis qualitate manente,homo uetus i nouam animi mutetur uu
luntatem.Cæterum quō corpus ſordidum ſi aqua non eſt ablutum permanebit ímundum, ita anima nifi
uerbo fuerit emendata diuino,ſordibus uitiorum corrupta manebit.Ergo ſi eius confilio corpus aqua mu-
datur,qua ratione ſpernitur,quod maius eſt ſi quod minus eſt iam tenetur?Sultitia ex parte ſaluari cupitq
ex toto periit.Qui cum integram habeat in p[]otestate ſalutem;media uelit eſſe contentus:& contra iura na-
turæ putet ſolo corpore ſe ſaluatum,cù poſſibilius ſit:ante reſurreſtionis tépus animam ſine corpore uiue-
reiq corpus fine anima ſtare,Siquis duobus oculis duobusq laboret pedibus;& utriuſq membri habeat in
p[]otestate medicinam:& uno pede uel oculo uno ſanato:ab alterius cura uelit medicum,phibere nonne ue
ſanæ mentis & medici iudicio:& omnium hominum erit ſententia condéṇandus: Sed dicit aliquis: Si toti
ex noſtro labore expeſtatur;ergo gratia nihil p[]ſtatur.Nolo quiſquam ignorantiæ titulo gratiam dei time
re faciat ingratam:ne ſidem ſuam uertat in ſcandalum.& ſiat ei cauſa ſalutis interitus & perditionis ocaſo
Cuius rei ratio:ſi cù moderatione quæratur:tum demum proficiet ad uitam:quæ per p[]ſumptionem forte
p[]cipitaſſet ad mortem.Sed gratia quidem gratis peccata dimittit ſed cum conlienſu & uoluntate credentis
ſicut philippus eunucho in actibus apostolos probat dicens.Si credes ex toto corde licet te baptizari. Quo
teftimonio intelligitur:non minus periculum eſſe:ſi baptizaretur incredules:q[]ui ſi uere credentes bap[]tuum
denegetur.Credens autem ille eſt iuxta ſcripturas qui ex toto corde crediderit,& ſi ex tota cordis arce credé
dum eſt:ut ex credulitatis merito bap[]tismum fidei detur,qua non ſufficit baptizato:quæ credentis animu
in corde non attingit,& ne periclitetur meritum cordis:uerbum quod contigì & mundari cor poſtio accipie-
at oportet.Quia ſi aqua contentus ſit ille:qui credidiffi ſe dicit,qua membra extrinſecus diluunt: & uerb[]u
quo gloriatur anima non requirit,iam non uidebitur ex corde ut debuit: ſed ex corpore credidiff, quod ne
quaq fieri poſſe ratione ulla conceditur,ut fine ſententia mentis:folum corpus peculiarem intelligentiam
habere iudicetur.Vnde confidens de prudentia tua quæ pro benignitate ſibi inſita præp[]oſterum quiq[]ui ſe
ri:nec alii homini pateretur rogo ut ad inſtitutionis plenitudinem,uerb[]u domini hoc eſt euangeli[]digni
tius legas.ex quo ſcientiam ampliorem eius q[]ui credidiſt lucis excipias,ut poſſis i omnibus noſſe quid ſactu-
rus fis nam fine diuinae legis & diſciplinæ cæleftis ſcientia difficile eſſe quenq[]ui poſſe ſaluarin:non meus ſed di-
tinus ſermo probabit,Ait eſaias.Qui non didiceter iuſticiá dei ueritaté non faciet.Iitem de hoc ip[]lo i libro
ſapientiæ:Et quis erit consumatus inter filios hominum:Si ab fuerit ab illo ſapientia dei in nih[]lum com-
putabitur.Vani ſunt enim oës homines quibus non eſt ſcientia legis dei.Vnde dominus in euageli od eos
qui aliter q[]ui ſe ueritas habeat;ſuſpicantes erant reſpondit.Erratis neſcientes ſcripturas,oftendens in ſunna
rerum ſalutarium nebula & tenébris constitutos eos:qui ſpiritalem lucernam:ideſt diuinae legis ſcientam
habere nollent accenſam.Quam quidam repellentes per [J]pphetam a domino rep[]elluntur:fic[]ut ſcriptum eſt.
Quía tu ſciétiam repulſiſt:reppellam & ego te. Nullo igitur modo paſſim nos noſtro iudicio committamus
ne nobis exclamet eſaias:Ve qui prudentes ſunt apud ſemetipſos:& in conspectu ſuo periti.Vnde & apoſto-
lus ait:Siquis ſibi uidetur ſapiens eſſe in hoc ſæculo:ſtultus ſiat:ut ſit ſapiens,lapientia enim huius mundi
ſtultitia eſt apud deum;propter quod ad regem Tyri dicitur humana ſapientia gloriante[m]Sapienter enim
non erudiunt te doctrinæ cæleftes;& ſapientia dei.Eſt & ſapientia hominum:non negamus,ſed una ſuadet
ad uitam:alia ímpellit ad mortem:quia ſapientia humana quæ ſtultitia reprehenditur;& ab apoſtolo p[]iri-
tu ſancto definitur ianua mortis:& materia áterni interitus approbatur:fic[]ut ſcriptum eſt in propheta. Si
mul inſipiens & ſtultus peribunt:Inſipiens qui dixit in corde ſuo:non eſt deus;& ſtultus ٹuis deum ore fa-
teatur in actione præſentis uitæ:in perpetuum non proſp[]exit:fic[]ut ſcriptum eſt.Melior eſt p[]uer pauper &
ſapiens:q[]ui ſex ſtultus & ſenex:qui neſcit in poſterum prouidere,Bonum eſt quidem homini ſapereli iuxta
ſcripturas ad hoc ſapiat:ut prouidentiam habeat futurorum;mortalitatis ſtatum:per quotidie morientium
hominum exiſtus:& totius ſæculi paulatim per detrimenta labentis ruinam conſiderans.Cæterum ſiquis
uſurpatæ femel intentionis ducatur intuitu:& ſua ſe magis q[]ui dei uelit gubernari ſentëtia:diuinaq[]le poſt
poſita:propria confilia dei confihi anteponat:hanc prophetæ clamantis timeat uocem. Ve deſcientibus
legé domini timor fouea & lacus.Sicut pluua ualida inutilis eſt:ita qui relinquunt legem laudat ipiétates,
qui aŭt diligunt legé:circu[]dát ſibi muru. Bt[]t[]us uir qui in lege domini die noctuq[] meditatur,cuius eius alid
neſcit:q[]ui ſermonis dei eloqa retractare,Quato a terrena cogitatióre remotior eſt:tanto deo uicinior & cało

["est quem non immerito diuinus fermo & collaudat; & uere ditiorem diutibus præfert dicens: Beatus ho,\nmo qui inuenit fapientiam, Melius eft enim eam mercari; q uae & argenti thesaurus, Præciorius eft lapidi-\nbus præcioris. Item omne aurum in còparatione illius arena eft exigua; & tanq lutum æstimabitur argentú\nab illa. Sed d ú in exhortatione fapientiæ diutius imoramur: ne quis forte exiftimet nos côtra apoftolú do-\nctoré legis præferte factori: uio ordine reſpòdebimus: opportere prius noſſe quid iuſſu ſit: quid ue prohibi-\nritum ut ſcientes utrung: ſeruemus. Alioquin ante ſcientiam mandati impoffibile eſt noſſe quid fiat. Teme-\nritium fatis eſt: ffi noſt्रæ uoluntatis legem nobis putemus poſſe sufficere: cu etiam apoftolum legamus fu-\nſſe ſub lege: ipſo dicente, His q uia ſine lege erant: quaſi ſine lege eſſem: cum fine lege dei non eſſem: ſed in le-\nge chrifi eſſem. Et alibi: Inuiem onera ueſtra portate; & ſic implebitis legem chrifi. Qui paterna pietate\nchrifi paſſione redempti ſunt; & qui ad hoc redempti ſunt: ut redemptoris iura ſeruantes ad uitam ſe in cæ\nlo repofitam præparent: ad quam redempti licet nullo modo peruenire dicantur niſi ea quæ iubentur obſe-\nquiis còpetentibus exæquantur: ſicut ſcriptum è. Si uis ad uitam ingrædi: ſerua præcepta: Hoc eſt ab omni\nilicito quo prohiberis: recedas. & ad omne bonum quod iuberis: promptus accedas, ne in priftinis uitioſita\nbis còcupiſentiis perſuerans, ſidem qua credidiſti ueteris peccati alicuius adhuc amore corrumpas; & agni\ntio dei quæ per nouam gratiá reuelata eſt per delectiá uioletur, dicente propheta: Mendacium & nò ſides p-\nualuit ſuper terram: quia a malis ad mala transfierunt; & me nò cognouerut: dicit dominus. Vnde & beatus\napoſtolus ioannes paria teſtatur: Qui dicit ſe noſſe deum; & mandata eius non cuſtodit: mendax eſt; & i hoc\nuiteras non eſt. Et iterum, Omnis qui peccat: non uidet deum: nec cognouit eum. Et peccatum non in uno\ntantum mandatorum genere: ſed in utroq. còſtitit. Peccat quidem ille qui imperata neglexerit. ſed plus pec-\ncat qui interdicta non ſeruat. Sacriſcia & uota reprobabitur oblationum: niſi purus & fanctus fuerit ani\nmus ofſerentis, & imaculatam hoſtiam faciu indignam præcordia maculata, dicete domino. Si ofſers mu\nnus tuum ad altare; & illic recordatus fueris: quia frater tuus habet aliqd aduerſus te: reſlinque illic munus\ntuum &c. Omni oblatione & hoſtia præciſior eft obtemperatía mandatorú: dicente propheta. Eece dico:\nobedientia melior eſt q uia ſictua; & obauditio q uadeps arietum. Et alibi, Initium bonæ uiæ facere iuſſa: quaes\naccepta ſunt apud deum magis q uimolare hoſtias. Et alibi. Qui còſeruat legem: multiplicat oblationem. Sa\ncrificium futare eſt: attédere mandatis; & diſcedere ab omni iniquitate; & propiciationem uitare facrificii\nſuper inuiſticiam. Non nobis blandiri debemus in factis iuſſorum: ſi in phibitorum tranſgreſſione peccæ-\nmus: cum tranſgreſſionis crimin benefacti meritum tollat. Quod non mei ſenſus aſſertio: ſed utriuq: te-\nſamenti exempla p bant: uti inuenimus etiam dei amicos obunius côtéptus errorem bonorum retroſacto\nrum munificentiam perdidiffiæ. Sic adam cù diabolo facile credidit ſeducenti: poſt familiaritatem & collo-\nquium dei unius pomi cupiditate ſuperatus: p: didit paradifum. & quia per tranſgreſſionem unú habere præ\nſumpſit: multa ſimul ſbona amifit. Sic uxor! Loth poſt angelorum obſequia: contra interdiſtum retro reſpi-\nciens: in figmentum falis repente mutata è. Sic Sames eadem die qua mirabilia fecerat gratia, pphetali a leo\nne delectus occiditur. Sic inſoſelicifimus iudas poſt electionis meritum: poſt signorum gloriam: poſt apoſto-\nlicam dignitatem: exiguæ ſtipis amore deceptus: cuí tribunal: pmittebatur in cælo: laqueo captus eſt in ter-\nra. Et ne nobis per alienarum folummodo rerum fraudulentiam perculü iminere putemus: reminiſcamur\nAnaniam & Saphyram: non de aliena appetita pecunia: ſed de ſua timide erogata damnatos. Rogo poſt tot\ndocumenta: tot mortes: unde in nobis creſcit ipunitas delinquendi? Quis hic ſpumptionis ſpiritus qui tan\ntam in animo noſtro operatur audaciam: ut cum fanctos homines de leuibus etiam culpis uideamus eſe pu\nnitosi; & nos quotidie í maioribus & pluribus delinquentes: æternos in media damnatíe ſore credamus?\nQuanq leue nunq ſitdecem etiam in exiguo còtemnere, q non tantum ad qualitatem peccati reſpici: ſed\nad perſonæ contemptum. Propter quod homini non ſolum intendendum eſt: quale ſit: quod iubetur: ſed\nquantus ſit ille qui iubet. Excluditur hoc loco uulgaris illa ſententia: qua mihi ſuo iudicio religioſi: & q fa-\npientes fibimet uidentur: dicere ſolent. Sufficit nobis ut non criminalia peccata & maiora faciamus. Facilis\neſt enim omiſſio minorum delictorum. Quid d uí animali ſapientia occupant animos: ſpiritalem intellig-\ntiám & confuetudiné diuinæ legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ncatum, & quæ illic pietatem facit: ubi nos opus impietatis of tendimus. Saul & ioſaphat reges fuerunt popu-\nlit: ſrael, & dum miſericordiam his quos deus oderat præſtiterunt: dei ofſenſam in opere pietatis incurrunt.\nEcontrario Phinees ſilli: Leui gratiam dei humana cæde & fuorum parricidio meruerunt. Vides quantú\nab humanis ſenſibus per noſtram imperitiam diſcrepat diuina ſententia: ut nobis interdum cæleftis iudicis\ndilpenſationem neſcientibus iniuſta uideantur: qua: quæ caufarum ſcientiam iuſte fatis & reſte facta probá-\ntur. Rurſum ea quæ noſtro iudicio bona probantur: apud deum plæruncq reproba & ingrata uidenſ. Quis\nhodie patris Abrahæ exemplo: inoxiu: uolens filium trucidare: humano iudicio non crederetur iſanus? Ecò\ntra quis in taſt: arcæ diuinæ imitatus Ozam: hominú ſententia damnare: ſ. Episcopus ephesiorum angelus\ntrae legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ntiám & confuetudiné diuinæ legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ncatum, & quæ illic pietatem facit: ubi nos opus impietatis of tendimus. Saul & ioſaphat reges fuerunt popu-\nli: ſrael, & dum miſericordiam his quos deus oderat præſtiterunt: dei ofſenſam in opere pietatis incurrunt.\nEcontrario Phinees ſilli: Leui gratiam dei humana cæde & fuorum parricidio meruerunt. Vides quantú\nab humanis ſenſibus per noſtram imperitiam diſcrepat diuina ſententia: ut nobis interdum cæleftis iudicis\ndilpenſationem neſcientibus iniuſta uideantur: qua: quæ caufarum ſcientiam iuſte fatis & reſte facta probá-\ntur. Rurſum ea quæ noſtro iudicio bona probantur: apud deum plæruncq reproba & ingrata uidenſ. Quis\nhodie patris Abrahæ exemplo: inoxiu: uolens filium trucidare: humano iudicio non crederetur iſanus? Ecò\ntrae legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ntiám & confuetudiné diuinæ legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ncatum, & quæ illic pietatem facit: ubi nos opus impietatis of tendimus. Saul & ioſaphat reges fuerunt popu-\nlit: ſrael, & dum miſericordiam his quos deus oderat præſtiterunt: dei ofſenſam in opere pietatis incurrunt.\nEcontrario Phinees ſilli: Leui gratiam dei humana cæde & fuorum parricidio meruerunt. Vides quantú\nab humanis ſenſibus per noſtram imperitiam diſcrepat diuina ſententia: ut nobis interdum cæleftis iudicis\ndilpenſationem neſcientibus iniuſta uideantur: qua: quæ caufarum ſcientiam iuſte fatis & reſte facta probá-\ntur. Rurſum ea quæ noſtro iudicio bona probantur: apud deum plæruncq reproba & ingrata uidenſ. Quis\nhodie patris Abrahæ exemplo: inoxiu: uolens filium trucidare: humano iudicio non crederetur iſanus? Ecò\ntrae legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ntiám & confuetudiné diuinæ legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ncatum, & quæ illic pietatem facit: ubi nos opus impietatis of tendimus. Saul & ioſaphat reges fuerunt popu-\nlit: ſrael, & dum miſericordiam his quos deus oderat præſtiterunt: dei ofſenſam in opere pietatis incurrunt.\nEcontrario Phinees ſilli: Leui gratiam dei humana cæde & fuorum parricidio meruerunt. Vides quantú\nab humanis ſenſibus per noſtram imperitiam diſcrepat diuina ſententia: ut nobis interdum cæleftis iudicis\ndilpenſationem neſcientibus iniuſta uideantur: qua: quæ caufarum ſcientiam iuſte fatis & reſte facta probá-\ntur. Rurſum ea quæ noſtro iudicio bona probantur: apud deum plæruncq reproba & ingrata uidenſ. Quis\nhodie patris Abrahæ exemplo: inoxiu: uolens filium trucidare: humano iudicio non crederetur iſanus? Ecò\ntrae legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ntiám & confuetudiné diuinæ legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ncatum, & quæ illic pietatem facit: ubi nos opus impietatis of tendimus. Saul & ioſaphat reges fuerunt popu-\nlit: ſrael, & dum miſericordiam his quos deus oderat præſtiterunt: dei ofſenſam in opere pietatis incurrunt.\nEcontrario Phinees ſilli: Leui gratiam dei humana cæde & fuorum parricidio meruerunt. Vides quantú\nab humanis ſenſibus per noſtram imperitiam diſcrepat diuina ſententia: ut nobis interdum cæleftis iudicis\ndilpenſationem neſcientibus iniuſta uideantur: qua: quæ caufarum ſcientiam iuſte fatis & reſte facta probá-\ntur. Rurſum ea quæ noſtro iudicio bona probantur: apud deum plæruncq reproba & ingrata uidenſ. Quis\nhodie patris Abrahæ exemplo: inoxiu: uolens filium trucidare: humano iudicio non crederetur iſanus? Ecò\ntrae legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ntiám & confuetudiné diuinæ legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ncatum, & quæ illic pietatem facit: ubi nos opus impietatis of tendimus. Saul & ioſaphat reges fuerunt popu-\nlit: ſrael, & dum miſericordiam his quos deus oderat præſtiterunt: dei ofſenſam in opere pietatis incurrunt.\nEcontrario Phinees ſilli: Leui gratiam dei humana cæde & fuorum parricidio meruerunt. Vides quantú\nab humanis ſenſibus per noſtram imperitiam diſcrepat diuina ſententia: ut nobis interdum cæleftis iudicis\ndilpenſationem neſcientibus iniuſta uideantur: qua: quæ caufarum ſcientiam iuſte fatis & reſte facta probá-\ntur. Rurſum ea quæ noſtro iudicio bona probantur: apud deum plæruncq reproba & ingrata uidenſ. Quis\nhodie patris Abrahæ exemplo: inoxiu: uolens filium trucidare: humano iudicio non crederetur iſanus? Ecò\ntrae legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ntiám & confuetudiné diuinæ legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ncatum, & quæ illic pietatem facit: ubi nos opus impietatis of tendimus. Saul & ioſaphat reges fuerunt popu-\nlit: ſrael, & dum miſericordiam his quos deus oderat præſtiterunt: dei ofſenſam in opere pietatis incurrunt.\nEcontrario Phinees ſilli: Leui gratiam dei humana cæde & fuorum parricidio meruerunt. Vides quantú\nab humanis ſenſibus per noſtram imperitiam diſcrepat diuina ſententia: ut nobis interdum cæleftis iudicis\ndilpenſationem neſcientibus iniuſta uideantur: qua: quæ caufarum ſcientiam iuſte fatis & reſte facta probá-\ntur. Rurſum ea quæ noſtro iudicio bona probantur: apud deum plæruncq reproba & ingrata uidenſ. Quis\nhodie patris Abrahæ exemplo: inoxiu: uolens filium trucidare: humano iudicio non crederetur iſanus? Ecò\ntrae legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ntiám & confuetudiné diuinæ legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ncatum, & quæ illic pietatem facit: ubi nos opus impietatis of tendimus. Saul & ioſaphat reges fuerunt popu-\nlit: ſrael, & dum miſericordiam his quos deus oderat præſtiterunt: dei ofſenſam in opere pietatis incurrunt.\nEcontrario Phinees ſilli: Leui gratiam dei humana cæde & fuorum parricidio meruerunt. Vides quantú\nab humanis ſenſibus per noſtram imperitiam diſcrepat diuina ſententia: ut nobis interdum cæleftis iudicis\ndilpenſationem neſcientibus iniuſta uideantur: qua: quæ caufarum ſcientiam iuſte fatis & reſte facta probá-\ntur. Rurſum ea quæ noſtro iudicio bona probantur: apud deum plæruncq reproba & ingrata uidenſ. Quis\nhodie patris Abrahæ exemplo: inoxiu: uolens filium trucidare: humano iudicio non crederetur iſanus? Ecò\ntrae legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ntiám & confuetudiné diuinæ legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ncatum, & quæ illic pietatem facit: ubi nos opus impietatis of tendimus. Saul & ioſaphat reges fuerunt popu-\nlit: ſrael, & dum miſericordiam his quos deus oderat præſtiterunt: dei ofſenſam in opere pietatis incurrunt.\nEcontrario Phinees ſilli: Leui gratiam dei humana cæde & fuorum parricidio meruerunt. Vides quantú\nab humanis ſenſibus per noſtram imperitiam diſcrepat diuina ſententia: ut nobis interdum cæleftis iudicis\ndilpenſationem neſcientibus iniuſta uideantur: qua: quæ caufarum ſcientiam iuſte fatis & reſte facta probá-\ntur. Rurſum ea quæ noſtro iudicio bona probantur: apud deum plæruncq reproba & ingrata uidenſ. Quis\nhodie patris Abrahæ exemplo: inoxiu: uolens filium trucidare: humano iudicio non crederetur iſanus? Ecò\ntrae legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ntiám & confuetudiné diuinæ legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ncatum, & quæ illic pietatem facit: ubi nos opus impietatis of tendimus. Saul & ioſaphat reges fuerunt popu-\nlit: ſrael, & dum miſericordiam his quos deus oderat præſtiterunt: dei ofſenſam in opere pietatis incurrunt.\nEcontrario Phinees ſilli: Leui gratiam dei humana cæde & fuorum parricidio meruerunt. Vides quantú\nab humanis ſenſibus per noſtram imperitiam diſcrepat diuina ſententia: ut nobis interdum cæleftis iudicis\ndilpenſationem neſcientibus iniuſta uideantur: qua: quæ caufarum ſcientiam iuſte fatis & reſte facta probá-\ntur. Rurſum ea quæ noſtro iudicio bona probantur: apud deum plæruncq reproba & ingrata uidenſ. Quis\nhodie patris Abrahæ exemplo: inoxiu: uolens filium trucidare: humano iudicio non crederetur iſanus? Ecò\ntrae legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ntiám & confuetudiné diuinæ legis ignorant: ſa ſæpe peccatum of tendit: quod nobis non uidetur eſſe pec\ncatum, & quæ illic pietatem facit: ubi nos opus impietatis of tendimus. Saul & ioſaphat reges fuerunt popu-\nlit: ſrael, & dum miſericordiam his quos deus oderat præſtiterunt: dei ofſenſam in opere pietatis incurrunt.\nEcontrario Phinees ſilli: Leui gratiam dei humana cæde & fuorum parricidio meruerunt. Vides quantú\nab humanis

