Antonius de toledo medicine doctos prefantissimo regie salutis moderato; domino magistro Francisco dales: precepto; honoandissimo: Salutem,

Onfideratmi magnifice ac generose docto: quanam arte graue et erofum istud ocium: quo nostrates huc uoſugrotantium penuria colanguenture: cuiculque valerunt: et z maxime cum ignem corjumpat ocia corpuſ; et capiant vitium ni moueantur aque, poſt incrip cabiles mentis mee cogitationes; còſtultum apud me et cito: vt quod temporis carte consumptum ferme erat volumen: noua forma ac (vt ita dicam) regeneratione innouarem. Idque ad futuram republice comoditatem facere no: fui veritus. Quid enim ſuauius: ʻbene rem gerere bonopublique: Ad istud igitur subeundum: nolu in aliam procrastinare etatem. Iam ſi tardus eris: errabis: tranſiet etas: quam cito non ſegnis ſtat: remeato: dies: ʻvidi ium iuuenem prieret cum ſerio: etas: Oerentem tar: dos prierijſte dies. Nec alia ad hoc peragendum me mouit occasio: niſi vt patri veſtigia ſectans: id me quod rarum eſ celare: miſiſs ſoli (vt plurium eſt dānata cœſueto) referuare: et in eo voluptuari dicerer: quod et miſi simul et oo eſe medicop cōbozi: et ponoi: et vtilitiat eſe nullus ibit inſícias. Nec eo quidem ſper me inuideo latratus euafurum: quos tua fretus clementia: aſpidis ad speculum intuittu ſimiles fieri non dubito: et quicquid bi oblecterent: malo (Plau: ti confilio) inuideri: ʻb inuidere. Iam inuiddiam quod habet non ſolet eſſu diu. Dicebat en: Boaz. Inuiddia ſiculi non inuenere ry: ant: maius tormenti. Nedi igitur (vt paucis pſtringam) bec domini ſyaac opera etate ferme còſumpta et coroſa calographis litterarijs formulis ſubducenda: que per eſtium doctorum magistrum Andream turinum peſienſem: còpatrem meum p: ebono: adum: correcta (non magno fine labore) e: rittitere. Opus p: roſecto laudādum. Quod munus tue dicare reueretie no dubitaui: ei: pter ipſus dignitatem. na magnos magna decent: tum pter viseralem quem erga patrem meum (bum aura frueretur et: perea) p: etetulifi amo: tem: quem poſt eius obitum in me reuiliſcere munuſeutich hoc quaſtifici: ſit: e: quo acceptare animo: non deſignaberis obſcro. Quod no: reculaturum te credo: eu nihil tam e: tate quin glori: am posse parere e: ritiuamueris. Et licet id minus foze: tanta me tua confolatur humanitas: vt non pro munere: veri: pro tui animi benignitate: ſuſcipes. Tale felix diſcipuli tui non immemo: Et lugduno h: ac, xv: decemb: is anni, D. cccccc: v.

Simphozianus Camperius iuſtrifſimi principis domini Ducie Notpozingie: Barri: et: p[.]kl
marius medicus: clariflimo viro Andree turino de p[.]ſcia p[.]bo ac medico meriſſimo,

Andrea non abone miſi p[.]ſecto ſenſiſe viſus eſt Ariftotcels beneuolétias principium amicitie eſſe: et can des ſemp: p[.]pter nonihi honefus: cotrahi ſolere. Eninuimo poſt: apud Lugduni agnou: te in bonis studijs ideo ferueti inſeſſo: ato deſudare: p[.]cipeu in ſyaac operibus emendádis: ab eo certe tpe meipsum et ſudem: et to: p[.]topidum: at: qulcis curiali: miſerij (vt nauijs faburra) a: flueſtem: accaui: tue virtutis obſeratione ac beneuolentie raptus: quam in amicitiam quaſi ex longa tempore: còluſudine adoleuiffe putes. Qua: p[.]pter mi ſuauiſſime andrea amicitie legibus a: stringo: tibi p[.]tius còmunicate quicquid de aucto: y: ſaac alí quado legerim. Et ne tibi faſtido ſim: loca t[.]m p[.]t surfertim còcollato: is adducam: que ipſemet legere poteris. Differéſtijis enim. in: ri, kr: rjij, e: rrj, rrj, t. rjuiij, ſacile nobis inſinuaui duos ſuſiſſe y: ſaac. Alterum heben amaran: alterum iu: rraelitam. P[.]timum p[.]b: in: qui de definitionibus conſcripſit. Alterum medicum: qui plura in medicina opera nobis tradidit: p[.]ſertim Pantechni opus: quod eſſe ab y: ſaac compositum t[.]ſeſeſt liber ſeb: rum fine dubio y: ſaac a[.]ſcriptus: in quo par: ticula quarta: capi. v: ſeipus citat in pantechni. D: ſi quis e: dem fere verbo: uum t[.]m capiti: ſeriem Halyabbatis t[.]m Pan techni inueneret: non miretur. Iam liber qui còplemétum medicine appellatue eſt: non Halyabbati attribu: edus erat: vt p[.]lacuit Step: ano p[.]b[.]e diſcapulo friuoli: rónibus moto: ſed ip: ſi y: ſaac: vt Rasi viſi: uſt ſub y: ſaac título plura addu: centi que in Halyabbate inueneris nullo mutato verbo t[.]m capite toro. ſeciti it: q[.]b[.]us studiſos rem no: ingratam ta lem in medicina virum curare vt ederetur. Debet tibi tota medicoz: schola: to: rjij: genus hominum: quor: alteri viſi: et hono: : alteri viſi: maximo hoc opus futur: erit. Ego it: q[.]b[.]as posu: t[.]s et debeo gratias ago. Et vt ad alia optima: p[.]ſi cua opera edenda ſequar: is: o: at: q[.]b[.]u: obſcro. Bene vale noſtri memo: qui t[.]m nos t[.]m nostra omnia tuo dicauim? arbitrio. Et bibliotheca nostra Notpozinga v[.]ltima Julij. anno, D. cccccc: v.

Clarif ſimos p[.]bos ac medicos Jo. roſatum flo: ſentinum: at: q[.]b[.]o. franciscum genarium bur
ſi ſancti ſepulchri: ciuem: p[.]receptores ſuos. Andreas turinu: p[.]liſcien: Salutat.

Perepreſcum me feciſe arbitro: ſi studiſos at: q[.]b[.]o: doctis celeb: zem in medicina virum: z inter arabes ſacile principem y: ſaac: e teneb: is in lucem dare curauerim. Iam quanti: eum fecerit antiquitas: argumento ſunt Deſues: ſerapjo at: q[.]b[.]a: rasi: quor: volumina eius testimonio plena ſunt. Placuit inſuper Pantechni opus iu: b y: ſaac título ponere: cum apud omnes liquido compertum ſit id constantini furtum eſſe: et e: uendem Conſtan: tinum doctrine y: ſaac maniſſe emulum. Eui communi hominum confen: ſui: ſuffragatur q[.]b: ipſos met y: ſaac in ſuo de ſeb: rum citat ſe in Patechni. Rasi: quor: in, conſtin: tis opere: plura ſub y: ſaac aucto: itate addu: ſit que in pantechni ſacile reperies. Addidimus multa Conſtatin: iu: p[.]cula: verentes t[.]lla furta eſſe: vt de vi: tico maniſſe ſte p[.]ater. Iam ſi meſuen legeris ip: ſi y: ſaac remedia adducentem: plura e: q[.]b[.]t: vt q[.]b[.]t: p[.]roſicuum: et qua: ſaucto: tranſerens perh: ibetur cos ſtantinus. O: amus it: q[.]b[.]a: studiſos omnes: vt hec volumina ſepi: us reuoluant: et ſi que inuenerint mendola: (que tanen minuti val: is: putamus) veni: am dent ob codices tum mendis plenos: tum cari: ſos. Eos vero mei p[.]receptores olen diſſimi ob eum qui vobis innatus eſt: affectum: bonis litteris: z veſtre virtutis excellentiam ip: ſum y: ſaac ſub p[.]ſidio veſtro capi: tis: t[.]m solito amo: e: diligatis. Et Lugduno. iij. kalen. decemb: is. anno, D. cccccc: v.

["Liber diffinitionum.", "Fol.", "T. Eleberrimi et omnium: tum senioium; tum recentio; tum medicorum consensu viri eruditissimi. Ysaac iſraëlite Salomonis. Ara bie regis filijs adoptiut: p[re]clariffima opera: humano quidem generi valde necelarior: et ab artis medice p[ro]ſeſſibus maxime deſi deranda: incipiunt.", "T. Incipit liber diffinitionum ysaac.", "D[el]lectiones ex dictis p[ro]philosophiis de differentia inter descriptijs reruſt diffinitiones earum quare philosophia ſuit deſcripta: t[em] non diffiſus t[em] de quos aggregatiſt e[qu] ordinatiſt yſaac meſsicus filius Salomonis ſolicitus ſuit. Unde yſaac.", "Zures eorù qui anti\nquo: libros inſpererit: et eomque viderit\nuiueriſtates in diffinitionibus: reruſt: eſt\nuuerit illud eſſe per diueriis ipſiuris inten-\nsiones. Reuera ita eſt: verum ipſi conatit\nſunt perſerutari de diffinitionibus reruſt:", "t inuenerit earum interrogationibus quod ad quarum diffinitionis ſcietaam abſſis eis nò peruenit. Quarri vna eſt: anitatis: ſic vii diſcas: aut eſ hoc et hoc. ſea de quidcas: acſi diſcas: quid eſ hoc et hoc. Tertia eſ qualitas: ſic fiu oſi cas quale eſ hoc et hoc. Quarta eſ qualitas ſuit diſcas: quare eſ hoc et hoc. T.bus u[n]t eſt q[ui] anitatas inquiſit de rei queſite aut iſ ſit rei inuètio an nò: t[em] riſio in hoc qud eſ ſemp e[n]t vii diſcas ſi ſuſpensos c[oe]ſtus ſuerit eis inuètione aut c[ui] non fuerit: negat illud. Quidditas yò inquiſit de natu rei rei inuètia ipſius q[ui] ipſa eſt: t[em] p[er]pter hoc cadit r[es]poſſio in ipſa c[ui] diffinitiòre rei declarativa nature: t[em] ſubſtātialitas t[is]e[mi]. Sed qualitas inquiſit de p[er]p[ra]titijs: t[em] c[oe]ſtus ſubcomitiſt inſeparabilib[us] e[mi] voſis forma q[ui] eſo[n]i ſit: p[er]p[ra]pter neceſſarum ſi ſp[er]tatiu[n]t vt questione ſeu convertat ad interroga[tionem]: t[em] diſcat et p[er]p[ra]titijs e[mi] p[ro]comitiata e[mi] ſunt p[ra]ta: q[ui]d ergo e[com]um viis: p[os]t[que] ſi maniſſati fuerit q[ui] velis t[em] intellegerit: riſt debit e[mi] vt[que] aut nò: ſin: q[ui] demontſtrauim? ante: t[em] p[er]pter hoc r[es]poſſio in anitate: t[em] qualitate nun[n]ca[mi] dit n[ui]c fili vii diſcas aut eſt: rei inuètio an nò. Quaritas q[ui] inquiſit de rei rei finali necelarior generationi vel eſſe ipſius: quare ſuit p[ra]bo verbi g[ra]ſa, ſic ſut aliq[us] diſcat de boie an eſt: r[es]ponſio nun[n]ca cadit in eſſe n[ui]c fili vii diſcas: q[ui]m of homini inſe veritas: cu[n]t eſt: eſt veritas: eſt eſſer: t[em] cu[n]t eſt e[mi]: pc[al]udbrio eſt rei inuètio ne ceſſario. Ei[que] querens d[ic]t quid e[bo]: riſt debiſt c[ui] diffinitio eiuſ: t[em] diſeſ: homo e[ſt]vii alia rationale moſtale, q[ui]n vn[ui]s eſ genius eiuſ: t[em] ipſius materia ſubjecta eſ forma e[mi] t[em] r[es]tabilitas: t[em] moſtaitas ſunt eiuſ differètive: t[em] comple mentu: p[ri]ſualitatis ipſi[mi]: c[ui] nò ſit rationale: t[em] moſtale n[ui]bo ergo. M[ati]s e[mi] ſic d[ic]erit q[ui] eſt p[om]o: bicaſ: q[ui] qualitas eis n[ui]t q[em]t n[ui]s de p[ri]p[ra]titijs: rei t[em] c[oe]ſtus ſubcomitiſt ipſus, q[ui] homini a[n]t inſunt tres p[ri]p[ra]titijs: e[mi] e[n]ſt q[ui] c[oe]nuit homini ofi o[n]t in o[n]t e[mi] ſic fuit r[is]ſibilitas in boie, et alia eari eſt que c[oe]nuit eſ ſed k[ep]oze v[n]o t[em] alio: ſic fuit canic[es] in boie apud senectu tem. et alia eſ ip[ar]u[n]t q[ui] reperſi in q[ub]ufa boi[mi]t? e[n]t n[ui]n omini ſicut patientia: t[em] ſcieta: t[em] geometria: t[em] meſuratio: t[em] musica: t[em] reliqua que homini ſunt p[ri]p[ra]titijs ſed n[ui]s omni. M[ati]s ergo basi: p[ri]p[ra]tatijs n[ui]c poſt[que] noti[rum] fuerit qua velis t[em] intellegerit, r[es]pondebſt vii diſcas aut eſt: aut non. M[ati]s ergo querens inſterrogauerit quare bomo fuerit rationaliſt diſicatur e[mi]t viis ſat intelligere ſcieta ſua: t[em] inuètiget c[oe]ſideratiſe ſua: t[em] co[n]ſitione: t[em] p[er]cipiat veritates reruſt: t[em] faciat q[ui] c[oe]nuent[es] eſt veritati e[mi] iuſticia: t[em] rectitudine: t[em] inquiſtatbona et alienec a malis: vt p[er]ſequa: retributione creatoris: g[lo]ſi: t[em] ſublimis. P[os]t[que] ergo nouerunt illud p[ro]philosophi: t[em] vii diſicati e[n]t apud eos q[ui] diffinitiòres non c[oe]ponunt n[ui]c e[mi] generi[bi]t: t[em] differètis ſubſtātialibus: t[em] non inuenerit p[ro]philosophie genus e[mi] quo e[mi] t[em] diffinitio c[oe]poneret: ſubſtatiati ſunt bonitate ſiſide rationi[rum] t[em] cogitationi[rum] ip[os]t[em] deſcripseruſt e[mi] deſcriptiòbi[us] trib[us]. Una e[mi] e[mi] deriutata ex noſte ſuo: t[em] ſea eſ affumpta", "ex p[ri]p[ra]tiet ſua: t[em] terſia e[mi] accepa e[mi] ſcia in alio ex p[ra]tato ſua. T[em] p[ri]p[ra]tiet a[n]t deriutata ex noſte ſuo e[mi] q[ui] p[ra]b a e[mi] amo s[pi]ſiæ: t[em] hoc id[em] ratioq[na]m e[mi] noſte p[ri]b. T[em] Bue e[n] c[oe]p[os] to: s[pi]ſiæ: T[em] q[ui]s ſita fit: maniſſetum eſt q[ui] intentio p[ri]philosophi eſt amator: s[pi]ſiæ: t[em] c[ui]t intentio p[ri]b[us] eſt amatora p[ri]lentie: t[em] t[em] intentio p[ri]b[ie] eſt e[m]t: s[pi]ſiæ. T[em] p[ri]p[ra]tiet autem p[ri]philosophie ex p[ri]p[ra]tiet eiuſ eſt: q[ui] p[ri]philosophia eſt assimilatio operib[us] creatoris meiſ c[ui] affini latio operib[us] creatoris eſ p[re]ceptio vertatis reruſt. ſent vertas cognitiòris eari: t[em] operatio eiuſ que c[oe]nientis verti: t[em] intentio ſermonis mei: p[re]ceptio vertatis reruſt: eſt p[re]ceptio ip[ar]u[n]t e[mi] cauſis eari naturalib[us] q[ui]tuo: q[ui] ſunt c[ae] naturalis: eſ t[em] ſm duos modos: ſaut p[ri]sualis aut corporalis. p[ri]sualis quid[em] eſ t[em] fuit diueria g[na] in species ſuas ſubjecta forma: ip[ar]u[n]t c[ò]p[let]iui p[ri]sualitatis eari: ſicut animal q[ui]d eſ genus boi[s] e[mi] equi t[em] reliquiarum speciarii ſubjecti: for[mi]s eari: c[oe]ſtitutiui eſſent i[pi]us. T[em] Aua: autem mate r[ia]lis corpora eſ ſicut argenti q[ui] d[em] materia denarit t[em] annu[n]t ſubſiecti forma: earum: t[em] ſimiluer aum: eſ materia d[ac]me auris: t[em] annu[n]t ſubſiecti forma: ip[as]. T[em] forma u[n]t cauſa eſ ſm duos modos: alia n[ac]s eſ p[ri]sualis: t[em] alia corpora. E[mi] forma quid[em] p[ri]ſualis eſ ſicut forma ſub ſantialis eriſtis in g[ne]ne in c[oe]nstitutiòre eſſentie p[ri]ſicut rationabilitas e[ri]s in vno in ſtitutiòre c[oe]ntie quiniorum: e[n]t h[im]bilitas eriſtis e[n] vno in ſtitutiòre eſſentie e[mi]. T[em] Aua: a[n]t eſ efficies e[n] ſm duos modos: ſaut p[ri]sualis aut corpora. p[ri]sualis e[mi] ſicut y[us] vel orbicularis celeſtis: qua odi nautu creato: gloziolus: t[em] ſublimis in natura: t[em] ip[am] in natura ea c[oe]nſuruaui ſup imp[re]ſiones que ſunt in mundo minore corporo: g[na]tionis e[mi] corruptiòris e[mi] augmenti: t[em] ve tuſtatis t[em] fanitatis t[em] egratudinis t[em] c[oe]ntriquarum operationis naturali: Aua: aut[em] eſſe[i]es corpora eſ ſicut are: a[n]t ſent faciis faciatis annuli: t[em] forma picture forma in a[n]e t[em] opus ſub fabricato: dom[us]. T[em] ſimiluer c[ae] finalis e[n] ſm duos modos: p[ri]sualis e[mi] corporalis. Corpora e[mi] aut[em] eſ ſicut forma ma domus t[em] c[ò]p[lementi] e[n] q[ui] eſ neceſſaril[us] ad hoc vt in ca habitetur e[mi] e[sa] ſit tutam[em]: t[em] forma annu[n]t vt in eo flat annu[n]tus t[em] ſigill[em] in ca. T[em] Aua: p[ri]sualis. T[em] ſi ſcut annjerio a[n]e cum corpora: vt homini apparente veritas reruſt t[em] p[ri]ſualitiu[n]: vt d[ic]ernat in ter boni: t[em] malu: t[em] laudia b[ia] e[mi] illaudabilita: t[em] faciat q[ui] e[mp]edit y[ati] c[em] iuſticia t[em] re c[ot]itudine e[mi] r[es]ſiſcatiòre creatoris: t[em] p[al]modia laude t[em] con ſessione ōnationis eiuſ: t[em] alienatiòre ab operationib[us] beſtia libus et ſondibus: vt p[ri] hoc amplificetur perueniat ad retrio buttonem creatoris gloziolus et b[ni]dicti: qui eſ c[oe]tudinario cum anima alta: t[em] illuminatio p[le]do[mi]s iuſtigièt e[mi] pulchritudo do p[ri]ſiæt e[mi] lumen eiuſ. A[n] ergo p[uen]erat ad bo[ce]t: ſi p[ri] ritualis: t[em] c[ot]inuabitur p[le]do[mi]s creato e[mi] virtute creatoris fine medio: t[em] ſiet laudās: t[em] p[al]lèſes creatori: ſemp[em] p[ri]p[et]u[n]. I[ll]ud ergo erit paradisiuſus ip[er]ſus: t[em] retribu[i]tio eiuſ: t[em] p[le]do[mi]ma bonitas: t[em] ſublimitas integra: t[em] pulchritudo e[mi] perſes c[eta]. t[em] p[er]pter hoc d[ic]rit plato: q[ui] p[ri]philosophia e[mi] t[ed]ini: t[em] cura t[em] studi[u]s t[em] ſolicitudo moris. Inquit y[saac]e: bec p[ri]defriptio eſt magna: t[em] longe p[u]fuditatijs: t[em] ſublimis intentionis: p[ri]piens n[ac]s: voluit cum d[ic]rit: ſolicitudo moris: iuſtigiere ſolicitudine c[um] moſtificatiòre deſideriòri: alta animali: et voluptati: beſtiali: t[em] in viuſſatiori deſideriòri: t[em] voluptati: beſtialium: t[em] in vigora[i]tio e[mi] p[os]t[em] e[mi] retrabit intellectuas les ab eo q[ui] op[er]tet de veritati[bi]t dei: t[em] obediencia eiuſ: t[em] mundicia eiuſ: et inſeparabilitatione oationum in boi[s] ſuis c[on]ſtitutis: et ſermo quidem p[ri]philosophi e[mi] significat ilud: t[em] iuſteluctus teſtificat eiuſ ſanitate. Inquit e[n]: de b[us] p[re]cepta intellectualia: que oſtendunt qui ex creatura ſua ſunt boni: per quos voluit intelligi p[er]p[ra]titijs et niuós: t[em] c[oe]tores veridicos perducentes creatura: ſuam ad veritati: p[er] c[oe]tientes iuſticiá: t[em] rectitudine: t[em] acceptione ſerum e[mi] licenc[ia]: t[em] c[oe]ſecutio: boni optimi: t[em] honefi: t[em] ſeparatione a ma[ſ]lo: t[em] caliñnia: t[em] inuieſticia: t[em] acceptione ſerum abſſis: l[ux]uria:", "a f", "ou: us: ep: one rem: tars: um: too: um: non: et: p[es] uod: am: p[es] uod: rem: c: ut: vt: cy: v: r: y:", "an: et: al: i: s: m: am: am: ar: da: n: at: d: u: t: a: u: t: p[ri]f: y:", "cle: int: u: us: em: ſco: i: c: i: ſe: i: c: i: ſe:

Ziber

Quel ergo nò ferit que pæcepta rationabilia affectur: q deus
demòstravit bonis qui sunt ex creatura sua t sacerdonibus
docetib? q pfeuerauertin in voluptate sua t calina: t ar
q gâtia: t malica sui opis: sò didabuit ei peccata sua coin
quinòtobiib: su: t pæmet: t grauabuit ipm: t phebebit
ipm ab accesseione ad relatione veritatis: t applicatiòe spie
dous intelligentie: t pulchaturibus spapietie: t remanebit
coepresensub o:be inept: fine lege resolutus reformu-
ibus obis in flàma cruciatus. Illa ergo erunt gehena et
ignis: t cruciatus ipm: q prepatuit de q pessimis et rebellib
q offensibitib a pæceptis intelligie. ☞ Pbië decriptio
er scietia sua est: q pbia est cognitio bois funsius: vel
er cognitio funsius ab bole: t hoc est etia lóge pfunditus
t sublimis intelligentie: hò eim cì fit seipium vera cogni
tione sive ei spiihalitate t corporaëitate sua: tunc iam con
pëbendit iam torius: vel iam sube spialis t corporæ.
Illa bole eftaggregata sunt suba t accidës: t suba quidè est
due subitatic: quæ vna est spialis ficut anima t intellige
tia: t altera est corporæ ficut corp? lògii latii pfundii. Et
accidës sìr est im duo s modos, aliud eim est spiale: t alio
corporæ. Spiale ait est ficut patiëtia: t scia: t reliqua ac
cidëtia spialis eristitia in alia. Et corporæ quidè est ficut
albedo: t nigredo: t rubedo: t citrimitas: spiffitudo: t rarì
tas: t reliqua accidëtia eristitia in corporæ. Ili hoc ergo ita
sit: manifeftit est q eim hò fit scipis çi spialitate t corpora-
tate sua: tunc iam copiebedit scia toti? t scit subam spialæ
t subam copotalæ: t scit subam primâ creata er virtùte creo
to: is abſcì medio appropiatâ subiectiò diuerſatits: t ita
ita accides primi generale diuſiunii in quaítatæ: t qualita
tem t relatione. t ſoit reliqua accidëtia. I. copoſita e copoſi
tione ſube eim accidetibus tribus simplicibus. Ali ergo hò
bò illa copiebedit: t tunc scia copiebedit ſiam toti? t meſe
vocari pbs. Ali guenimus ad deſcriptiòes pbië tre: trec
ſicurum illud loquulo de q quiditate ſapietie. Dico q fapiæ
tia deſcribif duab? deſcriptiòib: quæ vna eft aſſumpta er
ppueterate sua: t ſecida e ſumpta er operatiòib? ſuis. Ei
aft deſcriptio er ppietate er q fapietia eft vitas ſic eim rer
pimari: ſempiternarii: ppetuaq. Partes aſt pmas ſemp
ternis vult pceptoem rerii atque quæ natura ſic pìes: q ſunt
poſtreme gnationis t còplementi ei? t genera q ſunt eis
ſuperoita: t genera generi: donec illud peruenat ad gen
pumii vult vitate: eam creata er virtute creatos eis fine medio. Ac
cidëtia yo ſunt gnata vſas ad inſiniti. Bina autè dat ſped?
ſuis t indiuduis nomina et diffinitiones ſuas: q eo est vni
quodc? indiuдоиз id qo ipm eſt: t illud ideo q vn quodc
q indiuдоиз: nofatur ſuba: q ipm per ſe eriſtit ſubiecti
diuerſatit: t noiaf corpus: qm ipm e longi lati t. pfuna
dii: t noiaf augimétabile eii elongatione extrematuì oya
metroz vult poſt pppinquitate: t noiaf viuì: q ipm mo
bile ſenſibile permutabile in locis: t noiatur hò: qm eit aft
aral
rationale mo: talie. Jam igitul manifeſteth est t notiip
duia recipiit noia ſpecierii ſua; t diffinitiones earii: t reci
punt genera iparum: t genera generi iparum: t diffinitio
nes ipo:q: t popterea q recipiit ea: facti e vni quodc coz
eriſtes coz qo eſt: ſes veritas. Differinitio aſt veritatis vel
ſalitatis est q nò eſt aliquid: aut narratio rei abſoq eo qo eſt
T Sapientia ait deſcriptio er opatione ſua eſt q fapietia
er còpletia virtutis intellectualis: fin eritii eius qo eſt in
duab? extremitabib? tradictiòis devoer t faldo: vt diuident
ei? extremitates ſo veri? t fallum ſimul in materiis trib?
q ſunt materia necessitatis vel inuètiòis: t hâteria poffi
litatis: t materia pbationis. Conditio eim contradictionis
vel in contractione: eſ q ſermo disputantis contradicit
fermoni disputantis: et expellit ipfum : et cuaneſcere ſa
cit poſſip octo conditiones contradicto: expleuit. Quarum
vna eſt: vt ſit nomen quod ponit disputato: ipfum illud
quod contradicto: expellit. Secunda eſt vt ſit adiectum fi
milítudo qua disputato: occurrere facit: illa cadè ſimilitus
do quâ dicto: expellit. Lertia eſt qo nò ſit nomè subiecti: t
adlecti priedicatum vtrisç, poſitionibus simuler i.nomin
bus ſimulus vel ambigues: neq: er ſimilibus adjectus
que ſunt ita. Quarta eſt vt ſit tempus quod vtręg contra

dictiòes ponit vn têpus. Onnia eſt vt ſit pars quâ diſpù
tato: ponit: ipfa vel cadem pars quam contradicto: eſ
pellit. Sexta eſt vt ſit correlatio ad vnâ eandè rem. Septi
ma eſt vt aggregetur ſimul aut potentia aut actu. Octaua
t vœ cuemant ſimul iphas còdições: quan: pèmifimus
rememoracionem: neq: diffentiant niſi pædiecte negationis
caufa q eſt non. Eius declaratio eſt: q: cì diſputato: pon
pit: q feru? dei eſcriva: t dicit tradicto: iopbar non eſ ſcri
ba: ambo ſunt ponentes non còtradictores: e: ſimiliter cum
disputato: dicit ſeruus dei eſt artiſer: t dicit paradoxo:
feruus dei non eſt carpétarius. ambo ſunt ponères nò con
draticentes: e: ſimul currit rôcnamo in nominib: còbus,
disputato eim cì dicit canis comedit ouem: t 3dicto: diat
canis nò comedit ouem: t vult canè audacem. f. illeſtrem:
alius canè depiſtii ex ere: ambo nò tradicit, t ſimiliter eim
dicit oppoſito: dei ſeru? eſ dozmies: t vult ſomni natura
lè: zicat 3dicto: ſeru? dei nò domit: t vult ſomni accidè
tale: ſicut obliuonè t ſonmiatèt: t parue intelliget: t pui
dètie: nò 3dicut, t filr eſmo i têpore: eim oppoſito: di
abdala ſuit peregrinus: t vult in anno pefenti: t dicit
tradicto: abdala nò ſuit peregrinus: t vult q in anno pè
terito: non còtradicunt: t ſimiliter ſermo in relatione: fi
oppoſito: diat mel ſanat egritudines: t vult egritudines
pplegmaticas: t dicit 3dicto: mel nò curat: t vult egritus
dines cholericas: nò tradicunt: t ſimiliter eſt ſerino in
parte: nà ſi oppoſito: dijerit: cecus non videt: t vult viſum
ocii: t dicit tradicto: cecus videt: t vult viſum cordis
nò còtradicunt: t ſimiliter eſt còtradictio in potètia t actu:
eim oppoſito: dicit abdala e ſcriva: t vult potètia: t dicit
contradicto: abdala nò eſt ſcria: t vult ſeribam actu: non
tradicunt. Jam ergo manifeſteth eſt t darii ex eis que pemi
mus t exproſumus: q fapiantia e copletia virtutis in
tellectualis ſim eritii eius qo eſt ex ouabus extremitabib
q tradictionis de vero t faldo ſimul. Et poſtichiam peruen
ſim illud q ex planare volumus de quidditate pbië
t ſapietie: tunc asſequemur illud de quidditate intelligen-
tie ſubfecte eis ſimul: eim nò ſit pbus neq fapiens non intel
lectualis. Inqt pbs: in intelligentia eſt specialitas rerum. q
quod voluit intellig q specialitas rerum ſempiterniq:
t perpetuarum ſit ſemper apud eam pefens. Li q vult e
re aliquam causarum: redit ad ſeipam abſoq cognitio:
t consideratione: t illud quidè còſideram et testimoio. In
uenimus eſt artifice in arte ſua prudentem t ingenioſum:
t vult aliquid e: ea operari: redit ad ſeipim: et inue
nit illud apud ſeipens: t ſat ipfum e: ea quam inter ma
giftos ſat differentia. manifeſta: popterea q intelligetia
eit ea que ſcit abſoq cognitio e: e: consideratione: pio
perea q inuenit eſtientia ſiam ſemp ita q nò altera: neq
heſitat: neq còſequi ipm adiutio: neq diminuto: neq alſt
qua diſpositioni artificis: aut prudentis arte ipfa ppter id
qo còſequi ipam de heſitatio e obliuonie t 3trarietabib
in cordibus in soliutudinib rerum. Diuident aſt eënitia
t indiget cogitatione e: consideratione: t perſcrutatione: t
deſcriptione ante applicationem ſui ad defiderem. et vo
luntatem ſuam. ☞ ſi quis còtradicjerit nobis in indiud
duis rerum ſimilitudine illius: et dixit: quare non diriſt
in indiuibus etiam que ſunt pefentia apud intelligen-
tiam: et cum vult ſcire aliquid ex eis: redit ad eſſentia ſuæ
et ſit illud ex ea. Dicemq et: oppoſiſti faldo: et ratiocin
atus eſt quod non ratiocinasi. equaſt ei: ſpecies ſempiter
nas perpetuas: quas non ſequitur permutatio: neq alte
ratio: neq augmentum: neq diminuto: neq generatio:
neq corruptio in indiuibus remouibibus deficientibus
paulatim ppter illud quod confequitur ſemper de augmè
to: t diminutione; et generatione; et corruptione afideue.
Et manifeſtum eſt quidem q illud quod conſequit augmè
tum: t diminuto: t generatio t corruptio: non appreben
dit numerus: neq: continet ipfum cogitatio: neq: compre
bendit illud scientia. ex eo autem quod taliter eſt: intellige
tia ni l apprehebit niſi quod eſt pefens: quod vero iam
prieret: aſt futurum expectant: scientia nò apphebhit:
ſ qo scia apphebhit: nò eſt ſeiti: neq: in tellectu: t ppter B

["diffinitio num.", "Fol. II.", "varius phyleosophi intelligens tribus modis. Tuo coeß est intelligencia que tempora est; et cœt Æpifimum? memoria: et oirim? specialitas rerii est apud caipis et semp. Et cœo est intelligencia qæ est in alia potestate autem eivit eiv ad potestate, eiv sit: egrediret qo in ipfa est de potestate ad effectum; et fit sibi. Species autem tertia descripta est per intelligettam fœdam et est assimilata senfui cii alia inqut copiehensione rerum ex senfui, cii em vit? senfibilis puitat res senfibilibiter: impeditus res mas reçit phæstata qæ est in antero? pte cerebi: et phæta fia producit ad aliam rónale: cii scit alia timilitudine: et ipfa etia res vna intëtioæ spitali: et ppter recitibit pbus hæc speciæ intelliget p intelligens fœdam: qipfa incipit a senfui: et aſcendit senfium paulatim et gradatim et ordinatim quouæ puementat ad intelligentium que egrediret: deinde alia de potestate ad effectu. Inqnt pbs: alia eftubfatia coplæs corpus naturale qo h5 vitâ in potestâ. et dicit plato: alia eftubfatia corpori. et p itâ vnione: etinua fco: p co: q: agit in eis. Inqut yfaac: fo: ſit aliis eftimat qæ inter 5ba duo? ſit diuerſi tas: nos ait faciem? ipm ſire deſcriptione illu: pitterea qæ plato intelligit in deſcriptioæ ſua qua deſcriptis alia? ex pám cipio mot? eiv in initio? operis eius: exerit emip qæ in pám cipio mot? sui vnif: copi: obis: et puenit ad corpus et agit in eo: ſuited 16 qm et obis est medit? inter obdis alie eit nem corbis: et mediatioe fua inter duos obdis: coplætur ordinatioæ alie cii cor: ob: motu nacq: obis generat: mate quatuor: qo ſunt elemeta corporo: pbs ex alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eftubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eftubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eftubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eftubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eftubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eftubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa anteque alia eis cœni: ſunt huita vitâ potestâ. et poffit alia eit ca puenit: coplet t plicit ca viuæ actu. Inqut yfaac. in fermone nfo. 1. ſunt corpa in initioviæ potestâ: deinde ingrediunt ad action: noth est differentia: neq: ſenæ corpo: pbs ſeræ alia me deſcriptis: ei intëtio fuit ex coplemeto mor? lui: et pectoæ ope rii: ſuic etic est alia eſtubfatia coplæs cop? naturale qo h5 vitâ in potestâ. Dociuit qnos qæ corpa

Liber

impressionibus; et apparitione sectarii; et m EURUATI ODI regni cujus iufdæ regis. et qoæ coequit ipsum in spacio tuo de fortuna et euentu: aut rei justitiæ et diuerbis ab eis domæ finisurat fecta eius ſm et deſtituat eſt in scientia creatoris gloriſiſque ſubſiis, et postq[ui] peruenim? ad ilud cujus declaratione q[ui] de ordiniſtia aia[ta] volum? et applicat[i]io cuiusq[ui] earii cujus iuło q[ui] coſuenit operationi eius ex corpo[bi]t? et p[er]ſoni iſpius et receſſi operationi imſeiſiōn et app[ar]i[na]tio quibus eis eo quod effuderit ſuper ip[er]m intelligēria ex intelligēria et lumine ſpi ritualitate ſufficiat; op[er]t ut inueniam? inſi differēnt inter ſubſtantiā corporis et ſubſtantiā aſſ. Dico ergo ex ſubſtātia corporis gnatur ex materijs diuerſis affectis qualitatibus cœrdicis. et p[er]t[or] hoc coſequunt ſp[ul]m accidenti: et ingre ditur ſub g[ation]ione et corruptioſe. Subſtātia yo aſſ. no[mi] ſo get eruta ex alioq[ui] neq[ui] p[um]taut ad aliud: neq[ui] affixi aliqua qualitati, na ſi affecta rozet: imposſible eſſet q[ui] c[ui]t aut ca. aut ſi aut hu. aut ſic. q[ui] eſt ca. e[le]uarec ſurſus v[ic]g[ui] ad inſi titi, et ſi eſt frigida deſcederet inſer? in c[er]ro. et ſi eſſet hu midi: nataret et manaret in quatuor: partib[us], et ſi eſt ſicca ſindurarec et c[oh]ſolidarec et p[iu]nuaretur motu o[ni]no. Ya iſtur manifeſtui eſt et notum q[ui] non eſt affecta aliqua qualitati: et p[ro]pter hoc non conſequunt ſi ampol accidentia: neq[ui] ingre ditur ſub generatione et corruptione.

Ouuerunt antiqui q[ui] ſpiri[nt] est corpor subſtute procedes a corde in arterias ad totum corpus: et facit ip[er]m habere vitæ et anheliti per pulmonæ: et pulsum p[ar]terias: et aſcedit ſurſum et cerebri: et p[er]ced ab eo in nerus ad toti corporis: et facit ip[er]m habere ſenilium et motu. [D] ſi interrogati fuerimus de differentia inter ſpiri[nt] et a[ta]s. Dicendi eſt q[ui] ſp[on]tua eſt inter ſpiri[nt] et a[am] duob[us] modis. Thus corri eſt q[ui] ſpiri[nt] est ſubſtātia corpe[ra] ille corpora circiſat et c[oh]p[re]b[edit et c[oh]sinct: et a[ta]s eſt ſubſtātia spiritualis c[ir]cidās corporus exteri? et continens ſp[ul]m et moués p[ul]ſus. Secundi eſt modus: q[ui] ſpiri[nt] resoluſi e[mi] resolutioe corporis: et deſtruſi eius deſtrus ione. Alia e[mi] ſig[ui] et remanet post ſeparatione ei[ra] corporis: et ſi opatio: in corporis tu[mi] no[mi] penetrat: p[er]terea q[ui] p[iu]nuati eſt ſpiritu acquirere ei vitæ et ſenilium et motu: cujus p[iu]nuatur ſenſu et motu corporis fit moſtui: et no[mi] penetrat in ip[er]m actio e[mi] o[n]ino. [D] ſi interrogati fuerim[em] de ſp[on]tua inter venat et arteria: o[icem] q[ui] ſvena eſ copōſita erutunica vna et cana[li] vno: in qua currit ſanguis ab eparate ad o[mi] med[ra] corporis q[ui] er ip[er]m meb[ro]n[us] nutrimenti et virtus et c[oh]sinctus. Arteria aui c[oh]ponit et quod ab uab[us] tunicis et canali[bo]duob[us]: in quod vno penetrat ſp[ul]m ad toti corporis: et acq[rit] ei vitæ: et g[na]t in ip[er]m anheliti per pulmonæ: et pulsum p[ar]terias vt e[per]pelt p[er] hoc vapores calidos a corde: et attrahat ei aerem subſtile. In canali yo altero currit ſanguis purus m[ú]dus a ſordib[us]: vt e[mi] co nutriat ſpiri[nt] vitæ: quæadmodi nutrikt ignis et ererit et oleo. A[sa] aui quare non eſt poſſible vt ſp[ul]ſis et ſanguis iſcedat in canali vno et currit vno: eſt q[ui] ſpiri[nt] ſubtilitate ſui currit in corpe subſito: ſicut currit ſplêdo: cadere in domo ſubito absque sp[acio] t[em]po[ris]. ſanguis groſſit ſua t[em] gravitate ſui mo[mi] no[mi] currit ni[mi] paulatim: ſicut currit aq[ui] in po[zi]s terre et canali[bo] eius. et ſi ſit ſanguis groſſo: aquat: t[em]tard[us] iſcedet. Si ergo p[ul]ſis et ſanguis iſcederent in canali vno et currit vno: vinceret ſanguis ſpiri[nt]: et ph[iber]et ip[er]ſum ne c[urr]eret in corpe subſito: et eſſet in hoc coruptio odi[n]nis naturalis. [D] Maturæ e[mi] nomè comune dicti[us] a creatura, et dic[ui] de o[mi] bo[de] q[ui] b[us] naturæ fibi p[ri]ſi: et dic[ui] de ch[im]is, ſi de humo[bi]9 quatuor: q[ui] ſunt ſanguis et v[ra]t[us] cholera et p[le]gma: et dic[ui] de materijs q[ui]tuo[ri]: q[ui] ſunt ignis: aer: a[que] terra, et dic[ui] etiá de celo: et de virtute celeſtia quæ odi[n]nat de] ſp[ul]m ſubſi[m]is in natura: et deſtituait e[mi] c[ui] ſp[ul]m ſu per impressionibus g[ation]ione et corupti[bi]oſis et augmeſt[us] et diſminutionis et mot[us] et quiſtis, et p[er]t[or] hoc diffi[n]eriunt eam antiqui et p[er]ſi[etate] ip[er]ſi? et d[ic]erit. Maturæ e[mi] mot[us] q[ui] eſt et quiſe a motu. Et p[us] diffi[n]eriunt e[mi] et eſſentia: et d[ic]it q[ui] natura eſt virt[us] corpea eſt[er]ſi in corporib[us] mediát[e] celo in ſter a[am] corpora. Et voluit cuj[ui] d[ic]t virt[us] corpea: virtutem celeſt[em]: q[ui] d[ic]it virt[us] corpea non virt[us] corporis. Et quid[es] plato diffi[n]eriut deſcriptio[e] aſlumpta ex corpe eius: et d[ic]it

q[ui] naturæ eſt ſubſtātia faciés c[ui] artificio rerri ſoſmatæ. Et optime in ca hip[po]e eſt ſermo: qu[em] d[ic]it oftend[es] differens tam eſt inter a[am] et d[ic]it. Maturæ e[mi] p[an]cipti motus vigora[es] corpora: et prepara[es] eis p[ar]a[ti]ſes nutrimeſtis et reliquioq[ui] e[per]p[ell]æ ab ip[er]p[ea]menti ſim virtutem et poſſibilitate. Et a[ia] eſt p[an]cipti mot[us] e[per]t[em] ſi ues corpib[us] et ſp[le]do[re] et lumine suo qu[ie] ſiunt mobilia ſimul vna et ſen ſibilia. Jnq[ui] y[faac]e: volut p[er] hoc animalæ a[am]: cum non ſit moués neq[ui] lentieſi nifi ip[er]ſa. [C] Rationabilitas eſt ſcia cadens ſup occulta e[mi] consideratio et cogitatio. [C] D[ifi]n[iti]o ſi c[ie]tate absolute. ſcia eſt absolute ab a[ia] appreſsio ve ritatis rerri [C] p[ar]atarii ad ſcendit. [C] D[ifi]n[iti]o ſi c[ie]tate yes. ſcia eſt cognitio vera q[ui] ratiocinatio et demonstratio firmat. [C] D[ifi]n[iti]o cognitiſiòs. C[ogni]tio eſt ſcia ſica non reuocabilis. [C] D[ifi]n[iti]o ſententiæ. ſnia eſt credita dalius cuius rei. [C] D[ifi]n[iti]o cogitatiſis. Logitatio eſt virt[us] in telligibilis p[ed]es de in reb[us]: q[ui] cogitatio eſt vna virtutib[us] aſſ. rationalis: et p[er]t[or] hoc fac[ui] eſt eis cogitatis rationalis. [C] D[ifi]n[iti]o memo[re]. Demoria eſt appreſsio rerri eſt: ſententi in a[ia] c[ui] ndagati[oe] et inquifi[ti]o. [C] D[ifi]n[iti]o re cor[d]ationis. Recordatio eſt inquiſitio aduerus rei i[mi] oblite a virtute cogitatoria. [C] D[ifi]n[iti]o consideratio. Eſides ratio eſt inſeſus ſi[mi]p in p[er]coi[d]iis. [C] D[ifi]n[iti]o ſeruatoſe. Servatio eſt memora c[or]tina o[n]di inditcreta. [C] D[ifi]n[iti]o diſerentionis. D[if]eritio eſt p[er]ſecutio oſt rei c[ui] ſimilibus suis. [C] D[ifi]n[iti]o ratiocinatio[s]. Ratiocinatio eſt faciens caufam currenre in c[ato]. et d[ifi]n[eri]tui ad c[ato]. e[n]d[ic]eratis res. D[ic]erit q[ui] ratiocinatio eſt ſermo in quo c[op]onuntur d[ie]ueret: et p[ro]uenit et eis vna vera neceſſario. Jnq[ui] y[faac]e: hec d[ifi]n[iti]o non e[mi]ſit p[le]imo indiget et aliquo quo nat[ur]a vera: imposſible eſt e[mi]t: p[er]uenat vna res vera e[re] res bus d[ie]ueris: niſi cum explanatione q[ui] significatione veritatis eiuſ: et q[ui] c[ui]n eruſt ſiue equales. et d[em]oſtratio non c[oh]sinſit niſi vt curretet ca[ui] in cauſato: c[ui] no[mi] ſit niſi ca[n] in c[ato] in cauſante: ratiocinatio e[mi] firmat. D[ic]erati[oe]z verat: et d[ic]igit e[mi]. [C] D[ifi]n[iti]o manifeſtatiſis. Manifeſtatio eſt quies intelluctus cum firmæ argum[et]atio c[ui] dem[of]raſtæ. [C] D[ifi]n[iti]o dem[of]tratiſiòs. Dem[of]tratio e[mi] ratiocinatio ita vt non remoueſa p[er]ſiucti et p[er]dicati et p[er]poſiti c[ui] medium non eſt. [C] D[ifi]n[iti]o veritatis. Veritas e[mi] q[ui] res eſt. et v[ic]ri nuerunt e[mi] d[is]eretioſes: d[ic]eritui e[mi] veritas e[mi] ſermo quem firmat dem[of]tratio aut ſenſibiliter aut intellec[t]uiter. Jnq[ui] y[faac]e: ſermo iſte ſi[mi]ſit f[ic]ut e[mi]ſit d[ifi]n[iti]o: qua v[n]iſe qui ſup e[mi]a eſſert d[ifi]n[iti]o telectate et intentione et l[olo]p[ie]b[ie]: q[ui] d[ifi]n[iti]o eſt enunciatia nature rei et eſſentie eius. Et ſermo quid[em] d[ic]eri q[ui] veritas e[mi] q[ui] enunciatua eſt nature veritatis et e[mi] eſſentiæ: q[ui] illud ſm[mi] q[ui] res eſt: no[mi] eſt veritas: niſi e[mi] e[mi] ſermo veridicus. veritas eſt id q[ui] firmat dem[of]tratio aut ſenſibiliter aut intellec[t]uiter. n[ot] e[mi] niſi enunciati qualitati, p[er]muſas veritati et intellec[t]u infiſpiæ t[ium] fermone corpeo: p[er]poqu[em] intellec[t]u ip[er]ſo. [C] D[ifi]n[iti]o falſitatis. Falſitas e[mi] q[ui] no[mi] res eſt. et d[ic]iſ falſitas par ratio rei cum diuerſo q[ui] eſt ip[er]ſi9 contractio. [C] D[ifi]n[iti]o veri. Tereri eſt aſſirmare rei: cui e[mi] ſm[mi] veritate: aut e[per]pellere rem a re a qua v[ere] remoueſ. [C] D[ifi]n[iti]o falſi. Falsum eſt aſſirmare rem re q[ui] ab e[mi] remoueſ: v[ere] et remo uere re[am]e q[ui] c[ui] aſſirmat e[mi] ſm[mi] veritate. [C] D[ifi]n[iti]o neceſſa ri. Necessarii q[ui] imposſible e[mi] remoueri. [C] D[ifi]n[iti]o imposſibilis. Imposſible e[mi] q[ui] imposſibilis e[mi]nuentio. [C] D[ifi]n[iti]o incu[n]eniſtis. Incu[n]emi[es] e[mi] duob[us] ſi[no]um in re vna e[mi] ſim nomè vnii: et ſim ſimilitudin[em] vna et partre vna in t[em] p[er] vna relatione vna: ſm[mi] q[ui] a[n]oſt[ed]im in hoc noſtro libio. [C] D[ifi]n[iti]o poſſibilis. Poſſible e[mi] q[ui] duos mo[si] dos aliud e[mi] e[mi] veru: aliud e[mi] falſum. Oerii autem e[mi] vt e[mi]ſi[at] inter duas extremitates c[oh]tradici[ioſes]: in qua ignos ratur que iſpius extremitas appareat. J[u]llud aut[em] q[ui] no[mi] e[mi] veru: eſt e[mi] duos modos. E[n]ni e[co]z e[mi] poſſible: e[mi] e[mi]ſiſtè t[ia] nondi[n]i eſt neceſſaria. p[cul]dubio: ſicut o[ri]tus ſolis mane ab o[mi]tè: eſt eius nondi[n]i o[ri]tus ſit: t[em] or[ie]cr cras p[cul]dubio, et ſe[com] poſſible q[ui] v[er]u e[mi] vt e[mi]ſi[at] actu: et e[mi] q[ui] e[mi] no[mi] e[mi] interius natura: ſicut venato: regnæ in ſuſſeſſione t[em]nuto: du[em] e[mi] exerci[ti], y[faac]e, teſtifico: quidem me vidisse in egys

["Diffinitionum", "Fo.iii.", "pto buifusmodi. dominabatur eum eide quidac oucuz de filija\nsolon qo dicerab fili: talque: et magnificat: et eius ipfuri: et\nrelapata eft memoia ei: et terruerat ipfus eperatii: et erat\nerour eferitus. et magnificat: et eius ipfuri: et relapata eft\nDiffinitio mēris. Oens eft potēcia incedens in poslibi\nluo; et vtēs tute alii. Illud ideo qn formas rerii quas fa\ncit nos inuenitur senfus in natura et matera: fac: vactepe\nrere virtus animalis fapieter ac commodatas ex natura et mas\nteria iplarum. et dicitur etiam mens de virtute quieſtete in\nre queſita an ſit ei hoc et hoc et an non. Diffinitio eſtima\ntionis. Eſtimatione eſt virtus incedens in impuſilibb: et dic\nqo eſtimatio ſit iudicii de re ex apparitione: no: ex eo vi: eſt\nveritas. et ppter hoc facte ſunt deſſe eſtimantes non medi\ntantes niu ilud de eis fm accommodatione: et trāſumptione.\nDiffinitio senſus. Senſus eſt figillatio imſpſionis ſen\nfat in ſentiente. Senſatii eſt fuit agens eſcitado ſentietes:\nt mouendo ipſum ad cognofcendii eſſentiam ſui: ſicur liber\nmouet lectore: eſcitado ipſus ad cognofcendii qo i. libro: eſt\nde ſciethis: t. ppoſitis. et ſicur deſideratus qo mouet et eſc\ntat ipſus ad cauendii ſibi et cōſiderandii ſe an conſoletur ci\neo. et hoc etiā cīſc eſcouro: eſt et vt flat ſentens loco agen\ntis: t senfatum loco patiēns: ſed ad illud non inuenitur ve\nritas in plurimo em puius fermonis fm punc modum no\ninuenit paſſio: popterea q inuenitur fm veritates: ſed fm\ntranſpufatione: noie tamen non etitende: et hoc eſt qo\nſicur ſicur ſicur ſicur ſicur ſicur ſicur ſicur ſicur ſicur\nſicur ſicur ſicur ſicur ſicur ſicur ſicur ſicur

Ziber

Iber, aggregatus ex dictis philosophorum anti- quos de elemetis inam arsitotelsis t. bippo- cratis t. galeni: de quos aggregatione t. appo- sitione sollicitus fuit yiac salomonis filius utrae- lita. Incipit tractatus.

T. Incipit prima pars (tres eti partes sunt) libit de elementis yfaac filij salomonis regis arabie.

## Philosophus in plei

riti quoslibet libus diffinuitur elementi eſse et er quæ generacione pita aliquid generat et exiit in generato potetia et non actu, Et p[ro]s quidem dicendo rem er quæ aliquid generatur; voluit intelligi rem cui forma moſso quo ipſa eſt; iepatur et p[mutat] ad forma generati er ea et ad eius eſientia: ſic fit terra cuius terreat ſepatur et permutat ad utofitate; et ex utofitate ad teſtitate, et illud c[ui]m c[ui]t tu perniſces terra: cu[sa]s ac: ſat luti: affia ige fit teſta t[em] later, Et c[ui]n diuitt generationale p[ra]tma: voluit intelligi generacione p[ra]ma t. co[sp] principii; t. ille vid[uo]co: q[ui]m res ſit et rebus pluribus ex generatiōbus oſueriſt; quan[ti]res quedam est p[ro]ſt rem aliām; et generatio poſt generacione: ita t[em] φ res ille et q[ui]b[us] ſunt: n[ot]o ſunt ei elementa: elementi n[am]s eſt in intentionem p[ra]t illud ad q[ui] meteua t[ra]ſcides ex c[op]oſitione mīda pure c[ōp]oſitio: t[em] ſeroluis i[pm] cogitatiōe tua: t. c[of]ſideratione ad illud eſt ſimplici ſi minus c[ui]m c[ui]m c[op]oſitum: t. affluens illud vīque quod puemas cogitatiōe tua c[of]ſideratiōe ad ſimplici ſi miſi ſim veriſt: c[ui]m niul p[re]cedit et quo i[pm] ſerenc eſt ſtat, p[ter]t erip[um] c[ōp]oſitii, verbigratia, nam ſi tu meditat; fueri in rōne tua corpus corporiān in humanitate ſua t[em] poſſione: t[em] de ip[so] cognoueris: inuenicis i[pm] c[ōp]oſitui er meb[is] inſtrumentalibus p[ra]mo: q[ui]m er eis c[ōp]onitur. Et illud tam inuenio: q[ui]m nemo ambiguit quin corpus dominis ſit fas c[ui]t er cerebro t[em] co[de]t e[pat]e et ex ſimilib[us] méb[is] illus que inſiſt v[oli]ſtioni nature p[ra]t: q[ui]o[rum] y[nu]m quod co[sp] effect quod eſt ei naturale, nec etiā dubitat quin h[ec]at etiā pedes t[em] oculos et reliqu[us] co[sp] que ſunt inſtrumētus t[em] officiale: bo[rum] y[no]co: q[ui]o[rum] agit q[ui]d eſt ei naturale. Weide ſi cogitaueris de méb[is] inſtrumétalib[us]; inuenicis ea c[ōp]oſita ex méb[is] filium partiri ſicur carme t[em]nuris t[em] oſlib[us] t[em] venis t[em] ſimilibus eis: et quibus hec méb[is] inſtrumétalia c[ōp]onuntur. Posita ſi cogitaueris de méb[is] ſimilii partiri: reperies ea generata er iſpermate ex ſangui: et illud i[de]o: q[ui]m iſperma eſt co[sp] maſteria t[em] ip[so] yle. ſi ſanguis in etterio: ib[us] c[oe]um materia: t[em] ip[so] c[ubus] in iltoroib[us] ſanguis: et t[ra]b[us] cholera t[ple]ſina eſt ip[so] materia t[em] co[sp] c[ubus]. Et illud i[de]o: quoniam t[ra]b[us] cholera t[ple]ſina eſt ſanguis in ſanguine y[eh]bitur zeſtitui in ip[so]; et illud quidem demonſtrabo in fine buus inſtionis ſi focus voluerit. Weinde ſi cogitaueris de iſpermate ex ſanguine et t[ra]b[us] cholera t[ple]ginate: inuenicis ip[ſa] generata e[ibo] bo[rum]: t[em] inuenicis generati c[ub]ni ex plantis et arbo[rib]ue: t[em] arbo[ses] t[em] plantas generatas ex elemetis quattuor: ſc[ur] terra: aqua: igne: aere. Et eis y[o] que ſignificat illud eſt: q[ui]m tu n[ot]o inuenis alia[que] plantarum et arbo[rum]: cuius generatio c[ōp]leat abſt[que] terra in qua eſt ente ei loco vulue a[al]ibus: t[em] humidi tates t[em] bumeos quibus nutritur: exiſtit ei loco ſanguinio et reliquio[rum] y[hi]o[rum] a[al]ibus. Et ac p[ra]ſans c[ae]t ei ſicur inſpi ratio intra corpus a[alis]is etriſcens: et qua materia eſt ip[ri]t: v[ital]is: et c[ubus] i[pi]ſus: t[em] calo[rum] naturalis iltoro: eis: t[em] ca[lo]: ſolis exterio[rum] i[pi]ſus ſunt caliditas et innata a[al]ibus. φ ſi alioq eis p[ri]uiaſt: n[ot] c[ōp]leſt eius g[ni]tio o[ino]: l[ui] ſi elemētā c[of]ſideratione tua c[of]ſiderat: niilb e[pa]ſcedere inuenicis et quo poſſible ſit ip[ſa] g[ni]tari n[ifi] virtut[em] dei gloriſi et e[ra]tati. Ip[ſa] n[am] ſunt p[ra]ma c[ati]ationi naturali: tip[ar]si principi: us ſim veritate cum non p[re]cedat g[ni]tio p[ri]o: eis. Et p[ter]t hoc ſimplificatis nomē meretur; t[em] ei intentione ſim veritate: ſi cut mere: c[or]pus bo[rum] nomē c[ōp]onis t[em] interiōs ei: ſim ve ritat[em] q[ui]o eſt poſtremi g[ni]ationi: tip[ar]si finis: cum ni[bi]l

g[ni]atur er eo ad q[ui]m ſit ſimpler. T[em] ſi alioq eſtimane rit de bo[re]: φ er eo g[ni]atur q[ui]m p[ra]ſma ſit er bo[re]: t[em] g[ni]tia de iſpermate: erit e[rit]em t[em] b[ec] orione. Iſperma n[am]s n[ot]o ſit er bo[re] n[ifi] ſim ſemitā natiutatis vel o[mi]ginio: t[em] n[ot]o ſim ſemitā g[ni]ationis. Generatio inſm tres exiit modos: quorum vn? eſt creabilis: t[em] naturalis: t[em] alius artificialis. Et creabilis quid eſ t[em] g[ni]atio eo[sp] q[ui] ſunt er ni[bi]lo: qui p[ri]s eſt operationi diuine gloriſiſtine. Et naturalis quid eſ eo[sp] cu[mi] ſorma ſepatur et reſoluit et p[mutat] ex forma ſua ad forma m[ā]carnis t[em] oſſis t[em] reliquio[rum]. Et artificialis quid eſ q[ui] acq[ur]it forma: accidētā ex tranſe: ita φ n[ot]o ſepatur e[mi] forma na turalis de eius ſentia er q[ui]m i[pi]ſus eſt iſcit ſut argenti: t[em] acquaint forma: n[ulli]t: ita φ n[ot]o ſepatur forma argenti t[em] ei ſentia. Modus q[ui]o p[ra]ſma ſit er bo[re]: egredif ab his ge generationib[us] trib[em]. Patet etiā modus: n[am]s q[ui]o ip[ri]um ſit: egredif a creabili. I[re]abibus n[am]s eſt g[ni]atio eo[sp] q[ui] ſunt er ni[bi]lo. P[ra]ſma aſt n[ot] eſt er ni[bi]lo: q[ui]m i[pi]m er bo[re] oſſi. Mo d[us]q[ui]o ip[ri]m ſit: n[ot]o eſt ſim ſemitā naturalē: q[ui]m g[ni]atio na turalis eſ forma cuius ſepatur et ſentia ad forma g[ni]ati er eo t[em] ſentia. b[ó]o n[ot] eſ inquā: ita: q[ui]n ſeruat forma: et naturā ſua: eſt: ab eo oſſi: p[ra]ſma. T[em] ſi alioq d[er]it an non g[ni]atur p[ra]ſma er bo[re] g[ni]atione naturali: Dicemus ci: modus quo fit ip[ri]m eſt ſim ſemitā natiutatis ſicut natiutatis fructuī er arbo[rib]？ t[em] n[ot]o ſim ſemitā g[ni]ationis: q[ui]n g[ni]ato n[ot]o ſit n[ifi] e[cor]uptiō e[per] quo e[generati]. b[ó]o eſt abſiſq[ui] coruptiō: c[ui]t ſit p[ra]ſma er eo. O[mo]d[us] q[ui]o ip[ri]m ſit: n[ot]o eſt q[ui]s ſemitā artis t[em] oſpis: q[ui]m ar[is] e[n]o acquirēt n[ifi] ſemit ſaccedi talē e[qu]a accōmoda: ei nomē: b[ó]o n[ot] non acquiſit p[ra]ſmati forma e[qu]a e[qu] ei nomē accōmoda: P[ra]ſma iſgi: e[mi] g[ni]ato n[ot]o e[bo]e g[ni]atione artificiali: e[per]ma n[ot] e[ſacti]e er bo mine n[ifi] ſim ſemitā natiutatis. Jam [m]anifiſtii e[mi] c[op]us b[ā]nii postremi eſt g[ni]ationi naturali: ſi ſimuli et ſinil cari: t[em] p[ter]t bo[re] mere: nomē c[ōp]onis: t[em] ei inſtione ſim v[it]atē. Et i[mi]d bo[re] ſit: t[em] n[ot]o e[bo]bii q[ui]n media t[em] inter co[sp]us b[ā]nii et elemētā: ſunt c[ōp]oſita t[em] ſimplici ſim ſimilem modii: anume. Enſuioq[us] e[n] co[sp] eſt ſimpler c[ōp]atiō ſua ad illud q[ui]s e[ſacti]e eſt er eo c[ōp]oſitii c[ōp]atiōe ſui ad illud e[qu]o ip[ri]um eſt g[ni]atus; verbig[ra]. Méb[is] inſtrumétalia ſimplicia ſunt c[ōp]atione ſua ad c[op]i]q[ui]e e[ſacti]e eſt eis: t[em] c[ōp]oſita c[ōp]ariſtioe ſua ad méb[is] filii partiri: q[ui]m ſacti ſunt e[ſis]. t[em] méb[is] partii filii ſunt ſimplica c[ōp]atione ſui ad méb[is] in frumet[ri]: lia ſeta e[ſis]: t[em] c[ōp]oſita c[ōp]atiōe ſui ad iſperma et ſanguiné: et t[ra]b[us] cho. t[ple]gina. Et p[ra]ſma et ſanguin[em] e[re] liqui b[hi]oſes ſunt ſimplica c[ōp]atione ſui ad c[ub]ni: t[em] c[ubus] eſt ſimpler c[ōp]atione ſui ad iſperma et ſanguiné: et reliquio[rum] b[hi]oſes: t[em] c[ōp]oſitus c[ōp]atione ſui ad plantas et arbo[ses]: et plante et arbo[ses] ſunt ſimplices c[ōp]atione ſui ad c[ub]ni: t[em] c[ōp]oſite c[ōp]ariſiōe ſui ad elemētā. Elemētā y[o] ſunt ſimplicia ſim veritate: q[ui]m ni[bi]l p[re]cedit e[ra] e[qu] g[ni]an: n[ifi] viru t[em]s diuina. Et poſt q[ui]m inuenimus ad b[ec] loci: n[ifi] fermo n[is]: t[em]nireuertam ad illud et q[ui]m p[ri]ſum de c[ōp]ructiōe ſi g[ni]ſiſtioni: φ t[ra]b[us] cho. et p[le]gina y[eh]bitur in ſanguiné: t[em] c[ōp]oſitunt in ip[so]: t[em] p[ri]ſie in ſanguiné q[ui] eſt invenis quiet[em]: quarri o[z]igo eſt ab e[pat]e. Dico φ q[ui] ſanguis duob[us] modiſis eſt. T[no] co[sp] eſt ſanguis purpureus: purus: miſiūs: o[vi]ſtire tus ab t[ra]b[us] cholera et p[le]gina c[ōp]oſiſtis in arteriis: qua rum o[z]igo eſt a co[de]: e[mi] p[ri]cuedine ſit c[ib] y[cal]oſis inſnat: et e[mi] materia. Et alio m[ō] eſt ſanguis c[om]trius t[ra]b[us] cho. t[ple]ginate: c[ōp]iſtis in ventis quietis: quarri ſons t[em] o[z]igo eſt e[pat]: er quo eſt materia méb[is] co[sp]tis et ip[so] nutrime tum. Et eis aſt q[ui]g[ui]icat φ t[ra]b[us] cholera et p[le]gina p[mi]ſa ſunt ſanguiné invenis q[ui]ſeri: quietis: eſt illud q[ui] in inuenimus in ſanguine poſt egremſum eis a venā: nos n[am]s inuenim[em] e[mi] eo φ eſt purus ſubtilis ſubſtāt[em] ſp[li]de diſci nans a colo[re] ſuo ad c[ri]nitatē ſignās multitudinē cholere c[itrine] e[virtut]e ip[ri]m in ſanguiné: t[em] inuenim[em] e[mi] ip[so] ni[eri]tur turbidii ſimās multitudinē cho. ni[are]: t[em] inuenimus er ip[so] alioq p[ri]ſum: er quo p[uenit] fili albi ſubtilis ſignificātes multitudinē p[le]gmatiam e[mi] v[irtut]e. Qua[pro]tecti c[ui] a co[sp]o e[mi] omnibus b[hi]o[rum] euacuare volumus p[ter]t e[mi]tudinem alioq: a[per]ſimus venā t[em] deducimus e[mi] ea ſanguin[em] cum quo in ip[so] ſunt b[hi]o[rum] o[es] delati: t[em] deducunt egrem[em]

["Elementorum", "Fo.v.", "tione eius; et cum a corporo humoem singularè euacuare; et\nvolumerim et ad medicinè intèdim? p[]p[]p[]retate cujus[?] fit\nillu humoè euacuare. Significato ait qu[]n illi albi subtilles\nmolles in sanguine oſtitut ſignificates p[]plegma: eſt ſermo\nde qu[]e locut[] est p[]ſus in libro de afatib[]i p[]u ſi ſignificato-\nnem ſensibile ſiſtunt: et illud eſt q[]ui dicit: ois ſanguis in q[]\nnò ſunt ſili albi subtilles forſtate nò coaguaf: q[]ui p[]plegmat[\nparu in ipso colſit: et p[]p[]terea fit ne ſanguis cerui coaguſe\ntur forſat: q[]ui paru p[]plegmatis ſiſt illa p[]l[]a natura; et ro[\nſitan; p[]p[]ter hoc nò apparèt ſili albi in ipso oino. C[]D si alii\nquis etradicerit nobis de elemètis c[]ui qualitati[]b[]i uis: que\nſunt frigiditas et ſicatas et p[]humiditas et eſtimat[]i: et eſtimat\nuerit q[]ui elemèta ſint g[]iata ex q[]ui q[]ui ſenim? igne\nnifi calid[]i et ſic[]i: neq[]ui terræ niu frigida et ſic[]i: neq[]ui aqua\nnifi frigi: et h[]u, e[]ta eſt ſignificato q[]ui elemèta ſunt g[]iata ex\ne[]qualitati[]b[]: et c[]ui ita ſit: niu remoueb ab eis nomè ſimplicita\ntis: et eius intèdiòt eſt ſm veritatè, C[]Dicem? ei etradicitiſt\nſalfo et consecutus es contradictione tua coruptionem tr[]bi\nbus modis. Eunus co[]z eſt q[]ui multorics declaratu[]mi? d[]ic-\ntus e[] res e[] qua alid g[]iata g[]natione naturali: resoluſi\net ſepatur eius ſeffentiæ t[] forma: et p[]mutatur ad forma g[]has\nti e[] ca. Qualitates ait non ſunt ita: q[]ui nò ſeparatur a na\ntur a ſe ſeffentiæ: e[]t c[]ui ſemp colſentiactu in elemètis. Et le\nſe idus eſt: q[]ui q[]ui g[]iata g[]natione p[]rima naturali: resoluſi\net r[]edit tota natura eius ad elementa jua t[]e ad co[]p[]ſeffentiæ.\n elemèta nò do ſunt ita: q[]ui nò m[]utatur ne reſoluſtur ad\nqualitates ſimplices: e[]t c[]ui ſalut fit inuenire qualitatè nifi in\nquali: Qualitatis nàq[]ui accidèt e[]: t[]e quale eſt ſubſtatiæ: t[]e ac-\ndens quidè nò eſtufit nifi in ſubſtatiæ. Et tertius eſt q[]ui res\nex a quid aliquid g[]iata g[]natione p[]rima natural: eſt ſic fit ſons\neritſes ante g[]natione g[]nati e[]t e[]: ſi eſue ſit eſtens ſenſibilis:\nq[]ui corpo[]re ſicut embzio: q[]ui ipſe ſons e[]r[]s ante g[]has\ntionem a[]alis e[]t co[]ſue ſit intelligens: c[]ui ſit p[]l[]alis ſic\nmateria p[]rima t[] forma. p[]rima q[]ui ipſe ſunt due ſubſtatiæ q[]\nſeſitut intellectuales ante g[]natione g[]nato[]r: et e[]: C[]D si alioq\neſtimauerit q[]ui forma p[]raſe ſit accidèt t[] no ſubſtatiæ: fac. em\nip[]num fine coruptione ip[]ſi us et h[]o: b[]o nàq[]ui e[]: a[]i co[]: p[]:\nco[]p[]onit: e[]t co[]p[]e eſt ei? materia t[] yle, et a[]i ip[]ſi us eſt ei/\nfo ma e[]t ip[]ſes. Anima aui nò eſt accidèt: q[]ui ſub ſubſtatiæ\nintellectu nota. Si g[]nauertur et illud colſit: e[]: ſi eſt accidèt\nq[]ui ip[]ſa ſepak a corpe: e[]: ſeſtimauerit q[]ui omne ſit ſepatur ab\nalioq ſit accidèt in ip[]ſi: e[]: c[]i incidi accidèt e[]: ſi ip[]ſi us eſt\nco[]: p[]: a ſuo ſubſecto: imo nò ſit accidès nifi corruptiſe ſui poſt ſe\nparatione a ſuo ſubſecto. Anima aui nò eſt ita: q[]ui ip[]ſa eſt\nmàſua t[] remanès poſt ſepationè ſiua a corpe. Illud yo tr[]bi\nbus modis ſignificat. quo[]n us e[]: p[]a e[]: p[]a aui eſt accidens\npertraſiret corp[]us a[]alis e[]: ſeriet ab e[] co eſt eglèdrit nigres\ndo et[]biopsi ad e[]beni t[] pièc[]e, a[]i autè nò eſt ita: q[]ui nò inues\nnuèt nifi in a[]alis. Et ſeſi modulus e[]: p[]a e[]: p[]a aui eſt accidens:\naut eſter ſeparable: aut inſeparabile: t[] quodcuiq[]ui illo[]: eſset:\no[]po[]teret vt eſt ſuccesse: g[]nato[]r e[]: e[]: q[]ui ip[]ſa eſt ſub\ng[]ne vno: c[]o[]: p[]: b[]o g[]nato[]: r: et e[]: q[]ui ip[]ſa eſt m[]aſua t[] remanès poſt ſepationè ſiua a corpe. Illud yo tr[]bi\nbus modis ſignificat. quo[]n us e[]: p[]a e[]: p[]a aui eſt accidens\npertraſiret corp[]us a[]alis e[]: ſeriet ab e[] co eſt eglèdrit nigres\ndo et[]biopsi ad e[]beni t[] pièc[]e, a[]i autè nò eſt ita: q[]ui nò inues\nnuèt nifi in a[]alis. Et ſeſi modulus e[]: p[]a e[]: p[]a aui eſt accidens:\naut eſter ſeparable: aut inſeparabile: t[] quodcuiq[]ui illo[]: eſset:\no[]po[]teret vt eſt ſuccesse: g[]nato[]r e[]: e[]: q[]ui ip[]ſa eſt ſub\ng[]ne vno: c[]o[]: p[]: b[]o g[]nato[]: r: et e[]: q[]ui ip[]ſa eſt ſub\ng[]ne vno: c[]o[]: p[]:

Ziber

tio ad corpus humani ex eo generatum fit possibilis: tam
eius couerio fit creditus ipfus ad natura fuæ ipfobilis est
oino: cii ſma no fit in corpe biſano nifi fiuet potus. ybigſa,
Dellis t aceti t radicum t feminis er qibus confitit ordine
quae alterato fit possibilis ad natura iua: t couerio ad mel
tamen in eis non est poſſibile: vt adinuicè decernantur et re
deat vntiquodq cor ad natura ſua: et effentiata iua: natura
fit in orimelle potetù: Jà igitur manifesti est cp ſpma no est
elemeti corpi biſani ſim vitatè t natura: 15 ſim ſemita acco
modationis t tráſumptiòs. [D] aliqæ diperit: cp ut fecer
ptraſire i ipmate cp fit elemeti corpi biſani 15 ſemita acco
modationis t tráſumptiòs: qre no feciiti illud tráſire i ſan
guine t reliqis hioib] t medis ſimili partii: t no pofui
ſi ea elemeta corpi biſani 15 ſemita acco modulatione t tráſumpti
nes. [D]icem ei qin ſpma no erit fit in corpe biſano actu:
q ipm è derelictò: ſue forme t effentiſe ſue: t egredit ab eis
ad formà guati er eo t ipſus effentià. Qebræ ait ſimiliis
partii no ſunt ita: qin ipa exiftit in giato ex ipis ſemp actu
cum fius ſeruata formas ſuas: t ſe pabiles ad effentiua
ſa natura ſua. t ſiſr languis tvraq choleræ exſit in corpe
biſano actu. ex pis yo q significat illud est cp nos inuenim?
guineñ egredi ex hoſe ſluu nari: ut alit abſque còuerione
t alteratiò: t inuenim? vtràq choleræ t pblegma exire ſo
lutione vetr] t vomitu. In hinoi ait declaratio hec est: cp
ſi bò biberit medicinà ſolutua: cuip[; ppietaes fit aliquè hio
re euacuare: inuenis t medicinà ei ſuerit ſubtilis. 1. debilis
opiationis educere pnm? ſupſu uitare q est fibi ppiæa: ſacile
deinde quieſet. [D] fi ſuerit fortis: t remàferit virtus ei? in
corpe poſt euacuatione hioſo: qre est fibi ppiu euacuare:
educet poſt ipm humoq e ſe ſequif in leuitate t ſubtilita
te. yllo i no ſot nſit nſi eſſicultate: qin cii ipa euacuet eſi:
nò eſi nſi ppter virtute opationis medicine t labore ipi:
nò p[terea cp fit ei. ppiu euacuare ipm. [D] fi poſt illud res
maient virtus medicine in corpe: educte illum qoſequi bu
moq feciiti in leuitate t ſubtilitate: no gremouebit illo
ita cp puenià ad ſpillore hioſo: t difficultius motus: t in
modis obediètie opationis medicine: t euacuabit p[mi
cultate vebemetiori: t illo uobuq modis: quoz[vm] est cp
me dicne no eſt. ppiu euacuare illu hioſo: t cp ipa no euacu
ipm nifi fortitudine ſue opationis t violència ſua ſupra natu
ram: et còs eſt difficultius elementum ſut motus hioſoq
t groſſities t longitudo obediètie ſui ipſus. verbigra, ſi bò
biberit medicinà cii ſubtilis ſuerit. debilis opationis ea
cuabit ch[ro. rubea p[rimus] facile: qin euacuationem p[mi
thus faciet. p[ra]deide quieſet t. p[pe] cii ſuerit tpeſatis
pp[terea cp nec ſiarii eſt natura euacuare ch[ro. cp] eſt. cp
bus in eſtate: t còſeruare ip[am in eis in hyeme: t illud p[]
pter ſiitutudinè ch[ro. ru]eſtatis còplexiòm t caliditati t ſicci
latati ipſus. In hyeme yo forititudinè tribuit t. p[pter diuer
sitare ipſus a còplezione hyemis: t q reſiſit frigiditati et
huicidati ipſus. [D] ſi medicina fortis ſuerit t. maſſa ſue
rit virtus eius in corpe: poſt[cy euacuauerit choleræ ru. cii
euacuatio est ei? p[ra]pia: euacuabit poſt ip[am p[le]gma: cp
qin ipm est leuq hioſo poſt languinè: cp languis est i natura ae
ris: p[le]gma i natura aque: 15 aereſt leuio: aq t ſubtilio: t
p[ter hoc eleuaf ſup ip am natat. et 15 modus c[it] fit mes
dicne euacuadi p[le]gma: erit tii cii difficultate et p[ec]ipue
cum ſuerit p[ra]ſatis: t illud erit p[ter] duos modos. Eln
900 eſt: q: medicine cii no ſit p[ra]pia euacuare aliquè hioſo:
deinde euacuat ipm: eductio eius no ſit nifi ſupſuitate vir
tutis medicine t violència e[]p[ra]s natura: no i[]m p[ra]p[eta
tem opis medicine t natura eius. Et ſecundus eſt: cpq na-
ture. p[pi]etaes eſt defendere ab vnoquocq humo[rum: t p[]
boibere exiſtus eius a corpore têpore diuſo a natura humo[
ris t còplezione eius: p[ter]ea cp opotet ip[am refistere cii
eo q[ui e]ſt còtrarium: t prôbiter ob eius impedimentum.
J[]p[ra] ergo oſkendit ab exitu p[le]gmati: t còſeruat ipſum
in corpibus in eſtate: t ſit exiſtus eius leuio: in hyeme p[os]
pterea quia necſeſt eſt refistere caliditati t ſicciatis eſtaſ
frigiditate p[le]gmati: t huiciditate ipſus. t ſimiliter deſen
dit ab exitu ch[ro. ru]. t exferuat eam in hyeme: t facit eius exi
tum faciulo: in eſtate; p[ter]ea q: necſarium eſt ei in hye

me cp calefaciat et deſicet: in eſtate cp frigidet et humectet:
t ſim ſimilitudinè biuus operationis ab exitu ſanguinis in
autrino: [D] p[ter]ea cp op[er]t ip[am refistere frigiditati t fi[
citat autum. In vere autei ſi fuerit naturale i quo qualitas
ſupra qualitatem non augmétatur: t necesse nobis eua
cuare omnes humoſes virilitate t i[]cpiamus euacuare cum
ipſo omnes humoſes ſunt delati et cius exitu ceduntur cum
[D] ſi tempus declinauerit ad naturam alicuius humoſis:
ponemus plurimum noſtre intentionis et noſtrit ſtudii ad
euacuum p[ro]em illum ad quem tempus declinat.
Si ergo virtus medicine remanerit in corpore poſt[cy] euca
uacuiter p[le]gma: euacuabit poſt ip[um nigrum cinnam
cum difficultate plurima: t erit illo per uos modos. Elnus
eoum eſt: quomà medicine non eſt p[ro]pium educere cho
leram nigram: t neq] ecut em nifi ſuperauſtua virtutis
ſue t labore ſuo: t ſCONS eſt groſſuto cholere nigre: t elons
gatio obediendentie ipſus ab operatione medicine. [D] ſi mod-
cine fuerit p[ro]pium educere p[le]gma: t ſuere ſubtilis: 15
debilis operationis: euacuabit p[le]gma p[rim]t? facile: cpq
p[ro]pium eſt euacuare ip[um] poſtea quicferet p[ro]pium eſt
fuerit tempus hyemis: p[ro]pterea quia natura indiget paus
citate p[le]gmati in corporibus in hyeme p[ro]ter ſimili-
dinem ſui complexioni temporis: t quina fortitudinem ei tr[]
buit. [D] ſi medicine virtus ſuenit ſuperfluitas: t remàferit
virtus eius eis in corpe: poſt[cy] ip[am euacuauerit p[le]gma: edu-
cet poſt ip[um cholera rubeam labotioſe: quoniam medic-
ne non eſt p[ro]pium euacuare ip[am]. Et non ecut em nifi
ſuperſu itate virtutis ſue t labore ſuo: t quia eſt ſubtilio
choleræ nigra. Siergo remanerit virtus medicine in corpo-
re: poſt illud ſelicet poſt[cy] euacuauerit cholera rubeam
euacuabit cholera nigrum difficultate plurima: quoniam
medicine non eſt p[ro]pium euacuare ip[am]. Si vò medic-
ne p[ro]pium fuerit euacuare cholera nigræ: euacuabit cho
leram nigram p[rim]o: q est p[ro]pium. [D] ſi virtus medic-
ne remanerit poſt illud in corporæ: euacuabit cholera rus
beam p[ro]pter leuitatè eius. Si ergo p[ur]dauerit virtus me
dicine i corpore: euacuabit p[le]gma poſtrem. [D] ſi me
dicina fuerit compoſita: p[ri] medicius euacuationis omnium
humo[rum] vnuiueraliter: p[ri] euacuabit cholera rubeas
quoniam ip[am est leuio: humo[rum] t ſubtilio: eis t velocio-
nas motus: quoniam ip[am ſu]t p[ro]pter ſimiludinem ſuaq
ture ignis: deinde poſt illud p[le]gma p[ro]pter flutibilitatè
ſuam t aqueitatè t ſimiludinem ſuam nature aque: [D]c[]
de poſtremo ch[ro. nigræ] p[er]ſu ſub ſimiludinem g[ra]vato:
t ſi ſiitutudinè nature terre. [D] ſi remàferit virtus medicie poſt
ilò in corpe: t ſuerit ip[am ſate virtutis vt vincat naturam: t
euacuer languinè: p[he]bit illud natura: t p[uen]et inter
eas luctamen t bellum: ita vt i[]t[u] p[uen]et lincopis t tr[]
ſtitia. Si g[illò] p[er]ſeuauerit: no erit fiducia in natura quin
victa ſit: t relinquit regni: t p[ereat]bò p[op]inque p[pe]
eis cp natura defendit languinem ſemper: t non ſoluit eius
eritum: nifi medicina vincat eam ſuperfluitate virtutis ſue
quoniam languis eſt custodia nature: t illud eſt p[ter] euc
modos. Elnus p[ar]oſoſitas eius p[ter] eius dulceidine m[el
ſuafuitatem t bonitatem guſtus eis: t p[ri]p[in]qutatè i[]p[]
complexioni hominis. Eſticius eſt necefſus qu[ar]babet
de eo ad nutriumend membia t creandum corpus. P[am ſi
languis p[ra]uaretur: non inueniret natura in albi humo[
bus eius vicarium: p[ro]pter h[or]ibilitatem guſtus eius: t
abominatione ip[ſus] t elongatione ſuam a còplezione cor-
po[ris] humani: t diuſeritatem eius ab ea natura, et[ia]s illud
ideo: quoniam ch[ro. rubea eſt cali: t fi]c.acuta adurens. Et cho
nigræ eſt acetofa incifua t deſicatuia noauiat. p[le]gma
vo abominabile inſipidum inſrigidans mollificiuium: cui
non eſt guſtus neq] p[ar]oſoſitas: t p[er]t hocuuiq[us] ip[os]
rum attribuit locum. p[ro]pium in quo ip[um compre]bendit:
t p[he]bit ip[um perambulare in corporæ: eam per m[é]bæ:
et nocuemetum eis faciat: t impediat ea multitudine ſue ob
ueriſtatis ab eis. Sanguis vo q: in vito eſt eſtulatis t du[]
cedimus t ſuafuit: recipi a natura: t facq e] incedès cii ea
in toto corpe. [D] ſi q]s d[ic]erit: an no p[ri]p[im]us e]s et] fmo
ne tuo: h[u]oſes delati ſit i[]languïe: t exiſtut i] eo p[ri]: q[re]cte c[ui]

