Iodocus Badius Aſcenſius Nicolao de quercu artium bonarum ad
modu perito; & amico inter primos dilecto. S.P.D.

O Pufculi hui? aurei quod Baptifta Mantuanus Alter to gatoru
homerus: contra impudice ſcribentes edidit explanatiucula:
tuo nomini Nicolae ſuauiſſime nuncupatam voluim? quò
ſolum litteraturę cultioris (que hic plurima eſt) fed & mori & ſermonis
pudici ob ſeruatiſſimus haſtenus vixiſti. Quocirca tametſi tute hinc pa
rum addiſcas: tamen quia ſcientem monuiffe quandoque profuit: ptiù
mearum duxiamoris in te mei qualemcunq[ui] ſignificationem facere: li
benter patiare negligetiores ſub tui nominis preſatione cohortatos: &
imperitiores eruditos. Tantum volui. Vale Ex lutecia Parrhiſlorum ad
quartum idus octobris. anno i499.

Quędam pręnotatiunculę in ſequęs opus.

Poetę vitam in parthenices marianæ pręnotatiunculis recitauimus
Titulus operis eſt: F. Baptifte Mantuani Theologi: contra ipudice ſcri-
bentes: carmen.

Qualitas carminis eſt elegiaca hexametro & pentametro conſtans
ita vt plerifq[ui] vndecim pedum carmen videatur: Ná binis quibusq[ui] ver
ſibus ſere ſententia clauditur: aut priore pentametro ſupſeſa per ſequęs
terminatur: quocirca cum facilis ſt ordo ſuperſuum foret ipſum colli
gere. De hoc genere ſicait flaccus in arte. Versibus impariter iuſtis que-
rimonia primum: Poſt etiam incluſa eſt voti ſentetia compos. Quia er-
go quoldá leues impudice ſcribere & propterea grauiȗt̑ poetaſȗt̑ nomȇ
floccipendi conqueritur: bene hoc carminis genere vtitur. cuius legem
in epigrammatis latius executuri ſumus.

Intetio auſtoris haud dubie eſt poeticen profitētes ab impudico ſer-
mone ad caſtiorem auocare: vt ſint in precio carmina caſta ſuo.

Numerus librorum non eſt hic querendus: vnus eni eſt libellus vnio
num modo non moleſed virtute atq[ui] decore eſtimandus.

ΤΕΛΟΣ.

Contra impudice scribentes Lib. I Fol. III

Fratris Baptiste Mantuan i Carmelitæ theologi: còtrapo
etas impudice loquentes carmen.

Vnt quibus eloquii datur aurea uena poetæ:
Sed cadit in fordes inficitur luto.

Nam cyprie curas & olentia gaudia ponunt:

Clara, tam fœdo mergitur unda lacu.

Hoc decus: hoc animis carmen cœlstitibus aptum

Rebus in immundis degenerare nephas.

Dona dei carmen nitidum: facundia preestans:

Mittitur ex aſtris a ſuperiſdatur.

Eſt tuba Romanæ fidei legum poeis:

Quæ canat heroo ſacra deum pede.

Vnt quibus eloquii &c. Sunt inquit quib9 natura diuitede
nà in carmina dederit: quib REGIÆ LAUDE COLEQUERENT: SI MA
teria digna poeta affumeret: eàb non laſciuis verbis inficeret.
Dat ergo ſtatim in principio egregiâ doctrinâ benignitate ſoli9 naturæ
nemine bonu eſſe: nemine laudatū. Nâ multi licet bene dicendi venâ a
natura ſuſceperint: quia tamen eam ad lubrica laſciuab couertunt nihil
vere laudis merentur. Vt ita ſut aptiffima tranſlatione. Nâ faciliſs illa vber
tas dicendi vena vocatur/eoq ſuaptenatura uerbaper eam veniât/neq
extorqueatur. Nam in oibus q proſluunt venâ dicimus. Aurea aŭt ve.
na in metallis precioiffima eſt. Vnde quicquid bellu & pulchru precio
ſumq eſt aureu vocatur vt aurea venus. aurea coniunx. ſic igitur aurea
vena.i.pulchra & p[æ]eleganti vena dicendi. Neq a natura abhorret lo
cutio. Nam reuera in metallis vena eſt. Quin et ipfa metalla terras venę
dicunt. Vnde in georgi.de Italia. Hec eadem argenti ruos erifq metal-
la Oſtendit venis atq auro plurima fluxit. Perſtat aŭt docte i metapho
ra.nam ſcut mundius purgatiuſq nihil eſt [e] aureavena: vt qua aurum
purgat[us] fornicibus effluit: ita obſceni9 atq fetidi9 nihil eſt luto. Gra-
uiter ergo peccant & infcite agunt qui auream ingenii venam fordibus
obruunt. Bene dicit datur: quia quę nobis gratis aut dei aut naturæ be-
Aa.iii.

Vena

Aureum

Perſtat i me-
taphora

Dari

F. Baptiste Mantuani

nignitate cōferuntur dari dicuntur: vnde Teren.in prologo andrię. Id
ſbinegoci credidit ſolū dari: populo vt placerent quas feciſſet fabulas.
Et Thraſo in eunucho eiudem. Eſt iſtuc mihi datum profecto: vt grata
ſint que facio omnia. Ordo eſt facillimus/ qualis in hoc carminis gene-
re eſſe debet. tamē vt vel pueruli eum ad manum habeant faciant talem
Sunt poeſtę quibus datur vel a fatis vel a natura aurea vena eloquiī. i. op
timus ſtilus dicendi: ſed ea aurea vena cadit in fordes. i. in ſordida mate
riam. & inficitur. i. obruitur & cōtaminatur luto. i. ſordibus argumenti
quod aſſumunt. Probat. Nā ponunt. i. deſcribunt & componunt curas
i. amores & cupidies cyprię ſup. deę. i. veneris que in cypro potiſſimū
colitur. & gaudia olentia. i. vina & comeſſationes que olent nidore. Et
dlara vnda. i. purior ille fons poeticus mergitur tam ſcedo lacu. i. tā ſor-
didis rebus qſcribūtur obruitur lumē illud ęthereū ȋgenii. Nephas au-
tem eſt degenerare. i. ad ignobilē vilitatem protrahere in rebus imūdis
hoc dec⁹ & hoc carmé qd̃benignitas naturę cōtulit aptu. i. quadrans &
cōueniés & cōiunctȗ celyſtib⁹ animis. (Quia vt Iuue. dicit. Sêſum a ce-
lefti demiſſum traxim⁹ arce) nitidȗ carmé & p[ſtans facúdia (q duo ſut)
dona dei. mittitur ex aſtris benignitate aſtroru & totius naturalis cōge
riei. & a ſuperis. i. a deo abs quo oě bonu: quiq[] nature habenas téperat
Poeſi. i. ipſa ars poetica eſt tuba. i. pręconiȗ legu & fidei Romanę. i. xpi
anę cuius Roman⁹ pontifex i terris caput & præſes habeſt. Quę tuba ca-
nat. i. canere debeat heroo pede. i. heroicis carminib⁹ ſacra & deu. i. ſacra
dei. vel ſacra. i. res quaſlibet ſacras & etiā deu ipſum. vt more poſtarum
pricipe ſacraru rerȗ ſubiūgat. Cyprię curas. Aſſedate dicit cyprię poti-
us q[] veneris. Nam ven⁹ celyſtis eſt honestiq[] cōcubit⁹ ceſtȗ gerěs. Vn eſt
Natis ven⁹ alma creādis. h[]ic & Lucreti⁹ eā oim p[]ductrice ponit. dicěs
Aeneadȗ genitrix hominȗ diu[n]q[] voluptas Alma ven⁹ &c. Eta Virg-
voca[] diua creatrix. Et vt opina[]t Ser. Ipſa quoq[] eſt mater deu. De ven-
ere ergo honesta poſſut haberi carmina. Sed tres ſunt veneres: quarum q[
] cypria diciſt ex genitalib⁹ c[]eli & sp[]uma maris progenita & in concha cy
prò adueſta diciſt. vbireuerea mira libidinis vis regnauit. venuſq[] ſumu-
pere culta eſt. Vn. Hora. Sic te diua potěs cypri &c. Et Virg. dicit eā i cy-
pro habere ſuas. i. proprias ſedes. Vn eſt illud i primo ęnci. Ipſa p[]aphȗ
ſublimis abit ſedelq[] reuist Lěta ſuas: vbiteplȗ illi centȗq[] ſabæo Ture
calent arę ſertisq[] recětib⁹ halat. Paphȗ eni vrbs in cypro eſt qd̃ Cicero
ad Sextiliȗ ſic docet. Oes tibi cōmēdo cyprios ſed mag[] p[]aphios. hab[]
ergo in cypro ſuas ſedes. Nā illuc primȗ vt dixi ex mari appuſa dicunt
Vn Tibull⁹ Et faueas cōcha cypria vecta tua. H[]ic & K[]υκριβ[]αρεια[]υ di
xit Theocrit⁹. Et cyprogēia etiā appella[]t & cypria. Libido aút & laſciut

Cypria
Venus

Paphum

Contra impudice scribentes Lib. I Fol. IIII

mores ei⁹ gētis illá sibi aſciuerūt. Ná virgies cyprięnò ante nubebant q̃ Virgines cy-
apd' portù aduenas excipietes cò cubitib⁹ dotes Incraren't. Scriptù aùt prię.
eſt i ea hiftoria qua priscí ſacrá appellát Veneré arté meretriceá iueniſſe
auctoreq mulierib⁹ i cypro ſuiffe: vt vulgato corpe queſtù facerét ne ſo
la ipudica & viroß appetés videre't. La cતáti⁹ etiá autor eſt eá meretriceá
arté ſtituiffe Herodot⁹ aùt ait átiqſſima oim téplorù veneri ſuiffe duo
Primú Aſcalone vrbe aſſyrię ſecùdú i cypro vbi lege cautú ſuit oës mu-
lieres ſemel ſalté i vita i honore veneris eo i téplo cù alieno viro cò cùbe
rét. Quia ergo tата i Cypro luxuries eſt vt ſecùdú Virg. cétú aris affidue
illic cola't. vbi & Paphú oppidú & Idali⁹ mòs & amath⁹ & ſexcéta alia
loca veneri ſacra ſut: vſqadeo vt cypria & cyprogenia ide dica't: b'n dili-
gés poeta elegit nomé rei pueniés dicés & cyprię curas. B'ne aùt dicit cu
ras Ná ven⁹ curas iicit. vt & achidalia ſcdin Ser. dicit αχοσ eni cura e. Cura
Virg. multis locis, p amore curá poſuit. vt i principio ḿrtiēnei. At regina
grauii iàdudú ſaucia cura. Et in vi. Curę nò ipa i morte reliquút. Et hora
ti⁹ i poëtica. Muſa dedit fidib⁹ diuos pueroſq deorú Et pugilé victoré
& equú certamie primú Et iuuenú curas & liberavia referre. Dolet ergo
poetę q̃ reliétis deis & pueris deob: oës nunc iuuenú curas & olétia gau
dia hoc é vina canát Dicúturaùt ſed in Ser. curę q̃ cor vrát. vn ęnei. iiii.
Vuln⁹ alit venis & cèco carpi't igni. Dona dei carmén nitidú. appoſtio é.
dicit uitidú carmé: qa ſfordidú & laſciuú ab hoienaſci't. Dicit pſtás facú,
dia. q. i. per ſapiétia dirigit. Ná vt dicit Hora. Scribédirecte ſape eſt & pri
cipiú & fons Rétibifocraticę poterút oſtédere chartę & c. Vt aùt docet
Cice. Pernicioſa eſt eloqntia vbi deſt ſapiétia: ſed nihil pnicioſú a ſupis
da't. Poeſis eſt tota còpoſitio poeſt. Poema quoduis op⁹. Poetice: ipſa
ars q̃ & Poeſis dici't. Canat. i. canere debeat. quò Valleń. optatiua verba
poſita ſepe docet. vt faceres. i. ſacere debere s. feciſſes. i. i. feciſſe debuiffes
& ſic de aliis. Heroo pede. i. quo heroú geſta canútur. Heroes aùt ſut ex
deo & hoienati. vel q̃ i corpore mortali ęternitate meruerút. quoß ge-
ſta hexametris ſcribútur verſib⁹. q̃ i ſublimes ſint diuinaſq & humanas
pſonas loquètes introducát heroici vocátur. Quibus homer⁹ in iliade
& odyſſea. Virg. in ęneide. Stachius in Thebaide vſi ſunt.

Carmina que ſanctos deus ipſe parauit ad ufus

Impia mortiferi carminis arma facis.

Quid maculas turpi diuina líbidine dona:

Quid teris immundo munera tanta pede:

Aa.iiii.

F.

Baptiſtę

Mantuani.

Non ita Hieremias docuit: non Thracius orpheus

Non ita leſſei regia muſa ſenis.

Sancta prophanari ſcelus eſt debile multo

Verbere: ſupplicio culpa pianda graui.

Vita decet ſacros & pagina caſta poetas:

Caſtus enim uatum ſpiritus atq[ui] ſacer.

Si proba uita tibi laſciuaq[ui] pagina: multos

Efficis inceſtos: in ueneremq[ui] trahis.

Verba mouent animos: oris laſciuia pectus

Pulſat: & in uenas ſemina mortis agit.

Apollo au-
ctor heroid
carminis.

