Hoppner John — Hora Juon.

343

sowym szpitalu dla cholerycznych w Berlinie,
w końcu tegož roku został lekarzem w tamtej-
szym domu robuczym. Pod koniec roku 1854
przeniósł się do Greifswaldu, gdzie otrzymał po-
sadę prosektora i zarazem został docentem pry-
watnym chemii fizyologicznej, nauki powstającej
wtedy dopiero. Wykłady jego miały powodzenie
ogromne, a w liczbie słuchaczów jego, obok stu-
dentów, zasiadało też wielu profesorów. W r.
1856 Virchow (ob.) ściągnął go znów do Ber-
lina i uczynił go swyni assystentem, jako taki
urządził H. pracownię chemiczną przy zakładzie
patologicznym i lat kilka zawiadýwał nią samo-
dzielnie. W r. 1860 mianowano go profesorem
nadzwyczajnym uniwersytetu berlińskiego, atoli
już w roku następnym opuścił stolicę Prus, uda-
jąc się do Tübingi, gdzie powierzono mu kate-
drę zwyczajną chemii stosowanej i przewodnic-
two nad pracownią chemiczną. W r. 1872 po-
wołano go do Sztrasburga na profesora zwyczaj-
nego chemii fizyologicznej, w roku 1883 tamże
objął zarząd zakładu chemiczno- fizyologicznego,
podług wskazówek jego umyślnie wzniezionego.
Wyjechawszy dla wypoczynku do posiadłości
swej nad jeziorem Bodensee, umarł tam nagle
w 70-m roku życia. Krótko przed śmiercią był
wybrany na członka Akademii lekarskiej w Pa-
ryżu, co podobno wyżej sobie cenił, niż wszel-
kie zaszczyty i ordery, któremi go wcale nie
skąpo przedtem darzono. — H. był profesorem
wybornym i należał do najwybitniejszych uczo-
nych wieku XIX. Powszechnie i słusznie ucho-
dił za niemającego równego sobie w sprawach
dotyczących chemii fizyologicznej, należał też
do grona jej twórców. Do zasług H-S-a naj-
główniejszych należą przedewszystkiem badania
barwników krwi; on pierwszy określił znaczenie
hemoglobiny (ob.) oraz dowiódł, że barwnik
czerwonych krążków krwi zależy od lecytyny
(ob.), wykazał w nich obecność nukleiny (ob.),
dostarczył rozbiorów chemicznych czerwonych
krążków krwi (ob. Krew), zbadał ich stosunek
do barwników żółtej (ob. Źółć) i odkrył hema-
tochromogen (ob. Krew). Przyczynił się nie-
pospolicie do poznania chemicznegoViałko-
watych i do podzielenia ich umiejętnościного podług
właściwości ich; pracował z powodzeniem nad
chemią komórek (ob.) ustroju, wykrywając
w nich globulinę, albuminę i glykogen
(ob. te wyr.): wyjaśnił też sprawę dotyczącą
cholesteryny (ob.) i tłuszczów w nich napo-
tykanych. Równie ważne są też badania składu
chemicznego mleka, poszukiwania nad kisie-
niem (fermentatio), utlenianiem się krwi, celu-
lozą, chlorofilem (ob.) i t. d. Dzieła więks-
sze H-S-a, które tu tylko wymienić możemy, po-
siadające wartość niepospolitą, są następujące:
„Handbuch der physiologisch- und pathologisch-
chemischen Analyse” (Berlin 1853, wyd. 6-e
tamże 1893; przekł. fr. Paryż 1877); „Medici-
nisch-chemische Untersuchungen” (1866—71, 4

zeszty) i dzieło klasyczne „Physiologische Chemie” (Berlin 1877—81). Od r. 1877 redagował „Zeitschrift für physiologische Chemie”, w której też umieszczał prace swe rozmiarem drobnejsze; poprzednio ogłaszał je głównie w „Archivach” Virchowa oraz Pflügera. Życiorysy oraz ocenę dokładniejszą H-S-a znaleźć można w „Deutsche med. Wochenschr.” (1895, № 34), w „Berliner klin. Wochenschr.” (1895, № 42) i w „Archiv” Virchowa (Tom CXLII, zeszyt 2). — Por. też J. Pagel „Gesch. der Med.” (Cz. I, str. 381). Dr J. P.