["elementorum.", "Jo.vj.", "nunc dixit 4 ipfus n6 ccedunt cii eo in toto corpoſe: cum ab eo cefarot n6 sunt. Picem 4 iu5 humozes 4 quibus ſunt ſeparabiles a ſanguine: cii in eo 4 ſociatur ipf1 er: eis:n6 est quatitas ſtutis 4 ſanguis natura1 altere: 2 recedat cii ei 4 ſapofoſitate. Immo eis cii 4 asſociaſ ipſu nifi quatitas 4 natura indiget pter naturas virtutum naturali:q ſunt in vnoquoc5 mebtorum virtutes naturales: virtus ſuſicet attractua contentua diſeſtiva 4 expulſua: 4 illud ideo q[ui]nvniuq[uo]d5 meb[uo]z corpoſ iudiget uture attractua ca. 4 ſicæ, coſuende virtuti cholere ru. 4 ſibi humiditare deſ vircicatua 4 ſicæ, coſuende virtuti chol

Ziber

me facte in Romachò: tæ cœste facte in epate euacuet per ea,
t þpter hoc eis estit ab his duobus est calidus valde: qm
eit extra cursum naturalis; quæmodiis est ab ote vos
mitu calidus, f valde t pnictius: qm est extra cursum na
turale, qd i quis còrdorit nobis vel caplo p in quod
bict hippo, in libò aphorimòm; nã ibi dicit. q quibò exi-
t fanguis per superiò: est deterio: t p inferiora laudab-
lio: t prie ciff niger. Dicemus ei q pippo, non tupe
rauit exiti fanguis superi: ciff est fluku naruni: neq lauda
uit exiti inferti? ciff est fluku vetris t vine, imo nò vi
tupauit iph supius nifi ciff est ciff tuifi vomitu; t laudait
ipm inferius nifi ciff est ciff venis emorroyda. Ex bis yo
fignificat illud: est quod ipfe dicat: t prie cum est niger
fanguis, emorroyda forte nò e niger nifi ei supfuat exi-
t subtiliet: t colc: t fiat laudabilis: t exi? ei ab eis fit oì
erius a locis naturalib? p que natura euacuare cœufuit,
Dicem? ei qm emorroydes nò sunt de mebris naturalib?
q natura preparavit ad hoc vt supfuitas corporis ea eua
cue: imo nò iunt nifi loca accidètalia: qb natura ingenia
uit ciff eis indiget: vt er eis diuipрат venas t euacuet p ea
s fanguine nigri ipfium grauem: cuius ppictetas est deciden
dere t redire ad inferio: quæmodiñ ingenitauit t rupit
in capite venas subtilès: p qe euacuet fanguine atrinii tub
tilè: cuuis ppictetas est aſcederem superi natura. Si ait
aliquis oſciderit: ciff natura nò euacuet fanguine nifi per loca
quoq ppictetas est vt supfuitas digitioriis tertie euacuet
p: qre ergo nò euacuait ilium p pos curis: p cos euca
cuatur supfuitates ciff ſudoe t vapoe: ciff iunt nifi de ſup
flupuit gestitione tertie. Dicemus et qm superiutates
eq egrediunt ſudoe t vapoe: nò ſunt nifi oe ſupfuitate nu
trimèt médoz: q iam eruit ex venis t trinec in mébris ciff
gremanet ſup ea: t erpellit eis ab eis: t educit iph p po
ros cut ciff vapoe: t ſudore, ppterea q vicina e externòb: cor-
cipis. Saugis ài amgetim exis et ſupfluitate vètua in ve
nis t còpèchèa in ipis. t nò egredit ab eis ad mébra: neq
mebæ recipit iphm ppteræ a ipo faciata ſunt: t þpter b
educit iph natura ex venis ppter elògationes ſui ab externo
ribus corporibus. [D]q si aliqo oſciderit: ciff mediana apud
t ne euacuet et humobus corporis pumit? nifi subtiliorc eus
t velociòs mot: deinde ilium q fequiſ iph t subtilitate, t le
utate donec pueiæ ad ſpilic: ſupfluitatii t difficiliosus
mot: qre ergo nò euacuat fanguine poſt cholera ru. t an
plegma: ciff fit leuio: t subtilor pblemate multu. Dicæ
mus iam ptaſcis in eo qo pemiunem eſt de rihòſibus hu
questionis. ſid in quo eſtit ſufficiens t plenitudo ab ite
ratec e qsimonis in ipo: q stitutum? sup iph demòſtratiòes
manifatas er deſcriptiòb naturalib, t vicim? natura nò
euacuat fanguine ſolutoiè vetris. t nò euacuat iph et p lo
cos p qe euacuare ſueuit iph nifi mkiplícet ſup iph? ab
bovare ciff: t eciat ciff a fer: t educat eis apò ſe quæmodiis
eucut pater filiis ciff iraſac ciff ipo, ſerit ciff magis oſlectus re
liquis humobibus: t fic ei magis pprius t ppinquo: q
q. [D]q si oſciderit: qre ergo nò diciti q caliditas frigi, ſic,
bumi, ſint elemèta corpis pumani ſim ¥itare: ciff iunt simpli
ciores elemètis t remòriozes a còceptione. Dicemus ei q
fermo tu? ciff dicis cali, frigi, ſicci, humi, nò euacuaſ ab vna
duaz rerù: aut vt velis per illud qualitates ipas: aut corpa
deferètia qualitates. D si volueris p fermonè tuu quali-
tates ipas: est fermo maniſſete falſatîs: t apparètis va
nitatis: qm qualitates ſunt accidètia delata egentia inſuxio
nue ſeſtentie deferètibus ipa. Elemèta yo ſunt ſubſtàti
deferentes opulente in ſixione eſſentie ſue ab eo qo eſt de
lati ſup cas. deferens yo nobilus eſt delato natura: quatü
deferens eſ ſubſtàtia fixa eſtens: t delatii eſt accidès ſe
parabile. ſubſtàtia ergo eſ altio: accidèt: e incoueniens
quid eſt vt nobilius natura p[ra]ciat er eo qo eſt villus na-
tura: t neq ignobil? facit nobile, neq diminutis facit inte-
grum: qm fi poſſible eſtet: illud in bole eſset poſſible, nec
paterc er eo qo eſt vilh? eo t faceret qo e nobil? ipo: donec
faceret rónale imoitare, t qde h e incoueniens maniſſet? q
ſi illò poſſible vt faceret fibi ſile ad hoc vt expelleret pmuta
tionè t fine a ſe: t eet poſterio: t kottio: villus aſt euaneſſe

re facit illò. [D]q si oſciderit cali, fi, fiic, p[ra]ſiditas ſunt apò te
accinia: t accidètia ſunt remouibilia abſque ſubſutæ
ciff coruptione ipòz: qre q no remouiti caliditare ab igne:
t qre nò feciſti nos inuenire ignè nò calidii: terrà nò ſicca:
a qam nò frigidæ: aerè nò humidæ. Dicem? qm eit accidètia
funt iph plures modos. Eòr em qda ſunt leuia yeloiter re
remouibilia: ſic pallo: q eſ timo: eſ t rubedo, eſ verecù
dia: t eoq qda ſunt mâſua tarde mobilia: ſic varietas oc
tari: t lanitas ſani: et eoq qda ſunt magis mâſua q fixio
ra: ſicut rifiſitas in bole: t eoq alia magis mâſua ſi cut
cali, igne: t frigiditas in aqua. Q[]ergo ex eis eſt foſter
ter ſeparabile ſicut pallo: q difpoſito, t qoq eſ t tar
dius ſeparabile, ſicut varietas oculi varij, d[omi]bit? t qoq eſ
er eis mâſuïi magis t fixi ſicut rifiſitas in bole: noiatur
pp[ra]ſi: t qoq er eis mâſuïi t fixi ſicut magis repi in noia diſpo
itiòt e t omi tpe ſicut caliditas in igne: noiat naturale. Ira
turale yo eſ iph duos modos, nà aliqo eſ qoq eſt iſtit in eo
in quo eſt ſemp actu ſicut caliditas: qm ipa ſemp muenitur
in ipo actu: t p[ter]ea factus eſ agens in corpora n[am] apò
tacti. Et alio qo eſtit i eo in q eſ potètia: ſicut caliditas i
melle: t sinſibere t pipere, ipa nàq t pactu t actu ſunt frigi
da natura: t pràte ſunt calida yel potètia: t p[ra]ſoq h agit
in corpa n[am] p pacti: qm ipa nò agunt nifi poſt paffionè ſua
a natura inter corpor: t exiti eis qoq eſt in eis eſ potenti
ad acti. Significatio ait ipius: q fi nos accepim? sinſibere
aut piper t còtruerim? vni ipòz: t poſuerim? iph ſuper
illud qo apparet de corporis exerctus: nò agerit in ipo aliqo:
nifi mutareſt ab humiditate corpori noſtroz: et resolueret
t apperet qualitas e[ui]q eſt caliditate vaporis a[n]h in nobis
appareret euis actio. In bis ergo eſt significationo manireſta
q ipa nò agit nifi patiatur, caliditas q eis potètia: nò
actu. Jam igi: q manifesti er eis q declaratores? q p[ra]ſis ca
liditas in igne ſit ſeparabilis ab eo: t e in naturalis: nò
ſubſtatalis. q si oſciderit: q eſ d[omi]nt inter rem eſtens
tem in alio naturaliter: t illò qo in ipo eſtit ſubalter: D[ic]
dicem us e[ui]q res e[ui]q in alio naturaliter inuenit: inuenis
tur in alioqu ab ipo accidentaliter: ſicut caliditas, nam cum
ipa ſit in igne naturalis: poſſible eſ ipam inueniri in febri
citante: ferro candente: q poſſible eſ alio feruens accidentaliter.
Res vo q in aliquo eſtit ſubalter t actualiter: nullo modo in
uenitur in alio qo in eo in quo eſt: neq ſubſ tantialiter: neq
accidentaliter: neq potentiæ: neq: actu: ſicut eſ receptio
moſtus in pomme r rónalitas. Ipe cum ſint due ſubſtantie
in ipo: nò e poſſible eas inueniri in alio ab ipo: neq ſub
ſuliter: neq accentaliter. [D]q si q[ui]s d[omi]erit muëtio rónalis
tatis i indiuduis ſupremis: t moſtis in alalib]. Dicemus ei q
illud nò repiq nifi ſeparati: t niq[ui]s còſtictim. In índis
uðuis e[mi] ſupremis in quib[em] inuenit rónalitas: nullo m[om]
inuenit moſt: t in reliquis alalib q[ui]s p[er]ct p[er]tolem: in
quiibus inuenit moſt: nulla inuenit rónalitas, in bole em
inuenit vrung[que] ſimul. [D]q si aliquis oſciderit. Óine calid
itas eſt còſtitutia eſſentie ignis cum ſit calidus oſi ignis:
qre ergo nò diriſi q eſt in ipo ſubalis. Dicem ei qm ſuba
le in aliquo eſt ſtitutiuſ ſentientis iphs c[ui]s còuferiè vnuut
cuiusq ipòz ſup còparè ſuui: ſicut còuferio diſinitiòis ſup
diſiniti: t còuferio: caliditatis ait in igne nò eſt ita. q[ui]s
enim oſi ignis eſt calidus: non t[em] poſſible eſſe eſt: vt oica
calidii eſt ignis: qm quedà res ſunt calide: q no ſunt ignis:
ſicut eſ domo ſebuens: ferrii candens: aqua feruens. Jam
igif remouef caliditas a còſtitutiòe eſſentie ignis: c[ui]s inue
natur in alij ab eo. t, þpter hoc p[bs] non fecit e[ui]a ingredi
diffinitiòe ignis declaratiua nature iph? Diffinitio nàq
ignis declaratiua nature e[ui]q eſt p[er]ignis eſ corp[us] leu ſub
tile luminoſum ascendens ſurſum. Jam igiſ manifesti: eſ
t clari q[ui]s qualitates ſunt accidètalia naturalia delata in ele
mentis: t ſunt ſube deferentes eas. [D]q si oſciderit: q ergo
eſ d[omi]nt inter rem eſtensè in alio naturaliter: t illud qo in
ipo eſtit pp[ra]ſi. Dicemus ei q[ui]m naturalia h[ui]t contraria
agentia adinuicè: t patientia adinuicè: ſicut caliditas ignis
t ſiccitas e[ui]q. t frigiditas aque t humiditas eius, vnaq[ui]
e[ui]q ipa[az] agit in còparem ſua: t patiſt ab ea. L[al]icitas nàq
agit in frigiditare t patiſt ab ea: ſicitas in humiditatem: t

elementorum.

Fo.vij.

patitur ab ea. p[ro]p[ti]s]vo non est ita propter ea q[ui] non ha
bet c[orr]ariis q[ui]n ip[sum] agat et a quo patiat: [q] si autem
dixerit q[ui] fr[ist]itcia est c[orr]ar[ia]rribilitati: et illud ideo q[ui]m leci
tia aq[ui]t ip[sum] et remouerit ea et pat[ic] ab ea et remouet ab ea,
D[ic]emus ei q[ui] fr[ist]itcia non est c[orr]ar[ia]rni g[audio] et leciat:
t[em] non est c[orr]ar[ia]rribilitati: et illud ideo q[ui]m leciat vel g[au]s
d[ium] est motus et curfus naturalis l[angu]inis et caliditatis
innate: et [s]par[iso] ip[os] in cor[is] ci[n]q[era]t ais a[m] moueck ad re
c[i]piendi illud quod a[que]t et inq[era]t et delectat, tr[ia]t: co
vo est [s]trictio: et est qu[ies] et motus l[angu]nis et caliditatis in
vo est [s]trictio: et est c[ui]s et deponit inflatio ale: [p]pter ter[is]
refactione ip[ius]s: q[ui] ip[sum] contristaut. R[ib]ilitas vo non
est ei c[orr]ar[ia]: q[ui]m ip[sum] non est ni[mi]s dispo[sitio] p[ro]sens
ridi et ei g[audio] et leciat ciui confequit q[ui]d vult. [c]D[] si d[ic]erit
que est ergo dispo[sitio] illa? D[icem]9 c[ui] est tremo: et l[onus]
lacer[io]s p[ector]is c[ui] feru[er] t[us]s l[angu]nis et eleuaf et incedit cu[z]
lacer[is p[ector]is p[pter] inquietate[s] nature motu ae apud
delectatione ip[ius]s ciui co q[ui] facit ip[sum] gaudere. Eus ergo
puenit ille tremo: in lacertis p[ector]is: au[d]ic ille tremo: et
c[ad]innus et sonit: fr[ist]itcia ergo n[ò] est c[orr]ar[ia]rribilitati.
[cd]o si d[ic]erit q[ui] est differ[et]ia inter p[ro]p[ti]s] in alio et acci
dens in[fe]p[ar]abile: cu[us] ambo fit in[fe]p[ar]abila in quo f[unt].
D[icem] ei q[ui]n inter ea sunt differ[et]ie tr[ia] mod[os]. En q[ui]co
est q[ui] fr[ist]iis accidens fit in[fe]p[ar]abile ab indiuiduo in quo est:
n[ò] non tin[is] in tota specie reperif in q[ui]n inuenit: et c[ui] est illemitur
fuere ei q[ui] remoti[d]es; inuenies ei successore: qui et ip[sum] co
tinuentur sub g[ue] vo: et c[ou]queunt in p[di]cam[eto] vno f[uit]
fingredo er[bi]p[io]s: fr[ist]iis ei q[ui] ip[sum] in[fe]p[ar]abilis er[bi]p[io]: tin[ò]m
toti speciei boicui c[ui]s: et c[ui]m ematuriaus ei remotis
n[ò]: inuenies albedin[em] succedere ei: et c[ot]nenf[em] ip[sum] due sub
predicamento qualitatis: et c[oi]n[gu]n[un] sub g[ue] colo[s]. Et
f[ec]iliis q[ui] p[rier]t hoc q[ui] accidens n[ò] est c[orr]ar[ia]rribilitati in tota
p[fe]c[ie]: p[er]tranfit specie: et egredif ab ea ad aliud f[uit]varieti
oculo[s]. Ap[sa]n q[ui] p[rier]t hoc q[ui] n[ò] est inuenit in tota specie:
pertranfit homine: et egredif ab eo ad equis et af[init]um et ad
filia[m]. Et [ter]tertis et q[ui] fr[ist]iis accidens est in[fe]p[ar]abile bo
mo: tin[ò] est pos[ible] facere similis ei arte: et ingenio f[uit] est
limitas. Li q[ui] ip[sum] fit in[fe]p[ar]abilis homini f[imo]: est tin[ò] ho
mo pos[ible] facere similim ei fin[om]s et expe[li]catis est et
erre et ex arg[eto] et alij[s]. p[er]tietas autem non est ita: q[ui] ip[sum] re
perfitur in tota specie au potentiata aut actu: et neq[ui]s f[uit] a
specie ad aliiud: neq[ui]s est pos[ible] facere homini facere ei similie in
genio neq[ui]s nec alter: E[terbi] gratia, r[ib]ilitas reperif
in specie homini tota: t[em] no pertranfit ip[as] ad aliiud: et neq[ui]
pos[ible] est homini facere ei similie e[mo] aliquo modo. i[ng]enin
g[eno]t ae: et p[pter] hoc p[er]tietas er[is]it in eo cuuis est p[ro]
p[ietas] f[uit] est diffinittio ei c[on]finitio: ip[sum] en[co]r[u]ciat ei
eo cuuis ip[sum] est p[ro]p[ietas] f[uit]e conuertit diffinittio ei c[on]
fit: dicis enim ois homo est r[ib]ilitiis et c[ou]s[er]o: f[uit]e v[is]
d[ios] omnis homo et v[ius] rationale morale: et c[equ]n[er]o.
[cd]o si d[ic]erit cum accidens apud te separati[is] fit a p[ro]p[ie]
tate: q[ui]n p[er]tietas reperif in tota specie: accidens vo non:
no: ob qua rem i[git]ura faci et s[er]tura p[ro]p[ietas] homini: ci[n]
n[ò] reperiak in oi ho[e] of t[pe]. D[icem]us ei q[ui]n p[rem]iisuiis est
er fermone n[ò]ro q[ui] p[er]tietas est h[5]uos modos: au[t] actu:
au[t] potentiata: que au[t] est pot[et]ia: au[t] est in quad[à] parte s[pe]
c[ie]ci ab[li]s alia: au[t] est in tota specie in tempore vno ab[li]s
t[em] poe alio. Cau[sa] autem illius est: q[ui]n p[er]tietas in homine est
f[im] tres modos. Eus co[z] est et motu nature et eius ope
ratione obufante impre[ss]ionib[us] a[le]: et s[ed]s e[fer] et actio[d]e na
ture obu[iate] impre[ss]ionib[us] naturari: et tertius est et ope
ratione a[le] cum fenibus obu[iante] occafionib[us] p[re]paratis
appare[rt]ib[us] adueni[ti]bus homini extrinfecus. Q[ui] ergo fue
rit eos[im] er operatio[d]e nature obu[iate] impre[ss]ionib[us] animi:
reperif in tota specie et in omni t[ep]oze f[uit] r[ib]ilitas.nam
ci ip[sum] et inqu[er]udine vel infestat[i]o nature motu a[le] p[ro]
pter f[ap]o[so]fatate fi[à] cum eo ip[sum] letificat: reperif in tota
specie et in omni t[ep]oze. q[ui]n impre[ss]iones a[le] reperiun[q] in
tota specie omni t[pe]. Q[ui] autem fuerit co[z] er operatio[d]e natu
t[em] re obu[iate] impre[ss]ionib[us] naturari: n[ò] est pos[ible] inueniri
in ho[e] inueniti[ò]s c[ô]p[li]tionis p[ro]uem[ti]sis g[hat]iòsi ip[sum]f[uit]
canic[ies] apud senectutem: n[ò] cum ip[sum] fit et operatio[n] natu
re obu[iante impre[ss]ionib[us] n[ò] raz: n[ò] op[us] vt ip[sum] inueni
n[ò] si ip[sum] fuerit et operatio[n] nature a[le] ciui senfib[us] obu[ias
ta caulis adueni[tib] ho[e] extrinfecus: indigebit ip[sum] en[ò]
du[bi]s senfib[ib]t? et descripti[ò]b[us] doctrin[ò]t vt faciat ip[us]; e[gre
di de pot[et]ia ad acti: t[em] p[pter] hoc non est pos[ible] inueni
n[ò] si eo q[ui] am exercitat? est illus impre[ss]ionib[us] senfib[ibus]
t[em] descripti[ò]b[us] doctrin[ò]t vt egredit q[ui] est ei ip[so] de po
t[et]ia et actu f[uit] scriptura in ho[e]. I[la] ciui ip[sum] obu[iet caulis
c[tr]inlecis ciui s[u]fuetudine senfib[us] et descripti[ò]b[us] doctrina
l[um]: n[ò] est pos[ible] inueniri n[ò] si exercitio et sanitate in
strumeti. Z[à] autem vocas ad h[em] est d[u]eritas p[er]tatis ho[bs]
ab[li]s reliquis alialib[us] ho[bs] ei fit p[er]tates d[u]erse obu[ias
a[le] et naturis et senfib[us] p[re]paratis aduenientib[us] extrinfecus,
p[ro]p[ietas] vo cuui[bs] animali[us] obu[iat] nature fue t[ô]ples
r[io]si fue tr[ia]. Z[à] ig[is] manifiest[ui] est et eis qu[os] p[rim]im[em] de
monfratiòes manufestas est descripti[ò]b[us] appar[et]ib[us]: q[ui]l[is]
tates sunt accid[et]ia naturalia delata in elemetis: et q[ui] element
ta n[ò] fun[ti] g[hat]a ex eis: et p[ol]si à dar[ii] est illud: sic tam pa
tens est q[ui] elementa fun[ti] p[er]gato o[mi] naturali p[er]culdu
bio. [c] Si a[st]volumeris p[er] mon[em] tu[n] ciui dicis calidii fri[bu].
tu[que] sp[ora] defer[er]a q[ui]s t[ul]tates: n[ò] eucaubatib[us] f[ermo] tu[que]
a tr[ib] modis. c[ei]n aut velis sp[ora] in q[ub]s? qualitates iste exi
funt ip[sum] v[li]timi fi[n]e paruitatis et debilitat[ia]: aut sp[ora] in
quib[us] fun[ti] ip[sum] v[li]timi fi[n]e multitudinis et fortitudine: aut
c[ô]p[ora] v[bi] fun[ti] ip[sum] dispo[si]tione medià inter buos fines et
duas extremitates. [c]D[] si vi[is] ip[sum] v[li]timi fi[n]e p[uit]atis et
debilitat[ia]: n[ò] erit pos[ible] q[ui] ex eis fiat g[hat]i]ovillo m[ò]: q[ui]
o[es] virtutes d[u]erse et oppo[s]ite cu[z] coponun[q] et c[ui]micien[q]
adu[n]inuè agit alie in alias: et alteran[q] ip[as] q[ul]tates: et mi[que]
nuuntur ab eo in quo fuerit cu[z] esfent simplices. Ex eis vo
que s[ign]ificat illud: est q[ui] h[em] configuriare duas res: quar[ii]
vna eff[et] in v[li]timo calidit[ia]: t[em] altera in v[li]timo frigidity
t[ia]: inuenir[et] qual[ares] ip[as]f[ri]i ad c[on]dimutas: t[em] f[er]t qu[em]
vnoq[ui]s ip[os]c. c[al]idi[us] frigidi[m]in? et debilius eo q[ui] fun[ti]
esfet implerit. Et sik fi [s]tigerent acet[i]us vebem[em]o acetofta
ti: et mel vere dulcedinis: inuenir[et] guft[us] t[ul]tates ip[os]
fiá alteratas et diminutas et qu[at]itate in qua fuerit ei c[ui]n
dimplices. Et sik fi [s]q[ui] c[om]íſcat albedin[em] et grendin[em]: t[em]
m[fi]cuferit eas: inuenit[em] eas fiá alteratas et diminutas ab eo
in quo fuerit in v[li]timi. In h[em] ergo manifiest[ia] est fi[mi]nica
tio q[ur]tutes d[u]erse c[ô]p[os]ite ciui c[ô]ponunk: minu[n] ip[as]
qualitates et debilitat[ia]: c[ui]s illud a[le] fit: t[em] manifiest[ui] est:
q[ui] non est pos[ible] vt gener[em] et v[li]tima debilitate alij[as] po
tentiá bab[es]. n[ò] si pos[ible] f[or]t illud: eff[et] pos[ible] vt ges
nerearef in fine calidit[ia] et in fine f[ec]itatis alij[as] h[em] calu
ditat[em]: Z[à] autem est et g[hat]ioné c[ô]p: b[em]q[ui]m q[ur]ti[n] ad nos: et
q[ur]ti[n] ad natura: vel egredif a naturis. [c]D[] si vi[is] h[em] di
spositione mel[á]policia: t[em] eru[n]t elementa p[er]fet pos[ible]rat[
]e: alteratiòs t[u]eritrat[em] ei s[emp] h[em]5 declarationis medio[
]s ad media suar[ii] extremitati[us] t[em] no ad alia: aut mediationes
ip[os]ciu[as] ad duas extremitates f[mi]veritat[em]: t[em] incu[n]entes qu[em]
dem est ne elementa f[int] naturalia a natur[i]a c[ô]p[os]ite: t[em] ne
f[acia] ea c[ô]p[oneat]. [c]D[] si vi[is] h[em] v[li]timi fi[n]e multitudinis et
fortitudinis eru[n]it sp[ora]: cogit te res ad h[em] v[ias] de ele
ments: q[ui] nibil in quo qualitates iste eru[n]it ip[sum] fi[n]e fortitu
dinis n[ò]i elementa: q[ui] qualitates in eis fun[ti] simplices, vno
de purar[ii] naturar[ii]. In alij[as] vo fun[ti] c[ô]m[ite] c[ô]p[os]ite: q[ur]
alie fiá fun[ti] c[ô]m[ite] alij[as]: t[em] c[om]íſen vnaquaq[em] ear[ii] alij: t
agit in eam et minuuntur ab ea ip[sum] q[ui] n[uper] declaravit[em]:
t[em] eis que s[ign]ificat illud: est q[ui] non inueni[us] sp[ora] cali
dius igne: nec frigidi[us] aqua: nec humidi[us] aere: nec fi[ci]s[
]terra: q[ui]n qualitates pure fun[ti] in eis t[ude]: qua permisſe
tur eis q[ui] eas alteret: t[em] neg[ui] adu[n]icem c[om]íſcentur et c[ô]
ponuntur ip[ar]um virtutes et debilitantur. Et glo[ios]i qui
dem bip[pr]ocratis in h[ac] intentione est f[ermo] in quo d[ix]it q[ui]
elementa c[ô]p[oz]um noſtro[um fun[ti] cali. fri[gi]. fi[ci]. humidi[
]s. per qu[em] voluit intelli[ati] sp[ora]: in quibus qualitates iste
fun[ti] ip[sum] finem fortitudinis f[es]i[n]em t[ar]em aquam et t[er]
tam. Ex eis vo que s[ign]ificat illud: est q[ui] ip[sum] int[ederet] p
fermon[em] ſu[n] calidii fri[fi]cum t[em] humidum f[er]mone absolu

["Liber", "to: copoteret et elemeta essent infinita: cum cali. frici. cici. huius miditaturibus non fit finis absolute taliter generationem: nisi cam finiat deus glosius at altus. In hoc ergo significatio manifesta est: q[ui]m et infinitus non intendit dicendo cali. frigi. cici. huius. nisi corpo: in quibus qualitates iste sunt finm finemyltimum fortitudinis et multitudinis. ip[er]evo non finit iter ad illem in eis mentis finm de declarauimus et exponu[m]. 〈D〉 ti q[ui]s d[ic]erit: qualiter ergo facta est aqua in fine frigiditatis: cum f[ui]nus testificare iuferunt ab illo: q[ui]m inuenimus p[il]lius vep[er]mentius infrigidare corpo: n[am]a: q[ui] aqua: er. eis q[ui] significant illud: est q[ui]m inuenim: feb[re]t[em]t c[ui]m multiplicat eis caliditas c[ui]s for[to]: it eius fitis: bib[ere]t multa aqua: t[em] no quic[ui]lit et e[ui] caliditas: neq[ui] sedaf e[ui] fitis: t[em] bib[it] parii p[il]li: t[em] in ip[ilo] ill[ud] fit: sedan[us] vtreq[us]. 〈D〉icemus ei q[ui]m aqua est f[il]implem: et corpo: n[am]a sunt c[op]o: sit: q[ui]pilii eti[ra] est c[op]o: c[op]o: t[us]i yo for[to]: eius agit in c[op]o: q[ui] agit f[il]implem in eis mentis: t[us]i ideo q[ui]m f[il]implem est subtili[que] c[op]o: sit: t[em] veloci[ta]s reſo lutionis: h[ui]s c[op]o: c[op]o: est groſſus et remotius a reſolutione: t[em] p[ter] hoc no est posſible rem f[il]implec[er] ſerefitere rei c[op]o: ſit: t[em] vt eius v[ic]io: ia ſit ad hoc vt agat in c[op]o: c[op]o: t[em]t mut eam: eſſentiam ſua: t[em] natura ſua: composito yo posſible est ſerefitere rei c[op]o: c[op]o: fibi fil[que] p[ter] groſſiem ſua: t[em] e[ui] v[ic]io: ſua ſup filim[que] itat[ur] agat in ip[am]: t[em] permutet eam ad natura ſua: t[em] eſſentia: t[em] p[ter] hoc facti est p[il]liu[que] vehem[eti]n infrigidas q[ui] aq[ui]: t[em] ſic at aq[ui] frigidior natura. 〈D〉 c[ui]s d[ic]erit qu[io] ergo facta est c[op]o: c[op]o: humectas corpo: n[am]a aer: cum ip[er] humilio: q[ui] aq[ui]a natura ſua: D[ice]mus ei q[ui]m aer est ſubtilo: t[em] longinqui: a corpu[n]entia p[er]t homogeneitatem ignis c[ui]m qualitate ag[ere]: maioze: c[as] viditare, c[as] et aq[ui] p[il]liu[que] t[em] p[in]q[ui]no: c[op]ulentie p[ter]t homogeneitatem terre cum qualificata e[nte]: maioze c[as] ſe frigiditate: t[em] p[ter] hoc facta est opatio ip[ius] in c[op]ibus ip[is] for[to]: opat[ie]c a[er]s: q[ui] plus impu[n]mes. 〈D〉 c[ui]s d[ic]erit imo aqua t[em] aer ſunt f[il]impleces: q[ui] ip[is] duo ſunt elemeta. 〈D〉icemus ei q[ui]m ferme de elementa: non ſunt elementa: p[er]t ſermonem de eis v[n]i ſunt agentia et impu[n]imenta: q[ui]m ferme de eis v[n]i ſunt elemeta: e[it] f[il]implex, q[ui]m eti[ra] ip[is] ſunt f[il]implecia n[am]a ſenfui p[ea]: neq[ui] impu[n]imenta: t[em] ſmo: ſunt ager[ia]t impu[n]imenta est c[op]o: q[ui]m ip[is] eti[ra] ſunt c[op]o: t[em] ſenfibia: c[ui]s nos no ſeq[ur]mur ea ſenfobil: t[em] patiamur ab eis: t[em] recipiamus ip[os] impu[n]emente: t[em] appareat e[os] op[atio] in c[op]iby noſtris: ni[mi] poſt: alia c[ui] alij[es] componitur: t[em] ad inuic[em] comiſcetur. 〈L〉 c[ui]s d[ic]erit: qualiter ergo posſible est q[ui] elemeta ſint elemeta c[op]is humani: c[ui] elemeta ſint f[il]implex al: t[em] c[op]b: hois ſit c[op]o: c[op]o: t[em] q[ui]e iam c[ui] diſinit q[ui] f[il]implex non agit in c[op]o: c[op]o: est c[op]o: agit c[op]o: c[op]o: t[em] c[op]o: c[op]o: in c[op]o: c[op]o: in c[op]o: c[op]o: in c[op]o:

["Elementorum.", "Jo.viii.", "contributione donee fiant ficut puluis: beinde conetur dicerere\nnere eas fensu vius: non dictepit nisi uti ipse deus: ei fit cos\npus ynum: et res vna. Iam igitur manifestum est et regula\npartis que sunt minime partes rei: et earum perceptio: ei\nsunt fensu vius. CDE si qui dixit: it: ego non intendo ei\ndico partes in quas diuident corpus diuisione corporali: neq\npartes subtilissimas ex corporasibus diueris convert\nficut puluis: imo non intelligo cum dico partes illas\nin quas diuident corpus diuisione naturali: et filouter et\nquisibus cōponitur ficut diuioius corporis in ſuperfiæs et li\nneas t linearum in puncione: t certificat iuper illud fermone\ndemocriti: quoniam democritus dicit et corpus est compoſtus\net ſuperſiciebus: et ſuperſicies compoſite ſunt ex lineis: et li\nneec et punctis: et multitur inconuenientis abtæ ordinatiois\nt ſocio: uis eius: qui ſunt deſperati in hoc: quoniam et dictis\nipſolum est compoſitum et partibus indiſuſibilibus: volés\npiedenta. Dicemus ei: quod autem narratiſt de fermone deo\nmoſcriti: et cum puncta componuntur: fit ex eis linea: est ier\nmo habens duas intentiones: ſes vt dicatur et puncto et eo\ncontinuatur ei continuatione totius cum toto: aut partis\ncum parte, ſi ergo dicerit et eisius continuatio cum eo est con\ntinuatio cum toto: erunt duo puncta: punctum ynum: et erit\nipſolum locus: locus ynu: quoniam totu cùſus ipſus: erit\ntotum alterus: cum nulli ipſolum fit diuioius: neq differens\ntia inter ea: filouter et ſim et hanc ſimiludinem: rationatio\netiai puncto terrio et quarto: et que ſunt poſt illud vſis: ad\ninfinium. D si fuerit continuatio puncti cum puncto parte\nipſus cùs parte illius: ſequitur ipiam biuifio ac peren: pio:\net remouebitur alteratio ab eis: cum punctum fit cui pare\nnon est. CDE si dicerit: ego non abioluo in puncto totum\nnec partem: cum no habeat partem. Dicemus ei: quoniam\nillud quon donebatur totum: neq habet cotinuatione: neq\ndiſgregatione: cotinuatio nacit fit in duos modos: illicet\naut in ſemitam pioſopinquitatis: aut in ſemitam comijctiois\nis. Kontinuatio proponiqtatis aut est ſitu continuatio ſu\nperficiet corporis: alicuius et ſuſpiſus cum ſuperficie alterus\ncorpoſis: aut in ſim ſemitam vicinatis: ſic fortin\ncio oleſ cum aqua: toſis in carne. Kontinuatio autem com\ncomijctioſis ſic continuatio omnium partium corporis aliis\ncum omnibus partibus corporis alterius in ſemitass\nintroitus et comijctioſis: ſic commixtio omnium partium\naque cum omnibus partibus vini donee ſat corpus ipſoni:\ncorpus ynum: et locus corum: locus ynu: ergo continuas\ntio et diſgregatio ſunt nifi aut toto: aut partem: ſed quod\nnon habet totum neq partem: non habet continuationem:\nneq diſgregatio: et qo non habet cotinuatione: neq oſſis\ngregatione: non eſ poſſible componi cum eo qo no habet\ncotinuatione: neq diſgregatio: et ſiat et eis aliquid quod\nhabeat continuatione et diſgregatione. CDE ſi contradixi\nrit nobis per yle cui non eſ forma: et dicerit et pleyuda a for\nma non habet continuatione neq diſgregatio: et quando\ncapit forma: fit continuabilis et diuiffibiles. Dicemus ei co\ntraditiſt duobus modis falio: quozum ynu eſ: quoniam co\ntinuatio et diſgregatio eſ qualitas conſequens quantitate.\nIam et continuatio et diſgregatio non euacuan ſin ſunt\naut linea: aut ſuperſicies: aut corporis: aut locus: aut tépust\naut numerus: aut oatio. Cum ergo fit per yle quantitas co\ntinua et diſgregatio: ſit per eas continuabilis et diſgregabi\nlis: puncta autem non ſunt ita: quoniam res que eis piove\nnifi: non eſ quantitas qua continuetur et diſgregetur et ſiat\nvt cōponatur cum alio et cōpulenta ſint cum ea: aut ſeparés\ntur: aut interueniat inter ea aliquid puncti: igitur non eſ\ncontinuït neq diſgregat: cum non fit ei quātitas: neq ac\nrea. Hodus qo ſe cundus eſ: quoniam eti diuſerimus inter\nyle et forma: mente: non tam e poterimus ſeparare inter eas\nactu: cum ambe ſint de capitulo relatiōis: quaum vna diffi\nnitio non precedit altera: quoniam lutum non eſ nifi forma:\nneq forma nifi luti. Si ergo ſeparauerim inter eas ipſis ei\nſentibb in mēte: erit illud in ſemita ſolutionis et ligatōis:\nnon in ſemita diuidendi et partiendi: quemadmodi ſeparāt\nuimus inter lineam et punctum in ſemita ſoluiendi et ligans\ndion in ſemita diuisionis et ſeparationis: cum fit diuilio", "linea inspecta: et cōpoſitio ipſius et ipſis: quonia puncta no\nhabet diuisionem: et cui non eſ dimicium: non eſ poſſibl\nle vt continuatur ei cui non eſ dimidii: et ſiat eſ eis aliquid\ncui fit dimenſio. D si conceſſerit illud et fecerit ipſum tanti\nre: dicemus ei fac ipſum etiā pertranſare vt generetur et eo\ncui non eſ exſtitentia: aliquid cui fit exſtitentia: et hocet ma\nnifeſtione: errors. Si autem non fecerit illud pertranſare: et\ndicerit et illud quod non habet exſtitētias: et pia pation\nuitio nihi eſt: et non eſ poſſible nihi cōlinuari cum niſilo\nuatio nihi eſt: et non eſ poſſible nihi cōlinuari cum niſilo\nconſit: tunc iam manifestu eſ et non eſ poſſible punctum con\nfit: tunc iam manifestu eſ et non eſ poſſible

["Ziber", "bile vt meditemur eis extrematem fixam post remotionem ipfus forme: Jam igitur naturalis fixam post remotionem ipfus form

Elementorum.

Fo.rr.

lectualis ratiovnt appareat anime illud quod dedit illi deq
egatam eam fuper formaes t fermones spirituales quos sunt
spud eam: t facit acquirere illas formaes medias inter co-
pozales t spirituales: quæ rectificat in senfus cœmuni volumeliciter
cum non impúmatur in ipso nifi corpo:ee forma: t similens
parum propter victiam senfus corpo:ei fuper senfum
communem: t propter vicinatem senfus cœmuni quæ
habet cum senfus corpo:ee: cum fit medius inter senfus visi
bilem: ſe: corpo:ee t informatiam: qui est in antero: par
te cerebi nominatum phantasia: t ppter hoc nominatur
senfus cœmuni q: recipit a senfus corpo:ee visibili: corpo:
reitat reru: t pcedit c:ui ea ad senfus spu:ale: f. forma:ti in
anteriori parte cerebri: 'Ios ait nò dicim: q forma: quib
intelligita forma: clarificat spu:ales: fuit nifi forma: medie
inter corpo:ea: s spu:ales: q:ui ipè egreſſe ſunt a ſi tutudinis
bus forma:ri cor:earu: t q: ſunt p[ef]entes in vigilijs plu
rium tenebzarum t costicum: q: ſunt ſubtiliozes t plus sp
rituales t luminoſe: t ppter hoc affiſimauerit eas antiqui
forma:is celeſtibus. Et eis ait q: ſignificat illud: eſt q: videt
ſm ipm i ſomno q: alius babeat quib? volet inter celis t ter
ra: q: q: ſit apertu: t ſit puocas ei t loquaf ea de ipſio: q:
q: ipè incedat ſup aqua maris t magnoz flumini: t q: alia
liaa i:nt fin roſabila: t loquatur. Significat ergo e: corpo: ei
nttio: parum forma:ri t figurari: est intertio spu:alis ſubtilbs
egreſſas ab intende: nec i:ni de quod ab eo q: de p[ef]ens
in vigilijs: q:bi ita no eſſet: no eſſet eis intentio: ne:q inter
p:ietatio: qm egreſſe eſſent ab eo q: de intelligëria: res ait
no: q:ui intendim: eas ſignificas veritate: re: q:ea intè
iòces c:ui fuerit ipaz interpres natura re:er eis q:de q: ſigni
ſicant illb. t i:am manifesti e: vna parti: pp:ba: q: ab
q:adit fal: c:ui voluerint discerni ab hoib:yt ipoz appareat
pp:lietates in diuini forma:ri spu:alibat: facer: eas appa-
vere vt ſciat poies ipoz bonitare: t ipoz exi:it ad intione
vulgari ad spu:ualate: t c:ui ſit ipo: apparere faciunt
egreſſas ab intende: naturari: et in hæc quidè parte cœ
nif q: libros ſcripfit: t i: fecit p[eu]erat: vt iudei p[ia]mi t œs:
q:pp[eh]tis: q: h[er]tis: q: ſi ſomni e: vna parti: pp:bie. Lüg
i:am declarati: ſit illud t manifiſt: t:ic i:am firmatu: q: cum
senfus cœmunes ſubtilibus in ſomno ſup forma: medias
inter spu:ales t corpo:ea: quib? intelligia clarificat for
mas spu:ales: ſit er eis corpo:etas t:in c:ui no ſit in eis fori:
tudo vt eſtat e: eis nifi ipari: ſubtilac: t e:q:ud iludites p:
pterea q: p[in]qu? eſt senfus corpo:ee: ſenfus viſibili: poſt-
ſc:it corpo:ea: q:u: deucet e: ſup forma:rii al:as forma:ri:
t q:de i: àteriori: ipe cerebi i: ph:atias forma:riuas al:
ſomatas q: p[ri]m? q: p[ha]tasia ſubtilo: ſenfus c:ui. t remoti:
a ſenfus corpo:eo. v:viſibil: t c:ui forma:ti ſit recipit e: illo a ſen
fu c:ui: ducit ipm ſup memoria: z deponit ap[oe] ea. Lüg: erc
ta: h[oe] a ſomno ſuo: reſcrit illas forma: a memoria: q: mem
nemo reddit e: ipaz deſcripto: e: q:ui intento: e: ſin q: recipit
a forma:tiu: ita vt q: h[oe] recorda: q:ez: inq:uirit eo: spu:ali
tate: a cogitatiò: e:og:atiòis em: i: p[er]utari: t diſcernere
t ponere. J[pa] numi: ſicernit co:ntices rei a medulla ip:q
poſt: ergo diſcernit ipaz q: purificat reddit ipam memotte
que memoria quidè recipit e: a c:op[è]bédit ipam fibiv:ſquo
requirab: ac ea. ſi g: fuerit cogitatio hois spu:alis pu:
ra luminosa paucaz co:ntici: t tenebzar: ſupra q:à intellige
tia i:am influit ſplêdo: ex lumine ſuo: ſecit ipam ſaire pp:
tates ſuas: q: figuras ſuas: t ſermones spu:ales: t ſecit eam
cörenire ſup pp:ietates anime eti: q: figuras e:q: t pp:ie
tates virtuti: e:q: t diſcretione: figurari: e:q: spu:ali:vt a cor
po:ea: diſcernat co:ntices illaz forma:ri medullà ſua diſcre-
tione va: t interp:etabif illud ſomni: interp:etato: in qua
nò erit: error: [1:2:] ſi e:q cogitatio fuerit multarù co:ntici:
et tenebzarù ſup quæ intelligia nò effudit aliqd ſui plen
dois et luminis: neq: ſecit ea ſaire pp:ietates ſuas: t po:
pu:ietates aie: z:rrutes e:q: neq: ſublima:it ea ſup figuras
spu:ales t intellectuales: t a:iales: t nò erit diſcreto: eius i:
c:ot:icb illarù forma:ri a medulla ſua q: ei: ſimilate fuerut
diſcreto: vera: q:ui i:pe nò nouit ſpulitare eo:q: t diſcernit
e: a corpo:itate iparù: Lü: res ita fuerit: z:ict vt interp:ze
tek forma:is spu:ales: t ſermones spu:ales ex parte corpo:ea-
tis eo:q: ne: d:ep:art:spu:alitati ip:arum t:em groſſic: cogita
tionis co:ti: multitudine co:ti: c:ui tenebzarù ip:us: t fiervt
i:pe interp:etek ſomni: interp:etato: de corruptibili pluriim
erro:is:imo i: qua nò ſit penit? rectificatio: t:ic pauperabif
t erit e: necessarius recitare ſui: ſomni: interp:eti pudêrti
t ſup qu[é]e i:am effudit intelligia de ſplêdo: e: q: lumine ſuo
t ſecit e:ui noſere figuras forma:q: t ſermones spu:ales: t q:i
t ſternere e:as a corpo:ea: q:ui n:fi nouerit illud: nò erit e: in
terp:etatio recta. Ant:elligitia q:de non ſequit bac ſua opa-
tione nifi vestigia creato:is g:lioti: t a:ſimilatur opationi:
ei q: formate: e: potêti:ia ſua. C:reato: n:ac: g:loſus t ſui
mus c:ui mûdi: creare voluit: t facer vt ſapiëta: apperet: t
q: de ipa: erat: er:iret de poteria ad acti: creanit mûdi: inger-
nioſe t nouit ip:mi: n:ò er: alio: ſe: q:u quo genuit ip:mi: neq: e:
x:expi:ii: ſm q: p[es]erſit: neq: p:pter necessitate q: indiguerit
vt iuuanëti: afferret: aut: nocomëti: expelleret: aut: eralta
rek ob hoc deus noſter: vebementer:imo nò ſecit illud nifi
bonitate t largitate ſua. Et poſt:q: larg? ſuit c:ui hoc: t ſecit
vt appareret ſapiëta t bonitas ip:q: voluit iuuanëti: crea-
ture t ſeruoz ſu:q: poſt:q: illo: voluit: nò ſuit v:trute boim
puenire ad vtliimitates ip:om:ui ſi:ui ſe: re: de ip:io: de eis
vellet vt id facerét: t: mererê: e:q: mi:is ſm obediëtia qua: ei
ehberit: t neq: eti:ia ſuit t: poſſibilitate q: puiret de volu-
tate: creato:is ip:q: g:lioti: t ſummi: n:fi p: doctores et ni:ios
ab ipo: ad eos mi:los: q: facerét eos ſire q:de de eisvellet: c:ui
ſapiétis nò ſit loqui oibus hoib: q: n:ac:q: de aliquis in
quo a:ialis a:ia i:am v:icit: t q:da: eo:q eſſt in q:uo i:am v:icit a:
vegetabilis: t q:da: ip:q eſſt in q:uo i:am v:icit a: rónalis c:ui
rónali: aut vegetabilis cum rónali. Et eſt eo:q aliq:is in quo
euit ſingularis a: rónalis t irradiat ipam intelligia c:ui
hoc ſplêdo: e: lun: i:eu ſuo. J:lle ergo i: quo v:icit a: a:ialis:
x:old:van:q: loquar: audar: quer:es victòsa: ſanguinis effu-
s: faci:is q: p[ib]ida: ſunt: fil:is a:alis q: min:ib: q:ui:is ſuis: et
in q:dc:is eo:q v:icit a:ia deſideratua vegetabilis: e: triftis: ſul-
tus: viſi:is: parue p[u]ud:etic: e:orato:q: in deſideriti: malibus: plu
rime comef:to:is q: pot? q:coit? fil:is in natura ſua vegetabi:
bilis. Et in quoc:is ip:q v:icit a:ia rónalis: e: p[ud]es: t q:vi
ſcreto: spu:alitatis reru: a corpo:itate ſua: multe verecndie
eorato: in verit:atib: q: et deco:ationib: q: expulso: ſed:aritati.
Et in quoc:is eo:q v:icit a:ia rónalis c:ui a:iali: c:ónponum mo
res e:q: t:ic p[er]t illud q:ob ipo: eſt de v:trutib: q:ie a:ialis
rónalis: ſit patiæ: q:ſtâs: diſcreto: inq:ito: ſilariſa: nò au
dax in reb:9 terribilibus, in ſumm: e: ſacile q: poſſible. Et
in quoc:is ip:q v:icit a:ia rónalis c:ui a:ia deſideratua: ſit
p[er]t illud q:ob ipo: eſt de virtute a:ie deſideratu: ſeſtim:
t gloſoſus: plurume comeſtioni: q: pot:is: t e:orato:in de
ſederijs naturalib: q: p[er]t illud q:ob ipo: eſt de virtute a:ie
rónalis: ſeruato: ſub:ip:q: faci:es in occulto: t inbonete: in q:
etià singularis eritit a:ia rónalis: et irradiat ipam intellige
tia ſuo ſplendo: et lumine: ſit spu:alis: diu:in? multe affi:la-
tio:is spu:alitati anglo:z ſm v:trute bumanitarum. Regit iſig
creato: ſublimis t gloſus illu: q: taliter e:ſt. ſecit ip:mi pp:be
tare: t ſecit apparere ſup ip:mi mirabili: ſua signa: t: demò
frationes manifestas: t poſt:doctore: t medi: inter ſe et
creatur:u ſuam: t ſecit ſup ip:mi deſcendere doctrina: ſua ve-
ram et pp:iam natural: e:ronalem. et in ipo: q:de ſup fermo
nes veri eriſtées: p: ſi diu:ites: non eg:tes erp:one et inter
p:ietato: e: sp[er]moës co:spales ambigui: q:q:9 neceſſaria eſt
interp:etatio: erpoſitio: nò p[er]terea q: creato: g:loſus fue
rit p[iger] in ponèdo ſermon: e:ui totu: in ſcriptis ſuis veri:
erit:eté: p: e:q: gloſus ex:cellus ex:creatura ſua ſe:ui v:uer
fitato: ip:q: intellectib: q:ez t diſeretionib: in rónib:q:ez: t
lect:ionib: ip:q: ex: eis n:ac:q: e: aliq:is glo:ſid c:ui m:ete c:ui nò
p[ra]ſit neq: ip:q:rone: infundit n:fi q:de ſequit senfus t t:niſi
c:ui v:ibilir. Et e: eis eſt p[ud]es inq:ito: ſubli:mat: q:vi:ita
tes re:q: diſcreto: spu:alitatis re:q: a corpo:itate iparù: t e:
eis q: ebabitudinis medie: c:ui eo q:de inter illò de medijs q:
interp:atio: nò c:op[è]bédit. Poſuit q: creato: g:loſus t ſubli
mis aliq: de ſermonis ſui ſp:ale integrù: vt fit du: et signifi-
cato: habêtb:q: p[ud]en:ia et ſap:iam: et quin:q: eo: pu:niat et
spu:alitare ſermonis ſui: ambigui: ſolidis t inſuli:etib:q: t c:ui
nò e:ſt ſapiëti:avt imp:ima: p[ha]t:as: ip:q: sp:iludine q:to:

b

["Liber", "poecitate sua et ppinquitate senfui: cu non similiter in vtruti\nbus cox sclequit qno no est: nisi eis ppinquin fiat: et pmutef\ncom poecitate pura ad spitalitate paruā ppinquæ sen\nftb eo:in. Deinde etiæ ex hā ad illud qo est pius spñale illa\net tublīmicæ eis illud gaudii gradatim: donec pueniaf cum\neis ad spitalitate integrà splimpice: et ppter hoc acget qui ex\nhobit infiſpières ſunt: et cuinò e pceptio neque diſcreto: oo\ncitoibv et lapietibv muſtetigatoibv veritare: vt reponut oi\nhomini q et eis est, vi intelligat et ppiatiorim qn ppinquin\net spñalitati aut pceptior aut co poecitat: et interp: et tetur\ncum non ſit impoffible ſaire spitalitate oicctioni spñalium in\nlibris: q liber no ſi deti nifi a parte vna, et afferit re: cu forma\nvna, vna ergo elogā a ſiderate in libro iſcietur illp: remanct\nenigno: atia va fobquo puemat ad lapietis: q exéplicite ei\nre: cu forma: diuerſis: et afferat interp:atoes diuerſas. Ipe\nen pròpъ affert rem co poeæ senſiu, ppenquæ, fi videt q\nſit ei faci: et ppiatior ca: pcedit: et fi no: augmētai co: pulètiā\net ſubleat ipm gradatim: donec perueniat ad loci quē iam\nnoſcat: et impimak forma ei: i ſuo senſu et reddit ex: expont\nilli paulatim donec reducat ſermòes ad spitalitate integrà.\nJam igiſ manif: it noti q intelligientia no ſequit opa\nnone ſua nifi vestigia creatores glovioli et ſublimis: et\nlaf ei im vtrutæ ſua: et ppter hoc ſequit ieti: pbs vestigia\nintelligente et affinilak eis. Ex eis auiq qb: figmica et: a q\nrīno affert qo no afterut libri: et qo de platòe narrat rei\nſicæ vitatè intelliget. Dieik ei q cui appropinqſiet obit\nplatonis: vocantio oſilipulos ſuos et pceptis ei vt oſtederet\nlapietias ſuas, poſtq: q ondefert ei: et iauit q nihil ocerat eis\nde principis pbie: et vitatibv lapietic: imo ipam ſiun ppece\nrant: orit eis. Adduc remārekt qda apud nos q no melus\nrattis: et eſtimo q no nouitis ea. Tacuerit igi: piter ploſi\ncite cogitationis: deinde rediret ei: et rogaerit ipm et vt\ndoceret eos illud. Obit ergo eis: cogitate et considerate vt ve\nnite ad me poſt. ij. dies: ad me tno nò deat nifi potiſve\nniedi licèntia impetraueret. Receſſu ita: ab eo: et poſtq\nredit tridui: miſerut et cum nuciu pet: tes licèntia euat ipm\nJui: Jui: gnicus ad oſtarii: et rogauit ipm vt impetrata\nret eſtientia intradi: q impetrauit ei. poſtq: q ingreſſus eſt\net cu: puerit eis ſua ad naturali: et neq: psecut eſt vbi\noit ei nucius: oſculipu tui salutat e: et rogat vt te oſe eis\nlicèntia vemedit. Ihe: vo reſtrat ſa ab eo: nec odiit eirui\nnua: aui ſuo niciuait. Ipe eti: nibil rindit ei: deinde nucia\nuit terio. Koverus glad: cu trifi facie alloquc: cu indigna-\ntio et odiit: die eis veniatis. Reuerus g: nicius ad eos nù\nciauit eis qo de eo habuerat q fecit eis forma q mlrotiés ire\nrauit chſionte ante: rindet ei qacp. et cum rindit ei: rindit cu\nindignatior: e facie trifi figmignante ira: còtristati igi: ſunt\ndiſapulì et iuerut et ipm vltimà habètes anguſtia: t puene\nrùt ad oſtarii: et rogaerit ipm vt impetrare eis licèntia in\ntràdi. Poſtq: q intranuerunt ad cu: aſtedit eis plato: et reſpe\ntit vultu placido et blado: et gauſus eſt cu: eis: et interroga-\nuit eos ſup. ppone ipoz. Placuit eis qo appuit eis de ipo\nEt cōueri ad nuciu: increpaueru: eiu: vituperates factum\nei: Diit aſt plato eis. Quid (al: nihil habet) vt repre:he\ndatis nuciu: vini: qn venit ad vos: et terruit vos et nuciaut\nvobis diuerſum ab eo qo vidim: de pfevto. Diit eis: no\nre: phebædat: eu i b qo nàrrauit q: ipe no nàrrauit nifi qo vidit\nq est qo dii vobis de ſapia deefle: totus e: ſermo abvno\neqregid: et reit: I: pius form: diuerſicatur, ei: q intètioes\ndiuerſicatur ipm diuerſitate formarù i: pius. Inter ſermo:\ne: em cu egredif ſuaiter et leniter et vultu placido et a ridi\nte: et ipm cu egredif cu ira et trifi vultu: lòga exſit oritria\net ppter hoc audiètia a magifto magus applicat inſitioni\nbus rerù et veritatibv: q: ſideratio in libris. liber e: non\naſſert re: nifi cum forma vna: et rindet ex parte vna: magiſter\naſſerit forma: plures: et rindet et partib: diuerſis.", "Incapit terria pars libri elementorum.", "In diuerſitibv atiqrui de quatitare elemètoz\nqvo voluit ois ſecta eo: q in ſicidè eo q aliena\ntus est averitate: et diuerſiſca a rectificatioe\ninſeq y ſaac: diuerſicati ſunt antiqui q quatita\nte elemento: et diuerſitate gñaliter ipm duos", "modos. Sait em quidæ eoq: qo dicunt qn ſunt plura, et quidæ\nq est fit vnui. Diceres vero q est fit vnui: diuerſicari ſunt\ndiſſentit em ſim tres modos: qda em ppoz: q est vnui\ninmobile et infinitum: quidæ q est imobile ſed finiti: quidam\neit q est mobile et finiti. Qut aſt qoit q est imobile et infi\nniti: eſtimat q et v't: creatois glovioli et ſublimis: qh creas\nto: ex: chtar: q sanctificar: et inobilitis et infiniti: mot: em no\nauguaf qn fit aut ſubalis: aut accidetalis, Subalis yo est\nſicut mot: gñatioris et coruptioris. I: accidetalis est ipm duos\nmodos, aut mot: in quatitare ſic ut mot: augmet: et dimo\ntionis: aut mot: in qualitate: ſicut alteratio et pmutatio in\nlocis: a quo deus plurimù remu: et. Ilii aſt qo: dicunt q est\nimobile: ſed finiti: eſtimat q est ſpès: q ipès note et ſinite\napud creato: e: nostru: q nouato: eius ſublimis est kama.\nKo: um yo qo dicunt q element: em ſt vnui mobile: quidà ſunt q\nqo: q est ignis: I: cu inspilat ſit aer: et cu augmētai eus\npſilítudo ſit aqua: et cu fini: a in pſilitudine ſua grauaf et\nht terra. Et alij ipoz: ſunt qo: dicunt q est aer: et cu ſubtiliak\net rarificat: ſit ignis: et cu inpilſak ingroſſak ſit aqua: et cu\npufi: in pſilitudine ſua: grauatur et ſit terra. Et alij ipoz:\nſunt qo: dicunt q est aqua: et cu ſubtiliak et alleuia: ſit aer: q\naugmētate q eſt ſubtilitas et rarificat: ſit ignis: et cu inpilſaſ\net grauaf ſit terra. Et qda eoq: ſunt qo: dicunt q est terra: I: cu\nſubtiliak et currit: ſit aqua: et cu augmētai q augu: et ſubtilitas et\nvndar: ſit aer: et cu pufi: q eſt ſubtilitas et rarificat: ht ignis.\nIhe: yo qo dicunt elemèta eda: plo: diſſentit ipm tres mo\ndos, alij en: eoq: qo: dicunt q ſunt tres: I: eſtimat q ipa ſun\nma teria q forma: et creato: g: houſis et ſublimis. Et alij eoq: qo\nqo: q ipa ſunt tres: et ſunt materia pater: pateruitor pater: et\nqda: eoq: ſunt qo: dicunt q ſunt qo: qo: qo: qo: qo: qo: qo:\nconuenția q odil: co: diu: et qo: qo: ſunt qo: dicunt q eo: qo:\nnumer: denaruss: qn ipa eſt p[fectio numeris: et còplemet\nipm. I: qn: ylaac: qo: de q ac pater: pateruitor pater: et fi\nelem\nt evni: q est gñatio g: nato: ex: eo: no: euacuaf ipoz: gñatio\net ipo qo: fit aut ppter natura elemèt: et eius eſtient: aut\nppter factor: ex extra ipmi. q g: illud e: ppter natura et eſen\ntna: ei: no: e: poffible vt g: nher et eo nifi qo file eſt nature ei\nqo: cœnues: ei: q: ois forma naturali: ferua: g: nati: qo: qo:\nt e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\nq illo ita: ſit: tuc: gñatio g: nato: et elemèto no: e: ppter natu\nra vel eſtient: ei: i:mo ppter factor: ex extra ipm: et agèt e:\nin ipm. E: le: mèt: igi: no: eit vnui. Et optim: q: de: ippo.\nam I: di: eit q o: di: q e: le: mèt: e: vnui artificiole: et v:it: fi ele-\nmèt: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e: e:\ne

["Elementorum.", "For.", "cum hō fit calidum et siccuri naturā et actuim Œ si dicerit\ncum corpō? humanum ſit cōpōſitui et elemētis ſuittuōs;\nquæ eis nutrimentum nō eſt eis. Dicemus ei q[ui]llud eſt\nq[ui] ipa ſunt in corpe p[ano] cōpita cōmiuſtā, et ſimpler qui\ndem nutrit cōpōſitui neq[ui] agit in ipso; ſicut nutrit cōpōſitui\nt agit in ipso, ſi illud quid eſt, p[pter]ea q[ui] filamak et in cōpōſi-\ntion: et q[ui] c[ui] nos aſſerim q[ui] copiāliq[da] cōpōſiti eſ: eis: eſt\nquafi nos aſſeram? ei ipa cad[em]: c[ui] cōpōſitui eſ: eis nō ſit e[ra] ip[am].\netiſe nos multoturis vtamur eis: cum ſint ſimpliſi\nſm ſemitā iuamemēti: nō ſm ſemitā nutrimēti, potamus e[m]\naqua frigidā afideat aut inſtrigida caliditātē accidētales\nmedbriſt v vapor[em]: et ad humectādi cibī cibō ad vt e[ra] vi e[ra] di\ncur ſiant faciles in corpe, et attrahim[em] aerē afideat, p[ter]ea-\nra: q[ui] indigem[em] eo in erpulſione vapōra coſide: et in nutriſt\ndo a coſde ſpiritu[m] vital[em] et t[em]perādo ip[am]. Et calefacim[em] nos\nad ignēt e[rt]pellam[em] frigus a nobis. Et balneamus nos aq[ui]\ncaſida ad lemi[da] corpa n[ira] et humectāda ip[sa]. Et inuenim[em]\nquedā alia[ia] q[ui] nutriuntur et terra ſolun[m]: p[ter]tera q[ui] ip[sa]\nſunt p[pi]nq[ui] nature ei[ta] et filia. Œ ſi dicerit c[ui] h[ui]d te n[am]\nſat ſentiſs app[he]dēs dolore[m] t[ele]ctationem: niſi q[ui] eſt e[po]ſit? et elemētis diuſarri naturā: quare n[amaque] eo\nq[ui] ſibi delecta[] filamak t[em]uenit: et ſeſugi: t[em] dolet e[ra] eo q[ui]\neſt ſibi diuſuerim t[em] 3[ui]r, q[ui] e[ra] nō ſunt arboſes t[em] plāte etiāt\nſi: c[ui] iſe ſint ſp[oſite] et diuſueris elemētis. Dicem[em] ei: q[ui]\nſenſus e[m] tres modos. Ipe[ra] ſe naturalis: t[ai]alis: et in\ntelelectalis. Et ſenſus q[de]d[em]eſſu ſenſus rei absolute c[ui]\ndoloe exi[ta] natura et ſentia ſua ad diuſuerim ſm q[ui] ip[sa] e[m]\nt[em] 3[ui]r eiſus. Et delectatio q[ui]e abſoluta e[m] ſenſus rei abſo-\nlute: c[ui] vōlecione eius q[ui] d[ingit] nature t[em] c[enti]e ei[ta]. Si q[ui]\nſentiſens fuerit naturalis: e[m] ſenſus erit naturalis: et ſi ſuerit\naſtatis: erit ei[ra] ſenſus alia[is]. Et ſi ſuerit intellectualis: ei[ra] ſenſus\nerit intellectualis. Et ſenſus quidem naturalis eſt qui\neſt p[pi]d[em] arbo[bi]d[em] t[em] plātis. Et q[ui] ipa ſunt naturalia: p[ter]\nhoc ſentiſt ſenſu naturāl. Œ ſi natura et cōp[lei]tioru[m] ſue nuiſe\nn[em] e[m] ſer nutrimēto: et delectan[em] eo: t[em] recipi ſu[n]a afide.\nSi h[ui]o diuſuerim ſibi: t[em] ſeugiut ab ip[am] eo q[ui] diuſuerim e[m] a na\ntura t[em] p[le]sione i[po]z: t[em] ſeppellut a ſeu. Sedificatio i[po]\nilluſt e[m] q[ui] ipa recipi[t] aq[ui] dulces: et delectan[em] aq[ui] p[ingu]i: ter\nt[em] a c[er]e t[em]perato[em] et caliditati leu[i]t: et ſeugiut ab aq[ui] nitro\nſis aluminofi[m]s t[em] ſulphurei[m]: t[em] cōpita c[ale]ſuta et a[cre] ſulphue\ncaliditatis t[em] frigiditatis. E[m] eis aſt q[ui] ſignificat illud: e[m]\nq[ui] videm[em] e[m] augemēto t[em] fructificatūr ip[ar]i in terra p[ingu]i: t[em]\naqua dulci: t[em] acom[ē]lurato: t[em] p[er]citatioe ip[ar]i penuria\nnutrimēti e[m] extenuatione: t[em] fructuositate in terra: t[em] aq[ui]\nt[em] a c[er]e diuſueris ab alijis. Jam i[gi]k manifeſtui eſt q[ui] arboſes et\nplante q[ui]s n[os] ſentant ſenſu animali: t[em] ſentiſt ſenſu na[m]\nturāt: et delectan[em] eo q[ui] eſt eis cōueni[m]s er nitrimēto: et ſe\nſugiu[n]t ab eo q[ui] ab eis diuſuerim eſt. et illud quidē ſignifi-\ncatur ex medēus n[is]. Inuenim[em] e[m] ip[sa] delectātia eo q[ui]\ncōuenit cōp[lei]tioni ip[po]z: et recipe ip[am] ad ſe: etiſe n[em] ſentiſt\nillud: et ſe refugere ab eo q[ui] ab eis diuſuerim eſt: et ſeppellere i[pi]\na ſe: etiſe n[em] ſentiſt illud ſenſu alia[is]. Œ Œ n[em] cōtradi[c]erit no\nbis p[em] elementa ip[sa]: et d[ic]erit: q[ui] d[ic]ias e[m] de elemētis: ſunt ip[sa]\nſentietā: aut n[em] ſentietā: q[ui]tēr ergo eſt posibilet flat ſien\ntiens e[m] n[em] ſentietā: Dicem[em] e[m] nos n[em] dicimus q[ui] ſenſus\ninſit copi[b]q[ui] g[hat]is e[m] et elemētis: t[em] c[os]equa q[ui] g[os] nos interجو\nq[ui]mo e[m] fermōde n[os] n[em] eſt manifeſtui niſi q[ui] ſenſus inſet\na[alibus] trib[em]: ſa[le] vegetabili: a[alati]: t[em] rōnali. Et vegetabili\nq[de]d[em] e[m] ſenſus naturalis: quo ſentit i nutrimēto taugmē\nto ſuo. Et animali inſet cum ſenſu naturali ſenſus anima[m]\nliis quo ſentit dolore[m] cop[oe]u:5: et moueſt volutarie. Et rōnī\ninſet e[m] ſenſu naturali et ſenſu alia[is]: intellectualis ſenſus: q[ui]\neſt interpretatio: et diſcreto: t[em] p[er]cратio[m]: t[em] soluto t[ligas]\nt[em] t[em] cognitio rerum ſim veritatiem. Et eis aſt q[ui] ſignificant il\nlud: e[m] e[m] inuenim[em] a copi[b]q[ui] c[ui] ab eis ſepar[n]k aſe: remoue\nri ſenſum. Senſus i[gi]tur inſet a[alati]: n[em] copi[b]q[ui] alia[is] n[em] eſt ge\nnerata e[m] elemētis: i[m]o e[m] creatiſe et noatione: t[em] p[ter]b\nſunt facta vegetabilia: p[ter]tera q[ui] e[m] n[em] n[em] niſi aia vege\ntabilis trīn: b[hi]tā ſenſum natural[em] ſolun[modo]: ſicut nutrimēs\nt[em] e[m]ius quo ſunt for[ia]t a[m]tāſi: et c[ō]pletur motus natu[m]\nralis: ſ. augmentu[m], in alia[ibus] vo c[ui] ſit c[ui] aia deſideratua\naia alia[alis]: aggregāk in eis c[ui] nutrimēto e[m] augmēto t[em] motu", "naturali: mor[em] volutari[em] et ſenſus corpo[em]: e[m] ſicut viſus audite\nq[ui] g[ust]: q[ui] ſunt eis filia[m]. In h[ui]o e[m] aſt p[ter]tera q[ui] e[m] c[ui] duab[em]\na[alibus]: aia rōnalis aggregāg in ip[am] c[ui] nutrimēto t augmēto\nt e[m] ſenſu corpo[em] ſenſus p[ual]is: t inueſtigatio: t v[ic]retto.\nt, p[ter]b hoc fact[em] e[m] c[ui] p[ri]cip[em] p[li]b[ef] remunerabiliſis\nt d[an]abilis. Œ ſi d[ic]erit: e[m]o n[em] d[ico] q[ui] elemētui l[ui]t vnui:\nſit mobile t paſſible: q[ui] m[onom]mo e[m] q[ui] eſt vnui t[em]\nt mobile t n[em] patiens: Dicem[em] e[m] q[ui] verb[em] hoc e[m] maſſi-\nſtio[s] corruptionis q[ui] p[rimi]: t ild[em] eſt, p[ter]t duos modos\nEtnus eo[em] q[ui] demſtrau[m] n[up]: t dimiſus q[ui] d[olo]: e[m] p[ri]\nmutatio rei naturalis ad n[em] natural[em]: t o[is] p[mutatio] u[ra]\nbus indiget rebus: agěte t patiēte: vt e[m] aſt e[agěte actus: e[m]\neſt patiēte ſenſus c[ui] dolore[m]. Si h[ui]o p[ri]uak vna duar[em] rerum\nſ[em] ſenſus t paſſi[m]: n[em] erit dol[oo]: penit[em] ſiud aſt ſignificat\ne[m] copi[b]us celeſi[b]: t copi[b]us mineralib[em]. E[or]pa n[am]q[ui]\nceleſtia ſentiētia ſunt: ſed n[em] ſunt patiētia: neq[ui] p[er]mutabi\nlia a natura et ſentia ſua: t p[ter]b hoc n[em] dol[oo]. E[or]pa h[ui]o\nmineralia patiun[em]: l[ui] n[em] nolcut p[asi]n[em] quap[em] p[ter]t n[em] do\nlent. h[ec]eſarri[em] i[gi]k eſt q[ui] ſequat vt n[em] flat dol[oo] niſi ſenſu\nt paſſione ſimul. Modus aſt ſenſus eſt: q[ui] elemētui eſt iſet\ni[m]obile: n[em] oſſet p[ot]eſtāliſis g[hat]io g[hat]o[er] e[m]. E[n]u[n]q[ui]\nſim tres modos e[er]it[em]: ſm q[ui] declarau[m]i[n] a[n]: aut creabilis\naut naturalis: aut artificialis. Si q[ui] d[ic]is q[ui] e[m] ſemitā creare\nbilis t nouatiōis: ſermo manſſe deſtructiōs. B[ha]nabilis\nn[am]q[ui] eſt q[ui] p[ri]sus e[m] actioni creatu[m]os glovi[ſi] o ſublumis:\nq[ui] iſe generat cauſas e[m] niḥlo: ſelis generat ſenſura. e[m]\npiuatiōe videlicet e[m] n[em] e[er]iſtěte. Sed p[ri]uatio n[em] oſſet fon[s]\ne[er]iſtes in m[ēte] ante g[hat]ionē g[hat]o[er] e[m]. Elementu[m] aſt\ne[n] ſons t e[er]iſtes ſi[n]i a[n] generation[em] g[hat]o[er] e[m]. Ele-\nmentu[m] aſt t[em] c[ui] p[ri]uatio aſt n[em] oſt elementu[m] alicuius. E[m]\nergo illud ita c[ui] ſic i[m]am remoue[k] g[hat]io g[hat]i e[m]. ele[m]\nſic ſim ſemitā criminatiōis t noatiōis. S[ia]u[m] d[ic]is q[ui] e[m]\nq[ui] iſe ſenerat cauſas e[m] niḥlo: ſelis generat ſenſura. e[m]\npiuatiōe videlicet e[m] n[em] e[er]iſtěte. Sed p[ri]uatio n[em] oſſet fon[s]\ne[er]iſtes in m[ēte] ante g[hat]ionē g[hat]o[er] e[m]. Elementu[m] aſt\ne[n] ſons t e[er]iſtes ſi[n]i a[n] generation[em] g[hat]o[er] e[m]. Ele-\nmentu[m] aſt c[ui] p[ri]uatio aſt n[em] oſt elementu[m] alicuius. E[m]\nergo illud ita c[ui] ſic i[m]am remoue[k] g[hat]io g[hat]i e[m]. ele[m]\nſic ſim ſemitā criminatiōis t noatiōis. S[ia]u[m] d[ic]is q[ui] e[m]\nq[ui] iſe ſenerat cauſas e[m] niḥlo: ſelis generat ſenſura. e[m]\npiuatiōe videlicet e[m] n[em] e[er]iſtěte. Sed p[ri]uatio n[em] oſſet fon[s]\ne[er]iſtes in m[ēte] ante g[hat]ionē g[hat]o[er] e[m]. Elementu[m] aſt\ne[n] ſons t e[er]iſtes ſi[n]i a[n] generation[em] g[hat]o[er] e[m]. Ele-\nmentu[m] aſt c[ui] p[ri]uatio aſt n[em] oſt elementu[m] alicuius. E[m]\nergo illud ita c[ui] ſic i[m]am remoue[k] g[hat]io g[hat]i e[m]. ele[m]\nſic ſim ſemitā criminatiōis t noatiōis. S[ia]u[m] d[ic]is q[ui] e[m]\nq[ui] iſe ſenerat cauſas e[m] niḥlo: ſelis generat ſenſura. e[m]\npiuatiōe videlicet e[m] n[em] e[er]iſtěte. Sed p[ri]uatio n[em] oſſet fon[s]\ne[er]iſtes in m[ēte] ante g[hat]ionē g[hat]o[er] e[m]. Elementu[m] aſt\ne[n] ſons t e[er]iſtes ſi[n]i a[n] generation[em] g[hat]o[er] e[m]. Ele-\nmentu[m] aſt c[ui] p[ri]uatio aſt n[em] oſt elementu[m] alicuius. E[m]\nergo illud ita c[ui] ſic i[m]am remoue[k] g[hat]io g[hat]i e[m]. ele[m]\nſic ſim ſemitā criminatiōis t noatiōis. S[ia]u[m] d[ic]is q[ui] e[m]\nq[ui] iſe ſenerat cauſas e[m] niḥlo: ſelis generat ſenſura. e[m]\npiuatiōe videlicet e[m] n[em] e[er]iſtěte. Sed p[ri]uatio n[em] oſſet fon[s]\ne[er]iſtes in m[ēte] ante g[hat]ionē g[hat]o[er] e[m]. Elementu[m] aſt\ne[n] ſons t e[er]iſtes ſi[n]i a[n] generation[em] g[hat]o[er] e[m]. Ele-\nmentu[m] aſt c[ui] p[ri]uatio aſt n[em] oſt elementu[m] alicuius. E[m]\nergo illud ita c[ui] ſic i[m]am remoue[k] g[hat]io g[hat]i e[m]. ele[m]\nſic ſim ſemitā criminatiōis t noatiōis. S[ia]u[m] d[ic]is q[ui] e[m]\nq[ui] iſe ſenerat cauſas e[m] niḥlo: ſelis generat ſenſura. e[m]\npiuatiōe videlicet e[m] n[em] e[er]iſtěte. Sed p[ri]uatio n[em] oſſet fon[s]\ne[er]iſtes in m[ēte] ante g[hat]ionē g[hat]o[er] e[m]. Elementu[m] aſt\ne[n] ſons t e[er]iſtes ſi[n]i a[n] generation[em] g[hat]o[er] e[m]. Ele-\nmentu[m] aſt c[ui] p[ri]uatio aſt n[em] oſt elementu[m] alicuius. E[m]\nergo illud ita c[ui] ſic i[m]am remoue[k] g[hat]io g[hat]i e[m]. ele[m]\nſic ſim ſemitā criminatiōis t noatiōis. S[ia]u[m] d[ic]is q[ui] e[m]\nq[ui] iſe ſenerat cauſas e[m] niḥlo: ſelis generat ſenſura. e[m]\npiuatiōe videlicet e[m] n[em] e[er]iſtěte. Sed p[ri]uatio n[em] oſſet fon[s]\ne[er]iſtes in m[ēte] ante g[hat]ionē g[hat]o[er] e[m]. Elementu[m] aſt\ne[n] ſons t e[er]iſtes ſi[n]i a[n] generation[em] g[hat]o[er] e[m]. Ele-\nmentu[m] aſt c[ui] p[ri]uatio aſt n[em] oſt elementu[m] alicuius. E[m]\nergo illud ita c[ui] ſic i[m]am remoue[k] g[hat]io g[hat]i e[m]. ele[m]\nſic ſim ſemitā criminatiōis t noatiōis. S[ia]u[m] d[ic]is q[ui] e[m]\nq[ui] iſe ſenerat cauſas e[m] niḥlo: ſelis generat ſenſura. e[m]\npiuatiōe videlicet e[m] n[em] e[er]iſtěte. Sed p[ri]uatio n[em] oſſet fon[s]\ne[er]iſtes in m[ēte] ante g[hat]ionē g[hat]o[er] e[m]. Elementu[m] aſt\ne[n] ſons t e[er]iſtes ſi[n]i a[n] generation[em

["Ziber", "rationis et pmutatioſis in locis. Oui aút noſo cōsequi cre\natoſe gluſius ſublumè. Potetia igiſ creatoris est imobilis\ne ſelemenſt et ſimobile. Oui ei iam preterit de nobis et\nrioniſone ad hoc in quo sufficiët exiſtit; t puenim ad ipfim\ncui demoſtrationib9 maniſtis: t oftendim9 ap elemenſt est\ncui9 forma ſeparat et pmutaſ ad forma gniſati: t exiſtit in ge\nnerato er ipa potetia to nò actu. t ſublumæ creato: gluſius\nt exeſcens od hoc plurimùs qn alteratio t corruptum nò do\nſequitur ipfim: cu ipi ſublimi 2 gluſio nò ſit forma a qua p\nmuteſ et figuret a: iia neq a qb9 remoueſat: et pmutæt ad\nduueram ab eis: neq gluſio t exeſſo ſit potetia alii reru\nnifi ſim ſemità nouatiòs t creatiòs t impersiòs: qn im\nprefilio ei bndicti t exalpiti et eſtit in opibufijs. Jam iſo\np potetia gluſi creatoris et ſublimis nò e ſelemenſt: qn ipa\ncreat res: t nouat eus et nípilo. Cei aſt q dicit ap elemenſt\neſ vnui ſiniti: ſpèm infinìtà includens: d: p nò pòt eſſin\neſ fit spèſ aut indiudua; aut nò indiudua. Si ĝipa eſ indiut\ndua t eſ finita: ſunt indiudua vnde ſunt: etià ipfa ſinita. t\nfi ipa nò an indiudua: t eſ elemètum: nò ſunt indiudua\nintràia in diffiſtione elementorum: qn ipa ſunt forma: t\nspèſ e ſelemenſt. Jam c: g uneſcit ap elemètum vnum specie\nfit: et plurimum indiuduas: qn induidua eſt egreſſa ſunt ab\nnomentis. Cui si dixerit: quia non dico ap species est in\ndiudua er parte qua ipfa eſ ſumma et vnuerailitas ipſo\nrum: t non eſt ea apud diuſſionem ipſo et ſeparationem\nſicut dicim? denari? eſ ſumma vnitaratu t vnuerailitas ipa\nri: t eſ no ſi eſ apud ſeparatòm et diuſiſionè ipaz. Dicem?\nei c: g spèſ ſunt vnuerailitas ipoz: t ſumma indiuduoz\n2 in ſeipà ſunt finita t coprebehà i ſiæ: cu nò ſit spèſ aliqd\nnifi vnuerailitas indiuduoz: 2 ſi ſunt indiudua cu ſint inſini\nta vnuerailitate ſua ipfa spèſ: et ſint in ſelpſis inſinita: et\nt nò coprebehà: erit t spèſ inſinita t nò coprebehà: eſt in\nſint ſumma nifi t vnuerailitas ipoſum. Et ſi illud cœceditur\nerit vnaque species vnuerailitas indiudiuam ſint finita\net inſinita ſimul. t hoc quidem eſ maniſestius incùueniés.\nCui si dixerit: ego nò dixi ap indiudua ſint inſinita nifi\npter poſſibilitatem afidue additions in eis. Dicem ei:\nQuid g dices de eis quoz exit? ad gniſiòcem futur? eſ alli\ndae: aut intrat in ſpèm recipiètia nomè t diffiſinitiòcem\neius ſunt extra ipfam: facies opòtere vt ſint indiudua q non\nintrat i ſpèm: t tuc evanefat vt oib indiuduis spèſ. Et it\ndixeris er e co p ea quoz exit? ad gniſiòſe futur? e de his q\nnò diſerit: intrat in ſpeca recipiètia nomè t diffiſinitiòcem\neius neceflati: poffibilitate additiòs in ſpèm ſemp: t\nerit inſinita: t dec qde erit diuerſitas ab eo qb dicit dialecti\nci. Cui si cesserit qnatoſe ad nos: t dixerit: t nò dicit\ndialectici ap spèſ ſunt coprebehè et diffimite apud intellectùt\net indiudua nò prebehà t nò ſata apò intellectùt: tpter\nhoc nò foliati fuerit pbi pſerutari de eis. Dicem ei qn qn\npbi dicit ap spèſ ſunt coprebehè et diffimite apud intellectùt:\nnon inuitt nifi ad diffiſitiòes coprebehères eas de cœpati\nuas nature carri reptas in vnoquoc indiuduoz ipoz. Et\nnò ſunt intentio ad hoc ap spèſ ſit ſons epiſtens et quo ſiant\nindiudua: 2 vnaqq spèſ e prebehà t nota apò intellectùt\ndiffiſitiòe ſua enuiciatua natura ipf9. Indiudua yo ſunt\nigno: ata nò nò prebehà ppter poſſibilitate additiòs in eis\nt qe eis egrediunk ad gniſione: er eis recipiſt nomè ipſe\nſue t diffiſitionè e: p: nò ſim p ea e: eis epeſt ad gniſione\ner eis ip: t q: nò epeſt: minuït de ſpèſ. spèſ nàq eſt antiq\n2 còſtitut ei? eënția: t diffinitio enuiciatua nature ei apud\nintellectùt. Jam c: ſi ſtitut demoſtratoſe: ap spèſ nò ſunt ele\nmetù: qn elemètus eſ fon poſſiſt: t reſoluſi t ſepak ei for\nma t natura: t pmutaſ ad forma gniſati: er eo t natura ipf9.\nspèſ yo nò relunq natura t eënitià ſua: qn eſt coprebehìua\nindiuduoz ſuoz: 2 p: oàs eis nomè t diffiſitiòes ſua. Cui\naút dicit ap elemètus eſ vnui ſiniti mobile: t eſtimant ap ſit\nignis tiri: aut aer tiri: aut aq tiri: aut terra tiri: filiter e co\nſermo maniſette deſtructionis. na ſi corpa hoim eën t gniſa\ner igne tiri: puareſt neruit oſſa: t cartilagines: t q ſunt eis\nfilia: ppter pribitòes gniſiòs illoz eſt igne ppterulatèt\net ſubtilitatè ſua: t puareſt eſtia ſanquis e ſcholera niſa: t\npplegma t nò eſt poſſible vt eis eetv digeſtiva t reſtetiua", "neq expulſua: qnòv digeſt. eca t. hu, t reſtetiua fri. t flc.\nt expulſua fri. t hu. Et de his q pribet: e't ſit gniſto illoz\nt natura ſingulari ca: t flc. Cet q: corpa alii gniſa\nta ex terra tpiuareſ ſanguis et reliq huo: es: t cholera ruo\nbe. t illo e't poſſible purenct eia t'attraciua: t dige\ntiua: t erpliua pp. pribitòes gniſiòs illoz et natura fri.\nt flc. Et ſi e'n t corpa alii gniſa ex eiere tpiuareſ oſſa:\nneru: cartilagines: t nò e't poſſible vt e eis e't attractua:\naut reſtetiua: aut erpliua pp. pribitòes gniſiòs ipoz.\nt e q naq natura bida t rara: et ſi corpa e'n gniſa e q tpiuarentur neru: t oſſa: et reliqua memba dura e ſoſtia\ne n non eſſet poſſiblevt in eis eſſet virtus attractua: necre\ntentiua: nec degeſtiva ppter pribitònem gniſationis illoz\nt e q: pp curli: t aſtitate ei t fri. t hu. fl: e't dixerit: ego\nnò dico ap corpa ſint gniſa et igne gniſiòe abſoluta: 2 dico\ne q nò ignis ipſiſat: fit aer: t qn augmètaſ pſiſtudo ei: ſit\naq: t qn ſinſik i pſiſtudie ſua: ſit terra. Li q pmutaſ ad qli\natez qtuò: gnanf eo e pèſ hoim. Dicem ei: iſte tuſer\nmo deſtruſi duob9 mòis. En? e cefſolio tua: ap corpa gnanſo\nt materijs qtuòt: Et flc o: qn i fermone tui. ignis cu\ninpiſiſat: ſit aer: eſt ap facit neceſſariis vt ſit apſiſio: t cu ſit\npaffio indiget neceſſario agete t mouete vt epeat de rarita\nta ſua naturali ad pſiſitudinè accidetaſ t extranea: t ita\nt in b eti e q remouet ab elemètio nòv: qn mouets\nt muſt nò ſunt vnü. In 3dcido illis q dicut ap elemèta ſunt\npaucio: a vel plura. Alh dixerut ap ſunt duo: et ſunt creator\ngluſius: t materia: t alii etia dixerut ap ſunt tria:\nt maſteria t forma t mot: t alii dixerut ap ſunt ſer: materie ni: t\npumètia: t difco: dia. Alii ſunt q dixeſt ap ſunt ſuma de\nnari: q: ipè eſt oplementu numeri t pſectio ei9. Qui aſt vi\nkeſt ap ipa ſunt duo: t ſunt creator: ſublimis t gluſius et ma\nteria t q dixet ap ſunt tria: t forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita aút inter p[incipia e: q altera ipa] et aliter ipa] et\nreſoluſi t ſeparat ipoz: ſo: me: t pmutaſ ad forma gniſat\ne n eis: t eſiſt ut in gniſato eis potetia. p[incipia aút nò ſunt\nta: qn ipa] voluit ptes facta ap: et aliter ipa] ſunt ſuma de\na: q dixit ap ſunt forma t mot: p[ecut? e:ro: eos pp noia, ipi vo noſtam p[incipia elemen\nta. Dicita a