Beati eſtis cum uos maledixerint homines;& perſecuti fuerint;& dixerint omne malum aduerſus uos:Gua
dete & exultate quia merces ueſtra multa eſt in cælis,Futuræ uitæ gloria p[er]ſentis uitæ incommodis c[ó]parat,
Chriſtianis uexilla crucis ſunt delitiæ:trophæa noſtrae uitæ no[que] pompis:ed m[eri]ſiis reportan[que] in noſtra d[omi]n
ſe uiri fortes obprobria ſciut portare:non munera,Paupertati n[ò] nobilitati futuro[rum] beatitudo p[er]mitutur,
Reſtrahit q[uidem] uerecundia ſenatoru:ne ſequat pauper[è] x[em]p[er]ed audiat a x[po]o,Qui me conſuſus fueru: &
mea uerba i generatione hac adultera & peccatrice;& filius hois c[ó]ſ fundet eu in gloria patris ſui c[ito] angeli
ſanctus, Turpe eſt inter parentes ſenatores atq[ur] grámatícios:ſcholaſtico[rum] p[ro] x[po] uoluntaria humilitate deu-
etum verbis ſimplicibus eſſe c[ó]tentum,Diſplicet amicis ſi poſt a[n]bitioſi habitus cultu:plæbeia & igno-
lia indumenta muten[que].Sed ſi hominibus placere uell[è] ait apoſtolus:chriſt[ui] ſeruus non eſſem. Et p[er]hota in
p[sa]lmo,Quonía deus diſlipat oſia eorum:qui hominibus placent:c[ó]ſuſi ſunt quonía deus ſpreuit eos.Qui
tum bona eſt humana offenſio:per quam uenitur ſeruitus chriſt[ui]tátum perniſioſa eſt amicicia quæ deu-
ſtat offenſam ſicut ſcriptum eſt.Qui uoluerit amicus fieri huius m[ú]di:ninicus dei c[ó]ſtituetur.Dicat unu-
quiſq[ui] quod uelit:ego interim de me pro ſenſus mei paruitate iudicau:i melius eſſe confundi coram peccato-
ribus ſuper terram;q[ui] coram angelis ſanctis in c[æ]lo:uel ubicunq[ui] iudicium ſu[ff] dominus uoluerit demon-
ſtrare,Es[aias] uir in ſua gente nobilif[us]imus:qui ſocer regis Ezechiæ ſuſi ſe[re]ſer: iuſtu dei depoſito cilic[ion]u
sus incedit,nec tá ardui p[er]cepti pudore deterritus eſt:quo minus dei i[per]ium ſequereſ:quia nihil honefus
eſſe hoi[q] creatori fuo parere iudicabat:io[an]es quoq[ui] b[apt]iſta nobilis: & in car[ne] & i ſpiritu natus: cilicium
a puertia in habitum;& locuſtas elit in cibum:qui nec peccati c[ó]ſcientia:nec paupertatis inopaciai huius
gloriam oneris:ſed ſola futuri ſæculi beatitudine traheb[æ] , Apoſtoli iam p[er]ant: & adhuc ſtuli & inu-
les & tenuis fidei arguuntur,Non ſút conſignæ paſſiones huius temporis ad futuram gloriamq[ui]a reuola
bitur in nobis,Inde paulus oculo mentis ſutura c[ó]tempplans dicebat,Quis nos ſeparabit a charitate chriſt[\i]
Tribulatio:an anguſtia:an perſecutio:an fames:an periculú:an gladius:lllos pericula non ſeparant:nos uo-
luptates,lli cathenas baiulant inocentes:nos aur[ú] circuſerimus criminofi.lli in carceribus u[n]c[it]u nos i[n]
cliniis delicatis,lli in neruo poſiti deum p[ro] p[er]corde & ſincera cogitatione laudantes:nos in ip[la] ſorte eſse
deſa de ſorenſibus caſu[i]niis cogitamus:& c[u] omnibus æqualiter legis data ſit gratia:gehénæ ſeu c[æ]lu regna p[
miſia ſint:aliij de diu[i]tuis:ali de uirtutibus meditantur,Cúq[ui] dictum ſit generaliter omnibus dominu de-
um tuum adorabis;& illi foli ſeriueres,Alii innocentia:m[eri]ſicordia:caſtitate:ieuiuio:deofideliter & fine cel
ſatione ſeruientibus nos nobis adulteros;q[ui]bus ſeruire uolumus eligimus,Suidem iuxta euangelii ſentem
tiam:omnis qui facit peccatum ſeruus eſt peccati,& re uera ſi amator pecunijæ ſum:ſi gloriæ:ſi ſuper[bi]ſi
ambitionis aut p[ó]p[æ]dum illi omne ſtudium meæ uoluntatis impendo:domino ſeruire non poſſum:qui
duobus dominis neminem ſeruire poſse ſcriptum eſt. Non eſtis ueſtri dicit apoſtolus.Empti enim eſtis p[io]
magno,Glorificate,& portate deum in corpore ueſtro,Clæmenter ſpiritus ſanctus noſtro iuere nos c[ó]uent
ſciens hoc in uſu p[ro] publico apud omnes homines cuſtodi:ut tanto ſeruus i opere domini eſt cauſtor quato
maire eſſet periculo c[ó]paratus:ut intelligamus q[ui] ſtrenui eſſe debeat in opere dei qui redempti ſunt: fan-
guine chriſt[ui]uel q[ui] criminofi debeant iudicari:q[ui] cum ſc[iant] pro p[io]cio ſuæ ſalutis chriſt[ui] fanguerunt datu:
teri q[ui] nihil præſtitut:magis præbeant ſeruitutem,Rogo quo pudore obſequi aut laboris ſui mercedem ſe
rabit a c[æ]lo:cuius fuerit ſollicitudo omnis in terra:Mercénariam ſæculi:non poſt accipere p[er]mium chriſt[\i]
omnis miles in caſtris iure ſperat annonam:qui fortiter in p[li]o p[ci]uiibus laborauerit,Dignus quidem
eoperarius mercede ſua: Sed & hoc dignum eſt:ut inde p[er]mium operis accipiat ubi totius operam laboris
pendit,Nemo militans deo:ip[licat] ſe negociis ſæcularibus:ut placeat ei:ui ſe probaut, Apoſtoli uoſe:Vn
de fatis timeo ne forte in illa retributionis die:qua ante tribunal chriſt[ui] unicuiq[ui] ſc[am] ſua ſacta reddend[ui]
eſt his qui in terrenis magis negociis q[ui] in c[æ]leſtibus laborauerunt iuſti iudicii reſponſione dicatur:ui po
teſtis:& illic ubi tota deuotione ſeruiuſtis:mercedem ueſtrae ſeruitutis exiſgabe,Talis cauſa eſt virginiu de
euangelio quinq[ui] ſtultarum:quæ du[que] ſollicitudine ſæcularium uanitatum ſe contra proſſessionis luæ ordine
occuparunt oleum unde uerum lumen accenderent non habentes:in tenebris remanerunt,Sed d[ic]it alij,
iſta exempla ad paucos pertinent:quos deus ad hoc peculiare officium delegavit:qui ſcriptum eſt: Multi
uocati:pauci uero electi,Hoc primum qu[er]ere a te & audire uolo:quiſq[us] es,qui iſta p[on]nis:ſi ip[ſus] derele
c[io]tio eſt:cuius eſt & uocatio:quid uoluit plures uocare:qui paucos de pluribus erat electurus:Certe de duo-
bus uocatis illum uis ſtare:quem deus electione ſtaturerit:& illu[que] c[ó]de rederem deus electionis uirute
non m[uni]at,Quod ſi ita eſt:nec bona ad nos ptinent hac ratione:nec mala,& iſc[ie] erit:ut nec culpa po[n]na ha
beat:nec beneſacta laudentur,Sed ad h[ac]e[rc] respondit apoſtolus,Si ita eſt:quomodo deus iudicabit h[un]c mu[
dum?Deinde ſi paucos quos dicis electos,ſolos ſanctos exiſtimas qui uocati ſunt, reprobos dicis: quomodo
d[io] idem apoſtolus paulus in epiſtolaru[rum] ſuarum principiis uocatos ſanctos uocat,ſicur in fronte codicis ad
Romanos loquitur dicens,omnibus qui ſunt romæ in charitate dei uocatis ſanctis:Si pro pauci paſſus eſt
xps:iuſtum eſt ut pauci mandata chriſt[ui] cuſtodi:ant.Si autem indiſcrete omnes qui credimus:ſacramentum
in b[ap]t[is]m[u] p[a]ſſionis accipimus:ſi omnes æqualiter renunciamus diabolo & mundo:ſi omnibus h[au]dre
de uiuentibus gehénæ po[n]na promittitur:omnes debemus eadem dilig[et]ia & cauere, p[hib]ita: & e[pl]dre p[
cepta,Scimus quid[è] multas eſſe apud patrem in c[æ]leſtibus máſiones,ed manſionu[que] iuſticia iuſtior[es]:ma[n]\ ones diſſerre:ſicut & ſtella[] ſtella dixit apoſtolus eſſe clari[or]e,Sed ſtella c[ú] ſtella non lapidem c[ó]paruit[ua]qua
terrenus lapis i c[æ]leſtes ſtellas eſſe n[ò] poterat,ſicut nec peccator inter iuſtos in regno c[æ]loru[rum],Sed ſút g[am]
gradus gloriæ inter iuſtos in c[æ]lo:ſicut & inter p[ac]catores gradus po[n]nae,Sed ſic[ut] alia eum qui ſratem fa
tu[que] d[ix]erit:alia eum qui racha tormenta cruciab[ut]ita & in regno:alia paulum apoſtolum qui ut alios ſal

nos faceret omnia omnibus factus e.alia eum qui ſeu uxædificare potuit laicum gloria manebit.Sed utinam
conſentiam paucos eſſe q. de máda cultodiant:uerum timeo quia pauci ſunt,qui dei credant in ueritate
iudicium.Ecce ſi umbrato repente de caelo folis claritas noſtris alpeſtibus denegeſ;& producſtis in noſtam
humilaté nubibus pluuiæ terris imineat,ſi cōmotis ut aſſolet elemètis in rotā ſui currus tonitrua cōcité-
tur,& inde hinc ſolgurú iacula palpebras terribiliter obieſta coruſcét;qgg & cōſuetudine ıſta cōtingant:pa-
emus:contremiſcimus;& proni ad terrá deſpoita ſuperbia ceruices ſubmittimus.Quid faciemus i illa die
miſerí,quando reuoluto caelo cú angelicis uirtutibus igneus dominus totus adueniet:quádo cadétibus de
ſup ſtellis ſol i ſtenebras:& in ſaguinei ſuna mutabif,quando mōtes ſicut caera liqueſcét,quando terra arde
bit & areſcét flumina & maria ſicabunſé;& cōtra rerú naturas cōſumpto diuinitus humore,ariditaté in aqs
ignis operabiſ,quando peccatores dicent mōtibus cadite ſup nos & collibus tegite nos.Quando uocabunt
homines morte: & uocata non ueniet,quando diſcrimina uiteſt in uota,& qd' ſemper oderú hoies con-
cupiſcét,quando illud ipſiebí tépus,qd' lugubri hieremias dicit affeſtu dicés,éſpexi in terram & ecce non
erant luminaria,uidi mōtes & ecce erant trementes & uniuſſos colles turbari,intédi acie & ecce non erat
hó,& oés uolucres caeli pauebant,uidi & ecce carmellus defertus,& oés ciuitates ſuccenſæ igni a facie domi-
ni,& a facie iræ idignationis eius,& interierunt uniueraſ Verú ne ex ſuggesſione diaboli hæc ad terrorem
nó ad ueritate dieta crederent:de pteritis futura p.bantur quando talia in diluioú i sulfomis,in ægypto: in
hierofolymis ſæpe ob delicta hominú ſacta referunſ. Et apoſtoli q hunc horrendú dié ipiis & peccatoribus
puidere meruerunt,humiles erant mortuos ſuſcitantes,& nos ſupra oés erigimur:q peccando quotidie noſ
metipſos occidimus nos reſpicientes in nobis flebilé inſirmábq naturam,quæ nec in aduerſis fortis eſt,nec in
proſperis aliquando ſecura,ſi i temperate cibus ſüſt aut i modeate potus acceptus,leué corpori, ſebricu-
la cōcitarit:deiicimus aiam,affligimur,ſulpiramus,Nulla cura tuc eſt ſæculi: nulla villarum:nemo de patri-
monio cogitat nemo de foro, oés calunïæ: oia lucra i periculis corporis cōquiecut. Currif ad medicos & p
remedio carnali p.mittunſ, munera aurur,argentú,iterdu etiam mancipia traduntur, & pene totú patrimo-
niú aut negligi: aut donaſ ut cōfulatú uitæ quandoq perituræ:& pro aëterna ſalute oís admodú hó negli
gens eſ, omnis auarus illic oís fragilitas largitoris animi tenacitate cōstringi: ubi p[ro]pior tuoluntas & co-
pioſior largitas deberet operari: Et cum ſcriptura dicat, nolite dirigere mundum neq ea quæ í mundo ſunt
nos ſic mundana concupiſcimus, ſic amamus: quiſali aliqd nafcentes itulerimus in ſæculu: aut recedentes de
ſæculo nobiſcú auferre poſſimus. Nemo ad breuité t[é]poris, nemo ad naturæ reſpicit c[ö]ditione:nemo c[ō]
fiderat nemo reſtraſtata uana eſſe omnia quæ alioſi fine claudunſ. Si aút contigerit ut inter cæteros láguí,
dum uiuſtantes, aut clericus: aut ſacerdos: aut etiam laicus dei ſeruus adueniat: rogaſ ut oret, & q ſæpe p
nihilo c[ô]téptus fuerat, neceſſatitare t[é]pore ſupplicatur: ut p[é]cibus ſuis c[ô]meatum uitæ longioris obtineat, iſ
cauſa diſcriminis quæ ſunt ſuſi oína timenſ: iduſe p[é]cita ſuilecút uitæ illius: quæ poſt mor-
tem permutatio figuraſ, ubi iam & laazarus pauper recipiſ in requi: & diues in hac uita p[ô]pòſus uexari ſer-
tur in p[œ]nis. Et cú ſit dominus: aut faſtorú motus oraculis: aut creaturæ ſuæ beneficio: aut medi ci arte c[ō]
ferta miſericordia reſtuet operatiem: cito ſuccedente obliuione i cōtrarium oia p[om]tuantur, Timor in info-
lentia: gratia uertiſ in c[ô]téptu: & quiſi nihil unq inc[om]odi ſenſerimus: aut qui reuocari rurſus ad talia ne-
queamus: ſerebellamus: eſſerimur: & c[ô]ceſſu ad p[œ]nitentiam uitæ ſpatiú negligimus:nec p[œ]nitendo p[ri]ſti-
na lachrymis peccata diluimus: ſed peccata non p[œ]nitědo cumulamus, Legamus eſaiam p[he]peta: & neceſ
ſatium ezechæi regis aptú huic cauſæ q[ram]us exéplú: cui morituro anni qndecim ad ſuperioré uitam pro-
priis ſetibus & p[he]peta præcibus augentur. Quiq accepta táti muneris gratia: non peccatis: non uoluptati-
bus: non delitiſs: ſed ſoli domino indultú uitæ ſpatium humilis & ſanctus exhibitur. Verú quia tibi honora
bilis & dilectſime parés: per noua gratiam oís lachrymarú cauſa deterſa éage: cane: curre: ſeſtina, Age: ut i
ſpiritualitate p[ſ]cias, Cane: ne qd' acceſſi bonu incautus & negligens cuſtos amittas, Curre: ut n[ò] neglitas
ſeſtina: ut celeros c[ô]prehendas. Siquidem paulus iam x[pi] cathenam pro euangelii annunciatione circuſe-
tens: nondú ſe comprehendiffie dicebat: quáuis hora ſexta hoc eſt media ætate domini uineá operaturus: q[ui]
feruides opifex & ſidelis aliog[em] longam dubietatem languidúq, uinceret tepore: Dum tépus habemus: ſemi
nemus in p[ir]itu: ut meſſem in p[ir]italibus colligamus. Nec attendamus ad paleas: quas uétibráu chriſtī c[ô]
tinuo ſeparabit a tritico: donec qui uenturus eſt: ueniat, Et iuxta propheta: uaticinium: diſcernatur inter iu
ſtum & iniuſtum: & inter ſeruentem deo & non ſeruentem, ſicut & dominus dicit. Ecco qui ſeruiunt mihi
l[æ]tabuntur: uos autem contriſtabimini, Non nos inertes uindiſtæ dies & retributionis inueniat, qui immi
nens ac uicinus eſſe & ſæculi ruinis undiq concurrentibus: & ſcripturum contestatione probatur. Confide
remus q. in hac terra h[os]pites ſumus: & p[ere]grinorum more pro diebus nouiſſimis habitamus. Vos enim
de hoc mundo non eſtis: dicitur nobis. Quid ergo in aliena fatagimus: quid turbamur? Nemo in deteriori
& extranea patria plus elitig poſſidere q[ui] in ſua. D e his tantum folicitudinem habere debemus & curam :
quæ nobiſcum tranſſerre poſſimus. Ambiant terrena gentiles: quibus cæleftia non debentur. Concupiſcát
plentiá: q futura n[ò] credút, Chriſtianis diuitiæ & hæreditas ſit diuinitas chriſti, Nec enim debent ægre fer-
re, q[ui] minus a cæteris habeat: q[ui] auſtore o[mi]n p[ec]eperut. Supereſt ut acceptu í corde deu honorét obſequis:
opibus coláſ: ſermone ſemp & cogitatióſe ſateátur, ut i aduentu eius n[ò] c[ô]tumacibus & c[ô]téptoribus pu
niátur: ſed c[ú] fanctis & deu timétibus coronenſ. Hoc ſane prudentiá tuá p[or]c: ne me putes hæc ſuperſtitio-
nis aliciuus perſuafione diſſasse. Ego te chriſtianú oolo eſſe: n[ò] monachú dici, & uirtuté proprie laudis poſ
ſidere magis q[ui] nomé alienú. Quod fruſtra a latinis i turba c[ô]morantibus imponitur: c[ú] a græcis ſolitarie
ſiuentibus legitiſme deputatur. Accipe ergo fili ſermonu noſtrú e simplicitate & ueritate: qua dicimus:

251

quia nō quærimus hominum gloriam:deus teſtis eſt.nec ad hoc loquimur:ut humanās amicicias aucupe, mus:ne noſtræ adulatīōs ſermone & nos & alios decipiamus.nec ut nos apud hoüs aliquid uideamur: led ut apud deu homines magna mereanç.De ſtutionibus aŭt tuis:ut pace tua loquar:qa turbulétius ponebas ego ſimpliciter reſpondere nolebá,qa bellanti dexterá pacis dare non poterá:licet etiá p[ro]ſterú ſorte uidea tur:inde aliqd in fine epiſtolæ retraſtare.Sed quomiá apud chriſtianos non tā ordo ſtitur:q[]ſectus: p[u]cau quæ ribi reor fore neceſſaria crediti ſubneſtada:donec de cæteris:quæ ut aſſoſte:te mouet præſens ſi iuſſe ris:cú p[lu]ſente remota oi animoſtatis cōrétione traſtemus.Dixiſti enim ni fallor hoc iure te mala malis redere;& cú iurantibus iurare debere;q[]aliquádo iuravit dominus:aut mala malis reſtituit.Scio primum nō oíia nobis cōuenire ſeruis quæ domino conueniunt:ne in cōparatione ſamuloq[] domini uideaſ iuria.Alioq[]n forſita reclamare incipiamus:cur non de uirginibus:led de mulieribus generamur.Aut cur mortui noſtri die tertia non reſurgút,iuravit ſcio ſæpe dominus q[]nos iurare,phibuit:nec ſtatim ex hoc temere blaſſemare debemus;q[]alios uetuerit;q[]d ipſe ſaciebat;qa dici nobis poteſt:iuravit dominus q[]ſi dominus qu[]e iurare nemo,phibeat,nobis quaſi ſeruis iurare nō licet;q[]domini noſtri lege iurare uetamur. Verum neius exéplo ſcádalú patiamur:ex quo tépore iurare nos noluſt:nec ipſe iuravit.Et qualiter de iuramenti, c[]breui ſermone fatiſactuſt.eſt:ita etiá ad uindiſtæ negociú hunc eundé ſenſum facile proſpicis poſſe ſuſtireqa aliud nunc tépus gratiæ i quo plenitudo p[re]ſectionis aduenit:aliud ſuit legis:aliud,pp[et]haratú:dicente domino.Audiftis qa dictu é antiq[]s ne occideret:ego aŭt p[re]ſeſtora p[ri]cipio:quæ i ordine digeſta ſuo loco leſtor iueniet.Ex quo enim filius dei filius hoüs factus eſt:ex quo uetus ſermentú iudaicæ traditionis eſt factum noua c[ō]ſp[li]o:ex quo agnus n[]o in figura:led in ueritate comediſt.ex quo ſcdm ap[ol]tolú uetera tráſerút,& ſaſta ſut oíia noua:ex quo iuſſu eſt imaginem terreni hominis depóere; & aſſumere ſorma cæleftis:ex quo c[ō]mortui iuimumus:ex eo vtrutibus c[ō]lurreximus in x[]p[]o.