Hoppner John, malarz angielski pochodzenia niemieckiego (* 1758 w Londynie—† 1810 tamże). Wychowanie akademii londyńskiej, wzorował się na dziełach Reynoldsa i doszło do równie niemal świetnego kolorytu, jakim odznaczał się mistrz, dziś jednak obrazy jego zblakowały. Protegowany przez ks. Wallii i ks. Yorku, H. rywalizował jako portrecista z Lawrencem. Właściwością talentu H-a było wyborne portretowanie postaci niewieścich i dzieci. Słynnym jest jego portret Lady Oxford (National Gallery w Londynie), oraz portret dzieci Jerzego III (Windsor Castle). Z innych portretów jego kilka posiada Hampton Court. W National Gallery prócz wymienionego portretu lady Oxford — znajduje się jeszcze portret Williama Pitta i aktora Smitha. Prócz portretów H. malował i pejzaże. W 1803 r. H. wydał zbiór pięknych typów kobietych, rodzaj galeryi piękności, p. t. „A select series of Portraits of Ladies of Rank and Fashion”, a w 1806 Opowiadania wschodnie, wierszem.

Hor, góra biblijna w południowo- zachodniej
części Palestyny, gdzie umarł Aaron. Z H-em
identyfikują górę Dżebel Nebi Harun (t. j. „Góra
Aarona”) na południe od morza Martwego, pod
Petra. Na szczycie tej góry, na 1 330 m. wyso-
kim, znajduje się budowła dość świeżego pocho-
dzenia, jakoby grób Aarona. W. N.

Hora, nazwa wielu wsi na Rusi, Słowaczczyźnie, Łużycach i w Czechach. W N.

Hora Juon, zwany też Nikola Urss, t. j. „Niklas Niedźwiedź”, przyźwódca w krwawem powstaniu Wołochów w Siedmiogrodzie (1784). Rozporządzenie cesarskie o konskrypcyji ogólnej zostało przez H. i jego przyjaciół, Juona Kloską i Jerzego Krizsana, wyłożone w ten sposób, że cesarz Józef II chce uzbroić lud przeciw szlachcie madiarskiej. D. 31 października 1784 r. zbiegli się zbałamuceni chłopi pod Kurety; sędziowie, którzy tam przybyli, zostali zamordowani, a z ich eskortą wojskową okrutnie obeszli się powstańcy. Powstanie rozlaźał się po komitatach Hunyadzkim, Albeńskim i Zarańskim. W komitacie Hunyadzkim spalono 232 dwory szlacheckie i zamordowano 28 szlachty. Ogółem powstanie po tychonąć miało około 4 000 ofiar. Ilość powstańców urosła do 30 000 ludzi i mu-

Horacyusz.