["Dietarum vniverſalium.", "So.rj.", "Commentarium singulare doctissimi viri\nPerri bispini olim poffitius marius Johannis\nviceſimipuni ſuper ubi ſum dietarum vniverſa\nlum Jſaac. Incapit.", "Elonia circa ſeruationem corporis huma\nni: tota medicine versatur entio: ſani\ntate habitas per ſimili administraſi\nconferuans: 2 amilia per còtraria eius\nimpedimenta amouencia ad pufiſtui ſta\nſi nuper reduced. Oulta opa ad itam intentio\nnem ampliſed ab antiquis medicinales.\nSecundum est de ipſius diſtinctione. Tertium de\nnecesitate ſcientie dietarum. Quartum de cauſis\nipſius. Quintum: cui par\nſi medicine ſupponatur.", "Circæ pumili igitur ſic pcedimus. Sicut testat Auicæ, cor\npota alata debili cagulatè ſunt coagulata: 3 maſtive in\ninter corpora aſſiuli: cop]p] humani. 4 à coponit: 5 er duplii p[pi\ncin: 6 er vtròs p[ermaſte: viri 7 et mulieris: cui 9 vni magis\nhabet loci factòs: 10 alteru magis materie: 11 er ſanguine\nmenſtruo. 12 Jſte ait ſube ſunt ſcientia 13 et ſ liquidè: 14 quid in\np[ci]no maioè ſoſtian] liquidatè: 15 t[ digestione] coagulan[]e\n16 ſtant in figura: 17 ſatu determinato: 18 ſi ad coagulatio\nne 19 ducirè corpora cagulatè: corpora humani p[ui]emt: ſic\ne]mi] indiſolubile [ſtare]: ſed p[ter] debilem coagulationè\nnatum est 2 inſinu] diſſolui 3 eliqui: 4 t[ideo] a cauſis 10 inter\n5 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 490 491 492 493 494 495 496 497 498 499 500 501 502 503 504 505 506 507 508 509 510 511 512 513 514 515 516 517 518 519 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529 530 531 532 533 534 535 536 537 538 539 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 550 551 552 553 554 555 556 557 558 559 560 561 562 563 564 565 566 567 568 569 570 571 572 573 574 575 576 577 578 579 580 581 582 583 584 585 586 587 588 589 590 591 592 593 594 595 596 597 598 599 600 601 602 603 604 605 606 607 608 609 610 611 612 613 614 615 616 617 618 619 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 650 651 652 653 654 655 656 657 658 659 660 661 662 663 664 665 666 667 668 669 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 690 691 692 693 694 695 696 697 698 699 700 701 702 703 704 705 706 707 708 709 710 711 712 713 714 715 716 717 718 719 720 721 722 723 724 725 726 727 728 729 730 731 732 733 734 735 736 737 738 739 740 741 742 743 744 745 746 747 748 749 750 751 752 753 754 755 756 757 758 759 760 761 762 763 764 765 766 767 768 769 770 771 772 773 774 775 776 777 778 779 780 781 782 783 784 785 786 787 788 789 790 791 792 793 794 795 796 797 798 799 800 801 802 803 804 805 806 807 808 809 810 811 812 813 814 815 816 817 818 819 820 821 822 823 824 825 826 827 828 829 830 831 832 833 834 835 836 837 838 839 840 841 842 843 844 845 846 847 848 849 850 851 852 853 854 855 856 857 858 859 860 861 862 863 864 865 866 867 868 869 870 871 872 873 874 875 876 877 878 879 880 881 882 883 884 885 886 887 888 889 890 891 892 893 894 895 896 897 898 899 900 901 902 903 904 905 906 907 908 909 910 911 912 913 914 915 916 917 918 919 920 921 922 923 924 925 926 927 928 929 930 931 932 933 934 935 936 937 938 939 940 941 942 943 944 945 946 947 948 949 950 951 952 953 954 955 956 957 958 959 960 961 962 963 964 965 966 967 968 969 970 971 972 973 974 975 976 977 978 979 980 981 982 983 984 985 986 987 988 989 990 991 992 993 994 995 996 997 998 999 1000", "Circæ ſecundum p[cedimus] ſic. Diftinguifur oper me\ndicæ ſin necesitate corporis humani: 15 corpora humani\nſubiacet duplii indigente, 16 conferuati ſanitatis: 17 cu\nrationi egritudinis: 18 e[ta]o ſi 19 due partes medicina. 20 Eina\nest c[ó]ſeruatiu ſanitatis in ſanis: alia curatua egritudinis\nin egris. 21 oc]ta 22 uter 23 per 24 diſſimil[em] 25 egricune 26 aſſigna\n27 ta]b auicæ in p[in]. 28 Et 29 em medicina qua diſpositiones bu\n2]ani corporis cognoscu]n] a parte illa qu[ui]a ſanatur: 30 ſani 31 ta]tate\n32 remouef: 33 vt]baita ſanitas conferuetur: 34 amilla recu\n35 p[ereſt]. 36 Conferuatiu a[ut ſanitatis tripliciter c[ó]ſidera] 37\n38 vel diſtinguif. 39 Palmo modo röne ſat] 40 corporis bu. 41 v[ó]p\n42 ſi p[]i]us circa q. p[]cedit: 43 ſdo röne e]oz er q]ubus p[]cedit: 44\nt]er]tio röne modi p[]cedendi. 45 [O]p[er]us a[ut ſanu: 46 cui p[om]\nt]e]mi] ſanitatis c[ó]ſeruatio: 47 e[ta] p[er]modis: 48 qu[ò]z qu[à]da ad alios\nreducuntur. 49 p[er]mi]n est corpora ſanu ſimpliciter in meliſi]\nfo]marum e]r]ſtens: 50 tuic] deferuit pars conferuatiu abſo\nlute per ſanilia p[ro]cedens. 51 Secundum est laplum paru] duni\nnu]tui a] ſano ſimpliciter. 52 tuic] deferuit pars dupler. ſalicet\nconferuatiu per ſanilia: 53 vel atria remiſa. 54 Bal]. p[]ce\n[]den]s. 55 t[]mel]i]atuavt ad statum ſimpliciter ſanu reduca] 56\np[]cedens per contraria in codem gradu eleuata. 57 Tertii est\ne]grotatiu]i] ſin] Bal]. a] pluribus cauſis nociu]s leuibus na]\nt]um de]ac]i] pati. 58 tuic] deferuit pars c[ó]ſeruatiu 59 p[]eſe]\nruatiu]a ip[]m in ſanitate c[ó]ſeruãs: 60 p[]eſeruatiu ip[]m medi\n[]cinalis a] laplui: 61 futura egritudine p[]eſeruans. 62 Quartu] est\nneutri] c[ó]u]a]ſeſſetie. 63 quod ab egritudine c[ó]ſurgens: ſanita\ntem ſub debili confirmatione ingredif. 64 tuic] deferuit p[]e]\nruatiu]a ip[]s de]bilitatem p[]deper]t]um restauratione] 65 c[ó]ſotans:\n66 c[ó]ſeruatiu ip[]m in latitudine ſanitatis confers\nuans: 67 p[]eſeruatiu ne] in p[uſtinn]a egritudinem vel aliam:\n68 p[]ter] p[ui] fragilitate] incidat. 69 Quintu] est neutri] de]cidentie.\n70 q[ò]a ſanitate reced[es] egritudine] ſub debili] firmat]i]de] 71\n72 gredif: 73 tuic] deferuit ſanitatis] p[]eruatiu: neutralit]a: eu\n]ratia]: 74 e]ne] egritudine] incidat p[]eſeruatiu. 75 Sexti] est neutri]", "debitatis: q[ò]d ad neutri] de]cideſt]e] c[ó]u]a]ſeſſetie] reducitur\n2 hoc attédi]

Ziber

Itinguitur hec pars per ea ex quibus procedit. hec autem
sunt si uti alterariut; et alias virtutes habentes; et medic
ne laicatque; que differenter operantur compre mendo: leniti
canda;que faciendo; et tota specie operando: in ipso, in
libro de simplici medicina; et multa sunt alia instrumenta;
que hec pars ministrat: et co in ipso, natura est omnium
operatrix; medicus vero ministrat. Tertio modo diffunt
guitur hec pars dupliciter, nam duas cōtinet partes. P[ro]
ma autem cōsiderat naturas et virtutes medicinarum. Sec
cunda autem antidota diuer sis causis egritudinem cōpesis
tentia; et simplici medicinaru virtutes, Altera autu rutes
compositarum: cuus opera sunt multa; felicet et ures sim
plicis oicernere pondera et gradus; et modos cōscendi
tradere et reliqua huiusmodi que super antidotarium sunt
dicenda. Etra quod autem duplex est, tna est generalis; que
tradit noticiam virtutum medicinarum simplicium in gene
ral; sicut illa q[ui]n in libro de simplici medicina traditur a
H[al]. Alia est: que tradit carum noticiam in speciali: sicut
multi libit de specialibus medicinis simplicis? [S]c om eundem
modum diu i vid illa que est de cōpofitis medicinis. C[illa]
aufi pares que est de modo simpliciter cōtinet duas partes.
Tna est generalis: sicut in magnateq a H[al]. tracita. Alia
particularis: caufas; et figna; et mo bos particulariter consi
der ans; et eis particularia exibes antidota, et hec traditur
in diuer sis libibus antiquo et moderno:um. [S]imilis
ter p[ara]rs illa que est de manuali operatioe: felicet chirurgia
distinguntur. P[rimo] in feci necessitatis corporis; et partu in
e[rit]e; et in operationes illu s scientie, quedam enim pars ope
gatur circa fracturam offis, quedam circa p[u]icturam neri,
quedam circa plagam et vulcus, quedam in simplices foliis
tiones continuitatis; quedam circa cōpositas, opera effu
eus sunt fin que procedit: vnire: consolidare; superflua e
secare: diminutum regenerare; dilatare:ducere: et simula.
Secundo modo diu iditur in ratione eorum et quibus pro
cedit, et dec sunt antidota diuerfa; sicut vngueta; emplaftra;
t manualia instrumēta; et simula. Tertio modo diuerfifica
tur rati o modi fue traditionis: quia quedam est vnuerfas
lis; quedam particularis; et virtu quibus generis quedam ante
dota simplica: et quidam compo sita docet p[ro]parere: que
dam diuerfa antidota docet diuerfis passionib[us] applicare.
[Et] circa terris ſic pedimus. Determinanda est neceſſa
tas huius ſcienti, et lo p[er]ſus iſtitur humanum continue reſo
lutioni ſub fabricate ad interior: et ſteriori calce, et ideo
ei respondet continua restauratio, hec autem fit per nutri
mentum: quod est ſimile in potencia in principio; et in fine
ſimile actu. H[uius] fin nutritio est perfecta affinatio
nutrientis cum nutrito; sed nutrimentum trabitur a terre
nafcentibus; et animalibus: que remota ſunt a natura hus
mana. H[uius] sicut dicit Auic[em], in libro ſuo de anima: vita de
betur corporibus p[ro]pter diſtantiam a contrarietate, sicut
implicita contrarietate vitæ non participant velut elemeta
in quibus est marima contrarietas reperta: sed corpora
superiora: cum ab ip[er]ſa marime diſtant: p[re]cipue et p[rimo] vi
tam participant, vnde dicuntur caufa omnis vite in p[ro]b[us]
15 in iactibus nò est receſſus in diuerſa contrarietate omnino ſint ſe
contrarijs compoſita. H[atura] eorum est in ſm cōfractionem
contrari o[rum]: et equalitatem: et reductioe ad medium, quod
medium nulli ex extremo[rum] est contrarium. Et ideo equalitas
complexionis disponit ad receſſum a cōtrarietate: receſſus
autem a contrarietate disponit ad vitam: et ideo viu entia
corpora marime contrari o[rum] equalitatem participant:
sed inter ip[er]ſa marime corpora humanum est equale: et a con
trarietate diſtans, nam ſua complejo nobilio: et equalio
est: ad nobiliflimam vitam diſponens, vnde dicit Auic[em], et
Alig[uel]: et cum cōpacio eius est pulcherrima: apparatur
corpus eius ad receptionem anime rationalis. et corpora iſiſ
bumanum marime diſtat ab elementis: et ideo eis non nu
stritur: tum p[ro]pter eorum simplicitatem: tum p[ro]pter diſtans
tiæ: et terre nafcetia: et alia diſtat ab ip[er]ſo: nec eis equa
litatem peruenient, et ideo ſt per nutrimentum deperditab
ab ip[er]ſo restaurantur marime indigent tranſinutione: vt
ad eius ſimilitudinem: et equalitate inducantur, sed neceſſ

ſarium est per ipſorum nutritionem eius deperdetum reſtaurare; et ei ipſum eis nutriatur; et deperditum restaurare: et eis ipſum ipſorum electione: ut corporis competentia ligantur; et disconuenientia abſciantur; et hec diſeret habetur per b[anc]e scientiam docentem que cibo[rum] natura: quibus cōuent corporibus; et quas actiones facit in eis. Et autem dupler neceſſitas in b[anc]e scientia tna conferuatio ſanitatis cum dieta competet. Alia est c[or]pulſio caufe egritudinis: q[ui] est ſupſultates aggregatas in corpora epreliere. Unde dicit yiac in principio h[uius] ſciente: et illud quod coegit antiquos diſputare de naturis abo rum: ſuit ſtudium ſanitati c[ui]todendarum: et egritudinu curandarum, et ad hoc ſtudium due caufe concurrent. Tna est nutrimenti cōuientis exibitio: ad deperditum restorationem. Alia ſupſultatu[rum] expellendarum et noctua rum expulſio. Unde in b[anc]e scientia intenditur de dieta: non ſolus in ip[er]ſo est in ratione nutrimenti: fed in ip[er]ſo est in ratione medicine. H[uius] in ratione nutrimenti restaurat deperdita per ſimilitudinem: in rati o[em] aut medicine alterat morbi: caufam morbi: et accid[em]s per cōtrarietate remouens, dicit em H[al], in libro de simplici medicina: et de pp[ro]actate c[ib]i est vt ausgamentet; et nutriat ſubſtata noſtri corporis, de pp[ro]actate vero medicine est: vt alteret naturas nostras. J[oc]e est iſiſg[eric]a medicina ſin ſemitam actione: et c[ib]us in ſemitam p[ar]ſsis. H[uius] medicina est agere: c[ib]i vero pati. Sub dieta iſiſg[eric]a in b[anc]e ſaientia comprependitur c[ibus] aptus ratione nutrimenti: et ratione medicine.

[Et] circa quartum agendum est de caufis h[uius] ſcientie. Sunt autem quattuor: caufe eius: ſalicit efficiens: materia li: finalis; et formalis. Cauſa autem efficiens est iſe y[ac]a arabæ: natione iudei: vir iſraeliæ: p[ro]ſectione b[anc]icien tiam in arabico ſermone tradens. Cauſa efficiens traſferēs et ſiſponens est E[ſ]tantinus montis c[ellan]iensis monachus. Cauſa autem materialis est dieta: H[uius] c[irca] ip[er]ſam verfatur intentio ſcientie. Sicut autem ſub iſt ph[il]oſophus in libro poſterio[que] v[nus] ſcientie vnum est ſubſiculum, cuus partes et p[as]ſiones per ſe considerat. Subſectum h[uius] ſcientie est diera. P[as]ſiones vero que de ip[er]ſa queruntur: ſunt diſpositiones: p[ro]p[ri]etates: virtutes; et operations: et i[mi]ſp[ri]etiones quas facit in corpora humano. H[uius] sicut dicit H[al], in libro de simplici medicina: omnia terre nafcentia: et animalia dupliciter considerantur. Eno modo in ip[er]ſus na turas: et ſic ad ph[il]oſophum ſpectat naturalis ip[er]ſorum conſideratio. Alio modo per aspectum ad corpora humanum. in ip[er]ſum immutat: et immutationem ab ip[er]ſo recipiunt. Et ſic eorum consideratio ad materiali ſpectat. Media au tem per que iſte p[ro]p[ri]etates p[ro]bantur: et diſp[on]untur: vel diſcernitur circa dieta: ſunt diſpositiones quibus naturales: ſicut ſap[or]o: odò: compoſitio: et confiniles: determinedantur in b[anc]e ſcientia diu iſteritates diete: et penes diſpoſi tiones recipientium. H[uius] in J[is]a v[re]t[que] diſpositiones conferuande ſunt. Cauſa autem finalis est conferuatio finalis: et reductio eis a ſatu egritudine: ad ſtatum ſanitatis perfectum: per effectus diete diffiniles: et contrarios. Cauſa autem formalis in modo procedendi confiſt. Sed modus procedendi in quattuor: attenditur, p[ar]imum est ge[nus] doctrine ordinarie, ſecundum via procedendi, tertium p[ro]ceſſus inueſtigationis, quartum est partium ſcientie diſtincio: et ordinatio. Sunt autem ſicur a H[al]. habetur in tegni: tria genera doctrine ordinarie: ſalicit reſolutiuum: c[or]pofitiu[m]: et diſinitiuum: vel diſſinutionis diſolutiui. E[ſ]tantinus in pantegni, addit genus deſcriptiuum: et diuſtuum. H[ec] ſcientia quando[que] modo c[or]pofitiu[m]: quan
doc[que] reſolutuo[m] p[ro]cedit, p[ri]ncipalis tamen ſuius modus est
compoſitu[m]us eo[que] compo ndo: et integrando totam ſcienti
tiam dietarum ex ſuius partibus p[ro]cedit. Tna autem per
quam p[ro]cedit: est via expe rimenti: et via rationis. T hec via
per illam fulcitur. Unde dicit y[ac]a: et experimenta ſi ſuis
careant rationibus: in ignorantiam et deſp[ient]iam cadunt
et via experimenti magis ſenſibles imp[re]ſeptiones confides
rat. Tna autem r[on]is cauſas: et effectus magis a ſenſu ele
natos p[ro]culatur, p[ro]ceſſus autem circa inueſtigationem

Dietarum vniversalium.

Fol. xij.

anteoz est, v. generi. Pimus est diffinitius? et descriptius? secundus diuifius. tertius ratiociniatius probando et impiobando procedens. quartus est exemplaris. quintus est narratius. et ſim omnes bos modos procedit in diuibus locis: ſim q[ui] ſue competunt intentioni et materie ſermoris. Oodus autem procedendi circa partes scienti talis est. H[ui]s enim scientia continent duas partes. Prima est de dietis vniversalibus intitulata: agens de dieta ſim modum vniversalem. Secunda de dietis particularibus intitulata: agens ſim modum particularem: ad particulares dietas ſermonem applicando. Ex predictis aut[em] patet titulus iſ bi. dicitur enim liber dietar[ui]s: et quatum pat primam partem liber dietarum vniversalium: quatum ad ſecunda liber dietarum particularium. C[lar]ientia autem dietarum vii uerfalium viginti cōntinet capitula: ſim diſtinctionem aucto ris: ſiut in veteribus codicibus reperitur. In primo capitulo assignatur que necessitas diſpositionis nature ciborum ſuit apud antiquos. Secundo assignatur quomodo in ueſtigatioe inueniatur vniscutus c[ib]i natura. In tertio agitur de ab[is] eligendis ſim rationem. Conſimilis est viui ſio hetero capitolum: ſicut patet per aucto: e[mi]s autem cum ad ſubſtantiam scienti accerſimus: diſtinctionem et numerum partii assignabimus.

C[ir]ca quintum intendimus alignare cui part[ie] medici nec hec scientia ſupponatur. Hec autem scientia partim ſup ponitur theo[zie]: practice partim: ſed modus ſuus practice us non est particularis: ſed generalis: procedit autem qu[ia] doq[us] practice diu[i]ſi: ſicut in p[ro]h[emi]: z[en] in vi[nt]mo capitolo: cum de regimento corporis per dietam in his partibus agat. coniunctim in multis locis ciſ assignatis diete actionibus: ipsam docet preparare: z[en] modi eribendi affignat. Uniuers faluter autem procedit theo[zie]: quando naturas terrenas fecitum: z[en] ipſuum diſpositiones: z[en] uerſitates inquirit: ex quibus dieta extrahit: practice vero cum modiſt regimen circa dieta potest attendere. ſica autem patet in tentio huius scienti. Hos autem ad ipſam accedentes: part[ie] iſ p[er]ſus diſtinkções affignabimus: z[en] ſingularium intentionem exponemus: et ſub ſumma procedemus. Iam circa ipſam modus est leuſimus: z[en] planiſimus. vnde in eo Ar[ie] stotet. aspera ſpineta diſaurrere non cogemur: z[en] idea ſolum quod obſcurum est referabimus: maniſesta autem in textu lectoris induſtrie ſinquentes (as reſinquemus)

De naturis ciborum.
Lapitulum primum.

Lectio prima.

Aod in pr[imis] coegit antiquos me[n]diuos diſputare de naturis cib[or] et potu[n]i: ſtudii ſuit in inueſtigatio co[n]ſanitatum custodi[ed]arum vel curan darum egritudinum. Buic autem ſtudio due cauſe fuerunt neceſſa[ri]. Ana in nutrici[n]s corporibus: qua regantur: z[en] restaurentur: z[en] conſententur: que ab ipſo calo[ze] in ter[oria] naturali: z[en] aereo erctor[ior]i diſſolu[n]tur. Aude ſuit neceſſe ſupplore deſideratu[m] virtutem: cum ci bis eſſdem congruis. Altera quoq[us] vt erpellatur inconuenientia: que compleci[on]ibus corporum ſunt coſtraria. Cum enim diſſoluta omnino ſibi ſimilibus nequeant repara[n]: p[re]ſertim cum non reperiantur et toto ſimilia naturis: qua cibaria non omnino co[po]zibus humanis ſunt ſimilia. pars enim quedam corporibus humanis affinilatur. z[en] hec in ſanguinem mutata p[ri]us: poſtca tranſducitur in membra co[no]zum nutribiua et affinilatina. Pars aut[em] altera id est fec

cibi: erpellitur a corporibus natura: q[ui] est ſuperflua: neq[us] est nutribiua. Luq[us] nature humane inequales ſint in calo[ze]: frigiditate: humiditate: z[ic]itate: vir[ut]us defectione: raritate: z[en] ſpitudine. Quibusda[em] enim ſanguis domina[ca]: alijs cholera: ſingulis ſingula. ſeu phlegma principa[ca]: alijs poſi cutis ſunt ſpitiu in diſſolutioe duri: alijs rari z[en] cito diſſoluti: alijs oia media fana: alijs quid[am] infirma. Cum enim inquam omnia adco ſunt diuerſa: cōpulit nos ratio: ipſalis diu[er]so[rum cibar[io]rum cognoscere naturas: vt ſingulis poſſimus dare ſingula ſuis naturis convenientia. ſanis ſellicet ſimilia: extra vero naturam politis: diſſimilia.

Eſſicienter patuit ex predictis: circa quid est intentio in pac[]ientia: quoniam circa dietam cuus diſpositiones ex p[ro]p[ri]etates inquiro[n]tur in ipſa. Iam autem ad p[an]cientiam fa[m]miari? accedentes: part[i]i diſtinctiones iſp[er]aſſignemus: vt singulari[]i intentio manifestius inſotecat. Recipit ergo hec scientia diuſſion[em] in duas partes. Iam conſideratio circa cognitionem diete Duplet eſt. Una vniu[er]ualis in qua non applicatur ſermo ad aliquam dietam particularem: ſed circa genera: z[en] p[aci]es dietarum: z[en] ipſarum p[ro]p[ri]etates procedit. Alta eſt particularia qua applicatur ſermo ad particularem dietam: eius inqui[n]rens natu[rum]. In prima eius igitur parte continente lib[er]um vnum: qui intitulatur de dietis vniversalibus: determinat de dieta ſim viam vniversalem. In ſecunda continente vnum lib[er]um qui intitulatur de dietis particularibus: determinat tur de dieta ſim viam particularem. z[en] p[ar]a[ps] incipit ibi. Compleu[m]us in primo libro ſignificationem generis c[ir]o[rum. Pars autem prima: in qua determinatur de dieta ſim viam vniversalem: de qua eſt intentio nostra: diu[i]ditur in duas partes. In quarum prima ordinat[ur] p[ro]b[emi]: in quo affignatur necessitas inueſtigatio[s] nature diete: circa qu[ia] eſt intentio huius scienti. In ſecunda: ſellicet in h[ac] K[ou]enfunt in hoc antiqui: qua cognitio c[ib]orum ſit duas modi p[ro]ſequitur aucto: intentionem huius scienti circa naturam z[en] p[ri]p[ri]etatem diete inqui[n]rens diſpositiones z[en] effectus eius ſim viam duplicet: ſellicet expermenti et ra[tio]nis: que scienti medicinalli cōpetunt. Pars vero p[ro]p[ri]ialis diu[i]ditur in quatuor partes. In quarum prima al[ſ]ignat necessitas inueſtigatio[s] nature diete circa qu[ia] c[os]ſiſt in intentio huius ſcietie. In ſecunda ſellicet in h[ac] Ant[em] t[io] vero medico[rum] z[en] p[er]fectio actionis co[z]t. z[en] determinat tur diuerſitas diete a parte compleci[on]ium corporum re[cip]ientium in d[omi]no primarum qualitatum conſistentium. In tertia ſellicet in h[ac] I[dem] et[em] in corporibus intelligimus ſim opp[ila]tionem po[zo]z[ui]m z[en] r[ar]itatem co[no]z[m] z[en] d[eter]miſis natur diuerſitas diete a parte compositionum corporum re[cip]ienti[] cum denſitate z[en] rantate conſistentium. In qua[ta] ſellicet in h[ac] Intentio vero antiquo[m] in cuſtodiens da ſanitate in ſanis: et reddēda infirmis: determinat de ne ceſſitate c[ib]i: z[en] de eius operatione: z[en] de diu[er]ſitate er[pi]b[iti]onis c[ib]i: qui eſt ſubſectum huius ſcienti et medicine. I[os] autem talem alignamus diuſſionem. Hec enim pars p[ro]h[emi]alis diu[i]ditur in duas partes. In quarum prima affignatur necessitas inueſtigatio[s] nature diete z[en] uerſi tatis eius penes diu[er]ſitatem diſpositionem corporum re[cip]ientium. In ſecunda ſellicet in h[ac] Intentio vero an[ti]q[uo]z. d[af] modus ſim q[ui] ſanitas in ſanis c[os]feruak: z[en] inſir mi[mi] redditur: qua p[ter] p[oc]eſt inueſtigatio diete: z[en] qua h[oc] ſit per dietam: illud autem per medicinam: affignat diu[er]ſitatem intentionis circa actionem diete et mediane. Prima autem pars diu[i]ditur in duas. In quarum prima tagit aucto: cauſam inueſtigationis nature diete: z[en] er[pi]b[iti]o diete diu[er]ſiſica[]: ſim diu[er]ſitate diſpositionem corporum recipientium: ideo in ſecunda ſellicet in h[ac] Intentio vero medicorum et p[er]fectio actionis co[no]z[m] z[en] affignat

b lii

Ziber

banc diuerfitate, prima autem pars spectat ad presentem
speculationem. Et igitur intentio huius partis alignare
causam necessitatem circa inueftigationem nature diete. Di
uiditur autem hec pars in duas partes. In quarum prima
affignat necessitatem inueftigationem nature diete: que est
conferuatio sanitatis in fanis: et eius reddito in infirmis.
In secunda alignat duas caufas que concurrentur ad pedi-
cta. Prima autem pars manet indiufa. Secunda autem
diuiditur in duas. In quarum prima alignat duas caufas
predictas: quorum vna est reftauratio deperditæ: altera
est expulio superfluitatum. Quia do diuerfiicantur corpora
ad quod quorum necessitatem sequitur diueritas diete:ideo
in fœda parte tagit predicta diuerfitate: et concludit et ille se
compulsum ad traditionem i centie diete circa eius inuefti
gationem. Prima autem pars diuiditur in tres: in quarri
prima alignatur prima caufa: que est reftauratio deperdi-
ti per dietam. In secunda alignatur caufa secunda que est
superfluitatum expulso. In tertia tangit necessitatem il
larum caufarume marime prime. Sunt igitur in pefenti le-
ctione partes quinque. In quarum prima alignat necessitata
tem circa inueftigationem nature diete. In secunda filio
cet in hæc. Hic autem studio due fuerit caufe necessarie,
sub fungit duas caufas ad illa necessitatè cœurretes: et prima
affignat in teatu illo: Ena in nutritiètè? Et in tertia, in hæc
altera 5t vt expellant incœniètia, alignat caufas fecidæ
In quarta fecilicet in hæc. Et li ès diffoluta omnino similib-
nequeant reparari etc. tangit necessitatem illarum caufarci:
et marime prime. In quinta fecilicet in hæc. Eunç nature
humane mequales fit etc. alignat necessitatem diueritas
diete propter diuerfitatem corporum recipientium: et
concludit et illa se compulsum ad traditionem i centie de
dieta. Hec autem est ouvilio huius partis.

Circa primum partem sic procedit: et dicit qu studium ca
cla custodiendam sanitatem in fanis: et curandam egritù-
dinem in infirmis: fuit caufa mouens antiquos inuefti
sare de naturalibus complementibus et propositatibus ci-
bozum et potuum. Circa fecundam partem sic procedit
dicens: et buic studio due caufe sunt necessarie. Tela est cir-
ca nutrimêtum corporum: vt deperdita restaurentur: quia
ipsa refoluuntur continue a caloë intrinfeco et extrinfeco: et
dideo egret regime circa humores laudabiles generados.
reftaurationem quatum ad membra, corfationem quatu
ad spiritum et caloem. Sed melius est vt regimen reſpon-
dat exibitione diete fin competentes conditiones, reſtau
ratio quatum ad deperdita refituenda: corfationo quatu
ad caloem spiritum et virtutem. Circa tertia parre alignat
aliam caufam dicens: φ alia caufa est expulio superfluitas
tum: que funt contrariet et nocire nature corpori: et prima
caufa respondet conferuatiom sanitatis: secunda curationi
egritùnibus. Circa quartam partem dicit φ predicta caufe
funt necessarie et marime prima: eo φ deperdita a corporis
bus no inuenient similis: quibus omnino posfint reftaura
ri: quia non posfunt cib ommino similes inueniri eis. Unde
ppter hoc quedam pars conduertitur in membra et eis affis-
milatur: quedam que est impura et cedit in superfluitates
a natura expellandas cum corpus non nutriant. Circa quin
tam partem duo intendit. pimo alignat diuerfitatem corporum
pozium dicens: φ nature corporum sunt diuerse in complex
ione: in fortitudine: et debilitate virtutis: et in raritate: et in
spinitudine pozorum. Ilam in quibusdam abridat fanguis
purus: alij choleræ: in alij pplegma: in alij melacholia
Jterum alij inefibraritas pozor: vt in illis cito cibus diffol-
uatur: alij spinitudo in quib9 cibus tarde diffoluitur. Jree
ri in quibusdam sunt omnia membra falua: in quibusdam
vero egra et debilia: in alij autem quedam forcia: quedam
debilia. C Secundo autem cum dicit: Lumq5 hec inquam
sunt adeo diuerfa etc. concludit et predictis se compulsum
ad traditionem huius scientie dices: φ cum tanta fit in cor-
poibus diueritas: copulit nos ratio tradere noticiam na-
turari cibozum: et dare singulis coûenientes. fanis similes
ad conferuandum: egris cidos contrarios et medicinas ad
permutandum. Sententia autem est hec. Et predictis aus

tem ser tales eliciuntur rationes. Pámia: omnis conferua-
to fanitatis in fanis et eius reddito in egris: pcedit per in-
ueſtituationem diete: fed tota intentio medicina est confer-
uatio fanitatis in fanis: et eius reddito in egris: ergo tota
intentio medicina pcedit per inueſtituationem diete. et opo-
tet vt dieta fit similis: vel contraria ficut medicina. Alia ra-
tio. Omnia ea quibus fit continua refolutio ab vtrioa ca-
loie: egent continua restauratione: fed corpora humana
sunt huiusmodi: ergo egent continua restauratione.
Alia ratio. Omnia corpora in quibus fit novicium ago-
gregatio: egent expulione ipso: alia: omnis reſtau-
ratio deperditorum fit per similam: fed non inuenientur dies
te omnino similes corporibus humanis: ergo egent electio
ne vt similes eligantur. Alia: er illis que non omnino ſunt fi
milia: partim similia: partim diuſsimia a corporibus: ad hoc
vr affinifentur necesse est vt aliqua pars in corpus conuer-
tatur: et aliqua in ſuperflua redigatur: fed diete ſunt huius
modi: ei go necesse est vt er illis qda pars in corpora couer
tatur: altera in ſuperflua redigatur. Alia: circa ea que ſunt
caufe regentes et conferuantes corpora humana in fante
tate conferuáda in fanis: et reddenda inſirmis: in quibus
ſm diuerſitatem corporum recipientium magna eſt diuer-
sitas: compellit ratio scientiam tradere: fed diete ſunt
huiusmodi: ergo circa dietaam compellit ratio artem tra-
dere. Notandum φ studium retoquetur ad vebæ
mentem a pplicatiòem: ad diete cognitionem, inueſtitio
ad oligentem eius inquifitionem: et effectus ipfus dispo-
sitione ſm viam rations et experimenti: vel dicitur per en-
diadim studiòa inueſtitio. Notandum iterum φ ſup
pletto defideratiuie virtutis non retoquetur lolum ad ap-
petitiam stomacip: immo omnii membrozum que ppter
fui manitionem attrabunt. Hec autem est intentio huius
partis.

C ad evidentiam predictorum quinque principaliter ſunt
inquirenda. Pámia est de refolutione racta in corpora bus
mano a caloë naturaliorum. Secundum est de re-
tardatione iſtius refolutionis. Tertius est de refolutione fa-
cta a caloë erectori. Quartus de necessitate nutrimentis buic
refolutioni. Quintus est quod est magis necessarium: an
aer: an cibus. Circa primum sic procedimus. Queritur
vtrum calo: noftri corporis refoliat et confutare humidita
tem subſtâlealem. Et videtur φ non. Prima ratio talis est
Mulla res vel qualitas que ordinat ad conferuacionem
corporis et regimen humiditatis subſtantialis ipsam coz
rumpit et confutim: fed calo: naturalis ordinatur ad cons
feruandum et regendus corporum humanum et humiditas
tem subſtantialem: ergo ipsam non confutim nec refoluit.
Oino: patet per Ariftotelem dicentem φ vita stat per ca-
lidum et humidum. Unde calo: est principium vitæ: qui
conferuar in humiditate subſtantiale. Dicit etiam φ fac
in libio febrium: φ calo: naturalis conferuat corpora et bus
mores et regit: fed calo: in naturalis corrupit et putrefacit
et in humonibus ebullitionis et putrefactione inducit.
Secunda ratio est hec. Mibil per naturam agit ad ſubſiplus
coſumptionem et refolutionem: fed calo: naturalis interio
conferuar in humiditate naturali: quia in ipsa fundatur:
et ipsa refoluta calo: eritingitur: et ſic ad ipfius humidita-
tis consumptionem et refolutionem ſequitur consumptio
caloris naturalis: quare calo: naturalis no confutim illam
humiditatem subſtâlealem. Tertia ratio est hec. Mulla diſpo-
sito qua recedente corpus consumitur: et qua manente co
feruar: est cauſa corruptionis subſtantialis humicitatis
vel corporis: fed calo: naturalis est huiusmodi: ergo no est
cauſa consumptionis subſtantialis humicitatis. Omino pa
tet: quia dicit φ fac quando calo: naturalis manet in cor-
po: non putrefacit: quando separatur putrefacit: et ericca-
tur: et ad vtilimum incineratur ſic ut dicit pbus. Quarta ra
tio talis est. differunt calo: ignis et calo: celeſtis: quia calo
ignis operatur ad consumptionem animalium: calo: au
tem celeſtis ad generationem: fed calo: naturalis non affo
milatur calo: igneo fed calo: celeſtis: ergo cum calo: cele
ſi non confumat nec refoluat: similiter nec calo: naturæ

Dietarum vniversalium.

Fo.riij.

lís resoluit nec consumet. Ad oppositum funt rationes quarum prima talis est. Dicat Bal. in libro complexiónis et creati fumus in vitro limofitare et humiditatis, nec cœsat calo: nostrí corporis quæque totus depaufit; tunc aduent utque vncus quæ induïduo deſt. nata est per naturâ. Si multiliter Aristote, in libro de moſt. et vita: calo digestus in corpora reſoluit humores; et depaſcit ſicut ignis ligna reſoluit et cœmit. Auicé, ſimiliter dicti calo: naturalis affinis milítatur igni et lampadi: ſed in lampade est triplet humiditas. Príma est oleum circuſans quo nutratur ignis. Secunda est ad imbibitur lúcnus. Tertia est ad liganç par tis lúcní: ſed ignis in lampade pímo consumit prima bus humiditatem: ſeſido ſeunda: tertio tertiam: ergo cum ſimiliter agat calo: naturalis in humiditate ſubſtantiale: cœmit ipſam. Secunda ratio est hec: quædaſt ſunt disposições in corpora que habent virtuté actiuar corúpendo materias in quibus ſunt: ſicut dicti y ſaac: et Auicé, ſicut ſebís: et de illis est calo: nostrí corporis: ergo cum calo: nostrí corporis fit actiunne: et continue agat in humiditate ſubſtantialez in qua fundatur: ergo ipſam resoluit: quod cœcedimus. Unde continue resoluit humiditatem subſtantialem: et consumit. Hec oſco ſicut quída dicti quæ oupler est calo. Quidam radi calis qui est in omnibus mébdis: et bic non resoluit humiditatem: et de talí procedunt ratióes ante oppoſitú. Alius est calo: qui procedit et membris principalibus ſicut a coſde et epate: et de íſto dicunt et resoluit. Hos tamè dicamus et calo: naturalis radicalis resoluit: et ſimiliter influens. Ad príma rationé cíndendus et in calo est oupler naturâ. Eina per quâ corpus viuſicat: et ſicnon agit: nec corripít: et per ita habet obuſo notunentis corporis ſicut venenis. Alius est fin quâ habet naturâ calo: elemétaris: ſin et deſeribit ſubſtancia calida et humida: et ſic agit et humiditare ipſam re ſoluendo et corúpendo. Ad ſedas rationé cíndendus et oupler ater est loqui de actione caloris per ſe ſſe: et hoc modo níbil corripit ſeipſum. Unde calo: naturalis ſoluendo humiditatis coruſtialem et consumendo ſeipſum cœmit: ſicut patet in igne et oleo in lampade. Ad tertiaſc cíndendus et actio caloris oupler est: ſicut confuſationi ſubſciti ſui: et ſic ſipſum non corripít: ſecida est resolюtio materie in qua: eſt: quia ſua actio nò est ocioſa: et quantí ad hoc cotíneque depaſſe: et consumit humiditate ſubſtantiale. Et quartam dicum quæ calo: naturalis affinilat calo: celeſt illo modo que habet naturam per quâ corpus viuſicat: quia hoc non re ſoluit nec consumit. Alio tamen modo nò ſibi proportionan tur: sed eius excedens humiditate consumit.

Secundo querif a quo calo: ſiat huiusmodi resolutio: vtrum calo: qui conſequit complexióne radicalis: qui eſt inſitus omnibus mébdis: aut a calo fundato ſupra coplèctionem fluente: a coſde et ab alij membriis principalib: E offenditur et ſiat ſtatius: et a calo procede a coplèctione influente. et eſt ratio talis. Ogniud illud ſolum resoluit huiusmodi coruſtialem: et consumendo ſeipſum cœmit: ſicut patet in igne et oleo in lampade. Ad tertiaſc cíndendus et calo: naturalis affinilat calo: celeſt illo modo que habet naturam per quâ corpus viuſicat: quia hoc non re ſoluit nec consumit. Alio tamen modo nò ſibi proportionan tur: sed eius excedens humiditate consumit.

tus est propria complexio membri vel virtus operans per ipſam: ergo necesse est vt complexio alijus membri pio piozra conuertat nutrimentú: ſed huiusmodi coplèction est caliditas membri: q: ſolius calidi est conuerto: ergo calo: pio pioius et viuſicus cuilibet membro agit in nutrimentú et ipſm conuertit: ſed remoto nutrimento calo: agit in ſuum ſubicem: ſed poſſible est vt nutrimentú removed: ergo radicale coruſpem: et consumet humiditatem ſubſtantialem in qua radicatur. Secunda ratio est hec: Onnis conuero nu trimenti est a calo: eſed calo: qui fluit a coſde et ab alij mé bis: est comúnis ad omnia membria: et non appoſtati nutrimentum membri: ergo necesse est vt ſit calo: propius inſitus cuilibet membro: qui conuertat nutrimentú ipf excentiam membri: quia non omnia mébria ſunt eudem complexiónis: ſed huiusmodi calo: eſt radicalis: ergo huiusmodi conuertet nutrimentú: ſed calo: conuertes nutrimentum ille idem depaſcit humiditate membri: ergo ab illo calo: ſiet p[redicta] resolutio. Tertia ratio est hec: quantum potest forte agens in paruo t[empore]t: tantú potest debile in magno: ſed calo: cordis et alioium est forſis: ſed calo: radicalis qui est in omnib membri: eſt debilis: ergo ſet calos: flues in paruo tempore potest consumere: conuertere humiditas tem nostrí corporis: et calo: radicalis in magno tempore: poterit ergo fieri huiusmodi resolutio a calo: confequeat complexióne fixas. Quarta ratio est hec: qui cœpit humidæ cœplesione influente: a coſde: operatur ad conſeruatione ſicut alijus: ſed a quo est conſeruation: ab eode est corruptio et ſon consump[io] cum excedit: ſubſectum humiditatis depaſcit: ſed ab illo calo: eſt conſeruation: ergo et cœmptio[rum] et resolutio. Quinta ratio est hec: per consump[ionem] humiditatis ſubſtantiale ſequitur extincion in calo: ſed ad extinción calo: eſequitur moſ: Oros autem naturalis habet ortú ab omni bus membri: ſed ille idem calo: qui extinguitur: consumit illam humiditare ad cuius resolutióne ſequitur extincion illobus caloris: ſed ille est calo: radicalis: nam cuj ſit medici ad susſectione vite et conſeruationé eius: ideo est per ſuam excentionem cauſa moſtis: quare calo: radicalis resoluit bus humiditatem ſubſtantiale corporis. Solutio dicim? quod plus est complexio: quæz radicalis est t[alia]: et ſim quodſa illius calo: non eſt príncipum resolutiónis. Et autem alia fluens a membriis principalibus: et calo: illius agit in huiusmodi coruſtialem ipſam resoludo. Hos autem aliter cœtibus: q: ab vtris calo: humiditas ſubſtantialis resoluitur. Ilam vtręs in humiditate fundatur: et ca ſuſentatur: et ipſam cò continue depaſcit. Ad príamam rationem in contrarium dicum dum ſupra ſeipſum: et resolutio: quædaſt forſis: et ſenſibilis: et huiusmodi ſit a calo: cordis et alioium membri: p[ri]ncipales: alia p[aulatina] et occulta: et huiusmodi ſit a calo: in ſito in omnibus membri: Ad ſecundam cíndem calo: actio debetur calori naturali radicalis ſicut p[ior]imo p[ri]ncipio et immediato ac p[ro]p[ro]: Alii ho calori debetur tanč excitan[ati] et agenti et regenti et disponenti radicalem.

Poſtea queritur vtrum huiusmodi resolutio p[ro]ſit ſi in corpora temperato. Et videtur qnon. Ad hoc enim qnon alíquod agens agat in aliquam materiam ipſam resoluens do: op[ortet] q[ui] ſit malorsi virtutis: et q[ui] p[re]vealeat et h[abet] dominium ſuper illud ſubjectum: ſed in corpora temperas to calo: p[ro]poſitionatur et ſequatur h[um]biditati: nec ipſam exceditur: ergo in corpora temperato non eſt poſſibilis p[redicta] resolutio. Secunda ratio est hec: resolutio ſit a calo: re: p[ro]pter debile n[erum] et ſexcellentia qualitatu: ſed in corpora t[em]reperato eſt forſtillimus n[er]us: ergo non eſt poſſibilis resolutio in ipso a calo. Ad oppoſitú funtrónes: quæp[ro]ma talis est. In omni corpor in quo eſt tráſitus ad moſtis p[ro]ſeſtus et atatiu[n] necesse est eſſe p[re]dicta] resolutión: q: ſummo p[ri]um humiditatis, p[re]edit per p[ro]ſeſum etar: ſed corpus t[em]peratum non potest euitare, quin ad mo[tem] naturalem ve[niat]: ergo necesse est vt ip[ro]ſo p[ri]t p[re]dicta] resolutio. Secundam ratio ad ide[]tals est. Onnis calo: naturalis qui natuſ est a[gu]ere in nutrimentu: remoto nutrimento agit in h[um]biditatem ſubſtantiale: ſed in corpora temperato poſſible est

b y

Ziber

Ut nutrimentis auferatur; ergo calo: simul aget in humidis tatem substantialibus ipfam consummado: quod cœcimem. Deinde ut dicimus, quod in corpora temperato est possibilis predicta resolutio: et etiam agendo in nutrimentu: necesse est ipfum in hanc humiditatem simul agere cum in ipfis sustentetur: et calo agit in humiditatem substantialis per se: et sim per excaturat ab alio ut acedibus animae: et ab extrinsecis consumptibus vel medicine vel aliquo alio. Ad rationes aute in contrarii: et primo ad pamam dicendis quibus qualitates sunt in propo:tiœ: tamen qub regit excellit et pœuulet illi qub regitur; sed calo: naturalis est regens corpora temperatum et humiditatem et humildaturos ipfam consumit. Ad secundam dicendis quod pœpler est nebus: quidam qui est in cœcuru cœstrarum qualitati equaliter: et quibus refurbigit temperamensum tum: et sic est forvis in corpora temperato nebus. est et alius nebus forvis: qui confi lit in forti coagulatione: et sic in ipfio non est forvis nebus: imo debilis: et hoc modo potest corrii pi et diffoli: et cum posl diffolubilis est pœpter calo: regens tis actione continuam: et pœpter excitatione a causis cons currentibus intrinsecis et extrinsecis.

Et circa fœm principale sic procedimus: et querunt quatuor: primi est: vtrius hœmi: resolutio poslit pœhiberi. Secundum est ibato qub non poslit pœhiberi: vtrium poslit retardari. Tertius est et cum mo: naturalis in hœmi: humiditatis consumptio: cœsifiat: vtrius poslit retardari mo: naturalis. Quartu est vtrius illud quod deperdi: a corpora poslit restaurari.

Et circa præmi: sic procedimus: queritur vtrum resolutio huiusmodi poslit retardari. Et videtur q: sic: calo: enim naturalis quando habet nutrimentum fibi: propo:tionale: agit in ipfum. Obvibetur enim nutrimentum vt calo: naturalis ad ipfum convertet: ne humiditatem naturalem consufiat: sicut apponitur oleum in lampade ne ignis consumat humiditatem subfotantalem licenti, nam actio eius super nuo trimentum exculat consumptionem humiditatis: sed poslibe liis est exbibere nutrimenti continuum: et continue calo: fas: tis facere em propo:tionale: ablatione: ergo poslibile est vt huiusmodi resolutio pœhibetur. Et ad oppositum est hec ratio: mo: naturalis fundatur in pac: resolutione: ergo fit hœmi: resolutio pœbiberi et remoueri: et et mo: natura liis: et mo: naturalis non pœt pœbiberi: ergo nec pœdicta resolutio. Ad hoc dicendis q predicta resolutio non pœt pœbibe ri quæsius poslit retardari. Ad ratione dicendis q potibile est nutrimentu: erhiberi: sed non pœpter hoc etiam pœbibe tur: q: calo: naturalis agit in vtrio: q: sed quando non inue nutrimentum: propo:tionale: quertit se totaliter fupia humiditatem ipfam: et ipfam cœtus consumit: sed quando pasbent nutrimentum: propo:tionale fibi: non tam: ipfam consumit: sicut manifeste potest videri in lampade: in qua lucera agens in oleum simul incidit licnum cu adhertet: sed oleo consumpto ad licenti totaliter convertitur consumen dum: et quæsius oleum non deficiat: tamen si multanca actio: ne licnum in determinato repote totum consumit: ad cus fus actionis similitudinis calo: naturalis in humiditatem subfotantalem et nutrimentalem agere indicatur.

Et circa fecundis sic procedimus: queritur vtrius hœmi: resolutio poslit retardari. Et videtur q: sic: triplici ratiœ: quæ: pœma talis est. Dicit Auice: caplo de etatibus: et ars medi cine non est ars que nos fecuros a mo:te faciat: nec q: vnui quod: quæ: corpora ad ultrimvite longitudine perducet: sed de duabus rebus securitatem pœbet: sed conferuat corpora a puſtreactione humor: et operatur ne cito humiditas naturalis consumatur. Et sic patet q: hœmi: resolutio potest retardari. Secunda ratio est hec: omne q: habet caufam acceleratis: remota caufa illa habet caufam retardatiœ: sed co: sumpcio humiditatis potest per caufas intrinsecas et extrinsecas accelerari: ergo q caufas cœstrarlas pœt retardari. Tertia ratio est hec: ca: q: deficit oupliciter: vel q: in se est debitis: vel q: humiditas que est pabulii ſui: consumi: fed poslibile est inuenire res que calo:em forſicent natural: et etià inuenire caufas que conſuant humiditatem: ne cito consumatur humiditas: ergo posſible est ut ita: resolutio retarde

tur. Omo: patet per Bal. in libro de simplici medicina: di: centem q quedat augent calorem naturalem sim quantitate: et quedam sim qualitatem: et quedam vtrius, et similiter ſunt quedam que humiditatem conſuранt augent: et ſunt que: dam que humiditatem aquosam: que sim Auice: calorem naturalem ſua qualitate contraria: ſi ſue quantitatis multitudine e: ctinguit: educant: a corpora: et his omnibus cœcurrentibus calo: magis continuatur: et humiditas tardius resolutur: et exempli est sim Bal. dicentem q cibus augmentat calo rem quantitatie: t medicina calida qualitatie. Item ap: plicatio puellari: adventrem conſo:rat quantitatie calore. Item additi nutrimenti: propo:tionalis retardari consumptijs substantialis consumptione: ſic addi:to olei retar dat in lampade extentione ignis: et lichni consumptione: et tripere humiditatis aquositate purgat. Ad oppositum ſunt due ratiœ: quarum prima est hec: mo: naturalis ſe quitur iſam resolutione: ergo ſi resolutio hec potest retardari: ergo mo: naturalis: et hoc est imposible: ergo nec predicta resolutio potest retardari. Secunda ratio est hec: nibil qub sim cursum nature ordinatim et prefixim procedit: potest retardari: fed huiusmodi ſumptio: humiditatis pœcedit ordinare sim hœmi: curſus nature: ergo non poterit retardari. Soluto: dicendis q hec resolutio potest retardari. Ad ratione pœmam in contrarii potest dicit: non est in co:ueniens q mo: naturalis retardetur. Vel dicendum q duo ſunt confiderada in mo:te natural: primi est resolutio: humiditatis: et eius consumptio a calore. Secundus est velocitas vel tarditas: huiusmodi resolutionis. Dicim: ergo q illa resolutio non potest euitare que e: naturalis: vel a natura ordinata: et ſic pœedit ratio: fed via resolutionis: et eius velocitas potest retardari. Ad illud dicendis q oupliciter est loqui de resolutione. Tho modo vt est in naturalis: nec est sim cursum nature ordinata. Unde est loqui de ipfis in respectu ad itas resolutioes que ſunt ab accidentib: exterioribus: vt ab aere exterior: et ſic hœmi: resolutio est natura liis: et non potest retardari: q natura nullo ordinatur ad ſon consumptionem.

Et circa terci: sic procedimus: queritur vtrius mo: naturalis poslit retardari: et ad hoc posli:nduca: rationes pœ dicti: pbleumatis: et i6 ad hoc adducim: duas roes: quatuor prima est hec: Sicut dictit Auice: mo: aduenit in senectute pœpter duas caufas. Prima est extintione calo: facta ab humiditatis resolutione. Secunda ſimultu: humiditas plegmatice calore: natural: e: ctinguentis: ſic acidit in lampade extintione ignis pœpter oblationis humiditas aquoſe: fed iſam posſible est retardari: ergo ſimiliter mo: tem. Secunda ratio est hec: via in mo:te est senectus. Unde dictit Bal. q prima etas est calida: et humida pœter acceſſos nem ad vtrius ſperma: et ſanguine menſtru: secunda est ca: lida et ſicca pœter humiditatis consumptione: tertia: ergo frugida et ſicca pœter humiditatis resolutione: et humiditatis naturalis defectu. In ita e: n quafi tota humiditas ſumitur: fed senectutè posſible est retardare ficit p: triperas: et alias medicinas reducetes ad iuuenutè: ergo q mo:te poſſible est retardare. Et ad oppositum est hec: ratio: mibil q: habet termini: pœſimum a natura potest retardari. Sed mo: est hœmi: sim Auice: ergo mo: no: pœt retardari. Soluto: dicendis: q mo: naturalis potest retardari: et concedimus rationes ad hanc parte: adductas. Ad ratione in contrarii dicendis q terminus in natura dupler est. Enus qui debet ſpeciei: de quo dictim: q târ: debet homo durare: et iſte no: pœt diſferi. Alius qui debet indiuduo: et iſte potest diſſerit: q: no: est determinatus per natura: imo ſicut cœpleſio ſua potest variari: ſimiliter terminus moritis.

Et circa quartum ſic proceditur: et queritur: vtrum deper ditum poslit restaurari: et videtur q: sic: duabus rationib: quarum prima est hec: qub per ſe deperditur: per ſe restaura tur: sed q: resolutur deperditur: ergo quod resolutur po: test restaurari: eo q nutrimentu: ad hoc ordinatur: vt deper ditum restauretur: ergo substantialis humiditas potest restaurari. Secunda ratio est hec: illa humiditas restauratur: cuus calo: nutrimentu: ad ſui similitudinis conuerit: ſed ca:

Dietarum vniversarium.

Fo. viiiij.

los naturalis convertit nutrimentu ad similitudine humidi
cibus subfantalibus: ergo humiditas subfantalibus potest re-
staurari. C[ad] ad oppoftum est hec ratio: nihil q[ui]b[us] generatur ex
p[ro]p[ro]simate: si amittat p[ro] portu restaurari: h[uius] humidas na
naturalis habetur ex p[ro]p[ro]simate: ergo si deperdatur non
p[ro]p[ro]test restaurari. Ad hoc dicend[ui]s: q[ui]b[us] humiditas subfantalias
liis non potest restaurari. C[ad] ad ratione dicend[ui]s q[ui]b[us] duplex
est humiditas. Quedas nutrimentalis: que habetur ex n[ut]s
trimento: t[em] hec potest restaurari. Alia est humiditas i[per]s-
matica: t[em] non potest restaurari. Unde est loqui de nutrivo
menti publiciter. U[no] modo cum calo agit in ipfum vt de
perdитum restauret: t[em] sic non potest restaurare humiditatiem
subfantalize: led nutrimetal[em]. Alio modo calo agit in ipfum:
non vt restauret: sed vt p[ro]hibeat resolutione: e[ra] retardet. t[em]
per hoc patet solutio ad fecundum.

C[irca] tertius principale fic procedimus: t[em] queritur cum
inducatur noctumentu ex resolutione caliditatis: v[rum] sic
militer posuit induci noctumentu ex resolutione frigiditatis: t[em] videtur fic quoniam calo: extinguitur a frigiditate: ergo
ficut calo: resolюndo induct noctumentu: ita frigiditas ex
tinguendo inducitur noctumentu: vel quare non? Secunda ra-
tio est hec. Diat Auic[em], venena calida: interficiunt resoluen
do: frigidas v[or] spiritus et caloem congelando: fed sicut res
interiores inducunt noctumentus; similiter exteriores: t[em] ita
aer per suam frigiditatem poterit inducere noctumentum.
C[ad] ad oppofitum est hec ratio: q[ui]b[us] foſtificat calo[res] nostri cor-
po[ris]: non operatur ad resolutione: sed frigiditas est b[mo]i-
ergo non operatur ad resolutione. D[ino] patet per Auic[em].
D[icit] em q[ui] homines in regionibus frigidis caloem babet
foſtum: in calidis v[or] economico. C[Solюto] ad hoc dicend[ui]
q[ui]b[us] frigiditas n[ot] reſoluit ſicut caliditas propter tres cauſas.
Prima eſt: q[ui] in aere n[ot] eſt frigiditas tant[em] interſi: ſicut ca-
liditas. Eſt em aer naturaliter calidus t[em] non frigidus. Ses
cunda cauſa eſt: q[ui] frigiditas non penetrat ad c[ibus] ſicut
caliditas: cuius ſignum est q[ui] caliditas ſua similitudine con
g[udens] refugit ad exterio[ra] in eſtate. Ad fecundi dicend[ui]
q[ui] non eſt ſimile de frigiditate interio[ra]: q[eri]tatis: q[ui]frigidi-
tas interio[ra] immediate obuſat calo[res]: t[em] ipfum extinguit: fi-
cut p[ro]s in venens frigidis: fed exterio[ra]: hoc non potest ſace
re: q[ui] n[ot] p[or] penetrare ad i[terio[ra] p[ro]pter poro[ris] clauſionem.
C[undo] queritur circa hoc: quar[ere] b[mo]i resolutione non
potest fieri in aliis rebus ſicut in lapidibus t[em] metallis t[em] bu-
lufimodi. Et dicend[ui] q[ui] hoc eſt propter duas cauſas. Eina
est diſpoſitio completionis: q[ui] ſunt for[ti] coagulatione coagu-
lata. Secunda eſt for[to]tudo calo[res] in animali: q[ui] rota natu-
ra odinatior ad opera: t[em] p[ro]pter caliditate naturalem.
C[Tertio] queritur vtrus aer poſsit preparari ne c[orpus] bu-
manum consumitur: t[em] videtur q[ui] fic: duabus rationibus.
Prima eſt: q[ui] poſsibile eſt aerem inducere ad temperamen
tum: ſicut qu[á]do ramivirides ſternuntur in domo: aer inſtri
g[idatur]: t[em] non nocet. Secunda ratio est hec: for[to]s eſt eſt
cere aerem vt non infrigidet: q[ui] ipfum efficere ne reſoluit: ſed
poſsibile eſt vt eſticiturine inſrigidet: ergo poſsibile eſt
ipfum efficere ne reſoluit: quod eſt ſalum t[em] inconueniens:
q[ui] fic c[orpus] eſt et impaſſible. C[Solюto] ad hoc dicend[ui]
q[ui] n[ot] eſt poſsibile illud: q[ui] ſuis aer inſrigidet: ſemper tamem
caliditas occulta reſoluit: t[em] hoc patet solutio ad p[rim]a ra-
tione: q[ui] ſuis caliditas maniſesta retardetur: occulta tamem
ſemper reſoluit: per idem patet solutio ad fecundi.

C[irca] quartum principale fic procedimus: t[em] queritur:
v[rum] potſit inueniri c[ibus] equalis nature noſtri corporis:
t[em] videtur q[ui] fic: q[ui] c[ibaria] cum dicuntur equalia t[em] tempera-
ta: non dicuntur equalia niſi respectu corporis: ſed quedas
cibaria dicuntur equalia t[em] t[eperata]: ſicut caro pullozum: et
buiſuino[d]i: ergo poſsible eſt inuenire c[ibus] equalem na-
ture noſtri corporis. C[ad] ad oppofitum ſunt tres rationes.
Prima eſt talis: impoſsible eſt duo induidua afficiari vel
conſiungi: ergo terrenaeſcentia: t[em] aſſal n[ot] poſſunt coniungi:
nec v[niri]. Secunda ratio eſt hec: nihil quod eſt in principio
contrariu: t[em] in fine simile: eſt equale nature noſtri corporis:
sed c[ibus] eſt buiſuino[d]i: ſim Arifot[em]. ergo nullus c[ibus] eſt
omnino ſimiliſt. T[ertia] ratio eſt hec: nihil q[ui]b[us] diſtat e[m] com

plexionem equalitatis a natura humana in complecione et
compoſitioſe t[em] ſpecie: eſt omnino equale nature humane:
fed omniſ c[ibus] eſt buiſuino[d]i: ergo nullus c[ibus] eſt o[n]
ſimiliſ nature noſtri corporis: q[ui]b[us] c[ö]cédimus. C[ad] ratio-
nem in c[ó]traritui dicend[ui]s q[ui] equale d[ic]uob[us] modis. Aut
q[ui] omnino ſimile: t[em] ſic nullus c[ibus] eſt equalis. Secundo
modo: q[ui] non facit impreſſionem maniſſetas in coſpore: t[em] hoc
modo quedam c[ibaria] dicuntur equalia: ſicut caro pulloz[us].
C[undo] querit vtrus caro huma: nutriat: e[m] nutrimentum
p[ro]cedat per ſimilia: t[em] videtur q[ui] fic: q[ui]dicit y[ac] q[ui] po-
mo non nutritur ab elementis: quoniam multus diſtat ab eis:
ergo illa caro que marime vicina eſt nature humane: marie
me nutriet: ſed hec eſt humana: ergo caro humana multus
nutrit. Secunda ratio eſt hec: e[m] ſimilibus p[ro]cedit nutri-
mentum: vnde e[m] equali nutrimento equalis p[ro]cedit com-
pleſio: ſed complexio humana marime t[eperata] eſt q[ui] equa-
lis: ergo indiget c[ibo] temperato e[m] equali: t[em] hec eſt caro bu-
mana: quod conceſserunt quidam. I[os] tamen dicimus q[ui]
eſt peſsimi nutrimenti p[ro]pter duas cauſas. Eina eſt paſſi-
bilitas ſue subſtantie. Alia nimia vnctuofitas. vnde ſicut ca-
ro per eſtientiam anſime p[ue]nalet in coſpore: ita poſt recoſſu
ſim anſe caro remanet viſſima t[em] feridiffima: t[em] p[ro] hoc
patet solutio ad rationem: quoniam ſi ſit temperata: hoc p[ro]ha-
bet ab anſima cum eſtit in coſpore.

C[lectio] ſecunda.

C[ intentio] vero medicozum: t[em] p[er]fectio actionis
c[oe]um regiſmentu eſt: t[em] augmentum naturaliſi com-
plexionum: temperamentum in qualitatibus carum
cum ſimilitudinib[us] c[ibo]n[us]: t[em] reddito cariſque c[ó]ple-
cionum temperamentu creuntium: cum diſsimilitu-
dine carum: t[em] mino[ratione] malarum completionis.
A[erbi] gratia. Quibus ſanguis dominatur clarus t[em]
mundificatus: c[ibaria] t[é]perata in qualitate e[m] t[em] quan-
titate damus: vt materia generatiua ſanguinis sub-
ſtantie affiniſtiletur: t[em] reliqu[us] a coſpore ſcrpellatur.
A[erb] b[us] choler a dominatur ſeu p[le]gma: danda
ſunt c[ibaria] c[ó]plerionibus e[os] t[em] naturis contraria
que mutet t[em] muniant complectionem malam ſuper-
abundante: t[em] reducant ad temperamenti mediocri-
ratem. A[erbi] gratia. Si choler a rubea dominatur:
damus c[ibaria] refrigeratiua male completionis bu
mectatiua. Si b[us] p[ra] principat p[re]legina: damus cale
factoria t[em] deſcatiua. Si choler a nigra: calefacien-
tia t[em] humectatiua damus. Sed tamem quanitate qua
litatis dandou[us] c[abariorum] opor[it] oppolitam eſſe
quantitati qualitati malarum completionis domi-
nantium: non eſcedent e[m] modum carum: nec subſiſte-
tem infra. Si enim complecio extra temperamenti
caloris qualiſi gradus viſi: v[ictam] frigidis: que
a temperamento vnum gradum c[er]cierint. J[dem] in
ceteris qualitatib[us] t[em] graduum ponderibus conſide
rabitur: vt c[ui]s temperamentu c[er]cierint: gradibus fi-
b[us] congruis ad temperamenta reducentur mediocri
tatis. J[palam] ergo eſt intelligi inter duarum comple-
rationum c[et]remitates intemperatas: vnum eſſe me-
dio[re] temperatã. Inter duo quoq[us] c[ibaria] intem-
perate oppoſita: vnum eſſe mediocre temperatum.

C[Temperatis] completionibus c[ibaria] t[é]perata:
t[em] omni malat qualitate carentia: nec eſſe e[m] vt d[étur].
Malis b[us] c[ó]plerionib[us] t[em] interperatis subſantias-
liter vel accidétaliter: c[ibaria] t[é]perata t[em] ſibi diffimi-
lia dari vt[em] eſt: c[ui] male ille c[ó]pleriſtes meliozes red
déde ſint t[em] t[é]peratioſes. C[Omnes] b[us] mutatios[es

Liber

rebus contrarie oppositis fieri necesse est. Omne ergo temperamentuſ duobus modis est. Tum naſturale et vnuerale: alterum accidentale et particolare. Anniuerale est in curum naturalè: et inter ceteras mediocres ccremitates: ut medium ſit inter calore et frigiditatem: ſiclitates et humiditate: lenitare et afpe ritatem: et ſimilia. Particulare quidem ſeperamentuſ tum est ad cøparatione omniij cøplezionuſ que extra natura ſunt. Aude dicitur ſeperatu quanti ad ea ad quosij reddendu: est ſeperamentuſ. Et erbi gratia. Si quis cholericus est cuius cøplezioni caliditas et ſicilias dominetur: huic ſeperamento cibarii est inutile calidum et ſicum: et vtile est quod est frigidum et humidum: repugnans et refrigerans calorem acciden talem: et humectans ſicitate ad mediocritate: et ad temperamentu cum reducens. Œperamenta igitur cibario: cum duobus modis dici: palmam est intelligi. Aut enim conueniens est et affinilias ſane cøplezionuſi vt augmentatu ſit ſui: aut contrarii et oppositum ei cuius complexum cireuit temperamentu: vt recuocet ad mediocritate. Public autem modum intelligimus in estate: temporibus: regionibus: artificialibus con fuetudinibus. Bullus enim phylcus ambigit temperatum cibum alterum esse iuuenum et seniorum. In vere vero alterum esse in autuno. In hycme alterum in estate. In regione septentrionali alii in autrali. In exercitansibus, quozic et labontibus alium in quiete et filentio viuentibus. Laborsantes enim et exercitantes expectunt cibum grossio rem ad digerendum duru:em: atque dissoluciens tar diore. Quietis et filentib: etc couer so dādus subtilio: ad digerenda velocio: et dissolutioni faciliuſ.

In parte precedenti aſsignavit aucto: necessitatę inueſtigationis nature diete: et oſtedit et diuerſitas diete p[ro]ce dit in diuerſitate: dispositioni corpori recipienti: nec aut tem pars diuidentur in duas. In quarum p[rima] aſsignat diuuerſitatem: ex]p[h]ibitionis diete a parte cøplezionis corporuſ reducuntur: in dispositione quattuor: qualitatuſ consiſtetis. In ſecunda ſes in h[ac]e: Idem etia in corporibus intelligimus in oppilatione: poruſi et raritate: coruſdem: aſsignat diuuerſitatem: ex]p[h]ibitionis diete a parte cøplezionis corporuſ re cipientium respectu: dispositionis ipſo[rum in raritate et den fitate poruſo: conſtituens. Prima autem barum partius ſpectat ad p[er]ſentem ſpeculatione. Diuident aut[em]e bec pars in duas partes: in quarum prima aſsignat diuuerſitate ex]p[h]ibitionis diete cøplezionis: eſſentialis corpori. In ſecunda aſsignat diuuerſates eius a parte cøplezionis accidentalis et etatibus: regionibus: et teſp[or]ibus: et alij[us] rebus acciden talibus extrinſcis caufate. Prima aut[em]e pars diuidentur in duas: in quarum prima tangit generalem intentionem circa ex]p[h]ibitionem diete. In ſecunda applicat diuuerſitatem eius ad diuuerſitate: cøplezionis corporuſ recipienti. Prima autem pars remanet induiſa. Secunda diuidentur in duas: in quarum prima dat modum regendi cøplezionem tempe ratam per dietam. In ſecunda dat modum regendi cøplezionem egrediente: temperamentu per dietam. Prima autem remanet induiſa. Secunda aut[em]e diuidentur in duas. In quarum prima docet attendere qualitatę diete circa cøplezionem inequalè: que est per contrarii procedes. In ſecunda docet attendere eius quantitate: que per contrarii ele uatum in eode: gradu cum cøplezione procedit. Prima ma net induiſa. Secunda diuident in duas. In quarum prima do cet attendere predicta quantitate in gradu diete. In ſecunda da offendit et: fuit inter duas cøtrarias complexiones corporuſ inequales est dicta media: et ſeperata dieta tempe

ratis: diſtemperata diſtemperatis cøplezionibus adaptat. Prima autem par[ent] manet induiſa. Secunda v[n]o diuidentur in duas. In quar[ui]p[ra] p[ra]dicta: cøpleziones diſtinguit in corporibus et dictis: et ingul[s] dietas adaptat. In ſecu da diſtinguit cøparatione temperata in corporibus et dictis: cum eis marime attendatur. Sunt igitur in p[ra]ſenti lectio[u] ne partes ſeptem. In quarum p[ra]ma aſsignat vnueralem intentione circa dictam vel ex]p[h]ibitione diete. In ſecunda ſes in h[ac]e. Quibus dominatur ſanguis clarus et inſidicatus. dieta[ra] teperate complexijs adaptat. In tertia ſeit in h[ac]e. Quibus v[o] cholera dominatur. dieta[sa] diſſeperate complexijs adaptat. In quarta ſes in h[ac]. Sed in q[ui]tatis qu[as] titatem. docet attendere quantitatem e[lu]ationis gradus diete circa complexione diſtemperata. In quinta ſeitlicet in h[ac]e. Palam ergo est intelligi inter duarum complexionum c[re]nremitates. oftendit inter complexiones corporuſ ines quales: et ſimiliter dictarum aliquā: eſſe equalem: et equalè equal: et inequali inequalè respondere. In ſepta ſes in h[ac]e. Omne ergo temperamentuſ duobus modis est: diſtinguit temperamentuſ in cøplezionibus corporuſ et dietarum. In ſeptima ſes in h[ac]. Public aut[em]e modijs in estate intelligi: et corporuſ t[er]aſſignat diuuerſates: ex]p[h]ibitionis diete a parte complexijs accidentalis corporuſ a rebus extrinſecis cauſate. nec autem est inuiſio buijs partis. Pro]cessi aut[alis est: inquit y facias: intentio medicorum in p[ra]co[ca]vel p[ra]scita docente operatione. et perfectio operationis vel actionis in practica operante est in duobus c[of]ſitens. P[er]sum est conferuatio diſpositionis naturalis corporuſ: et confortatio caloris naturalis et ſpiritus: per dietam vnueraleſes et fi[m]em. Secundu: est reductio corporuſ lap[so]rum ad latitudi nem ſanitiatis cum dicta contraria malam diſſeriatam reducende. C[ir]ca ſoam partem ſic procedimus: dicendo et cum corporibus abundant ſanguis clarus p[ro]pter venar[us] et epatis claritate vel puritate: et mundus p[ro]pter virtut[es] splenis attrahentem melacholiam: et ſellis cholera: et renum aquaſtitate: mundicati: tunc competit dieta temperata munda et equalis ſangminis generatua: vt affinilentur corpori: et ſuperflutas refidua ſerpenti. C[ir]ca tertia par[tem] dicit: et cum cholera vel melacholia in corporibus domnatur: contraria dieta est ex]p[h]ibenda: vt malam complexijs alteret: et ad equalitate perducat. Ilam cholericus frigida et humida c[oe]p[ur]tunt: p[le]gmatici et sicca et calida: melacholicis calida et humida dieta per c[ot]raſi comp[er]t. C[ir]ca quart[as] parte[ſ] dicit et op[ſ] vt dieta ſiia eligatur in eode: gradu corpori: c[oe]p[]l[ione]: nec ultra: nec citra: c[oe]p[]lat: vt et fi c[oe]plezio in calitate eleuetur in p[er]mo gradu: dieta c[ot]raſi in eodem gradu frigida ex]p[h]ibetur: et ſimiliter op[or]tet in ſeperatu in alij[us] qualitatibus et gradibus: et ſic op[or]tet per c[ot]raſi in eodem gradu eleuata complexiones ad temperamentu reduci. C[ir]ca quin[ta] v[o] aſſignat inter inequa les c[oe]p[]l[ione]s corpori: et dietar[us] eſſe aliquā equalè: dict igitur et cum ſint complexiones corporuſ inequales: mani keſtum est et inter duas meq[ua]les est equalis alia: ſimilis liter[es] inter duo c[ib]aria inequali: est aliquod equale: et tem]peratis complexionibus: temperatibus c[ib]aria competent: et ſeperatis v[o] diſſeperata: vt per ip[ſa] de temperamentuſ reducuntur: fed qu[ed]a ſunt diſſeperata naturaliter a p[er]ſima componentibus: quedam v[o] accidentaliter per inodaratu[n] regimen. Ch[oc]autem ſic probatur: omnes e[ri] permuta[ti]ones ſiunt per c[ot]raſi: fed in c[oe]p[]l[ion]ib[]o diſtemperatis ſiunt neceſſario permutationes vt reducatur: ergo ip[ſa] mus tantur per contraria: fed mutantur per dietata: ergo et eis c[ot] petit dieta contraria: et non equalis: nec ſimilis. C[ir]ca ſeptam partem diſtinguit temperamentuſ p[er]mo in corpori bus d[ic]ens: et omne temperamentuſ corporuſ est: dupler. Tum v[n]uerale et naturale: alterum accidentale et speciale. Anniuerale autem q[ui]b[us] est: absolute inter omnes complexiones. et d[ic]itur vnuerale: et: absolute ſuper omnes equa]litates: cum c[oe]p[]l[ione]s or[ſ]es in ip[ſo] equaliter c[oe]current: d[ic]itur vnuerale: et: q[ui]c[]pus in ip[ſo] ſin statum melioſe na[tura]. Speciale et accidetale eſt: in quo non est equalitas ſim p[li]citer: fed in ſuo genere ſolum. et d[ic]itur speciale: quia est

Dietarum vnuerSalium.

Fo.rv.

cautafus in sua specie: accidentale: igitur: q[ui] habet habulum a stas
cau meliori nature: et fin tale cholerae dicitur temperatus
in suo generi: et similiter de alijs: et illud multam habet lati
tudinem. Deinde aſſignat h[ic] duplex temperamentum
in abus: dicens q[ui] similiter est in cibis duplex temperamentem
tum: et ſic pater q[ui] diſteterat cōplezionibus ſin primum ſe-
peramentum competit dicta téperata absolute: ſed tempe-
ratis ſin ſ: non omnino: ſed quodamodo contraria: vt
vel meliorentur: ſutur habetur et tegni Bal. Circa ſeptimam
partes dicti q[ui] ſiſt diuerſicatur diete exibitio a parte etas
tum: tempo: ut: 2 regionem: 2 artificialiūs: consuetudinii: hoc
aurem patet inducido: 2: alius cibus competit iuuenibus
q[ui] ſenibus: 2 ſubtilis alius in h[ym]e: 2 q[ui] groſsis calidus:
alius in cstate: 2 ſubtilis frigidus: et ſic de alijs t[ib]p[ro]b: alij
in regione ſeptitroniali: 2: calidus 2 groſsis alius in alij
ſin earum diuerſitatæ: alius competit quietentibus: quia
ſubtilis: alius exercitantibus: 2: groſsis p[ro]pter debil: ta-
tem caloris 2 multa repletione in quietentibus: p[ro]pter cō-
traria in labotantibus: 2 p[ro]pter potiorum raritatem. H[ec]
autem est intentio huius partis.