T[he] Carmina q[ui] ſanctos. Clariora ſut q[ui] vt ordinem colligá. Pergit quo c[oe] pit. Docet q[ui] verecúdiá maxime decere carmina. Deq[ui] inquit parauit carmina ad ſanctos vſus. hoc eſt ad laudes diuinas & ad virtute excitádam. Eſt aſut vt docet Plynius iſpe Apollo autor & inuétor heroici carminis. Ná oracula phc[oe]bi & carmina Sibyllina heroico pede conſtabát. Vnde Horatiq[ui] Sichonor & nomen diuinis vatibq[ui] atq[ui] carminibq[ui] venit. Poſt hos inſignis Homerus Thyrteuſq[ui] mares aíos in martia bella Verſibus exacuit dicte per carmina fortes Et vité monſtrat avia eſt: & gratia regú Pieriís tétata modís luduſq[ui] repertq[ui] Et longo, operú finis: ne forte pu- dori. Sit tibi muſa liré ſolers & cátor Apollo. Deq[ui] ergo parauit ad ſctós vſus carmia q[ui] tu facis ípia arma. i. íſtrumēta mortíferi carminís. p q[d] .f. in luxuriá & libidiné quod e mortale vitiú ferimur. Arma ſut cuiuſlibz artificis íſtumēta. vt agricolé arma ſut aratrú ſarcula marré. bidétés. Su- toris formé & ſcalpra. T[he] ſoris peluis & nouacula Militi[us] gladiq[ui] & ſcutú Immúdo pede reſpicit ad carme q[d] pedibq[ui] p[re]ſtat. Sicut ergo pedibq[ui] rez quá viſle & fœdá iudicamq[ui] p[re]culcamq[ui]: ita imúdo pede teris tátá hoc e di uina munera/q[ui] ſicluto iuoluis. hoc e laſciua canédo abuteri ingeni vi ribus. Hieremias notior e q[ui] vt plura de eo dicá. Eſt ení is hieremias cuiq[ui] líbri extát i biblia n[ro]a. q[ui] carmíe plura p[re]cripſit v[n] iſpe poeta noſter i apo logetico p[re]tra eos q[ui] carmina dánát Dicite. Hieremias ſanctus? At iſpe nu meris threnos p[re]cripſit quo genere poematis primq[ui] Simonides ap[d] gré cos vſus dicií & c. Orpheus Thraciq[ui] a Virgilio quoq[ui] dicií. Fuit ení ex

Arma

Orpheus

Contra impudice scribentes. Lib. I Fol. V

Thraciavn⁹ ex antiquissimis poetis. q ex doctrinis egyptiorū plurima
fumpsit q cū iudaica icriptura conueniunt. Virtutē & ciuiles mores do
cuit. Vnde Horati⁹ i arte poetica. Siluestres hoies facer iterpretq deo?
Cedib⁹ & victu fœdo deterruit orpheus Dictus ob hoc lenire tygres ra
pidoſq leones. Nò igit Orpheus q honestę vitę pcepta & deo? laudes
carmine collegit: ita docuit vt ſc5 canas tā turpia tamq impudica. Non
etiā regia muſa ieffei ſenis. i. Dauid, ppheta diuinus q ex ieffes radice na
tus eſt. Ieffei aūt a noiatiuo ieffeus q a ieffe formaț. vt a crete crete⁹. Sctā
pphanari & c. Facit ſyllogiſmū qui ſit vt docet Serui⁹ ex ppoſitione af
ſumptione & còclusione. Propoſtio: qua maiore vocant eſt. Quæcūq
ſancta & ſacra ſunt nephas eſt prophanari. Aſſumiſt ſlue ſubſumiſt i mi
nore ſic. ſpiritus vatū eſt ſanctus & ſacer. Concludiſt ergo ſpiritu ſatū ne
phas e pphanari. Et iterū Quæcūq ſancta & ſacra ſunt nephas e ppha-
nari. Carmina ſunt ſancta & ſacra. ergo ea nephas eſt pphanari. Maior
nota eſt. q a illud ſanctū e quod pollui nò licet. Minor patet qa pſus va-
tū diuinus eſt. dictū eni eſt dona dei carmen & c. Et Ouidius. Eſt deus in
nobis agitante caſſcim⁹ illo & c. Prophanari eſt fieri, pphanu. Propha
num autē dicit quod pcul debet e e a phano & a tēplo deo? vtpote q d'
execrabile impiuq eſt & cui inter dictū eſt piorū pciliis. Sclus delebile
hic poti⁹ neceſſitudinē q poſſibilitate affert. Vn nò dices ſcelus delebi
le quod poſſit delerivel quod aptu eſt vt deleat. vel quod facile e deletu
ſed quod debeat deleri multo verbere nedū verbis. Efficis inceſtos. i.nò
caſtos ab eo eni quod e caſtus ſit Inceſtus. a. um. Et verbū Inceſto quod
eſt còtamino & polluo. vt. vi. ęnei. Totāq inceſtat funere classſem. Po-
ſet etiā dici a ceſto veneris cingulo quo legitime nubētes cingūtur. Vn
ecòtrario inceſti dicūtur cò cubitus nò qui pter legē: ſc5 q cōtra legē fiut
vt cū cōsanguineis aut veſtalibus quas vulgo moniales vocat. In vene-
rem. i. in luxuriā & libidinē. Docet ergo nò ſatis eſſe vitā poetarū eſſe ca
ſtam. imo oportet vt verba etiā caſta ſint. Vnde videſi probare illud Ca
tullianu. Caſtū e e decet piu poetā Ipm: verſiculos nihil neceſſe eſt. Qui
tū deniq habent ſalē & leporē Si ſunt molliculi ac paru pudici. Probat
q nò ſatis e e q d' Adrian⁹ impator de Voconio poeta ſic, pſitei laſciuus
verſu mēte pudicus eras. Et quod Oui. deſe dicēdo. Credemihimores
diſtāt a carminenofstro. Vita verecūda e muſa iocosa mihi & Martia. la
ſciua e nobis pagina: vita, pba e. Ex quo verbo videſt poeta ſubſumere.
Si, pba vita tua e laſciua q pagina: multos efficis inceſtos. in venerēq tra-
his. Si inſt forte tute q laſciua ſcribis caſtus es: lectore t in fraude ills
Quiaverba mouet aios. oris laſciua pect⁹ pulſat: & ıvenas ſemina mor
tis agit. Vnde Iuuenalis. Quod eni nò excitat inguē Vox bláda: & c.

Syllogism⁹

Prophanor

Delebile

Inceſtus

Inceſto

Poetarum

caſtitas

F. Baptiste Mantuan.

Improbus has fordes in carmina feminat orcus
Cui studium mentes cōmaculare pias.

Non fecus ac uitreum si quis uult lēdere fontem
Proiicit in dulces putre cadauer aquas.

Hoc animaduertas quicunque poemata condis
Eſt opus: a ſtygio fer procul amne pedem.

Pelle pharetrati cum matre cupidinis arcum
Atque dioneo subtrahe colla iugo.

Mater adulterii uenus eſt ſtuprię repertrix
Atque lupanari fornicibus fauet.

Caſta deigenitrix: caſtus regnator olympi

Mens capit ambroſias non nifi caſta dapes.

Lex uenerem feltis uetat exercere diebus

Sacra miniftrorum corpora caſta uolunt.

Pierides caſtæ: caſtę libethrides undæ

Tota pudicitiam uera pœſis amat.

Orcus

Improb? has for. &c. Orc? cognome è fluuii ifernalis: dicti eo qu op-
Koσ dicti iuram et ſu: eſtygia eni palude dii cui? iurare timet & fallere nu
mē orit: & ſm Homeri i penet ſumē theſalię manat nec ab eo recipit
ſa ſupnatās breui ſpacio portat ſu ab dicait. Vn qa e mōtib? ſulphureis &
pinguib? nasciit: ab iferis oriri dicti. Veri latini ſua etymologia ſecuti:
orcu qſi vrgu ab vrgedo deducut & p deo ifernali accipiut: vn hic pro
ſpumaligno capi q faluti humanę iuides: mittit has fordes i carmina.

Vitre' fons

Nò fecus ac vitre ſu & c. Vitre ſu fonte duplici de cauſa dixit & ppter colo
rè. eſt eni aqua nò turbida vitrei coloris. & ppter lympiditate: qa vt vi-
trù ita aqua mūda pellucet. Dulces aquas. quales vt plurimù in ſontib?
vel dulces. i. cœuenientes & amabiles. Sicut dulce fatis humor: depuſſis
arbutus hedis lenta falix fœto pecori. Fons dicti ᶜ aqua ſfundat. Cada-

Fons

Cadauer

Contra impudice scribentes.

Lib. I Fol. VI

uer dicta cadèdo. vñ & caduci dicitur. Multe aŭt sunt apud ignoros ri
diculæ etymologiæ. quibus etiá docti illusi sunt: vt Teftamètû teftatio
mëtis. Auarus/avidus eris. Parcus par arcê. cadauer. caro data vermibº
& multa alia. Hoc aiaduertas. Ordo eft. opus eft vt tu quicûb, còdis car
mina aiaduertas. i. animo còplectaris & plideres. hoc videlicet q orcus
feminat fordes in carmina. poemata inficiunt laſciuis carminibus
ſicut fons purus cadauere. Fer pede tuñ procul a ſtygio. i. ifernali amne.

Hoc eſt p[.]ip[.]cipe ne orco duce in fordes irruas. Pelle pharetrati: Cupido
filius veneris amoris deus in altera manu ſagittâ ignitam in altera flam
mâ habet. vnde quia pharetrâ q[.]ſagittarû theca eſt portat. pharetratus
dicitur. Vnde Ouidius/Abeas pharetrate cupido. Pelle arcû cupidinis
pharetrati cû matre. i. cû venere. Hoc eſt tolle concupiſcentiâ veneris &
etiâ rem ip[.]ſam. Et ſubtrahe colla tua Dioneo. i. venereo iugo. Dioneu
inquit Seruius ad illud in bucolicis. Ecce dionei proceſſit ceſaris aſtrû/
longe petitum eſt epithetû a dione matre veneris. quod quidem verû.
ſt ad Ceſarem vt apud Virgilii referatur. Quia Iulius Ceſar per longa[]z
propagatione ab Iulo originê duxit. Iulus ab ænea. Aeneas ab venere.
Venus a dione. Proprie hic ergo Dioneo iugo dixit. Quia ven? diones
eſt filia. ſubtrahe colla iugo/ notum eſt & còmodatitiu hemiſtichium.
Propertius Dum licet iniuſto ſubtrahe colla iugo. Mater adulterii & c.
Probatû eſt in illo verbo Cypria. quomodo adulterii & ſtupri inuètrix
ſt. adulteriu[]ſit cû muliere/ & alterius còiuge. Stuprû cû virgine. vel vi
dua. vel quacunq[.]per ſona violenter. Lupanar dicitur. profitbulû. do-
mus meretrici[]ſ. qu[.]e etiâ lupt[.]e vocatur. a ſceda rapacitate. Lupanar ergo
eſt vbi lupt[.]æ. i. meretrices ſunt. Profitbulû vbi profitu[n]tur meretrices.
Fornices ſunt arcus edificioru[]s quales in theatro/ in quib[.]º profitab[.]t to
gat[.]e. i. famoſ[.]e mulieres. vnde tract[.]u eſt vt fornices etiâ lupanaria ſignifi
cent: Cû om[.]es arcus & in pontibus & in arcub[.]º triu[.]phalibus & in mo[
nibus & in muris fornices habeat. Hinc etiâ/ fornicari & fornicatio de-
ducuntur. Caſta dei genitrix. Docuit n[.]o auſcultand[.]u veneri qu[.]e impu
dica eſt: & mores impudicos inſtituit: n[.]u c docet pudiciciâ amanda eſſe
iis qui muſas amant. Quia ſicut deus regnator olympi caſtus & impol-
lutus. imo caſtitas & pudicitia mera eſt: ſic & genitrix dei p[.]petua virgo
maria caſta eſt. Quaſi d[.]icat. Sp[.]uſ ſanct[.]º nun[.]q[.] obumbraſſet virgini ma
riq[.]e neq[.]b de ſpiritu ſancto ſaluator e noſtrû c[.]o cepiſſet: niſi caſtiſſima ſuiſ
ſet. Ita q[.]b qui caſt[.]u muſar[.]u ſpiritu[.]u appet[.]t fonte q[.]b ſtiunt: neceſſum eſt
vt & ip[.]ſi caſti ſint: caſteq[.]b loquantur. Quia mens n[.]o capit ambroſas da
pes. i. deor[.]u non veſcitur epulis niſi caſta. Regnator olympi. i. cœli di-
citur de? a Ioue q[.]olymp[.]u niual[.]e/ vt dicit homer[.]º reſpiciés ad cret[.]eſem

Venus a dione. Proprie hic ergo Dioneo iugo dixit. Quia ven? diones
eſt filia. ſubtrahe colla iugo/notum eſt & còmodatitiu hemiſtichium.
Propertius Dum licet iniuſto ſubtrahe colla iugo. Mater adulterii & c.
Probatû eſt in illo verbo Cypria. quomodo adulterii & ſtupri inuètrix
ſt. adulteriu[]ſit cû muliere/ & alterius còiuge. Stuprû cû virgine. vel vi
dua. vel quacunq[.]per ſona violenter. Lupanar dicitur. profitbulû. do-
mus meretrici[]ſ. qu[.]e etiâ lupt[.]e vocatur. a ſceda rapacitate. Lupanar ergo
eſt vbi lupt[.]æ. i. meretrices ſunt. Profitbulû vbi profitu[n]tur meretrices.
Fornices ſunt arcus edificioru[]s quales in theatro/ in quib[.]º profitab[.]t to
gat[.]e. i. famoſ[.]e mulieres. vnde tract[.]u eſt vt fornices etiâ lupanaria ſignifi
cent: Cû om[.]es arcus & in pontibus & in arcub[.]º triu[.]phalibus & in mo[
nibus & in muris fornices habeat. Hinc etiâ/ fornicari & fornicatio de-
ducuntur. Caſta dei genitrix. Docuit n[.]o auſcultand[.]u veneri qu[.]e impu
dica eſt: & mores impudicos inſtituit: n[.]u c docet pudiciciâ amanda eſſe
iis qui muſas amant. Quia ſicut deus regnator olympi caſtus & impol-
lutus. imo caſtitas & pudicitia mera eſt: ſic & genitrix dei p[.]petua virgo
maria caſta eſt. Quaſi d[.]icat. Sp[.]uſ ſanct[.]º nun[.]q[.] obumbraſſet virgini ma
riq[.]e neq[.]b de ſpiritu ſancto ſaluator e noſtrû c[.]o cepiſſet: niſi caſtiſſima ſuiſ
ſet. Ita q[.]b qui caſt[.]u muſar[.]u ſpiritu[.]u appet[.]t fonte q[.]b ſtiunt: neceſſum eſt
vt & ip[.]ſi caſti ſint: caſteq[.]b loquantur. Quia mens n[.]o capit ambroſas da
pes. i. deor[.]u non veſcitur epulis niſi caſta. Regnator olympi. i. cœli di-
citur de? a Ioue q[.]olymp[.]u niual[.]e/ vt dicit homer[.]º reſpiciés ad cret[.]eſem