345

okruchy pozostały; posiadłość ojcowską w We-
nuzyi rozdzielili tryumwirowie w nagrodę po-
między weteranów; stanowisko wyższego ofi-
cera, jakie Horacyusz był zajmował, należa-
ło już do bezpowrotnej przeszłości. Aby zaro-
bić na swoje utrzymanie, wystarał się o miej-
sce pisarza przy głównej kasie rządowej i pra-
cował jako sekretarz (scriba quaestorius) pod-
carządem kwestora. Wtedy w wolnych godzi-
nach, jak sam opowiada (Epist. II, 2), pokorny,
z obciętemi skrzydłami, chaty i roli ojczy-
stej pozbawiony, z niedbry rzucił się zuchwale na
„robienie wierszy” i naprzód próbował zdolności
swych poetycznych w satyrze, która najwyżej
dopowiadała jego usposobieniu w owych latach,
i w epodach, rodzaju poezyi do satyry zbliżo-
nym. Skończyły się teraz przykre dni twardje
próby i troski o chleb powszedni. Najznakomit-
si poeci ówcześni, Wergiliusz i Varius, którym
spodobały się utwory młodego poety, polecił i go
Mecenasowi, dostojnemu protektorowi poetów
i najzaufańszemu powiernikowi Oktawiana. Przy
pierwszymu przedstawieniu na wiosną roku 38
mówił z nim Mecenas tylko krótko; potem przez
dziewięć miesięcy nie dał mu znaku życia o so-
bie, chociaż pewnie wreszcz ten pilnie go ob-
serwował. Zaprosił wreszcie do siebie poetę,
który sądził, że poszedł już w zapomnienie,
i przyjął go odtąd, w zimie r. 38—37, do gro-
na swych serdecznych przyjaciół (Sat. I, 6, 54
i nast.). Gdy Mecenas w roku 37 pojechał do
Brundisium, aby doprowadzić do skutku zgodę
pomiędzy Oktawianem i Antoniuszem, był w je-
go otoczeniu, oprócz Wergiliusza i Variusa, tak-
że i H., który podróż całą z wybornym humorem
w 5-ej satyrze I księgi opisał. W r. 33 dostał
poeta, który już nie potrzebował sprawować pod-
rzednego urzędu sekretarza, peniość całą od
coraz więcej go ceniącego protektora; leżała
ona w górach Sabińskich i obejmowała prócz
dworku jeszcze pięć dymów (Epist. I, 14, 2).
Odtąd przebywał H. po większej części w swem
ustronnem zaciszu, często jako umiłowane Sa-
binum opiewanem (Carmina I, 17 i t. d.),
albo też w sąsiedztwie Tiburu (dzisiaj Tivoli),
dgdie Mecenas miał własną willę, lub też i w Rzy-
mie, gdzie mały domek posiadał obok pałacu
Mecenasa, na wzgórzu Eskwilińskiem; czasem
udawał się także do kąpieli morskich, zwłaszcza
w Bajae, aby pokrzepić nadwątlone zdrowie.
Zrazu pisze H. tylko jeszcze Satyry i Epody,
potem już tworzy powoli coraz więcej czysto-
lirycznych poematów, tak zw. Carmina, Pieśni
albo Ody, na których szczególnie sława jego ja-
ko poety u potomności polega, i Listy poetycz-
ne, tak zwane Epistolae. Przez Mecenasa
zapoznaje się także z Oktawaniem, który poe-
tę względami swemi wyróżniał: polecił mu prze-
cież osobną kompozycję na uczczenie pamię-
ci stulecia (Carmen saecolare) i uświet-
nienie szczególnemi pieśniami zwycięstw, ja-