Ad expositionem littere etc. sunt notanda. P[er]um est
q[ui] intentio medicorum retroq[ur]etur ad teoicam et practicam
modum operandi docentis: perfectio actionis coru: ad p[ra]
ticam: ad opus applicatur. Secundi est cognitio vel regis
mentum in corporibus aliis familiaribus lapis duplex, las
mis quanti ad ipſo: conſuratione: lapis quanti ad ipſo:
melioratione: reditio eis per contrarii procedens. Inſi-
ciatur autem tegni Bal. et cmenti: et scripti ſuper loci: uti.
Circa partem itam quattuor: queruntur. Primum est
vtrum equalis complejo: quam tangit in littera: ſit in rerui
natura. Scorn eſt dato q[ui] ſit: vtrum p[os]tit conſeruari. T[er]
tum de complexione deſtempertura: vtrum bebat conſe-
ruari per ſimilia vel contraria. Quarum est: de comparatio
ne diete ad illa que contriunt. Quorum ſic ſult acerim 2 cibum.
Circa primum ſic procedimus: et queritur: vtrum equalis
cōplecio fit in rerum natura: videtur q[ui] ſic per ſeptim ra-
tiones. Prima est hec: omne illud ad quod medicus intens
dit reducere omnes cōpleziones lapſas eſt: vel potest eſſe in
rerui natura: aliter eſt opus medica: et eius intentio eſſet fru-
tra: ſed ſin Bal. medicus intendit reducere omnes cōple-
iones ad temperata: et c[oe]qualis: ergo equalis complejo: et
téperata eſt in rerui natura. Secunda ratio hec eſt: in quos
cumque generi inequali: et incompleta: eſt: ponere aliquod
equale: et cōpleti: ſin cu: 2 acceſſum et receſſum omenſen-
eqii: p[oc]patet in moſalibus et naturalib[us]: ergo necſſe eſt
in generi complexione inequali in rerum temperamentem
equalem: ſin cuſus acceſſum et receſſum oſmes complexio-
nes dicanq[ue] equales vel inequales. T[er]tia ratio hec eſt: Bis
dit Bal. in libro comple. impiando opiniones: quo: idam
qui p[one]bat complexiones calidam et humidā: eſſe marime
nobilē: et c[oe]qualem. P[er]um ſic: cōplecio equalis non habet
contrarii: ſed cōplecio calida: et hu. habet contrarii: 2: op-
ponitur cōplezioni frigide et ſicce: ergo cōplecio calida: tu,
nō eſt equalis: 2 cōplecio equalis et téperata nulli inducit
lapſus: ſed cōplecio ca. 2 tu. cu: nimis e[mi]ccedit inducit lapſus;
ergo non eſt equalis: ſed natura intendit cōplezionē equas
lem q[ui] non eſt ca. et hu. nec eſt frigida: et ſicca: et ſic de alijs:
ergo necſſe eſt eſſe aliquam complectionē: que ſit ſupra il
las. hec autez eſt cōplecio eſt: 2 nec eſſe eſt eſſe cōplezionē
equalem. Quarta ratio est hec. Dicit Autec. in libro ſuo de
anima q[ui] in corporibus viuentibus miſtis eſt ponere aliq[us]
equale q[ui]s eſt: reſultet et cōtraribi: 2 nulli eſt contrarius: ſed in
corpo: humano ſunt cōplezionēs. 3: ſie: ſin q[ui] ſunt in diuere
ſis medias: ex quib[us] cōpleciòb[us] eſt: ſub cōplecio: que
eſt ſupra oſmes per receſſum ab omni cōtrarietate: ergo cu
hec eſt equalis: nec eſſe eſt in corpo: humano complecionē
eſſe equalem. Quinta ratio hec eſt: in omnibus que admi-
nicem cōmſicentur: in quocunque genere eorum eſt ponere
medi[i]us per conſtractionēs extremiti: ergo cum in corporibus
miſtis ſint extrema: c[oe]micibilia: ergo in corporibus miſtis
eſt ponere medi[i]us, ſin viam cōm[pl]itionē: ſed illud medium
eſt equalis complejo que e[mp]concurſu extremo: uſtultat.

ergo in corporibus miſtis eſt ponere complexionem equa
lem. S[er]ta ratio eſt hec: in quocunque g[ue] eſt ponere abun
dantiam et defectus: in eodem eſt ponere medi[i]us inter abun
dantiam et defectum ſin viam nature: 2 q[ui] e[mi]ctrate abu-
dantie et defectus reſultat medi[i]us proportionale: ergo cum in
generi complexionēs contingat ponere abundantia et defect
cum: ergo eſt ponere medium: ſed illud medi[i]us nō eſt miſi
cōplecio equalis: ergo nec eſſe eſt ponere cōplezionē equa-
lem in corporibus miſtis. Septima ratio eſt hec: ſicur pa-
betur in libio deATIONE. Odiſtio eſt miſicilibi alteratarii
vnto: in miſtione: no non ſolurunt omnino ſpecies miſici-
lium: 2 tunc eſſet generatio et non committio: ſed excelſi
eſt frangitur: vt dicitur in ſecundo de generatione: quia eorum
excellentie cori[up]untur adju[n]ices. Et medi[i]us q[ui] reſultat er
bis: eſt medi[i]us indifferens ab[ro]ſtremo: quia nō eſt
aliquod conſaruerit: ſed in eis in quibus eſt alteratio et
reſfratio excellentiarum p[os]ibilis eſt equalitas que cōſtitut
in medio: ergo cum hec ſit in miſicilibus: p[os]ibile eſt vt de-
ueniatur ad equalitat[em] in miſicilibus et miſtioribus: 2 ad
equali: c[om]p[li]tionē seſituq[ur] equalitas cōplezionē: ergo in
miſicilibus eſt equalitas cōplezionē: 2: ſin Auic[us]: cōple-
ſio eſt effectus er c[om]p[li]tionē: 2: ſin hoc equalis cōplecio eſt
eſſus derelictus er miſtione elemetorum equali: ergo er
mijtionē elementorum equali: p[os]ible eſt complexionē equa
lem reſultare. et ſicer ſitonere ponere in rerum natura: complexi-
nem equalem. Ad oppofitum ſunt due rationes: quari-
prima eſt hec: ſicur habetur in libio de generatione. In miſ-
ito ſemper eſt p[ez]dominium alijuius elementi, et in eo: non
equalitas miſicilibum: ergo imposſible eſt ſin viam nature
c[oe]micibilia miſceri ſin equalitate: ergo equalis cōplecio nō
eſt p[os]ibilis: cum ſit e[ſ]fectus equalis miſtioribus. Secun-
da eſt hec: dicit Autico. in: liij. metheo[no]z. Omnia corpa que
generantur circa medi[i]us habent dominiu[m] terre et ſaque. 11oc
d[em] idem habetur in libio de generatione in ſco[do] tractatu. 31ctes
c[oe]po: c[oe]micibilia non constant in determinata figura: ſed
folum duo elementa contrauntur ad determinatam figura: ſed
fum c[it]ut aqua et terra: ergo illo[um] duo[um] ſolum habent
dominu[m] corpo: miſtra generata circa medium: ergo in eis
non eſt equalitas miſtioribus: ergo nec equalitas cōplezionēs
que eam ſequitur. Solutio ad hoc dicendus q[ui] in rebus miſ-
tis eſt p[os]ibilis equalitas cōplezionēs et miſtioribus: que e[mi]
eſequatur, et ſic eſt in rerui natura. Sed ſiendus q[ui] duplex
eſt equalitas. Quedam in q[ui]tat[ite]: q[ui] dicitur equalitas p[os]
deris que eſt equalitas in virtute: ſin erigentias indiuduiu[m]
et ſpeciei in meliori: ſormarum statu: et conſuratione natu-
re: et hec dicitur equalitas quoad iuſticia: ſin q[ui] natura dat
vniuicuiu[m] q[ui] ſuum eſt: 2 q[ui] in genere ſuo ei meliori: modi-
competit. Sed equalitas ad p[od]us eſt duplex: quedā que
attenditur in q[ui]tatitibus ſin quam vnumquodq[ui] dicitur
eſſe tantāi. 1. tante magnitudinis: 2 hec imposſibilis eſt in re
rum natura: in corporibus alatis: 2 in inanimatis: quia opor-
tet vt elementa debiliz[i]sis actionis in maiu[m] ſint q[ui]tat[ite]
et elementa mai[i]us actionis ſint in min[i]o[m]. Aliter enim il
la que ſunt mai[i]us actionis e[mi]ccelerent illa q[ui] ſunt min[i]o[m]
actionis, vnde igni: e[mi]cceleret in virtute omma alia: 2 co-
rumpeteret: et in ſuam naturam conuerteret: 2 ſic non eſſet
miſtio: ſed generatio. Eſt autem alia equalitas quo ad p[os]
dus ratione virtutum et equalitatum: ſin quā dicitur vnus
quodq[ui] equale eſſe: nō q[ui]tum eſt in magnitudine: 2 quā
tum potest: et ita equalitas in qualitatibus: 2 virtutibus
e[or]um eſt virtus omnium qualitatum: que refrangitur in
miſto. 2 tantum potest vna q[ui]tus 2 altera: 2 hec eſt p[os]i-
bilis in rebus miſtis animatus ſin curſum nature: 3uis
caro inueniatur. In rebus 2o animatis non eſt p[os]ibilis.
Dicitur tamen q[ui] vita in ipſis ſet et calidum et humidum
ſin dominiu[m]. Equalitas 2o quoad iuſticiam eſt p[os]ibilis
in omnibus rebus: 2 marine in rebus animatis: 2: ſin q[ui] vni-
cuiu[m] dedit natura erſitiam meli[om]em in genere ſuo et 2o-
dunem. H[ec] aſt aut e[ſ]q[ui]itas multa: 2 diuerſam 25 latitudine: 2
g[ui] non eſt vniformis in omnibus viuentibus: 2mo diuertiſſa
e[mi] q[ui] 2 sp[er]s viuendi: 2: ſin diuerſas cōpleziſes generem
et ſp[er]cere: 2 induidiu[m]o: ſicur poſta patebit. Ad rōn[ce]

Ziber

p[rimam in contrarium] dicend[ui] ę predominii alicuius est
bup[lex]: formaliter, ę vel materialiter: in miſto ęft p[ro]edo
minui terre ę aque materialiter, formaliter, vero est ibi p[ro]
diiu[m ignis et aeris in aliquibus: et ex vtris] p[re]dominio
resultat t[emperat]es: t[em]qualitas] c[ömple]tionis: quoad q[ui]litates
elem[ato]p. Ad ratione] ſeda[sc]ndend[us] ę in c[orpo]nd[us] g[hat]s
circa medium: ęqua]t terra ſunt in p[re]dominio: ſed hoc p[re]
dominii est ſin quantitate] t[em] materia] ſolis. Posſunt autem
dominari igni] ę a[er ſin formam] ę qualitates: prout est in
ipſis p[re]dominii ſin formam] ę qualitates: in alij[us] ę ſo in
fm] materiam] t[em]quantitate] potest eſſe in miſto equalitas] com-
plexionis in concunuram] quantitati] resultans] e[pro]portioni
ne miſicibuum: t[em]hoc non impedit: q[ui] ipſum] miſtum con-
ſet in debita] quantitate] t[em] figura: ſin ex[ert]igentiam] ęt
aque] dominantium: quantitatem] t[em] materialiter, t[em] patet
ſoluto] iſtius questionis.

[C] circa fecundi] principale] ſic] procedimus: t[em] circa hoc duo
queruntur. P[rimi] est vtrum complejo equalis] poſsit con
feruari per naturam. Scorn] est vtrum hec complejo mari
me] conferuetur: aut] marine] ſit corruptibilis] a caufis] 5:15.
[C] circa p[rimi] ſic] procedimus] t[em] queritur: vtrum equalis]
c[ömple]cio] poſsit] conferuari per naturam: et] oftenditur] ę
p[er] duas] rati]oes, p[rima] talis] est. Natura] nibi] ſacit fruſtra,
nib[uli] ergo] facit q[ui] non] c[ömple]tion: q[ui]n] fruſtra] ſit per naturas;
q[ui] non] ſeruatur per naturam: ſed hec] c[ömple]cio] poſſibilis] est
ſin] naturam] curie: t[em] natura] mar]ime] intendit hoc facere: e[r]
[go] hec] complejo] potest] ſeruari per naturam. Secunda] ra-
tio] eſt: in quoc]iis] c[orpo]e] est] foſtissimus] nex]us] contra
rioum] cum] diſcultate] diſſoluitur: f[ic]ut patet in metallis] t
lapidib[us]: ſed in h[mo]i] c[orpo]e] est] foſtissim]7 nex]us] c[ömtrarieta
tum: f[ic]ut d[ic]it Ba, ergo] de facili] n[ò] potest] diſsolui: ſed viu]
conferuabitur. [C] ad oppoſitui] ſunt quin] c[or]ationes. P[ri]
ma] talis] eſt: omne] equalis] e[cor]upens; f[ic]ut habetur in
lib[io] de] ſensu] t[em]ſato: ſed hec] c[ömple]cio] ab omni] intrinſeca
re] t[em]trinſeca] equaliſt: cum] ipſa] ſit equalis: t[em] ones] ali]e] res
ſunt inequales] ſequens] ipſus]i: ergo] omnes] e[cor]upens; f[ic]ut habetur
in] ſi]b]um] impoſſible] est] ipſam] conferuari. Secunda] ra-
tio] eſt: d[ic]ecid]enti] inducunt] caliditate]: quaedam
frigiditate]: t[em] non] poſſunt] euitari: nec] etià] actions] co-
po]ales] et] animales] poſſunt] euitari: cum] c[orpo]s] ſit] poſter
operationes: ſed hec] omnia] adjunct] in diſtemperantia] com-
plexionis: ergo] h[mo]i] c[ömple]cio] non] poterit] conferuari.
T[erna] ratio] eſt: nullum] c[orpo]s] viuens] potest] fine] nutri-
mento] conferuari: q[ui] res]oluitur] continue] a] calo]e] interio]i]t
exterior]i: et] indiget] continua] reſtairatione] debiſt: de] ſed
nutrimenti] in] p[ra]ciptio] diſſimile] eſt: in] fine] ęo] ſimile: ergo
in] p[ra]ciptio] c[orpo]s] permutat. Quarta] ratio] talis] eſt: a] reß
non] naturalib] impoſſible] est] c[orpo]s] egredi] in vita: ad hoc
vu] diu] viuat: f[ic]ut ab] aere: c[ibo] ęt. ſed] c[orpo]s] ſoluris]
ſunt] excellentes] et] diſſeperate] respectu] h[uius] c[ömple]tionis
equalis: ergo] ipſam] c[or]umpent: t[em] ad] diſtemperantia] per
ducent: ergo] h[mo]i] complejo] per natura] conferuari] n[ò] po]
t[est]: ergo. Ad hoc] dicend[us] ę hec] c[ömple]cio] potest] c[ömple]
per naturam. [C] ad] rationes] autem in] contrarii] dicend[us]
ę ſua] equalitas] permutatur] ſin] actualem] ex[ert]entiam: t[em]
ſeruatur] ſin] eſſentialem.

[C] circa fecundi] h[uius] questionis] ſic] procedimus: t[em]
q[uritur: vtrum hec] complejo] mar]ime] c[ömple]ruetur: an] marine
ſit] vincibilis] ab e[gris] caufis: t[em] oftenditur] ę] marine] e[gris]
caufis] reſiſtat] p[ duas] rationes, P[rima] talis] eſt. D[ic]it Ba,
in] tegni] c[orpo]s] ſan]i] ſimpli]t] eſt q[ui] b[as] p[er]ſectas] opera-
tes: t[em] q[ui] caufis] e[tr]ſeſis] e[gris] potest] foſtiter] reſiſtere: e[be]
complejo] eſt] illa] in qua] confiſtit] c[orpo]s] ſan]i] ſimpli]ter:
ergo] hec] complejo] foſtiter] caufis] e[gris] reſiſtit: ergo] mari
me] hec] complejo] p[ot] c[ömple]ruari. [C] ad] oppoſitui] ſunt] due
rationes. P[rima] talis] eſt: medi]i] ſacilius] pati]tur ab] extre-
mis] e[xtrema] ab]niuic]e] p[ro]pter] mai]o]em] ſimilitudine] qua]
babet] cum] ipſo: ergo] cum] hec] c[ömple]cio] ſit] media] per equa-
litatem: inter] omnes] alias] ſacilius] pati]tur] ę] aliqua] alia: e[ro]
[go] minus] potest] conferuari] ę] alia] c[ömple]rio] diſtemperata.
Secunda] ratio] eſt: hec] c[ömple]rio] ab] omnib[us] p[er]ſeruatur: t[em]
q[ui] a] pluribus] vel omnibus] p[er]ſeruatur: ſacilius] tranſinuta]

tur] t[em] frequently] cum] ab] omnibus] alij[us] p[er]ſeruatur: ergo] for-
tus] t[em] frequently] trab] ab] diſtemperant]a: ergo] mi]s]
nus] omnibus] alij[us] conferuatur. [C] et bis] igitur] conclud]
[ur] ę et] quo] c[orpo]s] ſan]i]ſim]i] confiſtit] in] b[ac] complejo]
hec] complejo] de] fauli] leditur] a] caufis] e[gris: ſed] c[orpo]s] ę]
mar]ime] leditur] a] caufis] e[gris: f[ic]ut d[ic]it Bal. et] Ba, eſt] c[or]
[os] e[gr]ertim]i: ergo] ęt. Ad hoc] dicend[us] ę hec] c[ömple]cio]
c[öm]pet] c[or]po]s] ſan]i]ſim]i: t[em]ata] eſt] marine] eſſigere] c[or]
po]tiones] e[gr]ari] c[au]farum. [C] ad] rationem] dicend[us] ę du]
p[lic]iter] eſt] loqui] de] b[ac] c[ömple]ione: t[em] de] c[orpo]e] in quo] eſt:
T[no] modo] a] parte] excellentiari] c[au]farum] contrariar]us: et
ſic] mari] nata] eſt] permutatur: t[em] ad] diſtemperant]a] duci.
A]lio] modo] c[öm]d]erat]ur] ratione] ſue] equalitatis] t[em] foſtis] ne]
rus] contrariar]i: t[em] foſtitudinis] virtutis] que] ipſam] confer]
]uat: t[em] c[ar]max]e] caufis] ledentibus] reſſit.

[C] circa tertium] principale] ſic] procedimus: t[em] queritur] de
regimine] c[orpo]s] lap[oz]i, natur]a: t[em] lo]m]gr] aſt]e]p]i] de]
cholerico] vtrum] poſſit] regi] t[em] conferuari] per] ſim]ia: vel] per
contraria: t[em] videtur] ę per] ſim]ia] b[ac] ratione: d[ic]it Bal. in
tegni] ę calid]o] c[orpo]s] calid]o]ibus] indig]et] adju]to]t]hs]
t[em] lo]tur] de] regimine] per] conferatione]: ſed] c[orpo]s]
cholericum] naturaliter] eſt] calid]i: ergo] calid]is] indig]et] adju]
t]o]t]hs] ad] ſui] regimen] t[em] conferatione]: ergo] per] ſim]ia] de]
[bet] regi] t[em] conferuari: t[em] hoc] modo] intelligitur] de] alij[us]. Se-
cunda] ratio] eſt: hec, D[ic]it Ba, in] c[öm]eto] ſuper] tegni] ę] me]
[bi]um] ex]ſtens] in ſua] complejo] e[diſpo]ſitione] naturalis] ap
pet] ſim]ia: quando] ęo] confiſtit] in] in] naturali] diſpo]ſitione]
appe]t] contraria: t[em] cauſa] h[uius] eſt: q[ui] natura] intendit] re]
mouere] in] naturali] diſpo]ſitione] per] contraria: p[er] patet
in] ſeb]ie. Item] d[ic]it ę p[er] aliquis] vult] conferuare] c[rafim: t]
la]ta] debet] offerre: qualis] c[rafis] eſt: ſed] t[alis] c[rafis] eſt] choleri]
a: ergo] ad] ſui] conferatione] t[em] regimen] calida] ę t[em] ſim]ia] de]
be]t] e]h]iberi] t[em] non] contraria. Zertia] ratio] eſt: tal]a] de]
bet] in]ueſtagiari: qualia] a] c[orpo]s] de]per]dunk: ſed] a] c[orpo]e]
cholerico] c[opol]erica] de]per]dunk: ergo] cholerica] debet] reſta]
rati]a: ſed] reſtairation] non] eſt] niſi] per] ſim]ia: ergo] conferim]
de]bent] e]h]iberi. Quarta] ratio] eſt: hec: nutrimento] ſin] Baleni]
eſt] per]fecta] aſſimilatio] nutrient]is] c[um] nutri]to: ſed] e]m]
baum] per] illud] conferuatur: per] ęo] nutrить: t[em] nutrimenti]
non] poſſet] aſſimilari] cholerico: niſi] ſit] cholericii: nec] confer]
ui] in] natura] cholerica: ergo] nec] eſſe] eſt] nutrimenti] c[or]po]
s] cholerici] eſſe] cholerici: ad] hoc] ę conferuetur] in] genere]
cholerico]zum. [C] ad] oppoſitum] ſunt] tres] rationes: qua]
rum] p[rima] eſt: hec: ſi] c[orpo]s] eſt] temperati]i: temperata] t[em]
ſim]ia] debent] e]h]iberi: ſed] diſſeperatis] diſtemperata] e[diſ]
[im]ia: ſed] c[orpo]s] cholerica] eſt] diſtemperati]i: q[ui] lap]im] ergo]
contraria] e[diſſimilis] debent] e]h]iberi ad] ſui] conferatione].
Secunda] ratio] eſt: ergo, D[ic]it Bal. in] tegni] ę omne] ſimile]
augmentat] ſuum] ſimile: t[em] fac]t] ipſum] ſurere, idem] diat] fu]
s] ap]o]t]imos: ſed] ta]n]o] conferuari: ſed] c[or]up]it: ergo] e[ro]
[os] c[or]pus] cholericum] non] potest] conferuari] per] calida] cholerica:
ergo] nec] potest] conferuari] per] ſim]ia: ſed] c[ömtraria]. T[erna]
ta] ratio] eſt: hec, D[ic]it Ba, ę fola] t[er]p]era] complejo] ſua] fi]
militudine] con]gaudet: ergo] c[or]po]s] talis] c[ömple]tionis] ſolus]
de]bent] e]h]iberi] non] ergo] c[orpo]s] cholerici] ſim]ibus]
de]bet] regi] ſed] contrariar]i: ad] hoc] vt] conferuetur] in] ſua] na-
tura: ergo. D[ic]ed]i] ę circa] hoc] eſt] multip]er] intentio: d[ic]ut
em] quidam] ę in] temperatis] debet] offerri] que] ſunt] ſim]ia]
actualis] potentie: diſtemperatis] e[ro] debent] e]h]iberi] que]
ſunt] contraria] in] p[ra]ciptio], in] fine] ęo] ſim]ia] vt] cholerici] la]
]ctuca] que] in] p[ra]ciptio] eſt] diſſimilis] t[em] contraria: in] fine] ęo] ſit
ſimilis] per] conuerſione] ſui] in] natura] memb]o]z: Huic] e]m]
po]ſitioni] non] conſentimus: q[ui] omnia] que] tendunt] in] natu]
raz] nutrimenti] ſunt] talia: et] p[ro]pter] hoc] d[ic]ed]i] ſitaliter] ę in]
g]enere] c[ömple]tario]o] debent] e]h]iberi] ſim]ia] in] c[od]e] gradu: t[em]
v]nde] cholerico] calida] debent] e]h]iberi] in] c[od]e] gradu: t[em]
]lerico]zum: in] genere] ęo] cause] permutatu]o] debent] e]h]ibe]
]ri] c[ömtraria: contrarii] e]m] per] contrarii] per] mutat]e: t[em] reduc]i
d] te]perant]i, D[ic]im]i] ergo] ę tale] c[or]p]e] p[ot] regi] q[ui]to]
]modis. T[no] ms] ad] hoc] vt] in] ſui] natura] ſerueſt: t[em] c[or]mo]p]
]ſiha, A]lio] mo] vt] ad] te]perant]i] reducatur] vel] melio]et] for

Dietarum vniversarium.

Fo.rvj.

maruſ; et hoc modo regitur per ſiia. Tertio modo regit; ut non inſpo inducet keſis cholerica; et hoc modo regitur p. partis ſiia; et partim diſilia: fuit p. illa q. ſunt frigida citra gradii illi in qua eſt egnitudo. Quarto mo regif corpus vt non fiat p[le]gmaticus; et hoc modo regitur p[er] frigida remiſ ſa fuit calida et ſicca. Et ad ratione prima in ſiu diſcendit: et cum dicti Bal. et corpori téperato téperata debent eſtis beri. et hoc intelligit in genere cauſe ſeruariuo: ei yo dicit q. diſſeperatis diſſeperata. et hoc intelligit in gne cae p[er]muta t[em]tuo. Dicimus ergo q. in gne caufe coſeruatiuo ſiha debet offerri. et de hoc generi loquitur hec: de alio autem ad. Ad ſoam rationem diſcendu q. in gne cae coſeruatiuo ſimi ſlia non erubebent; vt cratis intendaf; et natura furiat: fed vt perdiſt a corpori per ſimile reſtaureſ. Ad tert. i. diſcendu q. cóploſo téperata eſt oupler. Una téperata absolute vt ſim p[liciter]: et hec eſt in melior ſoſarui. Alia yo eſt téperata in ſuo gne: ſin q. dicimus q. iſte cholericus eſt téperatiſimus in genere cholericorum. Dicimus ergo q. corporus cholern: i. per ſecte exercer[es] ſuas operatioſes temperatiu eſt in ſuo gne: per comparatione ſi ad corporus melioru ſoſaruſ dicitur eſſe lapsum et diſtemperatum.

Et Circa quartum principale ſic procedimus: et querif: in regimento ſanitiſatis quid fit magis neceſſarium? vtrum aer an cibus: et videtur q. aer: quia radix vite confiſtit in caloſe naturali. Aſo: vero naturalis habet fundamentum in coſe: qua eſt vita ranb ab influente: ergo illud quod facit marime ad regimen caloris naturalis: marime facit ad regi men vite: fed aer eſt h[mo]ci m. p[ro]beat extinctione euſiudem ergo aer marime neceſſarius eſt. ſeda ratio eſt hec: omne ſiull d[ur]ato naturala humana magis inſteffanter: et frequeſtus re quirit: qu[uo]ſi p[ri]ſuetur: corripitur vite: marime neceſſariu[m] eſt ad regimè vite: fed aer eſt h[mo]ci m. ergo marime neceſſariu[em] ad regimè vite. Tertia ratio hec eſt h[mo]no naturalis accidit p[ro]pter ſuſpuntus humiditatis ſubſtituam facta a caloſe naturali: fed hec consumpto non p[er]cedit: niſi q. calo[ra]p[er]a lat: ergo illud q[ui] immediaſt frigidat caloſe: vt humiditas ſubſtituātis ſcheratu[m]: marime exigit ad vitam: fed aer eſt h[uius]modi: ergo marime exigit ad vitam. Et ad oppoſitù eſt hec ratio: illo marime operat ad regimè et caloſe naturalè: et ſpiritus q[ui] in medbis integrates ſerinaur: fed cibus eſt h[mo]ci: ei convertit in membrai[vel] naturali mébi: ergo cibus eſt marime neceſſarius ad regimè vite. ſeda ratio eſt hec: coſeruano vite confiſtit in coſeruatione caloris naturalis et ſpius: fed calo: naturalis et ſpius g[ra]n[ati]n et c[ito]: z nutrioni: ſicut dicit auicina: ergo cibus ad conſeruationè vite eſt neceſſarius. Et ad hoc dićimus q. inter iòta que tendit ad coſeruationè vite: aer eſt marime neceſſarius. Ad rationes in coſtarium diſcendit: et p[am]o ad p[am]a: q. fundamenti vite eſt oupler: quodda[que] p[ri]cominu[m]: ſicut temperamentu[m] caloſis natu ralis, aliud remotus: et illud eſt in medbis et humiditatis bus mebmentis. Dicimus ergo cibus ſerinaurando deperdiſt subuentium fundamèto remoto exiſtiti in medbis: et humo[bi]s co[no]mi: aer yo ſubuentium fundamèto. p[ri]mo: q. ſubuent cali tori naturali ne extinguaſ. Ad ſoam ratione diſcendu q. que dam operatur ad conſeruationè caloſis naturalis: ip[ro]um re ſtaurando: et hoc modo cibus coſeruat caloſe naturalè. Alio modo ip[ro]um regendo et p[ro]bendo ab extinctione: et hoc modo aer operatur ad conſeruationè vite: et non ſolus p[ro]bi bet extinctione: fed etià resolutione: q[ui] ip[ro]um caloſe natura lem temperando p[ro]bibeſt resolutionem.

Et ſe co[ro] queritur circa hoc: quid plus noceat an malus c[ibus] an malus aer: et vid[ex] q. malus aer: p[ri] principiù vite eſt in coſde: ergo q[ui] immediate co[mi]t: attigit ſuo nocumèto: et nu trinmento magis iuuat e[mi]t: nec et: fed aer immediate attin g[it] q[ui] c[ibus]: ergo ſuo n[oc]umento magis noceq q[ui] c[ibus]. ſeda ratio eſt talis: ab illo q[ui] fine tráminutatio[rum] petit co[mi]: et caloſe naturalè: maius n[oc]umenti p[ro]cedit q[ui] ab illo: q[ui] cui tranſutatione petit co[mi]: et caloſe naturalè: cibus yo cu[mi] tráſ mutatione petit co[mi]: ergo maius n[oc]umenti, p[ro]cedit ab a[que] re malo q[ui] c[ibo] malo. Et ad oppoſitù ſunt due rónes. P[er]ma talis eſt: ab illo q[ui] maiòre mora facit in corpori: et c[ibus] ſimp[er]ſio for[io]: eſt: maius n[oc]umenti p[ro]cedit: fed c[ibus]

et h[mo]ci ſpectu aeris: ergo c[ibus] maius n[oc]umenti facit q[ui] aer. Secunda ratio hec et ab illo magis p[ro]cedit n[oc]umè tum q[ui] marime natum eſt: p[er]diſt ad natura mebmenti: fed c[ibus] eſ h[mo]ci ergo a cabo maius n[oc]umentum venit q[ui] ab acre. ergo e[ta]. Et h[oc] diſcendu q[ui] malicia aeris magis noceq q[ui] malicia abſt, et rationes auſt diſcendu q[ui] ouobus modis eſt loqui de n[oc]umèto aeris q[ui] cibi. P[rim]o modo absolute: et hoc modo n[oc]umenti aeris maius eſt. Secundo modo ſin q[ui] non concurrut equali: concurſu: et hoc modo n[oc]umenti cibi maius eſt: q[ui] maiorem mo[ra]m: et maiòre ſimp[er]ſionem facit in corpori q[ui] aer.

Et Tertio queritur circa hoc q[ui] magis exiſt q[ui] corpori: et loquarum in téperito: an cibus: et potus, et videtur q[ui] corpori: q[ui] omne illud quod p[ro]bibeſt resolutione humiditatis ſubſtituātis facta a caloſe naturali magis exigit a natu[m] ra humana: fed c[ibus] facit hoc: et non poru[m] ergo c[ibus] ma gis eſt neceſſarius q[ui] potus. Secunda ratio eſt hec: dicit Ra fiſ q[ui] aqua non nutrit nec ſerinaur ad deperdiſt; fed dicit q[ui] cibus penetrat per totum corpori c[ibus] ergo operatur ad ſerinaurion[em] deperdiſt: et omne tale magis requiritur a natura: ergo c[ibus] magis requiritur a natura. Contrarium vero dicit Loſtantinum in pantegni: dicens q[ui] natura requi r[rit]a: p[rim]o aerem. ſedo potum. tertio corpori c[ibus]: et p[er]cor e[mi]p[ro]n in eunte a carcere: et in ſuſpenſis per collum: quare po t[us] p[rim]o requiritur a natura: led q[ui] p[rim]o appetit magis requiritur ad coſeruationè illius: ei go potus magis requi r[it] q[ui] c[ibus]. Secunda ratio talis eſt: illud magis apſent[ia] a natura: in cuius deſiderio magis affligitur: fed natura p[ro] mana magis affligitur in deſiderio potus q[ui] c[ibi]: ergo ma gis requirit potum q[ui] potum: quod coſdemus: et cauſa p[ro] ius eſt: q[ui] deſideriui q[ui] potu e[ſ] p[ro]pter actione caloſis natu ralis p[ro]pter humiditate ſubſtituātis corpori: et i[mi]s reſequi alidq[ui] q[ui] excellentiā caloſis ei7 mitiget cuiu[n]odi e[mi] pot[em].

Et Circa quintum principale ſic procedimus: et queruntur quodam commu[n]ma. Et p[rim]o quentur de eleuſione gradus, vtrum c[ibus] corpori calido in quarto gradu debent offerrim frigida in eodem gradu. et videtur q[ui] ſic b[ar]catione: poſsiſible eſt complexionè corporis humani eleuari et inten di in quarto gradu: ſicut patet in ſebib[ui]9 acutis cholericos: fed corpori diſſeperato diſtemperamèto ſenſibili contraria e[rib]henda ſunt in eodem gradu ſm emmes autoxeſ: ergo corpori p[ro]calido in quarto gradu debent e[rib]hiberi ſi ſigida in eodem gradu. Secunda ratio talis eſt: omne quod reductu ur ad temperamentu[m] op[er]tet vt per contrariu[m] reducatur eleuatum in eodem gradu: ſicut vult Bal. in t[em]ergi cu[bi]s corpori hu[be]eueſt in caliditate in quarto gradu: necesse eſt vt reducatur ad temperamentu[m] per frigida in eodem grau s. Et ad oppoſitù eſt hec ratio: eca que ſunt frigida in quarto gradu ſunt mo[tr]iſera: ſicut op[er]ium ſuſquiamus: et coſimilia: h[ui]s n[ib]il q[ui] corpori mo[ſi]cat e[ſ] p[er]e[ribendu[m]: ergo frigida in quarto gradu nullo modo ſunt e[rib]heda. In quarto diſce[mi]dum q[ui] circa hoc dupler eſt intentio. P[rim]a q[ui] frigida in eodem gradu debent e[rib]hiberi: fed non ſimul vel per vnam medicinæ fed vicillis: vt v[ra]n vice de[n] frigida i ſedo gradu: et deide frigida i eode[mi] gradu: at[que] q[ui] n[ò] p[ò]t facere p[ro]pter ne celitate[rum] virtutis téperet p[ro]pter multudinè. ſeda int[er]tio eſt qua nos ponim[em]: q[ui] frigida in eode[mi] gradu debent e[rib]hberi: nec vicimus ſicut quidam dicentes q[ui] illa simplicia n[ò] debent e[rib]hiberi: fed per admixture[m] alicuus rei calide bea ne poſſunt. Ad rationem in contrariu[m] diſcendu q[ui] in corpori duo ſunt confideranda: mala c[ibus] diſcracia q[ui] teno[mi] virtutis et calo[m] naturalis et ſpiritus. Dicim q[ui] ergo q[ui] p[am]o contraria in eode[mi] gradu debent e[rib]hiberi: quantu[m] ſi ad tenore[m] virtutis: non damus frigida in quarto gradu: q[ui] timemus de e[pi] tinctione caloſis naturalis et ſpiritus.

Et Secundi do queritur quare vt[im]ur c[ibus] caſidin in quarto gradu e[n]t non frigidis in eodem. Ad hoc diſcendu q[ui] vità flat per calidum e[mi]t humidu[m]: fed frigidi contrariatur vite: et maſtine frigidum in quarto gradu: calidu[m] yo non: et p[ro]pter hoc vt[im]ur caſidin in quarto gradu: e[n]t frigidis.

Et Tertio q[ui]n[em] q[ui] e[ra]q[ui]das plante i[mi] q[ui]rto gradu frigide ſic: et op[er]i[m] et p[il]filia viu[i]t: cu[mi] frigiditas in q[ui]rto gradu fit ſi[a] vite,

Ziber

Ad hoc dicendit huiusmodi est
Tino modo in se, huiusmodi naturalis et sic habet in se, et huius
sufficiens ad vitam. Alio modo considerantur per comparas
tionem ad corpus puma. et sic frigida in quarto gradu sunt
inimica nature hu. et vitæ. Consequenter autem quern dieta
exercitatiuntur. et vtris debeat regi groffa dieta: an subtili
et videbant e subtiliter acronione. In exercitatiib de refuluit vir
tus et spiritus et calo: naturalis: sed igitur defectis et refulsi
tis non cœpetit nisi subtilis dieta: ergo exercitatiib cœpetit
subtilis dieta et non groffa. Scoda ratio talis est: groffa dieta
non cœpetit: nisi calo: naturalis: et spiritus forvis est in lo
co de occidiocnis: fed in exercitatiib calo: naturalis retrahit a
loco de occidiocnis ad exteriora, vnde minota: et fit debilis, et
tunc non cœpetit groffa dieta: fed subtilis, ergo nec in exerci-
tibus cœpetit groffa dieta: fed subtilis. Ad oppositi est
auctoris yfaac dicetis: ergo exercitatiib cœpetit groffa die
ta: et caufa but? est tripler. Prima est deffuditio et resolutio
corpi: et foritutudo caloris naturalis. Alia è exercitatio et for-
titudo caloris naturalis. Tertia est nimia porio: aptio. quis
bus de caufis corpus indiget necessario multo et groffio nu
trimento qo cœcedim. Ad rône in contrarii dicendus: ex
exercitiis est multiplex: quodda têperat: et tale exeritat cas
lotem naturalis: et reddit foritè in loco de occidiocnis: et in qual
bet parte corporis: et tunc corporus indiget groffio nutrimentis
to. Aliud est supfluus et cellulis: et tale defectat virtutes: et
tunc corporis indiget subtilis nutrimêto. Tertia est mediores:
et ım hoc indiget mediocri nutrimento. Hotandit hi po
post exercitiis non debet exherberi cibus immediate: et caufa
but? est: q. tinc calo: naturalis multe est extra et pauc: et
fed ei corporus quæferuit post exercitiis per dimidias hozam
tunc reuocat calo: naturalis ad interiora: et fit forvis in loco
de occidiocnis: et tunc debet exherberi cibus.

Ad hoec queritur: quæalis dieta cœpetat exercitati: exerctio
aaliat ficit illis qui studet: et videb: q. groffa. quato maiò: re
soluto facta est a corpe et extinctio caloris: tâto groffio: cœ-
petit dieta: fed in studibus ilta duo concurrent: ergo in eis
co cœpetit groffa dieta. Scoda ratio talis est: exercitiis aie forti?
et q. corporale: ergo operatiores fortores: et corpo:
ris: fed in exercitio corporali groffa dieta cœpetit: ergo multo
to forvis in aaliat. Ad oppositi est auctoris yfaac dicetis
q. delectis? no debet dari groffa dieta. Scoda rô bec est: la
botantib? debet dari groffa dieta: q. exhalatio supfluратi
fit in eis per fido: cii po: fit largi: in quiescentib: to no
est huiò exhalatio: ergo non competit in eis groffa dieta.
Tertia rô est: hoc: dicit pbs in. vi, de naturalib: q; vna virt
retrahit alia: a suis operationib, vnde si viget aaliat virtus
debilitat naturalis: fed qn virtus naturalis debilis est: com
petit subtilis dieta: ergo exercitatibus ergo exercitati aliali cœpe
tit dieta subtilis: qo cœcedimus. Ad ratione autè in con-
trarii respondemus: et tridi in talib? sunt considerà. Pris
misum est resolutio facta a calo: et profunditate cogiratio
num: q. aaliat spiritus et calo: naturalis, consumif em: et
debilitat calo: naturalis: et hoc modo indiget restauratio: et
multitudine cibi. Scom est debilitas virtutis naturalis: et
hoc modo indiget paucæ et subtili dieta: fed q. refuliopt pac
magna: to tali corpori offeri ob: cibus subtilis: et frequêter et
paucus ad hoc vt fœstificut: et retraureff illa virtus debilis
tata. Tertiai est: et fit ibi remanetia superfluatii: et hoc mo
do indiget cibo subtili et pauco.

Postea querif de dieta ratione têpois: et querif qua-
lis dieta debeat exherberi corpori hu. in eftate: an subtilis: an
groffa: et q. groffa videtur. Dicit yfaac: q. habentib? po:
raros: et aptos cœpetit cibus groffus: fed in eftate po: sunt
aperti et rari, ppter calo: aeris continetis: ergo in eftate co
petit groffus cibus et non subtilis. Scôa ratio bec est: ma-
gne deperditioni et reolutioni multa et magna debet respo
dere restauratio: fed in eftate multis de caufis est magna de
perdito: q. tunc multis resolutio de calo: naturali et spiritu:
t virtute: ergo in eftate corpus hu. multo et grosso indiget
nutrimêto. Ad oppositi est hippo, q. dicit: vêtres byeme
et vere et. ppter hoc in byeme multus et groffus cibus co-
petit: q. forio: est calo: naturalis. ergo in eftate cum fit tê

pus contrarii his cibus debet exherberi huusmodi est et
bus est cibus subtilis ergo cibus subtilis debet exherberi in
eftate: et non groffus: qo cœcedimus. Ad primâ autem rase
tionem in contrarii dicendum q. apertus porio: est dupler:
quedat naturalis: et caufatur a fortitudine: et in hac cœpetit
cibus groffus: et de tali intelligit yfaac. Alia ho est accidetas
que caufatur exper: calo: et cœper exteriore: et hoc delect in efta
te: et in hac cœpetit cibus subtilis et no groffus: eo q. virt? na
turalis multi est defecta in eftate. ppter reſolutione ſpiri
tus et calo: naturalis, vno pon digeri cibus groffus: et de
hac non intelligit yfaac. Ad sedam ratione dicendu: q.
in eftate multa fit deffuditio in corpora: et huius caufa est un
du p[er]v tripler. Prima est defectio et debilitas caloris: et buic
reſpôdet cibus subtilis et paucus. Scôa caufa est nimia reſo
luto in corpora: et buic reſpôdet multa restauratio per cibus
subtilem et paucem: et frequêter exbarit. En non sequif ir re
soluto et deffuditio est multa: q. ppter hoc cibus fit groffus
ad ſiu restauratione: q. hoc id facit cibus subtilis frequen
ter exbaritus in parua quâritate. Tertia caufa est forvis ca
lo: accidetas acquisitus per calo: aeris extenoris: et hoc
modo indiget cibo frigido et humido.

Ad conſequer ter queritur de regimine corporis lapſi a cor-
po: têperato: vtrii debet cœruerat per diffimilia extra: et
per filia intra: et hoc est quære vtrii illa opinio fit vera: et
oftendif q. no multis rationib: prima talis est. Dicit Bal,
in lib. cœple, qm omne qo de nominatim per impleſionem factam
in corpora: calidii vel frigidii denominatim ſin potentialè vir
utem: et non ſin actualem, ideo dicit Bal, in tegni. q. debet
mus infispere potentialis virtutè et non actualè: fiut patet
in pipere qo ponimus calidii: ſuis actualè fit frigidii: ergo
fimiliter erit in cibaris alij: q. per illud q[ui] debat in poten-
tia operabunk: et ſic nihil faciet virtus actualis. Secunda
tatio talis est: illud quod est commune obibus: nullu appropia-
tur: fed omnî cibo: in qua libet regione commune eſt: vt fit fi
mile in potêria intra: et d[omi]simile extra: ergo nullu debet ap-
sporiati: et ſic nihil eſt dictio: q[ui] debet cœruerat per cibaria
diffimilia extra: et ſimilia intra: ſimo ſemper ſin potentialem
virtutè debet iudicari. Tertia ratio est hec: dicit Auicêna,
c. de eis que p[ou]enutiit er eo q[ui] comediè et bibic: q[ui] cib? tria
facit in corpora. Primo deperditii restaurat p[er] naturâ per
quam est cibus. Scôa calo: naturalis augmentâ: augen do
ſanguinê. Tertio alterat corporus p[er] qualitatè que ſibi re
manſt: que forio: erat qualitate nostri corporis: et hoc est
ſin potentialè virtutè: quare oïa que recipiuntur in corpora:
fi frigida ſunt in potêria: infrigidabnt corporis. fi calida: cale
facièt: et ſic nihil facit actualis virtus. Quarta ratio est hec:
dicit Bal, in tegni. q. genus conferuatiu[n] contrarii est ge-
neri permutatiu[m] permutatiu[n] em tâgit malas diſerias.
cœruatiu[n] yo conferuat: fed in permutatiu[m] procedimus
per còrraria non extra: sed intra. Quinta ratio est hec: Unu
quoq: eo q[ui] est in potêria denominatur in actu: fed ficur of
cit Auicê: tripler est potêria: quedâ, p[p]inqua: et in ilfa e: bs
venenii respectu corporis: q[ui] non eger nifi ſola obuatiòque. Et
est alia potêria remora: et i ſita ponim q[ui] cibri respectu corporis,
propteræa: q[ui] multim indiget trafimutatiòib ad hoc vt in na
turam nostri corporis tranſimute: cu5 alta potentia mediat:
et in h[ac] ponimus medicinâ que immutat corporus: ſicut ve
nenum: et imutatur a corpora: ſicut cibus: fed tam venendum
q[ui] medicina non denominat ab illo q[ui] eſt in eis actu: fed ab
illo q[ui] habent potêria. ergo fimiliter cibus videtur operari:
t denominabit ab eo q[ui] eſt in potêria. Serta ratio talis est
in gne caufe conferuato vt imur fimilib? sed cibus no nu
trit nifi cum inducit specie: aliena: et hoc modo operat ato:
ta specie: habet em in potêria speciem confirmê: membiu:
per speciem tr actualè non nutrit: fed per potêrialè: quare
per illam potentialè affimilatur membiu: q[ui] concedimus.

Solutio

Dietarum vniversalium.

Fo.rvij.

Solutio dicendum & oppositum illa nulla est. vnde debet regi per oido similia intra. yn quncus cibus fit ille: deb ete nominari ab eo quod habet in potestá. Ad ratione in con trarior p[ro]s solutio per diffinitionem illá: fuperius potestá ſes & corpus cholericii. iiii. modis potest regi: sicut ibi sunt ex planatu, et ideo dic omittimus.

Tertia lectio.

Imdem etiá in corporibus intelligim? fm oppilatiónem pororú: et raritate eoú. Si enim poi corpís ſint rari: et ſumolatis ſacile dissolutiui; cibi in qua titate ſunt multi dàdi: in qualitate ſo grosli: ſi viſco ſi: vt p[er]c multitudine ſui impleatur rari poi: et viſco ſitat e tardetur dissolutio cibi. Si enim cibus paruus ſit et ſubtrilis: poi: ſo largi atq[us] rari: non incerti ſumus quin plurimú dissoluantur: et per poros velo citer egrediatur: et ita medbá nutriméto depauperé tur. Si auté cibi multi ſunt et grosli: et implentur rari poi: et dissoluitur tarde: neq[us] a corporibus egre diantur níli qui a natura expelli cogútur. Si ſo corpo:zta sint oppilata: et no dissolutiui: ex ſiuctudine cis damus cibú in quaſtitate paruú: ſubtilé in qualitate. Óbus enim multus et grosſus in pororú oppilatiónibus in corporibus coadunatur: et ex tertiæ digestioſis membroz superfluitatibus tата generatur materia: vt no ſecuri ſimus quin inde iuturni morbi generé tur. Si matime ruoſus dolores et articulo: si auté ſit ſubtrilis cib[us]: cito de ſtrictis poris egreditur: neq[us] remanet in corporibus: níli quatu[que] in nutriciis mébú a natura experitur: et corpa in ſanitatis ſue ſunt ſatu còſtituta. Conſtat ergo antiquos medicos de natura ciború disputantes: ſic intendères vt cibi ta les eſſent: qualis ſubſtítia illa que de corporibus diſ ſoluitur. Ande no tantú intelligere naturas cibóz in ſanitate p[ra]ſtáda e cultodiéda ſufficit: níli etiá: coz capiéti ca naturas in ſtelleris. Naturis eſi cí boſi ſoli: ſo perfecte intellectis: corporú no ſuſciliétií neglectis: níbili p[ro]ſicit illú p[er]ius exquifíſe in cóp[le]zda intentio de cultodiéde ſanitatis in ſantis: et r edden de infirmis. L[or]poa enim multus ſunt ſibi diuerſa in cóp[le]zioe: cóp[ositione]. Ande etiá fm eoz diuerſita tes danda ſunt cibaria diuerſa. Lomputit ergo nos neceſſitas ad corporú diuerſitates equirèdas: vt in ſtelligam? qualia ſint rara et larga: qualia ſint oppilata et tricta. Completiones quoq[us] cujuslibet corporúris ſunt equirende toti?: et mébroz ſingulú ſingu le: ſiue mébroz ſingulú ſit fm q[ui] expedit: ſuferit: ſiue no ſuferit: eí aliáquóto totú corpus calidius inueniá tur: ſolus ſo ſtomačus ſrigidus: et ecuóerſo. ſic et ceteris méb[us] intelligendum est.

Post[que] aſſignavit diuerſitatem exibitionis diete et a parte completioris corporúi recipiétiui: in h[ac] parte aſſignat eius diuerſitate a parte cóp[ositionis] ip[soz]. Sunt auté due partes in p[ra]ſenti lectione: in quatu[que] prima aſſignat diuerſi tatem diete. In ſoda oftedit vel c[ó]cludit neceſſaté inueſtigations nature diete. Prima aſſit diuidentur in duas: in qua rú p[ra]ma aſſignat diuerſitare diete a parte cóp[ositionis] ra re. In ſoda a parte sp[iffi]le. ſoda aſſit p[ra]ncipalis diuidentur in duas partes. In quatu[que] prima c[ó]cludit neceſſitate inueſtigations nature diete. In ſoda: q[ui] c[á]bui? eſt diuerſitas corpo:zta: aſſignat ip[ſam]. In tertia: q[ui] adbuc j[u]crrit diuerſitas membroz: ip[ſam] aſſignat. Sunt i[qu]tum in p[ra]ſenti lectione partes quinq[us]. In qua[que] prima aſſignat diuerſitate diete a

parte rare cóp[ositionis] corporúis. In ſoda, f. in h[ac] si vero corpora sint oppilata et no dissolutiui: aſſignat eí corpora diuerſita e a parte sp[iffi]le cóp[ositionis]. In tertia: f. in h[ac] c[ó]ſtat ergo antiquos de natura ciború diſputasſe, concludit neceſſitate inueſtigatioſis nature ciboz. In quarta: f. in h[ac] corpora eí ſunt multí diuerſa in cóp[lexione]. gratia h[uius] aſſignat corpo:zta diuerſitate. In quinta: f. in h[ac] cóp[lexiones] igiſ cuſubſet corporá ſunt inquiréde. aſſignat diuerſitate diſpoſitioni membroz q[ui] debet inquiiri circa inueſtigatioſe natu re diete. Proceſſus aſſit talis est: dict similiter & diuerſa tur diete exibitio a parte cóp[ositionis] corporúi: q[ui] corpora raros poros habéta cibis multis viſcoſis indigét: vt diu poris immo[n]ſk: et e[mi]llis mébá perfecte nutriant: q[ui] pauci ſubtilés cito exhalát: vt mébá nutrimento viduata remanent. Circa ſe[am] parté dicit & corpora solidorú poro n[ú] paucis cibis ſubtilibus egent: vt cito refoluantur: qua groſli multi multí immo[n]ſantur: et groſſos generát humo res: et quib[us] diuturne generát egritudines. Circa ter tiá parte ſic procedit dicens & patet & p[re]dictus antiquos inquifiuſſe de natura ciboz. p[er]corpora: vt quale diſſol uitur ab eistale reſtaureſ: vnde opo[z]et vt p[ab]eak corporo:zta noticia in regiméto eoz per dieta: et no ſoli[ba] diete: q[ui] hab[ita]ta perfecta noticia diete: et no corporá multí p[ra]ſic diete no ticia in operatione p[re]dicta. Circa quarta parte dicit & caucla h[uius] eſt: q[ui] corpora multá habé[]t diuerſitate in com[plexione] et cóp[ositione]: et ſin eoz diuerſitate diete diuerſa tur: et ideo r[ó] cogit nos ad hoc: vt ad habédu[ba] diete noticiá diuerſitates corporúi in cóp[lexione] et cóp[ositione] perq[ui]tus mus. Circa quinta parte ſic procedit dicens: q[ui] cóp[lex]io ſes corporúi debet inquiiri: et etia mébá: cíli multá habéat diuerſitate: q[ui] aliáq[us] totú corpus eſt calidí: et tamé ſtomaſſus eſt ſrigidus: et similiter eſt de alií membris: et q[ui] op[si] diuſari diete ſim diuerſitate mébroz et corporá. ſic ter minatur intentio h[uius] partis.

Ad euidentiá auté p[re]dictiorú ſepté inſt[é]dimus determiné nare. Prúm[us] eſt de neceſſitate pororúm. S[ó]m eſt q[ui] dieta competat habentibus poros sp[iffi]los. Zertum eſt q[ui] die ta competat corporibus ſtricté et sp[iffi]le cóp[ositionis]. Quar[um] eſt q[ui] die ta competat in ſuienture. Quintum eſt vtrum in corporé contingat ponere poros longitudinales et latitudinales. S[é]tru[us] eſt q[ui] corpora ſint lógiós vitæ: an habéta poros raros an sp[iffi]los. Septimú t[em]túm eſt vtrúi tата ônt restaurarú: qua ſunt depdita ſicutvult y[ſ]aac in ſiá. Circa p[ú]m[us] ſic procedimus: et quiterur vtrum poro ſint neceſſari: et vid[é]q[ui] ſic per multas ratióes. P[ra]ma taſſi eſt: d[ic]it p[bs] in l[ib]e, de vegetabilitá: q[ui] in p[lát]is ſunt po[ri] ſiue poz[ita]ſitas neceſſaria: per qua p[ra]cipiát nutrimentum et penetratione ad ſingulas partes: eŕgo cum in corporá h[ui]o mano h[mo]í receptio nutrimenti et penetra[ti]o ad ſingulas partes ſit neceſſaria: manifiétu eſt q[ui] in corporé humano po[ri] ſunt neceſſari: H[oc]e d[ic]efirmat per p[im]b in. iiii. metboz. dicent[é] q[ui] quedá ſunt tenſibilia ſicut illa q[ui] h[ab]t poros diſſé fos: et alia frangibilia ſicut vitæ: que no habé[]t poros diſſen fos. Y[de] d[ic]it p[bs] q[ui] corpora rigabilia ſunt que habént poros apertos ad humiditatis receptioné: iſ in corpo[rum]umano eſt illud: ergo in corporé h[ui]oan ſunt poi[ne]s ceſſar[í]. Y[te] etiá in teq[ui] d[ic]it H[al]. q[ui] q[ui]b[us] alteran[é] mébá e[rum]biditate c[ó]tenta in regionibus membroz. ſin poris. Et oib[us] igiſ p[er]s c[ó]cludíq[ui] q[ui] neceſſe eſt poros e[ſ]i omí corporé viuète. ſoda ratio hec eſt. vn[si]quodq[us] viuè[]b[et] vias nu trimenti nutriméto delegato ad ſingulas partes membri: ergo neceſſe eſt in corporé eſſe vias per quas h[mo]í nutrimé tum ad ſingulas partes delege: ſed h[mo]í vitæ a neruo ſunt vt poi[ne]: ergo in omni corporé viuente eſt neceſſe poros eſſe. T[er]tia ratio hec eſt: Superfluíitates que e[rum] nutrimento relinquunt op[si] a méb[ris] euacuari: ſed h[mo]í euacuatio eſt ſiue ſit poros: ſicut d[ic]it y[ſ]aac in vi[n]nis: ergo in omni corporé viuète neceſſe eſt poros ponere. Quarta ratio eſt hec: Al demus c[ó]cauitates in omnibus membri: p[er] quas nutrimé tu[re]t ſi[tr]at ſicut venas: ergo in tertia digestio e po[ro]tubit eſſe aliáquas c[ó]cauitates t[em]b[us] ſunt poi[ne]: q[ui] neceſſe eſt in omni corporé viuente poros eſſe. Quinta ratio hec eſt. o[ſ]e corporus

Ziber

quod ſim ſtinëtiæ aeris in ſuis cœcauſitatiß inſpilſaſ t
tus accidet, et augmetæ, et decetuerat naturaliter vel mecidætuerat
necesario habet poros: ſed oë corpos viuës bmöi eſt: ſin
omni corpe viuètue necesario ſunt poz. Septa rô hec eſt: vi
dem? ſudoë ere re ſequiare ex mébis: ſt hoc nò fit nifi p
poros: ſin omni corpe viuètue erit poz. Septa rô hec eſt: oe
por? ſe oë cœtecti ex ptib? p[]o]rtionalib? filis ſecu] p[]o]ſi
tis eſ habës poros diſtinctos inter ſa: ſome corp? viuës
et bmöi: ergo in omni corpe viuètue necesario ſunt poz.
C[]ad oppoſiti ſunt due rônes. Prima talis eſt: ſi poz ſunt
in corpe: ergo q rône ſunt in vna p[]te:ead rône in q[]libet: ſi
h[]o poz] ſunt in qualibet p[]te: ſic totu] corp? nò eſt nifi poz: ſi
h[]oc eſt falſus: ſincuènièſes: ergo poz non ſunt in corpe. Ad
tale incoenuïes ducit Arifoteles in ſedo de generatio: re
probâs opinionem ponëtúi poros: aſſerens poros non eſſe:
nec actione p[]os neris. Secuâ rô hec eſt: corpos []tinuï eſt
in cu] p[]artib? nò ſunt concauitates: ergo ſi in q[]libet parte
corpos ſunt poz: partes ille erit oſt]d continue: ſ] concauita-
tes iſe nò ſunt nifi poz: ſ] incouemès eſ illas p[]tes eſe di-
ſotmuas: ergo nò erit p[]oſible poros eſſe in corpo: So
luttio ad hoc dicendù p[]os poz ſunt necesarij in omni corpe vi
uente: t] c[]edim] oës rônes ad hoc inductas. Ad rône du]
ctâ in c[]otaritù: dicim] p[] in corpe ſunt tria. Prùmù eſt p[]tes
que a]ponun]c: t[]e iſte manet integre: t[]e nò ſunt ibi poz. Seci
dum eſ p[]ofitio p[]nus: t[]e in p[]ac c[]o]pofitione ponim] poros
eſſe: ſicut inter ſilus t[] filis: t[]e modo c[]tingit in p[]ano po]
nere iſta p[]cauſatèt. Similiter eſt in ptii] c[]o]pofitione. T[]er
ſus poros c[]o]paztus. Ad alud q[]o d[]icit Arifoteles viſi
cum? q[] Arſito, nò negat poros eſſe: ſ] d[]ict actione p[]os
non p[]oſe fieri: q[]e p[]e referebat actione ad q[]litates p[]uas:
nos v[]o referim] c[]ergo poros tan]c ad illos p[]os ſit ac-
tio. ſu n[]t ſunt ibi tria, v[]irt? acuſa: t[]e illud ſlip q[]o ſit ſicut ter
minus. tertium eſt illud p[] q[]o ſit illa ac]o.

C[]irca ſöm n[]c p[]rocedimus: t[] querif qualis dieta compe
tat habèbus poros: raroſ: t[] videtur q[]ubtilis ſunt corpi ra
tratibò. Prima talis eſt: In ſitate corpi] p[]os ſunt ap[]ro p[]i
p[]ter calo] aeris: ergo ſi poros raroſ habètib? p[]etit groſ
ſa: corpi] n[]c p[]ropteret groſſa dieta: t[]e h[]oc nò eſ: veſ:
immo ſubtilis paucæ: ergo habètibus poros raroſ e]t aptos
c[]o]pétit ſubtilis dieta: t[]e non groſſa. S[]cò rô hec eſ: ſimene
habèt poros raroſ: ſunt e]m rare c[]o]pofitionis: ſ] habètib] po
ros raroſ c[]o]pétit groſſa dieta: g[]mulierib] c[]o]pétit groſs
ſa: ſed hoc non eſ verus: immo ſubtilis: ergo habètibus po
ros raroſ non c[]o]pétit groſſa dieta: immo ſubtilis. T[]erzia
rô hec eſ: corpos habès poros raroſ oupliater partit] deſt]
mentù. Prùmo q[]: calo: naturalis chalat ab co. S[]cò quia
frigus penetrat ip[]s]vscz ad, p[]fundus z debilitat v[]ruti: ſ]h
[]tali corpi] n[]d e]petit groſſa dieta: ſ] ſubtilis: ergo corpi]b? ba
bètib? poros raroſ e]t aptos n[]o c[]o]petit groſſa dieta: ſ] ſubtili
li. Ad oppoſiti ſunt q[]rètú] rônes. Prima talis eſt: bmöi
corpi] poſis aptis nutrimètúi ſubtile cito diſſolulif. v[]n poros
nò c[]o]petat nec deſditus ſtauraf: ſ] p[] c[]ibara groſſa
que mébis imóratú: fit] c[]o]p]atio in mébis: t[]e deſpiti] re
ſtauratio: ſed ea q[] v[]tutes corpos] c[]o]p]otat et deſpitum re
ſtaurat: c[]o]pétit: ergo cu] groſſa c[]ibara illud p[]erat] corpi
r[]i habenti poros raroſ t[] nò ſubtilia: videtur q[] huiuſmodi
corpi] habeti poros raroſ: groſſa t[] nò ſubtilis c[]o]petat die
t[]a. S[]cò rô talis eſ: raritas por]o]ſe ſequif for[]titudine] calo]
ris natural: t[] buic c[]o]petit groſſus cib? ſm y[]ſaac: q[] bmöi
cib? p[]o]rtionali] c[]o]ſi actioni calo]ris natural: t[] nò cib] ſub
ti]s: ergo cibus groſſus c[]o]petit corpi] rare c[]o]pofitionis t[] nò
ſubtilis. T[]erzia rô hec eſ: in quocun] p[]corpe maria fit de]p]
ditio t[] inanitio p[]calo]e natural: t[]e maria responderet re
ſtauratio: ſ] in c[]o]p]ibus rare c[]o]pofitionis naturaliter ca
lo] naturalis marimà facit res]olutione t[] inanitione: ergo e]i
maria responderet ſtauratio: ſ] hec ſtauratio non fit nifi
per cibos multos t[] groſſos: ergo in corpi]b? raroſ c[]o]petit ci
bus groſſus t[] dieta groſſa t[] nò ſubtilis. Quarta rô eſt hec.
Similis e] p[]ccellus circa p[]leſione ine]qlè t[] raritare por]o]ſ:
q[]: vtrun]c] p[]cedit p[]traria: ſ] frigide p[]leſioni] diſſepera]
te c[]o]petunt p[]traria: ergo similiter por]o]ſi]tis in c[]o]p]oe bu
mano c[]o]petunt c[]ibara groſſa t[] multa: v[]p[]op]let t[] claudat

po]os t[] in eis diu]mo]n]c, q[]o c[]o]cedim? Ad p[]mà rône] ſe c[]
trarum] dicêdum q[]o raritæs. Queda] p[]rara]tis e]ſt poros
po]os: q[]o d[]icendù q[]o eſt raritas. Queda] p[]rara]tis q[]
cau] s calo]e accidætali ſicut ex calo]e eſtat: t[]e de ita etia obij
c]if: t[]e de ita rantate n[]o intendim] p[]ic. Ad ſoam rône] dice]
dum q[]o raritas corpos] e]p]tul. Queda] eſt q[] iequif c[]
t]o]titudinem calo]ris naturalis t[] buic c[]o]petit groſſa dieta: t[]
e de h[]ac intendimus c[]erga. Alia eſ q[]o ſequif debilem n[]eru]s poros
vel coagulatione: t[]e hec eſ in mulierib: t[] buic c[]o]petit
ſubtilis dieta: t[]e de ita bene arguif: ſed de ita non loqum
p[]ic. q[]ideo n[]o valet rô. Ad tertia] rône] dicêdù q[]o eſ q[]
daritæs ſiue aptio poros que cauſa] ſe for[]titudine] calo]ris na-
turalis: t[] p[]ac non exhalat: ſ] c[]uenta] t[] vigó]ar calo]t
naturalis. Alia eſ q[] ab extrinſeco h[]p[]ncluſus: ſicut a]calo]e ae
ris in eſtate: t[] p[]ac ap]tione poros] defectaf v[]irt? t[] erba]
lat calo] naturalis: t[] e]p]ac ob]ijcif: ſ]e de tali n[]o intelligitur
p[]ic: ſed de p[]mà cu] c[]o]petit groſſa dieta.

C[]irca tertú] ſic p[]rocedim? : t[] q[]r]if q[]ieta c[]o]petat corpo]i
bus stricte t[] sp[]iſe c[]o]pofitionis: t[] oftendif q[] groſſa h[]ac rô-
ne. cum por] c[]o]p]is ſunt stricti naturalis calo: interius c[]
feruaf: q[]n] yo ſunt apti] t[] ampli calo] naturalis chalat t[]e
bilita]t: t[] sic in habètib] poros strictos calo]ris naturalis: vi]
get in stomacho] vi]b] e]p] locus decotitionis: ſ] buic c[]o]pet
ri abus groſſus t[] for]tis c[]o]petit: habètibus q[]o] poros deſos
t[] strictos groſſa dieta c[]o]petit. Ad oppoſiti e] q[]o d[]icit y[]aac
in littera: f[]o si abi groſſi den] h[]mòi corpi]b? c[]ib]illi cau-
nan]t c[]oculca]n t[] ſubtr materia mo]bi: ſed talis cibus nul
lo modo c[]o]petit bmöi corpi]b? ergo cib? groſſus habètib]
po]os stricto] n[]o c[]o]petit: ſ] ſubtilis: ſicut d[]ict aucto: q[]o c[]
c[]o]cedim? Ad rône] in c[]otaritù] dicendù: c[] op]rati]o] ſiue f[]
tructura poros e]p]tul. Queda] q[]a cauſat a frigida]tate e]rte
r[]io]i] ſic p[]i]n dyema: t[] buic c[]o]petit groſſa dieta: t[]e ita
bene ob]ijcif: t[]e de p[]ac non intelligit p[]ic auc. Alia eſ natura
li] q[]a cauſa] p[]pter defectus t[] debilitatè] calo]ris naturalis: t[]
buic c[]o]petit ſubtilis dieta: q[] ita n[]o opa]c: ad c[]o]petin]
calosis naturalis q[]h]z debilitatè. C[]s[]cò q[]r]if circa h[] q[] ſi
cu]a diuerſitat] c[]o]petit dieta circa c[]otaratem t[] deſtitut]e poros]
Ad hoc dicendùs q[]aritas poros] accidætalis ſequif calo]
rein accidentalem erterioſ: q[] poros aperiens v[]dilatæ] solu]
ſp[]ui]s t[] calo]e naturalem t[] virtutem debilitat] non po
tentem degere] cibos groſſos: t[] p[]ter hoc e]c c[]o]petit ſub
ti]s dieta. Karitas q[]o] hab]e] ſequit for[]titudine] calo]
ris naturalis: t[] i]de] e]p[]etit groſſe dieta: q[]: calo: natura]
ris o]gerens valde e]p[]o]ſi: e]conuer]o] q[]o] fr[]tuctura por]o]
naturalis ſequif debilitatem calo]ris naturalis non potêtis
poros] di]lare: t[] i]de] e]p[]etit dieta ſubtilis t[] non groſſa:
qui calo: naturalis c[]i ſit defectus non p[]ot] cam degere.
Öppilatio q[]o] ſiue strictura poros] accidentalis ſequit fr[]
g]idiatè] c[]o]terioſ q[]o] dauden] poros c[]o]p]o]s calo]ris natu-
ralè] facit redire ad loci] diſgeſitionis. v[]nde calo: naturalis
circa centrú] c[]ogregat t[] vigó]ar: t[] p[]ter hoc c[]o]petit e] die
ta groſſa.

C[]irca quartú] ſic p[]rocedimus: t[] q[]r]if v[]trú] in eſtate iu]uètu]
tis c[]o]petat ſubtilis dieta: t[] vide]c q[]e]c]ac] rac]ione. D[]icit
Bal] q[] simile eſt de eſtate: t[]e]p[]: t[] regione: ſed in t[]pe]calido
ſubtilis dieta c[]o]petit: ergo similiter t[] in eſtate iu]uètutis c[]
ſi fit calida] multi] ſubtilis dieta c[]o]petit. S[]cò rô hec eſt: in
eſtate iu]uètut] c[]o]p]itio eſt valde rara, v[]n calo]e chalat: ſ] q[]
[]calo: naturalis chalat: ſubtilis dieta c[]o]petit t[] nò groſſa:
ergo in eſtate] iu]uètutis ſubtilis dieta c[]o]petit t[] nò groſſa:
C[]ad oppoſiti eſt h[]o]r. e]tate ad]eſſe]c]t e] iu]uètut] calo,
naturalis e] ſo]tis t[] magnus ſicut d[]icit Bal]. t[] alij aucto:
res: ſ] ſo]t]i] calo]i naturali] cibus groſſus d[]ari m[] y[]ſaac]
q[]n] in eſtate iu]uètutis abus groſſus c[]o]petit: q[]o] c[]o]cedim?.
Ad p[]mà rône] in c[]otaritù] dicêdù q[]o e]ſt simile de calo]e
e]tatis: t[]p[]: t[] reg]i]oſ: q[]: calo] e]ſtatis t[] reg]i]oſ accidætalis
eſt: q[] extrinſcus adueni]s corpi] poros e]c]di]atat: t[] refoluit
calò]e natural: t[] i]de] c[]o]p]i in eſtate vel calid]iffina] regi]de
erit]eti n[]o c[]o]petit nifi ſubtilis dieta: calo: q[]o] e]tatis natura-
lis eſt: t[] q[]calo: naturalis in eſtate iu]uètutis ſo]tis e]t: i]de]
e]p[]e]ctit abus groſſus. Ad ſöm pt]s] solutio per p[]di]eta: q[]ni

["Dietarum viuueratim,", "Fo.rviiij", "raritas pozor in fuuentute est naturalis et sequitur foritutinu\nditu caloibus naturalibus: alia videlicet: et de ita objectif.\n[EScoo qvif circa h. quâ qubitare sequitur pozor raritas et\nondif q caliditate pacrōne: raritas securit illa qubitare cuj\nppnui est apre vō ilatare pozos: raritas em p aptioēs & vō\nlatatione pozos: q caliditat; e apre vō ilatare: qras\nras securit caliditare taç fuā cām: vō desitas ſium.friſi\nditatū. Scaō ro talis & dilatatio pozos: raritas caufaſk p\nmoc ac acoerio: ſi mot caliſ: mōmō: t motus frigidi ećuendo.\nq raritas: & dilatatio pozos caufaſk a calio\ndo: vō desitas: t citoſtio ſipos a frigido. Ad oppoſit seque\nhec ro. p[er]ſitudo foritis foritō p[er]catenatione corpori:\nraritas vō debile: ſi cauſaſk seque ſequr foritō cōmem,\nformis em effectas a fori ca p[er]duciſ: ergo desitas pozos ſeq\ntur caliditare: t raritas p[er]u frigiditare. Tertia rō h. eſt:\ndict p[os] q comitaf rarui lent: & deſum p[er]ſiſo: fed ca lenis\neſt caliditas: & p[er]ſi frigiditas: ſicuf h[ui]b in q[ui]to metboz: vēr\ngo rarui cauſaſ k a calido: & p[er]ſum a frigido. Ad h. d[ic]en\ndu q oupler eſt raritas. Queda eſt q cauſak ſim extenſione\n& dilatatione ptui: t hec securit foritō caliditare. Alia e q cau\nſak a debilī coagulatione ptui: t h[ui]b ſequif caloſe remiſtum.\nAlia e vēt cauſak a fori caliditate enata: t h[ui]b securit fori tem\ncōplectione. Quarta e q cauſaf ex defectu nutrimēt: et h[ui]b\nsecurit inanitionē vt in macilentis. Sib[us] desitas vel p[er]ſi\nſtīdu. Queda eſt q cauſaſk v[ia] diſeſiōs: vt p[os] in 5[yr]bo:\nt securit caliditare. Alia eſt q cauſaſk p[er]balationē calidi et\nfori ſerſione ptui: vt p[os] in ferro v[ia] hebeno: t hec securit fri\ngriditare immediate: t caliditare mediate tanq[ui] cam remo\nta. Tertia eſt q cauſaſk er p[er]abundātia nutrimēt: t hec ſeq\ntur oppiliatōem t cauſione pozos: ſicut p[os] in p[ing]uiſ, q\nſic patet ſoluto ad obiectum.", "[C]irea qvif ſic p[er]ciedim: q qvif: c[ui]ſ c[ui]ſ poz: longitudinales et latitudinales: vtrōt untingat vtrūſi gen[us] pozos p[one]re in corpe. qvondif q cauſaſk ex defectu p[er]pomereneatione nutrimēt: et caloris natural: q p[er]ſus ad o[mi]bē: h[ui]b qua rōne penetrat nutrimēt: pozos lōgitudinales: ca[de] rōne p[ar] latitudinales: ergo vtrūſi genus pozos m[ongit]ingoneere in corpe. Scaō ro h[ui]b eſt: o[mi]c pozos: ſertum et filis et er p[er]tibus p[or]sonalibus filis recipit diſp[em] pozos tān in longuī q[ui] in lati: h[ui]b corp[us] b[ui]anu eſt h[ui]b: q[ui]corp[us] b[ui]anu h[ui]b pozos lōgitudinales et latitudinales. Ad oppoſit e ſt hec rō.natura ſcindibilitatis et frāgibilitatis c[of]ſit in pozos: t h[ui]b corp[us] b[ui]nus pozos diſponit ad ſcindibilitate: et frāgibilitate: q[ui]corp[us] b[ui]anu e[ſt] diſpoſitī in ad frāgibilitare: et ſcindibilitate: q[ui]corp[us] b[ui]anu e[ſt] diſpoſitī ad frāgibilitare: et frāgibilitate: et frāgibilitate: et frāgibilitate: et frāgibil

["Liber", "nutrimēti: et maio: est supſuſuitas nutrimēti in humano cor: poe: ĵ in alij: ergo plus debeter eſe pilum: inano: oice: diſ diſ diſ diſ diſ diſ diſ diſ diſ

Dietarum vniversalium.

So. tix

prodeimalis.

Circæ ptem ita q̣tuo: sunt inqrenda. Proimíi est strum intëtudine medicíni circa dieta: sit eadem sicut est circa medicíni; cadè. Scom quò cadè res h5 naturæ abì et naturæ medicíne; què veneni. Etertius est quò quidæ cibò? cadè còplectionis et pümièns; et cuidà nò. Quartù est qùo abì nutriat; vtrù a toa specie: et qùd fit tota pìpes in cibo p quà nutriat.

Circæ pmúi sìc pcedim? et oſtitèd Æ in dieta sit cadè inſtentio medicíni tò nò diuerſa: et in medicina ſtra. Ratio talis est. Differènt cibus et medicina: q: dieta pcedit p filiis tutudine eo q: cibò ordinaſ ad nutriendu. Et hìc dict Ab, q: nu pedeit p p[er]tum: et pecta affinamenti nutriétis cùs nutrit: h5 medicina pcedit p ſtum: q[ui]m alterat còplectione: et cám egritudinis tò mo[bi] remouet. S5 circa illud q[ui]b p[er]filament p[er]cedit: est marime vnificamintëto: h5 circa illud q[ui]b p[er]cedit p ſtum: est marime diſformam t diuerſa: q[ui]m ſtum est diuerſum: er go circa dieta intëtio d5 eſſe vna et cadè: circa medicină ſtra. Diuerſa. Sceda rò hec eſt: de pp[er]tate cibi eſt vel diete: vt augmentet calorè s nutriat cop? et de pp[er]tate medicine est vt alteret cop?; h5 marime illob est diſſomne quod alterat natura níri cop[us] illud apud nutriam file q[ui]b nutrit et q[ui]b p[er]sua naturas nſas: h5 intëtio medica ſequr intëtiones rerù; g circa dieta et h5 vnificamintëto et cadè: h5 circa medicinam diſformam t diuerſa. Tertia rò talis est. Dicit. B. ſuper ap[ho]q: intëtio circa nutrimentu vna fola est q[ui]b p[er]serua tio tempútis: h5 intëtio medicina est duplex: q[ui]b est vt alteret còplectione: et cám mo[bi] et mo[bi] auferat: et diuerſicaf medicina h5 diuerſos h[ui]o:es t diuerſitatcòplectionis: g intëtio circa dietam d5 eſſe vna et vnificam: t circa medicină ſtra. Quarta rò talis e[que] q[ui]b dieta h5 naturæ abì: et ſcinturit tò cò nertif: q[ui]b naturæ medicina: et ſic alterat et ſtrau còplectionis ní: h5 q[ui]b h5 naturæ abì p[er]file p[er]cedit q[ui]m non est intëtio níri p[er]filudinis: ſi vero alteret hoc est intëtio et non inquàtù cibò: ſed ficut ait auctur in textu: q[ui]b oaf die ta filis: t hoc est q[ui]q[ui]b est tempati: q[ui]b h5 coples tio est vifimilis t diſſpата ſiue innaturalis: h5 hoc non h5 ròne diete: et ròne dieta: g[ui]b diuerſitas intëtions d5 re ferri ad medicinæ: et nò ad dieta. Ad oppoſtuunt ſunt due rònes. Pùma talis est: intëtio medicina est remouere egritudine et cam egritudinis. h3 mo[bi] intëtio est h3 mo[bi] ergo intëtio medicina est vna: quia ſemper p[er]cedit p ſtum. Sed intëtio cibi est dupler: q[ui]m nutrimentu et ad hoc vt p[er]feruet còplectione: h5 dupler est còplecio, quod est naturalis et t[em]perata: t hec p[er]ſuaf p[er]ſula alia còplecio et naturalis ab p[er]ſula. bane autem intëdimus reducere ad meliòre: t hoc mo[bi] p[er]cedit dieta p[ar]trariu: ergo q[ui]b oam5 dieta: fillem: q[ui]b ſit am: ergo intëtio dieta diamt diuerſa. Sceda rò hec eſt: die ta et medicina ouerſifican[que] p[er]copris exigiétæ: h5 q[ui]b cop[us] exiſtit in naturalibus diſpòne: tincè ab naturæ ſtra: vt expel laſ illà diſpò innaturalis: h5 nutrimentu et ad cop[us] p[er]ſers andiú. cop[us] h[ui]o est dupler: q[ui]b oaf t[em]perati q[ui]b còſeruat p[er]filia: quodda vero lapsum q[ui]b meliòra: ſt reduc p[er] dietam p[ar]trariu: g[ui]b dieta est intëtio diuerſa: circa vò medicinam est vna. C[olo]solo d[icend]i q[ui]b circa hoc est multiper intëtio. Pùma est q[ui]m circa dieta est intëtio vna et cadè q[ui]b p[er]cedit p ſtum. h5 circa medicinæ est diuerſa: q[ui]m p[er]cedit p ſtra: et cons[tr]aria ſunt diuerſa: et ſiſi legunt litteram ſim negationem. C[olo]solo p[os]itioq[ui]b intëtio diete eſ vna. p[er]terea: q[ui]b intëtio vnú. f[er]suationè virtutis t [o]ſationè: h5 intëtio medici est diuerſa: q[ui]m intendit remouere egritudine et cám egritu dinis. C[erta]tia e quà nos ponim[us]q[ui]b circa medicinæ est vna intëtio: q[ui]b ſemp p[er]cedit p ſtum. Intëtio vero diete e diuerſa: q[ui]m q[ui]b per file: q[ui]b p[ar]trariu: p[er]cedit ſicur dictum est opponèdo. Ad p[rim]a ròne in p[ar]trariu d[icend]i q[ui]b circa dieta et medicinà duo ſunt attëndenda. P[rim]us est ea q[ui]b p[er]cedit cibus et medicina cù p[er]cedat p[ar]trariu: et nò in dieta: q[ui]b p[er]cedit p[im]ile. Sced[us] est mod[us] et intëtio p[er]cedid: t ſic est diuerſitas in dieta: q[ui]b q[ui]b p[er]cedit p[er]filia: q[ui]b h[ui]o est las p[sl]um: mod[us] t intëtio p[er]cedid in dieta est p[ar]trariu dieta: ſed mod[us] p[er]cedid in medicina ſemp est vnú: q[ui]m p[ar]traris um. Ad ſcom d[icend]i q[ui]b p[er]diuerſicaf abò q[ui]b medicina h[ui]b diuerſatè t exigenټà còplectionis: ſed dupler est còplecio: q[ui]b est naturalis et t[ep]ata: t hec p[er]còpent dieta filis: q[ui]b est innaturalis: t hec p[er]còpetit dieta prària: vt ipam redus cat: ſed dieta no[mi] ſemp p[er]filia p[er]cedit: t io diuerſa intëtio circa dieta: et cadè circa medicina. Ad tertiis d[icend]i q[ui]b dieta cò fideratur dupl[us]. Et nò mo[bi] a p[er]illa qua p[er]ferat sanitatem: t ſic est ſemp vnificam: t eadè intëtio circa ipam. Et hoc mo[bi] intelligit. B. Alio mo[bi] p[er]siferat a p[er]illa qua reduc ab in naturali diſpòne ad t[em]pamentu: t hoc mo[bi] est diuerſa inten[io]tio circa dieta ſim diuerſas còſeraſi. Ad q[ui]b còp[er]t dieta vno mo[bi] h5 intëtionè cibi soli: alio mo[bi] intentionè cibi et medicina h[ui]o accipit ab y[ac]sa no[mi] soli h5 q[ui]b intëtionem cibi: h5 ſim q[ui]b h5 cibi et medicina: t io diete debef v[er]uerſitas et h5 diuerſam intëtione: h5 medicina debef vna in intëtio. C[scò]q[ui]r circa hoc p[pr]q q[ui]d natura ſuſtinet multi tutudine medicinæ: et nò multitudine cibò: t videc q[ui]b mas[us] deberef ſuſtinere multitudine cibi: q[ui]b eſ filis natu re: medicina h[ui]o prària: t inimicaf nature: h5 natura magis ſuſtinet multitudinem q[ui]b amicabilis: q[ui]b que est inimicabilis: ergo magis ſuſtinet h5 multitudinem cibi q[ui]b medicina. Sceda rò talis est: multitudi medicinæ ab p[er]tio diuerſas còſeraſi: h5 q[ui]b med[bi]n: ſiſtit in naturali diſpòne so[bi]n lúi attrahit q[ui]b est fibi file: q[ui]b vò exiſtit in naturali attrahit còttrariu vt p[er]ip expellatur mala còſeraſi: h5 multa cop[us] ſunt prària: t med[bi]a m[bi]a et diuerſa: vt ots: t caro: t med[bi]a què diuerſo nutrimèto indigent: ergo c[ui]b med[bi]a diuerſa p[er]ter diuerſas còſeraſi: attrahit medicinas diuerſas vt remouatur egritudo: g filr med[bi]a debet attrabes re diuerſa nutrimèta p[er]ter ip[os] diuerſitatè. Ad oppoſum est q[ui]b d[ic]it Auic[us], q[ui]b nihil d[eter]i est q[ui]b p[ura] cibaria in eadè menſa ſumere: t me[ſas] p[log]are: ergo natura no[mi] ſu ſtinet multitudine cibi: q[ui]b ſuſtineat multitudine medicinæ. C[so]lò ad hoc d[icend]i q[ui]b nutrimentu inducet nature p[er]ter multitudine t diuerſitatè cibi: et nò medicine. Thede nò eſ file de dieta et medicina: q[ui]m natura p[er]ſoſer differèntur et ca medicinæ t cibò: q[ui]b natura circa cibòs opaf alteráo et tráſ mutádo multis tráſinationib: t q[ui]b multitudi impedit ſemp b[mo]i tráſmutationè: p[er]ter hoc multitudi cibi grauat nas turæ. Circa vò medicina opatur natura ipam exiſtado et cò mouéd: et q[ui]b medicina h[ui]o in ſe virtute actuá: tò natura no[mi] nolabat in multitudine medicina: h5 poti: p[er]ter eo[num] ſub titilitate. Ad aliiud d[icend]i q[ui]b ex eodè chilo vel cibò q[ui]b nautur o[es] p[um]o[es] et h[ui]u̇ditanes et p[tes] p[po]tionales o[bi]b me[ſas]. Et h[ui]n vniq[ui]b q[ui]b med[bi]n attrabat de nutrimèto q[ui]b est fibi p[po]tionale: t p[er]ter h[ui]b indiget natura diuerſitate cibi: ſed etiá grauaf. C[erta]tio q[ri]fr circa h[ui]b d[ic]it Auic[us], q[ui]b intëtio medicina ſemp e p[ar]trariu: t videtur q[ui]b non ſit ve[us]. q[ui]b e[mi]n ſunt medicina q[op]aſ k à tota sp[er]: t eſte dicunk opari p[er]filudine: ſicut d[ic]it Ba. g[ui]b medicina no[mi] ſemp opaf p[er]ſi. Sceda rò talis est: mébæ a[ſo]tan[que] p[er]ſi filiæ: h5 méb[io]z cu ratio p[ar]naturæ est p[er]filia ſicut [o]ſato[rio] ip[os]z: h5 [o]ſato[rio] p[er]cedit p[er]filia: g[ui]b no[mi] oſs medicina opaf p[er]ſi um. C[ad] oppoſtu e[mi]b d[ic]it Ab. q[ui]b curatio vnú h5 modú: et h[ui]b p[ab]t: q[ui]b ome immoderati: h5 reduci ad moderati p[ar] imoderati q[ui]b ſi p[er]ſi. C[so]lò ad h[ui]b d[icend]i q[ui]b vna est intëtio circa medicinæ: q[ui]m p[er]ſi. Ad pmúi d[icend]i q[ui]b q[ui]d medicina opan[que] p[er]filudinis: n[é]s: h[ui]n illus est dupler opatio. p[ina] attractiua qua attrahit h[ui]o: e: t hec est p[er]filudine. Sceda est euacuare attractas t[em]r p[ellere]: t h[ui]b opatio p[er]cedit p[er]ſi. Ad aliiud d[icend]i q[ui]b circa còſo]tationè méb[io]z debiliu dupler est intëtio. p[ina] est méb[io]z [o]ſato[rio]: t h[ui]b p[er]file. Sceda est q[ui]b mébæ q[ui]b ſunt debiliu lia [o]ſo]ten[que]: t h[ui]b p[er]ſi. C[u]quarto q[ri]fr circa h[ui]b p[er]q d[ac]e ſeruâtes p[er]cedut p[er]filia: c[ac]e vò efficientes p[er]ſi. t: v[er] ſiú: q[ui]m c[ac]e còſeruatiue ſunt p[o]ſitionales efficien[t]ib: g ſicut efficiètes p[er]ſi. p[er]cedut: ita vt v[er] ſeruâtes p[er]ſi. C[so]lò ad h[ui]b d[icend]i q[ui]b c[ac]e efficiètes inducut sanitatè egritudinè remouendo: h[ui]n remotio est p[ar]trariu: t io efficiètes p[er]cedut p[er]ſi. h[ui]b c[ac]e ſeruâtes sanitatè in natura cuſdòvis. h[ui]b a[ſ]t eſt p[er]file. Ad rònè vò d[icend]i q[ui]b q[ui]d eſ sanitas p[ina]: ad bane aſt recupandà no[mi] vocat medic: q[ui]b ipa ſemp manet: h[ui]b ad impedisimèta eſt remouenda: t ſim bane quot ſunt ſeruâtes sanitatè: tot ſunt efficiètes. Eſt alio sanitas

c. iſ

["Liber", "que hec ideoque poſt eſtritudinem: et quatinus ad hanc non ſunt eede cæc efficiet, et ſterueræ ſanitate: et alie et alie.", "Circa eodem principale ſic p[ro]cedim: et q[ui]r et cadè res h[oc]eat natura cibi et medicina: et videtur ch[ar]ſit imposlibet le:q; prætetas cibi eſt pati; p[er]p[er]tatas medicina eſt agere et al te: corp[is] p[er]nun: et in eode ſtomacho no[rum] eſt virt? actua et virt? paſſuæ: et cadè dieta no[rum] p[er]b[us] naturæ cibi et medicina. Scöa ro[rum] tais eſt: q[ui]s opatur medicina a tota ſpe: et ſi trahis cibi ab nutrit a tota ſpe: ch[ar]ſi cadè res p[er]ſet natura cibi et medicina: eade res p[er]ſet dupliſc tota p[er]ſem q[ui]e incognuèntem: et q[ui]n vna e[rum] virt? ſiue tota p[er]ſes. Et ad oppoſtu eſt q[ui] dicit Auicæ. ch[ar]ſe p[er] q[ui]dà cib[us] q[ui]t ab cib[us] tali eſt q[ui]t cib[us] ab cib[us] eſt tota p[er]ſes. Et ad oppoſtu eſt q[ui] dicit Auicæ. ch[ar]ſe p[er] q[ui]dà cib[us] q[ui]t ab cib[us] tali eſt q[ui]t cib[us] ab cib[us

["Dietarum univerſalium.", "F. or.", "ſubiecto; t er eade media: qm p ſapoſes. Œa rô hec eſt. vie cognoscidi differit p applicationi ſui ad virtutes aſſe a: qb? pcediut: h? via expersimi: trônis pcedunt a rône. eſperientia eſn o: ſua caret rône: videlicet in ſia. Diat etiāa. in principio megates. q ficut expimētū fine rône debile eſt: ata rô nò iſtoibi expimēto: t a: ab eadem ſutute pce diut: qv egebét e: eade materia. C ad oppofum eſt qo: dicti yaac: qo diuſiitur ex oppoſito. Œa rô dec e: Oes vie qua rú vna e: certio: altera differit: h? ſdiete vie ſunt hmoſi: q via rônis eſ certio: ſm naturā: via expimēti eſ certio: quo ad nos: t ſm ſenſum: gôn? ſunt eadem vie. Tertia rô talis eſt. Ome illo qo? odiuſan ad cognitione alter? certi? eſt eo: nec eſt idè cui ipo. via e: notio: e: termio: nec eſt eade cum ipo: h? vi p via rônius b: ſerimētū. p: q: p: p: p: p: p: p: p: p: p

Ziber

rationis certificat viam experimenti:q; experimenta nò, ca
rent rónibus筋is:z vanuit eit experimètus qò rône non ful
citur:ergo via rónis certio:q est via experimenti, ad oppoftus
est ratio talis, via experimèti nò trâcendit senfum: sed qò
ppinuñ est senfui est certus nobis:ergo via experimenti
certo: est via rationis. Sœa rô talis est. Senfus nò fallit
ficut dicit pbs in lib. de anima: 15 rô aliqùi fallitur et intelles
ctus:ergo cù via experimenti fit ſm senfus: et via rónis ſm
intellectus:certio: est via expimèti via rónis. Tertia rô hec
ef: experientia facit arre: scut d: cit pbs, et ome tale certi:
ergò cù via experimèti a senſu accipiaſ certio:erit. CSolu
τια od h diœndu q; via rónis è certio:q; vn iuuerſalio: et certi
ſicâs viâ experimenti. Ad rônes in còtrariis diœndu q; pioſ
ceſſus medià circa dietam est dupler. Quidâ est circa impſ
ſiones quaerelinquit in corpe: et ſic via experimèti certi
o: est. Alius est qui poffit circa cauſas imprefſionu: et ſic via
rationis certio: est.