Q[]B[]eati Hieronymi p[]loyteri de tribus vtrutibus fortitudine:ſapiëtia:& prudètia:traſtatus: quaſe priori terra:mediæ orbis terræ:extremæ cælú i ſcripturis aſcribif:quæ ad diuina reſert ſapiëtia:cuius cōparatione ne q[]d fatuſi eſt illi; ſapientius eſt hoibus:ubi etiá exponit illud de p[]almo:eduxit nùbes ab extremis terra docens per nubes ſanctos intelligi.

T
res quodam modo uirtutes dei aſſumés, p[]pheta:fortitudine:q[]ui ſapiëtia:atq[]u[]t prudentiá:unicuiq[]uæ, propria opera diſtribuit,fortitudini terra:ſapiëtiae orb[]e terræ:prudentiæ cælú.Audi q[]p[]e l[]u pturæ ordiné, Dominus q[] fecit terrá in fortitudine ſua;& erexit orbé i ſapiëtia ſua;& i prudètia ſua exétdit cælú. Et nos igiſ i noſtra terra (dictu eſt quippe ad Adá:terra eſ)neceſſariá habemus fortitudiné dei,qa abſc[]ea ip[]oſſible eſt nobis id exequi:q[]d carni repugnat, Cú aŭt mortificata fuerint mé bra ſuper terrá tunc parent ſpiritus uolútati, ſiquidé iuxta ap[ol]tolú;ſp[]u geſta carnis mortificanç. Dominus ergo fecit terrá in fortitudine ſua, Si aŭt ad hanc terram uenias;& c[ō]ſideres id q[]d in ioſ ſcriptur eſt: iuxta emendatíſima tamé exéplaria: quomó ſtatuerit ea ſup nihilú iuuenies fortitudiné dei in medietate mundi terræ libram ſuſtineri, Veniam ergo ad orbem terrarum: qui græce oi k[]o[]w[]e[]vú nuncupatur; i deſt Inhabi tata, Scio animam inhabitatá:ſcio deſertá, Si ení n[]o habet deum patré: ſi non habet filiú dicentem: ego & pater ueniemus ad eú;& manſioné apud eú faciemus: ſi non habet ſpiritus ſanctú;aíia deſerta é, Habitata au t[]e eſt:quádo plena eſt deo patre:quádo habet x[]p[]m filiú & ſpiritus ſanctú, Verú hæc d[]ifferenter & uarie i ſeri pturis dicútur: i anima hominis patré & filiú & ſpiritus ſanctú c[ō]morari. Ná & dauid in p[]almo confefſo n[]is tres ſp[]us poſtulat; dicés: ſpiritu príicipali c[ō]ſirma me: ſpiritus reſtú iuoua i uiferibus meis: ſpiritus ſanctú tuú ne auferas a me, Qui ſunt iſt i tres ſp[]us? Principalis ſp[]us pater é, Reſtus ſpiritus x[]p[]s é, Sp[]us ſanctus: ſp[]us ſanctus é, Hoc i approbationé eius rei diximus: q[]u[]e habitata:ideſt orbis terrarú i ſapientia dei fabricata ſit. Sa piëtia quippe auxiliábii iuſto: ſup decé ciuitates habéti poteſtaté, Sapientiá aŭt & d[]icipliná q[] abiicit: inſœ lix eſt: & uana ſpes eius; & labores eius inſenfatí & ſi[]ne fruſtu: & iutilia opera eius:ait ſapientia q[]uæ tituló i ſcribí ſalomonis. Iccirco quantú poſſumus labore nitamur:ut habitata noſtra ſapientia dei erigae. C[]ecidit quippe & de ſublimi corruit: ueniétibus nobis in locú iſtú miſeriarú, C[]ecidit habitata noſtra poſt q[]ue p[]ecaui mus: inique fecimus, iniuſte egimus; ip[]e geſlimus; & poſt ſerit ſeritioné. Si aŭt n[]o uis iſta ſentéa adduci: c[ō]muné totius orbis q[]tamus ruiná & poſt calú eius c[ō]ſequenter deus erigens prædício. Quicung eſt i orbe iſto:ante erectioné cecidit. Si aŭt cecidit: c[ō]ſequenter erigendus ſuit. Nemo quippe fine calú ſub leuatur. Si autem erecſtus eſt: uideamus quæ ruina præceſſerit, omnes corruimus per peccatum in orbé terarum. Et dominus qui erigit elíos; leuauuit nos iacentes. In Adam omnes morimur: atq[]a ita corruit orbis terrarum: & indiget erectione:ut in chríto omnes uiuificemur, Igitur duplicem intellec[]tum de orbe tradí dimus. Vnum quomodo ſingulæ animæ aut habitatæ ſint; aut deſertæ, alterum quomodo uniuſtus orbis pariter c[]eciderit: & in ſua prudentia extendit c[]a[]lum. Non fortuito prudentia in c[]æli extenſione aſſum p[]ta eſt. Inuenies & in prouerbiis dictum. Dominus ſapientia fundauit terram: præparauit auté c[]ælos prudentia. Eſt ergo aliqua prudentia dei: quam n[]olo ut extra chríſtum requiras. Omnia quippe quæ dei ſunt: chríſtus eſt, ip[]ſe ſapientia eius: ip[]ſe fortitudo eius: ip[]ſe iuſticia: ip[]ſe ſanctitas & redemptione: ip[]ſe ut ad præſens ueniam: etiam prudentia. Sed cum ſit in ſubiacenti: pro uarietate ſenſuum diuſeris uocabilis nuncupatur. Aliud ſignificat ſapientiá: aliud iuſticia. Quando enim ſapientia dicitur disciplinis te diuinarum húnaq[]g rerum inſtituit. Quando iuſticia: diſtributor & iudex meritorum ſignificatur. Q[]u[]ado ſanctitas: illa uinus deſcribitur: quæ credentes deo efficit ſanctos, ita ergo & mihi prudentiam eius intelligere cum doctrina é & demonſtratio bonarum aut malarum rerum ſiu eutrum, atq[]u[]e in hunc modú extédiſſe n[]uc dicí: c[]ælú in prudentia ſua. Quomó auté extédatúr c[]a[]lum extendéte eum prudètia: audi: quoniá extendit uitera non

artendentis, Afferit quippe extenſionè quandam effe uerborù ſimiliter;ut nunc dicitur cæli.luxta illà quo-
q; quod i alio ſcriptù eſt. Qui extendit cælù ut pellè. Extendiſt aŭt & aíia noſtra:quæ prius fuerat còtraclà:
q; ut poffit capax effe ſapientiæ dei. Veg; ut ad poffitù reuertamur: diximus ad eo:q prudentia cælù factum
ſit. & nunc affirmamus eos q cæleftè hominè portant eſſe cæleſtes. Si enì ad peccatoré dicic: terra es: & í ter
rã ibis, quare nò dicitur ad iuſt cuius eſt regnù cælorù cælù est: & in cælù ibis? Aut ſi, ppter choicù ideſt ter
renù, dicitur ei q portat imaginè choici terra es: & í terrã ibis: cur ppter cæleftè ei q imaginem cæleftis por
tat nò cœuenit dici cælù es: & in cælù ibis? Vnuf quiſq; aŭt noſtrù; aut cæleftia ſacta habet; aut terrena. Si ter
rena ſacta ſunt: ad cognatam ſibi terrã deducut eù q theſurizat ea í terra: & nò í cælo. Rurſuq; hæc quæ iu
xta uirtutè geſta ſunt: theſauri zatoré ſuì appropinquaſte ſibi ad cælorù regiones ſubueſt. Et eduxit nubes
ab extremo terræ: Iſt iuſmodi disputatio in pſalmo nuper incidit, & diſtù è a nobis: quomodo deus eduxerit
nubes ab extremo terræ: qd' qdem nunc cogimur pertraſtare, ut & hí q audietunt pleniffime: eoq; quæ ſci
unt reminiſcant: & hi qui aut non interfuerunt: aut obliſt ſut: còtextu ſermonis agnoſcant, quæ tunc prout
maluimus: ex hibuimus. Diximus aŭt ſanctos eſſe nubes. Etenim hoc quod ſcriptù è: ueritas tua uſq; ad nu-
bes: non poteſt ſeveri ad íanimales nubes, ſed ueritas dei: uſq; ad illas nubes è: quæ audiut màdatum domi-
ni: & nouerunt quo pluuias deferat: & a qbus eas ſuſpedant. De his nubibus dictù eſt. Et mandabo nubibus
meis ne pluant ſup eam imbrè. De his enì quæ ex denſato aere conſtare dicuntur: ſi nò fuerit pluuiæ: non
pèpit dominus: ne pluant ſuper uineà: aut ſuper quácuq; regionè imbrè: ſed oíno non apparent, ut í tertio
regnorù libro legimus: quando í tépore ſiccitatis nubes nulla apparuit. Et poſtea iuxta pphytià heliæ futu-
ra pluuiæ ſigni ſin uſtigio hominis oftenſum è. Atq; ita poſt nubè còglobata í iber deſcendit ad terras. Iſtis
uero quaſi ſubſiſtentibus nebulis iubeſ pluuiam continere: cù idigna fuerit anima imber cælefti: & dicitur.
Mandabo nubibus meis ne pluant ſuper eam imbrè. Itacq; unuſq; q; ſanctorù nubes è. Moyſes nubes erat:
& quaſi nubes loquebat. Attende cælum quæ loquar: & audiat terra ſermones ex ore meo. Expeſtentur
ut pluia uerba mea: & deſcendát ut ros eloquia mea. Si nò ſuſſer nubes: nunq dixiſſet; expeſten: ut pluia
uerba mea: & deſcendát ut ros eloqæ mea. Quaſi nubes dicebat ut iber ſup gramen: & pruina ſup ſœnù: qa
nomen domini iuocaiu, Similiter & eſtais ut nubes loquebat; audi cælù & auribus pape: terra: qa dominus
locutus è. Et qa nubes ipſe erat: & ſciebat alias nubes còprophetàtes ſibi: ideo uaticinás aiebat. Màdabo nu-
bibus ne pluant ſup eam ibre. Si aŭt iá dicicimus: q ſint nubes: uideamus quomò deus educat nubes ab ex-
tremo terræ. Ait ſuſtitor. Ait uilut in uobis eſſe primus: ſit oium nouiſimus. Seruait hoc mandatum pau-
lus: & ſuit nouiſimus í hoc mûdo dicés. Puto enì deus nos apoſtolos nouiſimos oftendit: quaſi mortifica-
tos. qa pſeſaculù ſacti lumus mûdo & angelis & hoibus. Siqs ergo ſanctus cuſodiés pèceptum domini fal-
uatoris: ſaſtus ſeruit í hac uita nouiſimus: iſte ſit nubes. Et eduxit deus nubes nò a finibus terræ: nò a còſu
libus: nò a ducibus: non a diuſitibus: ſed ab extremis terræ. Beati enim pauperes: quoniam uestrù eſt regnum
cælog. Vides quomò ab extremis terræ educat deus corporeas nebulas, pape: rea i ſolumus nubes fieri: ad
quas peruenit ueritas dei: nouiſimus: oíum fiamus. & tâ affectu q opere dicamus. Puto enì nos deus apoſto-
los nouiſimos oftendit. Quod ſi non ſum apoſtolus licet tamen mihi fieri extremù: ut educés nubes ab ex-
tremo terræ: educat & me: & fulgura i pluuià faciat. Aiuſt naturali cauſar ſerutatores: qa fulgura ex nubiu-
d colliflione generen: in moré ſilicù duriorù, quos cù còploſeris: ideſt colliseris: ſibi medius ex his ignis extri-
dus elabit. atq; ita cù ſulfore pariter & tonitrua mugire, tonitru ſecilicet ſonitù indicante còcurſus: & ſulgu
ra excuſi luminis claritate. Si intellexiſti exéplù còſidera nunc nubes rónales. Moyſes nubes erat: leſus naue
nubes erat, iſtì ſi ſecù colloquant: ex ſermonibus eoq; fulgura micát. Hieremias & Baruth nubes erani: Ser
mocinen: iuicet & uidebis rutilare ſulgores. Potes & tuipſe de ſcripturis ſanctis í hunc modù nubiu inueni
re còcurſus: ex qbus ignes emittant. Vt aŭt & ad nouù teſtamétù ueniamu: s: paulus & Siluanus duæ nubes
in unù cœuenitù: & ecce totù mûdè epiſtolæ eoq; ſulgor illuminat, Fulgura i pluuià fecit. & eduxit uétos
de theſauris suis. Ergo ne hí uenti: q ſuper terrã pflanti: theſauris dei ſunt: & nò horù natura manifeſta eſt:
quomodo & qua ratione ſubſiſtant. Sed ſut quidà venterù theſauri: theſauri ſpirituum: ſpù ſapientiæ & in
tellecitus ſpiritus còſilii & uirtutis: ſpù fortitudinis ſcietiæ & pietatis: ſpù timoris domini fortitudinis: di-
lectionis & charitatis. Potes & ipſe de ſcripturis hos uentos cògregare: & iſtò ſpirituu inuenire theſauros.
Vbi ſunt iſtì theſauri: Vtqc; in eo í quo ſut omnes theſauri ſapientiæ & ſcientiæ abſconditi. In xpo ſedè ha
bent. Inde oriuntur hi ſpiritus: ut alius ſapiens ſit: alius ſidelís: alius eruditus: & alius quodcùq; donorù dei
poſſideat. Alii. n. p ſpùm daf: ſermo ſapietæ alii ſermo ſcæ iuxta eudè ſpiritu; alii fides í eodè ſpù. Eduxit ex
go nubes ab extremo terræ. fulgura in pluuiam fecit. & eduxit uentos de theſauris suis. & nos iuxta miſeri:
cordiam dei ad hos theſauros occurſuros putamus. Et quia plures ſunt theſauri: forte iuxta ordinem reſur-
gentium erit & requies in theſauris dei. Quod autem dico iſt iuſmodi eſt: reſurrecſio mortuorum in qui-
bufdam ordinibus futura eſt. Ait quippe apoſtolus: Vnuf quiſq; autem reſurget in ſuo ordine. & non ut li:
bet miſcentur ordines reſurgentium: Alius ordo erit in illo: & í illo theſauro dei. Iſtì autem omnes theſau-
ri unum habent theſaorum: in quo ſunt omnes theſauri ſapientiæ & ſcientiæ abſcòditi, & quomodo poſ-
fideo unam præciſiſſimam margaritam per plures alias margaritas: ſic uenio ad theſauro theſaurorù: &
dominum domínorum: & regem regum: cum dignus fuero ſpiritibus in dei theſauro còmorantibus. Edu-
xit enim uentos de theſauris suis. Inſatuatus eſt omnis homo ab ſcientia. Si omnis homo inſatuatus eſt ab
ſcientia: & Paulus homo eſt: Paulus inſatuatus eſt ab ſcientia. Ex parte enim ait cognoſimus: & ex parte p
phetamus. Inſatuatus eſt ab ſcientia uidens per ſpeculum in enímate: portiuncula quandam uidens: & ſi lic
expedit dicere: ipſius quoq; portiunculæ parté minimam recognoſcens. Ecotrario at ut ítelligeres qd ſit: in-

fatuatus est enim omnis homo ab scientia cōparatione peccatorum hierusalem: Sodomorum peccatum iu-
ſticia est, iuſtificata est enim, ait ſodoma ex te. Quomodo enim non habent iuſticiam ſodomorum peccata
per ſe: fed ad collationem maiorum ſcelerum iuſtificantur: sic incontrario scientia pauli ad illam cæleſt. fi-
entiam; ad illȗ ſubſumatu electionis intellectum ſultitiam reputat. Inſatuatus ĕccirco omnis hō ab ſcien-
tia. Tale quiddam Eccleſiāſtes ut arbitror deprehendens: eſtatus eſt. Dixi ſapiens eſticiar: & ipfa elongavit ſe
a me longius: ſi erat, & alta profunditas: quis inueniet eam? Volumus quidam audanter licet dicere. quoniam
hoc quod deſcendit in mundum euacuait ſeipſu: ut euacuatione eius mundus cōpleref. Si hoc autem q̃
descendit in mundum euacuait ſe: euacuatio ipſa ſapientia eſt, quoniam q̃ fatuum eſt dei: ſapientius ȇ ho
minibus, ſi ego dixiſſem fatuum dei: quomodo aucupes ſermonum meorum & ſemper dediti ad criminan-
dum uenenatas in me linguas uibrarent. Nūc uero paulus ſapiens & potestatem habens apoſtolicam auus
eſt dieere omnem ſapientiam terrenam: quæ in ſe: quæ in petro: quæ in cæteris apoſtoliſis erat: quæ in ſſſum
mundum deſcenderat: ſultitiam eſſe dei. Ad cōparationem quippe illius ſapientiæ quam terrenus nō capit
locus: ad illam ſapientiam quæ cæleſtis ȇ: quæ mundi limitem excedit: hoc quod deſcendit ad homines. hu-
tuum dei eſt. Verum idipſum fatuī dei: ſapientius eſt hominibus: Quibus hominibus: non uti: ſultus: ſed
ſapientibus dicas. licet ſapientes huius ſæculi: ſiue principes: ſiue uates: iſtis ſapientibus ſæculi: hoc quod nos
expoſuimus fatuum dei ſapientius eſt. Mirabile quiddam uolumus inferere, quoniam ſapientia mudi ſulti
tia eſt apud deum: & inſatuait deus ſapientiam mundi, non in ſapientia ſua inſatuait mundi ſapienti: ut
eſſe ſultitia arguatur. Neq: enim dignatur ſapientia dei: ad mundi ſapientiam conuincendam tota deſcen-
dere: fed potius modicum; hoc eſt inearnationis ſacramentum. Quid neceſſari: ſu ſu quod fatuī dei eratut
hoc paruo & fatuo dei inſatuaretur ſæculi ſapientia? Non enim ualebat ſæculi ſapientia magnitudinem in
ſe uenientis ſapientiæ ſuſtinere. Verum exemplȗ ſuper interponam: ut perſpicue poſſit intelligi: quomodo fatuī
dei ſultā ſecerit ſapientiam mundi. Fingamus pauiſper me: q̑ aliquid putor noſſe: ȋ cu inſiſiente aliquo & in
erudito conferre ſermonem qui nihil intelligat: nihil acutæ disputatiſis iſterroget: nungq̑ non opus mihi
ad iſtius ſultitiam coarguendā dialeſtica: artis calliditatem: & p[]fundorum ſenſuum acumen adhibere: No
ne ad unius ſermonis iactȗ ilis & modici: qui tamen illius intelligēt iæ uidea: acerrimus: fatuum eſu alio
ſapientem eſſe conuincam? Sic igitur ad mundi ſapientiam ſultificandam: non eſt opus ſapientiā dei dien
dere: & cum ea colluſtari: que deorſum eſt ſapientia: ſed ſuſſicit fatuī dei quoniam ſapiétius eſt hominibus
& infirmuī dei fortius eſt hominibus: & omnia contraria ſalutator meus & dominus affiumpſit: ut contrax
difſoluat contraria: & confirmetur ab infirmitate eius: & ſapientes eſciciamur a fatuo eius: & in hoc introdu
ci poſſimus ascendere ad ſapientiam: & uirtutem dei chriſtum ſeſum: cui eſt gloria & uirtus & imperium i
æcula ſæculorum Amen.

Q. Ad Caſtorinā materterā epiſtola de odio fugiendo & pace cōsequenda: in qua præcatur ut ueteri ianco-
re depoſito ſibi reconcilietur.

I
annes idem apoſtolus & euangeliſta in epiſtola ſua ait. Quicunq[]od itratrem ſuum homi-
da eſt, & reſte. Cum enim homicidium ex odio ſæpe naſcaſ: iquicunq[]od odit etiam ſi necdum gla
dio percuſſerit animo tamen homicida eſt. Cur ais tale principium ſcilicet ut ueteri rācore deo
poſito: mundum p[]ectoris deo paremus habitaculum: iraſcimini inquit dauid & nolite peccare,
hoc quid uelit intelligi: apoſtolus plenius interpretatur. Sol non occidat ſuper iracundiam ueſtram. Quid
agemus nos in die iudicii: ſuper quorum ira non unius diei: fed tantorum annorum ſol teſtis occubuit. Do
minus loquitur in euangelio: Si offers munus tuum ad altare: ibi: q[]ui rememoratus fueris: quia frater tuus ha
bet aliquid aduerſum te: relinque ibi munus tuum ante altare: & uade reconciliari prius fratri tuo: & ſic of-
feres munus tuum ad altare. Ve mihi miſero: ne dicam & tibi: qui tanto tempore aut non obtuli munus ad
altare: aut ira permanente fine cauſa obtuli. Quomodo i[] quotidiana prece nung diximus: dimitte nobis de
bita noſtra ſicut & nos dimittimus debitoribus noſtris: animo discrepante cum uerbis: oratione diffidente
cum factis? Præcor ita: q[]uod & ante annum prioribus litteris rogaueram: ut pacem qua nobis reliquit do
minus habeamus: & meum defiderium & tuam mentē chriſtus intueatur. In breui ante tribunal eius recon
ciliata ſeu ſciffa concordia: aut præmium recuperabit aut p[]oſnam. Quod ſi tu quod procul abſit nolueris:
ego liber ero. Epiſtola me hæc mea cu lec[]ta fuerit: abſoluet.