kie pasierbowie cesarscy, Tyberyusz i Drusus,
w r. 15 przed Chr. nad Windelikami odnieśli.
Oktawian, kiedy został właczdcą całego państwa,
z przydomkiem Augustus, nie zdolał wysoko ce-
nionego poety bliżej do siebie przyciągnąć i na
dworze swym stale zatrzymać, mimo że H. oso-
biście bardzo cesarza sanował i błógie rządy
jego w licznych poematach wielbił. Prawie ze
skończonym 57-m rokiem życia umarł H., d. 27
listopada roku 8 przed Chr. Krótko przed nim
przeniósł się do wieczności także Mecenas,
a w testamencie swym prosił za przyjacielem
swym Augusta: „Pomnij na H-a równie jak na
mnie!”. Poeta, który nie stworzył obok siebie
ogniska rodzinnego, mianował cesarza swym
spadkobiercą; pochowanym został obok dostojne-
go przyjaciela swego w Rzymie na wzgórzu
Eskwilińskim. — Dzieła H-a znalazły wcześnie
wielu naśladowców, rychłemi też czasy dostały
się w ręce gramatyków rzymskich jako szkolna
lektura. Z kommentarzy tych dochowały się
do dzisiaj scholia Pomponiusza Porfyriona,
po-
chodzące może z IV wieku, scholia pseudo-akro-
skie, których jądro również jeszcze Wieków Sta-
rożytnych sięga, i tak zwany „commentator Cru-
quianus”, to jest zbiór objaśnień, który profesor
Cruquius w Brugii z zaginionych pageści ma-
nuskryptów i z wydań rozmaitych ułożył. Że
dzieła H-a i w Wiekach Średnich chętnie czy-
tywano, dowodzą tego liczne ich rękopisy, do-
chowane w bibliotekach klasztornych, skażone
wprawdzie przez liczne błety i umyślne interpo-
lacye. Wieki Nowożytne wskrzesiły znowu po-
wagę i znaczenie H-a, a długi szereg uczonych,
od pierwszych humanistów począwszy, aż po naj-
nowsze czasy, próbuje talentu swego poetyczne-
go w naśladowaniu wieszcza rzymskiego. Ponad
innych słynie Maciej Kazimierz Sarbiewski,
polskim Horacyuszem zwany, poeta laurea-
tus, uwieńczony przez pap. Urbana VIII, mistrz
niezrównany w wierszu łacińskim, modelowanym
na wzór rzymskiego oryginału; najpoprawniejsze
wydanie dzieł jego antwerpskie z r. 1632 pod
tytułem: „M. C. Sarbievii Lyricorum libri IV,
Epoden liber I (alterque Epigramatum)” wykazu-
je nawet w formalnym układzie równą jak
u H-a ilośćciąg pieśni lirycznych i epo-
dów.— H. nie jest poeta genialnym, o wielkiej
twórezej sile, braknie mu wysokiego, zuchwałe-
go polotu fantazyi w sfery idealne, nie zagrzewa
go zachwyt od bogów idący; jest to mąż obda-
rzony wytrawnym, trzeźwym, bystrym rozumem,
który wszystko waży, liczy, odmierza i w pe-
wien ład i szyk wiąże, właściua znakomitym
darem nieporównanej spostrzegawczości i do-
swiadczenia swe i wiadomości z pogodnym spo-
kojem, z wytwornym smakiem i wdziękiem uro-
czym umie artystycznie ukształtować. Właści-
wości i zalety takie zawdzięcza on poczęci wro-
dzonemu darowi, poczęci gruntownym studyom
greckiej literatury, a szczególnie greckich poe-

Enc. "ow. Lustr. Zeza. 230. T. XXIX.

44

Horacyusze (ród) — Horae.

347

śni Ksiąg włórych (Carm. I, 2 i III, 3), w II (Carm. III, 29), w IV (Carm. III, 16), w VI (Carm. I, 24), w IX (Carm. III, 29), w X (Carm. I, 13), w XI (Carm. II, 3), w XII (Carm. III, 2), w XV (Carm. II, 10 i 9), w XVI (Carm. I, 38 i 32), w XVIII (Carm. III, 11), w XXII (Carm. I, 32), w XXIV (Carm. II, 20); w dwunastej Sobótce naśladował drugą Epodę, a wreszcie w „Muzie” (Carm. III, 4 i IV, 9). — Niemcewicz Julian Ursyn przełożył szczególnie: z Pieśni: I, 1, II, 3 (dwa razy), II, 16, III, 29, IV, 7, naśladował nadto w części II, 11 i I, 38; dalej przełożył: drugą Epodę; Sat. I, 1, II, 2; Listy I, 1, 6, 18. — Petrycy Sebastyan wydał Pieśni H-a pod tytułem „Horatius Flaccus” (Kraków, u Skalskiego, 1609). — Libicki Jan, Pieśni (Kraków 1647). — Korytyński Onufry „O sztuce rymotwórczej” (Warszawa 1770). — Naruszewicz Adam umieścił w zbiorze „Pieśni wszystkie H-a” przekłady: Franciszka Dyonizego Kuiaźnina, Franciszka Zabłockiego, swoje własne i 16-u inn. i wydał w Warsz. 1773 r. — Matuszewski Marcin przetłómaczył pięknym, piłnym i potoczystym językiem Listy i Satyry H-a (Wilno 1784, bezimiennie). — Przybylski Jacek „List do Pizonów o kunszcie poetycznym” (1803). — Krasiński Adam Stanisław „Sztuka rymotwórcza H-a” i Moszyński Antoni „Wiersz o szt. rym.” (Wilno 1835). — Narbutt Teodor przełożył „Ody H-a” (1835); Motty Marceli „Satyry H-a” (Poznań 1853); „Listy” (Poznań 1856), „Ody, Epody, Satyry i Listy dla użytku szkolnego” (Poznań 1896). — Niektóre utwory H-a przełożyli i naśladowali: Niemcewicz Jul. (Pieśni), Siemieński Lucyan (Pieśni i Epody), Krajewski Aleksander (List do Lolliusa), Felicyan i inni. Ob. Estreicher „Bibliografia”; Wisłocki „Przewodnik bibliogr.”. S. Drz.