Tertio quartuſic, p[ro]cedimùus:q qucitur eſt, facio ſit me
dù in via rónis et experimèti: quò differenter. Ad hoc dicè
dum q; ſapò. S[]ideratur dupliciter. Alno modo a parte illa
qua fact imp[ro]ſiones ſenfui et ſic cadit in via experimènti,
Rilio nò cofideratur put notificat còplezionè ſubiecti cuv
est: et ſic cadit in via rónis. S[]còdo quern q; ſapò mas
gis firmèt ſp[er]m nutrimenti q; odo. Ad hoc diœndu q; in
re ſapida duo ſunt. R[]atura ſapòs q; acumè: et a p[er] acumi
nis est via rónis: a p[er]tuo vero imp[ro]ſionis quâ relinquit in cor
p[os]e est via experimètii: et p[er]tuer ſm h[uius] ſirmat ſp[er]m ap[le]
[tonis]q; immediate cauſat a còplezionè: odo: vero non: et
ideo nò firmat ſuam ſp[er]m. T[]ertio quern q; ſapò odo: est
mèdiu in via rónis et non in via experimenti. Ad hoc oicens
dù q; senſus nò app[re]édit còplezionè nutrimèti per imp[ro]
ſionè qua[ſ]o odo: derelinquit in ip[os]o: sed ſola ratio illa còple
[tonis]e app[re]édit: et p[er]tuer hoc odo: est medium in via rón
sis: et non in via experimèti. T[]uquato q[ritur] quòt condi
tiòtes exeravitur ad viâ experimèti. T[]solutio diœndu q; q[ui]
Prima eſt q[ui] medicina fit tuta ab o[mi] qualitate c[]plexionali
S[]œda eſt q[ui] exaſſiè illà habeat mo[bi]ſi ad q[ui] specialiter b[]s
aſpectum. T[]ertia eſt vt per ſe expebat. Quarta eſt vt in
eodem gradu fit oppofta morbo. Quinta eſt vt non t[em] ſe
me leam expiamur: 15 multotiens. S[]exta eſt vt in corpe de
bito vt in corpe hois: et non afini ip[er]am expiamur.

Lectio ſexta.

T[]lib[]o[]um ergo actiones vel paſſiones in corpib[]
tribus m[ɔ]s diuerſan[]. An[] ex diuerſis cib[ɔ]s qua[
l]itati[]b[] in natura. Alter ex simplicitatib[]b[] et o[ɔ]z
poſitib[]b[]T[]ertib[] et accipieſtui diuerſitatib[]b[] qu[ɔ]t
accipian[]. Unde em cib[ɔ]s quib[uf]da inuenim[] ſpe co
gru[n]: quib[uf]da vero non: q[ui]b[uf]da n[ɔ]o stiptic[]u: alijs
nò solutiu[n]. vn[]i R[]itto, q[ɔ]t. B[]. ſirmat: q[ui]dâ inquit
carnè vaccinat: et similia groſſa et ad digerêdui tarda:
b[ɔ]n digerunt et citi[]q p[er]dicum: et galline pullo[]z ſue
laudabili[] p[il]cium. Sil[]t nos videm[] mel q[ui]b[uf]dam
laudabile: et onenibile iſ firmatib[]b[] et illò solu[]tionè eis
facere: et ita ſanitate gnare atq[]s custodire. Alijs n[ɔ]o
strario faciens dicentib[]b[]iſi eſt stiptic[]u z nocitiu[n]
vt p[ote] infirmitatis g[]hatiuum. L[]entes q[ɔ]t caules
non o[bi]q stiptica ſunt: ſed quib[uf]da aliq[ui] ſia. An[]
non absolute de quolibet eſt dicendum: nocitiu[n]
e[n]e eſe ſue inuatiu[n]: ſolubilè ſeu stiptic[]u: amicu[m] ſto
macho ſeu inimic[]u: nili p[ui]b[]t modis inueſtige[].
An[] vt nature querâtur corpori: cib[ɔ]s illu[] ſuſcipien
ti[]n: c[]o]p[]l[]erios eſe c[]o]p[]olitios e[ɔ]p[]. Secidus diuer

ſitates et nature cib[ɔ]s: ſimplicitates q; v[]l c[]o]p[]olitio
nes e[ɔ]z. T[]ertib[] qu[ɔ]t cib[ɔ]l ille ſit mutabilis in ſuſcipe
te. Q[ui]b[] sufficienter inueſtigatis quod querim[] fa
cile inueni pot[]e: q[ui]cib[ɔ] alijs conueniat: alijs
noceat certificari poſſumus.

T[]am assignata eit dupler: via: ſclicet via experimenti et
rationis: per quam nature diete diote noticia: p[]ecid. In h[ac] au-
tem p[er] ſequitur de inueſtigatio diete ſm viam vtræq.
Recipit autem hec ſcientia diuifione in duas partes. In
quarum p[]uma agit de inueſtigazione diete modo generali
ſm viam vtræq: tradens canones generales circa diete
toticiam. In ſecunda ſclicer in h[ac] Fructus generaliter in
duo diuidentur, agit de ip[]a modo ſpeciali: applicans noti
ciam diete ad specialia genera diete: ſicut ad
terrenæſcens
tia: t ip[]o[]num p[]tes: et ad animalia t ip[]o[]ni partes: et ſup[er]
fluītates: non tamen deſcendit ad genera p[]ticularia diuſt
ina: ſicut in negoio dietarum particularium. Prima aute
pars diuidentur in duas. In quarum prima p[]ecid circa no-
ticiam diete ſm vià experimenti. In ſecunda ſin h[ac] poſſe
to quomodo virtutes cibariorum ſm experimentum inue-
ſtingentur, p[ro]ſequitur de ip[]a viam rationes. Prima au
tem pars diuidentur in duas. In quarum prima tangit mo-
dos ſm quos diuerſatur dieta. In ſecunda ſclicer in h[ac].
Omni umano: um c[]o]p[]um di[]eterminat de inueſtiga-
tione diete ſm viam experimenti: et de e[]v diuerſitate ip[]ra-
p[]edictos modos. Prima aute par[]s ſpect ad p[]reſentem
lectione. Eſt iſtur intèno h[uius] p[]tis aſſignare modos q[ui]
qs diuſatur dieta. Diuifio, Diuideſt bec par[]s in tres par-
tes. In quarum p[]uma aſſignat tres modos p[]hos diuer-
satur dieta. In ſcòda ſclicer in h[ac]. Unde enim c[]ib[]um q[ui]
buſda contrarium ſpe inuenim[] t[em] modum aſſignat.
In t[]ertia: ſes in h[ac]. Ende n[ò] absolute de quolibet diœdi-
ſe: et concludit q[ui] abſ[]p[]redicto: um modi[]u: noticiam: non po-
test h[ui]i judicu[]t de dieta: et modos illos diuſerificat per alijs
os p[]uſadictos. P[]roceſſus autem talis eſt. Inqut y[]aac.
Impreſſiones cib[ɔ]s in actiones qua[ſ]tui ad medicinales: et
paſſiones qua[ſ]tui ad veros cibos tribus modis diuerſantur.
P[]imo a parte complexionis cib[ɔ]s. Secundo a parte ſim-
p[]licitatis et c[]o]p[]ositionis: q; quida eſt p[]limple[] in quo liquo
q; t diuſtâta ſunt eſuſde effectus: eſt caro pullo[]um. Quida
cuus vtrùc[]s diuerſi ſicut cauſis. T[]ertio a parte diſpoſi-
tionis recipientium. E[]irca ſecundam partem manifestat h[uius]
modi[]u d[ic]ens, q[ui] em q[ui] quib[uf]da vnus cibus et iuatiu[]s:
q[ui]b[uf]dam nocitiu[n]: quib[uf]dam soluit v[]tè: q[ui]b[uf]da
p[]ripat, et iudivit auct. Arift. q[ui] Ba. qu[]o[]p[]r v[]tèq[]b hocafferit: et
t p[]imo ponit exemplum in carne ſicut in bo[]uina: que quib[uf]
dam est v[]tilis et digestibilis: ſicut habentibus stomachum
calidum v[]ehementer: quib[uf]dam indigeſtibilis: ſicut habe[]
tibus stomachum frigidum: et be pullis et p[]ſitibus contra-
rio. Secundo pat[]s hoc in melle: n[à] quofda lahat: tuuat p[]ple
gmaticos: quofda[]s n[ò]i ſicut cholericos. T[]ertio patet hoc in
calibus et lentibus ſm diſpositionem stomachi. E[]irca ter-
tiam partem concludit q[ui] p[]redictis non obseruatis: non ba
betur certus iudicium diete: et p[]imo concludit hoc oicens.
q[ui] e[] p[]redictis modis diuſatur dieta: non poſſum iu-
s dicare de aliquo abo vel potu: q[ui] fit bonus vel malus: no-
ciuus vel iuatiu[n]: ſolubilis vel stiptic[]u: n[ili] habeatur
confideratio modo[]m hoc[]um: et aſſignat tres modos ſin
alium ordinem oicens. q[ui] p[]rimus modus eſt: vt complexios
nes et composi[]tiones c[]o]p[]o[]um recapiet[]i ſtui confiderent. Se
cidus est vt abo[]s diuerſitates in c[]o]p[]ositionib[]b[] et simplici
tatibus et c[]o]p[]l[]erionib[]b[] iu[]o[]s ſtiderentur. T[]ertius eſt q[ui]
cibus in natura noſtr[em] corporis couertatur. His aute[]s per
fecte mueſſatis poſſumus certificari circa noticiam diete:
t eius operationis. Notandum autem q[ui] ſin b[]unc modus
diuſiſsis p[]redicto: modo[]z dirigit. p[]reſſu[]z circa inueſtigatio
nem diete. H[ec] autem eſt intentio h[uius] partis et ſentens
tia. T[]erca partem istam tria ſunt inquienda. P[]rimum
eſt de simplicitate et composi[]tione cib[ɔ]s t medicina. Secun
di eſt vtrùc diuerſis p[]ribus respondeat et diuere ſe virtutes,
T[]ertium de quib[uf]dam questionibus circa litteram.

Dietarii vniversalium.

F. orrj.

T. Circa primi fit procedimus: 1. queritur vtrut fit aliqua medicina copofita vel cibus 2. ofteſedit q non. Dicit Auicé, in primo lib. q coplenio eſt qualitas ex actione 2. paſſioe cōttarina qualitatum in alii inuența redacta: 3. yn ex conſtrae citoe cito: 4. quitationi in miſto ſerutat vna coplenio q nec eſt miſtu nec pars miſtu: 5. q uī in miſto ſit cōſtractio cōttarina 6. q uī tati reſulter abrīvna coplenio: ergo no erit coplenio copoſita ſed vna coplenio foli: 7. non eſt aliqua medicina copoſita vel cibus copofit. 8. Secunda ratio talis eſt. Dicit pbs multa bilia ſunt in miſto 2. ibi cōſragunt: 9. et illis reſulter quodda mediis qo no eſt alioq extremo: 10. g in ipfo miſto cōſragunt coplenioſes puntuales: remanet ig et his qo dā mediis 2. cōpoſitio vna q eſt forma miſtu: 11. no eſt copoſitio in cibo nec medicina. Tertia ratio talis eſt. Dicit yfaac in lib. de elementis: q elemeta ſunt in miſto: 12. ſunt etia miſcibilia non actu ſed potentia: ſed ab eo qo eſt in potencia no eliciuſt opera tiones: ſed ab eo qo eſt actu: 13. q res copoſita no pabet multi tudinē coplenionu a multitudine partiu: ſed ab eo qo eſt ſu pia partes: ergo er illus partibus no ſerutat niſi vnui: et ſic no pabebit niſi vnā coplenione: 14. no eſt cibus copoſitus vel medicina. Quarta ratio talis eſt: quedā opatio pedita q a coplenione: quedā a virtute cōſequente ſpem: ergo ſi res aliqua babeat plures operationes: aut hoc erit a coplenione aut a tota specie. 15. hoc babeat coplenione: ſed qubet operatio egreditur ab aliqua virtute: quelibet virtus a ſubſtātia vel coplenione: 16. q res vna babeat plures operationes: 17. plures copleniones: 18. viuſis coplenionis vna eſt operatio. 19. ne no ſunt plures operationes: a tota specie: 20. in vnaquaq: re eſt vna tota species: 21. res eſt id qo eſt: fi ergo plures ope operationes egrecientes ad illa specie: ergo plures species: 22. qo eſt incōueniens: ergo no pōt eſt aliqua medicina copoſita vel cib? copoſitus. 23. Ad oppoſtu ſunt tres rationes: quatuor prima eſt: 24. ſunt auctores q in multis rebus ſunt miſtius ſunt diuerſe virtutes 2. operationes ſicut in multis rebus? 25. copoſitis. Secunda ratio hec: opatio egredit ab aliqua ſtut e c virtus vel a qualitate vel a ſubſtātia egreditur: ſed vi demus re eandemabere plures operationes: ergo neceſſe q pabeat aut plures ſubſtātias: aut plures copleniones: 26. poffibile eſt cibu vel medicina eſſe copoſita. Tertia ro talis eſt: 27. ola corpora inter qoſum partes ſeparat ar e natura im diſtinctione ſunt opoſita: ſed multa corpora ſunt talia ſicut lac: 28. g tale q coſpus eſt coplenione. Solución ad hoc dicendum: q quedā ſunt copoſita copoſitioe prima: ſicut illa q ſiut er ele meſtis. quedā ſunt copoſita copoſitione ſeda ſunt illa q com ponunſ er copoſitis: 29. hoc dictit Auicé. 30. vo q eſt ſunt com poſita copoſitione ſeda: quedā ſunt ſuplita a natura ſicut lac: 31. tole: quodam vo ab arte vt ſyfupt. Et iteru eoq. eſt cōponunſ a natura quedā ſunt in quibus eſt copoſitio foris: 32. to foris nexus: neq calo: noſtri copio: pōt partes ab inuicē ſeparare: vt eſt in oleo 2 in alhe: ſunt aſt alia q ſunt debilis nexus 2. copoſitioe: in qub: calo: inter partes po eſt ſeparare: vt patet in lacte vbi ſunt tres ſubſtantie que poffunt ſeparari: vt ſubſtātia ſerofa butyra: vo eſcatata: et miſtiller in talibus. 33.illa vo in qub: eſt forſis partiu: nexus 2. cōpoſitio in quibus natura neq calo: pōt ſeparare ptes abnuicē ſunt viuſi virtutis 2. habent vna coplenionem: 34. ſla in quibus natura vel calo: poteſt ſeparare in quibus eſt debilis nexus partiu: illa pabent plures virtutes 2. plures operationes: 35. 2. per hoc ſolununtur duo prima argumenta. Ad aliuq dicendu q in coplenato eſt dupler ſpleo: que dā eſt coplenio vltima q reſulter et cōmiktione partiu: 36. hec eſt vna in quolibet miſto: ſunt autu aleie que ſunt in potencia proſima: q dā in remota: 37. 2. ifte coplenioſes particulares par tiu ducuntur ad actu p calore: noſtri corporis: 38. q p has copleniones vicuſque aſere cibus 2. medicina, alia vo coplenio abij: 39. ad alud dicendu q vna res poteſt babere plures ſtutes 2. operationes cōſquentes specie, vi vna eſt species vltima ſed plures ſunt potencia quibus respondet proſima opera- tio quādo reducuntur ad actu. 40. Secundo queritur vtrut fit alioq cib: simpler vel medicina: 2. videq q no. 41. in quo libet miſto ſunt plures ſubſtārie miſcibilia: ſed non eſt ſub ſtātia fine virtute neq virtus fine opere: 42. in quolibet miſ

to ſunt plures operationes: 2. ſubſtantie ad min? in potenta: 13. que ſunt in potencia in alioq poffibile eſt ducere ad actioni: 2. poffibile eſt q quodlibet miſtu 2. cibus babeat plu res opatiónes: 2. neceſſe eſt cibu vel medicina eſſe copoſita. Scba ro talis eſt: elemeta ſunt in maiori equalitate in cor poe pñano: 4. in alioq alai: 5. elemeta in corpe biano ha bēt plures opatiónes: qodā eim facit ad rōne als receptione ptui ſicut terra 2. retentione: qodā ad receptione figure 2. vi ſſſionē ſicut aqua: qodā ad moti ſicut ignis 2. aer: 6. mul toſotius elementa in cibo habebt plures pprias opera tiónes: 7. ſimiliter in alij que cōponunſ bapeſt operationes: 8. g neceſſe eſt oem cibu eſſe copoſitu 2. medicina. Tertia ro hec eſt: ars imitā naturā ſicut dicti pbs in quarto phy, ſed ea que ab arte cōponunſ habent diuerſas operationes: 9. ſimiliter illa que ſiut a natura habebt diuerſas operationes: ergo neceſſe eſt cibu vel medicina eſſe copoſita. Ad oppoſtu eſt qo dicti: 10. q quedā medicina eſt ſimpler: quedā compoſita. Solutio ad hoc dicendu ſicut dict: Auicé, q cibous 2. t medicina: quedā pabent cōttarias virtutes 2. potétias 2. operationes: q dā habēt illa act: qodā in potētia 2. quedā in potētia prima: quedā in potētia remota: 2. quodq: pue aulet vna virtus 2. alia ſuſcubit: vnde in quibudā vna virtus domina alii vt patet in melle qo plegmaticas iuuat 2. lațat: ſed cholericos cōſtipat: 2. hoc eſt im diuerſitatē cor poſu recipieatiu. 11. Dicimergo q medicina ſimpler eſt q ope ratur per coplenione: vnā copoſita q per diuerſas. Ad rōne prima dicendu: q coplenionu quedā ſunt vnifo: mes 2. foris nexus: in quibus calo: no poteſt partes ſeparare: 2. he ſunt vnus virtutis. Sunt alia in quibus eſt debilis nexus: et mō hābet plures virtues 2. operationes ſicut dictum eſt pious. Ad hoc dicendu q elemeta no pabent pimos actus: ſed pabent ſecundos remiſos. 12. ſimiliter eſt in cibus 2. in alij. Sed no p per illos poffui: impituere: qm foris ſunt ne rus 2. foriter ſunt conēt: 13. per coplenione que reſulterat er illis. Ad aliuq dicendu q no eſt ſimile: 14. qo cōponunſ a natura ſunt foris nexus: 2. pabent vnā virtute: ſed illa que ſunt ab arte ſunt debilis nexus 2. natura poteſt ſeparare: 2. ideo pabent diuerſas compleptions.

T. Circa ſom principally ſic procedim?: 2. qrii cuf eadē res vel medicina babeat diuerſas virtutes 2. operationes: vtrui in eadem ſubſtantia vel in diuerſis babeant eſſe: 2. videq q in vna, videtur eim vnam 2. eandem qualitatem exerceruereuer fas operationes in diuerſis coplenionibus: ſicut patet in mel e: ergo multo forti poffibile eſt in eadem ſubſtantia plus res virtutes eſse er quibus diuerſe egrediuntur operatio: nes. Secunda ratio talis eſt: er illus que non potent actu no ſi tertiu: neq er illus quoz: vtrui eſt in potencia: vel qo: quorum alteru eſt in potencia: alteru actu: 15. in miſto ſunt partes: 2. er partibus ſit miſtu: ergo iuſu: ſinodi partes ſunt in potētia: ſed ab illis q ſunt in potencia operationes no e grediun tur: 2. operatio egredie ab eo qo eſt ibi actu: hoc auſt eſt coplenio vltima vel tota species: ergo ab vna coplenione vel ſpe cie neceſſe eſt egredi plures operationes. 3. Ad oppoſtu eſt 2. qo dictit Auicé, q hoc no: eſt poffibile q eim diuerſe virtu tes: q eſt in eadem completione ſed ſint in diuerſis. 4. eadem operatiónes a virtutibus: virtutes a ſubſtātis egrediuntur ergo ſi in eadem parte ſint contrarie operationes: ergo 2. cotarte compleptions 2. ſubſtantie quod eſt impoffibile. Ses cunda ratio talis eſt. Dicit Lōstan, q in roſa ſunt quattuor virtutes 2. fundanſ in diuerſis ſubſtātis. Prima virtus eſ ſubſtantia calida aromatica: 2. expanditur in ſuperſicie. Ses cunda eſt calida ſicca 2. amara. Tertia eſt calida 2. humida: et hece eſt magis ſubtilis. Quarta eſt ſtripta frigida et ficæ. 5. Er predictis ergo patet q non eſt poffibile diuerſas ope rationes egredi ab eadem parte. Tertia ratio talis eſt. 6. divit Haly in commento ſupra tegni. 7. viuſciuſi: mediu eſt vna proſia virtus: que eſt proſia complejo membri per quam opatur 2. attrahit nutrimentum: 2. conuertit ad ſui naturā: 8. g in vna ſubſtātia no ſunt plures coplenioſes: 9. neq plures virtutes: 10. viu ſopleioni vna respoſet 2. et 11. Solutio: dicendu q cib no: 2. poffit q babeat diuerſas copoſitiones: 15. 2. copoſitus a diuerſis partib in qibus

c v

Ziber

sunt duuerre opatiónes et ûtutes. Ad aliud dicêduvno mò od: medicina cópofita: q: plures h5 opatiónes: et sic apud me dicit nò diô copofita: q: sì fempbet vnam principalem: eti plures habeat et còsequenti. S5 od: medicina cópofita q: er duuerres virtutis oponit: et hec est oupler. quedâ est pio pter duuerfitate parti: quedâ yo ûpter duuerfitate cóplerion: quaz: q: vaci aq. latere: yt est in aqua calida: sic dicit Hal, in lib. de simplici medicina: et sic od: medicina cópita ûpter duuerres ûtutes. Ad aliud dicenduq: partes im fin se fabet plures virtutes et plures cóplexiòes: Fm yo q: sunt in mixto habet vnà natura comunè. CScetti q: rìq ûpter quid qàdi cibi ûtient: et quedâ nò: et quedâ funt in qibus liquo: est eiudè virtutiis cui subftàcia: in quibufsdababent cotrarias virtutes: vt p5 in cauliq: quò qu subftàcia est fìptiqt ca: liuqo: est lazuïuus: z videk Œiu: q: qò deçindif ab aliq attektak ei a quo deçindif: h5 liquo: deçindif a subftàcia: g fi subftantia est fìptica z succus. Scòa rò hec est: ota nutrii tur cibo oino simili in actu: q: fm Hal. nutritio est perfecta affimilatio nutrientis cu nutrito: g neceffest vt subftantia caulis nutriaf oino ex humiditate fibi fili: h5 illa humiditate fit succus: g oino est fibi filimis: g fi subftàcia est fìpticiq: et succus. Tertia ratio talis est: fi plàta est falisa p naturam attrahit fibi simile a quo nutrif: g cui caulis subftàcia fit fit ptica: lière què attrahit neceffest eſſe fìpticii: no gìliquos caulis erit lazuïuus. Ad oppofitù est qò dicit aucto: s, q: lì quo: est lazuïuus: subftàcia fìptica. Soluto ad hoc dicêduh5 im quofoldà cp ca huò est oupler. vna est a parte ûtutis plà te: alia est a parte subftàcia q est in plàta. Dicìt igif q: ſunt quedâ plante q habet virtutè actuariò: te: t multàrattrahit humiditate: z ſunt debilis cùuerfiòis: z remanet illa humiditas in poixis plàte. talis em est caulis: cu em radit eius fit fortis foriter attrahit humiditate: que cu debiliter fit uuer fa e z oligesta: ſi virtute cùuerfiua debili recipit acumè et false dinè per quà lazet. Aliter yo dicit Auicè. cp hoc est ûpter diuueras subftàtias q funt in h5mò plàta. Est em qàda subftanìa q est subtilis: ròne fui acuminis mòdicit intestinàz pùgit: z hec ſolì erit in iure. Alia subftàcia fìptica groſſa q re manet: z hec còſtipat. Ad rònes in Œiuicè diendùq alìq de ſandif ab aliquo dupliciter. vno modo ficut pars ei: z hoc modo ciuſde nature est cu illo. alio modo deçindif alìq ab alio fìcto còntend: z h5 modo qò deçindif ab alio nò eiuſ de nature cu illoſed liquo: a subftàcia caulis deçindif fìcut còreti: z no ficut pars: z ûpter hoc nò est eiudè nature cu caule. Vel aliter dicenduq liquo: p què caulis lazet refolùtur a subftàcia subtili q est in ſupſicie caulis: z buic attekst e nò subſtàcia groſſe terreſtri q obtufa est t fìptica. yn bes ne dicit Auicè. cp quàto plus lauanک caules tatomagis ſunt fìptica: q: cito subſtàcia subtilis refolùi. Ad aliud dicenduq p fìcut est oupler subſtàcia in caule: ſimiliter est oupler vir tis topato: z oupler liquo. Est em liquo: vnus subtilis et acutis: er quo nutrif subtilis ſubftàcia q est in ſupſicie. Œiuìus groſſus terreſtris: ex quo nutrif subſtàcia caulis groſſa et terreſtris: z primus affimilatur subtrili ſubſtàtie in vir tute: et ſecundus groſſe.

Circa tertii principale ſic pèedim? z q: rìq quare rapban9 digerit e nò digerit: z videk Œiu: virtus p quà cibus reaci pit impieſionè est paſſua: h5 virt p quà digerit est actua ied mìb habet duo: g: no est veri q rapban? ec. Ad h5 dicè duq in rapbano est quedâ subſtàcia calida subtilis: z per bàc diſgeſſionè còſorat z digerit: habet etià quàda subſtàtià groſſam z viſcoam: z quàtrù ad bàc nò digerif. CScò querif: a quo habet hoc cibus q quofoldà uuat: qubudà nos cect: vtrì hoc habeat a parte cóplexionis: vel a tota ſpecie: z videk q no habeat a cópleriè, nà multi cibi funt ciuſde cò plexiòs: ſicut caro bouina: z caro vaccina: z capina: h5 qàdam a quibufsdà comedif ab alijs nò: g hoc nò h5 a cópleriè cù quibufsdà noceat quofoldà iuuer: g hoc est abaliq qò est ſupra ɔpletionè: hoc aſt nò est nifi ſpès: g a tota ſpe. Scòa rò ad idè taſt eſt. Dicit Hal, in lib. ɔplectioni: q mèbia attrahùt nu trimètù a tota ſpe: h5 mèbia nò attrahùt nutrimètù nifi qò est ſile qn funt in naturali diſpoſitoè: g filr ops q in cibo est aliq filiſtudo p quà mèbia ipm attrahùt: z ipso nutriant: h5

aliq nò delectant mèbia: neq nòcet mèbi: nifi fm q ipſa nutriut: g hoc erita a tota ſpe: z nò a cópleriè. Zertia rò tas lìs est, rò medicine est agere et cibi pati: h5 medicinà quèda z mèbia respiiciut a tota ſpe: z quaſda egritudines: g filr in cu bo fm natura paſſuà: nà necefè e'rt habæt atque ad mèbia nutrièda a tota ſpe: z nò a cópleriè. Ad oppofitù est hec ro cibus delectat vel notec p illud q5 nutrit o: h5 dicetai cè: cp q5 nutrit a materia: opera: g: p h5 notec mèbi: yt de lectat: g nò a tota ſpe. Scòa rò ad hoc ralus est: p illud notec t luat p qò h5 còueri ad mèbia: h5 tota ſpes corripiut e nò remanet: g iuuanètì nò numecùt nò attèdiq a tota ſpe. So luto ad hoc dicenduq q qubudà est aliq cib: q quenies a tota ſpe: z cópleriè; z qubudà notec. Dicêduq g cib: tria opaf. Pàmù est q traſinutak a natura nìri corpiæ t ſholpian ſua ſpe: z sic alb9 nutrit a materia, z sic iduit ſpes mèbi. Scòs est q p qilitate q el remanit q foſtio: erat qualitate noſtri corpiòs imutat: z sic ſua qilitate opaf. Zertii est q ſpes quam h5 in potètia ducif ad actu: z sic nutrit a tota ſpe: t p h5 p5olo ad pàmì. Ad aliud dicêduq q tota ſpes est oupler, z simi liter ɔplerio: qàda em est q et cibo actu p quà panis h5 ſpe acè panis e caro carnis: z hec ſpoliaf e p bàc alb9 nò nutrit. Eſt alia ſpes q est in potètia q ducif ad acti: z p bàc alb9 est ſtimile e nutrit: z quaſda iuuat q qubudà notec, vnì cu pàa cib9 pma ſperanet materiàs cibi in patièdo opaf ad ſuſce pionè ſpei: z cópleriòis q quas affimilan medb: vel mem bìs: z ûpter hoc dicit Auicè. cp cibus opaf e nutrit. Per h5 p5o solutio ad aliud: c: panis nò nutrit p illà ſpèm q est pas nis t hec ſpoliaf a còpè: h5 nutrit p illà ſpèm qua est cibus in potètia: z h5 ſpes reduci m cibo de potètia ad acut.

De natura humanor corporù, Lapì, ij.

L Lectio. vii.

Omnium humanorum corpori natura tripli citer est diuſa: vel er compofitione: vel er cóplerione: vel er accidètibus q extra na: turà aliquado patif ſtomachus. Ex apoftiòe dupler. Jn of em còpè duo furcula diuinduſt e ſellis ore. vnù maius altero: alteri yo min9 altero. Oaius naturaliter e in pluribus ad inteftina virgìtur. vnì multa cholera a ſelle deſcendentia in ea pioſciunt: que neceſſitas expeſit vt quicqè de feci bus cibòz adunaf: eppellaur ab inteftinis cholera morède inteftinòs ſubſtantiàrt ad eſciciendas ſeces ſe moueàt. Minus ad os ſtomachi venit: cù mode rate cholera inſicit qibus adiuueſ in digerèdis cibis ſtomachus: z qacqè groſſe humiditatis ibide: coadunaf: mundiſicef. Nec aſt in boibus aliquado diuerſan: vt minus ad inteftina veniat porias cìs paruà cholera, vnì actio cholera deſciuat in inteftinis: z do mineſt in illis phlegmatæ ingroſſetur et inalbàs quod digerit e ſeces egredi velociter phibean: z tèpoze eresùdi discordent. vnde e plurimi incidùt in paſſiones colicæ: que er grosſo phlegmate naſcunt: z ab undant in inteftinis lumbici e afcarides e similia. C Maius aſt in ſtomachoveniæ multà libi inſicit cholere quàtitare: vt bàc habètes cibòz subtiliùs ve locif digerèdo patiank in ſtomacho corruptiòes: z groſſa dure digerèdavelocif t pèſte digeran. Brotus em cib? repugnat multis cholérib: z 3 ca induſra: tinobedièſc effici: vt caloris naturalis actiones in eo pleank: vnì t pèſte digerik. Leuix yo cib? z ſub tilis ûpter inſtabilitate e velocitate nò pòt 3 repugnare multo: choléri quàtitare: z idcirco in illà mu: taſ ilico: z cholérib? iltis affimilat: cibis vnik. vnde quàda medicop cóplexionè cholericæ: eti phlegmati

Ziber

re nihil est sentire: ficut dicit pbs: choler a ratioe sue calis
ditatis excitat senius: huius sentitua excitat: appetitua co
fo:ta: choler a: choler a: appetitua: et puius est: c: c: c: co
fat: utute senibilis ex: coponit: appetitua. [C] ad oppotis
ti e: quid est: Bal: in tegni: cp: stomachus frigidus e: est ap
petere: t: malus digere: calidus vò boni? digere: t: mal: est
appetere: ch: pumon: q: est calidus cofo:tat digestiva: t: impe
dit appetitua: h: cholera: h: m: q: nocet ut: t: uti appetitие.
Scò rò talis est: ubihi q: odifedit ptes et dilatat stomachi: u
luuapetitueratu: et c: est q: resoluit et mouet cibui: ad omnes
partes stomachi: t: ita stomachus sentens fuà: repletiones
nibil appetit: sed cholera exilès in stomacho hec oia opak:
ergo noctet appetit: l: iuuiu digestiva. Zertia rò est: de
Simile est de re:b: exterio:ib: et interio:ib:; h: calida exibit
ta appetitæ defectat: frigida vò appetitii cofo:tat: t: ex: c: c:
vit vua acbera vò filia: ch: cholera: c: fit calida appetitii nò con
fo:tat. Solo ad hoc dicendu: cp: appetitua p: cholera nò cò
fo:ta: l: vò digestiva. [C] ad rònes in 3ui: dicendu: cp: ap
petiti? viget p: inanitione: q: ficut dicit Auicæ: hec est: imme
diata cauæ appetit? t: attractionis ipfius ab: cholera non
inanit: facit em duo. Enui: cp: facit ad conspitione cibox: q: fic
appetitua videat aduiuare. Scòm est cp: dilatat vò vifedit ci:
bos p: stomachi: t: replet ipfus phàtastica repletiò: q: tic em
pedit appetituiu: v: plus nocte cp: wuata. Ad scòm dicendus
q: vir? appetitia stomachus copòfita est: h: senfus nò facit
ad appetitii: fed facit ad hoc cp: fentiaf inanitioni: h: poti? im
pedit inanitione: q: ppter pò non adiuuat appetitiam.
C[tertio] q[rif] ppter qd in choleric]viget appetit? co: t: nò
appetit? cibi. H[re] q[re] frigiditas adiuuat appetitii flo
machi Spendo villos ipfius et coruçado: ad coiri: vò non
adiuuato Spendo virgà vel matrice: l: extendendo et dilatat
do. Ad hoc dicendem cp: appetitua cibi viget p: inanimacionem
stomachi et alioz: med:oz: v: fensenti sùa inanitione appe-
tit replet: frigidis vò inanit: t: coadunat ptes stomachi: t: ci
bi: calidu: vò dilatat et odifedit cibi p: stomachi: ideo stoma
cus h: noquet: t: iò frigidis iuuiat appetitii cibit v: non calidu: h
Sed ad appetitù coit? q[ttuo: requef. P[rim]u est fo:it ima
gin: tio. Scòs est mala còplexio stinlás. Tertiis e: vétotitas
virgà eriges. Quartus est multa repletio: t: ad oia ita adius
uat calo:; t: io calo: adiuuat appetitii coit?: h: frigidis noct.
p b: p5 solutio ad fòm:q: appetitua coit? viget p: exterius
vse in viro. In matrice vò viget p: attractione: q: calidu: ad
hoc iuuiat p:pter hoc calidu: iuuiat appetitii coitus: t: per
co solutur ad p[ter]octum.

[C] circa tertii principale p[cedit] sic: q: q[rif] de necessitate furculi delegati ad cíTIM felis: q: q[rif] ppter qd maius natu realiter delegat ad intestina: minus ad stomachi: v: videc: co traviar. In stomacho vò eòtæ virtutes vnueraiter: vt ap appetitua digestiva retètiva: t: expulsiua: t: in intefinis vna est vò expulsiua: h: vò digestiva t: expulsiua iuuiat p: chole ra: g: maiot: est: vicinitas cholere in stomacho q: í in intefinis: ergo maiot: pars cholere b5 delegari ad stomachi q: ad inte funa: g: maius furculus b5 ad stomachi delegari: min: q: ad in testina, min? ppter nimià necessitatè. Scòra rò talis e: p:ma digestio viget in stomacho: h: in p[ma] digestio terrenafscens cœuertif: g: forti agète indiget ad h: vt puertaf: g: forti indiget calo:; h: cholera p: calo: e: stomachi: cofo:tat e: digestione: curat: g: maiot: est necessitas cholere in stomacho q: in inte finis: ergo maiot: pars cholere b5 delegari ad stomachum, C[so]lo ad h: dicèdi] q: min? furculi ad stomachi delegat: v: h[uius] cholera ad stomachi aliò m: fuuer p: fui caloem: ch[uius] em fit medbi: frigidis: t: h[uius] calo: e: veniètè ab aliis mè bis circuïtati]: vt a: corde: e: p[are]: t: felle: t: splene: ideo flo: machus nò indiget cholera in tата quàtitate ad digerédux fed intestina sunt valde frigida t: nò habèt ab aliis calo:e: quia valde dìstant ab illis: t: ideo egèt cholera in marmia quàtitate ad expellendù. Ad rònè dicendu: cp: digestiva est p[offibus] in stomacho t: nò expulsiua: h: h[us] stomachus calos rè ab aliis mébis fibi veniente: t: io nò eget cholera in tата quàtitate. Ad aliud dicendu: cp: h[uius] terrenafscens fit indifìpo fiti: t: sufficient calo: q: delegat ab aliis mébis abfòs: magna quàtitate cholere, [C] scò q[rif] q[re] nò mittatur furcula a

splene ad ite:kin: vt melacholia delegata ad ca: cofo:tet in
eis vùtate retètiva: t: ad stomachi c: melacholia p: fui ficcat
tem ce: fo:ret tertentia p: fui i: gigiditati: defectu: ad hoc
dicèdi: cp: ip]è nò h[uius] furcula notabili: nec etià illo est necesse
q: stomachus de lui natura est frigidus t: os e: ei neruofum:
t: ideo in fe h[uius] p[ter] qo appetit: l: b[ui] ad stomachi: t: intefiti
na traimititù quedà pars melacholie ad cofo:tàdù virtutè
retentiuam t: appetitù per quadam venas meferacæs.
C[tertio] q[rif] quare p[le]gma non p[abat]: p[ri]p[ui] babitacu
lum ficut cholera vel melacholia. Ad hoc dicendum cp: p[le]
giva m: h[uius] sanguine: t: c: ei odifcrit ad singula mem
bia co: pis: t: c: iuus languis deficit a nutriendo natura puertit
ad p[le]gma: t: couvertit ipfus in sanguine: vt et: eo loco sano
guis nutriat memb: a: t: p[ter] p[oc] natura nò f[ci] p[ri]pum
receptaculam p[le]gmatum: l: diffundit p: toti] co: pis q[ui] nuttio est p: oia méda co: pis: nò ait: est sic de cholera t: melan cholia: t: p[ter] p[oc] babèt p: op:ia receptacula. [C]Quarto
q[ri]c: c: iplen fit c: rilus mûdificado fanguineà melacholia,
H[re] c: cholera attracta a cíti felis: t: mûdificata a sanguine
facit ad mitigacione ire: t: ita cp: faciat aial: mâletur: v: fi h
nò faciat nec iplen c: rilus. Eòtrarii vò dicit vulgus p: h[ui]c
s[plen] p[ler] videre facit cogit amare rec: ad h: dicendu: cp
aliud est offici: cíti felis: t: aliud p[lenis]: cp: ip]è sanguine
mûdificat: t: melacholia in se reclusit: v: natura gauisa eri
taf ad rilus. In cíti vò felis non reclusit cholera sol: fed
etià ibi ebullit: v: inhi àmando cor: sanguine: e: ipfus excatat
ad ira: nò ad mitigacione ire: q: de cauſis v[ui]n dicèdi: cp: ap
appetitæ est tuplet: cibi t: coit?, prim? viget in stomacho, se
cíti felis ait ab e: pate p: 50 r:0. H[re] iecur est in aïalibò loco epi:
t: io amo: est in ifi:q: e: p[ar] est p[ri]cipti: amoris coit?;
pulmo vò q: facit ad vocè est c: vocis. Splen vò p[ter] mû
dificacione fanguis a melacholia c: eit rilus. cíti felis p[ri] p[er]
ter ebullitione cholere in ipa: t: inflamatione fanguis i cor
de e: caire. C[quinto] q[rif] q[re]e digestio auïui: uïuètis in rapina
est alba: in alhs auib: nò. Ad h: dicèdi: cp: in auib? de rapina
tota cholera delegat p: maius furculi ad stomachum: t: io
in eis est fortoffima digestiva t: forbis appetit?, v: ni mecùt
carnes calidas: t: illas digerit: ad intefina vò paru: vel n[ib]
l: t]râmittici de cholera: t: io nò eis digestiòs nò círitanf:
h: remanèt albe, p[er] frigiditati: ite: fitinoz. In alhs vò auib?
est cœurò: q: paru: p[oc] cholera mittit ad st: machi:; t: ma
20: pars cholere mittit ad ite:kin:; t: p[ter] h[ui]s eis adurunk
egeſtioès t:unt nigrevl: citrine. C[se]to q[rif] q[re] in q[ub]
dà aliaib? bona fit digestio: h[ui]s in stomacho ip[so] p[ari] fit de
cholera: ficut p[5] in colu:bi: q: nò babèt fel in epare: h[ui]s in inte
finis: v[ui]n fter: q: babèt nígru: et calidu: valde, v[ui]n f[ma]l:at,
que d[om]9 fuit qu:buſa: p[ter] p[er] scerus colu:bin:; t: cíta fito:te
h[ui]n digeſtitæ cp: etià lapides digerit. Ad h: dicèdi: cp: stoma
cus colu:be calidus est a fua p[ma] creatioe. v[ui]n natura sub
tratæ c: cholera: q: de f[ui] sufficient ad digeſtione z: trâminuta-
tionè. Ad intefina vò delegat fel: vt ibi cofo:tare: v[us] t: exp
p[er]sua q: in eis est de stomacho natura. C[se]pto queri
tur q[re] in q[ub]uſa: aliaib: q: fel fu: in loco debito: vt in gall
na: in q[ub]uſa: vò nòyt in colu:ba: t: ad h[pt]5 solo p[re]dicta.
C[irca] tertii principale p[cedim]t? q[rif] p[mo] de cre:atio
nio: de stomachi p[ri]tui q: q[rif] q[re] stomaebus a fua p[ra]ma
creatio: fuit frigide còplexions cum in eo vigeat digestio
que p: calidu: z: h[ui]dùn celeb:at. Ad h: dicèdi: cp: recipit terres
nafcetià dura: t: io creat? e: sub dura q: opacta z: melachol
ca subſtària: vt eis reſtitat ne lecaſ. H[re] frigide est p[er]cios
nis: t: subè opacte: vt poſt receptione calous ip[so] fo:ti? reſi
neat t: fo:ti? opeſek ad digestione. C[scò]q[rif] q[re] os flo
machi è frigidi: fund? vò calidus. Ad h: dicèdi: cp: appetit?
q: est io:ze stomachi vige[et] p: frigidus: t: io nò stoma:pi
est frigidis t: ficci:; fundus vò stomachi in q[ui] vige[et] digestio p
calidu: z: h[ui]dùn h[ui]s calo: e: vicinìs mébis fibi suppoſitis. t
io est calid? t: quodam: a: fe h[ui]s calo: e: q: carnotus eſt. C[ter
tio q[ri]c: q[mo] a splene recipiat stomachus calo: c: iplen fit
frigidi: mébis. H[oc] soluit Auic: oicè: cp: stomachus h[ui]s calo
rè duob? modis. Uno mò a parte pulmonis círctat: ipfius
Secundo a fecibus squaninis q[ui]s attrabat p[le]n: q[ui] cholers
ce ſunt actualiter p[al]caliditè quam attrahunt a sanguine.

Dietarii vniverſalium.

Forruij.

De diuerſitate corporis extra naturâ. Lapi. iij.

L'lectio. viij.

Juerſitas corporis extra naturâ vel cóploctio
nêc est duplex. Quibufdâ eîn caloß cóploctio
nibus ônatur naturalis: ſiue accidentalis.
Quonidâ yo opleriòb? frigitudo natura
lis ſiue accidentalis ônatur. S3 qb? calor ônatur ci-
dus ſubtilis ad ſtomachi coz veniés. A ſtomachi ca
lore cijet ad ſtomachi ſupiora ca ſue leuitatis; et per
manet ibi natâs circa ptê ſtomachi nervosam longe
da loco coctijs remota. Locus eîn coctijs in ſtoma
cho loe? carnosus inferio: vicinâs calori epatis et fel
lis. Lu ergo cib? ille aliquâdiu in ſupiori loco pma-
net i ſtomacho caleſit: et ebullit, ppter ſumû ad ipm
ab inferioi pte aſcendent: et mutaſt in gen? choleri
ci: et incedêes generat in oze ſtomacli moriura dolos
ris: ſitim forze? et fumosam ructatione. Lu aŭt bôm-
naturâ habebit? ad ſtomachû veniut caloß groſſus et
ad digerêdui dur? groſſitie ſua repugnat calori deſce
des grauitate ſua ad inferioza: et qeſcit in loco coctio
nus ſtomacli: cóſtoſâs i eo coctione caloris naturalis
vt digerat i ſm qv opporunû ſuſcrit. Or ſi frigitudo
corpori ônec cóploctiòb? coz cib? veniés in ſtoma
chu duob? modis corúpiti. Aut eûm ac viſcolitate
phlegmati: et hûriditate lubicat: et ançh? digeraſt de
ſcedit ad iſteſtina qv i huôrib? mûda inueniat: ycloſit
evire eſt necesse: et no dêſcat. Si aŭt i inſteſtinis quos
dâ hûboes phlegmaticos inueniat: imagns i eis ad
digerêdui induerſcit mutâs ſe et corripês: gians to-
turâ z doloë et inflatione: et rugiſtii in inſteſtinis: aut
necſeſit in ſtomacho ppter deſectione calor? coquê
tis: et mutaſt i acredinê et putore generâs inflamatio
nê: et rugiſtii acroſtus et putêtem ructatione. Oli pu
to ructationi ônec: materia a melacholia ſignificat.
Or ſi acredo: phlegma principa: hec eîn i ob? diuer
ſanf: k spês ſunt diuerſe phlegmati. Ch phlegma
eîn quinque modis diuidif. Eſt eîn ſine ſapore: et hec
naturalis eſ ſpccies hitâs in oib? venis viuideá do
ti corpori, ppter ſui vicinitaré ad naturâ ſanguinis.
Ande et natura aliqui opaſ illud phlegma in corporo-
re nutrimêti ca: ppter neceſtitates ſibi iminetes ci
corp? ſangunie minoar. Juauf aŭt er hoc phlegma
tc corpors vt trâglutiat facilius: et vt articuli et con-
catenatiòes facili? comoucar: z cibus toto corpe ci
to lubicce: et expellêda expellantur. C est et alcrea
ſpês phlegmati quluccedini attinct calorem ſignifi
câs naturalê et no ercedetê ſed gradû phlegmati do
minarem: digerêt quoq: z mutantem in dulcedine.
C est tertia ſalſugini attinés nitroſitati ſignificas
númiu calorê dominâtê phlegmati: et mutâs illud in
ſalſuginê et nitroſitate: vn hec spês phlegmatica ge-
neratiua eſ ſitis potâde aq: z ciboz minoâs appe-
titú. C est et quarta prîcens acredini et cholere nîs
gre vicina: frigitidatê nímiâ phlegmati dominantê
ſignificâs ercoquêdo ipi phlegmati obuïans: et in
acredinê illud mutâs: et ideo hec ſpecies phlegmati
câ apgetitú aq eſ minoatiua z cibi augmetantiuâ.
C est et quinta spês q cognominaſ vitrea q albovi-
tro eſt affimulatiua; de qua disputare non expeſit

necefitas. No eîn nutrit corpus neq mutat succus
sicut cetere spês phlegmatice: neq obedit alijactio
nibb nature ppr groſtiti: et frigitudinê ſua. C sith
t cholera rubea multipliciter diuidif. Eſt eîn vna q
voaſt rufa: cni? color inter rubeu z citrinum: et hec
naturalis eſ spês cu? inhabitatio eſ fellis faculus.
Hatura eîn hac odio habuit ppter amaritudinê et
fui acumê, vnî in vnî reducif loci: neq mădat alidd
fui ſanguin: nuli quâtii neceſſitas appetit ad appcti
tii cóſotradi in qualibet parte corporis: ſicur ſi ipfa na
tura melacholicos erboruit huozes: et i splene oclu
ſit: neq comíſet ſanguin: nuli quâtrii neceſſe fuerit
ad cóſotandi còtêtiua ûrutê in quolibet mébro cor-
poous. Eſt et ſeda spês extra naturâ in ſtomacho ſem
per habitâs: et hec diuidif quadrifariâ. Alia eînvirel
lina qvítello oui similis eſ coloze. Alia citrina que in
colore citro affilimâ. Alia piaſsina q colore piaſso
affilimâ. Quarta eſ eruginosa: erea. Titellina yo
et citrina minois eſ caloos et ſiccitatis ch naturalis
q: câ coz e hûriditas phlegmatica cholere miita. S3
tîn citrina vel crocea foriori eſ calore ch vitellina.
Tinctura eîn el? ſignificat q: hûriditas ſe ci affíſſes
ſubtilis ſuit et pua. vnî et calo: cóſotar: et liquor ſubti
liak. Hraſſina aŭt et eruginosa calidios: et ſicfioces
ſunt naturalib. La eîn ca: extrane? eſ calor: q cum
inueniat cholera am ſtomacho deſcendetê: incendit
câ e còburit, vnî et vtraq pellíma et molcſtilliona: ſed
tîn eruginosa peior et corruptibilior, vnde et ycloſi
ter deſtruit et morificat.

C affignata diuerſitate diete a pte oſplicţijs corpor re
cipiènti: affignat el diuerſitate a pte oſplicţijs ipoz. hec
aŭt pars ſpectat ad pnte lectione. Puiuio. Diuidif aŭt b
in qno ptres. In quaz pma distiguït duplice oſplicionê cor-
po: calida: f. frigidâ. In ſeda, i.n bac: S5 qb? calor: ônaf
ſubtil ad ſtomachû veniés. affignat diuerſitate diete a pte
calide cóploctiòs. In terra: f. ibac: qv i frigitudo ônec cui
liber oſplexioni, affignat el diuerſitate a pte oſplicţijs fris
gide: S5 q: vufq: oſplicţijs diuerſitas caufar ef piticpatio
ne huo? frigid: ſes phlegmati? calide. f. cholere: ideo i qrta
ſc i ibac: Phlegma eîn diuidif qno modis. affignat distin-
cionê spêz phlegmati. In qinta: i.n bac. Sith t cholera ru
bea multiptr diuidif. affignat diſtinctionê cholere rubee.
Phocœſus ta: eſt. Inqt yfaac. Oſplicio corpor diuerſaf: q
qda eſt calida a ofio: qda aŭt frigida. C circa ſoam ptê de
terminat de calida dices. q cu cóploctio ſtomacli eſ calida
cib? ſubtil ſupnatat et no deſcedit ad fundi in q viger odie
fio q e carnosus et calid? ppter calorê epat? t fell: t manet
in oze ſtomacli: et p calorê fundi ouertif i ſumfî choleram:
picturâ z doloë in ſtomacho ghans. Libb aŭt groſſus cu
calori reſiſtat 3: in opaſ. C circa teria yo ptê deſtermiat de
oſplicţijs frigida dices: q cu ſtomacli? eſ frigid: cib? in ipo
duptr corupiſk. P: io q: lubicaf et deſcedit ad inſteſtina: z fi
ipâ vacua inueniat erit p feceslum: i vo plena groſſis huo-
rib? eis inuiſca: et diuerſas generat paſſiones. Sdo q: onq
remanet in ſtomacho crudus inflationem t rugiſt facit: et
in acroſitate et fero: eytik: et acroſitas i ructu phlegmati: ſe
tor: z putredo melacholie atteſta: et b puent b5 diuerſitate
ſpêri phlegmati. C circa qrta ptê rône bui? spês phlegma
tis ouſtiquit: et in illa pte ſunt ſer ptres. In pma ponit pîm
spêm phlegmati q e phlegma inſpidi. In ſeda ſoam q eſt
phlegma dulce. In tertia teria q e ſalſus. In qrta qrta qb
eſt acroſus. In qnta affignat neceſſitate phlegmati natu-
ral. In ſerua qntâ spêm affignat q e plegmavitrciu: z ola
plana ſunt q diat. C circa qnta ptê spês cholere affignat
t in illa parte ſunt due partes. In quaz pma affignat cho-
lerâ naturalê dices q vna spês cholere naturalis eſt: et b5 fi

Liber

tù in ciffis fellis sicut in splene melacholia. In sèda tagìc cho
lerà inmaturale: tæ magie gîtaf in stomacho: t hec hù ztòro
lps. Æpima eſt vitellina: sèda eſt citrina: tertia eſt palîna:
ad moduludine ſucci porre: vel pzaſſi quod est maturiſſu alì
alì colòre hùs: quarta eſt eruginosa filis eruginf eris. ß aſt
oia plana ſunt p tertù e poes libios medicina. Circa par
tè ista ſer inqurumf. Æpumù eſt vtrù solus ſanguis nutriat
mèdia: an alì hùores cì o. Æcom eſt de varietate e multi
tudine hùmoz. Tertù eſt vtrù hùmozes ſimul generem an
successe. Quartù de tràinutatiò chùnoz. Quinçb speciali
ter de plegmate acetoſo. Sertù de amictio chùnoz.

Circa pumù ſic pcedit: t erqir vtrù ſol ſanguis nutriat: t
vì qo: ß età alì hùores qnq rònib? Æpima taſe qo: œc
nutrìk nutrimèto ſibi ſili nutri: cì nutritio nihli alid fit q
p[ecta]a]ſimilatio nutriet] cì nutrito. Æt dicit haly in co.
ſup tegm. q vnìquodq] membri atrabit de nutrimèto qo
ſue nature eſt file: t ſibi opetit: ſi medbia i corpe hùano ſunt
duierfa: g nutriunſ diuerſis nutrimètis: g t diuerſis hùo-
rib: vt medba melacholia melacholia: ſic de alijg. no g] me-
bta ſolo ſanguine nutriunſ. Sèda rò hec eſt: q]lia depdunt
a medris talia debèt restaurari: ſi a medris cholerics chole
rica depdik t ſic de alijg: g p cholerica dìnt restaurari: t me
lacholia p cholerica ſic de alijg: ſi p illò restaurand f x
nu trik: g] no oia medra ſolo ſanguie nutriunſ. St autiocaſ
q alì hùores no nutriu niſi admifent ſanguin: g] ſkr nutri
ſanguis fine alijg hùorib]9 nutriet. Tertia rò eſt talis: q bu
moub]9 generanſ medra: t hùores ex terrenacſetib: terre
nacſeetia eſt elemèt. Æt qubibet hùmoz. Ppoſitionala alicui ele
mentoz: vt phlegma ag: q ſic de alijg. Æt cingula medra in
ſui constitutio bont]n aliku? elemènt: t e: eris generanſ
p mediu] ſi qo eſt ſperma: ſi constitutio: proportionalis eſt re
ſturationi: g] mediu] in q]onaſ melacholia necſſe eſt nutri-
ti re ſteffurand melacholia p cholerica pumòrijs chole
nutre ab hùore q h] diuìus in ſui constitutioe. Quartarò hec eſt
e r cèſt eſit res e nutri: ſic diacat pbs] iib. de gniſtio: ſe
e] obus hùoib]9 firit oia medra: ergo e] obib hùoib]9 nutriu
tur no] eſo ſolo ſanguie. Quinta rò h] eſt. Dicit palat. q]b]l
bet mediu] patif egritudinè e] ſuppluitare] fili] buori e] q
nutri: vn] ſic dicit neru] nutriunſ hùoib]9 groſſis melà-
dolics: g] ſi nutri]e egrudines diſſic] curatiòis e] groſſis
hùoib]9: g] p[amiu]i: paraly]im e] cosimiles: no] g]oia medra
ſolo ſanguie nutriunſ. Cad oppofitù ſunt ſer rònes. P[]
ma talis eſt. Solui] ille hùo] nutrit q ad hoc vt nutriat necſse
eſ iſpuf] spoliari alijg hùorib]9: ſi ſanguis eſ bmòi] ſicutvult
y]ſac in vntus diſces q] ſanguis no] nutriu niſi p[]i]miſtur
dice] ſu p[]lema e] ergo] ſol] ſanguis nutrit. Sèda rò h] eſt: vita]p
rò e] ſit p] calidù t hùidù: ſi p]ead] còſeruak res e] nutri: ſi
ſol] ſanguinè] ſleruak res] vita in aiali: g] ſer] ſol ſanguie
nutri. Tertia rò eſt hec p] calidù t] bùmidù ſolui] fit] digitoſe
t nutritio: ſi] ſol] ſanguis eſ calidus t] bùidus: ergo p] ſolui
ſanguinè] ſer nutritio. Quarta rò hec eſt. Dicit y]ſac q] ni
hil nutrit niſi dulce: t] no] intelligit delectabile: ſi hùs dulce]
dine: g] inter o]s hùo] ſanguis eſ dulcis: q] p[; q] p]b]le
g]ma eſ iſpidu: cholerama: melacholia pòtica] ſapoſis:
ergo ſolus ſanguis nutrit. Quinta rò hec eſt: oia medra ba
bet aliq]o] còde] ſes] vità q] eſt natura còis in eis: t] buicòs rhìde
re còde nutrimètù qo] nutriat: ſi] b] no] eſt niſi hùmo] calidus t]
bùmidus: ergo] ſolus hùmo] q] eſt calidus t] bùidus còis eſt
ad nutrimètù: ſi] ſol] ſanguis eſ bmòi: ergo] ſol] ſanguis cò
munis eſt ad nutrimètù: g] ſol] ſanguis nutrit. Sèta rò po
test eſſe aucto. Y]ſac q] dicit q] ſolus ſanguis nutrit: cì] ſit] ſo
lus dulcis. C]olo ad b] dìcedù: q] circa boc dupler eſt inten
tio. Æpima eſt q]a] q]da] ponunt. q] ſol] ſanguis nutrit. Ali]
vo dicit q] œs hùores nutriu] p]uerſion] e] p[]oz in ſanqui
nè. Sèda eſt q]a] nos ponim: q] q] œs hùo]e] nutriu]; ſi] ſi
fanguis cì] marie fit amic] nature] marie nutrit: nec alì] hùo]
res ſunt ſuppluitates ſanguis: ſi] vnufq]q] e]oz eſt dupler.
quid]e] e]m eſt neceſſan]; q] q]da] iuatiu]9. q] neceſſari] dupler
quid]e] e]m] diſcurrit cì] ſanguie ad oia medra nutrièda: t] alì]
eſ t e] quo nutrit recepcaſulì in q] recòditur: ne cholerà diſ]
currat cì] ſanguie ad oia medra; t] ipa inficat: t e] pte ipſi]

cholere nutrìk cìſtis fellis: t ibi delectaſ ad stomachù t] in
ſteſtina: t eſt ſitr ad melancholia. Juatiuus atit hùo: ſic
eſt oupler: qda e]m] nutrìk ad stomachù t] inteflina ad còſto-
tandì t] utre] e]peditatiu] q]e] melancholia: t] pòſtàdi]t] utre] di
geſtua] in stomacho ſicut cholera: t] utre] e]pulſua] in inte
ſtins. Al] eſt q] juat ſanguine penetrare ad medra ipium
mùdificàdo ſicut p]blegma liquid] t] cholera. Eus] igif] diſt
y]ſac q] ſolus ſanguis nutrit: intelleſit ſub ſanguine alios
hùores inquatiu] ſunt neceſſari] t] iuatiuui. Cad p]imà rònè
in Jùi] dicèdu] q] ſanguis] ſpola] alijg hùoib]9: g] quati] ad
odipòſitions accidèntales: eſt q]e]horibitas q]e] eſt e]nìs a] co-
uationè: t] no] quati] ad eſſentiales q] remanèt in eis] poſ
t]uerſionè ſicut eſt delectatio] vel ſilitudo. Cad sèdam rònè
dicèdu] q] calidù t] hùidù] ſim vià illà] eſt q] vmoſione: q]
p] vnìfo]mi]tate] nutrietis cì] nutrito] ſtat q] còſeruak] vta: vel
pòt dìci q] cal. t] p]umò. ouplr] dòri: vel] absolute vel i] gine. p[]
mo]eſt veri] q] ſa] ſuis eſt cal. t] hùidù. t] b] no] ponim]
q]vita] stat p] cal. t] hùidù: ſi] ponim q]vita] stat p] cal. t] hùidù
in gine. Et p] b] p[]o] ſolo ad tertia rònè. l]b] no] nutritio] ſiat p] ca-
liò. t] p]umidù: diuerſicat] ſi] per calidù t] p]umidù bmòi] ſim
duerifratè] melànoz. Alud e]m] p]umidù t] calidù] medra] chole
rici: t] membi melancholia: t] q]e] alijg. Unde] q]olibet me]
mè] no] e] quolibet calido] hùido] nutrifi: h] e] calido t] hùdi
do] filib]9. C]ad aliu] dicèdu]q] in nutrimèto ſunt quat
tuòz. Æpumù eſt delectatio] qua] infert in gùſtu a]i]t: t] b] no]
pcedèdu] q] œc q]o] q]olibet p] ſimulandine] nutrit. e]m] eſt
p]lexio] filis: tertù] e] p]lexio] debilis: quartù] eſt fit]tudo
p[]ecip]q] trìs q]modis multa nutri] fine dulcide: res] e]m]
amarifìma] nutrit: pòt e]m] fieri] aſimilatio] nutrientis cì]
nutrito: t] ad]mòi] aſimulatione] no] q] e]p] ſit] act in vapoſe.
C]irca e]m] eſt p]ocedimus: t] querif] vtrum] vnus] hù-
mo] ſolus] ſufficiat ad nutriendù: t] videſ] q] ſic p]p]ctas] rò-
nòs. Æpima talis eſt: in] gniſtio] vni] eſt agens] pumòi] regu
lans] ſicut inſtrumentù] ſicut calò: naturalis: t] vna] materia
ſuſtìne] actione] ſicut maſſa] p[]ati]anara: e]n] vta] agate] vna
materia vn] effectus] risultat: g] e] calòe] naturali] agate] e] il
la maſſa] vn] cauſabif] hùmo] t] no] plures. Sèda rò talis eſt:
q] ſicut plàta] nutri] t] p]tes] p]late] ſim] nutriunſ: t] fil] al] et
partes] a]ſalis: anima] e]m] vegetabilis eſt] principi] nutriendi
in] vntros: g] plàta] nutri] vna] q]da] p]umiditate] ofa]ſa: ergo
t] aial] vno hùore] pòt] nutriu]; no] ergo] multi hùores ſunt ne
ceſſari. C]ad oppofitù] ſunt due rationes. Æpima talis eſt
p]umozes] ſunt] p]ter] ſeruationè] vite] t] reſturationem de
perditi: ſi] medra] a] q]b] ſi] depeditio] ſunt] diuerſe] còpleſioris:
quare] diuerſis] indiget ad ſu] ſeruationè] t] reſturationè],
hoa]t] no] còtingit] ni] p]hùores: ergo] necſſe eſt] plures] et
duierſos hùores] eſſe ad nutriu]dù] q]p[; Sèda rò talis eſt: fi
cut] calò: e]terio: e] vna] materia] g]hat] diuerſas] ſubſtàtias:
v]t p[]s in] muſto in] q]o] p]calò] e]terio: e]n] e]ra] p]uma] fer
vu]ctuòſitas] t] vinu]: fil] eſt] de] calòe] interiori: q] e] vna] ma-
teria] g]hat] diuerſa: vnì] q]d] ſp]ro]det] p]ume] ſicut] cholera. t]
aliud q] dìrèt] ad]titati] ſut p]lema]q] e]t alìud q] dìrèt] vn
cu]toſitati] ſicut ſanguis: t] qtrù] q]d] ſpondet] feci] ſicut] me
lacholia: q] necſſe eſt: e]p] vna] maſſa] q] e] pot]ètia] t e] h]s]
ad] iplura: et] duerſos] hùmozes] generar. q] excedimus.
Ad p]umà rònè in] còtrarìui] dicèdu] q] l]calò: ages] ſit] vnus]
fm] ſe: no] t] vi]no]mi]ter e] h]5: q] e] ſit] remiſſus] g]hat] p]b]le
g]ma: ſi] téperat] ſanguine: ſi] excedat] generat] cholera: t] qua]
dà] groſſam] t] terreſtre] ſubſtàtia] ſi] ſit] adurès. Silf] h] mate]
ria] t] maſſa] ſit] vna] ſim] ſe: no] t] p]tes] eius] ſunt] vnìſo]mes: q]
quàda] p]re] b] liq]da] inofam] e] q] g]na] p]plegma: qua]da]s] vn]
ctuofas e] q] g]na] ſanguis: qua]da] ſubtilè] acutam e] q] g]na]ch
cholera: t] qua]da] groſſa] q] e] q]g]na] melacholia. Ad sèda] rò]
nè] dicèdu] q] no] eſt] file] de] plàt]: t] de] alàib]9: q]nì] in] plàtis] par
tes] ſunt] vnìſo]mes: t] io] vna] hùiditate] nutriuſ. In] alàib]9,
fun]t]pres] diſpo]mes: t] io] p]lurib]9]p]umiditàtib]9]nutriunſ.
C]irca tertium] ſic] p]ocedimus. t] querif] vtrù] œs] hùmo]
res] ſimul] generenſ] vel] ſuccesse]t, vidèq] q] generentur] ſic
cefſiu]e] duab] rònib]9. Æpima ta]eſt: in] vià] gniſtio]q] p[]9 eſt
inc]o]p]leti] q] p]leti]: ſi] p]plegma] inc]o]p]leti] e] ſ respectu] ſan-
guis: q] p[]i]e] q] e]q]n]ato] q] ſanguis]: q]p]umo]e] ſangu]e]n]eranſ] eſ
cefſiu]e, Sèda rò e] talis] t] accipik] a] theopbilo] dicète i] vi]ms:

Dietarum vniversarium.

Forviii.

p plegina p:9 fit sanguine: I:9 q:9 est p:9 altero n:9 simul generank cu ipo:9 g humores n:9 simul generank I:9 successe. Cad oppositù iunt tres rônes, Prima talis e:9 ages q:9 fit oifiponit materna f:9 qualibet pte:9 lui:9 simul p:9 ductit plu res effect? ab ea:9 s:9 illa materna fit possibilis ad ipos:9 sed ca:9 naturalis oifiponit qualibet chil:9 i epate:9 f:9 qualibet pte:9 lui:9 t:9 simul:9 t:9 illa maſſa possibilis eſt ad plures effect?; ergo ca:9 lo:9 naturalis ex ea:9 simul p:9 ductu:9 ages humores: Seda ro:9 ta:9 lis eſt:9 naturalis ſive flue:9 naturalis oiuidentit simul maſſam pt:9 ſanari:9 p venas epatis:9 f:9 pp:9 xias mineas:9 talo naturalis ſimul agit in qualibet pte:9 illius maſſe:9 ergo qua rône ca:9 lo:9 naturalis generat vn:9 humo:9 e v:9 na pte:9 illi:9 ead:9 rô ne p:9 ductu alia ex alia pte:9 t:9 ſic necesse eſt o:9 humores ſi mul generar. Zertia ro:9 talis eſt:9 e:9 ages vn:9 t:9 ide:9 nò inten ſuz neq:9 remiluſiz:9 q:9 simul t:9 in eode t:9 pte agit in materià vi n:9 ca:9 simul p:9 ductit plures effect? ab ea:9 s:9 plures intendat:9 f:9 ca:9 lo:9 naturalis eſt b:9 mòi respectu illi:9 maſſe:9 g:9 ſik p:9 ductit ab ea:9 plures effect? 7 plures humores, t:9 hoc id:9 vult Bal, in lib. 3 pplectionis: 7 atrari:9 t:9 dicid:9 q:9, ad hoc dicid:9 q:9 o:9 huo:9 res ſim Bal, ſimul generat:9 q:9: natura n:9 p:9 i:9 intedit vn:9 q:9 alteri. Ad rônes in atrari:9 dicid:9 q:9 giiatio humo:9 eſt dupler, Olla eſt f:9 qu:9 vn:9 humo:9 generak e:9 altero:9 t:9 ſic n:9 no:9 simul generak. Alia eſt f:9 qu:9 o:9 s:9 simul e:9 eadeſt maſſa generank ſub ſius viltimus oſpoſitionibus: 7 doc modo o:9 humores ſimul generank t:9 ſic iſtenterit Bal, t:9 pumo modo theophilus: t:9 ſic n:9 eſt còtranietas.

Cicæum q:9 trum p:9 pedim:9 t:9 q:9 vtrum cholera Querak:9 i fu:9 sanguæ ad byt nutriat mebæ q:9 p:9 posibile e:9 de p:9 lebmate:9 t:9 ond:9 q:9 ſic p:9 posibile e:9 huo:9 es alterar:9 py dietæ v:9 medicinæ z redire ad alia natural:9: vt:9 ſi alii ſiq:9 fit choleric:9 ſet plegmati cus per dieta:9 plegma inducete:9 e:9 p:9 posibile cholera p:9 spo liari ſuo acuminæ:9 t:9 ſut n:9 alia colidit p:9 dieta:9 redire ad natura fanguinis vel p:9 lebmati. Seda ro:9 talis eſt:9 ſile eſt de v:9no v:9 de humo:9:9 t:9 h:9 ditic Bal, ſup apbo, vn:9 num n:9 oino corupti:9 pòt reduci ad naturalitate:9 f:9 q:9 eit o:9 oino corupti:9 non ſot reduci:9 g:9 ſit eſt de cholera:9 g:9 eit cholera naturalis n:9 oino extra regimè nature:9 pòt reduci ad b:9 mu:9 marime natural:9 f:9 humo:9 marime naturalis eſt f:9 sanguis:9 g:9 pòt reduci ad fanguine. Zertia ro:9 talis eſt:9 mag:9 e:9 p:9 posibile humo:9 natural:9 reduci ad natural:9 q:9: innatura lem ad natural:9 f:9 humo:9 innaturalis p:9 alterantia reducit ad natural:9: g:9 cholera naturalis marime poterit reduci ad humo:9 e q:9 est marime natural:9 f:9 b:9 mòi eſt f:9 sanguis:9 g:9 p:9 t:9 re reduce ad fanguine. Quarta ro:9 taliseſt. Sul:9 d:9 parank pu:9 mores inter ſe:9 t:9 elementa:9 humores e:9 ſil:9 ſunt elemeto:9: fi t:9 dicit Bal, 3 in elementis mutua t:9 criculari eſt genera:9 t:9 g:9 t:9 in humo:9ib:9 mutua eſt giiato:9 t:9 ſic e:9 fanguine ge:9 nerak cholera e:9 ecouero:9: ergo posibile e:9 cholera redire in natura fanguis. Ad oppositù eſt auctoitas Lòstàtinì in pàtegni in ca:9 de huo:9ib:9; q:9 dicit q:9 fanguis n:9 pòt còuerti in plegma:9 nec cholera in fanguine:9 nec melàcholia in cholera:9. I:9 ecouero:9: t:9 ca b:9 uib:9 e ſit c:9 ipe v:9 dicit q:9 coctu:9 non pòt i:9 incudari:9 f:9 crud:9 pòt decoq, ad hoc dicid:9 q:9 puerio bu:9 mo:9 e dupler, Oueda e:9 m:9 e:9 p:9 vlerio:9 e decoctione:9; t:9 im b:9 avia plegma p:9 uerunt in fanguine:9 t:9 fanguisin cholera:9 t:9 n:9 ecouero. Alia eſt f:9 qu:9 còtingit humo:9 p:9 iuari a ſuis qualitatib:9; t:9 q:9 pot:9 e:9 t:9 eit in ipo:9 de fanguine reduci ad acti:9 in natura fanguinis:9 t:9 im b:9 avia cholera pòt redire ad natura fanguinis:9 t:9 hoc m:9 no:9 intelligit còſtan:9 f:9 p:9 mo m:9 t:9 p:9 solu:9 rônes. C Seda q:9 rik circa B:9 vtrum humo:9 adſi t:9 nutriat:9 t:9 dicid:9 q:9 n:9 pp:9 q:9 aquositas mult:9 difat a mèbiis t:9 mult:9 accedit ad natura elemeto:9: sed t:9 iuari humo:9 e t:9 còmiceſ eis:9 t:9 reddit eos habiles vt penetrent ad memba nutrienda.

Cicæum q:9 trum ſic pedim:9 t:9 q:9 rik vtrum p:9 lebma acetoſum generak a frigiditate vel caliditate, et videtur q:9 a calidita:9 te:9 quia caliditas t:9 frigiditas interio:9: pro:9 positionan:9 calori et frigidati exterio:9: ſed videmus acetum generar:9 per ebullitionem caloris in ſuccis t:9 in humiditibus, ſicut p:9 in vino:9 ergo ſimiliter per ebullitionè p:9 lebmati in ſtoma do p:9 lebma fiet acetoſum. Seda ro:9 talis eſt:9 dicit Auſi:9 q:9 q:9 huo:9 sanguis dulcis acerſit in ſtomacho p:9 ebullitionè:9 g:9 ſit

p:9 lebma:9 ſub ullitio ſemp fit calore:9 g:9 p:9 lebma aceto
p:9 l:9 p:9 ebullitionè n:9 cauſat a caliditate. Zertia ro:9 talis eſt.
t:9 eſt auc, y:9 ſaac in lib. keb:9 dicentis q:9 p:9 lebma acetoſuz
q:9 q:9 gilak e:9 frigiditate: q:9 q:9 er caliditate. Quarta ratio
talis eſt. Omne p:9 lebma acetoſum eſt corupti:9 t:9 putrefac
ti:9 f:9 is putrefactio ſit mediante calore:9 q:9 o:9 me acetoſum
gn:9 ab mediàte calore. Ad oppositù eſt auc, y:9 ſaac dicert.
q:9 p:9 lebma acetoſuz sigmicat int:9 a:9 frigiditare: q:9 cauſat
a nimia frigiditate. Sado, ad hoc dicid:9 q:9 acu lib:9 ou
pler e:9 int:9 to. Prima q:9 p:9 lebma acetoſum m:9 null:9 mo cau
ſat a calore c:9 ſit frigid:9 valde:9 t:9 nulli 3:9 ium p:9 fit ca:9 ſi 3:9.
Seda e:9 q:9 na:9 ponim:9 f:9 q:9 q:9 gn:9atur acetoſitas a
calidate: q:9 q:9 e frigida. Ad r:9 o:9 m in 3:9 ium dicid:9 q:9 ou
pler e:9 ca acetoſitatis, qued:9 eſt ca remota:9 t:9 ſic calor:9 ca eſt
acetoſitatis: facièdo ebullitionè in huo:9ibus eſt alia ca p:9
ma:9 t:9 c:9 frigiditas e:9 ca acetoſitatis: q:9 p:9 ebullitionè q:9 fa
cit calor:9 induc:9 frigiditas in ſtomacho:9 ſicut p:9 in vino. La
lo:9 e:9 m p:9 iu:9 ebullitionè diſsoluit p:9 subtili:9 acu:9 vi:
ni:9 que ſunt calide q:9bus exhalat:9 remanèt p:9res aquoſe que
ſunt frigide:9 t:9 ſic v:9to introduc:9 ibi frigidas q:9 e:9 in potè:
t:9 q:9 c:9 vn:9 p:9 tb:9 vi:9 reddit i:9pas acetoſas. C:9edo q:9 rik
circa hoc:9 vtrù adſitas immediate ſequi frigiditate vel cali
ditat. Ad hoc dicid:9 q:9 aquoſitas gn:9atur multius modis.
Tno m:9 a ſtomachì frigiditate:9 ſicut in remb:9 t:9 in h:9tibus
digeſione:9 debil:9. Seda cauſat p:9 p:9 nimia repletion:9: t:9
pòt cauſat i:9 h:9ob:9 h:9tib:9 i:9 stomach:9 choleric:9 p:9pter n:9mià
repletionè impediente:9 dieſigeſione. Zertio m:9 p:9 frittu:9
t:9 ſic citate:9 ſtomachì:9 v:9i ſtomach:9 e:9tis ſit cal:9:9 n:9 th:9 mu
tam c:9 ibi pòt recipe quan:9 tarè, t:9 inde g:9na:9 adſitas. Quarto
m:9 g:9na:9 p:9 p:9 rarit:9 pare:9 q:9, v:9n penetrat frig:9 ad interio:
ra:9 cor:9is:9 t:9 deb:9itat calo:9:9 t:9 induc:9 adſitas: acetoſitas.
A:9 mo cauſat p:9 p:9 nimia reſolutionè p:9ridi subſtituati:
facta a calo:9:9 t:9 inde cre:9t huo:9es:9 ſicut q:9 v:9 falua pos:9:9
t:9 eſt file in lignis viridib:9 ad ignè:9 appoſiti:9 a q:9 b:9 eri fum:9
t:9 i:9to m:9 mel acerſit i:9 stomacho choleric:9: t:9 f:9 b:9 acetoſitas
ſeg:9 caliditate. C:9ertio q:9 rik circa b:9 quò res dulcis acerſit
in, ſtomacho:9 t:9 v:9 3:9:9 q:9 acetoſum crud:9 iu:9 reſpectu bu:9:
t:9 natura p:9 cedit i:9 ſtomacho ſim v:9lerio:9 e decocti:9 e:9 no n:9
i:9 incudati:9:9 t:9 ſic v:9 q:9 res dulcis n:9 ſit acetoſa in ſtoma:
ch:9 res acetoſa flat dulcis. Ad b:9 dicid:9 q:9 dupl:9 g:9na:9 ſa:
po:9 vel h:9u:9 in cor:9pe, v:9no m:9 p:9 vlerio:9 e decoctionem:9 t:9 ſic
res dulcis n:9 ſit acetoſa in ſtomacho, alio m:9 p:9 corup:9ti:
n:9 v:9 re exhalationè p:9ti:9 ſub ſubtili:9 ſue p:9 p:9liationè ſue p:9p:9
còplexi:9:9 t:9 ſic dulce ſit acetoſum in ſtomacho.