Cupido
Pharetratus

Dione

Lupanar

Profitbuluz
Fornices

Olympus

F. Baptiste Mantuan

<table>
  <tr>
    <td>Ambroſſa</td>
    <td>habitauit/ Quia enim in illo iuppiter / qui ſummus deorū interpretaſt reſedit homerus & poſt eū perq multi alii poſtę olympū p ceſlo ponūt Plenius hec in parthenice mariana deduximus. Ambroſſas dapes. Ambroſſa apud medicos herba eſt de qua Diaſcorides Ambroſſa quā mul- ti brotim aut artimiſlam vocant: frutex eſt multas virgas habēs longas palmis tribus/ & folio initio ſimillima rutę Virge ſunt plenę ſemine: vt ſint quaſi acini odoré vini hahētes. naſcitur i capodocia: quę circa ſe ha buerit amplectitur. Fingunt aūt poſtę ambroſſa eſſe cibū deoſ ſuauiſi mū. vt neſtar potū ipſorū. Plato aūt ponit ambroſſa pro cognitione re rū cěleſtiū. Neſtar vero pro gaudio qd'inde p[]cipim<sup>9</sup>. Nò igitur capit mēs ambroſſas niſi caſta. Quod diu<sup>9</sup> Maro idicat etiā in. ii. ænei. ubi Aenei. cěleſtia p[]těplari ino potuit preſente venere q[] remota illico p[]ſpexit. Da pes aūt inq[]t valla volút eſſe aut deorū aut nr[]as in ſacrificiis deorū. Lex venere ſeſtis & c. Multa apud Romanos alioſ[]b. veteris deorū: culturæ erát ſeſta in q[]bus nò licuit habere r[]e etiā c[]u c[]o iuge. v[n]n Iuue. Ille petit veniā quotiēs n[]o abſtinet vx[]or C[]ocubitu ſacris obſeruādiſ[]c. dieb<sup>9</sup>. Maxi me i ſeſtis iſ[]dis caſtitatimos gerund<sup>9</sup> fuit. v[n]n Properti<sup>9</sup> i e[]a irat<sup>9</sup>. Quę dea tā cupidos totiens diuſiſt amātes Quęc[]u[]b illa fuit ſemp[]amara fuit In ambaruali etiā ſeſto d[]u vitulatione p[]r frugib<sup>9</sup> faciebat caſterát. V[n]n in buco. D[]u faciā u[]itula pro frugibus ipe venito. Sacra etiā. i. res ſacr[]evo l[]ut caſta corpa ministrorū. quaſ[]es ſacerdotes ſut/ quos caſtos eſſe opor tet. qua[d]o q[]de apud hebreos male periit q[]pridie q[]u ſacra arcá tāgeret c[]o iuge cognouerat Pierides caſt[]e & c. Pierides muſe dicuntur/ vt alio loco oſtedim<sup>9</sup>. Fabuloſ[]u a[]ut c[]eſet Ser. φ Oui. eas i p[]icas c[]ouerſas d[]iciti. v. de Vatum caſti tas transformatis. Virgines a[]ut & caſt[]e ſunt muſe V[n]n virg. Vates p[]ios & ca ftos i eliſo gaudere d[]iciti in vi. c[]nei. Quiq[]b. p[]ii vates. & ph[]œbo digna lo cuti: Quiq[]b ſacerdotes caſti d[]u vita manebat. Id[]e ſib[]yllas virgines inter p[]ellat. Ouidi<sup>9</sup> d[]iciti vates n[]o eſſe ſub cupidis iure. vt in p[]rincipio elegi, ad cupidinem Quis tibi ſeue p[]uer d[]edit hoc in carmina iuris Pieridum vates non tua turba ſum<sup>9</sup> Caſt[]e libethrides vnd[]e. Libethrides dic[]tæ ſut muſe ſec[]ūdum Seruium a ſibethro fonte vbi coluntur de qua reſtrabo l[]ib. i[]x. Helicon igitur non procul a parnaſo diſtans illi æmulus eſt & al- titudine & circuitu: vterq[]e eni niuibus pulſatur. & rupes amborū ſaxea eſt. N[]o multa vero illos regio circuſcribit. Hoc a[]ut in loco eſt c[]o ſecrata muſſis ēdes ſonq[]b. caballin<sup>9</sup>; & libethrid[]u ſpel[]uca n[]ympha. Qua ex re ſuſpicari lic[]es eos q[]u & helic[]oa & pieriā & libethrū & p[]impliā eſſe muſis c[]o ſecrauerūt thraces ex[]titiffe: pieres a[]ut vocabatur q[]bus extin[]ctis loca hec macedones n[]u c poſſid[]et. hec ille. Hic a[]ut vnd[]e dic[]tur libethrides ſumpto patronymico a loco: ſl[]cut muſe heliconides vocatur.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td>Pierides</td>
    <td></td>
  </tr>
  <tr>
    <td>Vatum caſti tas</td>
    <td></td>
  </tr>
  <tr>
    <td>Libethrides Helicon</td>
    <td></td>
  </tr>
</table>

Contra impudice scribentes. Lib. I Fol. VII

Eſt helícon uirgo: uirgo peneia daphne:

CaſtalidaſQB. aiunt uirgine matre ſatas.

Ite procul ueneris uates heliconis ab amne:

Virgineus ueſtro Iěditur ore liquor.

Non hederæ uobis phœbi non conuenit arbor:

Non amat inceſtas caſta corona comas.

Taxus olens: eruca ſalax: grauís herba cicutæ:

Sordídules uates talia ſerta decent.

Salmacís eſt uobis helícon: date uota priapo:

Helleſpontiacís ponite thura focís.

Sit liquor aſphalti uobis pro phocidis unda:

Stringit ubi infames ſulphuris ardor aquas.

TEſt helícon virgo. Multis argumētis demonſtrat caſtitate decere poe tas. Sane vt docet Nonius Marcel. omne caſtum incorruptū ſub virgi nis vocabulo veteres appellauere. Cice ioratore. Philosophia caſta ve recūda icorrupta virgo. hec il. virgi. aŭt virginem a viridiori ētate vſur pauit etiā pro ea q̃iā mater eſſet/ vt de paſiphae in buc. Ah virgo iſœlix &c. Helícon vt Solin⁹ & Plinius in quarto refert mons eſt boetiæ iuxta thebas. Atq̃ vt Strabo in nono meminit phocidi vicinus eſt & nō pro cul a parnaſo. vtpote Circiter quindein paſſuū milia. emulus eſt par naſo & altitudine & circuitu: Eſt aŭt apollini ſacer & muſiſ. vnde & mu ſæ heliconides & heliconiades appellantur. Perſius heliconidaſq̃ palli damq̃ pirenem. Lucretius Adde heliconiadū comites quorū vnus ho merus. quia autē a muſiſ quę caſtę ſunt colitur. illincq̃ vaticinia hauriū tur. vt apud Virgiliū. Pandite nunchelicona deæ cātusq̃ mouete. ideo poeta dicit: Eſt helícon virgo. i. caſtus & incorruptus. Ouidi. in primo de transformatis. Virgineūq̃ helicona petit. Quando ergo dicitur. Eſt helícon virgo hyperbole eſt. q. d. incorruptiſſim⁹. ſicut apud Terentiū pro ſene ſeniū. pro ſapienti ſapientiā. pro ſomniante ſomniū. pro ſcele ſto ſcelus repies. Virgo peneia daphne. Daphne penei fluminis filia cū omniū virgīnum quę in theſſalia eſſent/ ſpecioſſima haberetur: adeo

Virgo

Helicon

Daphne

F. Baptiste Mantuani.

vt omnes sua pulchritudine caperet Apollo cù eam conspexiſſent for-
ma eius expalluit. Quâ cù neq precibus neq pollicitis obtinere potuit
ſet: vim vt inferret inſtituit. At illa cur ſu conspectum eius effugere cupi-
ens/patrem inuocauit/vt virginitati ſuæ auxiliuſ ferret quâ ille auditis
precibus ſauore deorum in laurȗ conuertit/vt eſt apud Oui.in primo
metamorph. Apollo autê quia virgine potiri non potuit arboreſ ſibi
ſacrâ fecit. Atq ex ea ſibi coronam conferuit/Qua & poetæ coronatur.
vnde per metonymiam Daphne alíquâ do pro lauro ponitur. Eſt ergo
daphne penei virgo.vnde ipſa ad patre.damihiperpetua genitor cha
riſſime dixit Virginitate frui: dedit hoc pater ante dianæ. Ille quidè ob-
sequitur/ ſed te decor iſte quod optas. Eſſe vetat voto q tuo: tua forma
repugnat &c. Caſtalidaq aiuſ virgine matre ſatas. Caſtalides dictæ ſut
muſæ q colant caſtaliam fontež, quia Caſtalio apollinis filio denomi-
natur. Dicit ergo ſatas matre virgine. quia ſons a quo denominatur pu-
rus eſt quomodo helicona virginè vocauit: vel quia vt dicit Hæſlodus
muſæ ex Ioue & Mnemofine natæ ſunt. Mnemofine autê memoria eſt
que producendo muſas non corruſi.imo(vt dicit Quintilianus) Me
moría excolendo ſicut cètera oïnia augetur. Muſaru autê nomina & in
uenta in ſiluis noſtris latius explicuimus: nec pauca in Parthenice Ma-
riana diximus. Sunt eniž decem Clio a gloriæ celebritate dicta: Euterpe
a ſauuitate concentus Thalia a floriditate. Melpomene a canendo. Ter
pſichore a delectandis choreis. Erato ab amoribus canendis aut a deſi-
derio. Polymnia a multitudine carminuſ ſeu laudationuſ. Vrania a cœ-
lefti concétu. Calliope a bona voce. Quarum inuenta ſic Maro percur-
rit. Clio hístorias iuenit Melpomene tragedias. Thalia comœdias. Eu-
terpe tybiás Terpſichore pſalteriuſ. Erato geometriá. Calliope litteras.
Vrania aſtrologiáz. Polymnia rhetorica. Hecille. Verum quia theolo-
gus eſt poeta chriſtianus: ſolumq chriſtum vera generatione de matre
virgine ſatum ſcit: consulto addidit aiuſ. Quomodo Virgilius fabulo-
fum dicturus admonitos facit lectores premiſſa huiusmodi particula.
vt aiunt. vt perhibent vt fama eſt vt dicunt vt dicitur. vt fertur & c. vt ve
ritatem inquirat. Satas.i. progenitas a ſero ſeu iſatum. vt notu eſt. Ite p
cul. ab âne heliconis.i. a fonte qui in helicione eſt muſis cò ſecratus. Vir-
gineus. líquor fontis. Nam poetæ dicunt ſele dum canuſt fonte muſis ſa
cro prolui. vnde Perſi. nec fonte labra prolui caballino dicunt q. fontež
a muſis hauſtu canendo explere. vnde Stati. Tu modo ſi veteres digno
depleuimus hauſtu: Da fontes mihi phœbe nouos ac frò de ſecȗda ne-
ete comas & c. Virgineus igitur líquor.i. purus ille & diuin q ſpùs tibi in
fusus lèditur vestro q turpia canitis ore.nâ veneri. i. luxuriævates eſtis

Laurus

Caſtalides

Mnemo-
fine
Muſæ

Aiunt cur
dicat

Contra impudice scribentes.

Lib. I Fol. VIII

Non hederę &c. quoniá poetæ in tutela bacchi seu liberi patris sunt he-
dera coronatur. qa in tutela phœbi lauro. hac etiá dere Seruiu illusum
putát q parnaſum quæ oïms bicipitē atteſtatur docuit diuidi in cithero
nem liberi & heliconē apollinis. cui9 ſut muſe.nâ graues autores docet
parnaſum in phocide eſſe. heliconē vero & cithronē mòtes iter ſe diui
ſos i boetia. Poetas aŭt i bacchi tutela eê multi poetarū loci declarát. vīn
Horati. ii. carmin ū. Bacchū i remotis carmina rupib9 vidi docetē. Ide3
primo eplarū Vt male ſanos aſſcripſit liber ſatyris ſaunifc poetas. Et lu
da. Nec ſi te pectore vate accipiá cyrrhea velim ſecreta monetē Sollicita-
re deu bacchú c euertere nyſa. Quia iigi in bacchi tutela ſunt bīn hedera
coronatur q baccho ſacra e. vīn pperti9. Mi ſolia ex hedera porrige bac-
che tua. Et horati. Me doctarū hederæ pmia fròtiu diis miſcet ſupis. Et
perfi9. Heliconidaſc pallidá pirenē Illis relinquo qua8 imagines lâ-
bunt: Hederę ſequaces. Iuuaenaſ. vt dign9 venias hederis & imagine ma
cra. & Virg. Paſtores hedera crescentē ornate poetā. Itē a te pricipiu tibi
delīnet accipe iuſſis carmina cœpta tuis: atq hâc ſine tpa circu: inter vi-
etrices hederá tibi ſerpere lauros. Sane hederá diciu nūci aſſa naſci nega-
uerat Theophrast9: nec i india niſi i mòte mero. harpolus vt i medis ve-
niret fruſtra multis modis laborauit. Alexá derviector ex india ob rarita
tem coronato exercitu rediit ex eſplo bacchi: in cui9 dixi diuitiuſs e. Repi9
tmas & ſoemina. Eſt alba & nigra, & vt Plinii9 docet elix. Eſt & figēs hede-
ra q ſine adminiculo ſtat. ob qdciftos diciu. Ŭt & aliæ ſpecies apud phi
ſcos memoratę. Voluſt dictā ab hěrědo. quocirca perſi9 hederas ſequa
ces dixit. Et ideo poetis i coroná dari: qin laus qua còsequuntur ppetuo
iſis adhret. vīn Horat. i ſermo de lucilio. Neq ego illi detrahere auſſim
hěrētē capiti multa cū laude coroná. Veru prima ſyllaba talē deductio-
nem deſtruit. Ná hěreo prima Iōga pferi. hedera vero breui. dicit ergo
poeta. nò hederę vobis phœbi nò cōuenit arbor: & eſt zeugma ab infe-
riori. Ordo eſt. O veneris vates arbor phœbi nò cōuenit vobis & hede
ten nò cōueniunt vobis. ná caſta corona non amat inceſtas comas. i. prę
miu caſtoru nò debet inceſtis dari. Arbor phœbi eſt laurus in qua quia
Coronę di-
daphne verſa eſt tantopeamauit q poetę etiá coronatur. Dani eni coro
uerſæ
næ ex illis reb9 qnr virtutē & naturá imitati ſunt. Ná fortiſſimis qbufc
Palma
animis palma datur q còtra pòdus reniti: ſicut illi qb9 dač còtra aduer
Triúphalis
ſa. Triúphales coronę q impatorib9 victiá ex ptinua vigilatia còſecu
Laurea
tis. nunca ureę olim laureę coronę dabatur. φ vt laurus ſemp viret: nec
fròdib9 ſpoliāt: ſulmineq nò ictur. ſic impator fortis ſemp vigilatia p
ſpicit Optia a ſe ſpolia auſeri non ſinit. Aduerſis ſubito more ſulminu
adoriétib9: neq pſterni: neq còſterna: Ciuica corona ex gramine i eo
Ciuica

Hederæ

Bacch⁹ poe
tarū pſes

de poſtij

Coronę di

uerſæ

Palma

Triúphalis

Laurea

Ciuica

F.

Baptiste

Mantuani.

Muralis
Naualis
Oualis
Oleagina

loco collectovbi còciuè saluauerat/dabaçt. Muralis corona ex muri pin
nis dabaçt ei qui primus murû trançcèdebat. Naualè meruit q prim⁹ ho
ſtiû naues ingreſſus victor egrediebat quæ roſtris nauiû inflignita erat.
Oualè coroná ouanti ex myrto dabaçt. q arbor veneris eſt q nò martius
ſed quaſi venereus qda triúph⁹ foret. vt q nò ex iuſto hoſte: neq p bellû
rite idictû pueniret. Oleagina corona vti ſolebát q in prèlio nò fuerút
ſed triúphû pcurarút q nò haſta & egide palladis: ſed olea victores. Poe
tis igiſt & hedera ſemp cohérés & laurus ſemp virés còuenit. ſi modo in-
genio bono bacchi munere préditi ſint. Aut phœbo digna locuti. Nec
a mularû caſtiffimis còciliis & fontib⁹ adborrètes. Ná lubrici & laſciui
ſordida canètes alia coròa vt inſt poeta digni ſút vñ ait Taxus olés & c.