Horacyusze (Horatii), ród patrycyuszowski pochodzący z Latium. Do rodu tego należeli: 1) Trzej H., którzy stoczyli walkę z Kuryacyusami (Liv. 1, 26). Jedyny z braci, który wyeredzi cało, Publius H., miał zabić w gniewie siostrę swą, opłakującą zgon swego narzeczonego, jednego z poległych Kuryacyuszów; lud o od kary za ten czyn uwolnił. Publius H. (według innych Marcus) miał później dokonać zburzenia Alby.—2) Marcus H., potomek poprzedniego, pierwszy konsul rzymski, w r. 509 miał brać udział czynny w wypędzeniu ostatniego króla.—Brat jego, 3) Publius H. Cocles (Jednooki), miał, według podania, podczas wojny z Porsenną ocalić Rzym tym sposobem, że stanął z dwoma drugimi na moście zwodzonym i dopóty walczył z Etruskami, dopóki mostu za nim nie rozebrano, poczem wskoczył do Tybru i do drugiego brzegu dopłynął. Za ten czyn bohaterski współbobywatele obdarzyli go sultemi upominkami i pomnik mu wystawili. — 4) Gajus H. Pulvillus († 456), syn Marka H. (ob. 2), konsul w r. 477, walczył zwycięsko z Wol-

skami i Etruskami; był jeszcze raz konsulem w 457.—5) Marcus H. Barbatus, przeciwnik decemwirów; w 449, po ich upadku i po powtór-nem wyjściu ludu z miasta pogodził lud z patrycyuszami. W r. 449 był konsulem; wraz ze swym kolegą, Waleryuszem Publicolą, wydał słynne prawa (leges Horatiae Valeriae), rozciągające moc postanowień trybutarnych na całyaród, nadające trybunom ludu nietykalność; walczył następnie szczęśliwie z Sabinami. — Q. H. Flaccus, słynny poeta, z tym rodem niema nic wspólnego.

Horaczek Karol Józef (podług Kośmińskiego, Paweł Józef), lekarz wiedeński, rodem za Lwowa. Do nauk przykładał się w Wiednii; ukończył je w r. 1834 i, obroniwszy „Diss. inaug. sistens synonymiam praeparatorum hydrargyri”, dypлом doktorski otrzymał, poczem lat kilka był asystentem klinicznego. Zjednał sobie rozgłos dość szeroki, napisał „Die gallige Dyscrasie (Icterus) mit acuter gelber Atrophie der Leber” (Wiedeń 1843; wyd. 2-e, przerobione zupełnie, tamże 1844); jest to pierwsza i bardzo starannie oraz umiejętnie napisana monografia o zaniku wątroby ostrym. Oprócz tego wydał „Belehrung über die orientalische Cholera für gebildete Nichtaerzte” (Przemysł 1848). — Por. „Biograph. Lex. der hervorrag. Aerzte” (T. VI str. 858) i S. Kośmińskiego „Słown. lek. pols.” (str. 176). Dr J. P.

Horae, po grecku Ὠρατ, są, według najstarшego podania mitologii greckiej, zawartego w Iliadzie Homera (5, 749), niejako odźwierne-mi niebieskiemi, które, rozsuwając i zaciągając gęste zasłony obłoków, z łoskotem piorunu bramy nieba otwierają i zamykają:

„Brama niebieska ze skrzypem rozwarła się: Horry ją strzegą, Którym zwierzono w niebiosach prestewornych [i w całym Olimpie Bądź porozsuwać sklepione obłoki, bądź pozaciągać”. Mleczko.