Cicæum q:9 trum ſic pedim:9 t:9 q:9 rik q:9 p:9 lebma magis comi:
ſeæaf cholere t:9 faci:9tvna:9 ſp:9 p:9 lebmati:9 q:9 e:9 p:9 lebma fal
m:9 q:9 c:9 alij:9 huo:9ib:9, t:9 q:9 v:9 q:9 n:9 ſit ve:9:9 q:9 p:9 lebma ma
g:9 3:9 iak cholere q:9 alij:9 h:9u:9i:9; g:9 cholere min:9 b:9 m:9 iſceri. 3:9
u:9 5:9 o:9 dicit aucto:9es. Sado ad b:9 dicid:9 q:9 m:9 iſterio:9 er 3:9 iis
mag:9 notabilis:9 e:9 i:9to file m:9 iſceri:9 fili n:9 p:9 5:9 m:9 iſterio:9.
T:9 p:9 lebma n:9 m:9 iſceri melàcholie p:9 p:9 erogiti:9 v:9 citoſitate
vtriusq:9. C:9edo q:9 rik circa hoc quare q:9da huo:9es natura
les h:9t receptaculìi ſic e:9 p:9ar. Innaturales y:9 no h:9t p:9 p:9ui:9
receptaculìi ſibi deputati:9. Sado dicid:9 q:9 ca p:9ui:9 q:9 b:9 huo:9
res naturales ſunt ſub regimè nature. t:9 io natura deputa
uit eis m:9 d:9i:9 e:9 p:9ar. Innaturales y:9 no ſut ſub regimè
nature:9 nec natura it:9edit eos:9 u:9uare. S:9 t:9 c:9 rik q:9 re natu
ra n:9 ſecit receptaculìi p:9 lebmati:9 q:9 cholere:9 t:9 melàcholie:
t:9 fanguini. Ad b:9 dicid:9mu:9 q:9 natura incarceraut melàchol
lià:9 t:9 cholera:9 quia n:9 ita p:9:9 positionàtur ad nutriment:9 ſic:
p:9 lebma:9 q:9 ſunt hor:9ribiles nature:9 ſed p:9 lebma neceſſa
n:9 e:9 t:9 vt:9 in fanguine:9 couertatur t:9 med:9 nutriat:9 t:9 ideo
d:9:9 iſcurrit:9 c:9 fanguine per venas ad o:9s partes cor:9pis nu
tri:9das:9 t:9 ideo natura n:9 ſecit p:9 lebmati:9 p:9:9 i:9 receptacu
lià:9 fanguis y:9 cu:9 fit amicus nature n:9 incarceratur in ve
nis:9 ſed libere diſcurrit ad o:9s partes cor:9pis vt e:9 cas nutriat
t:9 còferuet. C:9elltimo querif q:9 re p:9:9 humo:9 sinnaturales
magis generenk in ſtomacho. Ad hoc dicid:9 q:9 ſtomachus
eſt ſentina o:9m ſuperfluitatum cor:9pis e:9 humo:9, v:9n:9 dicit
O:9 ribasius in còmento ſup apbo, q:9 ſtomachus e:9 b:9 in cor:
pore ad recipiend:9 o:9s ſuperfluitates cor:9pis:9 ſicut ſe b:9
cloaca in ciuitate ad recipiend:9 o:9s feces:9 t:9 ideo humo:9es

["Ziber", "in Stomacho cœmiktilis superfluitatibus corruptis marie\ncorumpitur et ſunt innaturales.", "C论a lectio.", "τε\nτα\nτι\nτι\nτι\nτι\nτι\nτι\nτι

Dietarum vniverſalium.

Fo.rrv.

debet plus accipi 5 groſſus, Scedo ró talis eſt. Dicit yſaac
p[ro]ci bbus groſſus 4) p[ro]accipia: 4) cibus subtilis ſupadu-
nés cito digerit cí ſit facilis oſgeſtioni: 2) n[ò] no p[im]tut egre
di 4) p[pter] cib[us] groſſus 5) v[n] cholerici 4) p[rit]ub[us]
ſtomachi calidú: vel in acetoſtatem vel putrediné in habé
tib[us] ſtomachú frigidú: hoc àut multeú nocet nature: 5) abbus
groſſus 6) n[ò] p[re]oſcindari ſubtil: ſed c[ito] c[ito] ſe la
l[ia]t: e: e auto, Auicé, Raſ, 2. Kóta, 2. Jobes h[isp]aleſi 4.
epl[à]a aleádi dicit: 4) cib[us] subtilia p[rius] debet odi[
[ato].
[Ca]solo, d[ic]édi 4) 3[ro]terueraſs é inter auto, ſol[em] ſera,
p[ap]cipt 4) c[ito] groſſus 5) p[ro]mo accipi: 2) poſtca subtilis. 11) Aos
aſt an d[ic]im: 4) p[ro]m q[ui] oq[ui]s ſere auctores ſupponit: 4) subtilia
p[ri]u[que] debét dari: 4) cito digerunk: 2) deſcendút, 2) cito ſtoma
chus expedit ſe ab illa: 2) n[ò] impeditú cib[ar]ia groſſa: q[ui] cí
to ad loci oſgeſtioris deſcendút, v[n] posſum 9) dicere vnueriſt
4) c[ito] p[ri]u[que] 4) tripler. P[ia]a é ne natura ip[ed]ia 4) ſua opat[oe]
2) vt cito ſe erpediat a oſgeſtioe cibi subtilis, Sceda eſt ne c[ito]
bus subtilis corúpſat vt cito oſgeſt? ato egrediaſt a ſtoma-
cho. Zertia eſt vt calo: naturalis 4[of]o:te p[ro] cib[us] ſubtilé: 2) n[ò]
vigo[que] ad cib[us] groſſum oigerédui. C[ad] rónes inſimul ſic
poſſet ſolú 4) c[ito] ſubtomach[us] oupt[er] d[ia]raſ. 4) n[ò] m[ò] put
eſ t[ac]eſſes valde ſeperaméti in latitudine ſanitatis: 2) n[ò]c
neſ 4) an neſ pos[it]e ſubtilia cib[ar]ia ſubtila: 1mo ſemp groſſa.
Allo m[ò] 4[of]ideram, put c[of]ſtitit in ſuo ſeperaméto: 2) ſic tria
ſunt ſp[er]idára. 4) p[im]o eſt poſſitio cibi ad ſo: t[itu]tudine cali
ris 4) v[ut]tus. 2) ſic cib[ar]ia groſſa ſont p[ri]u[que] accipi, p[pter] ſoſte
4) calo in fundo ſtomachi. 2. f[ò] m[ò] intellent ſerapio. Scedo 4) eſt
p[er]pet cibi cí n[ò] cito ſc[ap]o p[ato] vi ad alteri: 2) ſic m[ò] put
4) p[er]ſtat wuaméti v[n] ocunوم[ّي]ت: 2) hoc m[ò] ſubtilis 5) p[ed]ere
t[em] groſſus 6) ſez. 2) ſic iſtelleſt e[n] auicé, 2. y[la]saac. [Ca]sco
quérif circa hoc q[ui] cib[ar]ia debeat p[ed]ere in calida c[opl]erio
ne: 2) q[ui] in frigida, 2) oſtediſque groſſa debeat p[ed]ere i calida
c[opl]erione: 2) ſubtilia in frigida. Dicit Auicé, 4) in ſtoma-
igine cib[ar]ia groſſa b[hi] couertúſt 2) ſubtilia adurunk. Et c[à]
hui[que] 4) cib[ar]ia groſſa for[ti]s ſunt refiſſeté: 2) p[ro]poſi-
4) forſiſtimo cali[os] naturali. ſubtilia yo cito adurúrtur 2) couers
tunk[us] ad igné cali[os]. 2) e: e cib[ar]ia groſſa magiſt 4) ſpet]ut p[riu]e
4) c[opl]erioni 4) ſubtilia: 15) q[ui] magus c[opl]erit p[ri]u[que] exberi: 5)
4) groſſus in calida c[opl]erione p[ri]u[que] exberi 4) ſubtilis.
2) p[er] oppoſitú arguſt 4) in frigida c[opl]erione: 2) 3[ro]uque 4) ſue
caufe, Sceda r[ò] talis eſt: oſgeſtia ſtomachi frigida non p[ot]
sup oſgeſtioris cibi groſſus: 2) o[n]e mébúi ſupſlue infligridatú
4) defectas 4) o]pationes: ſicut d[ic]it Bal, in c[ò], ſup ap[bo]. 15)
4) ſotim]o]ſe]tia ſtomachi pot[es] e[n] caub[us] groſſum d[ige]
4) redi: 2) p[ro]poſi]naſ: eí: ſed q[ui] o[n]icí, p[ro]poſi]naſ: p[riu]os e[co]uenit q[ui] q[ui] e[n] p[ro]poſi]naſ: 5) abbus groſſus p[ri]u[que] dari
4) ſtomachi calide c[opl]erione 4) ſubtilis ſtomacho frigide co
4) c[opl]erioni oſco]uerſo. [C] ad oppoſi]tú ſunt due rónes. P[ra]
talis eſt: magno appetitui magn[us] 2) groſſus cibus c[opl]erit:
4) ſo]t]ui]n]e]t]o]t]o: pat[ies] 5) respòdere. 15) e[n] c[ò] ſunt frigi
de c[opl]erioni mag[ni]o eſt: ſic appetit d[ic]it Bal, in tequi,
4) loqu[us] de appetitú naturali. e[gi] e[n] p[riu]os c[opl]erit cibus groſſu:
2) t[em]de]n]i]btilis: 2) o[ſ]cuerio in e[n] c[ò] ſunt calide c[opl]
4) p[le]xioni cí in e[n] p[ar]suas appetit[em]. Sceda r[ò] talis eſt: in
[stomacho] frigido 4) v[ut]e] digestiuá e[frigida, v[n] magiſt indiget
4) c[opl]erat[os]: 15) 1 fundo m[ò]i ſtomachi calo: naturalis maióſt
eſt: 2) magiſt viget 4) e[n] o[re] ſtomachi. 2) m[ar]ſe c[opl]erat: ſicut
d[ic]it y[la]saac. 2) q[ui] oq[ui]s eſt tale p[riu]os 5) exberi. e[gi] in frigida c[opl]
4) cib[us] groſſus 5) exberi. Ald boc d[ic]édi 4) in ſtoma-
cho calido ſicut cholericó naturali cib[us] groſſus 5) p[ed]ere:
2) ſubtilis ſubſequi: 2) o[ſ]cuerio i ſtomacho frigido. 2) buic po
[ſition]i] videſt Auicé, eſentire. Ad p[im]a rónem in 3[ro]u[que]
d[ui] 4) i ſtomacho frigido calo: naturalis i p[ri]ncipio ſopit[em] eſt.
2) ſe]p]etit[em] eſt magn[us] 2) p[ter] inanitioſes mébúi, v[n] quár[ut]em eſt
de appetitú cib[us]: magn[us] 2) groſſus 5) p[riu]os exberi cib[us]: 15)
2) c[ito] e[rt]inguit calo: natural[é] cí ſit debilis 2) ſopit[em] in m[ò]
ſtomacho. b[oc]aít ſummoque cauſedi eſt: 2) ideo cibus ſubtil
l[is] 5) p[re]cedere v[ut]e e[cr]it, calo: natural[é] 2) c[of]o: t[et] 2) ſit po
t[em] ſupra cib[us] groſſus digerédui. 4) in ſtomacho yo calido: 2)
4) ſot]i]n]e]t]o]t]o: e[n] calo: naturalis ſo: t[or]i:do: ideo cib[us] ſemp 5) p[ed]ere

groſſus: 2) ſubtilis ſubſequi: licet appetit[em] n[ò] ſit tant[em] in p[ri]
cipio: cib[us] e[n] magiſt r[é]ndet calo[zi 4) virrutiſe 4) appetitúri. Ad
ſedam r[òem] d[ic]édi 4) licet calo: naturalis p[ri]ncipio eſt: in ſun
do ſtomachi ſ respects partis p[ri]ſuóis: i ſe t[em] eſt debilis in
[par]aſt[ate] ad cib[us] groſſus: 2) p[ri]u[que] m[ò]i ſtomacho deſ: mul
t[ui] grauaret naturá. 2) cí abbus ſubtilis ſupueniret grauareſt
natura ouplici grauáſt[io]: 2) q[ui] n[ò] e[ſ]t p[ot]es ſupra v[n]ni: neſ fu
p[ra]a]teri: 15) ab[us] ſubtilis cí ſit facilí a[ſge]ſtioris 2) facíſis c[ò]
uerſiós eí c[opl]erit: 2) n[ò] al[ui]. 2) 16] ſol 5) e[ri] exberi: 15) t[em] fi
cib[us] groſſus 2) ſubtilis ſunt adminíſtrá m[ò]i ſtoma]c[ú]b: ſub
ti]s 5) ſemp p[ed]ere vt calo: natural[é] e[cr]it: 2) c[of]oſter, ita
vt p[ot]ſit p[ri]u[que] groſſus digererí e[tra]ſtúmutare. C[ter]
t[io] q[ri]f circa hoc q[ui] cib[ar]ia debét p[riu]s dari in regione cali
da t[em] frigida. 2) v[ide]ſ q[ui] in calida groſſus cib[us] p[riu]s c[òpe]
tit: 2) q[ile] eſt de regione 2) c[opl]erione: 15) in c[opl]erione calida
groſſus cibus 4[ep]etit p[riu]s: 4[id] fil[us] in regione calida
groſſus cibus 4[ep]etit p[riu]s: 4[id] c[opl]erit p[riu]s: 4[id] c[opl]erio con
petú: c[opl]erio in frigida. [Ca]sultio ad hoc d[ic]endíſis q[ui]n
v[ra]taz regiſe ſubtilia cib[ar]ia p[ri]u[que] dari: 2) t[em] p[ri]u]s deſ
min[]o] necun[em]tú vid[em] in regiſe frigida 4[ui] calida: 2) q[ui]
boſes in frigida regiſe v[ut]e t[em] calo: natural[é] h[ut] forſt[em]. Ad róné
d[ic]édi q[ui] n[ò] eſt ſile de regione 2) c[opl]erione: 2) c[opl]erio con
fo: t[ar]v]t]e v[ut]e 4) c[opl]erio calida regiſe debilat e[ra] e[ra]
[Ca]quarto q[ri]f circa hoc v[tr]i vnctuſa debét p[us] e[ri]béri.
1) oſtediſque q[ui] p[ic] b[ac] róné, d[ic]id Bal, i com[ento] ſup ap[bo]. q
in ſo: t[ar]i]p]e]t]e]t]ui] canino vnctuſa p[riu]s ſupr]o]da: 2) in p[ri]
cipio comeſtioris e[cr]it: 2) ſo: t[em] nimís e[cr]it: 2] ergo
in p[ri]ncipio vnctuſa debét dari: 2) n[ò] p[ot]e, Sceda r[ò] talis eſt
illud q[ui] calo: natural[é] c[opl]erat p[us] eſt e[ri]bêdiſ: 15) vnctuſa
p[us] ſunt e[ri]bêda. Ad oppoſi]tú eſt r[ò] talis. 4[iv] p[ri]u]s p[us]
denſ aut e[ri]béri al[ui] cib[us] 2) aut n[ò] fi n[ò] t[em] ſtomachus replek
p[h]átaſtica repleſone, 2) ſic média reman[ét] en]ita: 2) n[ib]il
aut p[ar]i]i]l]i]s t[ra]ſtúm[tt]i. 2[am]t] nimís no[ſ]. Si yo e[ri]béri al[ui]
q[ui] aut eſt ſubtilis aut groſſus. 2) ſi ſubtilis ſtumuctu q[ui]s
cauſt i[pm] e[lu]enti 2) ſup]n]atare: 2) ſic p[ut]refiſt: cí n[ò] deſcendat
ad loci coctioris. 2[am]t] fil[us] m[è]t]u no[ſ]. Si yo p[ri]u]s ſit groſſus:
2) t[em] cíp]it i[pm] lub]care cí ſit grauís: 2) e[ri]re a ſtoma]cali indi
g[est]u, o[n]e a[ſt] q[ui] talia op[ati]n]ullo m[ò] 5) p[re]oſcindari: cí 5)
vnctuſa ſunt m[ò]i: n[ò] ſont p[ri]u]e] exberi. Sceda r[ò] talis eſt
n[ib]il q[ui] in regim[em] ſanitar]at: t[ra]ſidúi g[ra]i: 2) p[re]oſcindáu: 15)
vnctuſa ſunt m[ò]i: d[ic]édi y[la]saac: n[ò] g[ob]e]t p[re]oſcindari nec
e[cr]it a[ſt] p[ar]i]i]i]s debét accipi: 2) g[ener]át naueſt a v[om]itú
q[ui] c[opl]edim. [Ca]d rónes in 3[ro]u[que] d[ic]édi q[ui]n e[br]ibitione
cib[us] ſuo ſunt d[ia]ſeráda. En[ú] eſt ſed]atio e[cr]it: 2. p[im]oc
gulós p[riu]s ſunt vnctuſa offer[é]da. S[com] eſt regim[em] fa[si]
n]itátis 2) c[of]eruano c[or]pis in v[ut]e t[em] vigóre. 2) hoc m[ò] vnctuſa
n[ò] ſont p[ri]u]e] exberi: nec e[cr]it a[ſter] p[eri]ſt. 2] e[ri] appetit[em]
eſt oupler. 4[iv]n]o] naturalis: 2) buic n[ò] p[re]oſt]ut vnctuſa: al[ui]
eſt in]naturális 2) buic c[opl]erit 2) p[riu]os debét exberi: intelli
g[it] e[ri] Bal, qui eſt camn[em] e[cr]it: 2) de alio n[ò]. e[ri] calo: eſt du
p[ler] quidá eſt naturalis: 2) iſtú n[ò] c[of]o: t[ar]tnctuſa: nec ad
i[pm] c[ou]ertútur. 2[al]i]n] naturalis: 2) iſtú conſo]tát 2) ad i[pm]
c[ou]ertútur. 2]otádu[ti] p[ri] q[ui] v[et]r]e larare voluerit: debet da
re vnctuſa cí perbís láratiús: ſicut eſt p[ing]uado po[ci]na
maluá 4] m[erc]u]ralís fine alioqu alio cibo ſubſequente: vel
precedente in eadem menſa.

[Ca]lira fecuſú ſic p[re]edim: 2) q[ri]ſe de 3[ri]etate aucto[] in
odine cib[os]. Serapion e[n] 2] oſtát], ponut[ q[ui] groſſus p[ri]u]de
b[et]eſt accipi 2) ſubtilia ſe q[ui] Job, 3[isp]aleſi 4] e]pla miſſa magno
aleádro: d[ic]e q[ui] cib[ar]ia ſubtilia p[riu]os debét exberi. 2] e[ri]
b[ic]e]t Raſ. q[ui] cauſa coruſationis cib[os] e[ſ] p[ri]u] acipe groſſa
cib[ar]ia 2) de]nde ſubtilia. 2] e[ri] d[ic]it Auicé, q[ui] groſſus cib[us] 4[ui]
ubrile[] n[ò] d[ac]ip[ie]: ſed fi alioq]s comedat v[n]ni: n[ò] comedat
reliquí in ead[em] méſa. 2] e[ri] dicunt magiſtrí q[ui] fi cibus ſit ſubu
ſtilis 2) maſtícabili: p[riu]os debent accipi: ſicut ſunt p[ur]a: n]
cus: 2. m[ò]i, Si yo ſint cib[ar]ia ſo: b[ilia]us debent ſubſequi: 2

b

["Ziber", "groffa pius accipitque hoc extra auctores: quidem iura carni niu plus debet accipi et postea carnes. Illos autem volentes co condare auctores et magistros; dicim? q. dicta q. dictio: sunt p[ro]siderada. Prinum est teno: stomachi et vit. Secundus est fas cibus vel difficilis exutus cibi a stomacho. Tertii est regimen et p[er]feratu sanitatis. Quartii est idestitas et diuuerstas cibo[rum]. Dicim? 55 p[ro]t. 50 t. ututis fit fortis: et calo[rum] naturalis filtricibus groffus est precedere et subtilis subſequi. Et h[uius] mo intelligit Kottatin? et Serapiot. Si yo yus fit debilis: et ca lo: naturalis ſi cesseru obdet et ordinari: et hoc mo intelliſt g[it] yobes h[ispal]esis. Si yo exet viiibi a c stomacho fit in cibus et alterius difficilis: subtilis cibus h[uius] plus accipi: et ſic intelligit Raf. Si yo ſperuerf regimē et p[er]feratu sanitatis tinc: no: dari: niu: vnus solus cib[us] in debita quantitate: et ſic intelligit Auice. Si yo cibi ſint diuieri generis: vt fruct? no ſticta: et carnes: tinc fruct? debet p[re]cedere vt ſic: vuc: et p[ro]na: et carnes ſubſeq. et ſic intelligit magiſtri ſiſt. Siyo cibi ſint eiuiſdem generis vt caro pullina et bouina: tinc est ſide rāda: yus stomachi et ſic opoſtet ordinare ſicut p[re]dictus est. [C] Secundo quierit circa hoc: vtrui subtilia maſtificabila vel ſobilia debet plus accipi: q[ui]cibaria groſſa. 2. videlic q[ui]cibilia h[ac] re: de: dicta yaac: q[ui]cibaria ſobilia p[ro]ſunt dada: q[ui]to machi müdat vt cib[us] groſſus ſupnatis ſupuenſis: floachii no: inueniat imidu: sed cib[us] ſubtilis ſobilibus est h[uius] mo: ſicut brodiom: 55 ah[ui]s cibi groſſum imediatis et ordinari. Seda ro talis est. dictit Raf. q[ui] viui de rebus q[ui]to marione coruumpit digestione est: accipere plus cibi groſſum: 55 g[ille] cibus q[ui]mi nui accedit ad groſchic[em] plus de: accipit: 55 cibus ſubtilis ſobilibus est h[uius] mo: ſicut respectu cibi ſubtilis maſtificabila: q[ui]cibus eriberi q[ui]c maſtificabili. [C] ad oppoſitu est Eolth. q[ui]c dicit q[ui]c maſtificabila ſubtilia vt ficus: pruna: et ſilia debet p[re]ceues dere. Ad hoc d[ic]edus q[ui]c ſubtilia ſobilia p[ro]ſunt danda ante groſſa cibaria q[ui]c subtilia maſtificabila. Ad auc: q[ui]ct. dicendu: q[ui] Constantin: non dicit maſtificabila p[rius] ordinando ſunt ſubtilibus in rōne qua maſtificabila ſunt subtilia: quia ſin hoc ſobilia ſubtilonia ſunt: 55 hoc d[ic]it in ratione qua: maſtificabila ſunt ſicut fructus.", "[C] circa tertii principale ſic p[re]cedim? 2. q[ui]c tru: vinu de beat eriberi illa vel an: 2. videlic q[ui]c an pac rōne. illud plus d[ex]hiberi q[ui]calo[rum] naturali: p[ro]pozionat: et augmen tat ip[er]nutrit et cōſotrat: fed vinu: eit h[uius] mo: v[n]n: dictit yaac: q[ui]c debet ut p[le]boleromati in pauma dievino multo: 2. paucu cibo: vt fanguis reſtaurec: ergo vinu cōpent an: comestione Seda ratio talis est. illa debet plus eriberi: q[ui]c sub[ra]tus cibus facilius ſe p[er]edict: 55 h[uius] mo: ſunt liquida q[ui] ſunt facilis penetratio[s]is q[ui]c a médisis facili? attrahitur: 55 vinu: eit h[uius] mo: q[ui]m: p[ter] delectatione attrahif: a médis: ergo a[n] cib[us] d[ex]hiberi: ergo vinu an: cib[us] no: cōpetit. Seda ro talis est. v[n]n: eribedi: ergo vinu de: cib[us] ſubtilis: q[ui]c eriberi vini: 2. q[ui]mns reſpecte incano: diu: ſicut dictit Hippo: q[ui]c facilius est repleri poru: q[ui]c cibo: ergo pot? ante cib[us] cōpetit. [C] ad oppoſitu est q[ui]c dicit Bal. q[ui]c vinu: no: d[ex]hiberi ienuno stomacho: eo q[ui] cerebrui p[u]citi et Œtutre: defectat: sed nihil rale q[ui]d a[n] cib[us] eriberi: ergo vinu an: cib[us] no: cōpetit. Seda ro talis est. v[n]n: eribideb in rōne pot: 55 p[ot] ad hoc eribede vt dictit Job, vt cib[us] p[ot] rotu: c[or]p[us] p[ort]et: 2. ip[er] penetrare faciat ad mébza ergo pot: cib[us] d[ex]hiberi vini: 2. no: an: q[ui]d cōcedim? 2. Ad rōne d[ic]edus q[ui]c in vino ſunt duo opa. Prinum est cōſotatii calo[rum] et ſic multui: cōpetit. Secundu: eit: q[ui] cerebrui replet: 2. neruos p[u]citi: 2. Œtutre: debilitat. et ſic maius nocumētui: ins ducit q[ui] iuuanemt[ui]. Tertii poslet e[que] repletio stomachi phastafica: 2. hoc mo: non cōpetut vinu. Ad ſedam rōne d[ic]endu: q[ui]c at: n[ot] intelligit hoc de potu: 55 de liquido cibo. J[he]t ad illud q[ui]c dictit l[is]pa. d[ic]edus q[ui]d v[n] vinu cōſotet calo: 2. ſacile ſit repleri vino: quia t[em] no documentu: e[ui]q[ui]n d[af] stomacho iec[ui]no p[ez]poderat iuuanem[ro] et: q[ui]d in iefuno stomacho nullo mo: d[ex]hiberi. Et tertia ro soluit p[re]dicta. [C] Secundo queritur circa hoc: vtrui vinum, debeat accipi immediale poſt cib[us]: vel longa poſt: 2. videlic q[ui]c no: debeat dari in ip[us] co eſtione. H[ui]bil q[ui]c impedit digestione: cibi d[ar]i immediale poſt cib[us] et multomaq[ui]s no: d[ar]i in ip[us] comestione: q[ui]c de potarect cibi: indigeſt ad mébza: 55 vinu: hoc mo eribitut impedit digesti[d]es 3. h[ui]s Auice, ergo videc: q[ui]c nullo mo: debeat", "dari in ip[us] comestione. Seda ro talis est. ſi aqua frigida vel tepida ponak: 2. aqua bulliſte cestali ebulliti: et impedit car t[em]mo: decoctio: 15 pot[us] vini fil[us] opac circa decoctione cibi i t[em] macho: et nullu: tale d[ar]i in comestione: q[ui]c inerudaret cib[us] ergo vinu: no: d[ar]i in comestione. Tertia ro talis est. 11. ip[er]ul quod facit partes cibi diſtare a partib[us] stomachi ybi: viget digestio: e[que] eribedus in comestione: q[ui]c coripeceret c[ui]no: eſtet in loco decoctionis: 15 vinu: eribitut in comestione hoc facit in loco decoctionis: 15 vinu: eribitut in comestione. Quarta ro talis est: e[que] o[der]tio: 2. rebr[us] est trabere cib[us] groſſum ad mébza: fiacut dictit Raf. 15 vinu: sumptu i comestione facit crudit trabere ad mébza: t penetrare hoc aut magnu nocimentu: videlic: ergo vinu in comestione nullo mo: d[ex]hiberunt. Quanta ro talis est. dictit Auice, q[ui]c aliqa comectat cibos ſubſpectos ro: talis est. dictit Auice, q[

["Dietarum vniversarium.", "F. x. xv.", "p. adiö. Scöa rö talis est: fortio: est exercitus 3gregatus 3\nδiplusius ſim Auicé. I5 in tpe cene calo: naturalis cogregat\nin loco coctionis: 2 δiplusgik in tpe ore padij ad exterioza co:\npois ppter vigilias: 3 g cene naturalis forio: est in tpe ce:\nern 3 in tpe padij: 3 g tpe cene maios cibus 35 acipi. Ter-\ntia ratio talis est: somnus est imobilitatio virtutis ſenſibility\nſi intefione naturaliſi: ſed intéſio ſtutus 2 oationu ipſarü\nest ppter for:itudine 2 vigoë calo:is naturalis: I5 qui vus\nnaturalis forio: est 2 magus intenſa: ei malus cöpe\ntit: I5 in tpe ore cene: vel pari post cená ſit somnus: 2 virtus\nnaturalis forio: efficitur 3 in tpe ore padij: 3 g tpe cene ma:\n35 cibus 35 acipi 3 tpe prandi: 3 ad oppoſitus est talis\nrö: diat yiaac 3 maios: cibus 2 forio: cöpetit exercitativus\n3 queſecnbv: 3 cauſa luu 3 est: 2 in exercitativus calo: na-\nturalis exeritat? 2 intéſus est. In quiſeſtibus vero ſopitus\n2 remiſus: I5 in tpe padij ſiut operationes 2 exercitata 2 in tè\npo: cene eſt oino quies: 3 g in tpe padij cib 35 acipi maios\n3 in tpe cene. Scöa rö talis est: miſbil qo sepius inducit ſu-\nfocatione in ſomno: cöpetit in cena: I5 multe cibus 2 magn?\nfump: in cena inducit in ſomno ſuffocatione ſicut patet in\npinguib: 3 g multe cib 2 magnynullo mò cöpetit in cena: I5\nmagis in padio. Ad hoc dicendú ſicut dicit Lôſtã. melio: ce:\nna 3 padij: I5 forio: calo: naturalis 2 ad loci diſegetijs\nretrabif in cena 2 no in padio: in cena tîn nocet 2 inducit\ngrauediné capitæ 2 obcuritareto oculoz.", "3 Circa quinti ſic ppecim: 2 3 qric vetr: repleto nimia p19\nnoceat poſt inanitione 3 ecouerio: 2 oſtledif 3 indiffereter\nvtraq: noceat: calo: et naturalis upliciter extinguit. 3no\nmodo ppter nimia repletione cibi. Scöa ppter defectu I9\nſi ſcut in nimia repletione extinguit calo: naturalis ppter\ncibi multitudine: ſir extinguitu ppter nimia inanitione: 3\nrône nocet nimia repleto poſt inanitione: eade piro necot\nnimia lanitio poſt repletione: Scöa rö talis est: 2 vicit lippo,\nin apboſi. 3 repleto advitutum deducta fallar est 2 moleſa\nſtila euacuation ad vltimi facta fallar est: 2 e video 3 vtraq\nindiffereter noceat. Zertiá ratio talis est: ois mutatio ſubito\nfacta eſt mala 2 3 iia nature ſicut dicit Hul, fed in nimia re-\npletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam multa repleto 3 multa inanitio\nfacta multen 2 necot: 2 ſic vna no magis nec calo altera. Ad op\npoſtu eſt auotas Auicé. dicétis: 3 plus nocet repleto poſt\nfamé 3 fams vel inanitio poſt repletione, 2 vni dicit Hul, fed in nimia\nrepletione 2 in nimia inanitione fit ſubita mutatio: 2 intraq\nſtatim deſicit 3 vus: 3 g tam

iber

hunc itas: paruitate penetrandi ad venas et velocitate
ercendi ad intetina. S3 tii nitrofa ad hec agenda sunt
fortiora duab de catis: vel er falssedine sua et incisione
intetina moruerit? ad expellendi veloci? et q2: horribi
litas saporis et inimicitur suscipiatis corvis paruillis
mùs libi inde attrahit nutriment: v7 er multitudine
sua in intestinis remanet gravatia et cito expellat et
getia. S3 cibi dulces no idè sunt facientres. Dèmbra
eui er delectatiorc sua cos attrahit libi plurimi: et in
intestinis remanet inde paru, v7 leuit ferut neq2 ve
lociter expellit. v7 Bal. Dulcedo inquit puas facit
feces: saltitudo no multas. Intedit q3 de falstudine
sua multa coadunatur in intestinis: cù penetet paru
inde venas ad nutrïda corvis mébra. Libi amari in
dicatur sicut et salti in oib actioib? suis: sed tii min?
stomacho er pòricitate sua sunt nociui. Acuta neces
se est sint inciliua sicut et latatiua, v7 et Bal. inquit,
que cibaria acuta sunt et nitrosa tutib? suis sunt in
ciliua ppter q2 et latatiua vêtré. f. cù impetu suo no
sui volutate soluerit. Jdeoq2 corvis? non f'm cibos
tii: f'm medicinâ opant: acuta tii naturali d nitro
sa sunt fortiora.

Lepoli cibi virib? suis sunt inciliui fine ca-
lekactio: S3 tii actio sua est binaria. Si eui
i stomacho vel i intestinis humiditatê gros
jam acetositas cibos inuenerit: incidit e2t
depont. Sibovêtré licem et fine humiditate reperit
paularim: desiccat feces et contipat vêtré et nò soluit
L7 hec actio sua fit naturali hoc facit: cù acetositas
sua simpler fine admirtioe cuiuslibet rei est: comirta
eui vifecitatii sicut oriphenitia et pruna femp erut la
ratia.

Ibi do pòrici naturali sùt stiptici: humidi
tat ingrossatiui: et desiccatiui: idè faciètes
vêrbi q2 caler facit corvis parâdis, v7 subti
liter dietare volètib? sunt nociui: ppictas
eoz est cofortare stomachi: neq2 dimittere cibii a se
t ita naturali vêtré contipât: aliqi2 nî latatiui sunt
accidetaliter. Accepri eui aui alii cibii descedères ad
inferit: os stomachi sfortat et indurecunt: neq2 pmit
tint etire cibii: sicq2 fit cã ad stipandii. Q2 si accipit
tur post cibii: inatât superiori stomacho erprimètes
eui sicut tozcular quodlibet libi appositi: eisciuit int?
habita velociter, v7 dissoluit vêter. marine si stoma
chi subfâtia in tenêdis cibis fit defecta: et anterioza
cibaria fuerint subtilia: sicut herba fenugreci et filia
cocta cù obsomogoro et oleo adaptata hec ei anteri?
ascepta post pòtica adiunat et solone vêtris confors
tat. v7 Bal. de rhetore quodà dicit: sepeqnmurmati
sibi q2 eui mâducaret pòrica sicut pira mala coctana
solone soluit sibi fortissimavêtrem. Q2 ud audiés ad id
experimèter aiauertit: et ratione er cogitauit iuitas
eui semel ad prâdiu vt videret quo tpe et quatuì acci
peret illò stipticù cipicìes ne q2d mutarect de affucta
dicta: neq2 ipe fecit. Eui ait ad balnei affueti acces
deret: bibit paru aque frigide. Deinde herba fenu-
greci comedit sicut quidem cofucuit aui prâdiu. post
auit bibit paru dulcis vini: sicq2 comedit molachiam
eliram cù obsomogoro oleo et pauco vino. Deinceps

no accepir pulli colabim: u gallinaceni: et carne po-
citam: bis bibes vinum. post accepit mala stiptica:
v7 valde dissoluit cept: et fortiliter magni faciens sibi
ridiculi de medico hoc ait aspiciës vt altera die feci
comederet rogauit, id q2d gaudès fecit. Erïes ait a
balneo sicut cofueuerat apposuit sibi mala atq2 pira
iubësvt illa comederet pumà. et ita fecit: sicq2 poftea
comedit sicut plus confucuit. Q2d cù ita feciſet non
ſolum solutione caruit: sed etiam ventrem contipas-
tiffimum habuit. Admirant ergo ſuit interrogans
vnde istud contingeret. Bal. autem sibi inquit: cum
cibaria acciperes stiptica z groſs: poſtea que vêtris
mollitiua ſunt: hec stipitationis ſuit cauſa. Jtè Bal.
de quodâ iuuene accipiète ſcamoneà die q2d et ctià
poſt. v. horas ad diſsolueri inducias. Deinde murs
murabat de stomacho: er inſlatione vêtris dolo: plij
nat? eſt acut? adeo vt ſuccurrerè ei q2 mihi inciperet
acclamare. Ego miſerit ſua ſideras precepit vt ma-
la atq2 pira acciperet acetosa atq2 stiptica. Q2d cum
expleſſet nimia succedète solutione quicuit. Huc ait
iuuené rhetori illi pessentau: q2uo paſſus forset reſi
taui. Dici ergo rhetori: ſic libi orringet ſi poſt cibum
stipticùs comederis. Lausæ ait hec è defectio stoma-
chi in retinédis cibis. Lui? ſuperiora cù paru premà
tur: stèta facile reijciatur. Rêſpòdit rhetor. Bene
diviti ſic stomachi meni ſore defecti. Aui stipticù
poſt cibii non comedo nifi cù stomachus ad vomitù
moueſi. Si eui poſt pàndii molia comederu sicut
molachia maluam cù obſomogoro et oleo: citi? ſubſe
quef vomit? Rndit Bal. recte conſuluiti. Res eui
mollis q2c2s inter stomachi mouet: stipticù stintet
et stomachi sfortat. Aui cù plurimù i stomacho abu
dat cholera ru. acetosa: precipim? comedere stiptica
stomachi cofortatua: z ab inſerioribus abundantia
illa emitrentia.

Ibi vero fine zapoſe abufiue sicut cucurbi
ta et filia velociter penetrant venas: ſed tii
ad vêtris cofpositiones ſue solutiones ſunt
mediocres cù nec acumen habeat neq2 fal-
sugine vnde faciant solutione: neq2 stipticitate vnde
stiptica fieret. v7 ſi Ærutè vêtris preparatam ad pe
netràdum cibam inuenerit in membris: mouetur cu
curbita cum cibo ppter ſui facilitatê z liquiditatem
z velocitatem ſue mobilitatis. Q2 si virtus vêtris ad
erpелidas ſeces interius preparata fuerit: lubiBAT
feces: fitq2 solutionis cauſa. Si ait defectus fuerit
vt cibi neq2 penetrare posſint: neq2 feces emitti ab
inferioribus: innatat stomacho z muta: in corruptio
nem: generans rugitù. Hec ait est: ppictas et actio
sua cù simplices fuerint non ſapozoli nullo alio ſapo
re ſibi comireto. Si eui còpoſiti fuerint viſcolis sicut
crifolocâne: malue: molochic: acquirunt Ærutè lubi
catem z stomachum molliètem. Ande z hec cibaria
faciulus ercent q2 alia no ſapozofa: ppter humidita-
tem ſuam z viſcoſitatè. marine ſi poſt accepta ambu
lent suscipiètes ea per loca decliuia aut arenofa: aut
puluerea. Eui motu eui erentit veloci? q2 si quicæt
Digerutur quoq2 q5cſcedo meli? q2 si ambulèt. Libi
vero hæc naturâ habères ſunt dulce vinu: mora: plus

Dietarum vniversaliunm.

Fo.rvij.

na:cochima:perfica si sint dulcia. Item melones:fed
tamen alterius, pprietatis sunt:quam no habet illa
cum sint diureticis, ppter paruam sui colationem vel
caloe:sapozosiores sunt omnibus cibariis alijs omni
carentes amaritudine et acumine, vnde et cutes mun
dicitarur inde lote. Hec tis oia no sapozola:neqo odo
rifera in ppatulo quasi dulcia et viscosola:interiptis
cat solubilia sunt mediocria; sicut vitimus de melo/
nibus; sic etia de cucurbita: similes eiunt sunt fuc actio
nes:vt si stomachum preparatus inueniant ad pes-
netrandos cibos intra venas cito dissoluantur: et vt
ad hec facienda stomachus adiuetur solubilibus.
Q. si venter preparatus lit in fecibus ejciciendis: lu-
bicant eas cito dissoluendo, vnde subfequef solutio
vetris. Q. si ad vtrius veder lit defect? innatat mora
tes: et in corruptione mutatur. Unde ad soluendum
ventrem hec accepturi materia vidente si lit subtri-
lis: feces liquide. Si ei materia grofia: et feces dure
fuerint: acetosa melius vident: competere. neq soli
acetosa: Hs falza et acuta et amara. Vn Bal: actiones ace
tofoz in subbriliandis grossis humoib? actioib? acu
toz vicinanک. Differit tis: q; acura subbriliat et calefa
diſt: acetoſa subbriliat et refrigerat. Opitz ergo dari
acuta cum materia groſſa lit et frigida: acetosa cum
subtilis lit et calida. quozum dulcovi si parum aceto-
ſi comſecetur muſumvocatur. muſsum autem. I. me
lonum actiones inter laratiau & kiptica mediocres
ſunt. Sed tis in his: ppria eſt vétositas et inflatio pl?
qæ ceteris que videntur eſſe inſapozola ppter diatio
nem aquoſe humiditatis eorum, poſt hec vnctuosa
ſunt ventolitatem et inflationem facieta. Duſa ve
ro lóge bis diuerſa ppter puas humiditates ſuas
et mediocritates inter humida et cava.

C Poſtque assignauit yaſc diuerſitare diete a pte diuerſi
tatis cōpōſitōs cōpōſi recipiēt: ut a parte accidenti qu 3
naturam patif stomachus. In ſeda pte assignat diuerſitare
diete a pte nature ſue: Hs ſm pama duaz diuerſitatu pcedit
et ſm ſcoam pamo pceſſet. Diuſio. Li autem pria diuſio fit
trimedus: recaſp et par e diuſionē in tres ptes. In quas
tu pama assignat diuerſitare diete a pte cōpōſionis simpli
ci. In ſeda. I. in pae. Oui aut cibi ex quod oppoſitis ſunt
cōpōſiti te. assignat diuerſitare eius a pte cōpōſitōs ei.
In tertia, in hae: Oel aut qubſalda boni, assignat eiuer
ſitare a pte cōpōſitōs diuerſa qua facit in diuerſis cōpib
ſm recipiēt diuerſitare. Pria aut pars spectat ad preeſen
tē speculationē. Diuſid est aut bcc pars in duas parts: it qua
tu pama assignat diuerſitare ſinale ciboz ſm simplicitate 2
tpositionē. In ſeda. I. hae: Dulcis ſi pure dulcis fuerit te,
q; p ſapoq actiſes fit diuerſitatis ciboz noticia: equeſi in
ſeda de ſingulor ſapoq operationib, Prima aut diuſid in
duaspres. In quaz prima diuſid cibi p simplicē t cōpoſi
tum. In ſeda. I. in pae: Sunt enim ſapoqes octo te. diſtins
guit ſpes ſapoq simplici cibo rindētes. Seda pars principa
lis diuſid in nouē vel octo ptes ſm natura ſapoq. In quri
pima agit de actioib? dulcis. In ſeda. I. hae: Qui aut ciboz
sunt vnctuosa ſic amygdale te. agit de actioib? vnctuosi. In
tertia. I. hae: Ebi aut ſali vtrutē dêr paruā te. agit de actio
nib? ſali. In quarta. I. in hae: Ebi amari iudicatur fuit fal
ſi. agit de actionib? amari. In qnta. I. in hae: Acuta necesse
est vt ſint inciſua te. agit de actionibus acuti. In ferra. I. in
hac: Acetoſi cibi. agit de actioib? acetofi. In. yh. I. hae: Ei
biyo pótici agitat vtrius ppter ſtiptici. In agit de actioib? pótici.
In octua pte. I. in hae: Stpitcie cotinet & stomachu cōſofo-
tat te. agit de actioib? pótici. Hs ſim virtutē no est pars díó

ſtincta de stiptico: immo ad ponticum in hæc via reducitur
differens ab ipso ſola remissione: fed illa pares cōtōnatur
pontico; et ideo non ſunt nifi octo partes, fed in hæc: Liibi
vo fine ſapoſa abufiue te. agit de actioib? inſupit, subdiu
ſiones aut partiu in ſpàlibò locis aſſignabitur. Pòt aut diſu
uſio ſic aſſignari: vt hec ps de actionib? ſapoq in duas diu
dif ptes. In quarù pama agit de actioib? ſapoq habétiu
diuionē caliditatis. In ſeda. I. in pæ: Acetoſi cibi viribus
fuis ſunt inciſui te. agit de actionib? ſapoq quib? diu
frigiditās. Pria aut ps otinet quin ptes: ſm numeru quin
ſapoq. pria eſt de dulci. ſeda eſt de vnctuolo. terra de ſalfo.
Quarta de amaro. qnta de acuto: et ptes aſſignate ſunt. Lir
ca pima dicit q diuerſitas ciboz: a pte ſue nature duplæ
et. eſt aut ſimpler et compoſita, simpler cibi liquo in cibo et
suba ſunt euſiudem effect. cōpōſita cibi 3; fed simplici cibo
simpler respondet ſapoq. Airca ſcoam ptem aſſignat ſapoq
ſpes: q ſunt nouè. I. dulcis: vnctuofus: et alti, 3ipe dimittit
kpticiuq iſm ad pòticiu reducés. De dulci. Lòſequeret, pèq
tur de actioib? ſingulor ſapoq: et pimo de dulci. I. de aut ps
q eſt de dulci diuſid in duas ptes. In quaz pama agit de
actionib? dulcis simplicis. In ſeda. I. in hæc: St aut cum oul
coe viſoſitare te. agit de actionibus dulcis cibi alio comiſti
De dulci igit simplici vicit q magis nutrit: mudiſcat: lenit
gufum: ventre pumectat. et hoc vel accidétaliter vel natura
liter. Accidétaliter cibi a médis no attrahit: et iſteſina pene
trat: et excolando laſat. Essentialiter cibi a médis et magna
auiditate trabitur: et ſic quibus groſſum fit multum penetrat
magis aut nutrit cibi hêat natura groſſum, ppter maiorem
mora. Deinde agit de dulci cōpōſito. I. de aut pars diuſid
in duas. In quarù prima agit de dulci comiſto viſoſitati,
In ſeda. I. in hæc: Qui aut ouleco: es naturaliter ſunt ſicci te.
agit de dulci comiſto acumini. Dicit igi q cibi dulceviſcoſo
admiſſet: vt in dactyl. et optimelle: et melle et pateſis diſeſis
tarde oigerik: stoachu lubi: cat: pozos oppilar: et diuſturmas
inducit egritudines. De dulci aut acumini comiſto cuit de
melle dicit q mudiſcat: et ſi ventrem paratum expulſioni
inuenit expulſuā iuuaat. St aut expulſuā inuenit defectam
et attractiā membroz: fo: tem: facit cibos penetrare et ven
trem conspitat: et ideo mel in diuerſis differenter opak. De
vnctuoso. Airca vnctuoso ſic pedit cōnsc: q puferas
tat stomacho. et alios cibos eleuar: et diſestionem impedit
villos fromachu remolli: defectat appetitii. De ſalfo. Airca
ſalium duo tagit. Primo dicit q virtutéb inciſuā et pene
trauatiu et inſteſinòz motiuā ad expelliedú. Secundo cibi dicit
Libaria moq ſalfa et nitroſa te. aſſignat opationem dulcis
t ſalſi ſm Bal. dícens: q vtrungc, habet virtutê penetrandi
et etcundi ab inſteſtimis: fed differêter: quaſi ſalſum forbi? eſt
in hoc: et hoc ouplir natura operat. Eno modo ppter vir-
tutê feci inciſuā. Alio mo: ppter ſui porribillitate. Dulceve
ro ppter multa actionē a membri: et paucas feces in inſteſi
nis: quibus ipa paruī gikanur. De amaro. Airca amariu ós
cit q h5 eande virtutē cibi ſalfo: fed tis ppter ponticitatem
admiſtā minus stomacho nocet. De acuto. Airca acutu di
cit q acutum eſt inciſuās et lafaruī. Vn h5 Bal. acutu et
ſalſum laxant et inciſi: fed fortiis eſt acutis: vn no d5 accep
ſm vſum abi: H. medicine. De acetoſo. Acetoſi viribus ſuis
sunt inciſui te. tractat de actionibus ſapoq habétiu diuum
caliditatis, agit de actionibus ſapoq habétiu diuum frigidi
tatis. Hec aut pars diuſid in tres: ſm numeru triu ſapoq
frigidoz: nam stipticus ad ponticum reducitur. Prima aut
est de actionibus acetofi. Airca acetofum pimo agit de sim-
plici dícés: q habetytrem inciſuā cibi frigiditate: et ſi feces
multas inuenit eas dissoluendo laſat: ſi aut nò: ventre des
ſicando conspitat. Seco agit de cōpōſito dícés q comiſti
vſiſco lubi: șiando ſemp laſat: sicut patet in punitis: tama
rindis: qui ſunt fruct? ab ultramarinis partib: ad nos tras
miſſi: conquaſſati humores calidos purgātes. De pontico.
Airca partem q eſt de pontico ſunt due partes. In quarum
prima tangit actionē pontici q eſt costipare per ſe. In ſeda
ſis in hæc: Aliquòdo etiā ſunt lafaruī te. tangit actionē ei
per accidés q eſt lapare. Dicit igi q ponticiu conspitat: et to
machum corugat: sicut calco coria: et ideo no competit ſubo
d iij

Ziber

tem dietæ volentibus. Circa sedam partem due sunt ptes
In quatuæ prima oſtedit quò lazet. In ſeda. In pac.inde
Bal. de rhere: e qùa dictat. et ſirmat intètionè ſua per
mera: oicit igif. qum poſt cibos accepi: et marime poſt liq
dos lazet còpùmèdo: ſuit cum accepi poſt ſenugrech: vel
poſt oromogarif. qùe còdimètù ſardelloz. et pipere oleo et
alijs ſectù. Si aſt ut accepi corrugato oſpat. Deinde
uo du inducit experimenta. Pamù eſt de rhereo a Bal. inuiù
tato: qui accepient pontica colipat? eſt: et ſpec poſt accepìs
laturæ eſt. Scorn de iueneq. icamoneà accepient. Non pon
to paret: et pòtica liberat? eſt: et ad rhereò duct? et rhereò
conceſſit. Et frìptica liberat poſt cibù: et ſui contipant. unde
reſtringunt vomitùs os ſtomachi còſtràdo: et feces et cibos
inferius deponendo: mollia vero ipì. puocant ſtomachum
defectando. De frìptico. Circa frìptici dicit: et ſtomachum
conſorât: unde acetoſa et pontica data ſtomachum conſo-
tant et feces expeſunt. Moradum aſt q. hic noſt eſt diſſinctio
de frìptico cuj. ad pontici reducatur: led còſtua ſim actio
nibus pòtica. de quibù ſunt verba predicta rbereus et Bal.
in qibus continé: q. res mollis ſtomachùs defectat et vomitù
puocat: pòtica et frìptica ipì còſorât et vomitù reſtringunt
De infipido. Circa determinatione inſipidi qnq. ſunt ptes
In qùi pria tâgut actiones inſipidi simplis. In ſeda. In pac.
Si eſt componi ſufter et viſcosis et: tangit actiones inſi-
pidi admiſt. In tertia. In pac. Tn non oia ſapofa neq
in. pparulo odòſkera. oſdito qùo ſimpler nifpidùt et admixtu
bis inſiderunt virtutem contipandi et laçandi ſim duerlas
dispositiones recipientium. In quarta. In pac. Unde ad
vireſuò ventre, tâgut modiu: ehibèdi et accepi inſipidùs
ti acerùsum ſim duerlas naturas: co: pìs. In qinta. In pac
Nozulcdo: parì acetoſa comíſce: et tâgut actione: q. ſa
poſis er multis comícti. Circa prà partè dicit et inſipidù
velociter penetrat: tamen inſ differens est ad laçandi et con
ſtipadum: qua q. ſi parata inuenit intestina ad expeſtendum
ipfa iuuar lubricando. Si autem non: non lazet cum noſ ha
beat virtutem mo: dica: ipfa. Circa ſecundam, partem
dicit et inſipidù viſcositati admittù magis laſt lubricando
ſicut crisolocana: vtperbe dicte atriplices: malue: molochie
ſchotères. marine fit lazet in motu: et tales cù: q. ſunt oſl
du: ſicut vinuì. et fruct? dicte: cochima et melones: q. tamen
pabent alteram virtutem cum ſint diuoreticia et abſterſua.
Circa tertiam partem dicit et inſipidùs noſ habes: acum eſt
indifferens ad laſadù: et còſtipadìs ſim eſt inuenit vêre para
tum et ipin iuuar: et q. ſim q. noſ tunc nocet: et in malos couer
tik: modos cuj. malos et grosſos humo: es inuenit. Circa
quartam partem dicit et q. fi materia humoz ſit groſſa: còpè
tunt acetoſa acuta: et ſalà: frigide autem competunt ſalà et
acuta. 'Circa qnnta partè dicit et q. illò in quo ſapò: dulcis cuj.
acetoſo comíſce: muſi dicitur: ſicut petet i. prunſis ſemima
turis: et hoc eſt mediù inter frìptici et laſatiù: sed cuj. du
cedo abundant: inſlatione generat: et ſimul cum inſipidas
ppter aquoſitatis abundatia: cum aſt viſcosum abundat:
marime inſatione facit. Duzù aſt diſſert ab alijs: et ad hoc
operatur purum ppter temperamètù inter humiditati et
efſicitat: et in bis omnibus multa per ſe patene in teſtum. Cu
autem nouè diſtinguam ſapòes: de ſingulo: opationib: 9
differendum eſt per ſingulos ſim odinem diſcurrèdo, et pì
mo a duelas ſapòis operationibus inchoandù eſt. Secundo
de vncitoſo. Tertio de amaro: Quarto de acuto. Quinto de
ſalfo. Serto de acetoſo. Septio de inſipido. Octauo de pò-
tico. Mono eſt de frìptico determinàni. Scorn huc eſt ordi
nem pcedit yſaac in ipòz opationib. B. euiter aſt pcedè
dum eſt et paucæ media ad vtràp: partè inducèda: vt fine ra
tioni palliatione veritas declaratur. Li autem ſit dupler
dulcedo. ſ. simpler et alijs ſapòibus comíta: ideo de simpli
ci ipo inquiſredìe eſt. ſecundo de comíta. CL Circa simplíc
dulcedine: principaliter. v. inquiiruntur. Pamù eſt vtrù dul
ce nutrimètum multu nutriat an parù. Scorn eſt vtrù mul
tum nutriat naturaliter: an accidentaliter. Tertìu eſt vtrum
omnes ſapòes ſim ſpecies nutriant: an ſolum nù-
triant p natura quâ hùt a participatòce dulcedinis. Quar
tù eſt quò yn ſapò: acquirat bonitati p: comّitionè cuj. alijs

Quinto queritur de operationib: dulcis i: via medicine.”

CL Circa pumùn vero proceditur hoc modo: quertù vrùm
euclum multum nutriat: t oftendat q. ſic. Complecio enim
humana nutritur per ſimile: ſed dulce marime eſt ſimile cò
plezionis humane: ſicut teſtatur y ſaac: et hocin calidità eſt
gradus elevatione: qua: vtràp: eſt in medio ſecundi gra
dus: ergo dulce marime nutriit còplecio humana. Secunda
ratio eſt talie: ſicut teſtatur y ſaac in principio buiùs ſcietie
ſub auctorate Bal. quicunq. cib cuiuilibet atalis ſue ar
bo: eſi ſibi còuenius: augmentatiuus: et nutritius dicte
vnde ſicut ante predictar: cibus ille ſolù nutri atal in cu
accepte: aſt aliter delectant: in oppituto vero oppoffitù cont
git: ſicut aſt teſtaf y ſaac. dulce marime infert homini de
lectationem: et aflinilatur aque tepide respectu tactus in
ſui temperantia: ergo dulce marime nutrit. Tertia ratio ta
lis eſt: uallu marime nutrit ſim cu: 9: acceſſum et receſſum ma
toem vel mino: omnia alia magis vel minus nutriunt: iz
 dulce eſt mo: ſicut vult y ſaac dicès: q. quilibet ſapò: qua
 tu: habet de dulc: tantù nutrit: ergo dulce marime nutrit.
Ad oppofum eſt bec ratio: còplecio humana ſim Loſtan.
eſt inter veram temperantiam et p: inti: gradum: ſed dulce
eſt i: fecendo gradu calidità: q. iper a: excellent: et iper calidà
additi cholerico: semper addit in calidità: ergo cu: còple
cro humana ſluens fit in fecendo gradu: ſulce addet in cu
non caliditàtem: et aliam ſixam excellent: nullu: aſt tale multum
nutrit: imo addit in còſolitione: marid: ergo dulce non
marime nutrit. Scen: ratio bec eſt: ſicut teſtatur pùſus in ſes
cundo de alia: nutrimètù eſt omnino paſliuì. et Bal. in prìs
cipio de ſimpli medicina b: deſt teſtaf: ponès diſferèntia nu
trimètì e: medicine ſim viam actionis et paſſionis: dulce to
non eſt omnino paſliuì: q. habet calidità: marime aliquo
modo eleuata: ergo dulce no: marime nutrit: imo plus nu
triret inſipidù cuj: fit mag: paſliuì. Ad b: dicèdù q. inter oia
ſapòa: a: marime nutrit dulce ppter aſſimulat: ergo còpè
ione humana in temperantia g. ppter delectationem qua
inſert omnibus mem: q. in gultu. Ad p: aſt no: ſonè dicè
dum q. dupler eſt còplecio. radicalis ſue ſia: et ſluens. Fi
ra autem ſim Loſta. eſt interveram temperantia et pamù gra
dum: et respectu eſt non aſſinatior gradus in ſapòibus.
Fluès aſt eſt in medio ſecundi gradus: et respectu ipiùs af
ſignantur gradus. quicquid eſt contingat de gradu: ſulce
tam p: còplezionè no: cor: ſicip: h: ipam eleuat ad maio: ca
lois foritudine: calò: e: in còplezione humana vlera illu
gradium o: c: extendi p: nutrimètù. Item còplezionè huma
nam et marima: fluètem necesse eſt còtinue deperditionem
cui ppter diſpolutiùs factam a calore interio: et c: terio
rit: et ſic non ſemper manet in cadem et equali caliditate et
humiditate. ad hanc autem deperditionem reſtauràdam et
fertur ei nutrimenti: t: ſic dulce no: addit in caliditate còple
tionis fluentis: ſed ip: ame deperditam restaurat. Ad ſecudà
rónem dicèdù q. nutrimètum eſt paſliuì: t: dulce de facili
pi: et teri: conſo: tato ip: quodamodo: debilitat: et augmè
tat subſatia: còpòis nutri: q: eſt de ab: p: p: iate: ſicut
teſtaf Bal. q: 9: faciu: alii ſapòes in tanta quâitate: t
q: uis eleuec dulce in ſua caliditate: tamè eſt paſſuum cum
predictis còditionibus: que obseruatur in cibo respectu cò
plezionis humane. C Scò querif arca hoc vrùtù marime
dulce marime nutrit: t: videq q. ſic. q: dulce simpliciter nu
trit: ſicut teſtatur y ſaac: ergo marime dulce marime nutrit
Alia ratio eſt talie: qua: aliquid dulcius eſt: tanto eſ têpe
ratius: et delectabile ſan: ſenſum habenti: t: tâto ſimilus
humane complexioni temperate: ome: aſt tale marime nu:
trit: ergo qua: eſt dulcius: tanto magis nutrit. Ad oppoſi
tù eſt illud q: dicit Auicè. q: non eſt necesse: q: marime du
lia cia nutriat marime. Jtè ad oppoffitù eſt illud q: videm? in
succura: q: h5 purà dulcedine: t: marima: t: tì minime nutrit
Jtè dicit y ſaac q: dulcedo p: mi: taviſcoſati marime nutrit
ſed illud q: ſic eſt permitti: no: eſt marime puri: neq: ma
me eſtens in generi illo: ergo eſt dulcedo no: eſt marime
dulcedo: 9: illud q: marime dulce eſt: no: marime nutrit. Ad
hoc dicèdù q: ſic ut: q: buſda placet: dulce no: p: e nutri: q: nu

Dietarum vniverſalium.

Fó. xxviiij.

trrimêtus nò nutrit p dulcedine. Æth dulcedo nò est ea nutrî men: q: sic multa pure dulcæ nutrîre ſic fuc滋 succara. 2. ſilia 3. nutrimêtù nutrit p ſua ſubd臺臺 spem: 2. p alias diſpoſi tiones proportionales corpo nutrièdo, dulcedo ant est vna illaz diſpònti: 2. ſic rônes nò pcedit. Alio ant mo dicidu est q in nutrimêto ſunt quattuor, còplexi. ſ. còſtilès i. ppoſi toé qtruo: qualitati, ſcòm est còſpoſitio confiſtes in rarite te 2. cè diſatate ptui: 2. conſiùb diſpoſibn. 2. tertùn est ſapo: cò ſequës còplezionè: ſic effect? 2. diſpoſitio iſpùr: 2. etiam odo: q est a còplezione remoto: 2. min? faciæ ad nutrimêti: q: ad solà cognitione q est aloge. 2. qtrù est spès tota: p 2. q nutrit ſim Auicæ. Diſcedi 2. igi quârtù est a pte ſapòs còſequens còplezionè inſerÊtis delectationè 2. tristia ſen ſui: marime eit diſpoſitio ad marime nutrièdu ſapo: ppter ſui delectationè 2. poſtionè 2. amicabilitatè cù natura huz mana: 2. fi oës alie coditiòes cùrrât nutrimêti: dulce ma gis nutrit, quâtù ant ad cauſas alias: 2. diſpoſitiòes necèſſe dulce marime nutrire: 2. ſic ſoluuntur vtrecb rônes.

Tertio qrit ſoc pù? ppter qd succara t mel q dà fruct: cu ſint dulces nò nutriat marie: cu ſint marime dulcia. Ad hoc diſcedi q poc est: q pù bint ulcedine: eſti bæbat ad miſt: nò bint eà amictà còdiſtibòb q ad nutrimêtù magis còcurrunt: ſic ptz in succara: q pù bint dulcedine: 2. ideo plus valet in via medicine q in via cbi. Del yo b5 dulcede nò cèmictà acumin: qo nò fac ad mktù nutrimêtù, op5 aùt bæbere dulcia alias diſpoſiòes vt bæbat aliquatùl pinguie dinè: vt ptz in caribn? 2. diſpoſitio eſt ad hoc vt de facili in fanguine cœuertur q medâs asſili: ipa còſotant: 2. etià 2. ſiderâde ſunt còplexiòes reapiètùq iunt diuierè: vt qdà dulcia quosdam alia.

Tertia còm pcedit fò mò: 2. qrit vtrù dulce mktù nutriat naturaſ vel accidètair: aut vtrocq mò. Dicunf aùt multi nutrire accidètair cito i fanguine cœuertur cu ppter ſui groſſitù mo: atur in mébis: 2. ipis multu dat nutrimêtù p logà mo: rè: nò cito ab ipis diſoluſi: 2. ita ipa vtròtàt, videſt: igi q delce multu nutriat vtrocq mò. Illud em q est file marime còplerioni humane t fanguini q ipa nutri: cito in fanguine cœuertur: 2. cito ei aſſimuli: 2. ome tale multu nus trit naturaſ: 2. dulce nutrit naturaſ. Jtè dulce funda in groſſa ſub a ſic ſu cito aucto: ome ome tale multu imo raf mébas: 2. nò cito diſoluſi ab eis: 2. ſic ipa multu conſo: 2. ſic multu nutriet accidètaler: 2. multu nutrit vtrocq mò. Alia rò est ad hoc: q: ſicut teſtaſ yfaac: dulce ppter ſua amicabilitatè 2. delectationè cito a ſingulis attribi q mebùs: q medbia ipm ma: rime appetut: ome aùt tale de facili cœuertik in fanguine: 2. cito membi recipit forma: 2. naturaſ multu nutri: 2. dulce naturaſ multu nutrit i. tin cù ſudef i natura groſſa multu imo: aſſi in mébis: 2. ipa vtròtàt: 2. ſic multu nutrit ac accidètaler. Zertia rò ad hoc talis eſt: ſicut teſtaſ yfaac: doul ce paucas h5 feces. 2. ſic quaſi totus vei5 pars cedit i nutri: mètù ppter ſui puritatè: 2. cito te de cauſi cœuertik ad forma nanguis laudabilis. 2. trez multu dat nutrimêtù: zmultu cò forfat méba: 2. iteri ppter ſui groſſitè 2. amicabilitatè, mul t retineſc a mébas: oe aùt tale multu nutrit naturaſ 2. acci tal: 2. dulce vtrocq mò multu nutrit. Ad oppoſitù è hec rò: illò q est groſſe ſube ſicut vult yfaac: tarde cœuertik in fan guine: 2. ſic parù nutrit naturaſ: 2. ſo poſtòuerum eſt mul t imo: aſt in mébis: 2. nò cito ab eis diſoluſi: 2. ſic multum nutrit accidètaler: ſed dulce eſt ipmò: ci: fundeſt in groſſa ſub ſtâria: 2. dulce parù nutrit naturaliter: multu aùt accidètair Alia rò hec è: fi oulce multu nutriet vtrocq mò: mel: 2. succa 2. ſu? ſi videm p experietià. Ad h àut dicùt quidà q dulce mul tù nutrit accidètair: parì aùtnaturat ppter groſſitù ſube llòs aùt dicimus q dulce vtrocq mò nutrit multu quanti eteſit ſapòis diſpoſitio: marie tì vtrocq mò mktù nutrit: fi ali cœuèniat diſpoſitiòes: 2. ppter ſua puritati multu fan guine ghat: 2. ppter ſui cœuènietai 2. filudinè cù fanguine cù in ipi9 fo: mà trâſducaſ: 2. ppter ſui facilem coagulatio

nè cito recipit ſomà mébi: 2. ppter ſui amicabilitatè cù mè bùs multu ab eis attrahit: 2. multu ab eis retineſ: 2. ppter groſſitiem ſue ſube multu in eis imozaf: vt non cito ab eis diſsoluaf. Ydeo multum saturat: cum multu attrahat retie neak: 2. i n mébis imo: eſ: vù multu mébas pòſat: 2. ſic vto q mò multu nutrit, naturaſ 2. accidètair: 2. còcedède ſunt rônes inducte ad hàc partè. Ad prima aùt rône in 3. iiii diœs dù q: odìq multu nutrire ouob9 mois: accitair. 2. z natu ràt, accidètair aùt oup: 2. 1no mò odìq aliuq nutrit multu accidètair ppter ſube groſſitè: 2. pm quâ i mébis logà facit mo: 2. ſic caro bouina multu nutrit accidètair. Alio mò odìq aliuq multu nutrire accidentair ppter minàmi attractione et reſetionè 2. còfor: toem mébis ppter ſua amicabilitatè: 2. vtrocq iſto: modò multu nutrit dulce accidentair: cù em fundeſt in groſſa ſuba: 2. iteri a mébas ppter ſua amicabilitatè multu attrahit 2. retineſ. Naturali aùt odì: mktù nutri e re ouob9 mois. 1no mò ppter ſue ſube ſubtilitatè: 2. ſic ca ro pullinacea multu nutrit natura: 2. q5 caro facilis dige fitòis. Alio aùt mò odì aliuq multu nutrire natura: ppter alias diſpònes. 1. ppter puritare fecù puritare ſue ſube: vt e ipo mult: 2. pur sanguis gire: 2. ppter natural puenè tià: 2. filudinè cù hùana còplexiòe cù cì ſanguie: ppter qo de facili i fanguine 2. naturalè còplezionè trâſduca: 2. ppter amicabilitatè cù humana natura i filudinè 2. téperamèto 2. ſic dulce multu nutrit natura: cù oës alias coditions qeàbat respectu humane còplexiòe, vù eut eludè còplexiòe cù ipa 2. cì ſanguie 2. in eode gradu: vù eit in fili téperamè to cù ipa. Scòa yo rò ſolant: p per predicta.

Tertia tertiu yo pcedit hoc mò: 2. qrit vtrù ois ſapo: nu triat p ſua spès: an ſolù nutriat p particulationè dulcedinis 2. videtur q per solam dulcedinis participationè. Dicit em yſaac: q ſapòes ho:ribiles nò nutriet aliq mò: q: recedit a dulce: vù nò nutriet nifi cù oulè còponant: 2. ſigni but 9 q antiqui machinati ſunt facere comi:ptiòes i alij ſapo: 9b vt in ipis flat téperamètù: vt poſint nutri: 2. ſic ois ſapòs res p ſoli dulcedinis participationè: nutri: 2. oc etià ſirma tur p pòm di:ctè i ſenfù t ſenfato: o: pta alia: nutri tur dulci i digeſto. Scòa rò ad hè: 2. è talis nilib nutrit nifi p filudinè qua pabet cù corpe hùano: 2. cì ipi9 còplezione 2. ſanguie: 2. null ſapo: 2. cù cœuèniata cù ipo nifi oulè cò oës p dulcis participationè: 2. ſol vule: ſapo: nutrit 2. oës p oulè participationè. Zertia rò eſt hec. ſull qo: nutrire credit ad ſan guis còplezionè: ſic aucto: teſtaſ i pnci. dictay v:ium i fine dembi: ois cib: q fine delectato: accipitab a: alia: aut nò nut trit ip5: aut cù magna difficultate nutrit ipm: 2. ſol vanguis ſapòis delectabilis nutrit: 2. talis ſoli è dulcè i alti p oulè participationè: 2. ſol vule: ſapo: nutrit: 2. alti ſapòis piticapa tionè. Quarta rò hè: 2. illò q nutrit credit ad ſanguis piticapa tionè 2. còplezionè 2. naturà ſanguis: 2. null ſapo: 2. naturà ſanguis nifi oulèis: 2. ſic ſupì 2. cèctiè eſt: 2. ois ſapòs nutriès è p naturà oulèis. Ad oppoſitù inducèt in rônes. ſim Auicæ, qolb h5 còplezionè 2. t vtutè mébi: ipm quâ no coicat cù alio: 2. oë q nutrif fili nutrif: 2. cù qdà méba ſint fanguinea: 2. q dà melanchola: 2. qdà cholerica: 2. qdà plegmatica: 2. qdà méba diuerſis ſapòab9 ad diuerſas ptinèth9 còplexiòes nus tritiur: 2. ſic nò oia méba oulè nutriſt: neq: oia ſanguie 2. etià alij ſapo: 9b. hec aùt rò ſic firma: 2. ex eide: ſum 9 t nutrimur: cù igi: ipm tbe:opilii: 2. oës auic: a:al fit ex: uii. huo: 1bèr illis qttuo: nutrif: 2. t nò folo fanguine. 2. hoc etià firma p p Auicè. i capè q hùonb9 afterètè oës brìzes méba nutrire: 2. e:codè mò è 1 ſapo: 9b q oës nutriet ipm thì ma gis 2. min9: 2. nò solu: oulèis q fanguini multu vicinaſ. Scòa rò hec è: cib9 nutrit cù delectabilis è a:ali recipètì ſic teſtaſ yfaac: 2. hqbufdà nò solu: dulce è delectabile: 2. etià alij ſapo res 2. etià multomagis: 2. nò solu: oulèis ſapo: nutrit: 2. alij. Zertia rò hec è: ponit yfaac dulcedinè comi:rtà multu nutri re 2. pripue comi:rtà viſcoſitati. Jteri videm9 dulcedinè vn cto:uitate piticatè magis nutrire fi c p5 i caribn9. Jtè vide mus i fructib9 qbufda maturatis pecte minòc è e:lectationè q i illis q bìnt a:ui pecta maturationè: minòtis ſapo: 15 c apòe: còpoſitù e:ulcè i acetofò 2. inſipido: fi c p5 i puz nis 2. multis alij. Jteri dicit Auicè, q i oìmi re nutriète e: iph

v iij

["Ziber", "medicos e aliçq dulcedo: nò tó ıo5 vt o' dulcè fit nutribili: neq qo fuaury e nutribiay fit: e nutrimetù indiget alijs odi tó ıo5 terp dulcede. Ad b'intelligèdi e qd qda dicit qo fol dule dulnut i sapòb exterioib: 2 et aïd cut qo folı fan nutrit e o alì bùzes p faguis prieptione nutriut e dicit qo ad b ch cholera nutriat oyt i languine cuertak: t filr phlegma t melacholia: 15 d'enter: q: phlegma p via dige kiòis e decoctiois e fanguine cuertik: 15 cholera rubea t ni gra p via puatòis e cepatòis faguis ab ipis: vt ipa2 dipò nìbremot: illo qd hòs e fagùe i nutrimetù cedar medbòz: 2 sib fì politio ponit soli dulce sapòe nutrire: 2 et aïta soli fà guinè v dulce fit dissolpoitio nutrimeti e: 2 fanguis fit nutri guinè v dulce fit dissolpoitio nutrimeti e:

Dietarum vniversalium.

F. xrr.

ad h et maxime nutriat: fed vnctuus h5 impeditimèt i vir
tute multu nutridi naturali et accidètalter. ppter cùs pädic
atas: et i5t mun nutrul calu: magis vo coteris. ad h5 rônè
dicèdi q vnctuofitas est dupler. Queda est caufata p vià di
geftiòis et subtilitatiòis intus facte in alati: p vià affilatio-
nis nature sanguinis et reliquioz méboz: et tali vnctuofita-
te fanquinis tèpat et amicabilis nature nutrul calo: naturalis.
Alia vo q caufat in còpib: erterio: ibò opatiòes epe
teriozes: sicut p5 in püguedinib ataliq eft ipropòtabi ab
calato: naturali no cedes in digeſtionè neq quærionè: neq
affiliatiòes et taft no illa q nutruf calo: niu pueriòes i relis
quæ. (Circa fòdam quætionè pècedit h5 mo: qirif vtrì cib9
vnctuus magis nutriat naturali an magis accidètalter.
t vidèf q magis naturaliter: q: fiut tefat yfaac: ciboum
quida funt mollis còpofitiòis: qda ut dure. qvo funt molb
us còpofitiòis: facilis funt digeſtioris cui cito in fanguinè cò-
vertan: fed oës tales cib magis nutrit naturali q accidè
liter: eo q cito quertunf: et t5 ppter fui mollici cito a mem
bis diffuolunf: fed cib9 vnctuus est mollis et debilis cò-
poſitiòis: q5 cito in forma fanguinis trâduclif: q sic multu nu
trit naturali: q facile a mébis diffolit: et t paru nutrît ac
cidètatr. Alia ro ad h talis è: illò mktu nutrit naturali q5 de
facili patif a caloze nfi co: pize: t cito ad ipm cùouerit. ppter
cùnomentùn cì co: q ppter facilitat diffoliutiois: fed cibus
vnctuus est hmo: Eltult enim yfaac fub aucto. Sal. q vn-
ctuofa ecritat calo: et igne: t cito ipm quertur fip5 lolo
et pize: ergo cibuo vnctuus multu nutrit naturali: ei ait
a cito a mébis diffolat paru nutrit accidètalter. Ad oppoſi
tum eft hec ratio: illud em paru nutrit naturali et multu acci
dentaliter q5 est difficilis digeſtionis et còuerionis: poſit
aut accidèt i5t multu in mébo imo: ppter fum gratifi
q aliquantulà viſcoſitare: fed cibus vnctuus est hmo: fi
cur babeef er ybis yfaac: q5 cibus vnctuus magis nutrit ac
cidètalter q naturall. Alia ro ad h talis è: fiut vult yfaac
labo: atib: q er cératalt: et i5t eis q robur quert corpiò magis
q cüstodià sanitat: oâda funt ea q funt dure digeſtioris:
que. f paru nutrît naturaliter: q ò digeſta numà facit i5mo
ram in mébis: q5 f paru nutrît naturali et multu accidètai
liter: fed yfaac pèpit vnctuofum cibù vifcoſum talib er
beri: q5 cibus vnctuus multu nutrit accidètalter: et parum
naturali. Ad hoc dicèdi q cib9 vnctuus magis nutrit na
naturaliter et accidètalter alium quanti est de ratione ſapòs:
m5 ant vroto mò nutrit q dulcis. Illutrit autè magis ac
cidentalter q naturall. ppter fui viſcoſitare t moà qua in
mébis facit: q ppter numia replectionè qua in ipſis operat:
vt numià dicaf impunguare: labëtia em groſtilit fubstantie
multa: q replectionè gantia multu accidètalter nutrît. g
parum naturaliter. Ad rônes autè dias dicèdiq est q aliqd ò:
paru nutrire vel multu duplr: aut naturali aut accidètalter:
multi ait accidètalter i respectu nutrit cib9 vnctuus. Illa
naturaliter ait paru nutrire è triple. Ono mò ppter ſube du
riti: q partiti è i5t q fiicarnes bouine q oflles paru nutrùt
naturali. Alio mò ppter oppoſita diſpositionè repugnàte
naturall. q ſic rigidi multu fructe q herbe ghanles bu
mozes plegimaticos no trâductos in forma fanguinis paru
nutruti: q fin hoc vnctuus cib9 no ò: paru naturali nutrì
tre. Alio mo aliqd paru naturali nutrît: q: quis habeat con
ueniètiã cui caloze naturali: et etià mollus fit còpofitiòis q fas
callis queriflòis: t5i, stomacho ſupnatat in ei5 pte ſupma t no
pank desefùus ad partè inferio: vt in ipfa còplete digerak:
t hoc mò cibus vnctuus est difficilis digeſtioris t conuer-
ſionis: q sic paru nutrit naturaliter cui tarde aſsimilet: q con
formetur fanguint per digeſtionè còverionè. q sic ſoluii
tur. Sie rônes, hec autè diſtinet io: ybis yfaac pòt extrapi.
(Circa tertia questionè pècedit hoc mo: querif pimo p
pter quâ caufam cibus vnctuus multu saturat: vidèf em
oppositu: cui cib9 vnctuus cito cofumak a caloze sicut cito
plumif ab epate: pize t illia ab igne: t iteri cui natura ip5
in mult cibòv multu appet: t ad h dicendu q mktu, ppter
tres cùs ſatiat. Elna e: q viillos stomachi remollit tute ap
petitià defectat. Scòa e: q: magnæ t grauè facit replectionè
in stomacho i alijs mébis: vñ etià appetit debilitat ma:

gnà ſentiés repleſtioés in mébr: Tertia è q p calo: è diffuolus
tur et dilatanf ptes stomachi: t eleuàp pebullionè pâta
ſicà facés replectionè t eſtèſionè ſicut p5 iurbyro t oleo q
in pua quaſtitate i patella poſita magna in patella faciut epe
tensionè t replectionè: t eodè mò è de cibo vnctuofo i corpe
hùano. (Scòo querif ppter qua cám dulcis cib9 multu
ſaturat, vidèf em oppoſiti: q: quàto aliq delectabilè è na
ture: tâto natura ipm pl9 appetit: t tâto in deſidério ei5 tar
dius faſtidiq t ab eo tardi deſtit: h5 ouleè hmo: gnatus
ra erga ipm marte pèdicto mò ſe h5: tale paru ſatiat: g cib9
oule: paru ſatiat. Ad oppoſiti est aucto. yfaac. Ad h dicèdi
q differit in cà nimie ſaturitatis cibus vnctuus t dulcis: q:
cib9 vnctuus est caufa ſaturitatis nimie h5 pèdictos mo
dos. dulcis yo, ppter duas cás. Elna eft: q: ſicut vult yfaac:
eft marimà delectationè inferès nature: t io cogif appetit
naturalis ad acceptionè ei5i marima quaſtitate: vñ multà re
plectionè bûn eft ipfo: t io multu ſaturanf er eo. Scòa cà eſt
groſtities ſue fubfatie ppter qua numia facit replectionè et
appetitù sedat, vñ vnctuus cib9 nimii ſaturat i pua quaſt
tate appetitù defectàdo: dulcis yo i magna quaſtitate acces
ptus appetitù ſedado t fortado. (Cìrto qirif q fatietas
citi9 aufer: an illa q er vnctuofo puenit: an illa q er dulca: t
vidèf q illa q er dulci: q: dulce ſatiat. ppr magna fui quaſt
tate acceptà: q i tev verà facit repleſtions no phtastica: q i te
rum fundatur in groſſa ſuba t tarde diffuoluit a membri: t
mktu ipa forat t appetitùi ſatiatif: fatietas yo vunctuus
oppoſitas h5 diſitiòes: h5 fatietas pimo mò deſcit: fatietas
ſcoo mò cito: g fatietas pueniés eulcibo tardi: remo
nuerit q pueniés er vnctuofo. Iocat auit p[ir]firma hac rône: fi
cut em è de cibo: t potu: q: ſicut dicit yfaac: vinii groſtilo oul
eu teande iebiat: q: poſt ch[ie]nubat er ipo: pueniés tarde diſ
ſoluit: q eodè mò eſt a pte ſaturitat: puenièt er cibo oulel
groſſe ſube: g cib9 dulcis tarde ſaturat: poſit fatietas p[er]mu-
tum manet ſaturatio cibus: cib9 yo vnctuus còpetête mò
mò e h5. Ad oppoſiti est hec rò: q quàto aliq cib9 è mag[ui] des
lectabilis: tâto natura magis appetit ipm t tâto cin9 fugit
et delectatiòis Ibeillitas vt ſatit; natura ipm deſideret: et
q fatietas paru duret: cib9 yo oppoſito mò ſe h5 respectu-
cotrarie diſitiòes: h5 cib9 dulcis h5 mò ſe h5 respectu vnctuus
q dulcis ſaturatio cit precedit è e breuio: respectu vnctuus.
Ad h dicèdi q ſatiatio aliciù cibì mktu de caufis citi9 vt tar
di5 recedit. Ono mò pp numia repleſtions q attractione a mè
bìs: q cù delectabilè abû i magnâ quaſtitate attrabat mkt
hùt replectionè: t io cito saturanf: q mébro: Alia cà è ver replectio: no phtastica:
citi em fi va replectio tarde recedit: t filr tarde venit fames:
ci ait in phtastica cito recedat t cito ſubit fames, t iit: tri
b9 modis ſatiatio q caufak a cibivnctuosi acceptò de min[ui] do
rat. Alia cà è q er oule: repletiòe multu burat. Alia cà è deſe
cus appetit q caufat? a numia Ibeillitare facta a cibo remol
liètrevillos stomachi v ytutè defectate. Alia cà eſt phtastica
replectio fine delectatiòbe pueniés, ipm ipſas tres cas vnctuosi
cibi ſatiatio mktu durat: h5 ppter h diſtinguèdi est q ſatia-
tio pueniés a dulci quartì ad durationè momètanæ è t par
uà: quanqui ait ad diuturnâ lôga è: q: mktu durat: h5 ſat: itio
pueniés ab vnctuoso in momèto paruo magna eft: h5 no po
test per lògam mo: ò durare: cum er phtastica p[ro]ueniat
replectiòe: q cito recedit. (Quarto qirif qio quedà vnctuo
sà ſicut amygdale e[pi]chenk in feb:ib9. t ilà B omittam: q
ſuificièter in dietis p[ic]tularib9 in cap. he amgyda, eſ diſcoſ
ſi. (Scòo querif circa hoc què pumo: è generèt vnctuosa
an fanguinei an p[le]gimatici: t vidèf q languinei: quilib
cet cibus talè pumo: è generat: cum quo poteſtatiuà pabet
ſimilitudinè còpliciòe: fed vnctuosa habent poteſtatiuà fi
militudinè cuſ languine: ergo languinei humoè generat.
Ad oppoſiti est aucto. Ras. dicentis q vnctuolum abhò
ret ingenium t intellecrus: t p[le]gma generat: qo concedis
mus. Ad rationè in contrariò dicendu q duo ſunt considerà
da circa vnctuofum. Imiù est ſimilitudo còplecionis cuſ
languine. Scòm è impeditimèt digeſtioris p[ug]niés è ſube

d y

Liber

sue groſſitie ſui ſublucatiœ ſupnatatione in ſtomachu: et ito modo vltimo 05 ghare illi humoſe: qui cauſat er impes dimenzioun digestione: 0ste eſt plegma: 0 ppie gnat ples gma. Pumo tii modo 02: generare humoſe ſanguinei vel cholericum: 0q illo modo natum eſt cito couerti.