Q. Siquis ad inſtitutionem chriſtianæ conuerſationis plura præcepta deſiderat: requirat traſtatum beati. Hieronymi credulitatis ac conuerſationis chriſtianæ: qué in prima parte inter epiſtolas de ſide locauiuq[]uo-
niam etiam de ſide traſtabat. Incipit autem Dauid glorioſus: & habetur primo ſolumine. epiſtolarum: in ſo-
lio decimotertio.

Q. Præmiſſis his quæ ad inſtitutioné ac perſectioné humaná generaliter cōuenire uident: ſubicienda ſunt
quæ ſigillatim unicuiq[]ætati graduiq[] cōueniut: ubi ſpiritualiter de uirtutibus pertraſtac[]et. Et ſe[]d[]m naturæ
ordiné prima: ætatis præmittenda ſunt.

Q. Secundus liber ſiue traſtatus tertiæ partis principalis epiſtolarum beati Hieronymi de inſtitutione pu-
etilis ætatis.

Q. Beati Hieronymi ad Athletam de inſtitutione filiæ: docentis qualiter educanda; cui nutrici cōmittenda
ſit: quomodo in timorem domini & in bonis moribus imbuéda: & a quali præceſtore ſit erudienda: monē
tus ea: grandiuſculá a fuco: a frequentia uiorum: a balneis muſica lautiori cōuiuio & uino cohiberi. In uilio
ribus operibus manuī ac moderatis ieiuniis exerceri: lectioniōbus diuinorú ac p[]batorum auctoruī iſtitui. Ac
docetis i quibus potiſſimú libris debeat oblectari.

B

Eatus apoſtolus paulus ſcribit ad corinthios;& rudem xpi eccleſiam ſacris inſtruens diſciplinis;iter caſtera mādata;hoc quoq poffus dicés.Siqua mulier habet uiſe ifidelem; & hic coſentit habitare cù ea non dimittat uiſe.Sáctificatus é ení uir ifidelis per mulierem ſidelé,& ſanctificata eſt mulier ifidelis per uiſe ſidelé,Alioqn filii noſtri imundi eſſent: nunc auté mundi ſunt.Sicui forte haſtenus uidebanſ nimiuſ diſciplinae uincula laxata & pçeps idulgétia pæceptorum:côſideret domú patris tui;clariffimi quidé & eruditiffimi ui riſed adhuc ambulantis i tenebris,& itelliget côſiliuſ apoſtoli illud ſtecſiffe, ut radicis

amaritudiné dulcedo fructuó téperaret, & uiles uirguſæ ballama côſioſa ſudarent. Tu enim es nata de impa ri matrimonio, de te & Toxotione Paula generata ê,qs hoc crederet;ut Albini pontificis neptis de pmiſſio ne martyrú filia naſcereſ;ut púte q etiá gaudente auo;adhuc paruula lingua balbutiens xpi alleluia decantareſ;ut uirginé dei in ſuo gremio nutiret ſenex. Et bene ſœliciterq expeſtauimus, ſanctá & ſidelica domus unum ſanctificat inſidelem. Cádидatus é fidei qué filiorú & nepotú turba circuſdat. Ego puto etiam ipſum ioué ſi habuſſet talé cognationé potuſſe in xpo credere. Despiciat licet & irrideat epiſtolá meá; & me ſultrú & inſanú clamet; Hoc & gener eius ſaciebat; prius q crederet, Fiút nô naſcunt xpiani. Auratú ſquallet capitolíuſ. Fuligine & araneaq telis oía Romæ tépla cooperta ſút. Moueú urbs ſedibus ſuis;& inundás populus ante delubra ſemiruta currit ad martyrú tumulos.Si non extorquet ſidé prudétiá;extorqueat falté uere cundia. Hoc Athleta religioſiſſima in xpo filia dictú ſit;ut nô deſperes parentis ſalutem; & eadé ſide q meru iti filiá; & patré recipias; totaq domus beatitudine pſruaris, ſciés illud a domino repromiſtú; quæ apud ho mines ipſobilia apud deu poffibilia ſunt. Nunq fera côſeſſio. Latro de cruce tráſit in paradíſu. Nabucho donoſo rex babylonis poff poſſerationem corporis & cordis & beluq in heremo còuicuſt; méſté recepit nam, & ut omittam uetera:ne apud icredulos nimis fabulofa uideátur aute paucos annos p[]pinquus noſter Gracchus nobilitaté patritiá ſonans nomine; cù præſecturá regeret urbaná:none ſpecu mitraé;& oía portéuola ſulmacra qbus Corax Niphus miles Leopſes: Helios Bromius pater initiané ſubuertiſ; fregit & uſſit & his quali obſidibus ante p[]miſſis ip[]petrauit bapſtímu xpi. Solitudinem patiſ & i urbe gétilitas. Dii quondam nationu[c] cù bubonibus & noſtuis i ſolis culminibus remanerút. Vexilla militu[c] crucis insignia ſút. Regú purpuras & ardentes diadematú gémas patibuli ſalutaris p[]ictura còdecorat, lá ægyptius olí ſerapis xpianus factus é. Marnas gazæ luget iſtufus; & euſerioné tépli iugiter ptineſcit. De idia p[]ſideæ ethiopia: monachog[]u quotidie turmas ſuſcipimus. Depoſuit pharetras armenius, uani diſcútq p[]ſalteriú, Scythiæ frigora ſeruent calore fidei, Getarú rútilus & flauus exercitus eccleſiá, circuſſert tétoria, & iò forſitan còtra nos æqua pußnát acie, qa pari religione côſidunt. Pene lapſus ſum ad aliá materiam; & cùrrète rota;dú urceu[c] facere cogi toamphora: finxit manus. Propoſitú enim mibi erat; ſanctæ Marcellæ & tuis p[]cibus initiatú ad martyre[m]; idéft ad te ſermonem dirigere, & docere quom[]bo ſtituere Paulá noſtrá debeas; quæ prius in xpo còſcrata é q[]genita, qua ante noſt[]q in utero còcepiſt. Vidimus aliq[]d te朝poribus noſtris de prophetalibus libris. Anna ſterilitaté alui ſœcunditate mutauit. Tu luctuálá ſœcúditaté uitalibus libris còmutaſt[]fi:diſés loco acceptuá te filios; quæ primú ſoſtú domino reddidiſt, Iſta ſunt primogenita quæ offerun[]t i lege. Sic natus é famuſeſi ortus ſap[]ſon eſt; & ſic ioannes Baptíſta ad introitú mariæ & exultauit & lufit. Audiebat ení uerba do mini per os uirginis p[]tonantis, & de utero matris in occurriá eius geltiebat irrúpere. Igi[]ſ q de repromiſſione nata édigná héat ortu ſuo ifſtitutioné p[]erétú. Samuel nutriſ in téplo, ioannes i ſolitudine p[]paraç. Ille facro crine uenerabilis é,iuńtú & ſicerá nô bibit; adhuc paruulus cù domino fermocinaſ hic ſugit urbes: zona pel licea cingit; locuſtis alit[] & melle ſiluſtri; & in typú p[]cnitetiæ p[]dicáda[]e tortuofiſſimi a[]iális ueſt[]ſuuijs. Sic erudienda é aíá quæ futura eſt téplú dei. Nihil aliu[]d diſcat audire:nihil loq:nifi q[]d' ad timoré dei pertin[]et. Turpia n[]o itelligat; cática m[]údi ignoret. Adhuc tenera lingua p[]ſalmis dulcibus ibuatur; p[]cul ſat æta la ſciua p[]ueroq: Ip[]ſæ puellæ & pediſſequæ a ſæcularibus c[]ôſortiis arceantur:ne q[]d' male didicerint: peius do ceant. Fiant ei litteræ uel bu[]xeæ: uel eburneæ; & ſuis nominibus appellen[]c. Laudat i[]eis:ut ludus eius erudi tio ſit, & n[]o ſolú ordiné teneat litterarú & memoriam nominum; & cática tráſeat; ſed ipſe inter ſe crebro or do turbeſ; & medijs ultima; primis media miſſeane; ut eas n[]o ſono tantú; ſed & uiliu nouerit. C[]u uero cœpe rit treméti manu ſtilú in cerá ducere: uel alterius ſupra ſopita manu teneri regáatur articuli: uel i tabella ſcul pan[]e elementa; & p[]eofſé ſulc[]os marginibus trahan[]e ueſtigia: ut foras n[]o q[]ant euagari. Syllabas iungat ad purú; & qbus illa ætas delectari p[]ot; munuſculis iuſite[]r. Habeat & in diſcédó focias; q[]bus inuideat; quaq lau dibus mordea[]t n[]o obiurganda é ſi tardior ſit; ſed laudibus excitandú eſt ingenú; ut uiciffe gaudeat; & ui[]c[]ta doleat. Cauendú i primis ne oderit ſtudia: ne amaritudo c[]oq p[]cepta i ifantia ultra rudes annos tranſeat. Ipa nomina p[]q c[]ôſueuit paulati[] uerba c[]ôtexere n[]o ſint fortuita ſed certa & coaceruata de iduftria uidelicet p[]phetarú & apoſtoloq; & i[]oís ab adá patriarcha[]q feries de matthæo lucaq delcédat; ut d[]ú aliu[]d agit futuræ memoria[]e p[]pareſ. Magiſter pbæ ætatis & ui[]tæ c[]ôditioniſq é diligendus: Nec poterit erubefcere uir doctus id facere i p[]pinqua uel nobili uirgine; quod arſiſtoles ſecit i philippi filio; ut ipſe i librario[]q uillitate initia monſtraret litterarú. N[]o ſut c[]ôténenda quali parua: fine q[]bus magna c[]ôſtare n[]o p[]oſt[]tú. Ip[]ſe elementoq ordo; & parua ift[]litutio p[]ceptoq aliter de eruditio; aliter de ruſtico ore p[]ſer[]t. Vnde & tibi eſ p[]uidendú: ne inep[]tis blanditiis ſœminaq; dimidiata dicere uerba filiá c[]ôſueſcas; & i n auro atq purpura ludere: quorú alte[]rú lingua; alterú moribus ofſcit: ne diſcat i tenero; q[]d' ei p[]oſtea dediſcédú é. Gracchog[]eloqntiæ multum ab ifantia ſermo matris c[]ôtuliſe ſcribíſ. Hortéſi oratio ítra paternos ſinus coaluit, difficulter radiq q[]d' ru- des ai perhiber út. Lanaq c[]ôchylia qs in prilinu[]n coloré reuocet, rudis teſta diu & faporé retinet & odorem quo primú i[]buta eſt. Græca narrat hiftoria Alexandrú potéſſimú regé orbis dominatoré; & in moribus &

M

in incesſu Leonidis pædagogi ſui non potuiffe careſt uitiis: quiſbus ad huc paruulus ſuit inſectus. Procluionis eſt enim malogæ æmulatio: & quoſe uirtutes aſſe qui nequeas: cito imitaris uitia. Nutrix ipfa nô ſit temulion ta:nô laſciua:nô garrula:habeat modelfâ gerulam:nutritiû graué. Cû auu uiderit in pectus eius tranſillatæ: collo depédeat:noléti alleluia decâtet. Rapiat ea: auia: patrefi nibus cognofcat: ſit oibus amabiliſs: & uniuſe p[]pinquitas roſa: eccleſiæ nata gaudeat. Difcat ſtatî qua[]tá alterá habeat auia: qua[]tá amittá: cui i[]peratori: cui ex-ercitui tyrúca nutriaſ: illas deſideret. At illa tibi innitetur ab exceſſu, ipſe habitus & ueſtus deceat ei cui p[]miſſa ſit. Caue ne aures eius p[]fores ne ceruſa & purpuriffo cōſcrata xpo ora depigas. nec collum auro & Margaritis p[]mas:nec caput g[]émis oneres:nec capillú irruſes. & ei aliqd de gehennæ ignibus auſpiceris. Ha beſt illas margaritas: q[]bus poſtea uéditis emptura é p[]cioſiſſimú margaritú. Prætexata nobiliſima quondam ſoemina: iubête uiro hemetio: q[]patruus Euſtochii uirginis ſuit habitú eius cultú: mutauit: & negleſú: ci né: m[]údano more texuit, uincere cupiens & uirginis p[]poffit: & matris deſideriú. Et ecce ſibi eade[]n in nòde cernit ueniffe angelú terribili facie minaté p[]oenas: & hæc uerba frangété. Tu auſa es uiri i[]periú ſuper xpo: Tu caput u[]irginis dei tuis ſacrilegis attreſtare manibus: quæ iá nùc areſſet: ut ſentias excruciata q[]d feceris: & finito m[]éſe q[]nto ad iſerna ducaris. Sinauté p[]ſeueraueris in ſeelere: & marito ſimul orbaberis: & filiis Ola p[]ordiné expleta ſút: & ſerá miſeræ p[]œnitentia uelox ſignauit interitus. Sic ulcifc[]i p[]x[]s i[]olatores ſt[]pli ſui: ſic g[]émas & p[]cioſiſſima ornaméta defendit. Et hoc retreſt: nô q[]u[]n infultare uelim calamitatibus inſoſcium ſed ut te moneá c[]u qu[]ato metu & cautione ſeruare debeas: q[]d' deo ſpopòdiſt. Heli ſacerdos offendit deum ob uitia liberorum. E[]p[]s fieri nô p[]oteſt: qui filios habuerit luxuriosos:nô ſubditos. Et ecotrario de muliere ſcribí[]c: q[]alua fiet p[] filioſo: generatione: fi p[]manferint i[] fide: & charitate: & ſanſtificatiœ cu[]e pudicitia. Si p[]ſeaſt ætas & ſui iuris i[]putatur parétibus: q[]to magis laſtés & fragilis: quæ iuxta ſentétiá domini ignorat do: tra[]c ac ſinſtrida: eideſt boni & mali neſcit differétiam. Si ſollicita, p[]uides, ne filia p[]cuitá a vipera, cur non eade[]n cura, p[]uideas, ne fería a malleo uniuſeræ terræ: ne bibat de aureo calice babylonis: ne egrediæ c[]u Dina. & uelit uidere filias religionis alienæ, ne ludat pedibus ne trahat tunicas. Venena n[]ô dantur n[]iſe m[]ic[]circi: ta: & uitia n[]ô irrepú: n[]iſi ſub ſpecie umbrac[]o: uirtutú. Et quom[]o inq[]es p[]eccata patrú filiis nec reddunt: nec filioſo: parétibus, ſed aíá quæ peccauerit ip[]fa morieſt: Hoc de his d[]icí[]t: q[]poſtunt ſapere, de q[]b[]us i[] evangeli ſcriptú eſt. A[]etate habet: loquaſt p[]e. Qui au[]t paruulus eſt: & ſapit ut paruulus donec ad annos p[]aſicem. & pythagoreæ litteræ: y, eu[]l p[]ducant ad biu[]iú: tá bona eius q[]uâ mala parentibus i[]putan[]t: n[]iſo ſorte exiſtimas x[]p[]ia norú filios: ſi b[]atíſma n[]ô receperint: ip[]ſos tantú reos e[]e p[]eccati: & n[]ô etiá ſcelus ſerriſ ad eos q[]u[]d dare nolue rint. maxime eo t[]épore quo cōtradicere n[]ô poterat: q[]u[]t acceptiur: erat: Si í regione uitæ falus in ſatíu: majoríi lúcrú é, oſſerile filiá p[]oſtetatis tuæ ſuit. q[]q[]uâ alia ſit tua c[]ôditio quæ prius eá nouíſt: q[]uâ c[]ôciperes, ut a[]t obrata n[]ô neſligas: ad periculú tuu pt[]inet. Qui claudá & i[]utilé: & q[]libet forde maculatá obtulerit hoſtia: ſacre g[]ui reus é. Quanto magis q[]parté corporis ſui: & ilibatæ aíæ puritáte reg[]is amplexibus parat, ſi neſligés ſue rit punieſt? Poſtq[]randiſcula eſſe coeperit: & í exéplú p[]ſoli ſui c[]refere c[]lapietia: ætate: & g[]ſa: apud deu: & ho mines: ip[]gat ad teplú ueri patris c[]u parétibus ſuis, ſed c[]u illis n[]ô egrediæ de t[]éplo. Qu[]erant eá in itinere ſe culí iter turbas & frequétiam p[]pinquog[]: & n[]uſq[]e eá alibi reperiant: n[]iſi í aduétu ſcripturaq[]e. p[]phetas & apo ſtolos de ſpiritalibus nuptiis ſcifcítate, l[]miteſ: Maríá qua[]tá gabriel folá: in c[]ubiculo ſuo repperit. & ideo foritá timore p[]territa qa[] uirú qu[]e n[]ô ſolebat a[]ſpexit. Aemuleſt eá de qua d[]icí[]t. Ois gloria eius filiæ regis abinitus. Loquebáſ: & ip[]la elec[]to charitatis i[]aculo uulnerata. Introduxit me ſex í cubiculú ſuum. Nun[]g exeat foras: ne ſueniſt eá q[]circueút ciuítaté: ne p[]cuitant: & uulnerent: & auerant ſp[]iritú p[]udicitia: & n[]uda in ſigui ne derelinquant q[]n potius c[]u aliq[]s oſtium eius pulſauerit, dicat. Ego murus & ubera mea turris, laui pedes meos:n[]ô p[]oſſu inquinare eos. N[]ô ueſcat: in publico: ideſt í parentú c[]o[]riuio: ne uideat cibos quos deſideret. Et licet quidá putét maioris eſſe uirtutis p[]ſenté c[]ôtenere uoluptaté: tamé ego arbitror ſecurioris c[]ôtinétie eſſe neſcire q[]d' q[]rnat. Legi qu[]ôdá í fcholis p[]uer. Aegre reprehédas: q[]d' linas c[]ôſueſcere. Difcat iá n[]ùc & uinú n[]ô bibere: in quo eſt luxuria. Ante annos robuſtæ ætatis piculofa é teneris & grauis abſlentinæ. uſq, ad ide[]t[]épus ſi neſeſitas poſtulauerit: & balneas adeat: & uino uta[]ſ modico p[]ſtomachú: & carni[]ul edulio ſuſtențeſ, ne prius deſciát pedes q[]u[]rere incipient. Et hoc d[]ico iuxta idulgétiá n[]ô iuxta i[]periú, timés debilitaté n[]ô docés luxuriá. Alioquin q[]d iudaica ſup[]ſtitio ex parte faci: í reiſectione quorúdá áialiumatq[]e eſcag[]: q[]d' & indog[]: Bracmanes: & ægyptiog[]: Gymnoſophiſtæ í poléta: & oriza[]: & pomorú ſolo obseruat c[]ibo. Cúu uit go x[]pi n[]ô faciat í toto. Si táti uitrú: q[]re n[]ô maioris ſit p[]cii margaritú. Quæ nata é ex p[]miſione ſic iuiautut illi uixerút: q[]d de repromiſſione generati ſut. Aequa gratia æquú h[]eat & laboré. Surda ſit ad organa tybia: lyra: c[]ythara: cur p[]acta ſint: neſciat. Reddat tibi quotidie penſu: de ſcripturarú fl[]oribus fertú, diſcat gracorum uerfuú numerú: ſequaſ ſtatî & latina eruditio, quæ ſi n[]ô ab initio os tenerú c[]ôpoſuerit: í p[]egrinú ſonuní lí-gua corrúp[]it. & externis uitiis fermo patrius ſordida[]t. Te habeat magiſtrú te uiridis imiteſt í infantia. Nihil i[]te & i[] patre ſuo uideat: quod ſi fecerit: p[]eccet. Mementote uos parentes uirginis, & i[]d ſcitote magis eá exé plis doceri poſſe: q[]u[]oce. Cito flores p[]ereút, cito uiolas & liliú & crocú p[]ektilés aura corrúpit. Nun[]g abſque te p[]cedat in publicú. Baſilicas martyrú: & eccleſiæ fine matre n[]ô adeat. Nullus ei iuuenis: nullus c[]inčinus arrideat. Vigiliarú dies & ſolemnes p[]noſtationes ſic uirguncula noſtra celebret: ut ne tranſuerſo q[]dem un- gue a matre diſcedat. N[]olo de ancillus fuis aliquam plus diligat, cuius crebro auribus ſuſurret. Quicquid uni loqui[]t hoc omnes ſciant. Placeat ei comes n[]ô c[]ôpta neq[]b formoſa atq[]: laſciua: quæ liquido gutture carmen dulce moduleſt. ſed grauis: pallés: ſordidata: ſubtriftis. Proponatur ei probæ ſidei: ac morú & p[]udicitia uirgo ueterana: quæ illá doceat: & aſſueſcat exéplo ad oratióes & p[]almos noëte conſurgere: mane hymnos canere: tertia ſexta nona hora ſtare in acie: quaſi bellatricem chriſtí. Accenſaq[]e lucerna reddere ſacriſcium