W Atenach błągano je o zesłanie chmur deszczowych w stosownym czasie i o ochronę przed skwarem letnim, przed promieniami słońca wypiekącemi wszelką roślinność. Wynika więc z tego, że H-y były w najdawniejszych czasach opiekunkami, uosobieniem niebiańskiej, urodzajnej wody deszczowej w porze wiosennej, przyczyniającemi się głównie do pomyślnego rozwoju roślinności na ziemi, zsyłając czy-to deszcz rzęsisty, czy też krople rosy nocnej. Zrozumieć wtedy łatwo, dlaczego w późniejszych wiekach wyobrażano je sobie przybrane w szaty, od rosy zwilżające, lub kąpiące się w studni głębokiej, przedstawiającej wodę, która z chmur na ziemię spragnioną w postaci deszczu spadła. Im też zawdzięcza ziemia barwny strój swój wiosenny, stąd więc ubrane są w dziełach sztuk pięknych w kwieciec suknie, które same uprzedły i utkały, a również jak pokrewnym z niemi Cha-

318

Horae.

rytom (ob.) szczególną cześć im oddawano jako boginiom wiosny. One też zdobią na wyspie Cyprze w czarowne różę Afrodytę, wyłaniającą się z morskich topieli, i towarzyszą jej aż na szczyty Olimpu, siedziby bogów nieśmiertelnych; one wieńczą również Pandorę kwieciem wiosenem. Wszakże, z logiczną konsekwencją, i owoce są darem łaskawych Hor, a z tego względu wdzięczny lud ateniński święci im, równie jak Heliosowi i Apollinowi, uosabiającym dobroczynne promienie słoneczne, w ofierze podczas uroczystości Thargeliów w maju i podczas Pyanepsyów w październiku gałązki obitym owocem obwieszone; im-to i bogini Demeterze, patronce roluictwa, ofiarują Ateniczycy pierwociny kłosów dojrzalych i strączków; na ich cześć i Dyonizosa nucą przy zbiorze fig i winobraniu piosnki wesołe, bo każdy owoc ziemi słodki, miluchny, smaczny, Hor darem się zowie. Ze stałego porządku i regularnego następstwa po sobie kwie-

dzinie przyrody, lecz i w życiu ludzkiem, które również przedstawia szereg w regularnym trybie powtarzających się przejawów. Takim sposobem powstały z bogiń pogody boginie przeznaczenia, a rozwój podobny powtarza się nie tylko pomiędzy bóstwami greckiego Olimpu, lecz także w mitologii innych narodów indoeuropejskich. Szcześgólnie zaś trzy są chwile w życiu ludzkiem, z któremi wiąże się ściśle wiara w bezpośrednią potęgę wszechwładnego przeznaczenia, a są to: przyjście na świat, ślub i śmierć człowieka. Nieprzebrana w barwności swej bujna wyobrażenia Greków nadała H.-om w stanowczych owych trzech chwilach ważną rolę, gdyż w nich spełniaio człowiek przepisany mu, stały, niewzruszony porządek. Wreszcie i w etycznej dziedzinie strzegą H. pilnie stałego ładu i porządku, przestrzegają wszędzie skrupulatnego zachowania miary i prawa. One doglądają troskliwie wszelkich spraw ludzkich (Hes. theog. 903), trzymają

Fig. 63. Hory z darami weselnemi dla Peleusza (Rzym, Villa Albani).

cia wiosny i darów pory letniej i jesiennej rozwinęło się niebawem znaczenie Hor jako opiekuńczych bóstw pór roku i wogóle zmiany czasu, przyrody i temperatury. Wesołe ich płasy wirowe, często w sztukach pięknych przedstawiane, są wymownym symbolem bezustannego obrotu czasu. Dlatego wyobrażano je nadzwyczaj często na kolistych kolumnach i na ołtarzach, w formie okrągłej zbudowanych, w nieprzerwanym łańcuchu, ujęte za ręce i w skocznym, nigdy niezmordowanym ruchu. Boginie, za których łaskawą przyczyną świat roślinny rozwija się, kwitnie i owoce piękne wydaje, są też stosownie opiekunkami dorastającej młodzieży. O łaskę ich i względy błągają młodzieńcy ateniacy, gdy składają uroczystą przsięgę e f e b o w (ob.) w świątyni Agraulos. Z pojawiającej się w regularnej kolei zmiany czasu rozwinęło się dalej pojęcie stałego, z woli bogów ustanowionego, porządku wszech rzeczy, nietylko w dzie-