C[irca tertii principale ſic] p[eedimus: et querif de ſalſo lapoſe: vtrui habeat virtutem penetratiuæ ad mebza: 0 videc[]p[en]cetitio debef calido 0 habeti ſubtilè ſubſtatiæ vel mediocres; ſed ſalſa ſunt bm[oi]: ſunt e[ui]m calida 0 fundan[]c in mediocri ſubſtatiæ: 0 ſalſa habet virtutem penetrádi. Scòa ra tio hec eſt: 0mne quod habet virtutè dividèdi partes groſſas viſſoſas habervirtutè penetrádi: ſed ſalſa ſunt bm[oi]: ſic p[is] ſal paon[]c 0 e[rum]mine ou[que] ſolueret ſubtila bit p[es]t e[ui]. Tertia ratio hec eſt: videm[]p[er] carnes ſalſan[]c in ſupſicie: et iuueniun[]ſal ſale in p[u]kundo: p[oc]aui t[ui] no potuit eſſe niti ſal penetrat[]ſet ad p[u]kund[]c: ergo necesse eſt ſalſa p[re]e vir tutem penetrádi. Ad oppoſitù eſt illud q[ui] dicit y[faac] in lſa: 0[ſ]c[]p[al] ſalſa nullàv[]pauca habéſt virtutè penetrádi ad mebza. Ad hoc dicendù eſt q[ui] difficultas penetrádi eſt tripler. P[ri]ma eſt a parte obtuſiòs q[ui]ſitatis ſicut in aquaſrigida. Scòa cauſat a groſſitie ſubſtatiæ ſicut eſt in optio: 0 fil[]t in duleb[]9. Tertia cauſat ab horribilitate ſapòſis: 0 talis difficultas pe netratòſis eſt in ſalſis: 0 b[ui]n in ſe natura porribilitatis ſapo ris: 0 i5 n[ò] attribu[]ſa meb[]ris nec ip[]s venit ad meb[]za: 0 ideo non ponit virt[]t penetrádi in ſalſis. Ad ſil q[ui] p[on]t e[ſt de ſal e[di]cèd[]p[]r]o ſalſed oſt tripler. Queda[]m e[ui] cauſat p[ad]miotix nem p[le]mplegatis c[ui] humoſe aduſto melàcholico ſicut p[is] in ſenib[]q[ui] p[ru]ſus fuerút nimis choleric[]i. Scòo m[ò] cauſat ſalſe do p[er] exbalationè calidi 0 introduciòes frigidi in partib[]ter reſſib[]t p[is] t[em] in cíne. Tertio modo cauſat p[er] actione iſo l[is] ſupra humidù terre com[]mítui ſicut patet in ſal[]e 0 nitro: et quib[]uè p[ar]tis in q[ui] 0 diſa[]n[ò] terre[]r[ui] ſm materià 0 me[tem]tùm ſi virtutè: et ito terrio modo intelligit h[ic] y[faac] de ſalſis.

C[irca] quarti[] p[eedit] p[oc] modo: et querif de operationi bus ſapòſis amari: querif ergo quomodo amara conſoſtát ſtomach[]: et oſſeditur q[ui] n[ò] b[ac] ratiœ: virt[]t ſtomachi c[ó]poſo nitur er virtutè ſenſibili 0 naturali ſicut d[ic]t 0 l[al]y: ſed ama ra no[]cèt virtut[]ſenſibili: ſicut p[er] g[u]ſt[]p[is] p[is] e[ad] ledùt: 0 ama ra ledùt virtut[]ſtomachi: c[ui] copon[]a e[ſen]ſibili 0 naturali: ſed n[il]bi q[ui] ledit virtut[]ſt omachi [ſo]ſtat omachi: 0 ama ra n[ò] [ſo]ſtat omachi. Scòa r[ò] hec eſt: n[il]bi q[ui] abpo[]ret na turæ [ſo]ſtat natur[]a t[ui] med[]ri in quo eſt: ſed natura regitua co: p[is] abpo[]ret amara: q[ui] p[is] p[is] ſenſi[]gust[]us: 0 ama ra n[ò] conſoſtát natur[]a nec omachi: cum deſcedát ad omachi. Ad oppoſitù eſt hec r[ò]: p[ot]ica iuuat 0 [ſo]ſtat omachi: 0 q[ui] partes e[ui] c[ad]unad[]i 0 inſridiáſt: 0 ama ſunt bm[oi]: ſicut d[ic]t y[faac]: 0 ama conſoſtat omachi. Ad h[ò] dicendù q[ui] in amaro ſunt tria: lapo: c[opl]erio: 0 p[ot]icitas, 0 quátu[m] ad p[is]

muſ ea abpo[]ret natura omachi t[ui] non [ſo]ſtat: et p[ic]eedit ratio: quanti[]t[ui]o ad alia duo conſoſtát omachi: t[ui] magis p[or] ponticat[]a ſua: 0 q[ui] partes omachi latæ c[ó]p[]miſt 0 readút fortes e[as] coadunádo. C[]Sed tunc querif ſebo vtrui p[ot]ica conſoſtér omachi: z[ide]c q[ui] n[ò]: q[ui] omachi uset mul tum n[u]roſus 0 acetoſa mult[ui] no[ct]e[]t neruis p[per] ſua frigiditati: ſed p[ot]ica ſunt frigida q[ic]ſica ſicut acetoſa: ergo no cent ſtomacho: ergo n[ò] [ſo]ſtant omachi. Scòa ratio hec eſt: n[il]bi q[ui] deſubilat calo: natural[]e 0 digestiones impedit conſoſtat omachi n[ifi]s calo: naturalis 0 diges[]tivæ: ſed p[ot]ica c[ui] ſint frigida deſubilat calo: natural[]e: c[ui] ſint groſſe ſubſtatiæ impedit digestión[]e: ergo n[ò] conſoſtát omachi. Ad oppoſitù eſt aucto. y[faac] dicètis: p[ot]ica conſoſtát t[ui] mach[]i 0 indurát. Ad hoc dicendù q[ui] memb[]ri c[ó]ſoſtaq[ui] q[ui] modis. P[ri]mo m[ò] per reſtauration[]e deſditi: t[ic] p[er] acu[]t 0 p[ot]uſ. Scòo modo per retention[]e ſpiritu[s]: t[ic] p[er] aromati ea ſicut per cro[n]i. Tertio e[ra] per alteration[]e: t[ic] p[er] calidu[]c 0 frigidu[]c. Quarto per deparation[]e ſuperſuaitat[]u: t[ic] p[er] m[è] dicinà latatiuæ. Quinto per confriccióne partiui med[]bi rela rati 0 induration[]e ip[]ar[]t: 0 v[oc]l[]timo modo p[ot]ica conſoſtant omachi. Ad rationes in contrarii dicendù q[ui] pon[]tum tria ſunt: l[ic]c[opl]erio: ſubſtan[]cia p[re]ſuo c[ó]poſitio: 0 lapo[]: t[ui] quantu[m] ad c[ó]plecion[]e nocent omacho: led quantu[m] ad alia duo ponticum 0 ſupticiuconſoſtant omachi.

C[irca] quinti[] p[eedim] p[oc] m[ò]: t[ui] querif de operationis bus acut[]o ſapòſis: 0 querif per qua[] vià acuta laſant ſicut p[er] i[la] alia 0 ſimilà: z[ide]c q[ui] n[ò] habéſt virtutè latádi: n[il]bi q[ui] habet virtutè ſubtilè c[ó]ſuméd[]i 0 refiduiu ingroſandi ba bet virtutè latandi. Laxat[]u e[mi] ſit p[er] humidendit: ſed acu[]s c[ui] ſint valde calida ſunt bm[oi]: ergo n[ò] habéſt virtutè latandi. Scòa ratio hec eſt: expulſua viget p[ri] frigidu[]c 0 h[ui]ridu[]c: 0 ſalſa ſunt 3[ia]: q[ui] ſunt calida 0 q[ic]ſa: 0 g[ai]s impediti[]r]t virtut[]ſe expulſua q[ui] iuuet. Scòa r[ò] hec eſt: 0 q[ui] egretio eſt q[ic]ſica 0 virtù deſbilis: t[ui] c[ó]p[]etunt humectat[]ia: ſed ſalſa n[ò] ſunt bm[oi]: ergo virtut[]ſe expulſue non c[ó]p[]etut. Ad oppoſitù eſt hec ratio: in c[ly]sterib[]9 apponi[] ſalvel nitru[]s vt virtù expulſua iuue[]: 0 feces faciliuæ egredian[]c. Scòa ratio hec eſt: 0mne q[ui] e[ſic]it virtutè ad expulſione ſecum iuuat ip[]am: ſalſa e[mi] ſunt bm[oi]: e[ſic]itát e[mi] virtutè morid[]ando intestina: ergo ſalſa iuuat ip[]am. Ad hoc dicendu[]s 0 virtù expulſua multis modis iuua[]ſ. Uno m[ò] per rela[]tionè v[et]ris 0 humo[]ſt 0 ſic iuua[]ſ per humectat[]ia. Scòo mo do per c[ó]p[]es[]ionè intetinò[]n: 0 ſic iuua[]ſ p[ontica]. Tertio modo p[or] m[u]dification[]e: 0 ſic per dulc[]ia. Quarto per m[or]dizatione intetinò[]n: 0 incution[]e ſecu. Quinto per horribilitate p[ter] p[is] q[ui] d[oc] q[ui] e[ph]ib[]e n[ò] retine[]t in meb[]ris: ſed ip[]s abpo[]ret 0 ſe p[er]pellut[]a e[ſ]a: 0 ſi ip[]trib[]b modis v[lt]imis ſalma iuuant virtutè expulſua. Ad ratione in [tr]arii dicendù p[ot]ica ſal fi eſt q[ui] drupler[]. P[ri]ma eſt caleſacere. Scòa eſt deſiccare: 0 per b[as] actiòes ſalſa non iuuat virtutè expulſua. Tertia eſt incidere feces. Quarta eſt m[or]dicare intetina: 0 p[as] actio[n]es iuuat ſalta virtutè expulſua: 0 p[ri]mo modo p[eed]ut r[ato] t[ones]t: tertio modo non.

["Dietarum vniversalium.", "Forrr.", "git Rāſ. [Tertio querif circa hoc quare acuta nō habet virtutem conueriāda: 2 offeditur q: fic: cau sa putrefactiōs eſt humiditas ſim Bal. vnde conferuato a putrefactiōs eſt per ea cōſumit ſt deficitāt illa humidita tem: ſed in oſb actionib: vel effectib: q: cauditate caufan tem: maiotē habet virtutem acuta q: amara t: falla: ergo magis tur: maiotē habet virtutem acuta q: amara t: falla

Liber

offe tale augmētat suī simile:ergo cī acceſt ſit frigidī ſic cī magis augmētabit tuſsim t cauſas ei? qei c[er]at ipām ſedādo. Ad oppoſit ſt eutoct. yſaac dicētis q ac. rū valet co tra tuſsim: q: et groſſus humoib? et phlegmaticis gnaf. Ad hoc dicendum q acutum non valet contra quālibet tuſsim: ſed cōtra illa que ex materia groſſa y víſioſa gnaf: q: illa ma teria inſidet t unduit ſubtiliat t habilē facit ad expellendī; t per hoc soluuntur rationes.

Cicæra ſeptim ſt proceditur hoc modo: t querif de opera-
tionibus ſapōs pōtīca: quenſ ergo vtrū pōtica haperat
nutem laſandi: t videſ q no: virtus retētua conſtoſt per
frigidī t ſicu: t ſicu ſua p[er]cursio q p[er]ſoſtat vn
vna virtutē impedit alterā ergo pōtica impeditūt virtutē la
katiuam: ergo nō laſat. Scōa ratio hec eſt: nih[il] ſerſſes vnui
tidē eſt cauſa oppoſitoſ: ſed pōtica mēda contrabuſt: ergo
p[er]bēt virtutē cōtrab[é]di: ergo nō p[er]bēt virtutē laſandi, ad
oppoſit ſt eutoct. yſaac dicēt q pōtica ſicut p[ira] poſt cibī
laſat t an cibī accepta cōſtipat. Ad h dicendī q in pōtico ou
pleſ eſt natura. Eina p qua med[ia] c[ot]rabuſt: t p[er]tā nō laſat
neq iuua[ut] virtutē c[er]pulſuā. Alia eſt q[ui] qua med[ia] c[ó]pumut
t cōtrinſiut: t per h[ac] iuua[ut] virtutē c[er]pulſuā ſic laſat: vn
quedā laſant leniſo: vt malua t viola: quedā moriando
vt salſa t acura: quedā attrab[é]do vt camonea: quedā lique
faciend[us] vt euſoibii: quedā compandendo vt tamarindī:
t oſa p[ō]tica. C[ic]sōo querif circa hoc: vtrū pōtica laſant ſua
p[er]dōroſitate: t videſ q fic: c[ibus] groſſus p[ō]derolus adue-
niens ſup[er]a c[ibus] liquiduī laſat t facit ipm deſeſdere: ergo
p[er]tōtica cī ſint p[ō]derolā magis laſat ſua p[ō]deroſitate q p[er]a
p[ō]dōritate. Contra[ri]u[m] ſa p[er]gum ſoſit: q: o[ne] laſatiu[m] laſat p[illud] quo ablato non laſat nifi valde debilis
ter: ſed remota g[ui]moſita de a myrab[ol] non laſant nifi valde
debiliter: ſic uticunt eutoct. ſed in myroba[]l. maxime reſuq
ritur t eligiſ g[ui]moſitas ſicut dicuſ o[es] aucto. ad laſanduſ:
ergō marime laſat per g[ui]moſitatē. Scōa ratio hec eſt: ois
g[ui]moſitas leniſat t leniſcado laſat nifi impediſ: g[ui]myro
ba[]l. cum ſint g[ui]moſi latem leniſicado: q o[et] cōtra o[es] au-
c[to]zes dicētes q myroba[]l. ſunt de g[ue] eoz q laſant c[ó]pü-
mendo t nō leniſo. Ad hoc dicendī q in laſatiōc cauſata
a myroba[]l. duo ſunt ſiderāda. P[rim]i eſt natura attrab[é]
d: t ſin hoc myroba[]l. laſat per g[ui]moſitatē: g[ui]moſitas e[m]
virtutē d[ab]et attrab[é]di. Sc[om] eſt natura c[ó]pamendi t e[vo]
p[ellendi]: t ſin hoc myroba[]l. laſant per ſuam ponticitāte.

Cicæra octau[m] p[er]ſod p[er]modo: t querif de operatio-
nibus inſipidi: querif ergo q[ui]o quedā inſipida vt cucurbita
atриpleſ t c[ó]ſilia valēt in feb[ri]b? acutis: t videſ q no: ea q
ſunt faciſis c[ó]uerſiōs de facili ſuertunſ ad humo[es] inna-
turales: t nulli[] tale valet in feb[ri]b? acutis: q: augment
egritudinē: ſed cucurbita t c[ó]sifimia ſunt h[mo]i: q: ſunt ſub
ti[li]s ſubſtātīc e[ſ]t valde paſſibilis t c[ó]uertibilis: ergo non
c[ó]petit in feb[ri]b? Scōa rō hec eſt: p[er]cipiſt aucto[es] q in ſe-
bibus nō detur aqua pura: t ſi detur debet d[ar]i in magna
quātitate: ſicut dicuſ Raſk. t c[ui] ingroſſantib? ip[am] ſicut c[ui]
mica p[am]s: vt reſſiſtat calo[]i feb[ri]li: ſed min[]9 reſiſſit tal eſt
inſi p[ú]dīs q[ui] aqua: ergo min[?] debet d[ar]i in feb[ri]b? acutis q[ui]a:
cum ſubſtātia eius ſit faciſſume conuerſionis t minime reſi-
ſtentie. Ad oppoſit ſt q[ui]o dicuſ o[es] aucto[es]: p[er]cipiſt e[m]
dari cucurbita c[uc]umere: t ſiſilia in feb[ri]b? calid[is] acutis:
q[ui]o c[ó]cedim[?] Ad ratiōes in contrariu[m] dicendī q in cucur-
bita t in c[ó]ſimilib[]9 oupler eſt natura. Eina eſt faciſitas con-
uerſionis que attendiſ a parte ſubſtātia ſiuē c[ó]pōſitioſis: t
quant[ui] ad b[anc] non valent in feb[ri]b? acutis. Alia eſt natu-
ra c[ó]trarietatis que attendiſ a parte c[ó]plexionis p qua ma-
lam diſerſa[ri]a remouſt: t quant[ui] ad hoc valent t danſt in ſe-
ſub[ib] acutis: t p[rim]o m[ō] p[er]ſed ratiōes: ſebo rō m[ō] non.

ſubibus acutis: t videſ qobeſt d[ar]i: q p[í]ſes ſunt frigidī t
p[ar]miſt: t feb[ris] eſt moribus calidu[m]s q fiſcus: t ſi]a p[ar]trar
aran[ſ] eſt p[er]cufes c[ó]pertum in ſe[bi]b? Scōa ratio hec eſt:
cucurbita eſt facili ſuersionis: t n[ō]b[ak] in ſe[bi]b? rōne ſue
c[ó]plexionis: ergo p[í]ſis c[ó]péturis: p[it] n[ō]b[ak] ratio[c]e c[ó]plexionis. Ad oppoſit ſt e[ſ] q o[es] aucto[es]
pi[oh]b[é]t p[í]ſes erpiberi in ſe[bi]b acutis. Scōa ratio hec eſt:
nih[il] q[ui]o de facili putrefcit in ſtomacho debet erpiberi in
ſe[bi]b: q augmētat materiā putridā ip[us] ſeb[is] ſed p[í]
ſees ſunt h[mo]i ſi[ſ]t vult y[ſaac] ergo non debent d[ar]i in ſe-
ſubibus acutis: q[ui]o c[edim]us. Ad ratiōes in contrariu[m] dicen
dum q in p[í]ſibus tripleſ eſt natura. Eina per qua c[ito] ſunt
in p[le]gma mutabiles. Scōa eſt faciſitas pati[di] c[ó]uertē
di[mi] ad humo[es] in natural[es]: p qua de facili c[ó]uertunſ in co-
ruptionē. T[er]tia eſt c[ó]plecto p qua c[ó]trarian[ſ] ſeb[ri]: t quan
tum ad hoc t[in] debent p[í]ſees d[ar]i in ſe[bi]b: ſed alia duo
p[ie]ualēt: q maxime ſunt cau[ēda]: t p[er]t q p[í]ſees in ſe[bi]b:
maſtire ſunt cau[ēdi] ne c[ó]uertan[ſ] ad calo[ē] in natural[ē] ſeb[is].

### Lectio undecima.

Cui aut[em] c[í]b[]i er d[no]b[] oppoſit ſunt c[ó]poſit[i]
vt ſubſtātia ſua l[í]quor[i] ſuo ſit c[ó]trar ita. veluti ſi v[í]
tus ſubſtātæ c[í]p terreſtris eſſt et t [í]ptica: l[í]quor: acu
ts ſub [í]tatiu[m]? v[tr]pote videſ t e[ri]b[]: caulib[]? t er
renafs c[é]tibus: t ſimiliter in quib[us]d[a] volatilib[] vt in
galli et anſeribus et anatib[]? qu[ó]m ambo[n] ſubſtā-
tie eſt virtus [í]ptica: t ad digerend[ui] d[ura]. Juraybi
c[ó]cta ſi[ſ]t: acuta ſunt et ſubtiliariu[m] et ad v[í]gerend[ui] ve
locia. A[n] fi hec c[ui] iuib[?] ſuis accipian[ſ] inſimul: iu-
ra ſui acumine et ſubtilitate querit c[í]re: ſed ſubſtā-
tie ille obuſi[n]iis: e[ſ]t ſui duriſtia reſiſtui. A[n] in il-
li[s] qued[á] generan[ſ] repugnātia que marim[ó]z d[olo]
rum: toſture: inſationis v[é]toſitatis ſunt cauſe: iu-
re ibi d[au]ſo hoc faci[è]te. D[í]s i virtus v[é]tris ad deponě
vui p[á]rata ſi: t iu[a] c[ó]ſoſt: t ſubſtātias v[inc]tia
ti[cia] deſcend[ui]t veloci?: ſic q[uó]s, q[é]cſut inſirmi. Si[vo]
virtus v[é]tris apparata ſit c[ó]tipationi[m]: conſo[ra]tur
ſubſtāt[ie] et vinč[é]tes a[ug]m[é]tatis dolóib[?] du[í]
c[ó]ſtipate moran[ſ] ſubſtāt[ie]. J[ó]b[] l[é]tes in c[ó]uſda la-
[ó]ratie: in c[ó]uſda[ó] c[ó]ſtipat[ie] et melacholíce. Abi
e[m] ſutut[é] v[é]tris p[á]rata solu[ti]on[i] inuenit: adjuuat
illá t c[ito] ſolu[ſ]t v[é]ter: y[bi] r[ó] aliter econuerſo. Acce-
pturus ergo bor[ui] alid[q] q[ú]libet coquat ante: t p[í]or[i]
aqua p[í]eota: altera coquaſ[] aqua: vt iu[s] a ſuo acumin[
]e perdiло in aliud tranſducatur eſſe: t ſic c[ó]ſtipatio
n[ó]s ſua careat v[til]itate.

### De melle Lap[.]it.

El aut[em] in quib[us]d[a] bonu[] laſatiu[m]s e[ſ]t et
ſanitatis cuſto[di]tu[m]s: in alíu[m]s r[ó] non fil[ri]:
ſed poti[m] c[ó]ſtipatiu[m]: t mor[bo]n[ui] g[ni]atiu[m]
c[ó]ueni[es] e[ſ]t e[m] naturis ſuſcipienti[] vi[] c[ó]
trariu[m]. D[í]s e[m] c[í]bi natura augm[é]tat ſuam ſimilu-
dinem et conſo[ra]t: diſſimiludiné r[ó] minuſt: immo
deſtruit. D[el] a[ut] in ſua natura calid[ui] e[ſ]t t ſic[ui]. ca
lo[ze]m ergo t c[ó]ſicat[é] ſuſcipi[é]tis calidi t ſic[ui]: neceſſ
ſe e[ſ]t augm[é]tet vt ſua c[ó]pleat actioné: frigiditatem
ígi[ſ]t bu. cc[ó]uerſo minuſt. L[od]era a[ut] r[ui] calida e[ſ]
t ſic. Si ergo choleric[?] mel comeder: neceſſe e[ſ]t
mel faci[ati] et eo q[ui] ſui e[ſ]: p[er]ſo[ta]t e[m] et augm[é]tat c[bo]. Si
ergo calo[]t ſic[í]citas cholerico d[í]en[er]: mel ſuſceptum
vtrui[]s augmenta[]s in c[bo]. ru. tráduciſt e[ſ]q[ui] v[ít]ur:
ſic[ui]q[ui] ſer deſſicatur: t venter conſi[pa]tur: niu[m] in íntes
ſtui[m]s inuenerit aliquam motioné qua mel acumine

Liber

est pp:ia; et hec est forxție & nò est possibilis sepatio in partis
bis est alia; et hec est exfotia & hec est debilis; & iò cù alis nò
pòt còponi. Tertio querif vtrum in compositis ab arte
vt in medicina lit vna comixto: ita cp & illa comixtio reful
tet quedà species fluct est in còpositis a natura: & ondif cp
fic. cóplecio est dispofitio ad tota specie: sed in medicinis cò
positis fit còfectio: h:az & diuerfaz cóplezion: & er illius re
ultat quedà cóplecio q: nò est aliqua illarù: & fil fì resultabit
species quedà s:q et diuerfatione q: est diuerfia alioq. Ters
tia rò posset acapì ab Auice: q: dicit hoc idè in cap: de Jstitu-
tionib: medicine; & fic ptz er his cp resultat quedà spès i me
dicinis còpositis ab arte. Tad oppositù, differit action na
ture; & actio artis: q: actio nature dat forma specifica & sub-
stantiale: fed actio artis nò dat forma specifica necq: subfian-
tale: ergo nò est posibile vt in medicinis còpositis p artifi-
cium refultet forma subftàtialis: fed solum accidentalis, ad
hoc dicendù cp quidà ponut cp in medicina còposita p artifi-
cium nò fit forma specifica. Nos yo dicim? cp in illis est fo-
ma specifica q: resultat in còpositis partium & comixitione.
Tad rationè dicendù cp in medicinis còpositis oupler est
còmixition. Prima: f: q: fit p artre & rationè: & er pac sequif se
cùda q: fit à natura p fractione qualitatù simpliciù medi-
narù; & er pac baulà forma cois specifica diuerfa a formu-
singularib: ex qb: resultat ene: & fic ars dat forma spec-
ficam tançò c: pp:ia disponès & ordinàs simplices medicis
nab ad forma illa. Quod querif circa hoc: vtrum mediìcìne
mè copofita operènf a tota specie q: resultat ene: q: comi-
senf ab arte; aut operènf a virtutè aliciù partis: ab edifìq
q: operènf a tota specie: quider subftantia ad hoc nata vt est
ex illa eliciaf aliqua pp:ia opatio. Mulla em subftàtia ocio
nò fit dicit pbs: sed forma q: est tota spès rei est subftàtia:
ergo tota medicina còposita p forma q: est tota spès opera-
Scòa rò hec est: forma subfalis tria facit. & dat eſt: separat: &
diftinguit: q: est principiù opatiòis: sicut dicit Algazel & Aui-
cæ lufpa: r: metaputeficæ: q: forma q: est tota spès medici-
ne còposite est principiù opatiòis. Zertia rò hec est: ab eode
est opatio rei et eſse: vt vult pbs: fed forma q: est tota species
medicis dat eſt: natura eſt: eit illud q: est in gne medicine; & a
tota specie erit opatio in medicina còposi
ta Quarta rò hec est: q: fit p oacipà a R:k. & Auice: qui dicit
q: tyriaca non operàs g:ra tyr: & cinamomi vel aliciùs q: do
fit in cópoſitiòs ipfì: fed p virtutè forme cois q: est tota spe-
cies resultàs er illis. Tad oppositum est hec ratio. Mubil
in quo fit opatio p virtutè partiù & diffiinctione earù a natu
ra operà a tota specie, q: et cà huiù est: q: natura diffinguit in
ter medicinas: fed in medicina còposita est h:moi: & g:no opa-
a tota specie medicina composita. Ad hoc dicendum cp me-
diana còposita opak ratioe toti: forme: t: no ratiòe aliciù
partiù. Tad rationè in h:ui dicendù cp oupler est opatio:
quedà est rône toti: q: hec è g:nalis q: cois: & talis opatio est
in tyriaca vt fic g:naft liberet a veneno. Alia est rône partis:
t hec replicit speciale mèbiù: vel bumo: e speciale: sicut ptz
in camone: h: de hæc nò loquum huc: h: de pp:ia. Quin
to querif quò in cópositis ab arte: q: in cópositis a natura fit
opatio a parte còpositi rône partiù: q: videq cp hoc non pof-
sit eſſe. Mubil q: do in altero jſtit potètia t: nò actu est p:inci
pium opatiòis i ipfo: cois em opatio aliciù est p forma actu
eriftère in ipfo: fed partes in miro p natura: t medicinà cò-
positam ab arte funt in potètia t: nò actu. Oisufubilia em in
miro funt in potètia t: nò in actu: ergo mi:rit vel cópoſitu
nò operàp virtutè aliciù parte eriftètis in ipfo. Ad op-
poſiti est aucto. Auice: q: dicit cp in oib: bis fit opatio a par
tib: diuerſis: t natura n:ri còpos respicit eas & diffinguit. Se
cunda rò hec est. Dicit Eòſtati in lib: suo de elementis cp in
quolibet mèbio cópoſito est aliiq para: p:umo t: p e opak:
t alie fibi deſeruìtufi sicut ptz in muſculo t: oclo: ergo fil: i có-
poſitis ab arte est aliiq pars q: principaliter operatur. Zertia

ratio. scribik in li. deo et mûdo: cp o: q: de moue: t opera-
k per natura moue: t operari: fin domini aliiq dicendù cp operènf in
ipfo: fìut ptz in graui: t leui: c:gn in cópositis ab arte aliquas
par: s:one: fìm virtu: necefne est ipas operari in eis: q: de cè
dimus. Tad rationè in: drarii dicendù cp quedà partes in
toto cópoſito funt i potètia: ita cp nullo mò actu: t h:moi: nò
habent operationè in ipfo: tunt pure materiale: q:dasbo
funt in miro: nò folù in potètia: fed in respectu ad aliquem
acti: t tales bìt operationè in ſuo toto: fìut ptz in tyriaca et
còſimlib: Certo querif quare natura n:ri còposi separat
inter partes medicina cópoſite ab arte: t: nò inter partes cu
iufubit mixtia a natura. Tad hoc dicendù cp quedà còponun-
tur prima mixtioe & cópoſitòe: tunt ouplicis g:nis: quedà
nùs funt foris nùrus t: foris cópoſitis q: vniòis: t: inter ta
lià natura nò pòt separare. Alia sunt debilis nerq: t debil: có-
poſitiòis: t inter partes talìu: natura sepatiónè pòt facere.
Jt: alia còponunk ſeda mixtioe & hoc oupler: q: aut h:5 natu-
ram: aut fm artè. ſi fin natura oupler: q: aut funt debilis ne:
nes: t in talib: natura pòt ſepare inter partes: aut funt for-
tis: t firmi: t in talib: natura nò pòt separare. ſi fm artè hoc
erit oupler: aut q: funt foris nerq: aut debilis: t: pmo mò na
tura nò pòt ſepare inter partes. ſedo modo pòt fìcut m mes-
dicina cópoſita. C Septimo q:ri quare multi cìdi cópoſiti
nature nocet: t multe medicis nò, videq em h:ui:; q: vicit
Bal: in comèto ſup aphos:илиos cp incùnèniés effvna die vì
uuerfas medicinas accipere. t: cà huiù est: q: aut ſeda medicis
næ na eſt filis p:liou: aut diuerſa: aut h:ia. Si diuerſa t: h:ia
tuc er operatòre h:ia ſib agitatire bumo:z & ruigit in vètore:
t: b:al: m:fi. ſit filis t:ic nimis laxat: t inducit debilitate: t: b: fil
mal:; g: medicina multe còpoſite nullo mò debet exliberi.
Tad oppositù est q: de aucto. dicit cp medicina erit e: to
poſite t iuuiat: t: punt corpi h:iano: purgatione indiget:
q: oedim. Tad rationè in h:ui dicendù cp aliter opera-
k natura in medicina: t aliter in cìbo: q: in medicina intèdi: bi
uidere partes diuerſas q: in ea còponun: t ipas mitrit ad
diuerſa med:ta: vt ab en: remouedi mo:bi: vel materas: pas
ratam ad mo:bi: t: to medicina cópoſita non nocet. In cìbo
vo intèdi: natura afliare & nutrire v:niutrem menti: pis
mèbi:; h: fi cibus cópoſit: de: ſundeſc: digestio et afliation:
t: ideo cibus cópoſit: notoc: medicinato: medici: cópoſita nò.
Tad h: nò ſit boni: vna die dare duas medicinas laxatiuas: damus
ti electuarif dulce ad remouedi malit:ia medicina. C Octa
uo querif circa hoc q:uo p:ni:mi:à decoctione q:da cìi fìptici
tates acgrát: t: no ratiationè, videq em h:ui:; q: qu:ato magis
aliq: digerunt: t decoquin: t:ato eo:que deſeuſis ef: facili:et
magis obediés nature: t: ita cibus qu:ato magis decoqui:
t:ato magis laxat. Tad oppositù est aucto. y:fae q: dicit in
lfa: cp abus p: ni:mi:à decoctione q:da cìi fìptici tates acgrát: t: no ratiationè, videq em h:ui:; q: qu:ato magis
aliq: digerunt: t decoquin: t:ato eo:que deſeuſis ef: facili:et
magis obediés nature: t: ita cibus qu:ato magis decoqui:
t:ato magis laxat. Tad oppositù est aucto. y:fae q: dicit in
lfa: cp abus p: ni:mi:à decoctione acq:rit ſlipticitate. Tad h: de
dicendù est cp quedà foriter decocta cóſpírat: t: cà huiù est:
q: tota virt: acuminat: q: est en eis cà ladià máda: brio:do t
manet in eis ſlipticitas ſola vt ptz in caule. Tad rationè in
cotarùi dicèndù cp quedà remollunk p decoctionè sicut car
nes porcione anetine: t còſiles: quedam indurak: fìcut oua:
quedà funt in qb: subtile exbalat fìcut oleu: t: mel: quedà in
qub:bi: acumè ſolufi: t: máda: brio:do: t: pimo mò deoctio
opera:k ad laationè: t alis trìb: modis ad contſipationè.
C Llono quenk circa hoc p:pter q: folli:us cailus crudus at
trabit ſani: aposternatis: cocti: q: vo nò. Ad hoc dicendum cp
in caule vel in folio eùus oupler est subftàtia. Eina subſtilist
acuta ignea: p: qua: fit attractio: t hec exbalat in aqua p de-
coctionè. Alia est terrestris t: ſliptica p: qù indurat t: confi
pat: t hec remanet in ipfo poſt decoctionè: t: ppter h: foliù
crud: i:pt:u: caulis attrabit: q: t:ic in eo natura acuminis re:
manet: h: cù decoq: exbalat: t: ſic amittiv virtutè attrabèdi.
C Decimo q:ri circa hoc: q:re q:da plàte in vetuſtate acqui
runt caliditare: t acumè cìi in iuuentute ſint frigide t: h:side p
naturà fìcut ptz in lactua. Et ratio huiù est q: in senectute
ſit amara: t: omne amar: calid:ui. Videtur autè cp: lo: in pi
ma etate vel in tuuentute forio: fit cp: in senio: ergo lactua
calidio: est vel debet eſſe per naturam in iuuentute q: in ve
tuſtate. C Undecimo querif cùs o:egus lactis fit bule:
quare lac in lactuca est amar: in senectute; cum em: lactuca

Dietarum universalium. F. xxxii.

est in ſua novitati: est inſipidum: in ſenectute ſo fit amarit.
[1] tem oduocimo lacu ſicus in principio est
amaru: in fine ſo maturatioſis cœuertif in dulcedine. Cad
p:mi:ni dicendif 4 lacu lucta in ſuuieture multa 5 humiditare
a diuio 6 reſeindit caloſe: in ſenectute 7o ſumifil illa huidi
[2] tas accidetalis a caloſe extraneo ſicut a caloſe ſoli: 8 acqit
acumc 9 ci ſit ſubtilis: 10 ppter hoc lactuca in ſuuieture est frigida
nimin: in ſenectute calida 9 acuta. Per hoc p5 ſoluto
ad ſed5. 11 Lac em lactuca in ſui novitate est aquoſus. In ſene
ctute 12 o ſumif illa huiditas a caloſe e7neo 9 ficitate terre
a qua nutrif: recpit lac em mataritæ: et ateria: et a
caloe extraneo ſicut ab efficiète. Cad tertii 9 siccedus 9 lac
ſicus ſer 4 humiditate nutrimetali: 5 in ſuo principio mul
[3] tum habet acuminis: ſed poſt digestiones a caloſe naturali
inſreſco 7 ex exteriò: recipit deoctione 9 ſuertif in nutrimē
tum 7o dulcedine. 12 ppter hoc non est ſimile de lacte ficus 7
tactu: 13 lac ficus recipit dulcedine. 12 ppter digestiones: lac
14 o lactuce ſit amarum in ſenectute poſter consumptiones
[4] humdi 9 ficitate 9 acumen ipsius. Decimotertio queſ
ritur 4are bromidium ſiu ius galliveteris plus laxat 9 ius
galli nou: videtur em còrarii 9 naturalis humiditas per
quam ſit la ratio: in ſuientute plus abridat 9 in ſenectute:
et ſicitas per qua ſig capit: plus abundat in ſenectus
te 9 in ſuientute: ergo bromimu galli nou plus est la latiunii
[5] 9 brodiui galli veteris. Ad hoc dicendu 9 caro galli in ſe
neclecte acqit quoddiu acum 9 falsoedin 9 que p deoctione
mandaf bromo. vii bm6i brodiui ſit modicatiun 9 inciſu: 15
[6] 16 ſic ſit la latiunii modicato interſina: 17 inciſdo feces: 18 aſt
nò est in gallo iuuenz: 19 ppter hoc e7 brodiui nò est la latiun
[7] un: 20 ſi la latat hoc est valde parum.
[8] Circa ſom principale ſic pcedim: 20 querif ppter quid
succara diutui 9 ſerua 9 mel. video em 33ii: 9 confecta er
melle diutui 9 pleruanc 9 ſecta er succara. Ad hoc dicendu
9 subſtantia succare po:po:tione 5 9 e:qbitate in caliditate 4
[9] humiditate in quod puritate: pideo no diſpoſuolif: ſed diu in
ſerua: in melle 10 e: co:cu:erfo: 10 iò nò ta diu ourat. Jre suc
cara partes 5 braras: 9 q: com:icet alia: parte alia: subin
trant partes ipſi: 9 dominan: eides: 10 iò nò diu ſeruat ea.
Del 10 pres habet viſicoſa: 12 p: p:viſoſitare coadunat parv:
tes co: 9 q: com:icetur nec ſint ea resoluere: 10 iò diu còſer
uatur ea 9 q: em melle 9:icunt. Aliter dicuit al:9 succara est
ſicca in ſubſtitutia 5 ſit dumida in còplezione. Del 10 bumi:
dum in ſubſtitutia 5 ſit ficci: in còplezione: ſed ſicitas in ſub
ſtantia 9 ch debili caloſe repugnat putrefacti. 11 9 unditas 10
in ſubſtitutia 9 ci for: calo: vel debili 9 ſonantis est 9 cauſa putre
[10] factioſis: 9 z succara ſm ſe diutui: 10 conferua 9 mel. com:orta 10
al:is mun: còferua 9 mel: ſicut modo ſuperi patuit.
[11] Scöo querif circa hoc: qre illud qo ſubtiliis est 9 puri
petit fundi: in melle: in oleo 9 eti: 9 t: invivo ecu:uerfo illud qo
purius: ſtat in medio. Ad hoc dicendu 9 in melle ona: h
natura terre: in oleo 9 vo acris: in vino aute: natura media: 2
ideo qo purus est in melle petit centr: 3 impur: supernas
tat: 4 qo 10 in oleo est puri: aſcedit 5 t: p:pnatat: ſer: 10 ſe:ſen:
dit: vin: 10 medi: est inter dec: 2 q: quattuor: ſubſtantias.
Prima est terrefris feculera: 2 5 est in fundo. Scöa est p:mu
mofa. Tertia est a: aqua: 2 t: ite due ſub in ſummo: quid: 10
dic: 9 p:mu:ofa est in fundo. Quarta est pura vinofa: 10 hec
est in medio: 9: partim habet natura: terre: partim:acris.
[12] Tertio 4 vtimo querif p qu: vià còpetit mel ptyſicis. vi
detur em còrarii: 9 q: 5 de faci: cœuertif in gen: 6 cholericii
non còpetit ptyſicis: 9 q: calefacit qo: p:sumit: ſed mel est bm6i
[13] ſicut dicit y: ſac: 9 mel nò competit ptyſicis. Scöa ratio bec
est: ni:bi quod attinet calidati 9 ſicatati excedeti competit
ptyſicis: 15 mel est bm6i: est em ſicci: in ſecundo gradu: ergo
mel nò còpetit ptyſicis. Ad oppoſit: est aucto. Rafa: 9
q: dicit 9 mel còpetit ptyſicis. 9 t: ca bu:uit est 9: mudiſcat ſani:
[14] ſelaratioſis pulmonis 9 est cauſa ptyſicis: 10 iò ptyſicis debet
erhiberi. Ad ratiòes in 33ii dicendu 9 mel tria operat.
[15] p:mi:ni est calefacere. ſöm est deſiccare 9 cœumere 7 mundi
ſicare, tertii est inuſtare: 9 còſolidare: 9 quanti: ad prìum
non còpetit ptyſicis: nec eis debet vari. quantus 10 vo ad alia
[16] duo eis còpetit 4 est valde tyile; 9 ſic intelligit Rafa5.

De eibis ſm ratione. Lap. x. Lectio. xii.

Expleto 4ho virtutes cibarii 5 ſm crpimēs
tum inueſtigen: 4ho ſm ratione: eligenda
ſunt: dicere 6 ſequitur. 11b em itt:io n:fa ſo
liis erperimentis 63 p:ſi. Libaria ergo ſm
rōnē ſecernu: n:nc:trib: 6 modis. et ſapore vel odore
vel er eſſentij: 7 2o: c:poſitionib: 6 v: c:plectionib:.
Lóplexiòdes vel c:po:politiòdes intelli:go soliditare: rari
tate: leuitate: gravitare: 6:ſentias: 6:litares: cimo:
ab eis genit:02: viſico:02: ſubtili:5 leni:5 groſlo:02: velo
citer ſeu tarde diger:ed:02. 6e aut: e:bari:ui duobus
modis diu:idif: aut em ſenſui: 6 paſſiun:5 aut ni:bi ſen
ſui illatiu:ui. 11b:ib em infer:es du:pl diu:idif: aut em
co:pus c:po:politi: 4:licut albugooui 4 filia: aut simpler
ſicut a:q 4 cetera clem:eta. 2 1 i: co:po:ſit c:po:politi: 4:li
tate: ambax: virtutu: ſignificat faci:ti: 4 ſunt calid:u:
[1] 4 frigidi: 11 vii 2 ipa albugo mediocritat: 5 b: quand:ā
[2] 5 b:ni p:ri frigidi:at: attinet. 3:ſſion: infer:etes 4:li
[3] tates diuerſe ſunt: 5 groſtitudine: liquoris 4:li:ſtate
[4] rei subtilit:ate 4 ei:uſde mediocritat: 5 si em liquo:
res ſubſtatic: terrefres ſint 4 groſi natura rei licca:
et 4 deſiccativa: 2 res:illa 6: frigida 4 ſic:ta licca tu:
ema:ti:es: cerua 4 filia: 5 si aut liquores ſubtilés
ſint 4 aere:1 natura rei:ivntuofa: erit inter qualitares
[5] q:tu:02: medio:res:cut olei 6 q:vo:ca: omfacin:u. 2 1
li:qres i:ter subtile 4 groſſus mediocres ſunt: 4:fi:ct etiā
res inter ſtrigere 4 mollecere mediocres: 4:vo:ca:bi:
frigida 4 huidi: a:ſic albugo oui: recc:es ca:ſe: 3:li:qni
etiā diuerſan: 4 ſm motu: ſui in quoz:libet terremita
[6] Si em ſit vicinio: 4 groſtitudini: res viſcoſa 4 la:ra:
ua 4 lenitiua erit ſicut 4:ragagantu: 4 tamidi: 5 Si ſub-
tilitati attinuerit: res molli:ta: erit ſicut c:era cib:da
4 caro pinguis. Mull:bo p:ſatione guſtui infer:etes ſi
[7] ſunt ſimplices: ni:l erga ſeſus ſut operates 4 ſi ſint ſim
plices. ſeſus em c:po:politi. Simplicia: 10 nò faci:ti 4 c:po-
poli: 4:q: c:po:polita 4 c:po:polit. Dis ei actio naturalis
nò opa: ni:ni in bis:q: ſil:ritudics ſunt i: p:atevt cas:at
trahat i: act:u: 4 neq: pati: ni:ni fil: i: nò recipit ni:ni 4
b: ipa in p:ate q:litates. Simpler aut ſapo: neq: po
[8] teſtate: neq: actu p:ot eſſe in c:po:politis: 1 4 id:ciro neq:
ſeſus ei: recipit: neq: 4 em muta: 4:licut muta: circa c:o
polita 4: fibi ſut filia. 4:ni p:illu: plus reſfrigerat 2 ce:
[9] tingu:it ſiti: 9 a:q: 4 eti: a:q ſit natural: frigidi: 4 p:fi
lium: 2 4: simpler è a:q. 3:oc: 4:tiq p:hi 4:ozdan:q: ele
meta nò nutri:nt corpus: neq: me:bi:is affi:an: alieb:
ni:ni ei: mediocritate terrenaf:ce:ti: 5 ſanguinis. Ele:
meta em p:pter vicinitat: eui ad terrenaf:ce:ti: affimi:
lan: 4 mutan: 4 in ea. 3:naſcētia 10 vo er affinitate eui ad
ſanguin: e:ſi:an: 4 mutan: 4 in cum. ſanguis aut 4:
me:bi:is a:liu: 4 affi:an: 4 vicina: 4 2 i: ea muta: 4 er ipo em
[10] 4:ofa: 4 regun: 4 Lóſtat ergo 4:ela a: nutrimet: 4
[11] po:z ſunt remota 4:ui ſint ſimplicia non ſapo:ofa. vii 2
[12] o:em recipi:nt ſapo: è eis app:opi:at: 4:li:cu: color:em
nò h:ntia o:ez color: e:ut recip:ia: 2 iò crystolloyd:
[13] q: videm: color: è nò b:5. 3:igua ergo ſapo: nò b:5: que
[14] ſi baberet: ni:nu: aliu: 4:ecipct. ſapo: em fi: 4:li: reci:
pi:edo repugnaret: neq: ſup em aliu: 4:ecipct ni:ni ei: ce:
trane: 4:pi:5 viceret. 2:estan: hoc q: 4:holcra ru. 6:na:.
[15] Sentint ig:it omni: ſapo: amaritudini vicinante:

Ziber

quibus pblegina salsum principatur; omnis suus fa
po; fæsaldinivinicaf. 3deqos aqua omne recipit sape
rem;omnepæ colo:em; nullu tamè dans colore vel fa-
poem:fed porius auffert vtrus cum dominaf uelci
pientibus;q; dissoluit còpitiones coz; et reducit in
implícitatè. None eis vides aquâ comirtâ dulcedi
ni minorare dulcosu fui; et ti horribili misceas sapo;
ticat fæsaldini acredini acuminat; none ei debilitat et
munit; 110 ergo elemèta sunt senfui passionè inferèt
tia; ei senfus sunt còpositi et ipsa simplicia. 4. Pas-
sionem senfui sunt inferères duob? modis; aut enim
delectatios faciut; aut quâda horribilitatè. Delecta
tionem inferit eus molis tamè virtute humectatua:
mollitua; colatua; mûdificatua nocituo cum senfui
grosso? humo; 5. frigiditate congelato cum; ficut in
dulcedine videmus mûdificante; mollificate; lauæ
eoqos alperitatem lingue; poft dulcedinè vo succedit
vinctuosa. vnde senfum et gultui videm? delectan
tem in dulcoribus; et in eis acquiescens ficut tactus
acquiecit téperate tepidatati aque propter similitu
dinem fui ad calore humane còplicatio. còplicio eis
humana calida èt te téperate et humida. Dulcedo er
so téperate calida et; te téperate humida. 6. Onia
ergo facientia delectationè tactu et gultui téperate
sunt calida et humida. dulcedo aft ca. et hu. et tépare.
7. Inferentes autê boroe operantur cum virtute
senfus perculsa cito:em corporis separatua. hec
autes corporis faciit corrugationè; aut fumma diffo
lutionè; adnatio eis modus excedes lingue adunas
partes et incòculcas alterà alteri adeo vseparet iu
curas; et dissolatu ligamèta. vnde Hal. Siccitas in
quit fi in quarto gradu fit actionè fiam; actioni acu
mus vinitèm afumat. 8. Separatio est cum virtute incili
ua dissolente iuncturas et separante, fit autem hec
actio duobus modis; aut eis separat et calefacit; ficut
acumen; amaritudo; salfimen; aut separat fine calcæ
tione catione acetoitas.

In premiffus circa diete inue investigatione sm viam experi
menti, pæcuit; in hac parte circa ipsam fin vià rationis pæce
dere intèdit. 9. Diuifio. Recipit autê hec pars duifiones
in duas partes. In quarù prima diuerfitatè cibori gnælem
aflignat; penes diuerſas còditiones: iurta quas, pæcedit fm
viam rationis. In ſcòa, fin hac: Omne autê cibarii tribus
modis diuïdi, pæcuit de diete diuerſitate fm pàctas çò
ditòdes. ſcòa autê diuïdi in qtruo; iurta qtruo; ditòdes.
In quar prima aſſignat diuerſitate diete a pte ſaporis. In
ſecunda ſes in hac: In odòdiis cibaris, tc. aſſignat eius di
uferitatè a parte odòis. In tertia, fin hac: Eibaria tc. affio
gratie eius diuerſitatè a parte còpofitiòs in rariitate et ſpiti
tudine et mollitie et durite conſistentè. In quarta, fin hac:
Diuerſitas cibarii in ſubftàtis et nutrimentis tc. aſſignat
eius diuerſitatè a parte ſubftàie in groſlitie et ſubtilitate et
fimlibus diſpoſitionib consitète. Pars autê prima diuïo
ditur in duas. In quarù prima diuïdit ea que in corporo ne
stro recipiunt: per ea que passionè inferunt; et per ea q non,
In ſecunda prosequè de inferenbi? passionè; aſſignat vi
uferitatè ſapoz et eoùm actiones: per quos hec corpus im
mutant. et hec pars incipit bic: Libanòz ergo diuerſan ſa
pozes, ppter ſuarù complezioni diuerſitatè tc. Prima aft
barù partiis ſpectat ad, pæſentè speculationè. Sunt igif in
pæſent lectione partes due. In quarum prima aſſignat vi
uferitatem cibori fin diuerſas còditiones ipso:ff. In ſc eis
da demonstrat diſtinctionè recepto in corporo per inferen
tia passionè et non inferètia. Prima autem pars diuïdif in

duas. In quarù prima proponit intentionè et ordine ad pte
dicta. In ſcòa ſes in hac: Eibaria ergo fin rationem tc. affi-
gnat pèdicta diuerfitatè generalè diete. ſcòa vo primapa
tis diuïdif in fer. In quarù prima aſſignat diuisione recepto
rum in corporo: per inferètia et non inferentia pàſiones. In
ſecunda, fin hac: Afilip inferens pàſionè dupliciter 2c. et
uidit non inferentia pàſionè per simplicia et compoſita. In
tertia, fin hac: Q; fi corporis fit compoſiti, ploſequitur de
infereribus pàſionè còpofites. In quarta, fin hac: Paffio
nem inferentiij qualitates diuerſe ſunt tc. aſſignat gnælem
duierſitate inferentiij pàſionè a parte groſſitie et ſubtilita
tis. In quinta, fin hac: Mullà vo pàſionè inferères gultui
fi ſunt pàſlices q; poſequit de non infereribus pàſionè
paffibl. In ſerita, fin hac: Pàſiones senfui inferères tc. ploſequitur diuerſitate inferentijs pàſionem a parte delectationis et horribilitatis. 3. Circa pumà particulas pime
partis dicit tranſeudo q; pumà dicti est de virtuti? cibori
im viam experimèt; dicendù est de ipſis perviam rationis. 4.
Circa ſecunda parte talem aſſignat diuerſitate cibori;
inquit confitit diſferètia in ſapoz: odore; z subſtitia: et cò-
poſizione: ze hec exponit. Circa ſcòa parte ſche partis pìn
cipalis fic, pècedit dicens: q; illud qo in corporo reciperit est
ouplex, quodda èt senfui pàſionè inferens; quodda non,
Circa ſcòam partem dicit q; non inferens pàſionè quodda
est paffler; ficut elementù; quodda compoſiti ficut mirtù.
Circa tertia dicit q; non inferens pàſiones est tempera-
mentù ficut albumè oui qo tì parum decinat ad frigidita
tem. Circa quarta aſſignat quadrimembre diuerſitates
inferentijs pàſionè. Prima est q; quedà ſunt ad duritiè de-
linicata ficut ematiques. 5. lapis fanguineus; z ceruſa, pì
pulis albus et laminis plumbeis aceto diſsolutis factus. Sc
cunda est q; quedà ſunt ſubtilia liquida; ficut oleum ex oli
uis novis ferraturis. Tertia est q; ſunt mediciàs inter
hec; ficut albugo oui. Quarta est q; mediocri. q; quâ declinat
ad duritiem ficut ligagàtù; qo è gùmi quodda èt liquida
ficut terra liquida. 6. Circa quinta parte fer intèdit. Pì-
mo dicit q; simplicia nullo modo inferunt pàſionè gultui.
Sèdo pòbat hoc pàc ratione. Omne agès t immutàs còpo-
positum est còpofiti; fed elemèta ſunt simplicia: ogana co
poſita; ergo elemèta non immutat ogana. Om autê ſolus co
poſitum imutet compoſiti fic, pabatur; omne eis agens na-
turale agit in illud qo b5 potetitatiuà similitudine cu5 ipfo;
vt fin eam ipm ducat ad actù; fed paffler non habet pate
similitudine cum còpoſito; ergo paffler no immutat còpo-
poſit; z fic elemèta no immutat ogana senfui. Tertia in-
ducit experimèt ad hoc in pifo; qo pì ſu còpofitione plus
infrigida q; aqua. Quarto ad h5 declaròs oftedit q; elemè-
ta ppter ſui simplicitatè z diſtantià a corporo: hùano no nu
truit aſal: planta autê nutrit; ppter ſui vicimatè ad ipas.
Quinto oftedit q; ppter ſui simplicitatè carent omo ſapoz.
Sexto declarat hoc dices q; hoc pt5 q; oem ſapoz reciperit
ficut patet in aqua. omne recipiens caret cis que recipi
patet in lingua t oculo: eo q; vni alterius impedit receptios
nem; fed elemèta omne ſapoz reciperit; ergo omni carèt fa-
poze; t filr de alijx obiectis: a quibò ogana imutat ſenfus.
Circa ſeftà partem due ſunt particule. In quarum pìs-
ma determinat de inferètib? pàſionè ſenfui cù delectatìo
In ſecunda, fin hac. Inferentes aſt borozè tc. determinat
de inferentiib? pàſionè cum borozè. Dicit igitur q; inferen
tium pàſionè quedà inferit eam cum delectatìo: quedam
cum borozè. Lum delectatione fucit vnctuosa et dulcia: que
fenium et oganum leniùt. vnde dulcedo, ppter ſui tépera-
mentù delectat gultui ficut aqua tepida tactù. Thà omne fi
mile delectat; fed còplicio humana est calida et humida in
ſecundo gradu; ergo ipsam delectat aqua tepida. et dulce qo
est calidù et humidù in codè gradu. Deinde determinat de
inferètib? borozè. 7. hec aſt ſui duplicia, quedà eis inducit
borozè: corrugàdo partes: ficut pontica; quedà separando
t hec ſunt duplicia; q;da eis ſeparà calcàcido; ficut ama-
ra: ſalla; t acura: q;da infrigidoà ficut acetoſa. Et ad voca
buloz habendà noticià: notandù q; tutia est lapis valés in
collyrhs; est autê abſterfiuus, ematites cft lapis fanguine?
ad languinis

Dietarum vniversalium.

Fo.rrriij.

ad sanguinis restrictijs valens. Olei omnes omnes est et prima
turis olibus quodda aquosis factis. Pbilis est leth fridum et humidum;
Hatura ɔ: virtus eius corretif in corpore a quo opatio
eleif. Essentia est dispofitio per quam ad naturam huma
namibus cibus propositio habet. hec autem est intentio huius
partis. Circa partem istam feri sunt inquieta. Prima
est vtrum elementa nutriat. Scorn est p cui elementi diuium
fiat nutritio ex miictis. Tertium est: dato q elementa nò nu
triant nifi plantas: que est cauſa quare non nutriant anima
lia. Quartum est vtrum elementa immentet ſenſus. Quum
tum est vtrui o: gana ſenſuum careat natura ſuò obiecto
Sertii est de his q inferunt pafonis ſenſus cí delectatior.
Circa primum, pceditur hoc modo: et oftenditur q ele
menta nò nutrunt neq plantas neq aliud,ome q nutrit
alterii coueritur in ipm: cum nutritio fit per couerionem
nutrietis cí nutrit: fed ficut habef in quarto methezoq:
nullum ſimpler convertitur in miſtum: ergo cum omne ele
mentum fit ſimpler: et omne viuens fit miſtii: nulli clem
tem in miſtum couertetur: fed quod non converitur in ab
terum nò nutrit ipm: ergo nullum viuens ab elementis nu
tritur. Scòa ratio est hec: quale deperditur a membriis ta
ta debet restaurari: fed hoc non potest eſſe nifi per miſtum
ergo elementum cum fit ſimpler non poterit nutrire. Tertia
ratio hec est. Alutrium fit per ſimile. nutritio em est per
fecta assimilatio nutrietis cum nutrito, ficut vicit Bal. fed
nullum elementem est ſimile membrii actu vel potentia cí
ſit ſimpler: ergo nullum elementum nutrire poteſt aliquod
viuens. et ſic non nutrit plantà. Quarta ratio hec eſt. omne
nutriens habet vicinitate cum eo quod nutri pumpro vel
remotam. Alutrium vero in pincipio est diſimile: in ſi
neve ſimo per: ſic vicinum membro: fed nullum elementum
est bmò: ergo nullum elementum est nutriens. Quinta raz
tio hec est. dicit Auicce. in libò suo de anima: q corpo: a viue
que equalitati habent complexiones: et falandra corpos pu
manum, vnde magis accedit ad mediam complexionem que
magis recedit a contrarietate: et ideo quod ipm nutrit: des
bet habere fractionem excellentis ſue qualitatis: fed ele
menta habent utlimentas qualitates et complexiones ſm fer.
ergo elementa ſm fe ad induicem nihil poſtut nutrire: nec alio
quod viuens. Ad oppofum est hec ratio: ex eisdem fit
res est nutrit: ficut dicit. et in libò de generacione: fed
omne viuens complexum est et quattuor elementis ficut ſcri
bitur in.iii. methezoq: ergo omne viuens partim et ele
mentis: et ſic elementa nutriunt. Secunda ratio hec est: ói
citatur enim communiter q falamandra viuit in igne: et nutri
et eo. talpa in terra. et alec et aqua. Tertia ratio hec eſt aucto,
yſaac qui dicit in littera q aqua dulcis cibus est plantarum
fed aqua est elementum: ergo elementum nutrit. Quarta rò
hec est: eo modo quo animal componitur habet restaurari:
quod a compositione eius deperditur: fed elementa cedut
in compositionem ipس animalis ſicut partes eius: ergo ſi
aliquid deperditur de copositione partium animalis: pòt
restaurari per elementum: fed hoc elementum nutrit: ergo
elementi pòt nutrire. Ad hoc dicendum q elementa nò nu
triumt. et cauſa díce inferius: neq plantas: neq aliquod viuens.
Ad rónem pramam dicendum q elementa dupliciter
ſideranſ. Uno mò ſim fer: ze ſic nò nutriit. Alio modo, put
veniunt in miſtionem: ze tunc aliquod miſtum resultat et
ſlla miſtio: quod nutrit plantas ipſas: et ſumiditas vel
limofitas terreſtris. Ad fecundam que est opinio vulgaris
dicendum q eſt falſa: quia illa quattuor animalia non nus
triumt ex elementis puris: fed quedam corum viuit a diuio
in eis: vt falamandra in igne: ppervehement frigidita
tem. Ad tertiam rationem dicendum q aqua dulcis non eſt
ſimpler fed composita vel miſta quodam modo: et popter
hoc nutrit plantas: fed licet nutriat plantam que imediate
er comſtrione elementoq resultat: ze ab eis ſimul imediate
comittis nutritur: nò popter hoc imediate nutritur corpus
humani: ſed per multa media. Ad quartam dicendum q du
plex est compoſitio in corpore hominis: et ſimiliter duplex
resolutio. Prima compoſitio est ex elementis: et huic respo

det restauratio ex elementis: fed hec est imposibilis. Alia
est compoſitio ex membriis: vel membrozum ex elementis
miictis. et eis que resultant ex elementis miictis: et hmoſ
reſolutioni compositionis respondet restauratio et nutritio
ex miictis.

Circa secundum ſic proceditur: queritur per cuiusmodi
elementi diuium fiat nutritio ex miictis: et oftendif q per do
minifi terre et aque: quia animalia confant et aqua q terra
a dominio ficut habef in quarto methezoq: ergo ex aqua
terra nutriuntur a dominio. Secunda ratio hec est: omnia
animalia maxime nutriuntur a dominio illius elementi: in
quo habitant: fed omnia animalia maxime habitant in terra
ta aqua: quod per ſe patet: ergo omnia animalia maxime
nutriuntur et aqua q terra a dominio. Tertia ratio hec est:
omne nutrium est paſſuum et habet qualitates paſſus
uas et poteſtatiam ſimilitudinem ficut dicit Bal. fed qua
litates terre et aque funt maxime paſſibles: ergo maxime
cedunt a dominio in nutrium. Quarta ratio est hec:
omne nutrium cedit ad materialem conſtitutionem
membrozum non formalem: fed ſolum terra et aqua cedut
ad materialem cauſam membrozum: er igne vero t aere est
ſpiritus et mot et opatio potius: ficut vicit Auicce, ergo ter
tra et aqua maxime cedunt in nutrium. Ad oppoſis
ut est hec ratio: vita stat per calidum et humidum: ſm
pim: et immediate per calidum: vita enim est in corde
tang in radice: quod eſt ſon: caloſis: fed elementa ſupe
riosa calida funt inferio: a vero frigida: ergo magis cedunt
in nutrium q aqua q terra. Secunda ratio hec est: bus
mozes funt fili elementozum ſm Bal. et omnes humozes
nutriunt, hoc ſupponimus. Item omnes variarunt ſm va
riationem elementozus et eis ppositionantur: vt plegma
aque ze, cum ergo in omni humoze ſit diuio alioius ele-
menti erſtitiis in ipso: videtur q omne corpos nutriatur ex
aliquo elemento a dominio. Tertia ratio talis eſt: dicit yaſa
q inter omnes humozes ſanguis maxime nutriat: fed huic
ppositionatur aer: ergo aer maxime cedit in nutrium
Ad hoc dicendum q omne nutrium habet diuio ter
ta q aſt ficut pcoſtensium eſt. Ad rónem pma: dicendum q
duplex est caliditas et humiditas. quaedam est elementaris:
t in ita non ſtat vita: nec eſt radix: vite: est alia que reſub
tat ex concursu elementozum q ppoſizione eorum: ze bec est
radic: vite. Telu poſset díq q ad vitam duo requiruntur: ſe
principium materiale q formalem: et omnia elementa cedunt
in principiis, in principiis materiale t min terra et aqua a diuio,
ignis vero t aer in principium formalem: et quia nutrimentu
non fit respectu eius quod eſt formalem: fed respectu eius qo
eſt materiale t min: ideo terra et aqua cedunt in nutrimen
tum a dominio. Ad fecundam rónem dicendum q diuium
est duplex. Enſi eſt a virtute: ze aliud e materia. Dićimus
ergo q ignis ppoſitiatur cholere: t aer fangui: t eis diu
ohantur ſm virtutem: ze non ſm materiam per quam terra
t aqua cedut in nutrium a diuio. Ad quartam rónem
dicendum q calo: naturalis et ſpiritus nutriuntur a diuio ter
ter e q aſt. fed in terra et aqua duplex eſt pars: ſubtilis q greſ
ſa. et e ſubtilibus partibus eorum igneis: ſue ignitis p:os
pter comſtrionem ignis t acris cum ipſis nutriuntur ipſus
t calo: naturalis: ex groſsis to membta: ſicut dicit Auicce.
Circa tertium pceditur hoc modo: queritur que eſt cau
ſa quare elementa non nutriunt: vtrum ſellicet fit cauſa ſim
plicitas: an diſtanta ipſorum a corporibus noſtris: ze often
dif q ſimplitas non eſt cauſa: ſi eis ſimplitas eſtet c ále
lementa nutrirent alia ſicut nutriunt plantam: quod falſum
eſt: ergo ſimplitas non eſt cauſa. Item hoc patet per epe
rumentum: quia ſi ſimplitas fit cauſa: remota ſimplicitate
comieta nutrient: ergo buſo nutriret: t cetera animalia ve
nenofa: quod falſum eſt. Secunda ratio bec eſt. Illutritio
eſt perfecta assimilatio nutrientis cum nutrito: ze bec ſimili
tudo eſt in potentia in nutrimente et ductur ad actum per
actione virtutis noſtri corpís: fed omne quod nutritur eſt
miſtum: ergo ad hoc q elementa nutrient: opoſet ipſa
remoueri a ſimplicitate et comiſceri ad induicem: ze fieri miſta:
vt habeat ſimilitudinem in rebus nutriendis. Ad oppo

e

Ziber

fitum est hec ratio: per illud p[ro]p[er]tatur res a nutrimento per quod recedit a similitudine nutriendi membra: sed elementum per simplicitatem recedit a similitudine nutriendi meb[ia]: ergo per simplicitatem p[ro]fatur a nutrimento: ergo similitas est cauſa quare elementa non nutriunt. Ad hoc c[um]dum φ elementa non nutriunt, p[er]t[er] tres cauſas. P[er]ima est simplicitas: quia simplicia non nutriunt. Secunda au tem est vtilimata contrarietas elementorum: et qualitas cor[po]ris miſt: et video qua in vtilimo ſunt contrarietatis nu[n]o nutriunt. Tertia est diſtantia elementorum a miſt: vnde que accedunt ad elementa: et immediate et eis c[om]ponunt et e[le]m[è]tis miſtis nutriunt: ſicut plâte et vermius et terra: non au[n]t ſic est in homine: non e[m]t et elementis imediate componiſt. β multa media: et p[er]magnam diſtantiam ab eis diſtat: etideo et elementis non nutritur homo immediate. Et per hoc patet solutio ad rationes.

T[he] circa quartum p[er]ceditur hoc modo: et queritur vtrum elementa simplicia immutet ſenſum t[actus]: et oſteditur φ sic. t[actus] cognosſit excellentias elementorum: ſic ut dictus p[bus]: ſed in elemètis est excellentia qualitati per qua ſenſus t[actus] immutatur: ergo elementa immutant t[actum]. Secunda ratio hec est: dicti Auic[ie]: φ ſenſus t[actus] diſſuſus est per omnes partes corpo[ris] ne animal patiatur igno[ras] ut diſfernat q[ui] uantat et que nocent ſm[mi] lui mutationem: ſed elementa coru[m]punt animal p[er]t[er] excellentias ſuarum qualitatum: ſicut patet in igne: ergo ſenſus t[actus] alioſis mutat[que] ab elementis. Tertia ratio hec est: omne contrarum t[em] excellens natum est coru[m]pere et ſimutare illud quod eſse elementa coru[m]punt ſenſum t[actus] et immutant. Quarta ratio hec est: et ad φ alia excellent et coru[m]punt. Ora[ga]na ſenſuum opo[rit]et φ p[ab]eant contraritatem et ſimilitus diinem cum uſp[is] ſic patet in quib[us]dam obiectis: vt in lu[m] mine ſolis: ſed omnia o[gan]a corpo[ris] similitudinem p[ab]et. Quodam modo cum elementis: et ſcelluntur et ſimutant ab eis: ergo t[actus] cum ſit in omnibus o[gan]is per conſe quens imutat[que] ab elemètis. Quința r[ò]talis eſt: quib[us] ſenſus natus pati eſt et imutatori a ſuis p[ri]js obiectis: put eſt in ſua radic[ie]: ſi quattuor: qualitates p[rae]me ſunt obiecti[rum] t[actus]: et e[m]tius radic[ie] est in toto corpo[re]: ſed quelibet pars corpo[ris] imutatur a qualitatibus ullis: ergo et ſenſus t[actus] cum ſit in qualibet parte corpo[ris] imutatur ab eis. Sunda ratio hec est: p[er]t[er] q[ui] vniſquodq[ui]s est et illud magus ſed miſta imutant ſenſum t[actum]: per qualitates ip[o]sum elemento[m]: ergo elementa multoſtoſtius imutant ſenſum t[actum]. T[he] ad oppoſitu est hec ratio: dicti y[ac]a: φ simpliſc[a] non immutant k[or]po[ſus]: ſed elemèta e[m]tia ergo: c[ia] non immutant k[or]po[ſus]: ſed elemèta multoſtoſtius imutant ſenſum t[actum]. T[he] ad oppoſitu est hec ratio: dicti y[ac]a: φ simpliſc[a] non immutant k[or]po[ſus]. I[le]oc autem confirmatur per e[m]tus r[öm]em: dicti enim φ nullum simplier agit in miſtum: ſed elementa ſunt simplicia a ſeu p[er] animalis eſt miſtum: ergo e[le]menta non agunt in miſtum: ergo nec immutat i[mi]p[er]. Secunda da ratio hec est: niſib[il] q[ui] non p[ab]et potest atuam similitudi[n]em nec cum o[gan]is imutat i[pi]sa: eadem e[m] natura o[gan]i me dij et obiectis: ſed elementa non p[ab]ent similitudinem p[ore]ſatiuam cum o[gan]is corpo[ſus]: ergo non immutant o[ga]na ſenſuum. T[ertia] ratio hec est: dicti Auic[ie], in liſto ſuo de anima: φ elementa non immutant ſenſum. p[er]t[er] com[mi]tio[n]em et c[ó]poſitione o[gan]o[z] et p[er]t[er] simplicitatem ip[o]us elemèto[m]: ſi inter eius ſenſus marime c[ó]poſit? est tact? ergo minime imutabitur ab elemètis. Ad hoc c[icum]dendum φ elementa imutat t[actum] ſicut oftenſum est: non t[in] imus tant i[mi]p[er] ſicut miſt: ſed vt simplic[ie]. T[he] ad p[rim]a r[öm]em diſendi φ corpo[ſus] ſue o[gan]i confideratur dupli[citer]. Eno modo inquintu[n] est quid miſt[ui] et c[ó]poſitui: et hoc modo non imutatur ab elemètis. Alio modo confideratur put eſt me dium ſentiendi in qualitate c[ó]ſiſtens a parte ſue virtutis et ſic quod[à] modo p[ab]ent natura simplicis: et ſicnatu[n] est paſt et imutari ab elementis: et p[rim]o modo intelligit y[ac]a, et ſe[am]r[em] r[öm]em diſendi φ quæd[à] obiecto[z] sequitur miſt[ui] ſicut ſapo[ſo]: quæd[à] simplic[ie] ſicut color: ſonus et o[do]: quæd[à] vero vtrumq[ui]t: et similiter est de ſenſibus et o[gan]is

Dicimus ergo φ t[actus] al[ parte] illa qua simpler est imutat ab elementis: et non a parte illus qua eſt c[ó]poſitus: et ſic in telligit Auic[ie].

T[he] Secundo querif circa hoc vtr[ui] elementa imutet gulf[ui]. et videat φ n[ò]: et e[m]t non ſubſtâtia n[ò] ſit ſubſtâtia: ſiſt e[m]t n[ò] ſa[po]tatis n[ò] ſit ſapo[ati]: ergo ecu[er]io[ra]: illa e[m] qui[b]i[que] ſit ſapo[rat]i ſunt ſapo[ata] et talia imutat gulf[ui]: ſed et elemètis cauſat miſt[ui] ſapo[ati]: ergo elementa ſunt ſapo[ata]: ergo imituat gulf[ui]. Secunda r[ò] hec est: ſapo: ſequitur c[ó]p[le]zione est e[m] ſequela c[ó]p[le]zionis: vnde radic[ie] in c[ó]p[le]zione ſint in ſua cauſa: ſed in elementis est complejo: quia quodam est calid[is]: ſicui et ſic de alijas: ergo ſapo[ci] ſequaf c[ó]p[le]ziono: e[m]t que ſapo[è] p[ab]et gulf[ui]: ergo elementa imutant gulf[ui]. T[ertia] ratio hec est: virtus est actio vel p[al]io[ta]: in cauſa φ in effectu. verius e[m] est calo[ri] in igne φ in pipes: re: ergo cum ſapo[ci] ſit in miſto q[ui]s est effectus elemèto[z]: ve[ru]sa est in eis: ſed q[ui]s verius est in aliquo verius imutat: ergo elementa verius imutat gulf[ui] φ miſta. T[he] ad oppoſitu est hec ratio: omne illud quod indifferenter recipit o[n]em: ſapo[è] n[ò] p[ab]et ſapo[è] determinat[ui] per que imutet ſenſus ſed elementa ſunt h[mo]i: ſicut patet in aqua a[ere] et terra inſenderent e[m] recipiuit qu[el]ibet ſapo[è]: ergo n[ò] p[ab]ent ſapo[em]. Secunda ratio hec est: ſapo: est virtus nutrimenti: et ſapo[è] e[m] intelligim[em] vtr[ui] nutrimètum fit c[ó]ueniſes vel in co[u]nèiſes: q[ui]s q[ui]r[em] carét virtute nutrimenti caret ſapo[è]: ſed elementa carét virtute nutrimenti ſicut p[re]oſtenſum est: ergo carét ſapo[è]: ſed quod caret ſapo[è] non imutat gulf[ui]: ergo elementa n[ò] imutat gulf[ui]. Ad hoc dicti q[ui]s ſapo[è]: est ouſp[er] qu[ida] est t[alis] est in elemètis: alioſis e[m]tus c[ó]p[itu]s et t[alis] est in miſtis: et simpler n[ò] imutat gulf[ui]: ſed c[ó]poſit us. I[le]os au[n]t d[ic]imus φ neq[ui]s simpler neq[ui]s c[ó]poſit us ſapo[è] est in elemètis: et p[er]t[er] hoc n[ò] imutant gulf[ui]. T[he] ad p[rim]a r[öm]em in ſi[mi]um diſendi φ ſapo[è]: est ouſp[er] qu[ida] e[m] est actu: et quidam potètia. Dicimus ergo φ elementa non ſunt ſapo[ata] in actu: ſed potencia: ſicut e[m] eri illus miſtis resultat quæd[à] forma miſta q[ui]p[er]s non p[ab]ebat in ſe: in ſi[m]luter ſapo[ci] q[ui]p[er]s non ſuit in eis: resultat er miſtione qualitati ip[o]um in miſto: et ſiſte natus est imutare gulf[ui] ſolum. Ad secunda r[öm]em diſendi φ ſapo[è] non est in c[ó]p[le]zione simplici: ſed in c[ó]p[le]pita: et de p[rima] non tenet ratio: ſi: de ſecunda c[ó]p[le]pita, ad tertiam r[öm]em diſendi φ ſapo[è]: e[m] in aliquo dupliciter: aut potest atuam t[al]caſaliter et ſic veri[ſ] est in elementis: aut effecti[que] et actualiter: et ſic verius est in miſtis: et p[rim]a n[ò] n[ò] est ſapo[è]: nat[em] imutare gulf[ui] ſi: ſedo. T[he] T[ertio] queritur circa hoc vtr[ui] elementa p[os]int imus t[are] o[gan]i v[i]ſus: q[ui]d[et]ur φ ſic: illud in quo eſt obiectum v[i]ſus n[ati] est imutare v[i]ſum: et o[ga]na v[i]ſus: ſed in omnis bus elementis eſt colo: qui est obiecti[rum] v[i]ſus per ſe: ergo e[le]mètui n[ati] est imutare v[i]ſum. Secunda ratio hec est: ad hoc φ ſiat imutatio v[i]ſus actu requirif ouſp[er] l[u]: vna elemètis r[is]: et hec est intra: alia ſup[er]ceſſa: et hec est extra: φ q[ui]s e[le]mentaris duciſ del potètia ad actu: est e[m] colo: imutatiuſus v[i]ſus ſm actum lucid[em]: dicti p[bs]: cum ergo l[u] elementaris ſit in elementis luci[que] in radic[ie]: et l[u] pot[est]e pot[es] ſit ſup[er]a ita[que]: et i[pi]nam o[uc]at de potètia ad actu: manifeſtui φ elementa p[os]int imutare v[i]ſum. Ad oppoſitu est hec r[ò]: et ſy ſac[ui]lull[i]a simpler agit in compoſitu: ſed elementa ſunt simplici: c[ia]: et o[gan]i v[i]ſus est c[ó]poſitum: ergo nulli[] elementi[n]ui p[òt] agere vel imutare o[gan]i v[i]ſus: ergo per c[ó]queuens neq[ui]s ſenſus v[i]ſus. Ad hoc c[icum]dendum φ elementa imutant v[i]ſum: et cauſa h[ui]ſus eſt: quia p[ab]ent natura colo[ri]: licet n[ò] veri ſed perſp[ici]ut. I[m]tem obiecti[rum] v[i]ſus est triple[que]: quod[à]da est c[ó]poſale irradians et illuminans: et h[mo]i est in c[ó]po[ſibus] ſuperio[bus], aliud eſt colo: cauſa p[er] c[om]miſtio[que] quatuor: qualitati: et t[alis] est in c[ó]po[ſib] miſt[ui]teri n[ati] obiecti[rum] est pueta[es: et h[mo]i est in elementis et in quib[us]dam miſtis ſm magis et minus. T[he] ad r[öm]em in ſi[mi]um diſendi φ o[ga]n[i] v[i]ſus dupli[c]ater confideratur. Eno modo a parte illa qua eſt compoſitum: et ſic n[ò] imutatur ab elemètis. Alio modo confideratur a parte illa qua p[ab]et natura persp[ici]utatis et lucid[atis]: et per natura il[to]z est simpler et imutat ab elementis. T[he] d[é]ſequèter p[òt] q[ui]r[em] de quad[à] opinione q[ui] ponit

Dietarum vnnerfalium.

Fo.rrruij.

omne qo alterum imutat: potestatua habet similitudine
cui co: et videc qu o.n. scribit in libro physicoz qu nulli contin
ges patiit a fuo contingente: nec similicem fit: ergo cu senfus
patian ab objectis impossibile est q affinilemque eiudc. Se-
cunda ro hec est: omnis actio t mutation naturalis est p con
tacti: fuit habetur in libro de ratione et corruptione: sed
imitutio senfui a fusobjectis est h moi: senfus em natura
liter imutat a suo objecto: e necessit est senfus t objecta e
dia t no filia. Ad oppositum hecro: omne qo imutat alter
rum oucit ipm de potetia ad innotio: eme patiens tale est t
potetia quale est agens actu: fed objecti est agens: t ogas
nus senfus est paties t mediis ipus: ergo organi: senfus h5
potestatua filitudine cui objecto qo agit in ipm: t ipm imu
tat. Seca ro hec est: diat pbs in libro de anima: qead e na
tura senfus medijs t objecti: h quorucib natura est eadem
inter se habet potestatua filitudine: vt actual: ergo est ne
cesse organi senfus habere filitudine cui objecto a quo imu
tat: qo cœdimen? Ad primi in 3ium dicend qu paflio de
bef alicui vr 3ini. t sic paties no h5 filitudine cui agete: alio
modo debeb paflio alicui: put est recipiens ab agete t put
habet natura patièdi ab agente: t sic paties habet similitu
dinem cum agente. t hoc vtilimo modo se habet organum
vifus ad objectum.

Circæ quinti peditur hoc modo: querif ytrum o:gana
senfui careat natura suoz objectroz: t ostediq qu o.n.ome cò
plekationi h5 dôspis naturaliter sequitur ad còplecion
nem: fed omnia o:gana senfui sunt còplecionata: qo per se
patet: t sapo: t odo: naturaliter sequitur còplecion: ergo
in omnibus o:garis necesse est sapo: t odo e:ffe: ergo no
caret natura objectoz. Secunda ratio hec est: ome quod est
imitutius alicui? senfus participat objecto illius senfus: h5
lingua est imutatua gulfus: t oculus vifus t sic de alij:er
go in lingua est sapo: t in oclo colo: t sic de alij:er. Tertia ro
hec est: ome qo dufinguitur p colo: ab alio:non caret cos
loze cui in ipo eritat: fed pbs in libro de alibus dufinguitur
quofida o:cos ab alij p colo: colo: exestentes in ipis: ergo no
caret caloze qui est: ppui: objecti vifus. Quarta ro hec e:ci
cit pbs in libro de senfus t fensato: qo eme colo: pbs colo: ze
participat: h5 ome o:ganii senfus est colus p t: ergo ome
organi senfus colo: participat: g nullum o:ganii caret na
tura objecti. Ad oppositum est hec ro: ome recipiens est
denudat: a natura recepta quam natum est recipere: h5 ome
organi senfus receptuum est fiu ppui: objecti. Tia confrat
p bim in libro de aia: vii dicit q senfus est receptiuus spe-
cierii in materia t prier materiæ: ergo o:me senfus est o:es
denudat: a natura fui ppui: objecti. Seca ro hec est: ome qo
per indifferentia se habet ad multa: qua ratione participat
vn: t reliqua: t qua rône piauak ab vno t a reliquis: fed ab
vno piauak: q: no oia objecta habet i te: g ab omnib: alij
piauiantur: t sic non habent natura alicuius objecti. Tertia
ro hec est: ome 3ini eritens in aliquo impedit impreſſione
fui contrarii in ipso:ergo fi in oculo est aliquod objecti: de
terminatius ficit nigredo: impedit impreſſione t objectum
alterius colo:is ſibi oppotiti: t ita ytus vifia: et ſentialis
non dìcemeret inter colo:is qo falsum est: g t pumil.f. q
color determin? ſit in oculo. Quarta ro habet a pbo in li
bio de senfus t fensato: qo ome objecti: participat natura ei9
senfus cuif est: t hoc sic intelligiq q ulla natura communis est
determinate in objecto t còſuie in o:zano senfus: fed qo cò
ſuie est in aliquo no: est determinate in ipo:ergo nulli o:ga
nii senfus habet determinat natura fui objecti. Quinta ro
hec est: ome qo imutatur ſimile in potetia: t no in actu
imitanti: h o:gana senfus imutant ab objectis: ergo eis
sunt filia in potetia soli: h5 qo alteri est ſimile in potetia fo-
lui no habet ipm actu necq natura eius: ergo nulli organi
h5 actu naturam fui objecti. Setta ratio hec est: o:gana fen
suum habet natura comune: cui fuis objectis: eade: em est na
tura medi: o:ganii ad oia ſua objecta: fed o:me tale habet in
ſe naturam comune: radical est fixam t indifferentem ad o:es
species ſui objecti t no determinat: qo cœcedimus. Ad
rationes in 3ium dicimus: qo organi senfus considerantur
dupliciter, hno modo a parte ſue c:plexionis t còpoſitioris

t inquâtù ſunt corpora mixta: t fic habet colorc: t sapo:em.
Alio modo c:ideranf a parte operationi vtrut senſibulum
inquâtù ſunt media ſentiendi: t ſic nulli habet sapot: nec
color:em: nec posuit imutare ſenſum. t p hoc patet solutio
ad duas primas rônes. Ad alias duas dicendum q: duplet
est colo: t sapo: Quidam em: est determinat? vt alb? v tiger
t talus non est in oculo inquâtum est odinatus ad receptio
nem colo: Alius est indeterminatus vt perspicius qui est
radix: receptiuæ o:im colo: t hmoi color est i oculo inquâtu
o:culum est inſim recapiens ſue organi differenter ha
bens ad o:es species coloris: t ſih est de alij: organis.