uefperitùn; Sic dies tranſeat: ſic nox illá inueniat laborantem, Orationis leſtio leſioni ſuccedat oratio. Bre-
ue uidebíſ: ſtепus: quod tantis dierú iariatetibus occupaſ. Difcat laná facere: tenere colú: ponere in gremio
calathú: rotare ſufumiſtamina pollice: repernat bóbicú telas: ſericú uellera: & aurú í ſila lěteſeés. Talia
ueſimenta portet: qbus pellaſ: frigus: nô qbus ueſita corpora nudenſ. Cibus eius oluſculi ſit: & ſimilia: ca-
roq: píſciculi: & ne gula: pècre: longius trahá: de quibus í alio loco plenius ſü locutus: ſic comedat: ut ſtati
eſuriat, ut ante ſcripſi, i quadrageſima cōtinentiæ uela pandenda ſunt, & tota aurigæ rhedicula eqs laxanda, p-
perantibus. Quanq alia ſit conditio ſæcularium: alia uirginum & monachorú. Sæcularis homo i quadrage-
fima uentris igluieue decoqt: & í cochlearú morem ſuo ipſe ſuco ſuſtentatur: ut futuris dapidibus ac ſagine
qu aliquantulum parcat. Virgo & monachus ſic i quadrageſima cibos dimittant: ut ſibi meminerint ſemp eſſe
cuſedum. Finitus labor moderatior: inſinitus imoderatior eſt, Ibi enim reſpiramus: hic ppetuo incedimus.
Sed quando ad ſuburbana pergis: domi filiam nô relinquas. Neſciat ſine te poſse uiuere, & cù ſola fuerit: per
timeſcat. Non habeat colloquiæ ſæcularium: & malag uirginu: contubernia, Nô interſit nuptiis ſeruulorú.
neq ſamilæ pſtrepitus luſibus miſceat. Œio præcepiſſe quosdam: ne uirgo xpi cù eunuchs: lauet, nec cum
maritatis ſoſminis: qa: alii nô deponant animos uirorú: alia: tumentibus uteris præferant ſoſitatem. Mihi
omno i adulta uirgen laucau diſplicent: qua: ſeipſa debet & erubefcere & nudam uidere non poſſe. Si, n.
ugitiis & ieiuniis macerat corpus iuúi: & i ſeruitutem redigit: ſi flamam libidinis & incentiua: ſeruétius ex-
tinguere cupit cōtinentiæ frigore: ſi appetitis ſordibus turbare ſeſtinat naturalem pulchritudinem: cur ecô
tario balneara, ſomitis ſopitos ignes ſuſcitat: Pro gémis & ſerico diuinos codices amet: qbus nô aurí & pel
lis Babyloniæ uermiculata piectura: ſed ad ſidé placeat emendata & erudita diſinctio. Difcat primo pſalteri-
um: his ſe canticis ſanctam uocet: & in prouerbiis ſalomonis eruditatur ad uitá. In eccleſiast cōſueſcat q
mundi ſunt calcuc. In iob uirtutis & patientiæ exempla ſcetef. Ad euangelia tráſeat, Iacq: ea poſtitura de ma-
nibus: apoſtolos: aſta & epiſtolas tota cordis imbibat uoluntate. Cúq pectoris ſui cellariú his opibus locu-
pletauerit: mandet memoriæ, ſpletas. Heptateući & regú: & paralipomenon libros. eſdræ quoq: & heſter
uolimina. Ad ultimú fine periculo diſeſt canticú canticog: quem ſi in exordio legerit: ſub carnalibus uer-
bis ſpiritaliú nuptiarú epithalamiu: nô itelligés: periculum é ne uulneref. Caueat oia apocrypha. Et ſiquan-
do ea nô ad dogmatú ueritate: ſed ad ſignorú reuertentiam legere uolerit: ſciat non eorum eſſoq: titu
lis pnotanſ. Multaq his admixta uitiola: & grandis eê prudentiæ: aurú in luto qrere. Cypriani opuſcula ſem
per i manu teneat. Athanafii epiſolas: & bilarii libros inſoffenſo cùrrat pede. Illoq: traſcatibus: illog: delecte
tur iſigeni: i quoq libris pietas ſidei nô uacillat, Cæteros ſic legat: ut magis iudicet: q: ſequatur. Reſpôdebis.
Quomodo hæc oia mulier ſæcularis i tanta frequëtia hominum Romæ cuſtodire potero. Noli ergo ſub-
tire onusq: ſq ferre non potes. Sed poſt: q: ablactaueris é cu ſiaca: & ueſtieris cu ſamuele: mitte auiæ & amitæ,
redde p[]cioſiſſimæ gémá mariæ: & cunis iefu uagientis ipone. Nutriæ in monaſterio: ſit inter uirginum cho
rosiúiúre: nô diſcat: mentiri faſcilegúi: putet: neſciat ſaculum: uiuat angelice: ſit i carne fine carne. Omne ho
minum genus ſui ſimile putet: & ut cætera taceam: certe te liberet ſeruandi difficultate: & cuſtodiæ pericu-
lo: melius eſt deſiderare abſentem: q: pauere ad ſingula: qd loquatur: cù quo loquaf: cui annuat: quem liben
ter alpiciat. Trade Eulſochio paruula: cuius nunc & ipſe uagitus p: te oratio é Trade comitem ſanctitatis fu-
turá hærede: Illá uideat: illá amet: illá primis mireſ ab annis, cuius & fermo & iceſſus & habitus doctrina uir
tus é. Sit i gremio auiæ: que repetat in nepte: q:qcq p[]miſit i filia: quæ lôgo uſu didicit nutrire: ſeruare: docere
urines: i cuius corona cētenariæ quotidem numeri caſitas texit. Fœlix uirgo: ſœlix Paula Toxotii: quæ per
auia amitæq: uirtutes nobilior eſt ſanctitate q: genere. O ſi tibi còtingeret locru: & cognatá tuam cernere:
& i paruis ſcorpufculis ígentes animos cōtuereris: p: inſita tibi puſcitia nô ambigere: qn p[]cederes filiam: &
primá dei ſententiá i ſecúda euagelií legé mutares: & paruipenderes alioq: deſideria liberog: & teipfa magis
offereſes deo. Sed qa: ſtепus é amplexandi: & tempus lôge fieri: a còplexibus: & uxor nô habet poteſtaté corpo
ris ſui: & unuſq: q: in qua uocatione uocatus eſt: in ea pmaneat i domino: & qui ſub iugo é: ita debet curre-
rene i luto comité derelinquat: totum reddé i ſobole: quod i te ítermi diſtulisti. Anna filium qué deo uoue
ratipotq: obtulit in tabernaculo nunq: recepit: ídecens arbitrata ut futurus, p[]ppheta i eius domo creſceret: q
adhuc alios habere cupiebat. Deinde poſt: q: concepit & peperit: non eſt auſa ad ſt[]plum accedere: & uacua ap
parere coram domino: inſi prius redderet quod debebat, raliq: imolato ſacriſcio. reuerſa domum qnoq: libe
ros ſibi genuit: quia primogenitú deo pepererat. Miraris ſoſicitatem ſanctæ mulieris: imitare ſidem. Ipſe ſi
paulam miſeris: & nutritium & magiſtrum ſpondeo Geſtabo humeris: balbutientia ſenex uerba formabo:
multo glorioſior mundi philofophi: qui nô regé macedonú babylonio peritug: ueneno: ſed ancillá & ſpo-
fam xpi erudiam; regnis cæ leftibus ofſerendam.

Q. Beati Hieronymi de honorádis parentibus traſtatus: ubi monet filios præcepto legis honorare parètes:
q: primi ſunt illis cauſa nafcendi: matres colere quæ conceptu partu atq: educatione graué exhibuerint filiis
famulatum. Illis uicifim inſeruere: eorum obſequii imperio exéplo machabæi: q dum genetrici paruit ipſi-
us ſuaſu eſt martyr eſſectus.
M ii

254

P
Arentum meritis subiugans filios oipotēs deus ſeruendi legē in officiis poſteris dedit ut hoc diuino coganſ facere iperio:quod debuit pietas ſuadere:dicente illo in libro exodii in quo ita ſeri ptu eſt.Honora patré tuu & matré tuam ſicut pcepit tibi dominu:ut bene ſit tibi:ut ſis longa uitae ſuper terrā:qua dominus deus dabit tibi.Audite filiis ſalutiferā iuſſionē:& pcepta legis affe  
ctu debiti amoris ipſete,Seruitute patribus futuri patres;& matres ueſtras tenera diligit e pietate:ut ueltræ  
cōiuges mereantur matrū nomine nūcupari,Nemo patré asperis ueris lādat,non fiat amara dulcedo,hoc  
sit iſter parētes & filios qd' iubente domino natura cōnīnit.Affectu ſonet quicqd linguæ dixerint liberog  
inter caras cōiuncta:q pſonas pietatis iura ſeruenſ.Hoc filioſ ora loquātur qd' parentes delectat audre,  
Præbeaſ patribus amoris mixta formido:q primi nobis ſunt cauſa nafcedi,Exhibe patribus filii: qd ptas  
paterni nominis cogit:uæ a deo eſt eorum meritis attributa:ut ipſa de uobis exigat qd' natura iubere non  
potuit,Matribus quoq debita ipédite reuerentiam:quæ nobis uteri labore ſerientes pōdus noſtri corpo-  
ris tolerant:q ignota portantes iſantiam ſamulatum quendā exhibit nafcituris,Illo tempore nō ſibi tan-  
tum mater eſuit:nec acceptos ſola digerit cibos,Materno uiſtu alif & ille qui latet:eiuſq, mébra alterus  
cōmeſtione pſaunc:ut hō ſuturus alienis moribus ſaturetur,Quid ipſa memorē nutrimēta & tenera in  
antiæ dulces iniurias:quas nutritoris affectus de ſuis parabolis ſumit?Quid cibos i matre cōſectos qd ſe  
mineis manentes ex mébris laſteu ſoluunſ in ſucum:& ſauces inualidas liquido ſapore pſundunt, Cogere  
natura ſumunt infantes & de matre qd' bibant;& dente non nato hoc ſibi currentibus labris eliciunt: qd'  
non ſit necſſe mordere,Seruiunt materna poſteris pectora:seruiunt ipſis i cunabulis:manus & terga mem-  
bris deuota laſentium gratos artus accipiut,Optat mater paruulū creſcere,optat cito iduere maiorem,eu-  
que numeris iuuenu miſcere ſelitnat:nunq ſibi ſefitá ſeruiturū.His tot tantifq pcedentibus factis parenti  
bus matri tota debet alacritate ſeruii,Reddatur naturæ debitum,reddaſ & poſteris quod debetur, Exolu-  
ue fili quod debes;& officia debita qualicuq exhibe ſamulatu:quia parétibus nemo pōt reddere qd' debe-  
tur,Humilitas talibus oblata perſonis uiuendi tépus extendit:& morte dilata multum noſtra p[ro]gatuit,  
uićeq ſacientibus reddens officia noſtra domino iubente cōmendat:qui in tātū nomen parentu diligit ut  
feipſu patré iuſſerit dici,Irreuerens aŭt filius qd de domino ipſe mereaſ:falomonis dicta teſtanſ.Cōmeliu-  
is afficiens patrem;& cōténens ſenectam matris confundef,& in obprobruis erit filius dereſinquens cito,  
dire diſciplinam patris:meditabiſ ſermones malitiæ,Maledicenti patré & matré extingueſ lumen,& p[ul]u-  
læ oculorū eius uidebunt tenebras,Audi fili patrem:qui genuit te.nec cōtépſeris qa ſenuit mater tua,pare,  
at patri lingua qua ſenuit & matré ſua nemo crudeli uerbo p[uc]utat.Sic te rapiat fili iuuenilis atatis auco-  
ritas:ut noueris unde ſis natus,Memoſto ſcripturæ ſentétiæ:ubi ſpiritu ſancto loquente dictu éiqa qui ma-  
ledixerit patré aut matré morte moriaſ,Memoſto ergo parentum eſ q talis es; quoq maibus crementa ſu-  
pſiti,Fauces tuæ necdū laſteu perdideru ſaporé:quam tibi pia mater infundens linguam iſtam paui potu-  
corporis.Impéde debitum patri matriq ſeruitium:qui nunq tuos uagitus horrentes:totum in te labeant  
oſculis corpus,Sit tibi grata falus ipſorum:qbus carior eſt tua uaitiq propria,Redde amoris uicem coléda-  
pietatis,faſta parentum tuis cunabulis cōmoda:officiis propriis exolue,Parentes enim adeo debent habere  
dulciores:quia per alios reparari nō poſſunt;& cū eos lex naturæ ſubtraxerit:nec patré tibi alteru poteris i-  
uenire:nec matrem,Mutato coniugio uiſtricus pater eſt.nec nouerca pōt nomen matris implere nullus igi  
tur filiorum auſtorem lucis ſua cædat iniuriis,Nemo parétibus optet aduerſa qui liberos ſua ſaluti ante-  
ponunt,Intolerabile neſas eſt ex illo ore p[er]tuum audire ſermoné:aut illis pulſari manibus quas amor dilu-  
it oculorui ueſtrorū,Timete ſententiam qua dominus promiſit ingratis,Meretur enim cæcitatis ſua ſubire  
fupplicium:qui parétu uultus uel toruo uifu deſpexerit;& elatis oculis ſeferit pietatem,Sic quicq ſapitis fi-  
lii:eo aio uidete uenerabiles facies;quo uos ipſæ cōpiciunt;& eoq labris dulcibus oſculis inheretæ:qua eo-  
rum oſcula adhuc habetis i mébris,Senibus ſeruire p[ra]ſacile éi quos nemo potat:nemo nutrit ſuco corpi ſui  
Foueatur itaq parentum ſenectus;& factis eorū uiſſitudo reddatur,Habet enim quandam ſenectus iſna-  
tiam,Videant liberi ueſtri quid faciant uobis:uicem iſmalem reddituri,Imitamini filiū machabat:ui qui ma-  
tri morte ſuadenti ſeruiuit:& durum iſperium gratanter aggreſſus eſt:ne ofienderet genitricem:mauiit fra-  
trū ſociari funeribus:q voluntati matris obſtiterre,Ita enim matris ſuadentis uoluntas p[re]ſccta é: ut deo filiū  
faceret martyré & fratru coronis cōparticipé,deniq obſequiuī ſuī melius morte, p[an]ſa:ſuſationem ſermo-  
nis matris impleuit:& lucé iſtam moriendo cōténens:conſors martyrū factus eſt:ut illa germanitas a[te]rno-  
collegio firmaretur,Ecce,quid p[er]ſtitit anſimus matri ſubieſtus:deuotus filius obediéo promotus éi qu-  
lens maternam aliquatenus lædere pietatem:perpetuam uitam paſſione ſulcepit,qui dominum, conſitédo  
mereretur cum ſtatribus a domino coram angelis coronari.

Exordiens a figura, Dauid qui ſenex ſunamitis ſouebaſ amplexu:oftendit ſenes frigeſcente corpore ſa-
pientia & proinde ſenili auſtoritate uendicata clericis p[on]it pcepta uiuendi.Monet eos ſui nominis ier-
prætari uocabulūut tanq i foté domini aſcripti nitanq eſſe quod dicutur,Docet eſſe hofpitaſes:& ſo:mi-
rum uitare cōſortia:cōmunionis ea[q]e pericula p[on]nes aspernari diuities;& fugere delicatiora cōuiuadiſe
re ſcripturas:& docere quæ faciant in doctrina;non arrogantes ſed fale conditos eſſe debere; ſubieſtos eſſe
pontifici,& pontifices paſtores:eſſe debere non dominos;in ſeſtitu & errogatione ſeruandam e[que] modestiá
quaſtum omnino uitandú:delectum habédú i miniftris eccleſiæ cōſortiú potentum ac ſæculari:pietin
in cōuiuis fugiédú;abſtinédú a uino;moderata ſeruanda ieiunia;oftentationé & inané gloriá etiam ſub re
ligionis ſpecie fugiédá;linguam & aures a detraſtatíei cohibědas;pcurationes ac diſpenſationes alienas e[que]
uitandas,& in fine ſe contra detraſtores exculſat.

P

Etis a me nepotiane chariffime litteris tranſimarinis & crebro petis ut tibi breui uolumine dige-
ram præcepta iuendi, & qua ratione is q ſæculi militia derelicta uel monachus cœperit eſſe uel
clericus, reſctu xpi tramité teneat:ne ad diuera uitioq diuerticula rapiaſ, Dum eſſem adolescens
ímo pene puer, & primos impetus ſaciuientis ætatis heremi duritia refrenarem:ſcripſi ad aun
monſrarer affectq.Sed in illo opere pro ætate tunc ſufimus, & calentibus adhuc rhetoru ſtudiis atq. doſtri
nis quædam cholaſtico flore depinximus, Nunc iam cano capite, & arata rugis fronte; & inſtar bouu pédé-
tibus a mento palaribus. Frigidus obſuitit circu præcordia ſanguis. Vnde & i alio loco idem poeta ca-
nit. Omnia fert ætas animum quoq. Et poſt modicu, Nunc obrita mihi tot carmina, uox quoq. mœ-
nin. Iam ſugit ipſa. Quod ne de gentili tatu litteratura pferre uideamur:diuinoq uoluminu facra cogno-
ſe. Dauid annos natus, lxx, bellicofus quòdam uir: ſeneſcute frigeſcente nò poterat caleſieri. Quaerit itaq.
puella de uniuſris ſiliabus iſraeli abiſac ſunamitis: quæ cù rege dormiret, & ſenile corpus caleſaceret. Nòne
tibi uideſ ſi occidenté ſequaris littera, uel figmetu eſſe de mimo, uel attellanag, ludicra: Frigidus ſenex ob-
uoluit ſuſtimentis, & niſi còplexu adolescenculæ non tepeſcit. Viuebat adhuc berabee, ſuperat abigac, &
reluqæ uxores eius & concubinæ quas ſcriptura cōmemorat, oës quaſi frigidæ repudianſ: & i unius tantu
grandæus ſaleſcit ampleſbus. Abraham multo dauid ſenior ſuit; & tamen uiuente ſara aliam nò quaſiuit
uorem. Iſaac duplices dauid annos habuit; & cù rebecca iam uetula nunq refrixit. Taceo de prioribus ante
diuuuum uiris qui poſt annos noningentos, non dico ſenilibus ſed pene iam carioſis artibus: nequaq puel-
lares quaſiere ampleſus. Certe moyſes dux iſraelitici populi, cxx. annos habebat; & ſephoram non mutauit
uorq. Quæ eſt igitu iſta ſunamitis uxor & uirgo tá ſerués, ut frigidu caleſaceret, tá ſancta, ut calentem ad li-
bidinem non puocaret? Exponat ſapientiſimus ſalomon patris ſui delitias; & pacificus bellatoris uiri na-
ret ampleſus. Poſſide ſapientiam; poſſide ſiſtelligentiam. Ne obliuſcaris; & ne declinaueris a uerbis oris mei.
Ne derelinquas illam, & apprehandet te, ama illam; & ſeruabit te. Principium ſapientiæ poſſide ſapientiá, &
in omni poſſessione tua poſſide intelligentiam. Circunda illam, & exaltabit te, honora illam, & amplexaſi
tut der capiti tuo coroná gratiaru, corona quoq delitiá proteget te. Omnes pene uiututes corporis mu-
tanq in ſenibus, & studicente ſola ſapientia. decreſcunt cætera ieiunia, chameunia huc illucq diſcurſus, pere-
ginorum ſuſceptio, deſenſio pauperu, inſtantia oratínum, & pſuerantia, uſiſtatio languentium: labor ma-
nuum unde præbeanq elemoſnæ. Et ne ſermonem longius, p[]traham: cuncta quæ per corpus exercent: fra
do corpore minora ſuent. Nec hoc dico, q, iuuenibus & adhuc solidioris ætatis, his dumtaxat qui labore &
ardentiſimo ſtudio, uitæ quoq ſanctimonia; & orationis frequentia ad dominum iſum ſcientiam cōſecu
ti ſunt. Frigeat ſapientia. quæ in plarifq ſenibus ætate marceſit, ſed q adoleſcentia multa corporis bella fu-
ſuineat, & inter incentiá uitiorum; & carnis titillationes, quaſi ignis in lignis uiridibus ſuſſocetur. & ſuum
non poſſit explicare ſulgorem, Senectus uero rurſus eorum: qui adolescensiam ſuam honefis actibus iſtru
xerunt, & in lege domini meditati ſunt die ac nocte ætate ſit doctior, uſu ſtructior: proceſſu temporis ſapi-
entió: & ueteri ſtudiorum dulciflimos fructus metit. Vnde & ſapiens ille uir græce Themiftocles cum ex-
pletis, cvii, annis ſe mori cerneret, dixiſe ſertur ſe dolere q tunc egredetur de uita: quando ſapere cœpif-
let. Plato o[]togefimo & uno[]nanno ſeribens mortuus e. Et ſlocrates nonaginta & nouem annos in docédi ſeri
bendiq labore còpleuit. Taceo cæteros philofophos. Pythagoram: Democritu, xenocratem, zenonem. Cle-
antemiqui iam ærate longæua in ſapientiæ ſtudiis floruerunt. Ad poetas uenio. Homerum: Hesiodum. Si-
monidem, Stetichorum: qui grandes natu cigneu neſcio quid, & folito dulcius uicina morte cecineru. So-
phocles cù ppter nimiá ſeneſcutem & rei familiaris negligentiam a ſulis accuſareſ amentiæ. Edippi fabula
quam nuper ſcripſerat recitauit iuicibus, & tantum ſapientiæ in ætate iam fracta ſpecimen dedit: ut ſeuere
taem tribunalium in theatri ſauorem uerteret. Nec mirum cum etiam Cato cenforinus & romani generis
diſertiſimus iá & ſenior græcas litteras nec erubuerit nec deſperauerit diſcere. Certe Hōerus refert q de lin
gua Neſtoris iá uetuli; & pene decrepiti dulcior melle oſo fluxerit. Sed & ipſius Abiſac nominis facr m ſapi-
entiá lenu indicat amplioré. Interpretat: n, p[]f meus ſupfluus uel p[]ſis mei rugitus. Verbú ſupfluú ambiguú
eſt ſed i[]p[]fenti loco uirtuté ſonat: q áplior i ſenibus; & redúdus ac larga ſapiétia. In alio át loco ſupfluus qua
ſi non neſſeſtarius ponitur. Abiſac autem ideſt rugitus pprie núcupatur; quod ut maris fluſtus reſonat; & ut
ita dicam. de pelago uenius fremitus auditur, ex quo oftenditur; abundantiſſimú & ultra humanam uocé
diuini ſermonis in ſenibus tonitruum cōmorari. Porro ſunamitis in lingua noſtra coccinea dicitur: ut ſigni
ſicet calere ſapientiam; & diuina lectione ſeruere quod licet dominici ſanguinis indicet sacramentum: tamé
& ſeruorem oftendit ſapientiæ. Vnde & obſetrix illa in Genesi coccinum ligat i manu phares, qui ab eo q
parietem diuiferat, duos ante populos ſeparantem diuſoris: ideſt phares ſortitus eſt nomé. Et raab meretrix
in tipo ecclesiæ, reſticulam myſterium ſanguinis continentem: ut hierico pereunte domus eius ſaluaretur:
appendit in ſeneftra. Vnde; & in alio loco de uiris ſanctis ſcriptura cōmemorat. Hi ſunt: qui uenerunt de ca-
lore domus patris rechab. Et dominus noſter in euangelio ignem inquit ueni mittere in terram & quid uo
lo niſi ut ardeat? Qui in diſcipulorum cordibus ſuccenſus cogebat eos dicere: nōno cor noſtrum ardés erat
in nobis d[]u loq[]reſ i uia & apperireſ nobis ſcripturas: Quorſu hæc tá longo repetita principio? Ne a me q[]ras
pueriles declamatióſes, ſentétiá, floſculos, uerbog[]æ lenocinia, & p[]fines capitulog singulog acura q[]dá bre-
uiters cōſluſa[]q p[]lauſus & clamores excitét audientiú. Amplexetur me modo ſapientia; & abiſac n[]ra quæ
nunq ſeneſcit, in meo requeſcat ſinu. Impolluta eſt uirginitatíq perpetuæ; & quæ i similitudine mariæ cù
quotidie generet; ſemperq parturiat, incorrupta eſt. Hinc reor dixiſe & apoſtolum ſpiritu ſerientes; & in
M iii