w surowych karbach pychę (Pind. Ol. 13, 10), im i Charytom, jak mówi poeta Panyazis, należy się święcić pierwszy puhar przy stole biesiadnym, drugi Afrodycie i Dyonizosowi, trzeci zaś nieszczesnej pysze. A jak w życiu pojedyniczego człowieka, tak i w publicznem, politycznym życiu są H. wiernemi opiekunkami, stróżującemi nad prawem i całością organizacyi państwowej. W tym charakterze właśnie, namentym im przez samych bogów, noszą one miaна, w których wyłącznie etyczne ich znaczenie się przebija: Eunomia (=prawowity ład), Dike (=prawo) i Eirene (=pokój). Szcześliwem mienią poeci greccy państwo, w którym ludność czci kornie Eunomię; Dike znowu donosi ojcu swemu, Zeusowi, o wszelkiem bezprawiu i krzywdzie, spełnionej na ziemi; Eirene wreszcie, najswobodniejsza i najswawolniejsza z pomiędzy sióstr, jest matką Plutosa (=bogactwa), roskoszną towarzyszką Dyonizosa. Od czasów Hezyo-

Horain (ród) — Horain Aleksander.

349

da (Theog. 901), który zowie je córkami Zeusa i Themidy (=sprawiedliwości), a bóstwa te również w etycznym sensie pojmować należy, nabrally owe abstrakcyjne nazwy bogiń tak wielkiej ogólnej powagi, że inne, wykazujące pierwotne, naturalne ich znaczenie, dochowały się tylko w kulcie pewnych miejscowości. W Atenach więc, odpowiednio do rozróżniania przez Greków tylko trzech pór roku, czczono H-y pod nazwami: Thallo, bogini kwiecistej wiosny, Auxo, bogini lata, rozwijającego wzrost i dojrzewanie owoców, i Karpo, bóstwo jesieni, dąrzącej obitym, dojrzałym już, owocem. Późniejszemi czasy pojawia się jeszcze czwarta ich siostra, bez osobnego nazwiska, którą łupy łowieckie charakteryzują jako H-e pory zimowej. Ogólnej czci wielkiej zażywała w wielu greeckich ziemiach H-a wiosny, zwana Chloris; przydano jej jako małżonka łagodny wietrzyk Zeiru, którego powiew zapładniający przyrodę wabi z łona ziemi, ogrzanej promieniami słóńca, pierwsze kwiaty wiosenne. Sztuki piękke przedstawiały H-y albo pojedyneczno, albo w jednej grupie połączone, jako delikatne, dorodne, lekkiemi szatami okryte dziewice, zdobne w wieńce kwieciste i w owoce, płody rozmaitych pór roku. Czczono je szczególnie w Atenach, gdzie dzięki świąteczny, na cześć ich obchodzony, zwano Horaea (po grecku Ὠρωπει), dalej w Arkadyi, w Koryncie; świątynię osobną miały w Argos, a ołtarz w Olimpii.—Por. Lehrs K. „Die Horen” (Królewiec 1846); Krause „Die Musen, Grazien, Horen und Nymphen” (Halla 1871); Conze „Heren- und Göttergestalten der griechischen Kunst” (Wieden 1874); Müller-Wieseler „Denkmäler der alten Kunst” (tom II, Getynga 1877—1881). S. Drz.

**Horain** — nazwisko rodu szlacheckiego herbu Śreniawa, na Litwie i na Wołyniu osiadłego. Niesiecki wymienia kilku rycerzy, tak z jednej jak z drugiej linii, od wieku XVI. W XVIII w. uwydatniają się w nim następujące osoby: 1) **H. Aleksander**, bp. żmudzki († 1735), ur. prawdopodobnie w Smoleńsku. Poświęciwszy się w młodości stanowi duchownemu, studya naukowe ukończył clubnie w Akademii wileńskiej, jako doktor św. Teologii. Nauka i cnoty wyniosły go w krótkim czasie na różne godności kościelne. Z kolei prepozytow trocki, kustosz wileński, infułat geranoński, powołany zostaje przez biskupa Brzostowskiego na suffragana Białej Rusi, prekonizowany w Rzymie, jako biskup Tyberady. W 1710 r. objął po Mikołaju Zgierskim biskupstwo Smoleńskie, z którego po latach sześciu przeniesiony został na opróżnioną po Pawle Sapieże stolicę żmudzką. Znalazł H. dycezye żmudzką w stanie opłakanym, gdyż ta część kraju wielce ucierpiała podczas najazdu Szwedów, a srożące się przez parę lat (1710—1713) morowe powietrze tak zdziesiątkowało mieszkańców, że podług świadectwa współczesnych nie-