Taxus

Taxus arbor gracilis & triftis & minime vires dura & nullú ſuccú habés
Mas aŭt ſola fert baccas noxio ac letali fructu. In hyſpania p[]cipue vene
nú ieſt Vafa etiá vinaria ex ea facta mortiſera uſſe i gallia c[]optú eſt. Eſt
q in archadia tâ p[]ſentis veneni vt ſi qs dormiat ſub ea cibúue capiat mo
ria[]t. Sút q toxicavenena qbus ſagittę tingun[]t: hic dicta putát. Reptú eſt
inoxiá fieri ſi in ipſa arbore clauus çne⁹ abda[]t. hec ſere apud Pli. offende
ris Virg. dicit eá i locis frigidis & aquiloni exſpofitis nafci. Bacch⁹ amat
colles aquiloné & frigora taxi. idé dicit taxú apibus eſſe noxiá. vñ in bu
co. Sic tua cyrneas fugiát examina taxos. Et in quarto Georg. Neu, p[]pi
us tectis taxú ſere & c. Taxi eni odor apes necat. Ná vt iá dictú eſt capien
tes vmbrá aut veſcètes ſub ea necari c[]opertú eſt. Corſica etiá mella ama-
roré habét, p[]pter copiá taxi. vñ Cyrneas q latine corſicæ dicútur/taxos
apibus fugiendas dixit. Et poeta oléte taxo coronandos dicit poetas q
toxica carmina quibus animi inficiuntur: edunt. Eruca ſalax ab eſſe tu
facit enim hominé salace. i. luxuriosum & ad coitú pronú. dicitur enim
a ſaliendo qd'ad armentorú coitú pertinet: Eruca aŭt plurimú libidiné
excitat. Vnde Virg. in moreto: Intybaq & veneré reuocans eruca morá
tem. Digna igitur ex qua laſciuis poetis qui itidem venerem reuocant ſi
at corona. Grauís herba Cicuté. Cicuta herba eſt que habet caulem fiſtu
loſum. vnde in illo bucolico. hac tenos fragili donabimus ante cicuta.
pro fiſtula ex cicuta accipitur. Cæterum hanc herbam Diaſcorides Co-
mon vocat arabice dicitur ſuccara. Eius frigiditas vim interimendi pre,
cipue hominez habet. ſed vino meraco & caſeſto huic malo ſubuenit
Quia itaq frigidiffima eſt. frigiditas autem pigriſiem parit Nam Virg.
frigus pigrú vocat. pigricies auté graué facit hominé & demiſſi ai. dicit
grauis herba cicuté. Que quia frigidiffima eſt nihil q veris poetis magi
contrariú. Nam dicit Ouidius. Eſt deus in nobis agitante caſeſcimus il-
lo. Eniuero minerua dea i[]genii depatrio vertice nata eſt. i. depuriſſimo

Eruca
Salax

Cicuta

Contra impudicæ scribentes Lib. I Fol. IX

et there. vnde q frigida præcordia habet obtuso ȋgenio sunt. iuxta illud Sin has ne possim naturę accedere ptes: Frigid第九 obſtiterit circu præcor- dia ſanguis &c. Merito ſordidis poetis datur. Vnde inquit ſordidulo- vates talia ſerta decent. Talia ſerta. i. coronæ confertæ vel ex taxo vel ex eruca. vel ex cicuta decent ſordidulos poetas. ſordidulos per diminuti onem a ſordi do deduxit. Neq tam hic ȋminutione importat/ sed me- tri neceſſitate coactus eſt hic pro primitiuo ponere/ quod etiam alias li ceret. Salmacis eſt vobis helicò. Salmacis ſons eſt carię regionis de quo Strabo ait libro. xiiii. Salmacis ſons neſcio quaobrē calumniatus tanq- emolliés eos qui inde bibant: hoim enim mollicies videtur ab aere vel ab aqua cauſam trahere cū ea minime ſint cauſa molliciei. Sed diuitię & viectus incontinentia. Salmacis nympha dicitur rapuiffe hermaphrodi tum qui mercurii (qui hermes. i. interpres diuī dicitur) & veneris quæ a ſpuma: vnde genita & quę grcece αρροσ diciſ αρροαλιθ noiata eſt filius ſuit & vtriuſq parentis effigie præ ſe tulit. vt dicit Ouidius in quar to de tranſformatis. Vbi docet Salmacē nympha puerū nudū vt ſele in fonte lauet inuitaſſe. atq ibi ipſum amplexam vſq detinuiffe reducātē Et deos oraſſe: vt ne vnq quidē ab ei第九 corpore diuelli poſſet. Quod etiā exorauit Nam ambo in vnum corpus gemini ſexus couerſi ſunt. vnde hermaphroditus animaduertens ſe plane neq virum neq ſcminā eſſe a parentibus ipetrauit ne ſolus infamis eſſet: vt quicūq eius fontis aqua contingentur ipſe quoq molſeſceret. Vnde Ouidi第九. Ergo vbi ſe liqdas quo vir deſcederat/ vndas Semimare feciſſe videt molliſaq in illis Mê- bra manus tendens: ſed iam non voce virili Hermaphroditus ait: nato date munera veſtro. Et pater & genitrix amborum nomen habēti. Quif quis in hos fontes vir venerit exeat inde Semiuir: & tactis ſubito molſe- cat in vndis. Motus vterq parens nati rata verba biſormis Fecit: & inſer to ſon ſtem medicamine tinxit. &c. Eandem rem approbat ideli libro xv. eiufdem operis vbi ſc ait Quodq magis mirum ſunt qui non corpora tantum Verum animos etiam valeant mutare liquores. Cui non audi- ta eſt obſcœnę Salmacis vnda. De effœminatis ergo viris dici poteſt qd' Cicero cōmemorat in officiis adducendo verba Ennianaſc. Itaq in p- bris maxime ȋpromptu eſt iſ quid tale dici poteſt. Vos etenim iuuenes animos geritis muliebres. Illaq virgo uiri. Eſt iſ quid eſt eiufmodi. Sal- maci das ſpolia ſine ſanguine & ſudore. Quę verba vt pueri intelligant hoc dicunt/ Vos iuuenes quivirilem ſexum habetis geritis animos mu liebres. & illa virgo videlicet Chlelia quę ſtatuam equeſtrem meruit geſ ſt animos viri. Eſt iſ quid eſt eiufmodi. verba ſut Ciceronis. qui. Eſt iſ in- quit qd.i. aliquid eiufmodi etiā dici poteſt quale eſt Salmaci &c. Ordo

Bb.i.

Salmacis

Herma-
phroditus

In effœmina
tos

F. Baptiste Mantuaní

Priapus

est. O salmaci tu das spolia fine sanguine & su dore. hoc est facile ab effœ
minatis victoria acquiritur. Salmaci est ergo ibivocatiui causus. qui abla
ta s littera quantitatem seruat. vt enim breuis est vltima i pallas colchis
Salmacis: ita in palla colchi Salmaci. Et cōtra: vt longa est vltima in æne
as anchíses. ita in ænea anchíse. Nunc ad poetam. Quia ergo Salmacis
fons Carię homines in molliciem trahit. idemq[ui] lauciua scribentes effi-
cere molíuntur recte ait Salmacis est vobis helicon. Date vota priapo.
Et ponite thura helleſpontiacis aris. Hoc est quia non muſarum qui ca
ſtilime ſut sed priapi vates eſtis ponite deo veltro ſacrificia. nihil enim
vos cum muſis rationis habetis. Priap[us] hortorum & deus & cuſtos di-
citur Vnde Virgilius helleſpontiaci ſeruet tutela priapi. Diodorus au-
tem ubi de diis egíptiis loquitur ſic ait. Hircum deíſicarunt vt græci pri-
apum propter eam corporis partem a qua fit omnium ortus. Pudédis
enim non ſolum Aegiptii: sed & alii ſacra faciunt: tan[que] cauſe animantiu
generationis. Alio autem loco refert Dionysi & veneris filium ſuſſe Pri
apum phíſica ratione Nam qui vino calent proni in venerem ſunt. Alii
dicunt virile membrum príſcos priapum appellasse / & q[ui] generando-
rum hominum cauſa fit immortalitate donasse. Aegiptii al[er]ut Tyta-
nas Oſyrim ex ínſidiis laceraſſe: & ſingulos ſingula membra exportaſſe
Virile ſolum membrum quod nullus exportare voluerit/in flumen ab
ieciffe. Ita q[ui] Isis cum reliqua repperiffet membra & cōſecraſſet: & ípſum
virile inuenire non poſſet. ſeorſum vt detum colendum inſtituiffe. Ap-
pellant Ityphallu & non ſolum in templis habebant: sed in agris quoq[
] cuſtodem vitibus & hortis adhibebant. Quin & fascinationes prohibe
reputatur. hec Diodorus. Datur autem inquit Landinus deus hortis:
quia nullum genus agrorum fertilius & q[ui] magis gignat iis est. Serui⁹
dicit Priapum de Lampaco ciuitate helleſponti de qua pulſus propter
viriliſis membri magni: udinem poſt in numerum deorum est receptus
& numen hortorum habitus. Vnde ipſe de ſe apud horatium in ſermo
nibus Olim truncus eram ficulnus inutili lignum: Cum faber incertus
ſcamnum facerét ne priapum Maluit eſſe deu: deus inde ego furu auiu
q[ui] Maxima formido nam ſures dextra cohercet Obſcenoq[ui] rubet por
rectus ab inguine palus. Aſt importunas volucres in verticarido Ter
ret fixa vetat q[ui] nouis confidere in hortis. Strabo vbi de phrígia scribít
priapus port[us] est inq[ui]t & vrbs ad mare ſita ſiue a milleſiis ſiue a Cizicenis
condita & nomen habet a priapo qui apud eos colitur ſiue ex horneis
qui apud Corinthu ſunt nomen acceperit: ſiue ſiberi patris & nymphæ
filius dicatur: homines ad eum colendum moti ſunt. Nam hec regio &
finitima pariana & Lampſacena vineis abundát. Hic a iunioribus deus

Oſyris

Contra impudice scribentes Lib. I Fol. X

habitus est. Nam hefiodus priapum non nouit. Ex his autem quisquis
est obsecnum esse deum constat & afordibus venereis, cultum. quod
poeta indicat. Sit liquor asphaltivobis, phocidis vnda. Phocis regio Phocis
est in qua pernafus & plurimi fontes muſis ſacri. quibus boni & honesti
poetę labra proluunt. At vobis inquit o ſordidi poetę ſit liquor asphal
ti qui ſulphure & cœno memphitim exhalat, vbi inquit poeta ardor ſul
phuris. Iulphur enim facillime incenditur ſtringit. conſtringit. i. fluxu
impedit atque cœnoſitatē inducit atque efficit infames aquas. i. a poetis
damnatas. Sane asphaltus lacus est ſcyrię in prouincia quę hactenus pē
Asphaltus
tapolis dicta fuit: dicitur, latine quaſi tutamen: nam ασφαλιζομαι
hoc est asphalizomę dicitur tueor ſeu defendo: defendit enim ne quicq
in eo viuum ſubmergatur: Vnde mortuum mare ab hiftoricis nomina
Mare mor
tur dicente ſolino cum de iudea tractaret: mare mortuum nihil præter
tuum
bitumen gignit: animal nullum habet: nec in eo aliquid viuum mergi
poteſt. Quare tauri & cameli impune illud tranſeunt. Vnde Iofephus li
bro v. captiuitatis iudaicę Vespasianus iquit cum iudeos viciffet: quos
dam iuſtit natandi inſcios manibus poſt terga ligatis in ipſum proſci:
qui etſi iacti mersi, ſint: tanquam a vehementi ſpiritu ad ſuperiora venien
tes ſtatim repulſi euaferunt. Nec teſte Iuſtino libro xxxvi. nauigari po-
teſt cū i eo protin? cūctavita carentia ſubmerganſt. hecille autore tortel
līo. Cū ergo nihil ſit veris poetis magis abſonu: ḟ ſpirit9 torpens & fri-
gidus: congruemalis & ineptis poetis mare mortuus aſſignat.

Define: pone lyram uates inſane: nec ultra

Cum ſtygiis dirces flumina iunge uadis.

Profituis muſas meretricis imagine facta:

Ante cauernoſi fornicis antra locas.

Frangis honeſtatem frontis gremiumque ſinumque

Soluis & infames mittis in ora modos.

Omnia das turpi muſis loca ſacra dione:

Atque pudicitie non ſinis esse locum.

Propterea merito pro uate uocabere leno:

Elogio ſceleri conueniente tuo.

Bb.ii.

F. Baptiste Mantuani.

Lyrici

Define/pone lyra vates insane. Torquet sermonē ad vnū genus poe
tarū: vtpote ad lyricos atq. ita slngulari vtiit. Lyricorū autē vt inqt Ho-
ratius i versib⁹ quos posuim⁹. Mufa dedit fidib⁹ &c. Eſt describere lau-
des hymnoſq. deorū & hoim Itē amores & cōuiuia. S3 poeſt dolet eos
plurimū laſciuiā & ebrietatē canere. rariffimū aūt deos aut ſanctos. vīn

Infani vates

idignos cēſet qlyra tāgāt. Ait ergo. Define pone lyra vates ifane. Inſanu
aŭt vocatū huius modi poeta q obſcena describit biphariā accipimus
Vel quia oēs veri poeſt inſani ſunt: oſneſq. ſui minime cōpotes.ndoado
qdeniſi diuino furore raperetur nō poſſent certo futura dicere. quocir
ca Virgili¹ fibyllā de qua dictū erat ænei.iii. Inſanā vatē aſpicies. docet
in ſexto. oino furere & iſanire & rabido ore oia ploqui. vt nō iſa: 13 de
piſam loqui credere tē. Quin poeticā exercere inſanire vocat. vīn i buco-
lico illo Inſanire ſibet &c. Dolet ergo vatē inſanu eſſe. hoc e ſureā habe
re venā & poetico ſacro q. furore rapi poſſe/ atq. dina canere: dono dei/
in deſcribēdis turpib⁹ abuti. quocirca ait Vates inſane define obſcena
canere: pone.i. depone lyra. Vel ideo inſanu vocat: quia abutitur opera
quomodo male ſana dicitur ænei.iiii. Anna q. ſororem amore incenſa
adhortando inflāmauit. Nec vltra cū ſtygiis &c. Oſtedit rationē quare
vult iſos deſinere: vt nō iuſgāt vltra.i. poſthacflumia dyrces.i. aqſiilli
fontis muſis ſacratiffimi: cum ſtygiis.i. infernalibus & triftibus vadis.i.

Dyrce

vt non àplius poetico ſpiritu laſciua: vnde mors & triftitia infernalis le
gentib⁹ oritur: canere tetet. De ſtyge palude infernali q. triftitiam ſonat
dictū eī pthenice priore p tabulā reqre. Dyrce autē fons e iuxta thebas
a Dyrce ſolis filia in eū conuerſa denominatus. Nā vt antea quoq. tetigi
mus Linceus thebarū rex vxorez habuit antiopē/ex qua iuppiter Am-
phionē & Zetū filios ſuſtulit. Alii Calaim tertiū addūt. Verū hac re of
ſenſus cū illam pregnantē reſciuiffet Linceus: ea repudiata dyrcen ſolis
filiā nouā vxorem ſuperduxit: q. a marito impetrauit: vt antiope invin
cula cōiiceretur. Sed iuppiter calamitātē cōmileratus eā ſoluit. quē i Cy
theronē mōtē aufugit vbi filios quos dixi peperit: qui exponi a paſto
renutriti ſut. Zetus aūt cū adoleuiffet/ dyrcen thauro alligauit/a quo
traſta diſcerta eſt & tandē in fontem ſui nominis imutata. qui quidē
fons muſis facer eſt habitus atq. ab amphione vate thebano pindaroq.
nobilitatus. Nā vterq. ab eo dyrceus dicitur. Proſtituis muſas meretri-
cis imagine facta. Augmētat ſceleris turpitudinē. plus etenim eſt virgi-
nem proſtituere.i. copiam eius omnibus facere ᾠ abuti dūtaxat. Ordo
eſt. tu proſtituis muſas facta imagine meretricis: hoc eſt ſingis eas mere
trices quę deſe honeste ſunt. Nam vt mulier meretricia toga inſamis co-
gnoſcitur: ita & poeticus furor ſordibus inuolutus ſordid⁹ æſtimatur.