255

euangelio dominum prædicasse; in fine mundi; quando iuxta prophetam zachariam, Itultus p[astor]us esse
coeperit fapientia decreſcente refrigerſet charitas mulorum. Audi igitur ut beatus Cyprianus ait non di-
fertas: fed fortia. Audi fratrem collegio, patrem senio; qui te a cunabilis ſide uſque ad perfectam ducat ætate
& per ſingulos gradus uiuendi præcepta ſoſtituens in te cæteros erudiat. Scio quidem ab aunculo tuo bea
to heliodoro; qui nunc pontifex chrifti eſt: te & didiciffe quæ ſanctæ ſunt: & quotidie difcere: normas uite
eius exemplum habere uirtutum. Sed & noſtra qualiacumque ſunt: ſuſcipe, & libellum hunc libello illius co-
pulato; ut cui ille te monachum erudierit; hic clericus doceat esse perfectum. Igitur clericus qui chrifti ſer-
uit eccleſiæ, interprætetur primo uocabulum ſuum & nominis definitione prælata: nitatur esse, quod dici-
tur. Si enim cleros græce fors latinæ appellatur: propterea uocantn[or]i clerici: uel quia de forte ſunt domini:
uel quia dominus ipſe fors ideſt pars clericorum eſt. Qui autem uel ipſe pars domini eſt: uel domini partè
habet: talem ſe exhibere debet: ut & ipſe poſſideat dominum: & ipſe poſſideatur a domino. Qui dominum
poſſidet, & cum propheta dicit: pars mea dominus. nihil extra dominum habere poteſt. & fi quippiam alid
habuerit præter dominum: pars eius non erit dominus. Verbi gratia: Si aurum, fi argentum, fi poſſiones
ſi uariam ſupellec[til]em: cum ilſis partibus dominus pars eius fieri non dignatur. Si autem ego pars domini
ſum, & ſunicus hæreditatis eius: nec accipio partem inter cæteras tribus: fed quali leuita & ſacerdos uiuio
de decimis, & altari ſeruiens altaris oblatione ſuſtentor, habens uiuſtum & ueſtitum his contentus ero: & nu
dam crucem nudus ſequar. Obſecro ita: te, & repetens iterum: iteru[m]que monebo: ne officium clericatus ge-
nus antiquæ militiæ putes: ideſt ne lucra ſæculi in chrifti quæras militia: ne plus habeas. & quando clericus
esse cœpisti, & dicatur tibi. clerici eorum non proderunt eis. Nòn nulli enim ſunt ditiores monachi: & ſuerat
ſæculares qui poſſident opes ſub chrifto paupere. quas ſub locuplete & fallace diabolo n[ò] habuerantur: ſu-
ſciperet eos eccleſia diuities: quos mundus tenuit ante mendicos. Menſulam tuam pauperes & peregrini no-
uerint: & cum illis chriftum conuiuam noueris. Negociatorem clericum, & ex iſpe diuitem ex ignobili glo-
rioſum: quali quandam peſtem ſuge. Corrumpunt mores bonos c[ò]ſabulationes peſſimæ. Tu aurum con-
nis: alius diligit, tu calcas opes. ille ſeſtatur, tibi cordi eſt filentium manſuetudo ſecretum: illi uerbolitas,
at
arita frons: cui nundinæ placenti: & plateæ ac medicorum tabernæ. In tanta morum diſcordia quæ poteſt es
concordia? H[os]pitiolum tuum aut raro: aut nun[ò]g mulierum pedes terant. Omnes puellas & uirgines chri-
ſti aut æqualiter ignora: aut æqualiter dilige. Vide ne ſub eodem teſto maſeris: ne in præterita calitate co-
fidas. Nec dauid ſanctior: nec S[à]pſone fortior: nec falomone potes esse ſapientur. Memento ſemper q[ui]
para-
diſi colonum de poſſione ſua mulier eieceret. Egròtáti tibi quilibet ſanctus frater affiſtat, & germana uel
mater aut p[abat]e quælibet apud omnes ſidei. Quod ſi huiuſcemi non fuerint confanguinitatis c[al]timo
niæq[ui] per ſonæ. multas anus nutrit eccleſia: quæ & officium præbeant, & beneficium accipiant miniftrando
ut inſirmitas quoq[ui]a ſua fructum habeat elemoſynæ. Scio quodam conualuſi[que] corpore: & animo ægrotare
coepiſſe. Periculose tibi miniftrat: cuius uultum frequenter attendis. Si propter officium clericatus, aut u[bi]
dua a te uſiitatur. aut uirgo, nun[ò]g domum folus introeas. taleſq[ui] habeto focios: quorum contubernio non
inſameris. Si lector, ſi acolythus ſi p[al]tes te ſequitur. non ornétur uſeſt ſed moribus, nec calamiftro crifpet
comas: ſed pudicitiam habitu polliceantur. Solus cum ſola ſecreto & abſque arbitris uel p[ateſt]o ſed ſeſſas. Si a
miliarius eſt aliquid loquendum, habet nutricem maiorem domus, uirginem, fororem, iduam uel marita
tam. Non eſt tam inhumana: ut nullum præter te habeat cui ſe audeat credere. Caueto oſes ſuſpitiones, & ge
quid p[ab]abiliter ſingi p[ot]ine ſingatur âte deuita. Crebra munuſcula & fudariola, & ſaſciolas, & uſeſi ori ap-
plicitas, & oblatos & deguſlatos cibos: blandaſque & dulces litteras ſanctus amor n[ò] habet. Audi me mel me-
um. lumen meum: meuq[ui] defiderium chriftus eſt. Omnes delitias & lepores, & rifi dignas urbanitati: & cæ
teras ineptias amatorum in comòdiis erubefcimus. in ſæculi hominibus detestamur, quanto magis im mona
chis, & in clericis. quorum & ſacerdotium p[opol]ito: & p[opol]itum ornatur ſacerdotio: Nec hoc dico, q[ui] aut
in te, aut in fantis uiris iſta formidem, ſed q[ui] in omni p[opol]ito, in omni gradu & ſexu, & boni & mali reperio-
tur, malorumq[ui] c[ò]dénatio, laus bonorum ſit. P[ud]et dicere: Sacerdotes idoloq[ui] mimi & aurig[ui]æ & ſorta hære
ditates capiut, ſolis clericis & monachis hoc lege p[hib]etur & p[hib]eſt n[ò] a p[lec]utoribus: ſed p[ri]cipibus chri-
tianis. Nec de lege conqueror: ſed doleo, cur meruerimus hanc legem, Cauterium bonum eſt, ſed quo mihi
uulnus ut indigeam cauterio? P[rou]ida ſeueraq[ui] legis cautio: & tamen nec ſic refrenatur auritia. Per fidei[q]
miffa legibus illudimus, & quali maiora ſint imperatorum ſcita q[ui] chrifti leges timemus. Euangelia c[ò]teni-
mus. Sit hæres & mater filiorum ideſt gregis ſui eccleſia: quæ illos genuit, nutriuit & pavit. Quid nos inſe-
rimus inter matrem & liberos: Gloria epiſcopi eſt pauperum opibus p[ro]videre, Ignominia omniu[m] ſacerdo-
tum eſt propriis ſtudere diuitiis. Natus in paupere domo, & i tugurio ruſticano, qui uix milio & cibario pa
ne rugientem ſatiare uentrem poteram: nunc ſimilam & mella faſtido. Nou[m] & genera & nomina p[il]cium,
in quo littore c[ò]cha lec[t]a ſit: c[ale]eo, ſap[or]ibus auium diſcerno prouincias, & c[ib]orum me raritas: ac nouiſſi-
me d[à]na ipſa delectant. Audio præterea in ſenes & anus abſque, liberis quorundam turpe ſeruitum. Ipſi ap[]
nunt matulam, ap[pon]unt mappulam, obſident lectum purulentias ſtomachi: & flegr[im]ata pulmonis manu
propria ſuſcipiunt. P[au]ent ad introit[ui] medici, trementibuſq[ui] labiis an c[ò]modius habeant iſcifcantur: & fi
p[au]lulum ſenex uegetior fuerit periclitantur, ſimulataq[ui] leticia mens inſtrinſecus auara torquetur. T[im]ent
enim ne perdant minifterium, & uiuacem ſenem matuſalem annis comparant. O quanta apud deum me[n]
ces: ſi in præſenti præcium non ſperarent, quan[ti]us ſudoribus hæreditas c[à]ſa expetitur. Minori labore pro-
miffa margarita chrifti emi poterat. Diuinas ſcripturas ſa[pi]us lege: immo nun[ò]g de manu tua ſacra lectio de
ponatur. Diſce quod doceas, obſte eum qui lect[ui] do[etr]inam eſt fidelem ſermonem, ut poſſis exhortari in

["doctrina fana;& contradicentes reuincere. Permane in his, quæ didicisti, & credita sunt tibi: senciens a quo diceris. Paratus semper ad fatiſſactione: omni poſcenti te rationem de ea quæ in te eſt ſpe. Non confundant opera tua ſermoné tuú, ne cù in eccleſia loqueris: tacitus quilibet reſpondeat. Cur ergo hæc quæ dicis ipſe non facis: Delicatus magiſter eſt: qui pleno uentre de ieuniis diſputat. Accuſare auaritiam & latro poteſt. Sa cerdotis chriſti, os mens manuſco: cœcordent. Eſto ſubieſtus pontifici tuo: & quaſi animæ parentem ſuſcipe. Amare filioru: timere ſeruoſo: eſt. Si pater ſum inquit ubi eſt honor meus: Si dominus ego ſum, ubi eſt timor meus? Plura tibi in eodem uiro obferuanda ſunt nomina: Monachus pontiſex auunculus tuus: qui tam te in omnibus quæ ſanda ſunt docuit. Illud et dico: © epi ſacerdotes ſe eſſe ſciant, nò dominos, honorét clericos. © qui clericos: ut & ipſis a clericis quaſi epiſs honor deferatur. Scitum illud, e oratoris domiti. Cur ego te inquit habebæ ut principem, cù tu me non habes ut fenatorem: Quod aaron & filios eius hoc eſſe epiſcopu & præ meſteros nouerimus, unus dominus unum templu: unum ſit etiam miniferiù, Recordemur ſemper qd apo ſolus petrus: præcipiat facer dotibus. Paſcite eum qui in uobis eſt gregem domini prouidentes non coacte ſed ſpontanee ſcdm deu, neq: turpis lucri gratia, ſed uoluntarie, neq: ut dominantes in clerù ſed forma faſti gregis & ex animo, ut cum apparuerit princeps paſtorù, percipiatis ſimarceſſibilem gloriae coronæ. Peflimæ còluetudinis eſt, in quibufda eccleſiis tacere pì byteros, & præſentibus epiſs non loqui: quaſi aut inuideant. aut non dignentur audire. Et ſi alii inquit Paulus apoſtolus fuerit reuelatum ſedenti: prior taceat. Poteſtis enim per ſingulos, p̄ppetare, ut omnes diſcant, & omnes cœſolentur: & ſpiritus prophetarum prophetis ſubieſtus eſt. Non enim diſſenſionis eſt deus: ſed pacis. Gloria patris eſt filius ſapiés. Gaudeat epiſcopus iudicio ſuo, cum tales chriſto eſtuerit ſacerdotes. Docente te in eccleſia non clamor populi: ſed gemitus ſuſciteſt. La chymæ auditorum: laudes tuae ſint. Sermo præſbyteri ſcripturarum leſione conditus ſit. Nolo te declama torem eſſe & tabulum garrulque: ſine ratione, ſed myſteriorum peritum, & ſacramentorum dei tui eruditiſi ſimuli erna ſuoluerre; & celeritate dicendi apud imperitum uulgus admirationem ſui facere indoſtoru: homi num eſt. Attrita frons interprætatur ſæpe: quod neſciit; & cum aliis ſuaſerit: ſibi quoq: uſurpat ſcientiā. Præ ceptor quondam meus Gregorius nazianzenus: rogatus a me ut exponeret quid ſibi uellet i ueluſa ſabbatum Δευτεφημρον Τον: id eſt ſecundo primum eleganter ſuſit. Docebo te inquiens ſuper hac re in eccleſia: i qua mihi omni populo acclamante cogeris inuitus ſcire, quod neſcis. Aut certe ſi ſolus tacueris: ſolus ab omnibus ſultitius cœdemnaberis. Nihil tam facile, © uilem plæbeculā, & indoſtam cœcionem linguæ uolubilitate decipere, quæ quicquid non intelligit: plus mirat. M. Tullius apud quem pulcherrimù illud elogium eſt. Domoſthenes tibi præripuit: ne eſſes primus orator. Tu illi ne ſolus. In oratione pro quinto, ligario Gallo quid de fauore uulgì: & de imperitis cœcionatoribus loquatur attende ne his fraudibus illudaris. Loquor. n. quæ ſum ipſe nup expertis. Vnus qdem poeta nominatur homo perlitteratus: cuius ſut illa colloquiæ poſtarum & philofophorum: cum ſacit euripidem & menandrum iter ſe; & alio loco ſocratem atq. Epicuq: diſerentes: quoq: ætates non annis ſed ſæculis ſcimus eſſe diſiunctas, atq. is quantos pλαſus & clamores morerat: Multos enim cœdiſcipulos in theatro: qui ſimul litteras non didicerant. Veſtes pullas æque uelat: Multos

Turpe est ante fores facerdotis domini crucixi & pauperis, & qui cito quoq ueſeſbat alieno iter listores
côſulû & milites excubare; ludicêc quinciæ melius ê apud te prâdei; q te in palatio. Quod fi obtêderis te
facere hoc ut roges pro miſeris atq subieſtis. iudex ſæculi plus deferet clerico continentii; q diuiti, & magis
ſanctitatem tuâ uenerabif q opes. Aut ſi talis eſ, qui non audiat clericos pro qibuslibet tribulatibus, miſi in-
ter phalas, libenter carebo huiusmodi beneficio: & xpm rogabo pro iudice: q magis & citius ſubuenire pot-
q iudex. Melius, n. ê côſidere i domio q côſidere i hoie, melius ê ſpare i domio q ſpare i pricipibus. Nûg ut-
num redeoles, ne audias illud philosophi: hoc nô ê oſculum porrigere, ſed uninu ppinare. Vinolentos ſacer-
dotes & apoſtolus dánat: & utus lex phibet. Qui altario ſeruiunt: uinum & ſicera nô bibat. Sicera hebrao
fermone omnis potio noiatur quæ inebriare poteſt, ſiue illa quæ ſermento côſicif, ſiue pomorù ſucco aut
cù faui decoquuntur in dulcê & barbaram potionem, aut palmage, fructus exprimunſ in liquorê: codiſq
frugibus aqua pinguior coloratur. Quicqde inebriat. & ſtatù mentis euertit: ſuge similiter ut uninu. Nec hoc
dico: q dei a nobis creatura dánetur (Siquidê & dominus uini potator est appellatus & Timotheo dolenti
ſtomachum modica uini forbitio relaxata eſ) ſed modum ætatis & ualitudinis pro corporu qualitate exigi
mus in potando. Quod ſi abſq uno in ardeo adolescêtia: & inflamor calore ſanguinis, & ſucculente ulidoq
ſum corpore; libenter carebo poculo in quo ſulſitio ueneni ê. Pulchre dicitur apud græcos: & neſcio utur
apud nos æque reſonet. Pinguis uenter non gignit ſenſum tenuem. Tantum tibi ieuinioq modum ipone:
quantum ſerre potes. Sint tibi ieuinia pura, caſta, ſimplicia, moderata: & nô ſulſtitioſa. Quid prodeſo olco
nô ueſci, & moleſtias quaſdam difficultateſq cibòq quaerere, caricas, piper, nuces, palmage, fructus, ſimilam
mel, piftacia? Tota hortog cultura uexaſ, ut cibario nô ueſcamur pane, & dû delitas ſectamur a regno ca-
lorum retrahimur. Audio præterea quaſdam côtra rerum hoiumq naturam, aquam non bibere, nec ueſci
pane, ſed forbitiunculas delicatas & còtrita olera: betaromq fuccù nô calice ſorbere, ſed côcha. Proh pudor
god non erubecimus iſtuſmodi ineptiis, nec tædet ſuperſitionis. Infuper etiam famam abſtinentia, in delitiis
quaerimus fortiſimum ieuium est aqua & panis. Sed qa gloriam non habet, & omnes pane & aqua uiu-
mus; quaſi publicum & cömune ieuium non putatur. Caue ne hoium rumuſculos aucupersine offenſam
dei populorum laude cömutes. Si adhuc inquit apoſtolus hominibus placerê: chriſti ſeruus non eſſem. Deſt
uit placere hominibus: & ſeruus factus est chriſti per bonam famam & malam: dextris & a finiſtris chriſi
miles graditur. Nec laude extollitur nec uituperatione frangitur. Non diuitiis tumet. nô còtrahitur pauper-
tate: & læta còtemnit & tristia. Per diem fol nô urit eum: neq neque luna per noſtem. Nolo te orare in angulpla
tearum: ince reftum iter præcù tuarum frangat aura popularis. Nolo te diſlatare ſimbrias, & oftentui habere
philateria: & confcientia repugnante pharisaica ambitione circundari. Inde pendet euangelium: inde lex &
prophetæ ſiue facra & apoſtolica doſtrina. Melius ê enim hæc omnia in mente portare: q in corpore. Fide-
lis mecum lector intelligis quid taceá: & quid magis tacêdo loquar. Tot regulae quot ſpecies gloriaq. Qua
to melius erat hoc non in corpore ſed in corde geſtare: & dominum habere fautorem non hominum? Vis
ſcire quales dominus quaerat ornatus? Habeto prudentiam, iuſticiam, temperantiam, fortitudinem. His ca-
li plagis includere: hæc te quadriga uelut aurigam chriſti ad metam concitum ferat. Nihil hoc monili præ-
cioſius, nihil hac gemarum uarietate diſtinetius. Ex omni parte decoraris, cingeris, atq protegeris, & orna-
mento tibi ſunt & tutamini: gemæ uertuntur in ſcuta. Caue quoq ne aut linguam aut aures habeas pruri-
entes: ideſt ne aut ipſe aliis detrahas: aut alios audias detrahentes. Sedens inquit aduerſus fratrem tuum de-
trahebas: & aduerſus filium matris tuæ ponebas ſcandalum. Hoc ſecili & tacui. Exiſtimaſti inique q ero ti
bi ſimilis. Arguam te & ſlatuam contra faciem tuam. Parce detraſtationi linguæ: cuſtodi ſermones tuos, &
ſcito quia cuncta quæ de aliis loqueris: tua ſententia iudicaris & in his ipſe depræhenſus eris, quæ in aliis at
guebas. Necq uero illa iuſta est excuſatio: referentibus aliis iniuriam facere non posium. Nemo inuito au-
tori libenter refert. Sagitta in lapidem nunq figitur: interdum resſiliens percutit dirigêtem. Diſcat detraſtor
dum te uidet non libenter audire: non ſ facile detrahere. Cum detraſtoribus ait Salomon ne cōmſeareis: quo
miá repête ueniet pditio eorum, & ruinam utriuſq quis nouit? Tam uidelicet eius qui detrahit: q illius qui
commodat aurem detrahenti. Officiu tuum est uisitare languentes, noſſe domos matronarum: ac liberos
earu: & nobilium uirorum cuſtodire ſecreta. Officii ergo tui e. nô ſolum oculos caſtos ſeruare: ſed & lingua,
Nunq de formis mulieru diſputes, nec qd in cuiuſq domo agaſ: alia domus per te nouerit. Hippocrates ad-
iurat diſcipulos fuos ante q doceat & in uerbis ſuis iurare còpellit: extorquet sacramento filentium, ſermo-
nem, inceſſum, manuſuetudinem: habitu: moreſq describit. Quanto magis nos qbus animaru cura cōmilia
e. oium xpianoq domos debemus amare qſi proprias, Cofolatores nos potius i mœroribus suis q cœutias
i. p[er]ſis nouerint. Facile côténiſ clericus, qui ſæpe uocatur ad prandium: & ire nô recuſat. Nunq petentes
xaro accipiamus rogati. Beatius enim ê magis dare q accipere. Neſcio enim quo mô etiam ipſe qui depreca-
tur ut tribuat: cu acceperis, uiliorem te iudicat, & mirum in modum: fi eum rogantê còtempſeris: plus te po
ſterius uenerat. Prædicator côtinétiae nuptias ne còciliet. Qui apoſtolum legit ſupereſt ut qui habent: uxo-
res ſic ſint qſi nô héant. cur virgine cogit ut nubat? Qui de monogamia facerdos ê qre uiduá hortafut biga
ma fit? Procuratores & diſpêlatores domog alienage, atq uillaq: quò poſſut eê clerici, q prias iubetur còſi-
nere facultates? Amico qppiá rape furtú ê. Eccleſiá fraudare ſacrilegiu ê. Accepſis qd paupibus erogáduſ eſ,
& eſuriétibus plurimis, uel cautú uelle eê. uel timidu, aut qd aptiſimi ſceleris: eſi aliud exinde fubrahere, oſi-
um prædonu crudelitaté lupat. Alter fame torqueſ: & tu iudicas, quonuá uétri eius latis ſit. Aut diuide ſlati
q[ui]d accepis: aut ſi timidus diſpêfator es dimitte largitorê: ut ſua ipſe diſtribuat. Nolo ut ſub occafioſe mea ſac
culus tuus plenus ſit. Nemo mea melius me ſeruare pôt. Optimus diſpêfator ê: q libi nihil referuat. Coegiſti