które wsie i miasteczka całkiem zostały wyludnione. Klęski te dotąd żyją w pamięci ludu na Żmudzi. Działalność tedy biskupa przedewszystkiem polegała na leczeniu ran przez te klęski dycezyi zadanych: jakoż podczas kilkuuastolentnich swych rządów często wizytował osobiście parafie i konsekrował odbudowane świątynie. Ostatnie dwa lata życia spędził w sąsiadnych Prusach, gdzie musiał szukać schronienia z podwodu najazdu wojsk nieprzyjacielskich po śmiertci króla Augusta II, stamtąd sprawując rządy dycezyi. Zmarł w Tylży, tknięty paraliżem, jak głosi napis na jego portrecie, znajdującym się w seminaryum żmudzkiem.—Rzepnicki „Vitae praesulum Poloniae”; Naramowski „Facies regum Sarmatiae”; Wołonczewski „Biskupstwo żmudzkie”.—2) **H. Aleksander**, bp. hiereneuski i suffragan żmudzki († 1685—† 1774). Synowiec H-a, biskupa żmudzkiego, obrawszy też stan duchowny, pracował naprzód, jako proboszcz niemenczyński w dycezyi wileńskiej. Na wezwanie swego stryja przybył do dycezyi żmudzkie, a dzięki moźniej jego protekcyi, został wkrótce kanonikiem i prałatem tamtejszej kapituły. Przedstawiony następnie przez stryja na suffragana żmudzkiego, w roku 1730 został prekonizowany przez Klemens XII biskupem hiereneuskim i. p. inf.; sakrę biskupią otrzymał u św. Krzyża w Warszawie d. 9 marca 1732 r. z rąk nuncyzusa Paulucciego przy udziale Stanisława Hozyusza, biskupa kamienieckiego i Rostkowskiego. suffragana łuckiego, a nieco później kommissya, z Rzymu wyznaczona, rozstrzygnęła dawnej wszczęty spór z Ancutą, suffraganem wileńskim, o archidyakonię kapituły wileńskiej, przyznając ją H-owi. Jako suffragan i officeał żmudzki dzielnie wspierał w rządach dycezyi swego stryja, który podówczesnos był już w podstawym wieku. Podczas bezkrólewia po zgonie Augusta II bawił wraz ze stryjem w Królewcu, będąc stronnikiem Leszczyńskiego. Powróciwszy do kraju, pomagał w rządach jeszcze trzem następcom swego stryja: Józefatowi Karpiowi, Antoniemu Tyszkiewiczowi i Janowi Łopacińskiemu, chociaż mianowany przez biskupa wileńskiego, Zienkowicza, wizytatorem generalnym, więcej pracował w dycezyi wileńskiej, niż w żmudzkiej. Gorliwość tego prałata tak przedstawia jeden ze współczesnych: „Ledwie kiedy równego mieć może kapituła wileńska w swojem społeczeństwie. W świątobliwości, pobożności, przykładności, czynności zadość swoim obowiązkom, zająden mu dotąd nie wyrównał” (Bagiński, rękop. str. 63). Pobożność zaprowadziła go za ponty-fikatu Benedykta XIV do Rzymu „ad limina apo-stolorum”. Prowadził jednak proces z jezuitami o dziesięcinę, którą z posiadłości położonych w jego parafii oddawać byli powinni. Z tego powodu, kiedy nastąpiła kassata zakonu, on był najgorliwym jej wykonawcą, pierwszy nawet w Wilnie bullę o kassacie kazał z ambon ogło-