Contra impudice scribentes. Lib. I Fol. XI

Ipsu quod pacem de muſis loquor) q[ui] merito vestales eſſent & diuinis hono
rib[us] dedit[que] ad quos egros etiā mortales cohortarētur / nunc lubricēque atque
molliter dict[ate] ad venere, puo e[c]at: ſicut mulieres in meretricio habitu p[er]
euntē alli[i]cut. Ante cauernofi fornicis ātra locas / & locas inq[ui] muſas an
ātra cauernofi fornicis. de fornice īa dict[ui] e. quē cauernoſum dicit / q[ui]
cauernis vt fer[que] iuſtris lateſcut mulieres. v[n]i etiā luſtra dicu[n]t meretrici[n]
domiciliaria ſicut ipe[l]up[que] Fr[ate]is honestatē fr[ō]tis & c. Mo[strat quō] fiat in
illis meretricis imago. Fr[ate]is inq[ui] honestatē frontis. In fr[ō]te eni[] cogno
ſcitur verec[d]ia & ſeueritas: qua[n]t[ur] ſimulatā Iuuenalis docet. cum dicit
Fr[ō]ti nulla ſides: q[s]s eni[n]o vicus ab[us] dat Tristib[us] obſecnis? habet p[ud]i
c[que] mulieres fronte[m] demiſam & modeste velatā: meretrices apertā & elā,
tā. Gremi[n]que ſin[n]que ſoluis: q[ui] duo meretricio aucupio aptiſſima ſunt. Si
nus eni[n]tra brachia e[n] in quo mamill[es] ſunt. Gremi[n]i n[]tra ſœmora v[n]i &
o[n]ne genialis ſeminis receptacul[i]n[] gremi[n]i vocāt vt gremi[n]i terr[que] ſoluis
ergo quia vtr[que] c[ò] cluſum nulli[que] perui[n]i virgines habet. & iſames mit
tis in ora modos. quart[us] quo allectat[m] m[é]br[us] lingua e[n] quo plurim[us] blā
d[em]eretrices poſſunt. V[n]i Tibull[us]. Nec vos aut capiāt[em] pedētia brachia
collo Aut fallat bláda ſordida l[í]gua fide. Et si p[er]ſuos fallax iuRAuit ocel
los Iunone[que] ſua p[er]ſua venere Nulla ſides ierit piuria ridet amát[us] Iup
piter & vētos irrita ferre iubet. Et ſatyricus. Quod eni[n]o excitat inguē
Vox bláda? Modos. i. verſus & carmina q[ui] modis & numeris c[ò]ſtat. Lo
quutur a[ut] muſe[que] pr[ith]mos ſeu numeros. v[n]i & numeri dicunt a metro
& modo. Omi[n]a das turpi[n]i & c. Tu das oia loca ſacra muſis turpi d[ion]e. i.
veneris m[atri]. At[que] n[ò] ſin[n]e e[n] locu[n]i pudicicię. Propter ea merito p[er] vate
i. loco vatis hoc e[n] poeſt[ue] vocabere. i. vocaberis leno. Leno dicit q[ui] ex me
retricio q[ui]ſtu viuit Meretricias puellas aut vendit aut locat. q[u]vero hm[ō]
v[ê]ditioni p[er]ſt. ſicut & equor[us] mágo ſolet a[pp]ellari. Lenones ſeſtus P[ò]
peius ab allíci[ndo] deducit q[m]n iuuetutē allíci[ut]. quaſi ſit a verbo quo in
ſimplici n[ò] vtimur lecio / in c[ò]poſiti[ò]e a[ut] frequēter allício illício & c.
Quia iſi[gn]i lenocini[n]i facis p[er]ſtituendo muſas merito p[er] vate vocabere le
no. Et hoc dico Elogio. i. pr[er]conio c[ò]ueni[te]t tuo ſceleri. i. quadráte c[us]
tuo facinore. Elogi[n]i e[n] (inquit] valla) teſtificatio de aliquo ſiue vitup[er]a
tionis ſiue honoris cauſa. Vituperat[i]òis. vt Quinti. N[ò] e[n] iudices p[er]pu
tetis ideo null[n]i adieſt[n]i ad exh[ê]redatione iuuenis elogi[n]: quia deſcele
re conſtaret: Honoris cauſa. vt M. Tullius. In quod elogi[n]i plurim[es] c[ò]
ſenti[n]t g[ê]tes vir[n]i eſſe ciuitatis primari[n]i & c. Et iter[n]. Quid elogia ſepul
chor[n]i & c. Qu[que] qualia ſint a[it] Valla. Suetonius in Claudii vita oſt[ê]dit
dicens. Nec c[ò]tentus elogio. tumulo ei[us] verſib[us] a ſe c[ò]poſitis iſculpſiſſe
vit[que] etiā memoriā proſa oratione compoſuit.

Luſtra

Frons

Sinus

Gremium

Lemno

Elogium

Bb iii

F. Baptiste Mantuani.

Si legeret cauſpurcum Lucretia carmen:

Contereret preſſo carmina lecta pede.

Quod prohibet fieri/quod uult natura taceri

Promis:& urbanum mellifluum, puta.

Falleris haud aliter ǒ qui pro píſcibus hydros:

Pro uíolis tribulos aut aconita legit.

Id canis a ſola quod ſit meretrice uidendum:

Quod niſi laſciuo non queat ore legi.

I procul a grauium cœtu ſcelerate uírorum:

Fer procul a ſacra relligione gradum.

Hec leuitas grauibus fit pernicioſa poetis:

Nam q[ui] leues ſtudio, credimur eſſe pari.

Non bene deſidei rebus ſentire putamur:

Innocui culpę ledimur enſe tuæ.

Hi ueriti non ſunt ſanctas per ſcorta ſorores

Ducere:& ad tantum ſollicitare nephas.

Si legeret cauſpurcum Lucretia carmen &c. probat aliis argumentis
deteſtabile eſſe carmen turpē morem profitens. vt quod non niſi ab in-
fami muliere legi dignū ſt. Si eteniż Lucretia inquit. i. quęlibet honesta
matrona cauſpurcum. i. inceſtum & immūdum carmen legeret. Con-
tereret carmina lecta preſſo pede. dicit ſignanter cauſa honestę matro-
nę ſcientes immūda non legerent. ſed ſi forte in manus acceperint arbi-
trantes longe alia eſſe/ tunc vbi ſe falfas perceperit indignabundæ con-
culcarent. Spurcu dicitur inceſtū & immūdum. Nam ſpurcos vocam
ex inceſto procreatos vt ex adultera aut ex vestali/ quos legitimos fieri
aut hęredes fieri lex vetat. Sunt aŭt talia carmina ſpurca. vtpote quę ex
ſanctiffimis virginibus per ſceleratos poetas, pcreantur. Artificioſe aŭt
mutat numeru. Ná vt Seruius docet plus eſt in ſingulari ǒ in plurali nu

Spurcum

Singularis
numerus

Contra impudice scribentes.

Lib. I Fol. XII

Lucretia

mero. cù enim dico. mare permenſus ſum. tot ù element ù ſignifico. cu5
vero maria: tunc quèdâ maris genera ſignifico. Similiter qui terrâ pam
bulat tot ù element ù circumit. qui terras certas regiòes. Accipit ergo to-
t ù ſpurc ù carmen ignara vt legeret. & deinde vbi perſenſit immù dicie5
carmina lecta. i. partem carminis quâ legit conterit. Non enim Lucretia
tale carmen per legerit. Lucretiè hiftoriâ: liuius in fine primi: & Seruius
in. vi. ænei. late proſequu ùtur. Verba ſeruiana ſunt hec. Tarquinius ſup-
bus perditos filios habuit: inter quos Aruntè: qui d ù in caſtris eſſet: pa
tre ardeâ obſidente: & ort⁹ eſſet inter e ù & Collatin ù marit ù lucretiè de
vxoribus ſermo: eouſQB pceſſit contentio vt ad probâdos ear ù mores
arreptis equis ſtatim domos ſuas, pſficifcerëtur. Ingreſſi ita q. ciuitatem
collatiâ vbi fuit lucretiè domus: iuener ùt eã lanificio operâ dantè: & tri
ſtem, ppter mariti abſentiâ. Inde & aruntis dom ù profecti c ù vxore ei⁹
inuenſſent cátilenis & saltationi b⁹ indulgët e: reuerſi ad caſtra ſunt: q d'
aruns dolens c ù de expugnâda lucretiè caſtitate cogitaret: mariti ei⁹ no
mine epiſtolâ finxit: & dedit lucretiè in qua hoc continebatur: vt Ar ùs
ſuſciperetur hoſpitió: quo facto per nocte ſtricto gladio eius ingreſſus
cubiculum c ù ethiope: hac arte egit vt ſec ù coiret: dicens. niſi mec ù con
cubueris: æthiopem hunc tec ù interimâ: tanţâ in adulterio depreh en-
derim: Timens ita q. lucretia ne caſtitatis famâ morte deperderet: quip-
pe quâ ſine purgatione futurâ eſſe cernebat: iuita turpib⁹ iperi is paruit
& altera die conuocatis propinquis marito collatino: patre tricipitino
bruto au ùculo: qui tribunus equit ù celer ù5 fuerat: rem indicans petiit
ne violatus pudor neue inultus eſſet ſuus interimit⁹: & erec to gladio ſein
teremit: què Brutus de eius corpore exert ù tenes: proceſſit ad populi:
& multa coqueſtus de Tarquinii ſupbia & filio: eius turpitudine: egit
nei vr bê reciper ëtur: au ectoritate qua plurim ù poterat: hecille. Valeri⁹
a ùt maxim⁹ & Liui⁹ dic ùt id fact ù a ſexto tarqniifilio: Liui⁹ quo q. dicit
maritos prim ù româ p ſect os: ver ù quod ad iſtitut ù noſtr ù facit ſatis ê
Lucretiâ, p egregio pudiciciè matrimonialis ex e plo p dicatâ a romanis
oſtêdere: v ñ Valeri⁹. Dux inquit romanè pudiciciè lucretia: cui⁹ virilis
anim⁹: maligno errore fortunè muliebre corp⁹ for t it⁹ ê: a ſexto Tarq-
nii regis ſupbi filio: p vi ſtupr ù pati coacta: c ù grauiffimis verbis iuriâ
ſu ù i p cilio neceſſarior ù deplora ſſet: ferro ſe q d veſte tect ù attulerat iter
emit cauſam q. tâ aioſo iteritu iperi ù p ſulare, p regio p mutâ di populo
romano prebuit at q. hâciultâ iniuriâ nò tulit. Erat enim brut⁹ ſtrenu⁹
vltor violat e pudiciciè. Auguſtinus aut e noſter docet Lucretiâ nò vere
caſtâ aut salt e non prudenter caſtitatem amaſſe: nam ſi vere caſta ſuiffet
maluiffet caſtitate ſaluavitam & famâ amittere: ſqa ea amiffa violationis

Bb iiii

F. Baptiste? Mantuani.

dánú icurrere. Detestabilior s liquidè eífamię cauſa videlicet culpa qù ipa
ifamia ſi vtraq, vitari nò pòt. Nemo eteni ad culpá còmittédá cogit: 15
ad opus quod adhibito còſenſu malú eét cogať. Prudetior ergo multo
& caſtior césenda eſt ſuſanna; qú cú ifamię & vitę piculo caſtitate & fidem
deo ac marito ſeruauit: vñ docet Aug⁹ de ciuità. deilib.i. & ca. xix. lucre
tiá ſi ab adulterio purgeţ ab homicidio purgarinon poſſe. Verútñ ma
gn⁹ fuití ethnica muliere pudicię amor: qú níli píſamię timore còpel-
li nò poterat: qua Ouidi⁹ ad finé ſecúdi faſtorú: vbi híſtoriá p[re]ſequit; tá
caſtá ſuiffe dicit vt (quod de césare dici ſolet) moribúda decidés demis-
ſa manu ne ihoneſte caderet ſele còtexerit: verba Ouidii ſunt. Tú quoq,
am moriens nenò procumbat honeſte Reſpicit: hęc etiá cura cadentis
erat &c. Quod prohibet fieri: qd' vult natura taceri Promis. Arguit eos
qui turpis amores in pueros aut profitétur aut canút. eos enim natura
prohibet fieri. Quin oëm remvenere á natura tacitá vult vt lib. xiiii. ca.
xx. de ciuitate dei Auguſt. contra Cynicos docet. Vnde Tibullus. Cœ-
lari vult ſua ſurta venus. Promis. Promere ſpectat ad eú qui ex penario
cibú aut potú profert/ qui p[ro]pterea promus dicitur. a quo oñis qui ab
ditá rem in lucem profert eiulq[ui] videndę aut potiundę copiam facit/eá
promere dicitur. Promis ergo.i. profers & apertú facis & putaſſe vr-
banuz.i. facetum & lepidum quales vrbani ſunt mores. ſicut agreſſes &
duros/rusticos vocam⁹. Falleris haud aliter &c. hydri ſunt ſerpentes a-
quatiles qui etiá grèce hydry dicuntur. ab hydos aqua. Aconitú herba
venenosa eſt. quę ab Auicèna Strangulator diciť. Nasciť i locis nudis &
petroſis/quos Aconas vocát: vt ait P[ly]ni⁹. Alii aconitú dictú volút ab
Acone portu q[ui] eſt in p[ó]to. Seruius aút αώο THσ AKONHσ.i. a cote. q
q[ui] dicit quod dicim⁹ TO AKONHTON KAí TA AKONITA. Crediť ení inqt
herba h[ec]nata inter cotes ex p[er]puma Cerberi quo t[é]pore eú hercules ab
inferis traxit: de qua revide Ouidiú de tranſformatis libro ſeptímo vbi
ſcait: Eſt via declíuis per qué Tirynthius heros Reſtátem contraq[ui] dié
radioſq[ui] micantes Obliquantem oculos n[ex]is adamante cathenis Cer
beron attraxit rapida qui concitus ira Impleuit pariter ternis latratib⁹
auras Et ſparſit virides ſp[um]is albentibus agros. Has concreſſe putant
n[ac]taſq[ui] alimenta ſeracis F[œ]cundi q[ui] ſoli vires cepiſſe nocendi. Quæ qa
n[ac]ſcuntur dura viuacia caute Agreſſes a conita vocant &c. Videtur aút
poeta noſter ad conciuem ſuum Maronem reſpexiſſe qui ſic in ſecúdo
Georgi. inquit de Italia. At rabidæ tygres ab ſunt & ſæua leonum Semi
na: nec miſeros fallunt Aconita legentes. Contra enim dicit. Pro violis
tribulos aut Aconita legit. Id canis a ſola q[ui] d[omi]t meretrice vidêdú. Nò
egent interprete verſus hi At ne ſequiétés quidè duo. Graues viri dicunt