["me nepotiane charifſime lapidato iam uirginitatis libello, quæ ſanctæ euſtochio romæ ſcripſerâ, poſt ânos\ndécé rurſus bethleé ora referare; & confodiéſdum me linguis oium, pdere. Aut enim nihil ſcribendú fuit, ne\nhoium iudiciuֿ ſubiremus, quod tu facere quoq uoluifti aut ſcribentes noſſe cuſtoge aduerſum nos male-\ndicoq tela eſſe torquéda. Quos obſecro ut quieſcant; & definát maledicere. Nô enim ut aduerſariis: ſed ut\namicis ſcripſimus. Nec inuecti ſumus in eos qui peccant; ſed ne peccent monuimus. Necq i illos tantum: ſed\n& in noſipſos ſueri iudices ſuimus. Volentelq, ſeſtucá de oculo alterius tollere: noſtram primú trabé eieci\nmus. Nullum læſi: nullum ſnomé de mea ſcriptura deſignatú eſt. Neminé ſpáliter meus ſermo pulſauit. Gene-\nralis de uitiis diſputatio eſt. Qui mihi iraſci uoluerit: prius ipſe de ſe, q talis ſit, confitebitur.", "Epiftola beati hieronymi pſbyteri ad oceanú de uita clericog. Vbi ad eoq inſtitutionem pponit epi-\nſolam pauli ad timothéu de eſpo: ut ex illo cæteri gradus clericog, diſcát qúo uiuere debeant. Monet illos\nſœminag; uitare cōſortia: oſtendés ex illag cōuerlatione etiá ſi cognatióe iungantur quantum periculi im-\nmeina.", "S\n\nOphornius Eufebius Hieronymus Oceano fuo salutem. Deprecatus es: ut tibi breuiter expone-\nrem: qualiter clerici debeat uiectitare i hac uita mortaliu, Hic me plæriq maledictis æmuli píſo\nlanq; qa non fileo ueritatem. Tamen mihi charifſime ab apoſtolo ſumamus exordium, qui ait. Fi\ndelis ſermo & omni acceptione dignus. Siqs eſatum deſiderat; bonum opus deſiderat. Oportet\nenim eſpm irreſhenſibilem eſſe: & reliqua, totu compħendit eſſe cauendú: cum irreſhéſiblem ponit. Quo\nmodo igitur alteq rephendet cui ipſe q accepte ptátem ut doceat, ſit rephéſus? Ex epo. gradus cæteri clerio-\nrum conſiſcunt: quomodo debeant uiuere in hac uita mortali. Seipſos imitabileſ debent pponere ſacerdo-\ntes: ut alii iuniores gradus humiles confecuti uita & teſtimonia ſacerdotú poſſint exurgere. Præcipue illud\nreor attentius tibi eſſe cauendú; qa prima tentamenta ſunt clericog. mulieq, frequenter acceſſus. Ilte fexus\nrephenſibiles exhibit clericos. Quid tibi re uera cu ſœminis, q ad altare cum domino fabularis? Te cuncti\nin publico. te in agro ruſtici aratores ac uinitores quotidie grauiter lacerabût: ſi contra diſpoſitum fidei cu\nſœminis habitare contendis. Et quia ut arbitror. cōcupiſcet irreſhenſibilis iueniri: teſtimonio bono muni-\nre. Nungd in choro apoſtoloq. ſœminæ aſſuerunt? Prohibe tecu iuigines morari: etiam quæ de genere tuo\nſunt. Diligis eas? Exterius ordina, frequenter uifita, iunctus obſeqo clericog. nedú ſecretaliter ac ſolus in-\ngrediens: macules teſtimonium tuu, illud etiam adiiciendú eſt. qa ſi uxorem duceres; lex te non phibet habi\ntare cum cōſerua. Cum uxoris, n. conſenſu eiusmodi ad regimé ſacerdotii, pmouene, maxime cum apoſtoli\nepiftola pceptum hoc habeat; unius uxoris uig ad honorem clericatus eligendú. Te uero non ita salutaria\npcepta conſtringunt. Aliter coniugat: aliter iuigines admonenq eccleſiatici onus ſubire minifterii. ſœmin-\nare, cum clericis nullo paſto coniúcla p[]cipitum conuerſatio, Ianua diaboli, uia iniqtatis. I[]corpionis p[]cuffio\nnociuq[]us genus eſt ſœmina. Cum p[]xiat p[]ſtula, incendit igne. Flámigero igne p[]cuit ſœmina confiám pa-\ntiter habitant: is exuritq[]us fundam[]eta montiu. Ego id dico, ſi cù uiris ſœminæ habitant: uifcariu non deerit\nfuo. & ueliméta eius nô cōburent? Aut fiqs ambulauerit ſuper carbones ignis. pedes fuos non comburent:\nMihi crede non p[]ot toto corde confident. Bene & argute, Sed & oportet teſtimonium bonu habere ex his qui\nbulat ſimplíciter: ambulat confident. Bene & argute, Sed & oportet teſtimonium bonu habere ex his qui\nforis ſunt. Licet coram deo reſte incedas, tamé coram homibus bona p[]uidentia ſunt; qa & a[]flutiores ſunt\nfilis lucis filii tenebrag. Cum ergo hoc genus a te n[]o amputaſ; das rephédítibus te locu. Ipſe te detrahétuu\nmorſibus tradidiflque. Si agapetarum cōſfortium n[]o dimiferis, benignus es. gaudeo. Pudicus es: ſalſum eſt. Si ali\nquis ſenjerit clericum habitare cum ſœminis: non credit eum eſſe caſtum. Si pudicitiam quaeris, quare habi\ntas cum ſœminis? Œminá quam bene uideris conuerſantem mente dilige: non corporali frequentes orna-\ntu. Non uelſis tenera clericu ſacit, aut ſacerdotem: ſed caſta mentis intentio. Hæc enim deuotionem hono-\nris in te cuſto dit. honorem q[]dem glorioſum: boni operis ſama conferuat. Sacerdotes quippe decet; uel cæte\ntos clericog, gradus ut ſupra dictu eſt a ſœminis segregari. Si igitur generis gratia iudicas eafdem nullo pa-\n[]do dimittere: emento thamar. q ab amm[]o fratre ſuo corrupta fir. I[]dpifum p[]ſequor dilectiſtimo ubi uni-\no eſt tabernaculi cōuſratio: carnis n[]o facile tollif delectatio. De duobus enim quod unus deſiderat: ſi loq\nn[]o p[]ot, tentaſ tamé. Remotio igi uiri: caſtaitatis collocat arma. Coftruit in melioribus caſtra, pudoris hono\ntem consolaſ. Potuit, n. & maria mater domini de choro apoſtoloq, non diſcedere; ſi liceret, Tecla poſt te-\ntationé p[]affionis antiochiae: a paulo phibeſ pariter pgere. Nemo miles cum uxore p[]git ad bellum. Non in-\nideo charitati tuæ. Sit tibi cum caſtis uirginibus longæua dilectio. Tunc in bono meritú collocabis: & fa-\nmá meliorabis. Sed ſi congregationes cōſtituis puellag[]e, pulchre cenſeo i hebdomada ſecuá uifitatôe ad be\nnedicendú cōgregatione uenias. ſed n[]o ſolus: ne rumigeruli liguís te macerátibus lacerét. Aliená ení cupiút\nuicini diſcuteſ uitá: n[]o ſua. Propterea digne accipe meoq p[]cepta uerbog, & monita humilitatis: quæ frater\nuicini diſcuteſ uit

ptum eſt ac ſcinitum, quales eligi debeant facerdotes: ſicut habes, & dixit dominus ad moyſe. Sacerdos uxo rem accipiat uirginem de ſemine patru ſuog; Viduá uero aut deſtitutam aut a viuo marito derelictam nô accipiat. Bene audiui præciptente domio moyſi, qa nec uxor debet facerdoti digama cœuenire: ne honorem polluat facerdotii. Sicut unius uxoris uig; ſic unius uiri mádat uxorem. Si ergo clericus monogamus fuerit & uxor eius digama: noli eum miſterio applicare. Digamá enim duxit uxorem. Hæc tito p[re]cepta idem apoſtolus deordinádis clericis dedit. Et qa liber finem expeſtat, ad id redeamus unde egreſſi ſumus, nec ſi duæ uel tres pariter dei ancillæ morentur: ſolum ad eas ingredi cœuenit facerdoté. Siqs hæc p[re]cepta non obſua uerit: hoſtis eſt afæ ſua. Quod ſi poſt monita noſtra aliq[es] clericus agapetas amplius quaſſerit amare q[ui] a p[er]m ſc[under] ſynodalem regulam conſueniæ; & p[re]cepta patrú in nicea definita ei legan[que]. Iam uero ſi convuentus ſuge rit prædieta, & reliquerit: c[ò]ſecuti ſumus maximú lucrum. Alioq[ui]n ſi neglexerit: talis ab eccleſia xpi anathematizandus eſt. Germinát enim ſœminæ ſpinas cum uiris habitantes; & arcaṇa mentium acuto mucrone p[re]cutiunt. Proh neſas, dolo[rum] eſt dicere: ſed p[er]terire non decet. Xpo iſtæ nubere uouerunt: non clericis. Vnde fine nuptiis genus nouú uxog; Et hoc ad nos q[ui]d pertinet? Amachera ceſſimus. Bonus honor eſt in eccleſia ſi a conſortio uiroſ; ſœminæ ſint longe. Monachú uel clericum ſolitudo facit: nô publicú Quid te uirgina le delectat: alloq[ui]m? Cur ſanctinomialium c[ò]tra ſidem frequentas in eccleſia, uel i p[er]ſo publico? Si eos quos diligút uiderint: ridentibus oculis ſalutationis tenera uerba p[re]cedunt. Deinde cum ſalutauerint: ſi eas deuioros præterire celerius uiderint: c[ò]temptores ſuos iudicant: & iraſcútur. Ordinaſt deinde diſertæ ſatifaſto, poſt fatiffaſtoem prandiú, quaſi noua læticia diſponiſt. Inter p[re]cula improperát uerba contemptus. Illa ve ro lamétari ſe simulat: quaſi peccati genus iducens. Lege quia talis debet eſſe ſolitarius: quaſem hieremias eſ ſe deſcripſit. Ait enim Sedebit ſolitarius & tacebit: qa leuauit ſe ſuper ſe. Bonú eſt uiro c[ui] leuauent iugit ab adolescentia ſua. Et qa iefus reliſtis apoſtolis ſolus ibat orare. Mariam quoc[ui]m in penetralibus angeliuol ſolam inuenit non cum agapeta loquentem; & illa uirilem introitum trepidaui. Tu quaſe fornax es malitæ, q[ui] a uiro deſideras frequentius ſalutari. Et neſcis qa dupliſiter forma[mi] perdis: tuá ſimul & cl[ericici]uius miſerio eccleſia xpi debet ornari. Inordinata conſueto[rum] eſt: deſlicatis ſermonibus fabuſoſa calamitas. Sed ſi hoſpita litatem cupis habere: habes tuas forores, Illæ apud te in domú uocari debét: non cl[ericici]. Erit ad a[di]ſtitutio nem tuam ſancta uirgo: quod dixero. In beatiſſimi martini uita legimus c[ò]memoraſſe ſulpitiú, q[ui] tranſiens ſanctus martinus quandam uirginem moribus & caſtitate p[re]cfam cupiens uſiſtare, illa noluit ſed xenium miſit ei: ac per ſeneltrá respiciens ait ſancto uiro. Ibi p[ater] ora: qa a uiro nunq[ui] ſum uſiſtata. Grattias eſt deo ſanctus martinus. & q[ui] talibus imbuta moribus caſtam cuſtodierit uoluntatem: & benedicens eam abit laétus. Hucuſq[ui] ſufficiat de ſœminis dictú(c[ò]ſumata q[ue]pe uirginú cauſa) tranſeamus ad reliqua. Hoſpitalem p[er]cepit apoſtolus clericú ordinádu[m]. Hoc p[re]cepto p[ater] abraha[que] & loth angelos ſuſeperut q[ui] hoſpitalitatem inter c[æ]teras dilexerunt uirtutes, Sic & O[n]eſiphorus paulum doctrínæ fonte[mi] ſuſcepit. Hæ imitationes ſunt ueſtra[que] & ne finatis incolá præterire: q[ui] apud uos panem non comedit. Sequiſ, Non p[re]cuiſorem. Non eni pu gilem deſcribit apoſtolus, ſed q[ui] confícias non percutiat ſingulog[que]. ſed model[em] & reliqua: domú ſuam be ne regentem. Per q[ui] horribile erit: ſi domui cl[ericici] detrahaſt. Lædet facerdotis opinionem in p[la]ebe: quando de p[er]ximis eius male loquiſt populus. Sup[er] oía hæc p[re]cepit clericis boni teſtimonii fundamenta componeret ut bonog[ui] operú teſtificio calto confirmé: affectu.

L. Beati hieronymi p[re]byteri ad euagrium epiſtola qualiter p[re]byter & diaconus differant: q[ui] oſtendit p[re]byleg[ui] diacono in honore longe p[re]ſtare, & in primitiua eccleſia e[ui]dem ſuiſe e[mi] p[er]byleg[ui], ſed in ſc[il]imatis remedium unú ſuiſe p[er]ſtitú; & in hoc orbis potius q[ui] urbis ſequendam conſuetudiné, & hinc exceptus eſ text. in decretis, xc, diſ, c, legimus.

Egimus in eſaia fatuus fatua loqtur. Audio quendam in tátam erupiſſe uecordiam: ut diaconos p[re]byteris, i, e[mi]s anteferret. Nam cum apoſtolus p[re]pícu[que] doc[e]at e[ui]dem eſſe p[re]byteros quos e[mi]os q[ui] pati[mi] menſa[ge] & uidua[que] miniferut, ut ſuper eos tumidus eſ ſeferat, ad quos p[es] xpi corpus ſanguiſp[er] c[ò]ſcicitur. Quæris auſtoritatem? Audi teſtimoniú. Paulus & timotheus ſerui xpi iefu[m] omnibus ſanctis in xpo iefu[q]o ſunt in philippis c[ui] e[mi]s & diaconibus. Vis & aliud exemplum iactibus apoſtolog[que]. Ad unius eccleſiæ facerdotes, ita paulus loquitur. Attendite uobis, & cunco gregi in quo uos p[er]ſus ſanctus poſuit e[mi]os: ut regeretis eccleſiam domini, quam acquiſiuit ſanguine fuo. Ac ne quis contentiole in una eccleſia plures e[mi]os ſuiſe contendat, audi & aliud teſtimonium, in quo manifeſtillime comprobatur eundem eſſe e[mi] p[er]b[yte]terum. Propter hoc reliqui te certe, ut quæ deerant corrigeres, & conſituere[s] p[re]byteros per ciuitates: ſicut & ego tibi mandauí. Siquis eſt fine crimine, unius uxoris uir, filios habens fideles: non in acculatione luxuriæ, aut non ſubditos. Oportet enim epiſcopum fine crimine eſſe quaſi dei diſp[ato]rem. Et ad timotheú. Noli negligere gram quæ tibi data eſt, p[he]p[hi]tæ per impoſitionem manuum pr[ae]byteri. Sed & petrus in prima epiſtola, p[re]byteros inquit in uobis p[or] comp[re]b[yte]ter, & teſtis p[er]ſonum chriſtis, & futuræ gloriæ quæ reuangelanda eſt, particeps regere gregem xpi, & inſpicere non ex neceſſitate ſed uolú tarie iuxta deum. Quod q[ui]dem græce ſignificantius dicitur Ἐτισκομεύον T[em]s ideſt ſuperintendéres, unde & nomé e[mi] tractum eſt. Parua tibi uidentur tanto[que] uiroſe teſtimonia. Clangat tuba euangelica filius torni trui que iefus amauit plurimúq[ui] de p[ec]tore ſaluatoris doctrínæ fluéta potavit Pref[re]byter elecſe domine & filius eius quos ego diligo i ueritate. Et in alia epiſtola Pref[re]byter caio chariſſimo qué ego diligo i ueritate. Quod aŭt poſtea unus electus é, q[ui] c[æ]teris p[re]ponere: in ſc[il]imatis remediú ſactú eſt: ne unuſq[ui]q[ui] ad ſe tranſe[mi] xpi eccleſiam rumperet. Nam & a[le]xádiſtæ a marco euangelíſta uſc[ui] ad heradá & dionyſium e[mi]os, p[re]byteri ſemper unú de ſe electum in excelfiori gradu collocatum e[mi]p[er] noiabat, q[ui]o[mi] ſi exercitus impatorem faciat.

aut diaconi eligat de se qué industriú nouerit: & archidiconaú uocêt. Quid.n.facit excepta ordiatione eſp
quod pſbyter nô facit? Nec altera romanæ urbis eccleſia, altera totius orbis æſtimanda eſt. & galliæ: & brita
nati: & africæ: & perſis: & oriens: & india: & omnes barbaræ nationes unum chriſtum adorant: unam obfer-
uâr regulam ueritatis. Si auctoritas quaeritur: orbis maior eſt urbe. V bicuq[us] fuerit epifcopus: ſiue romæ: ſiue
eugubii: ſiue cōſtantinopolii: ſiue regii: ſiue alexandriæ: ſiue thanis eiufdem meriti: eiufdem & facerdotii. Po-
tentia diutiæq: & paupertatis humilitas: uel ſublimiorem uel iferiorem eſp[em] facit. Cæteq[us] oêſ apoftolorú
ſaceſſores ſunt. Sed dicis. Quomodo romæ teſtimoniú diacôi p[ſ]byteri ordinaſt? Quid mihi p[ſ]ers uni-
us urbis cōſuetudinem? Quid paucitatem, de qua ortum eſt ſupercilium in leges eccleſiæ uendicas? Omne
quod ræg: eſt: plus appetitur. Pulegium apud indos pipere p[ſ]cioſius eſt. Diaconos paucitas honorabiles: p[ſ]by
teros turba cōremptibiles ſacit. Cæteq[us] etiam in eccleſia romæ p[ſ]byteri ſedent. & ſtant diaconi licet paula-
tim increbrefcentibus uitiiſtinter p[ſ]byteros abſente e[po] ſedere diaconum uideri, & in domeſticis cōuiuuis
benedictiones p[ſ]byteris dare Diſcant qui hoc faciunt, nô ſe reſſe facere ſciant: & audiant apoftolos. Non è
dignum: ut relinquentes uerbum dei miſtemus menſis. Sciant quare diaconi cōſtituti ſunt legant acta apo-
ſtolorum, recordentur conditionis ſuæ Prefbyter & e[ps]aliud ætatis: aliud dignitatis eſt nomé. Vnde & ad
titum & ad timotheum de ordinatione diaconi & e[pi] diciſ. De p[ſ]byteris omnino reciteſ: quia in e[po] & p[ſ]
byter continef. Qui, p[u]chefi: de minori ad maus prouehif. Aut igitur ex p[ſ]bytero ordineſ p[ſ]diaconus: ut p[ſ]
byter minor diacono comprobeſ: i quem recſit ex paruo: aut ſi ex diacono ordineſ p[ſ]byter: nouerit ſe lu-
cris minorem: ſacerdotio eſſe maioré. Et ut ſciamus traditoſes apoftolicas ſumptas de ueteri teſtaméto, q[da]
aaron & filii eius, atq[us] leuitæ in templo fuerint: hoc ſibi epifcopi & preſbyteri & diaconi uendent in eccle-
ſa.

Q. Beati hieronymi p[ſ]byteri ad damafum de oblationibus altaris & elemoſynis a pre[ſ]byteris & non a lai-
cis uendicādís quod ſanctoq[us] doctorum auctoritate confirmat: cenſens laicos prælumptores excōmunica-
tioni ſubdendos.