Promo
Promus

Aconitum

Graues viri

Contra impudice ſcribentes. Lib. I Fol. XIII

maturi & ſeueri & in quib[9] eſt autoritas & p[ò]dus verbor[û]t. vt.i. Aenei. At p[ietate] grauē ac meritis ſi forte vir[û]u que Conſpexere ſilent arreſtis[que] auribus aſtant. Ill[er]git dictis animos & p[ectora] mulcet &c. Ite ergo, p[uc]ula c[œtu] graui[ū] viro[que] quia iampridē ſine autoritate eſtis ex quo laſciua d[ic]itis & ſcribitis. Plurim[us] en[i] vita honesta ad ſententiar[ū] verbor[ū]t. q[ui] p[ò]dus facit. N[am] vt Aulus Gelli[10] libro. xvii. capi. tertio recitat. Timar chus v[bi] optime ſuaſt: quia turp[is] vit[ę] erat vt inquit æſchines non ap[ro]probatus eſt: ſed eius ſententia per vir[û] minus facund[us] ſed melioris vit[ę] recitata/accepta eſt. Vnde inquit. H[ec] leuítas grauibus fit pernicioſa poetis. Quia inquit poeſt[que] plurimi turp[ia] n[unc] canunt ſanctiſſim[us] poe[tar]ūnomen odio aut contemptui eſt. N[am]q[ui] leues ſtudio credim[ur] e[epa]ri. Nam & bo[n]i inquit poeſt[que] eiufde[que] proſſionis eiufde[que] vit[ę] exiſtimātur: atq[ui]ta boni, p[pter] malos contenuntur. Qui oli[m] inſumma venatione erant. Qu[á]doquidē primi Theologi poeſt[que] erát. Nihil eni aliud eſt poe[ti]ca q[ui] pr[if]cor[us] theologia omni rer[us] ſciētia exornata. N[am] vt teſta tur Manlius. Omne genus rer[us] docti cecinere poeſt[que]. d[ici]t[ur] a[ut] a [o]oie[wi] ſeu a [o]o[wi] quod eſt facio. N[am] deu[que] nos modo facto[re]u, c[œli] & terrę. Modo creator[ē] vocam[9]. gr[ę]ci poe[t]ā appellāt dic[ē]tes in ſymbolo [o]o[nt]HTH[Ν] ov[pa]vov κα[ι] γ[ν]σ[ι]. i. poe[t]ā c[œli] & terrę. N[ò] igit[ur] aspernādu[que] e[et] poe[t]æ nomen ſi ipi dignas poeta res caner[ēt]. At n[unc] pauci boni multo r[us] ſcelera luunt. N[am] vt inq[t] poeta. N[ò] b[ni] de fidei reb[9] ſentire putamur. Qualia eni q[ui] loq[it] talis credi[re]. Et q[ui] obſcœna ſcrib[ut]: prim[us] inter poe[ta]s ſibi locu[que] v[ê]dicat. N[am] gloriēn[ò] virtutis auidi ſunt. Ideo q[ui] o[es] poe[t]æ ihoneſti c[é]ſen[t]. Reliqua facillima ſut. Ordo a[ut] e[re]. Nos in[oc]ui ledimur enſe. i. offenſione tu[ę] culp[e]: q[ui] ſ.nobis obiicit[ur]. hi[que] ſ.turp[ia] canu[t] n[ò] ſut veriti: d[uc]ere ſanctas foro[res]. i. muſas: hoc eſt iſpirati[ò]es diuinas: p[or]cor ta. i. profitutas aut p[rit]bula. N[am] ſcort[us] genere neutro reſſentat t[am] maſcull[us] q[ui] ſo[m]ellā: qu[í]vel qu[ę] vt ſcortes q[ui] ſunt teſticulo[que] arietinor[us] pel[les] ſubigitur: aut ſuper ſcortes. i. pelles d[us] ſubigatur proſternitur: & ſol licitare ad tant[us] nephas: qua[t]t[us] in virgines impudica verba ad audiēt[i]n[us] lenocinia proſterre. Nam qui impudica carmina ſcrib[ut] muſſis lenonu[que] aucupia tribuunt: quod haud dubie nephas eſt.

Vina mimalloniæ uobis dant cretica bacchæ

Et uetat infundi ſordida thyas aquam.

Tale docet Semeles puer & lemargia carmen

Bacchidas & ueneres ilta poeſis olet.

Vitahone
ita auſtorita
tem parit

Poeta

Scortum

Scortes

F. Baptiste Mantuani.

Caſtalium ueri potant non uina poetæ:

Sobrietas ſons eſt: ebrietaſ© merum.

Qui bibit aſſidue gelidis de fontibus undam

Et uitrio ſiccam diluit amneſtim:

Carmina caſta facit. Veneris commercia uitat:

Nec mouet ad uerſus ora pudica leues.

Vina iocof© canunt ueneris bacchi© poetæ:

Quod latet in uapido pectore carmen olet.

Hi ſunt quos ſtatuens ſancti confortia cœtus

Eſſe procul iuſta iuſſit ab urbe Plato.

Fautores ſcelerum corruptoreſ© iuuentæ

In mala deceptum pluríma uulgus agunt.

Dum© licere uolunt ſuaſit quęcūq© uoluptas:

In mores acuunt ſpicula multa pios.

Improba garrulitas uerbis procacibus ardens:

Seminat in ſanctam noxía uerba fidem.

Mimallões

CLVina mimalloniæ vobis &c. Mimallones bacchæ mulieres ſunt cor-
nua in festis bacchi quæ orgia dicuntur ſerentes ea© ſpiritu inflantes: co-
gnominatę vt nōnulli volunt a Mima monte Ionię: iuxta qué Strabo-
ne autore solennia & certamina libero patri quotannis celebrabantur.
vel vt alii volunt a mimifi.i. ab imitatione q bacchū imitenē in ſerendis
cornibus. de quo ſappho apud Ouidium. Accedant capiti cornua bac-
chus erit Quin & Caſſandram Lycophrō clari Mimallonez appellauit
g in claro vbi Apollinis reſponſa dabantur artē vaticinandi ab eo edo-
et a illum in vaticinādo imitaretur. Itac© Mimallonię bacchæ ſunt imi-
tatrices ſacerdotum bacchi hoc eſt meretrices & potrices quibuscū ver-
ſantur vinoſi & mulierofi poetæ. Sic etiā a Perſio adducitur. Torua Mi-
malloniis implerūt cornua bombis. quaſi diceret talibus bombis qua-

Contra ímpudice ſcribentes.

Lib. I Fol. XIII

les Mimallones edūt. Addam⁹ huic loco quod Strabo lib. x. dicit cui⁹
verba ſunt. Plato & ante illum pythagorici philosophiā muſica voca-
uere: vniuerſum Ḻ munduz concentu & hermonia conſtare differunt:
oine muſicu opps deorū arbitrati: Sic & deę muſe: & apollo muſarum
dux: & tota poetica diuorū cantuū (quos hymnos appellant) celebra-
trix. Eodē modo & moralem apparatum muſicę attribuūt: perinde ac
omne rectu mentis officiu penes deos exiſtat. Plurimi igitur græcoruž
totȗ cerimoniale negociu quod orgiavocant: bacchanaleq & choricȗ
& ſacrorum myſteria libero patri attribuerunt: & Apollini & hecate &
muſis cęteris: Iacchum autē vocant & dionysium & cerealiuž myſterio-
rū ducem dęmonē. arborȗ q creationes Choreę etiā & ſacrorum ſolen
nia horȗ deorȗ cōmunia ſunt. Muſæ vero & apollo ille quidē chorea-
rū pręſides. Hic autē & harȗ & diuinationis magiſter: Muſarū aŭt mi-
niftri ſunt eruditi oēs proprieq muſici. Apollinis vero ſunt & iſti & va-
tes vniuerſi. Cereris quidē ſunt antiftites tédiferi & ſacrorȗ interpretes.
Liberi autē: fileni. ſatyri. bacchę. Ienę. & thyę: & mimallones. & naiades
& nymphe: & quos tyrios vocāt. Accipies igitur ſic. bacchę Mimalloniæ.
i. imitatriceſ dant vobis cretica vina / q hodie laudatiffima. Nā ea ſunt
q vulgo maluatica vocantur / veniunt eni ex creta quę vulgariter nunc
a candore candida dicitur. Et Thyas ſordida quaſi dicat præſes baccha-
rum vetat aquaʒ infundi. hoc est meracius bibitis quo ampliter ebrii ſi-
tis. vinum purum merȗ dicitur & meracuž, vinum aquatȗ dicitur etiā
dilutum a diluo. male autē latine ſciunt qui lymphatum vocant: quan-
do ipſi potius ita vocentur. Thyas dicitur ab eo quod est ÆVEIN. i. ſure-
re. furiȗt eni bacchi ſacerdotes vnde de bacchari verbȗ ſumitur. Acron
Thiadas bacchas vocatas vult quaſi theadas a ſacrificio. Nā theon græ-
cideum vocant. Tale docet Semeles puer & c. i. bacchus filius Semeles
ex Ioue. Lemargia autež potest interpretari turpe ocium aut ſegnicies:
nam ANMIN hoc est leme lemes: dicitur lippitudo & ſordes oculorum
αργια vero hoc est argia. ocium & ſegnicies: ſed & lippitudinis & tur-
pis ocii venus mater: vnde ſub dīt. Iſta poeſis: quaſi dicat detestāda olet
bacchidas & veneres. Olet. i. appetere videtur vel certe preſe ſert. Vnde
Horatius. Vina ſere dulces oluerunt mane cami cenę. Bacchis meretrix
comica est vt apud Terentium. Bacchidas ergo græce declinauit. Nam
quæcunq accuſatiȗ ſingularē in a mittunt: pluralem in as finiūt. vnde
& reſte breue poſuit as ſic ut ſeper in tertia declinatione. Eſt aŭt cōue-
niens nomen: nam bacchides compotrices pleræq ſunt. Veneres ergo
& bacchadis pro omnibus meretricibus poſuit. quæ poſt vina petunt
Vnde apſus Nolite inebriari vino in quo est luxuria. Et Comicus. Sine

Muſica

Orgia

Liber

Bacchus

Muſarum

miniftri

Apollinis

Cereris

Bacchi

Cretica

Merum

Meracum

Dilutum

Lymphatū

Thyas

Lemargia

Bacchis

F. Baptiste Mantuaní

Cerere & baccho friget venus. Caſtaliſi veri potant &c. Ver⁹ inſturor
poeticus a muſſs non a vino oriſt. Ná veri poetæ potáſ caſtaliſ ſontenò
vina/Sobrietas enim eſt ille ſons quem poetę potant. Nam ebrietas eſt
merum.i. vinum impermixtum. hoc eſt per ſobrietatě venitur ad ſontē
muſarū; per merū aŭt ad ebrietatem. Qui aſſidue bibit vndam. i. aqua
vndantem & ſaliente degelidis ſontibus. Et qui diluit irrigando ſedat
ſiccá ſtí. i. 质 ſiccas ſauces efficit vitreo. i. puro & pellucente amne. i. aqua
quauis facit caſta carmina / vitat comercia veneris hoc eſt ſe venereá.
non eni habet ratione cum ea nec talis mouet ora pudica ad leues. i. io-
cosos & lubricos verſus: qbus leues. i. fine grauitate & constantia ſimus
Et ecouero poeſt bacchi canunt vina: & poeſt veneris canunt iocos. i.
dicaces ſales dìſteria & íocularia verba Carme qd latet i pectore vapoſo
i. vini pleno vni vapores erigunt. olet. i. odore exhalat hoc e carmina q
a vinoſſs ſiunt vinifaporé habent. Ná qualis quiſq[]e eſt talia loquiſt. Ná
vt notu verbu eſt Ex abu[d]atia cordis os loquiſt. Seneca. Imago aiſermo
eſt: qualis vir talis orò. Eſt eni vox (vt dicuſt) angel⁹. i. interpres & nunc
métis. vni in de poetica Hora. Format eni natura prius nos itus ad oem
Fortunarú habitú/iuuat aut ipellit ad ira Aut ad humu[m] mœrore graui
deducit & angit Poſt effert ai mot⁹ interp[]ete lingua Hinc Seneca. Turpia
ne dixeris. paulati eni pudor re[]p verba diſcutitur & c. Hi ſut quos pla
to iuſſit ab eſſe procul ab iuſta vrbe: ſtatues. i. cu[]i inſtitueret c[]oſortia ſan-
di cœtus. i. ciuitat[]i quę ſancta eſſe debet. Plato de repub. loqu[]es dicit p-
nicioſſimú eſſe genus hominu[m] qui turpia canentes & loquentes: ani-
mos viriles effo[]minant/eoſq[]b vt p[]eſtem propuſand[]a monet. Nam fau
tores ſcelerum & corruptores iuuentě. i. iuuentutis. vel reuera iuuentæ
iuuentutis ideſt iuuenum: Nam iuuentus iuuenes ſunt. Iuuenta čtas iu
uenilis. Iuuentas dea ipfa. Agunt: ideſt impellunt vulgus: ideſt in doctá
& impru[]uidam plebem i multa mala. Et dum huiuſmodi poetę volut
licere: ideſt licitum videri quę cunq[]b voluptas: ideſt turpis liſido: ſuaſt
acuunt multa ſp[]icula in p[]ios mores: ideſt multis argutiis virtut[]e inuer-
tut ac turpitudine[] defendut: aſſerětes ſibi licere talia ſcribere dum[]o ho-
neſte viuát vni illud q[]d modo adduxim⁹ catullianú. Ná caſtú eſſe decet
piu[] poeta[] Ipsú: verſculos nihil neceſſe e[]q[]res efficit vt dum multi lic[]eter
iocofa & laſciua ſcribere ſtudet multos i neqciá trahát. atq[]b ita ſp[]icula q[]
iacula ad modu[]ſpicarú acuta ſunt: acu[]ut i p[]ios mores. Improba garru-
litas & c. Garrul[]9 dicitur q[]t auis/ cuius ppriu[]tú garrire: oíá inſiſterěter
loquitur. Indeſt Garrulitas. Procax ſit a proco. Procus a[]ut eſt qui con-
iugem aut amicam ſibi petit: quo nihil impatientius aut importunius
ſæpe eſt. Vnde penolope. Turba ruunt in meluxurioſa proci. Et Dido

Sermo
Vox

Iuuentus
Iuuenta
Iunentas

Spicula
Garrulus
Procax

Contra impudice scribentes Lib. I Fol. XV

Rurfus neprocos irrisa priores Experiar: Inde ergo Procax/q pluribus
verbis & importunis re efflagitat. Verba autem hic pcacia sunt mollia
& Iaſciuiuſcula qualia a blandis procis ſiunt: duſtudent animum puel
lę allicere. Et quia vt dixi crebro aut importune id faciunt. dixit. ardens
garrulitas. Ardens & feruſes dicitur qui ſtudioſe molitur rei efficere. ſi-
cut frigere ceſſates & ocioſi. Noxiuſ dicit quod nocet. Còtra aŭt fidè eſt
defendere peccata aut aſſerere cuius licere impudice loqui.

Imiser & ueniam ſuperos pro crimine poſce:

Ante flagellati uulnera quinque dei:

Voce genu flexo: lachrymis & pectore tonfo

Fletibus erroris damna repende tui.

Carmine qui celebrat ueſana cupidinis arma

Et ueneri neruos ingenium dicat:

Hic iacit in ſaniem: uiolas in ſtercus amomum

Atque sub obſcenos lilia uerna fues.

Sulphuream lethes haurit de fontibus undam

Et ſt ygiam lato gutture potat aquam.

Se facit indignum ſuperos qui cernat & aſtra

Nam miſer in ſolam lumina uertit humum.

Transſugit a ſuperis ad limina ditis & ardet

Gaudia contempto luxurioſa deo.

Imiser &c. Sancte cohorta ſeu q hacten turpia ſcripſit ad pœnitè
tiá & palinodiá faciendá: monet q vt ſe, pſternat ante vulnera flagellati
dei.i. xpi q de & hò. uoce.i. orati óe. genu flexo / eo modo quo dixim
pleni qd eſſe iſngulari qúi plurali. Nò eni negat vt rù q genu fleſtendu
eſſe. Repède.i. pſolue. tractu a pœna pecuniaria q pèdebat. Pendit eni q
mutuo dat aut pœneri aut quouis pæcto obligat. repèdit q pſoluit. Con
tra ſcribit q ſe obligat ſu fatei. Vn Scribe decè nerio & c. reſcribit: q soluti
onis ſcriptu recipit. Repède ergo ſletib qd'peccasti iocis. Carmie q cele

Cc.i.

F. Baptiste Mantuan

Nerui

brat: Nerui funt in carmine nexus illi quib[9] partes ei[9] coheret. Dicutur
itē cōpages cuiuſq[3] rei. dicūtur & vincula pedū. Vnde illud Catonis. Fu
res priuatorū furtorū ineruo atq[3] in cōpedib[9] ētatē agūt. Fures publici
in auro atq[3] i purpura. Sic etiā dictū videō poſuifti in neruo pedes meos
&c. Qui igitur celebrat. i. celebria facit carmine. i. quouis poemate ueſa-
na arma vt iacula & flammas & incitamēta amandi cupidinis. i. amoris
Et qui dicat. i. deſtinat: addicit: dedicat ingeniū & neruos. i. artē & uires
ueneri. hic acit uiolas i ſaniem. i. allegorice. Diuina munera ſordib[9] ob-
ruit. & iacit. i. proiicit abiicit ve amomum in ſtercus. i. putredinem & ia-
cit uerna lilia. i. formoſa & tempeſtiua qualia funt i vere ſub obſcœnos
ſues qui cœno gaudent. Horatius. Et amica luto ſus. Sulphuream &c.

Sanies
Amomû

Hic etiam haurit de fontibus lethes illius fluuii infernalis qui obliuio-
nem significat fulphuream vndam & potat lato gutture flygiam aqua-
. i. poculum trifliciæ ex flygelacu per quem trificia connotatur. Sefacit
indignum &c. Ordo facillimus eſt. Sanies dicitur pus. i. ſanguis corru-
ptus & quæcunq[3] immundicies de corpore ſtillans ex corruptione car-
nis aut ſanguinis. Stercus vocatur excrementū alui. Et etiam omnis pu-
tredo. aut fordes. Vnde Dauid. Et de ſtercore erigēs pauperē. Amomū
ait Diaſcorides ēgen[9] herbæ odoratiffimē: cui[9] frutex ſimilis ēbotruo
in circuitu cuiuſlibet arboris nafc[3]es. ramulos habes ſiccos & duros vir-
gulis aff[3]imiles coloris ſubrufi: circa quos folia copioſa. ex thyſo botru
oſu ſemē redolēs & ſibi cōnexu[3] flore albu[3] ueluti uiolę foliis ſimilia bri-
oni[3]e habet. Brionia vero vitis alba eſt. Triplex iuenit: Primu[3] armenicu[
q[3]d'ceteris p[3]ſtat auroſi coloris vel fului. odoris b[3]oi. Secu[3]du[3] medicu[3] Ter
tium p[3]oticum. Plura apud Plinii[3] leges. Sub obſcœnos ſues. Bene vſus
eſt accuſatiuo: quia mutationē loci importat. Obſcœnu[3] dicitur turpe
& ſcedu[3] quaſi obuolutu[3] cœno. Sus grce hys dicitur. mutata ergo alpi
ratione in ſ & y i u ſit ſus. Lethe eſt fluui[3] obliuionis. ſtyx trifliciæ. Sefacit
indignu[3] ſupos q[3] cernat & aſtra. honeſta locutio. ſic eni frequet[3]er vtun[3]t
iis dicti[3]oib[9] dign[9] & indign[9] ſequete relatiuo. vt dign[9] es q[3]ameri[3]. q. d.

Sus

Dignus

vt ſis is q[3]ameris. facit ergo ſe i[3]dignu[3] q[3] cernat. i. vt ſit is q[3]aſpiciat. qa[3] eni
terrena amat & carnalia: ad res terrenas carnaleſq[3]a aſpicere habet: n[3]o ad
eas qui altiores funt vt eis fruat. Ditis. i. Plutonis qué quare dit[3]e vocant
late docet macrobi[9] i de ſono ſcipi[3]ois: ſignificās deſu[3]tos eſſe beatos vt
in ſiluis noſtris recitauim[9]. Ardet. i. impatienter & cum ardore amat lu-
xurioſa gaudia cōtempto deo. Maior autem culpa eſt q[3] deum contem
nit q[3] q[3] gaudia luxurioſa amat. Ideo autem deum contemnit. quia ſpre
tis diuinis preceptis: amicę aut carnis iuſſa facit. Nam ſi pluris deum fa-
ceret: vtiq[3] eius preceptis obediret. Negligētia ergo contemnit. Nam q[3]

Contra impudice scribentes Lib. I Fol. XVI

directe deum spreuerit: non amans fed demens vocandus effet. Necfla-
gello fed face caftigandus. Verum ad reliqua.

Eſt opus ardentem frenis arcere iuuentam
Nec ſinere in mores luxuriare malos.

Collige terrenis mixtum de ſordibus aurum:
Gemmaq in illuftri ſplendeat iſta loco.

Eſt deus eſt trinum ſemper laudabile numen:
Vnde trahunt rerum ſemina prima genus.

Spirituum ſoboles çeliq decemplicis altra:
Aſtrorum q uices multipliceſq uię.

Sunt animę diuum nitido quos ęthere uirtus
Donat & hos ſanctos indigetefq uocant.

Et quæ materiam præbent elementa caducis
Rebus: & ęternę dant alimenta neci.

Sunt erebi manes: ſunt tartara nigra: lacuſq
Sulphurei: & nigri regna profunda Iouis.

Sunt loca pœnarum: ſunt altę ergaſtula mortis:
Sunt quibus ęterno lucifer igne calet.

Sunt ſcelcrum pœnę: tormentaq debita noſtris
Sordibus: & ueneri carminibusq tuis.

Sunt ea quę profert aer: quę parturit equor:
Quę generat pingui dødala terra ſinu.

Multicolor facies agri liluęq comantes
Multifonę uolucres multiuagęq ferę.

Cc(ii).

F. Baptiste Mantuan

Suntophiæ partes/eft ingenioſa matheſis:
Verbaq clamofi litigioſa fori.

Sunt hominum uitæ: ſunt digna negocia uerſu
Plurima geſta foris: plurima geſta domi.

Collige diuorum mortes: & fortia facta:
Indlyta martyrii bella rubentis habes.

Iugera multiferæ tibi ſunt telluris & horti:
Nauigium: merces ueliuolum q[ui] mare.

Sunt tibi pampineo ueſtiti palmite colles:
Sunt iuga: ſunt ualles: multicomum q[ui] nemus.

Arua: lacus: urbes: caſtella: ſuburbia: uillæ:
Sunt caua: ſunt tenui flumina preſſa uado.

Elige de multis aliquid: tibi copia rerum

Maxima: materiam carminis iſta feret.

C[it]eſt opus ardentem frenis arcere iuuentá. Quanti[que] flagitiu[m] ſi[mi]t iuuétu[m] tem ad nequiciam inuitare: poeta paucis perdocet. Nam i[mi]p[er]ſa natura fo[m] mitem ſufficiente ardens eſt: quocirca non inſtiganda eſt: uerum qua[n]ta maxima diligentia fieri p[er]oſeſt refrenanda. Neq[ui] vero propterea nos poeta a muſſis auocat/q[ui] a venere & baccho reuocet: nec ſegne[n]iacere iu[u]uentam noſtram pre[ci]p[it]. immo[m]ille argumenti genera oſtendit: qui bus ingenium exercitari & ad l[ei]tam fruge[es] perduci p[os]ſet. q[ui] omnia or[d]ine ſere quo de eis Plinius in naturali h[ist]oria ſcribit exequitur. Táde[es] quibus artibus venerabile poeſt[em] cognomen aut ſi[mi]mauis agnomen me rerip[os]ſimus edocet. & h[ae]c ſumma eſt. Opus eſt id eſt operæ precium vel vtile eſt arcere.i. reſtringere frenis iuuentam ardentem.i. ad venere[es] & nequif[im]am vitam feruentem. Nec & non ſinere ideſt perpeſtimalos mores in ea luxuriare.i. luxurioſe & abundanter excreſcere. Proinde. Collige aurum mixtum de terrenis ſordibus. Et iſta gemma ſplendeat in illuftri.i. eminente loco. Obſcurior eſt in his duobus versib[us] propter

Contra impudice scribentes Lib. I Fol. XVII

Aurum

metaphoram sentētia.nos triphariâ interpretabimur. primos ic vt fit fi
gurata iussio.que tacitam prohibitionē habet. Collige aurum mixtu3
de terrenis sordibus: Aurū eni nō ênifi lutū iduratū & fuluo splêdore p
fusū. pide qa mixtū efordib⁹:mătorūq cauſa malorū. Obliqvult vt au
rum despiciam⁹ & ad bonos mores properemus. Itaq amare dicit Col
lige &c. Et ifta gemma/quam tu tanti facis non ppter virtutē/ed rarita
tem iuduët⁹ splêdeat in illuftri loco.i.in auro rutilo.oēs eni lapilli preci
oſlores/& decus & virtutem prêcipue in auro habent:q sententia bona
quidē eſt:ed ſequētib⁹ minus quadrás.Secûdo ſic. Collige deſordibus
terrenis aurū mixtū.i.ex his q ab amaſſis poetis amatorie & ſordide di-
cta ſunt collige tu Iuuenis aurū Quomodo aiut Virg. cû percuſtaretur
atqui tantoperei ennianis libris versare: ita respòdiſſe. Colligo aurū
de enniiſtercore.i.nobilē ſentētia ſordide dictā. Tertio poteſt poeta,
p
ſua modewtia de ſe loqui extenuādo vires.vt fit Collige deſordib⁹.i. de
iis q minus lepide proponă aureă ferraginē ſcribēdi. & ifta gemma splê-
deat in illuftri loco.i.hăc tibi ad gloriā aſſume. Hec aŭt interpretario ſe
quentib⁹ viā aperit:ed nō tā humilē ſe poeta cognoſcit.neqis eſt q vbi
ſordes vetat: ſe ſordibus pollui diceret. preſerti cù primū argumetū de
deo proponat. Relictis ergo ambagib⁹(non eteni hęc dixi vt aſſentires
ed vt diſſentire audeas) Collige aurū. i. nobilem & precioſam materiā
& purā quale eſt aurum purgatum de terrenis ſordib⁹ mixtum.i.ex tan
ta rerum ferragine excerpe puriſſima quæq. & ifta gemma (quæ etiam
ex ſordibus colligitur) splendeat in illuftri loco.i. & eam materiam qua
tibi ſumpſiſt i cum decoro perſequere. Eſt deus eſt trinū &c. Nunc quas
res pro argumento ſumere poſſumus colligit incipiens ab fonte omni
um rerum deo Cuius inquit trinum numē eſt ſemper venerabile. Nam
vt chriſtianus trinitatem perſonarum in vna diuina eſſentia (ſi ita dică)
profitetur. Prima ſemina rerum ſunt elementa. Non ergo vt qui creatio
nem ex nihiло negarunt: chaos eternum fuiſſe protestatur. ed omnia q
citra deum ſunt a deo creata dicit. ſemina quidem rerum inmediate. res
vero compositas naturæ miniferio cuius deus arbiter & director eſt.
Trahunt genus.i. generationes ſui & producſionem. Spirituum ſobo-
les.i.naturas intelligiarum choros & ordines angelorum. vel ſi vis
rerum ordinem inuwertere/quod me aufspice non feceris/dices ſobolem
ſpirituum qm incubi phibetur ſublecto ſemine genuiſſe. Sed qui mihi
aufcultabit accipiet pro ſpirituum generibus. Sunt etenim ſecundū de
um nature ſpirituum. Meli⁹ autem ſpirituum dixit q angelorum. quia
angelicum nomen ex officio datur: dicuntur enim angeli.i.nuncii. Cæ-
liq decemplicis aſtra. decem enim ſunt orbes celorum primus.i. citim⁹

Cc.iii.

Cæli decē

F. Baptiste? Mantuani

hoc est proxim⁹ ad nos est lunæ. secûdus mercurii. terti⁹ veneris. quart⁹
folis. quintus martis. sEXTUS Iouis. septimus sa turni. octauus fixarù stel
larù. nonus est cristallinus. decimus est eius quod cælum empyreumvo
cant. Bono ordine poſt deum & spiritus cælos ponit quia vt docet Ma
crobius a luna deorſum natura incipit caducorum. Nam luna iпа eſt in
conſinio tranſmutabilium & in tranſmutabilium. primum ergo de per
petuis dicit. Aſtrorum quibus multipliſe q viæ. vices. i. viciffitudines:
quas in terris efficiunt variis inter ſe conſpectionibus. viæ ſunt quibus
curſum habent. Inuitat ergo ad aſtronomiam. Sunt anime diuù. deſce
dit ad partè caducorù e quib⁹ primos qui ſmortales ſunt animos nros
elicit. led tam poſt q hinc euolarint. Sút ergo aie diuù. i. diuor? hoc est
ſanctorù quos virtus donat æthere. i. cælo / ſcut cælum, þaere & ęthere
ehouer ſo reperitur. & vocat inquit hos quos diuos dixit / ſanctos & in-
digetes. Sanctos quidem etia3 apud nos: indigetes apud prícos. apud
quos etiam ſancti dicebantur. Vnde ęneas ad patre que deu effectu aſſe
ruit ænei. v. Salue ſancte parens. iterù ſaluete recepti Neuicqæ cineres.
Indigetes aut e ſunt (inquit feſtus Pompei⁹) quorù nomina vulgari nò
licet. Idem paulo poſt. Indiges idigetis facit. hoc nomine Aeneas ab af-
canio nominatus est cù pugnás cù mezentio: nuf q apparuiffet in cuius
nomine etià templù còſtruxit. Hecille. Seruius dicit eundè eſſe vocatù
iouè indiget em. auſtoritate Ouidii/ qui quartodecimo Meta. Iucunde
docet eum omne mortalitatem numico flumine abluiffe/ dicens. Quic
quid in Aenea fuerat mortale repurgat. Et reſperſit aquis: pars optima
reſtitit illi. Luſtratum genitrix diuino corpus odore Vnxit/ & ambro-
sia cù dulci nectare mixta Contigit os: fecit q deum que turba Quirini
Nù cupat indiget em têplo q arif q recepit. Et Tibullus iſm vtroq noie
còpellat. Illic ſanctus eris cù te venerand e numici Vnda deu cælo miſe-
rit indiget em. Sane ſanctù est: quicq d ſancit um est ne violetur: aut còta
minetur. Indigetes aùt vocabat qui ex homine morali ad imortalitatem
recepti credebatur: quales ſunt quos nostra religio ſanctos dicit. Et que
materiâ præbent elementa caducis rebus: nunc ad caduca venit ſeruato
ordine. Nam primo rerù principia que elemeta vocantur memorat. ſut
aut e quattuor: terra frigida & ſicca: aqua frigida & humida. aer humid⁹
& calidus: Ignis calidus & ſiccus. Que elementavocantur. vera tam ele
menta que oim rerù principia ſunt Ariftoteles materiâ forma & priuatio
nè ponit. Nà & iпа q elemeta vocantur ex materia & forma ſunt. Et ęter
ne dant alimeta neci. Maro eni docet animas purgari i quattuor elemè
tis. vt lib. vi. Ergo exercentur pœnis veterum malorum Supplicia ex
pendunt: alie panduntur inanes. Suſpenſæ ad ventos: alii ſub gurgite