N
Ouerit ſancta auctoritas tua papa uenerande: quia de quaſione quam clientulo tuo p[ɒ]p[ə]uſtii:
& cōgrua reſponſa per epifolam mandat: hoc eſt de panibus in fidelibus in altari oblatis: quis il
lis iure uti debeat: quátum a præcipuis eccleſiæ doctorum iueſtigare ualui: in paucis tibi reſcri-
bere curaui. Teſſes autem idonei: quos ad hanc rem corroborādam cōcitau: hi ſunt. Gregorius
nazianzenus mirabilis doct[or]. Cyrillus Athanaſius Theophilus Anatholius Ioánes chriſtoſtomus Euſtachi
us Euſebius Chronographus: & noſter Hilarius. qui omnes uno ore eodéq[us] conſenſu ueluti uera ſancti ip[]
ritus organa anathematis mucedre cenſe eſſe ſeriédos: in ufus laicoge[us] panes oblationum conſtulerint. qa
omnino ſacerdotibus ſolis debentur: miſi forte religionis gra[ſ]a laici pro benedictione de manu ſacerdotis ac-
cipiant. Non ſolum autem de panibus in eccleſia hoc ſanxerunt patres noſtri: ſed de omnibus quæ altari of
feruntur: dicentes atq[us] docètes: magnú nefas eſſe: & per oia diabolica temeritate hoc fieri: úbicumq[us] acciderit:
& valde eſſe intolerabilem ſancte: eccleſiæ: ut ſine uindicta ſanctoq[us] canonú remaneat. Vnde chriſtoſtomus i
comênțiariis ſuper matthæui: ubi diſcipuli ip[ſ]icas manibus uellebant sabbato & pharisiæ rephèdebat ſic ait.
Si nô licuit dauid. & uiris eius adhuc ſub umbra legis comedere panes propoſiti ois: quando ab abimelech
panes petiit fame ſtimulant, quomodo nunc euagelio coruſcante p[u]faderi debet laicis. ut oblatoq[us] panum
deo oblatoq[us] ſuis ufibus rapiant. Dicit nácq[us] perinde apoftolus. Qui altari ſeriuiunt: de altari participent. Er-
go ga ſacerdotes pro oibus orare ſolent. quoq[us] elemoſynas & oblationes accipiut, qua fronte p[fl]umút laici
oblationes, quas x[pi]iani pro peccatis ſuis offerut, uel comedere: uel alii cōcedere. cum ip[ſi] nô debeát pro po
pulo orate: Ob hoc papa glorioſe mittere oportet illos p[fl]umptores in excōmunicatoq[em] perpetuát ut cæteri
metú habeant: & amplius hæc in eccleſia ne ſiant.

1. Incipit quartus liber ſuæ tractatus tertii partis príicipalis epiftolag[us] beati hieronymi de correctiœ uita[re]
& converſatione p[fl]atog[us] ſiue præſidentium.

Q. Epiftola beati hieronymi ad ruſticiú narbonéſem e[pm] de uita & cōuerſatione e[pi] &, vii. gradibus cleri-
corum illi commiffis.

S
Vſſicere quidem fidei tuæ arbitror cōuerſationem ſanctam: quaú[rum] habes in x[po] iefu ad fa-
cerdotalis ordinis dignitatem: arctam tibi & anguſtam intelleſtus uiam in domino reſe-
rare: quia præcedentibus meritis ac uirtutis inſignibus ad hoc ofſicium elecſus a deo eſ.
Licet in multis gra[ſ]a x[pi] fine operibus comprobeſ: & ceſſante merito converſationis ac ui
ta: ſola dei dona fruſtificent. Tamé quia tu præ cæteris elecſus a deo comprobaris: q[us] &
legis opera impleuſtii: & cōmoraris in gra[ſ]a u[pi]q[us] ad ſupeminentem ſciæ charitatem intelle
ctu dei tecum loquéste ſeſtináter exſistentibus cogitatoq[ibus] iſignibus: hoc uis noſſe: quod
futurus e[sp]totius tibi eccleſiæ, p[ut] p[ſ]cipis: ſacra referabo, doctríæ ordiné & locú cuſtodiés: & q[da]d qualiter ob
feruere debeas docéſ: ſi modo ad iniuriá nô reuoces nouellæ exhortationis iduſtriá, ac te nô pudeat pauliſp
minorem eſſe dum diſcis. Quia ſepſito ut uides priuilegio dignitatis: habes de nobis amplius q[da]d q[ras]: &
id q[da]d iáprídé in cōſecratione cōſtiturú te eſſe credis: reſtat ut capias: ne minor iueniaris in x[po]: q[da]n muſdo
interim noſiaris: ac ſic falſi uocabuli uutilis paſtor exſiſtas: c[ui] hæc quæ in domio latent: ſacra neſcires. Nos ta
mé tenéſtés i oi: diſputatóc[em] rônem ac tecú ſimpliciter fabulátes: uege, te e[pm] aiaq[us] debef e[ce] m[ɔ]ſtrabimus: ut
faſtus tibi ip[pe] iudex: hoc q[da]d loq[mu]r: ip[li]ere ſeſtines: & nobis cōſentiés: uerecúdia & cōſuſione reſceta: eligas
abieſtus eſſe i domo dei: magis q[ui] hitare i tabernaculis peccatoq[us]. Sic, n, iefus ait. Reges gétiú domináſ e[geq]
& q[pa]tátem habéſt: domi uocênt, uos aút nô ſic: ſed q[ui] maior é uſetrú: ſiat ſicut m[ior], & q[da] priceps é fiat ſicut

258

minifter. Quis, n. maior eſt, q. recumbit an q. miniftrat? In gentibus q.dem q. diſcumbit. inter uos aut n. ſie
fed qui miniftrat. Ego aut in medio ueſtrù ſum ſic ut q. miniftrat. Et uos qa. eſt pmanétes meci in tétatio-
nibus meis. Ego diſpono uobis ſic ut diſpoſuit mihi pater meus regnù; ut edatis & bibatis in menſa mea in
regno meo, & ſedeatis ſuper ſedes duodecim iudicátes duodecim tribus ifrael. Et alibi Reſorem poſuerit
te; noli extolli, ſed eſto tanq. unus ex ipſis. Et alibi. Non ut domineris cleró; ſed ut forma ſis ouibus. Et alibi,
Templú dei eſtis; & ſpùs dei habitat in uobis. Siq. autem templú dei uiolauerit; diſperdet illum deus. Tem-
plum enim dei ſanctú eſt; quod eſt uos. Quoniam ex ipſo & p ipſum & in ipſo ſunt omnia; ipſi gloria i ſæ-
cula. Vnus, n. deus & pater domini noſtri iefu xpi; ex quo oia, & nos i ipſo; & unus dominus iefus xps; p qué
omnia; & nos p ipſum. Sed non in omnibus eſt ſic. Caecitas enim contigit ex parte in ifrael; donec plenit-
do gentium ítraret; & ſic ois ifrael ſaluus fieret. Concluſit ergo deus oia ſub peccato; ut oíum miſereaſ. An-
te oia humilitatem dilige; qa. ſupbia apoſtatare facit a deo; & initium ois peccati ſuperbia eſt. Deus enim no
ſter forma ſerui accipiéſ; humiliauit ſe uſq. ad mortem; morſte aut crucis. Oeſ scripturas mente pcurretotu-
canonem lege, atq. habés ante oculos exempla ſanctoq; imitare quod bonum eſt. æmulare; quod ſanctum
eſt. Faſtucq; tibi hieroſolyma cæleſtis deo uota reſtitue, domú in te & templú falomonis ædifica; tabernac-
lum fabrica; & diligétius exornare ſeſtina. Intra ſaneta ſanctoq; indeficiens lumé accéde, perſectoem in om-
nibus tene. Pone cuſtodiam ori tuo & oſtium circuſtátiae labiis tuis. Nô des in tétatoem iam tuam; & dic.
Omnis caro ſœnú; & ois gloria eius ur floſ ſœni. aruit ſœnú & floſ decidit. uerbum auté domini manet in
æternum. Sacerdos enim domini q. de ore ſuo p[erſt iuſticiam; & exquientibus nunciat ueritatem angelos
dei oipotentis eſt. In omnibus caulis ſerua iuſticiam. peregrinatem; & orphanú; & uidam; & pauperem: uel
pupillú uacuo gremio non dimittas. Ibiq. thelauq; tuu ubi & cor ſeft; conde. Cum omnibus fratibus
tuis ſic ut ſcriptum eſt; pacem habe, Concilia ſuge, ne dum iudicas, condéneris. Sic, n. ſcriptum eſt. Beatus uir
q non abiit in confilio imptoge; & in uia peccatoq; non ſtetiti; & in cathedra peſtilentis non ſedit, ſed in lege
domini ſuit voluntas eius, & in lege eius meditatibit die ac noſte. Potentum perſonas; diuittum notitiá-
lutantium obſequia ita accipe; ut pauperem nô conſtriftes; nec ulla ſaſtidium excufationis inducas. Non ree
dat liber legis ut ſcriptum eſt; de manu tua, ſed meditate in eo die ac noſte. Sic enim ſcriptum eſt. Sine oſen
ſione eſtote iudæis & græcis & eccleſiæ deſi; ſicut & ego omnibus p omnia placeo; non quarens; quod mihi
utile eſt, ſed quod multis; ut ſalui ſiant. Prius q. audias; ne iudices quéquam, atq. ante p[abat]oem excufationis
illatæ; neminem a tua cōmunione ſuſpendas, quia non ſtatim q. accufatur reus eſt; ſed qui cōuincitur criniti-
nofus. Nec præſtandum odiis ſinguloq; eſt; ut innocentú fratuu doneſ; iniuria. Quinímo timore domini
ante oculos ſemper habens; ut totum quod agitur; deo & xpo ſicas eſſe p[er]ſentandum. Nam præterit figura
huius mundi; & deo magis obedire conuenit q. homibus. Qui ſcit præterita; de futuris eſtimat. Vno enim
fermone tota lex adimpletur. Omne quod tibi fieri nolueris; alii ne feceris. Domi ſi fieri poteſt p[ol]polita
ſonæ tuæ cura; officii[que] reuerentia; ſeruú ſeruis eſſe te cōuenit; atq. ita ifrael in omnibus perdocereat q[ui]
audiant cōuerſatione tua magis q. fermone p[ra]ſicant. Sic enim ſcriptum eſt; in ſapía ambulate ad eos qui
ſoris ſint. Non te extollat salutatio plurimoq; Munera diuittum & obſequia te non uincat, qa. munera ut ſer-
ptum eſt excæcant oculos iudicú. Nec plus ſit apud te matrona nobilis & diuesiq; p[er]ſa pauper atq. mendi
c: aut uidua maritali auxilio deſtituta; æqualis ei que habet uirum potentem in l[æ]culo uideatur. Alienum
te a perſonis oíum reddendum iudica: Ac propter iniuſticiam in iudicio pauperem non defendas. nec pro-
pter g[ram] diuiti indecenter aſſiſaut, ſi hoc non potes facere; cognitòem reſpue cauſa[que]. Sola eſto tibi le-
ctione & oſone cōtentus. Neminé enim ut ſcriptum eſt diligit deus; niſi eum q. cum ſapía habitat, ac nullú
lædit, lſta ſi feceris; deo utilis in omnibus comprobatus; perſectú facerdotium in te reſtabis. Expelle de te
p[olo]xpi oues & boues; & columbas uendétes; & númulariog; euerte menſas, qa. domus patris noſtri domus
negociatioris eſſe nô debet; ſed oratòis. Et quod iudicio dei p[ri]citur; deſiderari p[pter] dánationis. Iniam non
oportet ne reprobí inueniamur in xpo. Sicq; fiet ut in ueritate conſiſtens p[er]ſiformis eccleſiæ facramétum
noſſe meſearis quod in omnipotentia dei cum ſua ueneratione conſiſt ideſt in patre & in filio & in ſpiritu
ſancto; in archágelis; in angelis; in ſapía; in hoibus. Quæ omnia ſi diligenter aſpícias; totus in h[is] disputatio-
nibus eccleſiæ catholicæ fundaméta cognoſces; & per hos gradus ſi uniuera obſeruaueris quæ ſcripta ſui-
deus erit in memoria tua; & tu in dominú reuerteris.

Q. De primo gradu eccleſiæ qui ſoſſariog; ordo eſt.

P

Riminus igitur in clericis ſoſſariog; ordo eſt; qui í ſimilitudinem thobiæ ſanſti ſepelire mortuos
admonétur; ut exhibétes uifibilium rerum curam ad iuſibilium ſeſtinét; & r[é]ſuſectionem car-
nis credentes in domino totum quod faciunt deo ſe præſtare non mortuis cognoſcant. Tales et
go ſoſliarios eccleſiæ cōuenit; qualis thobias propheta ſuit; eius ſideri; eius ſanctitatis; eius ſcietur
atq. uírtutis. Non ergo putes paruum eſſe officium ſoſſariorum. At ſicut cæteri ſacerdotes famulis dei de
ſpícias ſacramétum; ac plus diuerſoq; ſeruis deſeras uel amicis q. xpi in templo cum p[eces] ſüdis; cuius mébra
ueneraris; cú oibus participare te cōuenit; nô ſolum in altari; ſed & domi; cum oibus eſſe cōuuiam atq. iter
domeſticos parietes ſimpliciter reſidere. Si amas thobiam p[er]ſhetam; & ſi eius imitaris exéplúſi p[er]ſes q[ui]
ptú eſt; q. recipit p[er]ſhetam in noſe p[er]ſhetæ mercedem prophetæ accipiet, caue ne huic ofſicio per ſuperbiá
tuá aliqua irroſe; iniuria; quam laicus qui minor eſt thobiæ nô mereſ. Te ení ita de dei mébris oportet h[re]
iudicium; ut í ſtelligas eccleſiæ fac[r]m. Religionis enim & ſanctitatis eſt; q. e[ps] diceris nô romái c[of]ulatus aut
iuris. Si hoc uis eſſe quod factus es; ſerua ordinem tuú; locúq; c[u]ſtodi. Defer p[er]ſhetæ; ut p[er]ſpita ſeri ſuiat.
Dilige myſteria dei; ut ameris a xpo. Noli aliquem contriſtare illicite aut iniuſto odio p[ro]ſequaris; quia tu

fieat xps es: & aliù xi pi funt; & nemo potens est in hoc sæculo q aliquè feruog; fuog; uelit ab aliis conculca-
ri. Tu ipse quoq sibi libéter accipias quod dicturus fum: cùctog; famulis, ppter eos qbus feruiùt honore defe
restatq; unùq; prout potens est eius dominus uenerabis. Dic mihi quæso Quis maior è xpo ? aut cui
tàtum debes, q pro te sanguinè fuù fudit; & q te ecclefiæ sfxæ ppoſuit; & q te honorauit in cunctis; q oia ti
bi diuitiag; facra conceſſit; Nungd dominus deus tuos; ut cù hæc pſtiterit, ppter bonitatem & mife
ricordiam fuà cùferuos tuos deprimas; Deroges xpo; ac nullù nifi te folù putes ad dominu ptinere; Tibi tan
tum exilimest reuerétiam deferédam: ac famulos xi pi in conſecratione tibi creditos nò in miſterio liberos;
ut habeas; ſed ut feruos in domiatoem poffides; Hæc enim præ cæteris deus dánat; & nihil grauius, ſert; q
ut cum ſcias hoibus deferérum deo ipſe nò deferas; cù feruù pricipis atq militiæ deputatù pſeq & lacesſe
re nò audeas; eos q ueri dei ſerui funt; & uero xi pi caractere cenſiti ac p baptifum grìam xi pi & per clericatus
officium militátes adieucle putes ignominia deputádos; & plus íterdù apud conſiám tuam ſi iniuriam nò
faciat noltra correprio; tam feruis q clericis parcas. Et in his aliqtu uernaculù diligas: illos uelut alienos deſpi
cias; & malis múdo placere q xpo. Pro xpo; pro fide: pro religiòe; pro ppoſito ſanctitatis deferre íterdum cle
ricus feruo cogitur; & ad ignominiam non ferédam uilis iudicaç nùmò; q fùmus in cælo eſt. Reçte hæc
reputias éps, recta íſta nò feruas. Si éps non uis: fi cælog; regna côténis; fi nullum cù deo cupias habere con
fortiù. Certe ſi electu te a deo gratularis; ſi factum te paſtore gregi; ſi te creatu facerdotem clericis recogno-
fis; laborare debebis; ne tibi tua mébra diſplicant: ne id q dxi pſt reprobèt. Si, n. ait apoſtolus; aut nungd
caput pedibus dicet nò defidero opa ueltra. Vnum, n. corpus & multa ſunt mébra. Si tu caput es; pedù tibi
officia neceflaria ſunt: Pertinere ad honorem tuù atq ad ſubſtantiá corporalem pedes ipſe cognoſcis. Sine
his ut ipſe noſti ambulare non potes; Hi te ſuſtinent; hi totu corpus pmouent; hi dirigut caput; hi primù te
efſe faciut. Perditis his còténeris a cùtis; ac tibi ipſe odibilis factus amara úitá in sæculo retentabis.

De ſecundo gradu eccleſiæ qui oſtiariog; ordo eſt.

S
T
E
cEcùdus oſtiariog; locus eſt qui claes regni cælog; tenent: qui patriarchi dantur: qui præſunt
portis hieruſalem; aut inter bonù & malum habentes iudicium aperiunt quod nemo clauditi; &
claudunt quod nemo aperit. Iam hic confiderare te conuenit; quæ circa oſtiarios dei debet eſſe
diligentia: quanta his uerbis atq offici reuerentia per te deferenda ſit: Intrare templù nifi p hos
non potes. Hi ſunt ordinati per uices fuas; & oia quæ intus ſunt ex utraq cuſtodiut; ac perfecti in omnibus
fideles recipient: reſpuant inſideles.

Q. De tertio gradu eccleſiæ qui lectog; ordo eſt.

Eirtius lector ordo eſt: deo xpo & [J]pphetis daf: lecqm q[]d scriptu eſt. Exalta uocè tuà & dic. Ois caro ſœnù; & ois gloria hois ſicut flos ſœni. Aruit ſœnù; & flos decidit. Verbù auté domini ma- net in æternu. Deniqr dominus noſter legés i téplo formá lectoris aſlumпит. Sicut ergo lectores q cantat cáticu moyli & agni hi ſunt q ſequiutur agnú ímaculatú quocúq; ierit: q cù mulieribus nò coinqnuauerút; uirgies, n. ſunt. H[]oq numerus eſt angelog; & nomé angeli cùueniétier facerdoti adaptat: q uſq; deo qeques tibi ſunt p hæc officia ſanctitatis; ſicut ſcriptú legis. Sacerdos q de theſauro de ore fuo p ſert iuſticiæ; & exgrentibus annúciat ueritate angelus omnipotétis dei eſt.

Q. De quarto gradu eccleſiæ qui ſubdiaconog; ordo eſt.

Vartus eccleſiaticaſ diſpoſitionis in ſubdiacono eſt ordo: q metranatinei appellan[]t in humilita
te domio ſeruientes. Propter hoc in euagelio iefus ad nathanael ait. H[]ic eſt uerus iſraelita: in quo
dolus non eſt. Cui respòdés iefus ait. Ante q philippus te uocaret; cù eſſes ſub ficu noui te. Quod
[J]ppterea ſcriptum eſt; ut tu eius locum diſpoſitòemq; cognoſcas. Propter ea dominus noſter for-
má dei accipies humiliauit ſe uſq; ad morte: mortem aut crucis. Propter quod ſemper genu flexo orare má-
damur. Ois enim q[]e ſe humiliat exaltabiſt; & q[]e ſe exaltat humiliabitur. Propter hoc ægyptus competentibus
plagis pcurit a domino. H[]æc dies p[]ſectiòis ex ægypto paſcha domini nùcupaſt; ut qa paſcha noſtrum ímo-
latus eſt xps; plenitudinem totius myſteriæ atq paſſi in reſq; officiis recognoſcas: nec per arrogátiam nò ſere
dam nò deſpicias eos q oblatóes in templo dei ſuſciuti: ut ſecretoq oium teſtes particeps etiam paſſionu
ſunt & cætera. Hi. n. primi defideria n[]ra ſuſciuti: hi p[]bant in nobis optimas uolútates; hi repudiant maſas:
hi ut a deo ſuſciamur aſſiunt; quóq; tibi ſicut uſiſibiliter miſteria eſſe cognoſcis; ita & inuſibiliter p[]p-
peter aut eius còcordiam utilem eſſe perpende: ne conficere corpus xi pi & sanguinem ultra nò p[]oſſis; ſi u[]e-
turus ad altarium dei eccleſiæ mébra neglexeris.

Q. De quinto gradu eccleſiæ q[]u[]e leuitag; ſeu diaconog; ordo eſt.

Vintus in diaconibus ordo ſacraméti eſt: quóq; fors dei eſt: q recedere de templo domini die ac
nocte, phibétur: q colúna & fundamétum ueritatis ſunt: q eccleſias dei ſuſtinét: q altare xi pi ſunt
in quo firmátur facra in quo offeret oblatio. Q[]uid ergo in templo dei ut ipſe noſti uenerabilius
altari eſſe poteſt? Quis non ſe ad menſam domini acceſſurus humiliet? Et hi ſunt quos in apoca
[hy]p[]i legimus ſeptem angeli eccleſiæ. Hi ſunt ſeptem candelabra aurea: hi uoces tonitruog; hi in similitu-
dinem lacrog; Noe iuſticiæ præcones nò habétes in ſe maculam aut rugá atq in cádorem lucis eſſet: in oí
iſrael deu olente p[]ſpicui: puri méibus: a[]iag; candidi: uirtutum operatione p[]clari: humilitate p[]diti, q[]eti; hu
miles: euangelizantes pace: annúciantes bona: diſſenſiòes rixas & ſcàdala reſecátes: foli deo eloquétes: in té-
plò nihil de múdo penitus cogitátes; dicétes p[]ri & matri nò nouimus uos: & filios fuos nò agnoſcentes. De-
nig; & leu i[]ut ſcriptú legimus ſacferdotális tribus eſt; & caput o[]ium ſacerdotu. Sine hoc ſacerdos nomé hét:
officium nò habet. H[]ic minifter dei d[]r quia ſcriptum eſt. Quis maior eſt q[]i minifterat: an cui minifteratur? Et