Sancti

Indigetes

Sanctum

Contra impudice scribentes Lib. I Fol. XVIII

vaſto Inſectum eluitur ſcelus. aut exuritur igni. Poeta aſt de morte dā-
natorū in inferno loquitur: vbi eſt ęternū mori & nunq; mortuum eſſe.
Sunt erebi manes. Exequitur & eas res que in plaga caducorū perpetuę
ſunt. Manes inquit Seruius aię ſunt quę egreſſę corporibus nondū alia
inſtarunt corpora: & dicuntur p antiphraſim. Ná manuz bonū eſt. Vń
& mane dictū. vt Eumenídas. parcas. bellum. lucū. per cotrariū ſenſum
dicunt. Alii manes dicunt a manādo. Nam animab" plena ſunt loca in-
ter lunarem circulū & terram. vnde deſluūt. Alii manes deos infernales
putant. Hęcille. Cuius duę priores opiniones errorem habét. Ná neq;
in alia corpora tranſire: neq ante inſuſloné creatas eſſe credim?.
Tertia fabuloſa eſt. verum huic loco magis conformis. Nam vel ſpiritus mali-
gnos vel animas peccatrices poſſumus. Erebi manes appellare. Erebus
autem gręcū eſt & ſignificat obſcurum ſcribitur ſine aſpiratione a perit;
diciturq; ex nocte plurima generaſſe. Item. Sút tartara nigra: lacuiq; ſul
furei & nigri regna, pſu da iouis. Nigri iouis. i. plutonis quë iouë ſtygi-
um appellat virg. in quarto ęnei. Sacra ioui ſtygio quę rite incœpta pa-
raui Perſicere eſt animus &c. Dicit ergo nigri iouis ad diſcretione cæle-
ſtis. Nam regna profunda etiá de ceło intelligi poſſent. Vń Virg. cœlū
q; profundum dicit. eo q; procul a fundo ſt. Sed is iuppiter nô eſt niger
i. no cens: ſed iuuans pater. Vnde tris ioues tris iunones tris mercurios
&c. legimus. Supernum infernū & medium. Vnde de Iunone. Iunoni
infernę dictus ſacer. Tangit ergo materiam quam homerus & Virgi. de
inferis traectarunt quæ ampliter ſe offert volenti ſcribere. Sunt loca po-
narum &c. idem dicit/q; ſcilicet poſſumus deſcribere pœnas infernales
Sunt altę ergaſtula mortis. Nonius Marcellus Ergaſtulum & ergaſtul?
genere ita & intellecibus differút. Ná neutro carceris locus eſt. Maſculi
no cuſtos pœnalis loci. Luc. in. xv. Non ergaſtulus vnus & alius iudicé
appoſuit vt nemo ſentétiam libere q; ergaſtulus dicere poſſit & cætera.
Ergaſtula ergo altę mortis. ideſt carcer infernalis. Sub quibus ęterno lu-
cifer &c. Lucifer hic non eſt ſidus matutinum: quomodo ſecundo ęnei
dos. Iamq; iugis ſummæ ſurgebat lucifer idæ. ſed princeps demoniorū
Sunt ſcelerum pœnę. de quibus Virgilius in ſexto. inducit admirabun
dum Aeneam per cunctantem. Quæ ſcelerum facies o virgo effare qui-
buſve Vrgentur pœnis quis tantus plangor ad auras. Et ſibyllam poſt
multa ſic concludentem Non mihi ſi linguę centum ſint oraq; centum
Ferrea vox: omnes ſceles; comprendere formas: Omnia pœnarum per
currerenomina poſſem. de his igitur cum plurimæ ſint quilibet ſcribe-
re potest. Sunt ea quę profert aer. Nuncad generabilia & corruptibilia
tranſit. primūq; de his q; in aere pferūtur ſeu pducūtur quæ a phificis

Cc.iiii

Manes
Manum

Erebus

Ergaſtulum
Ergaſtulus

Lucifer

F. Baptiste Mantuani.

impressiones vocantur. de quibus Arisfoteles in methoris. Cuiusmodi sunt fulmina: fulgura nubes coruscationes tonitrua grandines: pluuiæ imbres. niues. ros. pruina: iris caſima: hyat? & id gen? multa: præter ani malia quæ demittuntur. Quæ pturit equor. omnia eni animali? genera quæ in terris etiá in mari eſſe volut. atq alia ſplurima. v[n] Virg. in vi. Et quæ marmoreo fert monſtra ſub e[quore p[otus] Quæ generat pingui de- dala terra ſinu. Dedala. i. affabra artificioſa q[lis] dedal[?]. de quo alio loco dict[ui] eſt. Iimitatur a[ui] poeta in huius vocabuli attributione ſucreti[ui] q[ui] etiam terra dedalam vocat: ſicut ennius mineruá & Virg. Circen ob va- ri[ui] multiplexq[bingenium]: & plato aftutos artifices ſermonis logodæ- dalos. Sin[?] dicitur omnis curuatura in ſin[ui] collecta. verum videtur hic ſumi pro gremio iuxta pri[?] dicta. Multicolor facies agri. i. ſpecies virg. de roſa. Tot ſpecies tantoſq[] ortus variousq[] nouatus Ipsa dies aperit con- ficit ipſa dies. Sane facies dicitur omnis rei ſpecies & forma. v[n] in quinto Aenei. Quibus alſpera quondam Viſa maris facies. de hære Nonius Mar- cel. Faciem totius corporis formam. wpo[oo]w[on]. i. os ſeu perſoná po- ſuit antiquitas prudens. vt ab aſpectu ſpecies. & a fingendo figura ita a ſactura corporis facies. Plautus in penulo. Sed ea nutrix qua ſit facie mi hi expedi? Statura n[ò] magna corpe aquilino ipſa eſt. Pacu. Nupta etate integra. feroci ingenio: facie pcera. Saluſtius h[iftoriar]ui lib. ii. Sardinia i. africo mari facie veſtigii h[ui]ani in occidet[em] q[ui] in orient[em] latior. Valla di- cit Facies magis ad corpus. Vultus ad a[im] refertur atq volutat[em]. v[n] de ſcendit. N[à] volo ſupin[ui] habebat vult[ui] &c. N[ò] eſt ergo ſolius oris ver[ui] totius ſactur[em] facies. Eſt ergo multicolor facies agri. Quia agror[ui] quat- tuor ſunt ſpecies tefte varrone. o[is] eni ager aut aru[?] eſt. i. ſationalis: aut arboribus c[ò]ſer[edus]: aut paſcuus pecorib[?] aut florid[?] i quo ſunt horti apib[?] congruètes. itaq Virg. iiiii. georg. li. ſcripſit. Siluq[em] comates. i. fr[ò] d[è]tes & emittètes varias comas. v[n] illud hora. diffugereniues rede[n]t ià gramina capis arboribusq[] com[em] & c. Siluq[em] ſi latin[ui] eſt vt quid[à] volut[em] a ſil[è]do p[in]r[em] ſcribi[em]. Si a gr[è]co hyle qua[] materiá prim[à] vocat p[yr] ſcrib[em] Multifon[em] volucres. i. variorum cantu[ui] & ſonor[ui]: quaſi multis modis ſonantes in ſiluis. Multiuag[em] ſer[em]. i. multis vagantes modis: vel mul- t[em] vagabund[em]. ſicut luna dicitur no[ct]iuaga: quia no[ct]u vagatur habent ergo a[ctiuam] significationem. Sunt ſophi[em] partes. sophia eſt ſapientia ſed gr[è]c[em] eſt. Vnde affranius in togata cui ſell[em] nomen eſt inducit ſapi[em] tiá ſic[lo]quent[em] ad po. Ro. Vſus me genuit. m[ir] pepit memoria Sophiá vocát me grai[em] vos ſapi[em]tiá & c. Sophos eni ſapi[em] e[] quo m[ò] antiq[ui] ſapi- ētes vocaban[em]. d[ò]ec pythagoras ſen[ò] ſoph[em]. i. ſapi[em]e. ſ[in] philofoph[em] i. amator[em] & ſtudio[em] ſapi[em]ti[em] vocari voluit. S[ùt] ergo ſophi[em]. i. vt n[unc]

Dedala

Sinus

Facies

Species

Figura

Vultus

Agro[ny] ſp[em]s

Siluç

Sophia

WALE

Contra impudice scribentes. Lib. I Fol. XIX

dicunt philosophiæ partes. vt quæ de deo est quæ theologiam vocant. derebus supernaturalibus. quæ metaphysicam. de naturalibus quæ philicam. demoribæ quæ ethicam dicunt. Eſt ingenioſa matheſis. quæ matheumaticam vocant. Verba clamofi litigioſa fori. de foro iudiciali intelligit. atq. ita leges & iura: amplá voléti ſcribere materiá p[rae]bere docet. horatius vaſrum & nodoſum vocat. ſane litigioſum est foru. Sunt ho minu vitæ &c. geſta foris. i. militiæ & in legatione. geſta domi. i. in pace & ocio. Collige diuoru. i. ſanctus mortes. intelligit de morte a[i]alis. non aię. Nauigiu quo merces vehun[ti]. & veliuol[u] mare. ſic Virg. in. i. ſenei. Despiciés mare veliuol[u] i. in quo vela volát. Vnde d[eg]dalus volasse ſin gitur. Sunt tibi p[ar]pi. Virg. Liber p[ar]píneas iuidit collib[us] vmbras. P[ar]pi n[ati]ſunt frondes viti[u]. Palmes it[em]ramus vitis ſicut Termes oliuæ. Sunt iuga. Iug[u] pars m[ot]is ſub verticib[us] nem[us] multicomu. i. multas comas emittes. Virg. de ramo aureo i. vi. S[in]o[n] an[di]tELLUR[? opta] ſubire Auri
comos q[ui]s decerpserit arbore ſo[t]. e[rgo] ei[mi]nitatio. Arua. ab arádo Arua
vt i[mi]quit Varro dicu[t]ur. Lac[us] e[rb]iſont isqua colligi[t]. ſons e[a]q[i]itiu[n] in Lacus
quit donat[us] ad illud i. viii. ſenei. Quo te cu[que] lac[us] miſerát[e] i[]c[]omoda n[ir]a Fons
f[ot]e tenet quocu[que] ſolo pulcherrim[us] exis. Vrbes. vel ab orbe q[ui]n i[]orb[us] Vrbs
ſiebát. vel ab vrbo. i. p[er]t illa aratri q[ui]e describebát dicu[t]. Caſtella ſut i[mi]o. Caſtella
r[é] caſtro[us] p[er]ſtructa. Suburbia ſut e[d]iſicia in c[o]plexu vrbi[u]. vulgo villa Suburbia
giavocát. C[ou]eticula tu[n] illa pagos vocát quo ruſtici p[er]uenerút. Návillg
ſingul[em] dom[us] ſut circa quas poſſeſiòes n[ir]as habem[us], errat q[ui]p[er] vrbe aut Caua
oppido accepit vulgari gallico i[du]cát[e]. Caua ſut fineviſibili corpe loca Vadum
ſtue v[n]i lapides ex c[i]ſi[li]. vel terravt poſſam faciát ablata e[rgo]. Eſt eni ſimo abſo
lutus. vt ſint cau[que] res. ſut tenui ſtumia p[er]ſſa vado. ad diſcrimé mariu &
alto[us] fluminu. Vado. vadu[d]i dicti. p[er]q[u]d[v]adere l[ux] prior tu[n] ſyllaba diſcre
pat. Elige de multis ali[q]d. c[ò]dudit doc[è]do quare has res, p[er]poſuit: vt. f[er]
relietis turpibus & obſc[en]is honeſtioris argumenti rem ſcribamus.

Nata freto uenus est: ueneremque ſub æquora mitte

Infima qua nigris pallet abyſſus aquis.

Id cane quod tetrici poſſint audire catones

Quod probet hippolyti penelope[que] pudor.

F.

Baptiste

Mantuani.

Tunc ego te uatis dignum cognomine dicam:

Tunc tua cantari digna poeſis erit.

Tunc helicona bibes caſtificę rigabere lymphis

Si uenus in verſu non erit ulla tuo.

Abyſſus
Tetricus

Hippolyt⁹

Penelope

Nata freto Venus eſt. hoc in principio hui¹ interpiani oſtédim⁹/eſt
ení venus nata deſpumis maris: vt eſt apud Ouidiú quarto metamor.
vbificad neptunú loquiit. Si tón in medio quondá còcreta, pſundo Spù
ma fui gratuß manet mihi nomé ab illa. diciit ení a pſuma q aphros ap-
pellaſt aphrodite. hic ad eá neptun⁹. ifine qnti Ænci. Fas oíne e cytherea
meis te ſidere regnis Vnde gen⁹ ducis. Infíma abyſſus. Abyſſus é pſun-
ditas aquarú imenſa. Infíma ergo abyſſus. i. vorago. Id cane quod Te-
trici poſſint audire catones Tetricus mòs in ſabinis aſperrim⁹ eſt. vń tri
ſtes rigidi & ſeueri hoies tetrici vocatur. ſz nulli catonib⁹ in cèſendis vi-
tiis ſcueriores. Cane ergo quod tetrici catones. i. ſeueri & graues viri poſ-
sent audire hoc e canere hœſtá. Quod pbet hippolyti penolopeſq pu
dor. de hippolyto Theſei filio vt ppter caſtitate a nouerca falſo accuſa-
tus ab equis diſcерт ⁹ eſvidim⁹ i aliis operib⁹. Penelope aút vlyxis piúx
caſtiffima phibetur vigiti ános marito abſenti iuiolatú thorú ſeruaffe:
tametſi ab innumeris pcis ſollicitaret. ná ait in prima epſa apud Ouidiú
Turba ruút in me luxurioſa pcí. Fefellit auté eos eo pacto vt ptexto qd¹
ceperat ſtamie ipis còſentiret: ſz quátú iterdiu texuerat: noctu retexuit
itaq optata pcis dies nò euenerat. Dicit ergo còcludèdo poeta. Scribe
alíquid quod caſtiffim⁹ quiſq legere pót/ quodq pudicas auris nò of-
ſendat. Et dignú cognomine poeſt e cèſebo. Ná pſertim vt inſt Acron
apud gręcos poeſt salutabăt hoc cognomine tanq laudatiffimú eét. vń
dicebát. χαιρε ωoihtno. quod eſt Salue vel aue poeta. Vń Hora. De
ſcriptas ſeruare vices operuq colores: Cur ego ſi nequeo ignoroq poe-
ta ſalutor &c. Si itaq nulla venus. i. nullú venereq pſeſſionis verbú erit
in tuo verſu/túc poeſis tua. i. totú opus poeticú tuú erit digna cátari. i.
legi more carminú. Et túc bibes helicona. i. verú haſtú diuini ſuroris
ſumes: & rigabere. i. rigaberis hoc é, pueris & madeſſes caſtis lymphis
i. fontibus muſarú qui vt muſæ caſtifunt. Reſpicit auté ad epigrámati
cú cú dicit. Si venus in verſu nò erit vlla tuo. Ná apud Martialem eadez
fere verba ſed diſpari rónе ponútur. Ex his aút omib⁹ videre licet q vr-
bane: quátúq venuſtis argumétis poeta qua xpo deuouit caſtitate prę
cipit. Eníuero nihil periculoſſus ac deſteſtabili⁹ eſt q turpia dicere & ſcri

Luis Fortunín

Contra impudice scribentes. Lib. I Fo. XX

bere. Ná qui turpia faciunt: secreta loca ḳrunt. q loquútur: audiri volút
Qui vero scribunt. ab oibus legi desiderant. Ita q faciés in se důtaxat spi
cula acuit si id secrete fiat. Qui vero turpia scribit i ois mortales. Graui¹
auté formidandú est peccatú quod per alios q per nos patramus. eo q
difficilius eos ad pœnitudiné reducim¹. Hec funt q in huius operis ex
posicionem collegimus. Vale lector optime.

Impreſſum eſt aŭt hoc opus ſicut & pcedétia arte atq iduſtria Thiel-
máni keruer Teutonis: Expenſis vero pború bibliopolarú Parrhíſen
Ioánis còfluétini & Ioánis pufilli. id eſt vtvulgati9 dicá. Pour M. Han-
ſe de coblenz demeurant en la rue de la Harpe a laſneraye: & Iehan Pe-
tit demourant en la rue Saint Iaques au Lion dargenta Paris. Ad Idus
octob. Anno.i499.

Contrat de grace