C Secundo querif circa hoc vtrius quattro: prime qualita-
tes ſint objecta o:im senfui: t oftendif q sic: tactus est per
totii corpors diffusus: ſicut dicit Auic: vt alia ſim qualibet
partem cognoscat quid imutatiu: t notatiu: Jre: prime quattro:
prime qualitates appro:edunfa a tacu: ergo cu tactus ſit
in o:rganu cunulib: senfus: necesse est quilibet senfus quat
tuo: primas q:litates ſentire: t fic quattro: prime q:litates
ſunt objecta o:im senfui. Ad oppotitù est hec ro: qo:ppui:
objecti vn? senfus: no pòt eſſe objecti: alteri? senfus: ſicut
patet in ſono t colo: est fed quattro: prime qualitates ſunt
objecta ipius tactus: ergo nullo modo erit objecta alio:
senfui: qo cœcedimus. Ad rônem in 3ium dicendi q in
qualibet o:gano duplet est natura: cois t. ppria. O:is est
qualitas ſiue complejo téperata q confitit in carne t nec
nus: t per hanc ſentitii primas qualitates corpora: omnia
o:gana. Propt:ia e:fm qua vnulq:q odinaf ad ſui ppui:
obiectum: t quantum ad bane quattro: prime qualitates
non ſunt objecta alioum ſenſium. C Tertio queritur circa
hoc vtrù organi tactus careat qualitati: t oftenditur
q: non nullum mixtum ex quattro: elementis caret quatu:
pro:qualitatibus: fed organum tactus est hmoi: vt neruus
s caro t filia: ergo no carent quattro: qualitatibus. Ad
oppositu: est hec ratio: o:me organi qo p indifferentia ie ha
bet ad quattro: qualitates nulla illarum habet determina
nem: fed organum tactus est hmoi: ergo nulla habet natura
tem. Ad hoc dicendum q: organi tactus: qare caritati
bus no: q: ipis careat omnino: fed q: care e:cc excellentis.
Ad rône in 3ini dicedù est p predicta diſtinctione o:garoz.
C Quarto querif que ſit natura medi: o:ganii t objecti: t
videc q: nulla fit natura cois inter organi tactus t primas
qualitates: nulla natura est cois rei corporali t incorpo:rali
nibil em: medi: comune inter piauutæ oppotiti: fed elem:
t prime qualitates ſunt incorpo:ralia: nibil em: qo exui:
in eſe p creatione est corporale: led organi tactus est co:
pro:ale: cui ſit corporitum ex 3ijs: ergo nulla est natura cois in
ter organi tactus t primas q:litates. Ad oppotitum est au
cro: pbi.f. q eade: est natura cois medi: organi t objecti: qo
cœcedimus dicères q natura cois pamsi qualitatibus et 2o:
gano tactus est qualitas equalis radicata ſentenciu in
nerujs t carne. Jre: natura cois in oculo est perspiciu: in lin
gua vo humo: salinalis: in olfactu vo: ſiue caruiculs narii
ſicitas: in audiu: vo t ſono est natura cois aer rectificatus
in aure circa neru: petroſum: t hmoi natura cois est ppo:
tionabilis cuibet o:zano t suo ppzo objecto. Ad rône in
3ius dicedù q: qualitas elemeti c:ideranf q drupliciter ſim
a quadruplicé natura elemetoz. Pôt em: elemeti c:ideranf
a parte illa q est pars vnueri t approp:ia vi p naturâ. Se
ciido modo pòt c:ideraria parte illa qua est multiplicatiu:
fui in alio p naturâ. Tertio modo c:idera k parte illa qua
eft agens t pati: p naturâ. Quarto modo c:idera k a parte illa
qo ordinat: t indinak ad còpoſitione muti. P:imo mo
do est qualitas elementi incorpo:ralis: alij tribus modis est
c:op:ralis: t quarto modo est objecti ſenfus: t habet natu
ram coem cum o:zano ſenfus qo imutat.

C Circa ſexti principale, pedit: hoc modo: t querif vtrù
delectatio t dolo: còcent omnib: ſenfib: an soli tactui vel
guifui. t ostedif q omnib: 3n appre:benſione objectoz. il
larum virtutu: quarum est excellentia t defectus caufat dolo:
t trifcia: excellentia em: objectoz: corrumpit ſenſum: ſicut
dicit pbs in libro de aia: t in eade: caufat delectatio est
dic:ta ppo:tione t medio:critate: h5 objecti o:im senfui vel virtu

e h

Liber

tacui. Sed ratio hec est: quod ab omnibus sensibus appreſtetur
ditur ab illa virtute approbenditur que omnibus sensibus
eft comuns: sed dolo: cadit in omni ſensu ficut dictum est:
ergo appreſbenditur ab illa que est comunsibus sensibus
bus: hec est autem virtus ſensu comuns: ergo approbendus
dit a ſolute ſensus comuns: et nō tactu. Tertia ratio hec est:
quod ab aliquibus ſensibus approbenditur ex consequentet et
ab aliquo per se: magis est: pprii illi ſensu a quo per se ap-
prebenditur: sed dolo: a ſensu cōli per se approbenditur et
ab alijs ſensibus ex cōsequēt: quia per se cadit dolo: vel de
lectatio in ſensum comune: per acadens vero in alijs: ergo
dolo: vel delectatio magis est: pprii ipsi ſensui comuni
tactui: ergo ab ipso magis approbenditur. Ad oppofiti
est auctotas Auicē, qui dicit in libro ſuo de anima: φ dolo:
to delectatio ſoli tactui competunt. Ad hoc dicendum ſicut
pitius dictum est φ dupliciter caufatur dolo: Eno modo ex
dissolutione machine corporis: vel er soluzione cōnituitatis
tbmoi dolo: ſolium competit tactui: z similiter ille qui cau-
satur ex mutatione complexionis ſubito facta. Alio modo
caufatur et approbentione excellente alicius objecti: et iſe
competit omnibus ſensibus. Jtē in dolose duo ſunt: facteſt
trifcia flue penalitas. Secundum eſt iudicium dolonis: et
cuóerio ipsius ſupra ſensu: et quatum ad primum dolo
est magis: pprii tactui: et quatum ad fecundum magis est
pprii ſensui communi: et ſic procedit objectio. Quar
to queritur vtrum idolum rei corруpit ſensum: et often
ditur φ non: omnis qualitas corруmpens ſubſtantiam
corpoalem eritit vel in materia corporali: alivit in ſilia: sed
ſpecies flue idol objectum conſequitur ad virtutes: et non
epefitunt in ſubſtantia vel materia corporali: ſensum eſt ac
prīnus ſpecierum in materia pieter materiā: ſicut dicit pbs
in libro de anima: ergo non inferut dolorem ſensui nec cor-
rumpunt ipm. Secunda ratio hec est: et in materia corporali
in altero recipitur ſm naturam et exigentiam recipientis: ſi
natura ſensum erigit ſpecies recipi objectum corруpit ſensum
to ſubſtantia: vel in materia: ſicut dicit pbs: ergo necesse est
ſpas recipi a ſensibus fine materia corporali: ſed nullum ta-
le corруpit ſensum: ergo idolum rei non corруpit ſensum
C ad oppofiti est auctotas pbi in libro de anima dicentis:
φ excellentem objectum corруpit ſensum: ſed in omni
ſensu potest eſſe excellentiā objecti: ergo poſt corруmpe
re ſensum: t: inducere dolorem in eis. Ad hoc dicendum φ
dupliciter eſt loq de ſensu. Eno modo a parte ſui oziganı
in quatum corpus eſt: et ſic recipit objectu materialiter. Alio
modo considerat a parte ſive virtutis: et ſic recipit ſuprii
spirituāliter: et cum ſtus non ſit ſeparata ab ozano: ſimul
recipit delectatione vel trifcia cui ſuo ozano: ſed virtut? fo-
maliter t oziganum materialiter: et ſita objectum potest cor-
rumpere ſensum. C ad rationes in contrarium dicendum
φ materia objecti: et triplex. Etna eſt ut i quia dicatur ſm
ſuum primi eſſe. Alia est deferens: et tertia recipiens: et hec
est duplet: quia deſeudam est corporalis ſicut oziganum: que
dam est ſpirituālis vt virtus: omnes alie ſunt corporales.
Didimus ergo φ idolum ſiue ſpecies objecti recipitur in
ozano pieter primam materiam et de hæc intelligit pbus:
t non de ſecunda.

Electio, ciii.

CLibarioz ergo diuerſantur ſapores ppter ſuari
completioni diuerſitates z ppter diuerſas qualitati
actioſes facientiui. i. caſiditatis et frigiditatis in qua-
litibus paſſuīs. i. ſiccitare et hſiditare: q: iuemn?
calozē in humiditare ſcicitate facientēvt diuerſum
generet in eis ſaporem. C estatur antē hoc in eis: q:
omnis ſaporis initii duplet eſt. Anum humidum et
aquofum. alteru terrestre z ſicic.RBigra. fructus in
initio inueniuntur hamidi z aquofi. ſicut cucumc
meres: melones et ſimilia: aut terrestres z ſicic: ſicut
glandes: mala granata: mala perſica: et ſimilia: cu ſi
antiquiōz a ſiant de ſubſtātia terre z de humiditate

Dietarum vniverſalium.

Fo.rrry.

aque; subtilitatem aeris in se recipientur; et calores na-
turales ea intus excoquant; calo; vero acris erret?  
dilatantur et augmentantur; et terrestria molliſtan-
tur; humiditas stringitur; et in diuerſas naturas
introducuntur in diuerſas naturas rerum principa
lium unde conficiatur; et quantitates caloium et fris-
gititates carum inde nafcentur; et qualities sub-
ſtantialium humiditatum ſuarum in grossiternm sub-
tilitate mediocritate.

In diuſtate rerui in corpe receptarui assignata: quarti q̣da senſui paffionem inferunt; quedant autem non. In hac par te de ſapoz diuerſitate determinet penes quas actiones diete diuerſantur, nam per ipſas res imutantes que imus tant guſtum; et per ipſos diſcernitur ipa diſcreto. Hec autem pars diuſitur in duas. In quarum prima agit de canſa ſapozum; et de modo generationis et de diſtinctione ipſozum. In ſecunda ſes in bac: Univerſaliter autem quicunque ſapoz acutus est: aut pafficus, agit de diſpositionibus ſpecierum ſapozum a parte ſubſtantie et completionibus; et de actionibus ipſozii. Prima autem pars in duas diuſitur. In quarum prima alignat causas ſapozum: per quas generationes et ſpecies ſpooium diuerſanſk. In ſecunda ſes in bac: Deoqoſ mutationes fructuum diuerſe ſunt te; determinat de mo- do generationis coſi; et de diuſeritatis eius; et de trāl muta- tione coz aduincem. Prima autem pars ſpectat ad p[rae]ſentem speculationem: cuius est intentio determinare cau- sas generationis ſapoz. Diuſitur aut te par in tres par- tes. In quarum puma alignat causas ſapoz effectuas: que ſunt inſi; quitates. In ſecda, in bac: Teſtak aut q[ui]c et initio oin ſapozii eſt duplex, alignat principia materialia initia- la p[ra]p[ro]ſum. In tertia, in bac: Ubi tamen antiqua: a ſat t[em]alignat generalem diuſeritatem ſapozum et generatio- nis ipſozum penes diuerſum concursum causarit. In L[ir]sa p[er]minam partem dicit q[ui] ſapozes diuerſantur in cibo in diu- ſeritatem complexionis et qualitati p[ar]maris actionum et p[ar]maſſonii. Circa ſeam partem dicit: diuerſitas ſapoz pt5a ipſoz duplex eſt initium ſes, pontici vt in glandibus; et inſipidum ſicut in cucumbersis: qua quidſa fructus habet in initio p[ort]icis; et quid[am] inſipid[am]. Circa tertiam partem dicit q[ui] cum ita duo ſunt initialia disponuntur fructus ſub eis a p[er]miſis qualitatis et ad humiditatis fructibus nu- trimentibus et in diuerſos ſapozes tranſducuntur. De vi- uſeritate aut buijs transformatione in ſequi parte intensi ditur: q[ui] c[ui] bac h[ui]s conſerionem. Notat[ur] aut q[ui] glans et cu cumeris et filia antiqua: ſin reſpoſis maturationis p[er]ſessum de ſubſtantia terre: hoc eſt facta transmutatione in ipſis. de ſubſtācia terre quaſtum at pontica; et humiditate aque qua t[em] ad inſipida; et ita q[ui]b[ec] p[ort]icito de termini notet ita- lis mot? Subſcripti subſlitare aeris. Humiditatem ſub- ſtantialem p[ar] maturationem agente calore interiori; et ex- triori ſin diuerſas materie diſpositiones: ſin quod[am] ſubſtācia aeris in subſlitate penetrant fructu ſubſtantia. Seciſt aut q[ui] dura molliſcatur in maturatione, p[er]titer diſolutione congelati et humidi infusionem, molliā indurant per bumi- di exhalationem; et reſidui necessariſt constantiam. Hec eſt in tentio buijs partis.

In Circa partem istam ſex ſunt querenda de inſiſtis ſapoz. Item queritur pamo vtru p[ar]ticus ſapoz; et inſipidus ſint duo p[er]prima initialia omnii ſapozum, et ostendit q[ui] no: ſed ponticus tru, dicit Hal. in libro de simplici medicina q[ui] omnis fructus qu[em] h[ui]nemus in ſui maturatioe dulcem in inſi- tio eſt: ſimilis arbozi a qua decidiſ: et eſt ponticus ſicut iſe dicit, vnde p[ri]us eſt ponticus; et deinde per diſgeſionem et maturationem recpit alios ſapozes ſupra ſe: ſed omne ta- le eſt principium initiale omnii ſapozum. Secunda ratio ta- lis eſt: dicit p[bs] in libro metbeo: ſapoz in libro de genera- zione: q[ui] omnia terrenaeſcentia generantur per dominiu[m] terre et aque; et maſque per dominiu[m] terre, unde omnes fructus generantur per dominiu[m] e[que] humiditate terre- ſtri; ſed huiusmodi humiditas eſt frigida et ſicca et ponti-

ca; ergo omnis fructus in ſui inſitio debet reſeſentare pon- tum ſapozem: cum humiditate pontica generetur. Ad oppoſtum eſt auctoitas y ſaac: q[ui]dicit sub auctoitate Hal. q[ui] duplex eſt initium ſapozum: humidum et aquoſum q[ui] eſt inſipidum; et terrestre q[ui] eſt ponticum: non ergo vnum eſt principii oin ſapoz; ino duo. Secunda ratio hec eſt: fructur in ſui principio reſeſentant humiditatem er: qua nutritur arbo: vel planta er: qua nafici: ſed in quibufda plantis oſna tur subſtantia aquoſa vel humiditas aquoſa inſipida ſicut patet in cucurbitis. In quibufdam vero terreſris pontica ficit patet in gall[ionis] imaturis: ergo in quibufdaſ fru- ctibus inſipidus eſt principium initiale; in quibufdam ponti- cum: et ſic ponticum non eſt principium omnii ſapozii. Ad hoc dicendum q[ui] circa hoc multiplex in intentio. P[arma] eſt q[ui] duplex eſt principii ſapozum in fructibus, vnui eſt actua le et hoc eſt ponticum: aliuſ eſt potentiale et hoc eſt inſipidu i reperi in quibufdam fructibus, et hoc intelligit y ſaac. Secunda p[ort]icio eſt: q[ui] duplex eſt initium ſapozum in fru- ctibus, quoddam: eſt ante rei ſformationem: et aliuſ eſt poſt rei ſformationem. et p[ri]mium principium eſt ſapoz ponticus qui ſequitur humiditatem terreſſrem: et eſt in omnibus fructibus in principio ante rei ſformationem. Secidum eſt ſapoz inſipidus: qui ſequitur humiditatem aquoſam: et iſe ſapoz non eſt in principio in omnibus fructibus: ſed in qui- buſdam ante ipſozum ſformationem: vt in melonibus et con ſinſibus. T[eria]tia p[ort]icio eſt: q[ui] initium ſapozum quodda eſt remotum: et hoc eſt ponticum, quoddam, p[rin]quum: et hoc diuſaſ ſin diuerſitatem alioium ſapozum. et p[ri]mium reſe- ritur in principio: in omnibus fructibus ſecidu[i] vero no: ſed in quibufdam. Quarta p[ort]icio eſt: q[ui] Hal, non intellige de omnibus fructib[es]: ſed de ills qui p[ri]us ſunt p[ort]icis: deinde poſt p[ort]icitatem ſunt dulceſ: ſed hoc eſt falſum: qua p[ri]s poſtus loquiutur de omni qu[ia] ſucre: Quinta p[ort]icio eſt: q[ui] ſunt quidam fructus magnarum arbo[rum] qui ſunt in principio ſapozis p[ort]icis; et de talibus intelligat Hal. alijſo ſunt fruct[9] paruamur plantarum qui in principio ſunt inſipid[am]: et de ta- libus no: intelligat Hal. 15 y ſaac intellige de vtris[que] ideo inter illos non eſt H[er]ietas. Illos autem diemus: q[ui] ois fructus in principio eſt ponticus. et cauſa buijs eſt qua in ter renaceſtibus marine diatur ſm Auic[ee]. terra. Sed ponti- cii eſt duplex, quoddam eſt maqnum et maſſeſtum: vt in pi- ris et c[os]ſilib[em], quodda eſt paru[i] et occulti: vt in cucumbersi[9] et cucurbitis in quibus ponticum latet, p[er]titer maqnum aquo fitatem: cum h[ui]m[or] fructus in principio ſunt p[ort]icis respectu eſt maturationis. Ad rōnes in contrarii b[ic]edum q[ui] ſic dit[io] y ſaac in libro de elementis: aliquid eſt in alio tri p[li]citer. Eno modo pot[er]tialiter ſicut ignis eſt in aqua: vel vnum elementum in alio. Secundo modo actualiter ſicut ca diſitas in aqua bulliente. T[ertio]mo modo eſtentialiter ſicut fri diſitatas eſt in aqua calida: et hoc mo: p[ort]icis eſt initium eſſen tiale in omnibus fructibus: loquendo tamen actualiter et ſenſibiliter no: eſt initium ponticum: ino inſipidum in quis buſda: q[ui]c[ui] enim eſt in illis tanta aquoſitas actualis a dos mo: minio q[ui] latet p[ort]icitas ſicut in cucurbitis et c[os]milib[em]: et hoc vltimo modo intelligit Hal. Secundo vero modo: et p[ri]mo intellig y ſaac. Supp[os]ito ig[ic] q[ui] ſapoz p[ort]icus eſt in ſipidus ſunt duo p[ar]ncta[pi]a ſapoz: queritur vtrum ſint eque p[ri] principia prima: vel quis e[cor]um ſit p[ri]us per naturam: et vi detur q[ui] ſapoz: inſipidus ſit p[ri]o: dicit p[bs] in libro de ſenſu eſt ſenſato: q[ui] aqua naturaliter eſt inſipida: et initium co[n]nus ne omnium ſapozum, vnde dicit q[ui] aqua eſt ſperma omnii ſapozii: ergo q[ui] magis accedit ad natura: aque: magis eſt poſt ip[am] inſitiale principium: ſed inter omnes ſapozes in ſipidus eſt magis tale: ergo eſt p[ri]mium principium in fru- ctibus. Secunda ratio hec eſt: omne illud quod in aliquo genere niſi babet determinatum a natura in ſuo genere: eſt principium materiale in genere ſuo, hoc enim maſque cōue niſi materie, tale autem eſt inſipidum aquoſum, eſt em re: ceſſituum omnii ſapozum: ergo inſipidus eſt maſque p[ar]n- cipium omnii ſapozum. T[eria]tia ratio hec eſt: in quolibet ge- nere obiectu[m]um ſenſibiliter eſt quedam radii: in qua ſu[n]dantur omnia que ſunt in genere illo: ſicut in genere viſi

e ij

Ziber

biliu[m est prima radix perspiciu[m: in genere odo:u[rum fumus in
genere vero lapo[rum principium initiale et radicale est
humidum:ergo q[ui magis accedit ad naturam humidi ma[
gus est principium initiale lapo[rum: hoc a[ut est infispid[; ergo
infispid[ est principi[rum initiale o[im lapo[rum. Ad oppofum
eft hec ratio: lapo[rum in fructibus p[ro lequ[it natura humi[
di terreftris et qu[uo nutritur planta: q[; ex eius ſup[fluitate
nutrur fructus z naficitur: ſed illud humidi h[5 natura p[6]
ticitiatis i principio generatio[is fruct]; ergo o[is fructus in
principio est ponticus: ergo pontici est principium omnii
lapo[rum in fructibus. Seda ratio: dicit p[ba in libro vegetabi[
lum:q[ planta nutrific nutrimumeto grosio z terrestri et duro:
fed fructus atteſtak in principio alimeto plante: eo q[ ex eo[
dem nutritur: hoc a[ut est terreftre groſsum z ponticum: er[
go omni fructus in principio est terreftris groſsum z ponti
cus. Ad hoc dicendum ſm quodam q[ duplex est generatio
lapo[rum. Prima est vnuerſalis ſm viam nature, p[cedens
ſm qu[ia p[ceduit genera lapo[rum ex com[抽tione elemento[:
z iza
intedit p[ba: z ſic humidi a[quosum z infispid[ est ini[tiu ma
teriale o[im lapo[rum. Alia est g[niatio lapo[rum. h[ta ad p[icularia
vr ad terrenal[eta; put in eis est nutritio ab humido terre
ſtri ſm dominiu: z in bac via ponticum ſapo[rum est ini[tiu mate[
riale omniu[ lapo[rum. Siliter duplex est generatio in colo[ze.
Eina est generalis q[ cauſa[ ex per[pliculo z n[igro adueni
te a[er: z in iſta generatio ne principium est per[piſcuiu. Alia
est generatio particularis: z in iſta est per[piſcuiu albedinam
principi[ p[roibens aduſtionem aque ab igne. Secunda solu[
tio est hec. q[ lapo[res generank tripliciter. Eno modo per
viam com[抽tionis elemento[z ad ſeu inuic[: vt patet in lapo[
re aque colate per duerfos meatus terre: q[ aqua ſin duer
ſitate[ terre duerſas recip[ impresſiones ſapo[rum. h[ta
ergo q[ ſm viam com[抽tionis elemento[rum quattuor: qualitates
funt ini[tilie principium omnium ſapio[rum. C[tertio qui
ter vtrum in vi[ere digeſtionis ponticum est ini[tilie p[ri
cipium z materiale omniu[ lapo[rum, vn[ q[ro querif vtr[ z pos
ſapo[res ponticum z infispid[ p[ecedat alius ſapo[rum per natu
ram: z vid[ex q[ ſic in omni tranſmutatione necſſe est p[one
re principium comune q[ui differat ab omnibus: z ſubiaceat
omnib[?; q[ aduiniuq[em tranſmutan[; f[icut patet in tranſum[ta
elemento[ z in qua ſubiacet prima materia tan[q radiſ
p[rima z co[is natura omnib[? elemetis: h[ ſapo[res ad inuic[,
tranſmutantur f[icut vult y[faac: ergo necſſe est ponere alio
quam natura comun[ē ſapo[rum: que differat ab omnibus ſa[
po[bus; z omnibus illis ſubiaceat tan[q p[rimi principium
Secunda ratio hec eſt: ergo h[5 ietas reduc[ ad vn[ p[rimum
gen]: f[ic habef in libro physico[? z in metaphysice nono
z ſo ſol[ in vn[ p[rimi genus p[edicabile: h[ etia materiale
fed ſapo[res o[es aduinc[ē h[5 ian[; ergo necſſe est ip[os ad
vn[ principi[ z p[rimi gen? materiale q[u per natura p[eces
 dit ipos reduci. Tertia ratio hec eſt: f[icut ſe h[5 in obiectis
vibus: ita ſe habet in obiectis g[uftus: ſed inter alb[ z nigri[
z alios colo[es qui ſunt obiecta viſus est ponere vn[ natu
ram comun[ē q[ ſubiaceat omnib[? illus z eos p[ecedet ſin na
tur[; querif ergo q[ fit illa natura co[is: ſi dicaf q[ fit pontici[
z c[tradicit y[faac qui ponit aliu[ p[riincipium quod est ini[
dum: z ſi dicatur q[ fit infispidas: c[tradicit H[al, qui non
p[onti ni[ p[oricum. Ad hoc dicendum q[ duplex est humidi[
aquosum. Quodq[da q[ cauſa[ per viam com[抽tionis in p[la[
tis: vel p[riſtis, put com[抽tio est vnuerſalis: z tale humidi
ſubiacet diſibus ſapo[ibus: z antecedit eos. Aliud est humi[
dum q[ coaſa[ p[ viam attractionis z digeſtionis in plantis
z tale humidiu[ conſequitur ſapo[res: z tale non est p[ri[
ini[ale omniu[ ſapio[rum. Similiter duplex est ponticiu. Etni[
quod cauſatur per viam com[抽tionis elemento[rum. Alud
put contrabitur ad particularia: vt ad plantas z fructus: z
c[odifit in humiditate terrestri: et tale est ini[tilie p[ri[
omniu[ ſapio[rum antecedens ip[os per naturam: f[icut natu
ra comuniu[ z materialis ſubiacens illis. Aliud p[orictum est
quod cauſatur per viam digeſtionis z nutrutionis: z hoc ſe
quitur ſapo[res: z non antecedit ip[os: z ſic patet que ſit na
tur[; comuniu[ ſubiacens omnib[? ſapo[ibus. Quinto ques
titur vtrum omnes ſapo[res ſiant per viam com[抽tionis ele

mento[? z videtur q[ ſic: dicit y[faac q[ ſapo[rum est ſeque la com[抽tionis: ergo reſultat er his q[ui quibus cauſatur comple[rio: ſed complejo cauſatur ex com[抽tione elemento[rum me diantibus quattuor: p[rimis elementis ergo ſap[es generantur ex elementis per viam com[抽tionis. Ad oppoſum est hec ratio: ex non ſubſtantis non ſub ſtantia fi[ scut dicit p[bus: ergo ſimiliter ex non ſapo[ibus non ſit fa[po[: vel ſapo[ati: ſed elemeta non ſunt ſapo[ata: f[icut vult y[faac: ergo ex com[抽tione elemento[rum nullus ſapo[rum: gene ratur. Secunda ratio hec eſt: illud quod ſit ex aliquo poten tia eſt in ip[o: ſed elementis nec actu in potenti habent ſa[po[tem: ergo ex elementis non ſit ſapo[rum. Ad hoc dicendum q[ ex com[抽tione quattuor: qualitatum generantur omnes ſapo[res. Ad rationes in contrarium dicendum q[ duplex est ſapo[rum. quidam est ſimpler: z h[ſe ex elementis. alius est co[ poſitus: z ini[ ſo habent elementa: z ideo non inutant gu[ tum. Vel aliter dicendu[ q[ ex elemetis ſunt ſapo[res q[ui non habent ſapo[em: z ex n[ho ſapo[atis ſit ſapo[rum: f[icut em com[抽tione qualitatum p[rimarum reſultat aliquid quod nulli eo[um est ſimile: nec eſt alterum illiu[? z hoc eſt ſapo[rum z que conſequitur complejonem miſt. Ad tertium dicendum q[ elementa ſim ſe non habent ſapo[em: ſed ſim q[ ſunt in miſto habent ſapo[em. C[tertio queritur vtrum omnes ſapo[res generantur in fructibus per viam digeſtionis: z vi detur q[ ſic, ſapo[rum generatur in fructibus ex ſuperfluitate humiditas nutrimetals in planta: ſed hec humiditas tra bitur a terra z cedit in nutrimetum plantarum per viam di[geſtions, vnde humo: digeſtus tranſmititur ad omnes ramos: z ex ipſo nutriuntur: ſed ex ſuperfluitate illius h[u[ miditatis dige[erate generatur fructus z ſapo[rum in eis: ergo necſſe est fructus z ſapo[res eo[um generabilis per viam dige[tionis. Secunda ratio hec eſt: ex leuio[? z ſubtilio[ humi[ ditate generantur fructus: z etiam digeſtio: q[ fructus ge[ nerantur in ramis ad quos humiditas nutrimentalis ſubti[ z purio: z digeſtibili: afcendit. ex c[uius ſubtilio[ par[? z fructus generantur: z ſic fo[ris digeſtio p[ecedit fructus z ſapo[em eius: quia necſſe est fructum z ſapo[tem eius p[ digeſtionem generati. Tertia ratio nec eſt: in planta multe ſunt operationes ſimiles digeſtioni. Prima est attractio inu[ mui terrestri refris ad radicem z medullam plante. Secunda eſ separatio puri ab impuro per viam digeſtionis. Tertia eſ distributio humidi nutrimentalis ad omnes partes plante Quarta eſ separatio humidi nutrimentalis a seminario. Quinta eſ converſio humidi nutrimentalis in ſubſtantiam ad flores z folia. Septa eſ expulſio ſuperfluitate ad e[te rio: Septima eſ p[ductio flo[um z fructuum. Octaue eſ maturatio fructus z digeſtio per quam ſit tranſmatutio ab vno ſapo[em in alium: ergo ſapo[rum in fructibus per multas ge[ neratur digeſtiones. Ad oppoſum est hec ratio: ſapo[ p[onticus z infispicus generantur per viam com[抽tionis: ſi cut p[roſenſum eſt: non ergo omnes ſapo[res generantur per viam digeſtionis. Ad hoc dicunt quidam q[ omnes ſapo[res generantur per viam digeſtionis: ſed ponticum z in[ fipidum ſim q[ ſunt p[ri[
com[抽tionis: ſimiliter ſapo[res generantur per viam com[抽tionis: et ponticus et infispicus. Ad rationes ve[ro in contrariu[ dicendum q[ duplex est com[抽tio. Queda[ que antecedit ad generationem plante: z bane non reſpici fructus: niſi valde a remotis. Alia eſ que est humida terreſtris qua planta nutritur z fructus: z hoc eſt per viam digeſtio[ nis. Similiter digeſtio eſ duplex; quedam eſ ante genera tionem fructus: z hec non eſ cauſa ſapo[ris in fructibus: niſi valde remota. Alia eſ poſt generationem fructus: z dicif maturatio: z bae digeſtione generatur omnes ſapo[res qui non ſunt ini[tales.

C[lectio.ruiij.

C[deoq[ mutationes fructuum diuſer[ e ſunt: quia
quidam a pontitate mutantur in dulcedinem ſinc
mediato: e aliquo altero ſapo: e ſicut dactylit ſimilia

Dietarum vniversarium.

Jo. xxxv.

Dactylí vero mutátur a ponticitate in dulcedinem
line mediatòze, quidam alij non similiter sunt sicut
vue que non ponticitatem suam mutant in dulcedi-
nè fine acetofitate mediàte vel fitplicitate. Du-
tantia aŭt fine mediatòze duobus sunt modis, aut
ením mutantur in dulcedinem et dura tîn sicut píus
permanent sicut caftaneë et similia: aut dura mutan-
tur cum sapòze: sicut pira malagranata et similia.

CLausè eorum he sunt: quia cum ponticitas na-
turaliter terrestris et frigida fit et sicca: non necesa-
rio mutat níli et qualitatibè súe còplerioni repugná-
tibè? idè cal. et humiditate: sed tîn aliquando mutat
et actione caloris solius: et aliquádo et humiditatis
dominatione cum sua multitudine: et aliquando et
actiòe caloris et multitudine humiditatis. CLhec
arbitreris me dicere et actione solius caloris: vel et
humiditatis solius multitudine: ac si fit posibile in
aliquibus fructibus de pòticitate in alium saporem
se mutare fine humiditate cum nutriète: et caloë nu
trimètum coquente: cum tamè calorem in quibufà
de defectissimú et paruiffimú sicut in papacuere et pílio:
ti similibus est videre. In alijsovero est foſtissimus si
cur in pipere: et alijis similibus: et in alijis videm? me-
dioeŕicè sicut i vuis et ficub? et similibè. De defectissimú
et paruiffimú i caloë dicim? eſſe: cù multa et ſola humi
ditate: et multum in caloë dicimus: multum eſſe in
caloë solo. T. Temperatu vero in caloë dicimus
eſſe in actione virtutis caloris et multitudine humi-
ditatis. Idem in humiditate eſt intelligi. Cum enim
in quibufdam nascentibus multam videmus humi-
ditatem: sicur cunumeribus mellonibus. In quibus
dam paruam: sicut in caſtaneis et iuglandibus. et in
alij moderatà sicut in malíſgranatis et citonijs. vbi
multa eſt humiditas: ſola dicitur humiditas: vbi
vero parua: ſolus calor dicitur: vbi mediocris: mode
ratus vtrius dicitur. Q. cum ita fit: necesse eſt quo
modo hoc fiat vići. CLuiqúa fructus a ſua ponti-
citate mutantur. ppter solum calorem: permanet co-
poſis sicut ſuit ouricés. ppter paruitatem ſue humi
ditatis: et illa humiditas in ſapofositatem mutatur;
ppter actionem caloris sicut videtur in caſtaneis.
CLum aŭt ſua ponticitas mutatur ppter multitu
dinem humiditatis tres: ſapores generátur. Anus
eſt ponticus: alter parum pòricus vel fitpitus: ter-
tius acetoſus. Humores ení terrenascentia nutrien
tes eſſentialiter tribì diuìdatur modis: aut ení groſs
ſus terreſtris: aut subſtàrialis in quibufdam et aquo
ſus: et in quibufdam aercus: aut viſcoſus mediocris
inter groſſum et subtilem. CLuius autem humidi-
tas eſt groſſa et terreſtris: permanet ouritics ſubſ-
titie ſue: et ſua ponticitas sicut galla fulſul: et similia.
Luius autem humiditas eſt viſcoſa inter groſſum et
subtilem mediocris ſubſtàtia ſua aliquàtulum emol
liſt: et ponticitas minóra: et quasi glans efficitur. Si
aŭt humiditas ſit subtilis: naturali actiòi obedit: et
emollita i acetoſum fit mutabilis. S. tîn hoc duob-
modis: aut ení cum subtilitate liquldiffima. vni aliquá
tulum fit ponticitas: et fit res fitiptica: sicut coctana
mala punica: aut subtilitate acrea, vnde et cù subſtrí-
litate caloris vincitur ponticitas. fitq. res viſcoſa et
parú acuta, vnde et ſapoliòri vel asperior: et ventris
mollitiuma: sicut oriphenitia: tamaridi: púna: z filía,
Jdeoq. acetofitas eſt subtilior: et poroz penetrabi-
lior. Humores ení ſui subtililimi ſunt et liquidilimi
cito poroz penetratui. vnde actio ſua talis eſt inte-
rius: qualis e. terius: fitiptica vero non similiter: cí
humores ſui groſſi ſint et viſcoſi: atq. terreſtribus vi
cini poroz non penetratui. Actiones ergo fortores
ſunt in cterrioibus q. intrinsecus. et quo modo res
acetosa subtilior: et penetrabilior eſt fitiptica: q. bus
mozes ſui subtililimi ſunt et liquidilimi: filr et fit
ptica subtiliora et ponticis ſunt penetrabiliora. Hu-
mozes ení fitipticoz inter subtilés et groſſos medio-
res ſunt. ponticoz, pprie terreſtres et groſſi ſunt: vn
de actiones coz non penetrat cterremitates cozpor.
CSi aŭt ponticitas mutatur ppter forcè calorem
et multà humiditatè: quinq. ſapores còſcionalid: eſt
dulcoz: vntuolitaf salitras: amaritudo: acumè. Lau
ſe hoz: forzitudo eſt caloës vel debilitas ſeu medio-
citas. Multitudo quoq. humiditatis: paruitas:
groſſities: ſeu subtilitas: vel inter multum et paru:
groſſum et subtile mediocritas. Si ení calor eſt me-
dioris et téperatus: et humiditas similiter: complet
natura actione ſua in fructib? et perfecte et tempera-
tate eadem actione digeritur: atq. in dulcedine mu-
tatur: ſed tîn duobus modis: aut cum mediante alte-
ro sapore: aut nò mediàte. Lausè: quia ſi humoresvi
ſcolí ſint et groſſi: cito coagulantur: et fine mediatoze
in dulcedinem mutatur: sicut videmus in dactylis
moris et ficubus et ſilibè. CSi autéſt humores ſub-
tiles ſint et liquidilimi: coctiones coz diutius mora-
tur: et inde in acetofitatè mutatur. Spiffati vero in
dulcedinem transfuduntur: sicut videtur in prunis:
vuis: coctanis et ſilibè, vnde et dactlyi muſa et ficus
viſcoſiòres ſunt vuis et groſſiòres. Adſoſunt autem
hec intelligi et his que ſiut ertert? Si ení quilibet
succi accipiantur et ſole ercoquantur: Si ſucci ſubtrí-
lilimi ſint: et liquidilimi carentes omni groſſitie: et
viſcoſitate: coagulationes retardantur: et in acetoſi-
tatè mutantur. Si aŭt groſſi et viſcoſi: velociter coa-
gulantur et dulcorantur. Si aŭt calor tépéramètum
erceſerit: et in fine fecundi gradus deuenerit: bumo
res aŭt subtilés ſunt et acer: mutátur res in vnctuo
ſitares: sicut amygdale: nuces: et similia. Si autem
humores pauci ſint: et inter groſſum et subtile medio
cres: calor autem in eadem quantitate fuerit: muta-
tur res in fallitudine. Unde oínis res ſalfa terreſtris
cali. et ſic. in fecundo gradu. Si aŭt calor hunc modi-
ereceſerit: et in tertium gradum deuenerit: humores
aŭt parui groſſi et terreſtres ſint: mutantur in amari
tudinem. Unde omnia amara calida et ſicca ſunt in
tertio gradu et terreſtria. Q. ſi calor ad quartú gra-
di deuenerit: et hu. subtililimi ſint: res mutantur in
nimúi caloë igneú: vnde et ſapoz fit acutus. Jdeoq.
oínia acuta calida et ſicca ſunt in quarto gradu. Jda
lå ergo eſt intellig: quia ſalfa et amara dulcib? et vn-
tuolis ſunt calidiora: acuta autem calidiora et ſic-
ciora ſunt ceteris ſaporib? q. quod dupliciter intelligik
e uij

e uij

Ziber

vel et actionib¹ fuis: vel et passionib¹, Actionib¹ q
rulcia inuenitur moderate mûdificatiora: excola-
tia fine horribilitate nature vel inſtire ſeparatio,
Manifeſtare hoc ex cœdlectatioe ſenſus et acquieta
tione nature. Salba et amara et acuta no, ſilt ecotlat
en et mûdificat no moderate: ſi cí nimia fatigatio
ei nature. Teſtatur hoc horro: nature ad ipſa acuta: et
ſua ab eis ſuga: p[ro]ſterea q[ui] ſucturas cíus ſeparat.
Acuta aſt foriora ſunt ceteris: quí calo: coſi
igne oſt ſimilis. Salba q[ui] calida ſunt in ſectio gra-
du: minus horro: operatur: et natura min[us] fugit vel
abnoret ea. Amara aſt q[ui] in tertio gradu ſunt cali-
da: in actionibus ſuis inter ſalſum et acutum ſunt me
dioria. Senſus ergo plus fugit ea q[ui] salba: et minus
acuta. De p[er]ſationem vero inſerentibus ita eſt
fuit actione ignis in melle inuenimus. Del en cí
igne ercoquatur: et igne in ide[3] cofota[3]t vt caloris ſe
peramétum tranſgrediatur; ſua humiditas minuít;
tulcedo muta[3]t: et ſalitudo ſibi datur. Quí actio
ignis in ſuld augúmetc[er]: et ad vtrimitat[em] accedat: plu-
rimi ſua humiditas deliccatur: et in amaritudinem
mutatur. Quí si plurimí adhuc actio augúmetc[er] ignis
in ſuld: et humectatio ſua ſubſtítialis p[pe] ſintur
acutum efficitur.

T[em] cum per diuſeritatem concursus principio: t[em] cauſa[2] tranſinutatorie ſapoz diuſeranſ: pon[que] de cauſis dictum est ipſoz: de diuſeritate g[ra]niſonis ip[ar]um et tranſinutatoriis determinat: q[ui] oſia que in h[ac] par[te] determinantur h[ui]t diſtinctione, diuſerit p[er]ſo[2]z: c[on]ſioné: ideo, vt fine inſtricatione pedamus: par[te] ita in decem diſtiguimus diſtinctiones. In quar[2]tum p[u]ma aſſignat p[ar]ma diuſeritata[3] e[ra] ſerulatione ſapoz ſin q[ui] quí diuſa[3]ra generat et pontico ſapo[2]re alio intercedente medio. In ſecunda, ſin h[ac] ſutantia fine mediato[3]re: determinat diuſeritate eo[2]q[ui] que ſin medio generan[2]t, determinat et diſtinguit: ſin q[ui] quí diuſa[3]ra manent in ſua duricie: quída ad mollici[em] tranſducunt. In tertia, ſin h[ac] ſaufe eo[2]q[ui] cí p[er]ticitas naturaliter fit terreſtris: t[em], aſſignat cauſas p[ui]q[ui] diuſeritatis. In quarta, ſin h[ac] ſi: heq[ur] arbitreris me dicere et actione ſolius caloris t[em], remouet ou bitationem er dictis incidět. In quinta, ſin h[ac] ſo[2] cum ita ſit neceſſe eſt q[ui] ſiat d[ici] t[em], credit ad intètoné t[em] detersinat diuſeritate ſapoz q[ui]t generan[2]t fine medio: et manét in duricie vel ad mollici[em] tranſmutatur: qui et multo calo: et p[au]ca humiditate p[re]centur. In ſexta, ſin h[ac] ſum aſt p[er]ticitas ſua muta[3]t, p[er]tuer multitudine humiditatis t[em], de determinat diuſeritatem illo[2]z qui a multa humiditate et debi li calo: p[re]centur: in quo erp[er]ſe aſſignat c[am] p[er]tua q[ui] non eſt eadem duricies: neq[ur] ſapo: maner: imo vtrus t[ra]b[us] mutatur. In ſeptima, ſin h[ac] h[umo]ces e[mi]r terraret[ia] nutriètes t[em]. aſſignat h[ui]s diuſeritatis cauſas penes quas diuſeritate in ſapo[2]z q[ui] aſſignat. In octaua, ſin h[ac] ſi aſt ponticis p[er] ſo[2]tem calo: et multa humiditat[em] t[em], determinat diſtinctione ſapo[2]z qui et multo calo: et multa humidi tate p[re]centur. In nona, ſin h[ac] p[os]ſunt aſt intelligi hec er bis que ſiut exterius t[em], manifeſtat diuſeritate g[ra]niſonis ſpeciueri ſapo[2]z p[er] ſeplum in actione calo: in rebus extrinæcæ ſin cuius actione intenſam et remiſam ſin diuſeras materieru diſpositiones diuſer[es] ſapo[2]z ſpecies p[re]centur. In decima, ſin h[ac] De p[er]ſatione inſerentibus ita eſt fuit actione ignis t[em], manifeſtat diuſeritate g[ra]niſonis ſapo[2]z: ſin q[ui] er vno multi generan[2]t per intèſam actione calo: ponens exépli in igne et melle. T[em] circa p[am]a p[re] d[icit] q[ui] ſum diuſeritatis p[er] initia ſapo[2]z et ſubſtantie ſim liqui ditatem et groſſiern et mediocritatem penes que cauſa[3]t ofueritas in p[ſi]ſes: ideo tranſinutatorie ſapo[2]z ſunt diuſer[es]: quída quída tranſmutan[2]k et pontico in alii ſapo: em alio in

tercideſte: ſicunt vue acetoſo interuenièſte: quída nullo ſicunt galla. Eirca ſeam d[icit] q[ui] eo[2]q[ui] que fine medio tranſmutan[2]k euidam manent in ſua duricie: ſicunt glans. quída cí ſapo: duriciem tranſmutan[2]k ſicunt p[ir]i malium. Eirca tertiam eo[2]t q[ui] cauſa h[ui]s eſt q[ui] p[ot]icia frigiditas et ſicitas permutat a caliditate et humiditate. Li g[ui] p[au]ca eſt humiditas tráſ mutatio ſiet fine medio: cum autem multa acetoſum inter[2]cidit medium humiditatem ſequens. Similiter eſt de durio eie que ſequitur paruitatem humiditatis: t[em] molíciem que eius multitudinem ſequitur: et ſin dominium in calido et humido in vtoq[ui] diuſerie reſultat p[er]ſo[2]z diuſerat et p[unc] modum tangit in quarto de simplici medicina. Eirca quartam partem quí caſit eo[2]t ſol calo: et ſol humiditatem ne credatur quod a ſola caliditate vel humi[2]tate cauſetur hec diuſeritas: remouet hoc d[icens]. q[ui] non credatur p[oc]e: quína non dicti[2] est niſi in reſpectu: eo[2]t q[ui] m[ui] buſdam calo: intèditur ſicunt in pipere: et in quibubam par[mi] uſt eſt: ſicunt in p[il]ſio. Similiter eſt de humiditate, ynde ſolus calo: vel humiditas a domino diuſitur: et non absolute. Eirca quintam partem d[icit] q[ui] redeamus et dicamus q[ui] cí calo: determinar: et humiditas reſp[er]imitur: cauſatur ſapo: fine medio: quoniam mollis quando aliquantula eſt humi[2]tatis: quando[3] d[urus] quando p[au]ca. Eirca ſeſtam par[tem] d[icit] q[ui] cum ponticum a multa humiditate mutatur et p[au]ca caliditate: tres generantur ſpecies: ſicilic pon[2]ticum ſequens p[ri]ſticum et acetoſum. Eirca ſeptimam par[tem] quattuor intendit: p[rim]o d[icit] q[ui] cum mutatur pon[2]tus, p[er]tuer p[um]idi diu[2]nium tres generat ſapo: eſes pon[2]ticus p[ri]ſticus et acetoſus. Secundo ad significationum cauſam p[re]dicte diuſeritatis diuſuit humiditatem er qua gene rantur ſapo: e[mi]s per groſſam ſubtilem et mediocrem. T[ert]io d[icit] q[ui] e[mi] groſſa ponticum p[ri]ſticum generantur: ſic p[ater]t in ſuſul: eſt p[om]i qu[er]cuius: deinde d[icit] q[ui] me d[io]eri generatur ponticum molle ſicunt glans: deinde d[icit] q[ui] e[mi] ſubdura ſubtili generatur acetoſum: ſed differenter: q[ui] aut habet admیرam p[ot]icitare: t[em] ſic generatur ſapo: com[2]poſitus ſicunt i[co]ctan[2]is: aut eſt ſubtilis admیرavi vſcolitate: t[em] ſic aliis c[ap]oſi: ſalici ſapo: ſi latavius generus ſicut in tama rindis t[em] p[uni]s. Quarto aſſignat t[ux]a p[re]dicta differens t[iam] inter actionem pontic[em] et acetoſi d[icens]: q[ui] p[ri]ſticum groſſum eſt parum penetratuum: et ſua actio magis viget in ſuperſicie: acetoſum vero eſt contrarium. Eirca octauam partem ſie p[ro]cedit, d[icit] p[rim]o q[ui] cum mutatur ponticum et multitudine humiditatis et caliditatis: quin[2]que generatur ſpecies ſapo: eſſicilic vulcatis: vntucoſus: falſus: amarus: t[em] acutus. Secundo aſſignat cauſas h[ui]us diuſeritatis ſin q[ui]as ſit tranſmutatio p[er]miſi: et fine medio: et quída manét in duricie: et quída non: et cauſe p[rou]enient p[ro]pter diuſeritatem actionis calo: et diſpositionem humiditatis in multitudine et paucitate et ſubtilitate. Eirca nona partem tria p[on]nit. P[rim]o pon[2]t exemplum in frigidis per actionem diuſeram calo: erterioris ad diuſeros ſapo: e[mi]s tranſutant tantis. Secundo oftendit quomodo per actionem calo: intenſam et remiſam diuſerit generentur ſapo: in diuſis gradibus poſiti et confituti. T[ert]io comparat quaſdam ſpecies adinuicem ratione intenſionis maiors et mino: t[em] actionis ip[er]ſo[2]z: et totus fermo: eſt planus. Eirca decima: partem pon[2]t exemplum in actione ignis in melle: cum e[mi]n eſt eius actio poſi: couertur ad ſalſum: cí aſt poſtio: con uertik ad amar: cí aſt poſtiffima ad acut: cí. ſi. humidum fini: t[em] ſikiter eſt in alij[es] reß. Hec eſt intètio h[ui]p[art]is.

["Dietarum vniverſalium.", "Fo.rrrvij.", "miſtionis. Tertia ratio hec eſt: ſapo: no tîn reperitur in fruſtibus; fed etià in aliis rebus que generantur per viam coſmίtionis. ſicuram per viam coſmίtionis ſicuram patet in planta: que potus generat per viam coſmίtionis. ſper viam diſgeſtionis: fed plante multas basent cōpleciones. ſtuerfas in viam coſmίtionis: ergo ne cœſt eſt ipſas ſapores habere multos; ad minus noues per viam coſmίtionis: cum plures in eis reperiantur ſapores. Quarta ratio hec eſt: coloſes. ſt apores in natura cauſantur a primis qualitatibus: ſt fin eandem viam generantur: fed infiniti coloſes generat ex primis qualitatibus per viam coſmίtionis: ergo infiniti ſapores generanſ ex primis quaſi litatibus ſin viam coſmίtionis. Ad oppoſitum eſt hec ratio: duo ſunt ſapores inſituales tîn. ponticus ſt infipidis: ſt antecedent generatione fructus. Alio vo omnes ſapores ſe quantur: ſt ideo generantur per viam diſgeſtionis. Țraeſes per aliam viam: ſed non eſt alia via nifi coſmίtionis: er go generantur per viam coſmίtionis: non ergo omnes ſapores generantur per viam coſmίtionis ſiue diſgeſtionis. Ad p[ro]ocicendú [q] ſapores generanſ perviam diſgeſtions. Sed notandú [q] dupliciter eſt loqui de generatioſapo rum. Uno modo in ſiali ſim [q] ſapo: eſt in omnibus miſtibus ſaporetatis: ſt tot generantur ſapores per viam coſmίtionis: quot per viam diſgeſtionis. Alio modo eſt loqui de ipſo in speciali et particulari vt in fructibus: ſt tîn duo ſapores inſituales generantur per viam coſmίtionis: ſt dicit hec comúto generatio pumà in quam res procedit in eſſe: ſt obſeſto dicitur mutatio ſin quâ diuerſe generanſ species ſaporem poſt eritum rei in eſſe.", "T[he] Secundo quertur ex quibus qualitatis generentſ ſapores a dominio: vtrum ab actiuis: an a paſliuſis. Et ſuppoſito [q] a paſliuſis: quertur ſapo: ex cujuſ dominio qualitatis paſliue generetur. T[he] Tertio quertur: p[ro]ptor quid quedâ ſen ſilibiabent dominiſt quatuor: quidâ vo paſſiuarum. Ad primu̇ dicendú [q] duplet: eſt cauſa diuerſitas obiectorum ſen ſibiſi. P[ro]ma cauſa eſt a parte intentio[n]is ſen ſiendum. Secunda eſt a parte imputatio[n]is obiecto[q]: quaedam em ſunt obiecta, p[ro]ptor comutatione: quedat[ro] p[er] ſter nutrimentuſ. Obiecta: q[ui] ſunt p[ro]ptor comutatione ſunt vt colo: ſonus: q[ui] ergo dmōi obiecta ſunt p[ro]ptor comutatione vt immutent ſen ſiendum: ideo habent dominiſt qualitati actiuarum ſicur colo: ſonus aut[em] non habet dominiſt qualita[m]um: ſed eſt imp[er]ſeffio facia in aere. Organum ſo tactus eſt composituſ et quattuor: qualitati[q]: p[ro]ptor hoc obiecti[t]us ſunt quattuor: qualitates. ſapo: vo vo: odo: ſunt ſe qu[ue] cōpleciones [t] nutrimentuſ: t[em] q[ui] nutrimentuſ: eſt paſſiuſ: p[ro]ptor hoc habent dominiſt paſſiuarum qualitati: ſed ſapo: eſt groſtius [t] magis paſſiu[q] q[ui] oedi mediātius ſequi tur nutrimentuſ: eſt ideo habet dominiſt magis paſſiuarum qualitatus. Hecautem qualitas eſt humida: ideo obiecti[q] guſtus habet naturam humidi. Secunda cauſa eſt prop[po]ſio [organi] ad obiecti[q]: q[ui] op[or]tet [q] ſit dominiſt illius natu[re] eſt e[n]o gano: ideo eſt obiecto[q]: proſitionalis: q[ui] eadem eſt o[rgani] medj[us] oblecti. P[ro]atura vo que eſt proſo[cial]is in o[rgano] tactus eſt dominiſt quattuor: ideo eius obiectum habet dominiſt perspicuſ. In o[gano] vero audi[t]us eſt natura communis proſo[cial]is aer mobilis in auri bus: ideo eius obiectum eſt vor formata in aere. In o[rgano] no vo guſtus eſt dominiſt humidi falutalis: ideo op[or]tet [q] in ſuo obiecto ſit dominiſt humiditatis. In o[gano] vero olfactus eſt dominiſt ficæ: ideo dominiſt in ſuo obiecto eſt ficcitas. Ad ſcom dicendum [q] dominium in ſapo: ibus eſt a qualitatibus paſſiuſis materialiter: q[ui] ſapo: ſequitur natu[m] ram nutrimenti: t[em] omne nutrimentuſ habet naturam humidi [q] ficæ per domini[m]: ideo in ſapo: ibus eſt domini[n]a qualitatibus paſſiuſis. Ad aliud dicendú [q] duplet eſt cauſa diuerſitatis obiectorum. P[ro]ima eſt a parte mutationis ſen ſiendum. Secunda eſt p[ro]ptor mutatione o[gano]i. Item ſapo: eſt odo: ad nutrimenti o[dinantur]: ſed ſapo: depe:ope: eſt odo: delonge: ideo habent naturam et domini[n]a qualitatis tum paſſiuarum. Item ſapo: groſtio: eſt: e[in] humido funſatur: ideo magis habet domini[n]a ficæ. Item in o[gano] tactus eſt domini[n]a quattuor: qualitatum per inſe", "differentiam: ideo eius obiectum constitut in coſmίtione omnium qualitatu[n]a domino.", "T[he] Tertio queritur quomodo in omnibus fructibus reperitur vnus ſapo: communis in principio. [q] ponticus: videlicet hoc non poſlit eſſe. Dicit y[faac] [q] ſapo: ſequitur compleſionem et firmat ſuam ſpeciſe: ſed fructus diuerſar[um] ſunt cōplecutionum: ergo cum ſapo: ſequatur compleſiones neceſſe eſt ipſum diuſerſicari ſin diuſeritat[em] quattuor: compleſionum: ergo cum compleſio non ſit vna t[em] eadem in omnibus fructibus ſed diuerſa: nec ſapo: erit in omnibus fructibus vna: nec viu[n]s nature in principio: ſed diuerſe. Secunda ratio hec eſt: fructus generat[ur] et ſuperfluitate diuſeritas nutrimentalis ipſius plante: e[nt] omnes fructus in princi[pi]o affiman[ati]n ſue plāte in natura [t] compleſiones: ſimile ei[n] ghat ſu[n]ſi ſiſe: ſed plāte ſunt diuerſe nature [t] cōplecutionis: ergo fructus in ſui princi[pi]o habet diuerſas naturas [t] compleſiones: ergo [t] diuerſos ſapores q[ui] ſequunſ cōpleciones. Ad oppoſitum eſt aucto. Bal[que] dicit in lib. de finis p[li]ci medicina: [q] fructus omnis in ſui princi[pi]o reperitur p[ro]tici ſapores: p[ro]pter naturā humidi terreſtris domnāris in eo[rum] condicionem. Ad p[ra]ma[ſa] ratione in contrariis dicendú [q] cōplecio duplet eſt. Queda[que] eſt communis que ſequi[que] natu[m] ram terreſtre: e[nt] bane participat[em] o[n]ſtructus in ſui princi[pi]o: e[nt] p[ro]pter hoc o[n]ſtrabent naturā ficeſa: in princi[pi]o: e[nt] p[ra]ſequens bane cōpleciones communiter eſt ponticus ſapor in omnibus fructibus in princi[pi]o. Alia eſt natura: p[ra]ſa[que] que additur ſupra compleſionē comumenc: [t] diuſerſicar[em] ſin o[d]eſſas naturas fructuſi: e[nt] bane ſequunſ diuſerſi ſapores et e[nt] c[iu]s diuſeritat[em]. Ad ſecunda[ra]zationem dicendú [q] duplet eſt complecio in plantis. Etna eſt ſica radicals: per qua ſtat[ia] vitæ in eis: e[nt] c[iu]s diuſerſicar[em] ſin diuerſas naturas plāta[que] bane non ſequunſ ſapores: Alia eſt fluens nutrimentalis: e[nt] e[ad] ead[em] in omnibus plantis: q[ui] cauſatur er humiditate nutrimentali[que] terreſtr[ur]e er qua omnes plante generanſ t[em]us truntur: e[nt] e[nu]ſus ſuperfluitate fructus nutrimentur t[em]s generantur. Et hec complecio fluens cōſiderantur dupliciter. Uno modo p[ro]out eſt in fructibus ante ſu[n]diſgeſtionē [t] mas[ur]turationem t[em] mutationē vnius ſapores in aliu[m]: t[em]o modo e[n]ta e[ad] ead[em] communis in omnibus fructibus: q[ui] frigida e[nt] ſica materialiter: t[em] tunc omnia ſequi[q] ſu[n]ſapo: ſolun[que] ſes ponticus. Alio modo consideratur poſt fructu[n] diſgeſtio[n] nem ſue complet[em] ſue initiat[em]: t[em] c[ui]n[que] e[n]ta ſua: t

Liber

manēte eadem subſtantia: quod concedimus. Ad primā
rationem in contrarium dicendum ʻp. oupler est complexio.
Una ſica per quā fructus ſtat et cōferuat iuam specie: ʻhec
non mutatur mutato calo: ʻt. banc non sequitur ſapo: neq
ſirmat ipſam. Alia eſt ſtuens que contrahitur per actionem
calo:is quā sequitur ſapo: et confirmat: ʻt. hec varia: varia
ſapo: et nutrimēto, unde q: poſſible est ſic eundē fructu
ſic habere diuerſas cōplezioneis: ideo poſſible est vt tranſ
mutetur ſm diuerſos ſapo:es. Ad secundam ratione dicen
dum ʻp. oupler est ſpecies. Una eſt in rebus ſicis et in tranſ
mutabiliſus ſicut in metallis: ʻt. talis ſpecies non mutatur
in alia: ſm virtutē: et de hacte intellig pbus. Alia eſt in rebus
tranſmutabiliſb: et talis ſpecies mutatur in alia: ſicut patet
in ſapoib: et confirmibus: et de hacte intellig ypſanc.

Ad hoc abito querifc de caufis et principhs generatiōis ſa
poſum: et queritur vtrum calidu: vel frigidu: fit principiu
effectiū ſapo:um: et oftenditur ʻp. frigidu: ſapo: cauſa: per
viam diſeſtioris ſicut ſupra dictu: eſt: ſicur dictit pbs in libō
metheo:or:u: ʻp. in rebus diſeſtis opoſtet partes confare: et
indurari admiuicē: fed frigidu: marine partes facit confare
innum que ſunt diuerſe nature: ergo eſt marine principi:
digeſtionis: ſed q: de principiis diſgeſtionis eſt principiū
generatiōis ſapo:es: ergo frigidu: eſt principi: effectiū ſapo:
ris. Scöa ratio hec eſt: ſapo:es sequunt naturā cor: quou:
sunt: ſed illa q: quibus ſunt calida: quando ʻp. frigida: ergo ſapo:
ses q: quibus generat a calido: quando ʻp. frigido. Tertia re:
tio hec eſt: quidā ſapo: eſt acutus: et attreſtatur caliditati: et
quidā acetoſus: et attreſtatur frigiditati: ergo cum acutus ſa
po: cauſetur a caliditate per contrarii acetoſus cauſabitur
a frigiditate: contrarii e: m: contrarie ſunt caufe. Ad op:
poſutum eſt hec ratio: diſeſtio fit per calidu: & humidi: ergo
cum ſapo:es generetur per viā diſeſtionis: necefſe eſt ipso
generat a calido: et acutus: cum ſit principi: incruſa:
tionis. Et ſicur fit diſeſtio in alibus: ſimiliter ʻt. in plāſis:
ſed in alibus ſicur diſeſtio a calido: ergo ſimiliter in plantā:
quod cōcedim? Ad primā ratione: in contrarii dicendu:
ʻp. constatia ʻt. viio partim: fit oupliciter. Uno modo com
p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:
preſſion: et conſtrictione: ʻt. hec fit per frigidu: ʻt. banc no: ſe
quitur ſapo: Alia eſt que ſit per: coherentiā humidi aqquſ
cum ſicco terre: ʻt. hec fit per actione calidi: ʻt. hanc ſequitur
ſapo: ſicut effectus iuam cauſam: et hec eſt in fructib: Ad
ſoam ratione: dicendu: ʻp. fructus calidi: & humidi: & frigidi: et
da que ſapo:ebent reducunt: ad naturā calo:is intēſt vel
remiſi vel mediocri: ſapo: e: m: cum ſiat in fructibus p: vias
digeſtionis: necefſe eſt ip: fieri per aliquem calo:em comuni
ter vel prop:ie dicti: Ad tertiam: dicendu: ʻp. ſapo: acetuſus
confiderat oupliciter. Uno modo: p: out e: m: in fieri ſue
generatiōis. Alio modo: p: ut e: m: in termino ſue genera:
tionis: ʻt. ſic frigidus e: t. eius cauſa: ſicut occaſio. In gne e: m
ſapo:es acetoſi calo: digerēs cōlunit humiditati: aeream:
qua: confumpta calo: euanecit: q: non inuenit pabulum in
quod ſalueſ: ʻt. introducif: frigidu: aqquſuz: & comſectur par
tibus ſicis terre: igniti: et acutis: ʻt. ſit ſapo: acetuſus.

Ad ſuppoſito ʻp. ſapo: generet per actione calo:is: querif
vtrū generetur per actione calo:is exterio:is: ʻt. videq ʻp. no:
nib:il q: de impedit diſeſtione per quā ſapo: ex: it in eſſe speciſi
cum eſt cauſa g:ationis ſapo:is: ſed calo: ex: terio: e: m: mo:
retrahit e: m: calo: natural: a loco decoctiōis cib: vi: fit diſ
geſtio ſicut p:ts in eſtate: ergo calo: ex: terio: no: eſt cauſa ge:
neratiōis ſapo:z. Ad oppoſit: e: q: yidemus ʻp. in hyc:
me plante non p:oducunt fructus ſicut in eſtate: ergo calo:
ex: terio: confert ad g:atione fructu: ʻt. eoz ſapo:em p: viam
digeſtionis. Scöa ratio hec eſt: dicit pbs in lib: de vegetabi
libus ʻp. fol eſt pater plantar:u: ʻt. ear: fructu:; ʻt. terra mater:
sed fol non poſset gnare fructus vel herbas nifi mediāte ca
lo: ex: terio: ergo ad g:eneratione fructu: ʻt. ſapo:u: in eis
nec:ef:liarius e: calo: ex: terio: q: co: cōcedimus. Unde diſeſtio
t: generatio fructu: ſit mediāte calo:e interio: ʻt. ex: terio:
t: conſo:ta:ſ interio: per ex: terio:z. Ad rationem primam
in cōtrarii: dicendu: ʻp. oupler est operatio calo:is naturalis
in plantis. Una e: cōuerio humidi nutrimētālis in ſubſtā
tiam plante: ʻt. hec viget in hyc:em: nec ex:igit adiuari: a ca

lo:e extrinſeco. Alia e: opatio que e:ſpitalio humidi ad
ra:mos p:roduc:edos ʻt. fructus ʻt. ſolia: ʻt. hec iuatur a calo:
e:trinſeco aperiente po:os: qui calo: attrahit humiditatem
ſup:eru:am ad ex:terio: et cōnvertit in fructu: ʻt. he: que
ritur quare calo: ex:terio: no: operak ad diſeptione: in alia:
ʻt. hoc videlic. Et: p:co: dicit ʻp. calo: naturalis e:ſt in eſtate obi
lis: ʻt. ideo illo to:pe: digerimus: male: in hyc:em ʻvo for:is: ʻt.
tune bene di:gerumus: ʻt. hoc no: eſſet nifi calo: ex:terio: unpe
dire: diſegetionem. Secunda ratio hec e:ſt: dicit Bal: ʻp. ſimile
applaudēs ſuo ſimuli: p:edit ad illud. Dicit etiam o: b:asius
q: e: in eſtate debilis: calo: naturalis e:du:q: de cauſis. Una
e: q: calo: naturalis applaudens ſuo ſimuli: ʻcalo: ex:terio:
ri retrahit ſe ad ex:terio:ra. Secunda e:ſt: q: calo: ex:terio: in
rendit calo:em interio:e ex:terio: reducere: ʻt. ita in:edit
calo:em interio:e ex:terio: reducere: ſed hoc modo operak
calo: naturalis ad impediendu: diſegetionē: ergo calo: ex:ter
rio: impedit diſegetionē tam in planta ʻp. in animali. Ad
hoc dicendu: ʻp. calo: ex:terio: impedit diſegetionē in animali
quadrupli:ce de: cauſa: ʻt. non in plantis. Prima e: acceſus
plantarum ad elementa ʻt. diſtanta animali: ab elementis.
Secunda cauſa: e: q: calo: debilis e: in planta: ʻt. for:is: in
animali: ideo planta indiget calo: ex:terio: ad ſui diſegetios
nem. Tertia cauſa e: nutrimētus groſſos in plantā: ʻt. ſub
tilitas nutrimenti in animalibus ſm Arifto. Quarta cauſa
e: q: po:u plante p:ont:acti: ʻt. ideo op:ot:et ʻp. aperiantur
in productione fructu:is: ʻt. ideo egét calo: ex:terio: ʻt. he:
queritur quare calo: ex:terio: impedit diſegetionē in animā:
li: erpedit autem materiam mo:bi: ſicur pater in eſtate. Ad
hoc dicendu: ʻp. differēter operatur calo: naturalis ſupra nu
trimentum: ʻt. ſupra materiam mo:bi: ʻt. ſupra materiā nutri:
menti operatur intendēs ipſam couertere ʻt. digere:re ʻt. affi
milare co:po:zi, vnde ipſam int:edit retinere, ſupra materiā
mo:bi operatur intendit e: n: ad ex:terio: retra:re, vnde idem circa materiā mo:bi intendit: ʻt. ideo calo: ex:
t: e: xpedit actionē calo:is naturalis calo:is cērā materiā mo:
bi: non autem ſupra materiā nutrimenti: ʻmo ipſam impes:
dit. Ad ſebo queritur: quod fit principi: ſormale ſapo:z.
t: of:nditur ʻp. humidi: ead: e: natura o: ganī med: i: ob:ie:
cti: ſm speciem ʻt. ſorma: ergo ead: e: natura o: ganī guſtus
t: ſapo:is ʻt. med:i falutalis: ſed hec natural: com:unis e: bu
midum: ergo humidi: e: ſt principi: ſormale ſapo:z. Secunda
ratio hec e: omne illud q: por alteri: tranſmutatur ʻt. redu
citur de pot:ētia ad actum e: p:incipi:us ſo:male ipſius: ſed
o: ganī guſtus immutatur per humidi: ab obiecto: et per
ipſum obiectu: reducitur de pot:ētia ad acti: ergo humidi: e:
ſt principium ſormale o: ganī ʻt. obiecti, Ad oppoſit: e:
he: ratio: principi: materiale: ʻt. ſormale non cedunt in ide:
sic utabef in quarto p:by:ſico:z: ſed p:ip:ciu: materiale o: im
ſapo: e: humidi: e: m: humidi: recepti:ui: omni: ſapo:z:
sicut materia o: im ſormar: ergo humidi: non e: ſt principi:
ſormale ſapo:z. Ad hoc dicendu: ʻp. humidum e: oupler.
Quodda: e: q: caret o:mi: ſapo:es: ʻt. o:mi: ſapo:es recapit: ʻt.
tale e: principi: materiale o: i: ſapo:z. Aliud e: humidi: q:
conſequi:q: ad iſtud: ʻt. com:ita: ſapo:e ſicur ſua perfecto:
per quod humidi: prop:o:tiona: guſtui ipſe ſapo:z. ʻt. hoc bumi:
dum e: diuerſum in diuerſis ſapo:ibus: ʻt. e: ſt principi: ſo:
mal ſapo:um. Ad T:ertio queritur de multiplicione ſapo:
rum e: ſuis cauſis: ʻt. vtrum ſpecies ſapo:um procedunt in
inſinitum: ʻt. of:ſeditur ʻp. ſic: dicit pbs in lib: de ſenfu: ʻt. ſen
ſaro: ʻp. quot modis cōtingit miſceri extrema: tot modis cō
tingit eſſe media: ſed in inſinitum cōtingit miſceri extrema
ſapo:um: ergo inſinitos contingit eſſe ſapo:es. Secunda ra:
tio hec e: quotiens cōtingit calo:is multiplicari per com:
m:mi:tionem ſiu:um extremo:um cōrtinge: ſapo:is multi:pi:
cari, ſimilis e: m: e: ip:ſo:um propor:to: ad extrema: ſed in
in:ni:u: cōtingit multiplicari ſpecies calo:is p: cōm:itiōes ip:fo:
extremo:u: ſicut dicit pbs: ergo ead: ratione contingit mul

["Dietarum vniverſalium.", "Fo.rrrviiij", "tiplicari species ſapoz p.comitióne ſuoz extremoſ in inſiſ\ntum. Tertia ratio hec eſt: ſapoz eſunt ab arte natura: ſi\nab arte pcedut in inſiniti: g. g. g. g. g. g. g. g. g. g. g. g. g

Liber

fruct?unt pōtici in principio; videk hoc eſt falam: q; inues
nuinus quōſida; fruct? amaros in principio ſicut ſunt ſunt:
mala et bmōt. Ad hoc dicend? q in bmōt fructib? duplex
est natura in principio. Eina eſt pōticitas acuta actualis; que
radic eſt amaritudinis. Alia eſt pōticitas eſſentialis q cōſes
quitur imediate pumā comiſtionē nutrimēti eſ quō gnaſt
fruct? et cbat latet actual? et de hac intelligit Bal. et ſim hac
oēs fruct? in principio ſunt pōtici. Quarto queriſ circa
hoc: vtrum eſ infipido pōſit fieri dulce: et videk q ſic: ſapoz
dulcis generaf p viā coagu latiōs e digeſtionis e inſpiſiata
tiōs a caloſe mediocri: pōſibile eſ ſapoz e inſipidō coagu
lari e inſpilari p eſtimulare a caloſe mediocri: ſicut videm?
fier in melonib? g er ſapoz e inſipido pōt fieri ſapoz dulcis.
Ad oppoſitūt eſ pēc ratio: ſapoz dulcis ſequi: ſubſtātiā
grāſam e coagu latas; ſicut dicit y ſaac: ſed ſapoz e inſipidus
fundaſ in ſubtili ſubſtātia: e ſubtile nō pōt ingroſsari: b po
tius e cōuerſo: ergo e ſapoz e inſipido nō pōt fieri dulcis eſ
fundec in groſſa ſubſtātia. Ad hoc dicend? q e ſinſipid
do pōt gniari dulce: b bmōt gniato? ſit tripl. Eno modo p
cōdificatione e coagulationē partiui a caloſe digerěte, vt pt5
in cucumerib? b melonib? Scedo mō ſit p comiſtionē pars
tium terreſtriui cui aquoſis. vnde ingroſſa: ſubſtātia e dispo
nitur p actione caloſis digerētis ad dulcedine: e ſic gnaſt
ulcedo in pirs. Tertio mō gnaſt p ſumptionē e erpala
tionē humidi (puplii liquidi: et hoc modo gnaſt in melle cos
co: q: qn: mel aquoſis liquidi: fluidi: coquiſ ſm moduō oul
co: azur. Dicim? ergo q ſap�: nō generaf e ſinſipid
do niſi interueniē groſſit ſubſtātie ſicut pt5 in ſo mo
do pōlito. Quinto queriſ vtrū qulibet ſapoz gnietur e
quolibet: et videk q ſic: q: quīc: cōueniut in eade maters ſub
jecta: corum admiuicē tranſumitatio eſ pōſibilis: ſic ſerif
bitur in lībō de ſeneratio: ſed humiditas aquoſa eſ coris
materia oſi ſapoz: ſic ſerifib in lib. de ſensu et ſenmodi: eſ
go pōſibile eſ oē ſapozes admiuicē trāſimutari. Sceda rai
ra: tia e eſt: ſapoz: cauſa: e dominio humidi vel oēs vel cali
di vel frigidi ſubtilis vel groſſi: e ſic de alij: ergo e ſapoz
res oēs: cui b bmōi čaſ trāſutmenſ: pōſibile eſ admiuicē
trāſmutari. Ad oppoſitūt eſ q: y ſaac oſiſtinte aſſignat
odine gnaſtioris ſapoz: q: quidā ſapoz e pōtico e nō eco
uerio: e quidā e inſipido e nō e cōuerſo: e ſita nō oēs ſapoz
res pōſunt admiuicē trāſimutari. Ad hoc dicend? q oul
per gnaſtio: ſicut humo: Queda eſ p viam dige
ſionis: ſim q ynus ſapoz: eſ diſpoſitio ad alteru: e ſita ſapoz
digestez pōt gniari e crudo e indigeso ad quē babet odi
nem: e nō e cōuerſo. Alia eſ p viā trāſimutatiōs e ſubtili
ationis qualitatis a materia: e ſic quibbet ſapoz pōt gniari a
quolibet e cōuerſo. Sektō queriſ de hoc q dicit y ſaac
q e iſi qn: q: ſapozes. ſoulcis: ynctuofus: ſalſus: amarus: acu
us; generaf e dño calidie t humidi: e oſteditur q nō poſi
tis eſt eſois ſapoz: generaf e dominio cōplecionis qua reſ
penſat m natura: ſed iſi ſapoz: e ſacut? ſalſus: e amarus:
nō repreſentat humiditate: ſed ficitate: q per ſe pt5: ergo
nō generatur e dominio humiditatis: ſed ficitatis. Sceda
ratio hec eſt: niſib q d generaf a caloſe inteſo: e paucæ humi
ditate habet dominii humidi: ſed acutu amarī t ſalſus ge
neratur a forſi caloſe e inteſo e paucæ humiditate: ergo nō
habeb dominii humidi: e ſic nō generaf e dominio bumi
di. Tertia ratio hec eſt. An quocuſi: calo: dominaf ſemper
calo: cōſumit humidi. Unde quidā poſuerut q cōplecio ca
lida nō pōt ſtare cuj humida: q: calo: inteſus: ſumit humi
dum: ſed in ſapoz acuto falſo e amaro calo: domiinaſ ſim
dominii humidi. Quarta ratio hec eſt: oſis impſilio e diſpo
ſitio p ſe atteſtatur eia quo per ſe cauſa: ſed caliditas e ſic
citas p ſe cauſantur in co: poſib? noſtris: e impriimitur a fal
ſo: acuto e amaro: ergo falam: acutu: amarī erunt calida e
ticca a dominio e non humida: ſed oē tale gnaſtur a dño fiſ
ci: ergo bmōi ſapozes maſis generātur a dño fiſi q humi
di. Quinta ratio hec eſt: ome q immutat alterus e reduci
ſplum de potētia ad actu: habet potētatiuā ſimilitudine: cu
ipso: ſed iſi ſapozes immutat: guſtī e ducti: ipſus ad actua
lem caliditate e ſicentate a dominio: ergo maſis cauſa e do
minio fiſi q humidi. Ad oppoſitūt eſ q dicit aucto: in

littera. q e iſi quinſi: ſapozes generātur a dño calidie: bu
midi. Ad hoc dicit quidā q y ſaac nō intēdit dicere e iſi ſa
pozes generaf a dño calidie t humidi: ſed dicit q littera ſit
truncata e deficit e debet pici e cōpleri hoc modo: quidā a
forti caliditate e multa humiditate generan: quidā a forſi
calo e paucæ buiſitate: quidā a mediocri caloſe e medio
a humiditate. Caliyo dicit q: ſoſtido caloſe e multi
plex. Eno mō: d: calo: forſis digerědo: e debilis in resſolu
do e cōſumendo: ſicut calo: naturalis vel e cōuerſo. Dicim?
ergo q ſoſtido ſiu domini e in digerědo conuenit oulci.
Fostido yo in resſulido e cōſumědo cōuenit acuto: ama
ro e falso. Similuer multudo ſiu domini humiditatis
diciſ dupliciter. Eno modo: o multa in resſitendo: e paucæ
vel debilis in ſeipfa. Alio modo: o multa in principio e pau
can in fine: vel e cōuerſo. et primo modo ſumitur hie humi
tas. Aliy yo dicunt q calo: forſis vel debilis e buiſitas mul
ta vel pauca: o dupliciter. Eno modo simpliciter. Alio mo
do respectu aliori: vt in respectu acetosi e pōtica e non sim
pliciter. Aliy ait aliter dicit q forſitudo caloſis e multi
tudo humiditatis non dicit vnſomiter: ſed diſſomiter.
Unde o: forſtudo caloſis e multudo buiſitatis ſène cōi:
e t e vnus calo: forſis e mediocri: e filr vna e cae humi
ditas e multa e paucæ e mediocri. Primo modo: d: forſis
calo e in digerědo e debilis e in resſoludo: ſedo modo dicit
toſis in resſulido: e debilis in cōſumědo. Tertio modo dicer
tur calo: calo in cōſumědo e resſoludo. Quarto modo dica
toſis in principio e debilis in fine. Eode modo: buiſitas
calæ yel paucæ in resſitudo resſoluti. Scedo dicit paucæ in
refiſedo cōſumptioni e resoluti. Tertio modo dicitur q
calo: eſt forſis v debilis: q: humiditas e ſed multa vel paucæ.
Quarto q: e multa in principio: e fine yo paucæ. q hoc mo
do dicitus q illi ſapozes generātur a don inio caliditatis
ta humiditatis. Cetel alter didendi q aliquid dicitur natu
ra tale dupliciter: vſ simpliciter velin respectu. Unde debet
generari a dño buiſitatis e caliditatis p simpliciter: i5 in re
spectu vn debent generari a multa caliditate respectu eon:
que generātur a multa humiditate e paucævel debili calidi
tate. Debēt ergo generari a multa caliditate respectu eon:
que generātur a forſi caloſe e multa humiditate: vnde hoc
non dicitur simpliciter: ſed in respectu: t hoc ſoluumſ due
prime ratioſ. Ad hoc autem quo oblicif q J dictit y ſaac
e i5 in ſuperioſib: didendi q bec multudo humiditatis
dicta eſt in respectu: e babet multa latitudine: e i5 potest vi
ci multa paucæ vel mediocri. Eſi n dictat ſuperti q a paucæ
humiditate generātur. hie yo a dño humiditatis. dicer
e i5 in respectu: e i5 non eſt cōtradictio. Septimo queriſ
de generāſe diuerſo: ſapoz in melle: qno. q ſapoz: ſalſus e
cutus in melle gnaſtur; e oſtedif q nō poſit generari: ſa
po: oulcis funda in groſſa ſubſtātia. ſapoz: yo acutus e ſal
ſus in ſubtili ſicut dicit y ſaac. Atez calo: naturalis ignis in
melle pcedit ingroſsando. resoluſt eμ ſubtili e groſſus e re
lincuit cōpactu: ergo ſapoz ſalſus e acutus p actione ignis
in melle nō pōſunt gniari. Secuſa ratio hec eſt: dicit auene
na q e comiſione partiui aquoſari: cu partib? terreſtrib?
aduſtis generatur ſapoz: ſalſus: ſed in melle nō ſunt bmōi
partes: q: m el terrefre groſus e ſimib habēs inſipiditas
tis e aquoſitatis: ergo ſapoz: ſalſus in melle nō potest gene
rari. Ad oppoſitūt eſ q dicit aucto: littera. q ſalſedo
t amaritudo per actione caloſis ignis pitt in melle genera
ri. Ad hoc didendi q in melle dupler e ſubſtātia. Eina
groſſa terreſtris maniſesta: e hanc ſequi: oulcedo aſſignis
actionem. Alia ſubtilis occulta e acuta: e hanc ſequitur ſal
ſedo e acumen poſt actione ignis in melle. Aliter dicunt alij
q in melle non introducitur ſalſedo vel acumen ratione par
tium eius: ſed ratione ignis agentis in ipſum : quandoſ
enim generatur ſalſedo in ſubſtianția humida aquoſa: vt
eſt in mari: quandoq in OURaſica vt in terra: e filr acumen
eſt in pipere e aceto. Octauo queriſ ſupra littera cu5 du
plex ſit iitiu: ſapoz, c. pontici: e inſipidu: quare nō aſſignat
generatiōs ſapoz e inſipido: ſicut docet e pōtico Ad hoc
dicendi q pontici e primi principi in fructib? Inſi
pidum yo in fructib? e in alij: e y ſaac non determinat hie

["Dietarum vniversalium. Fo,rrer.", "nifi de sapob? fructu: et ideo no docet gationes sapobus et infipido. Jstez vicit q sapo; dulcis gnatur et calido et bus mido medioriter. Pius autem dicit q gnaf et fortil calido et humido paucovel hic mentif vel superius. C ad hoc et cendum q oupler est sapo; dulcis. f. purus: sicut in succara et talis generaf et calido et humido mediocrit: et de hoc loqui et paucu humido: et de tali intelligit superi. Vel aliter dicendit q pius determinatius est de dulci: put gnatur a forz et calido et paruo humido manente durite substatia: q pasum humidus et quo loquif vel locut: sult pius no sufficit ad mollitur fructe: qul vo loquif et dulci: put humidus: subfuit ad e? mollici:e non manere duritie substatie. C ite puf determinatius est de gatione sapor: et pótico cui medio vel fine: qul vo loquif et eode: ergo est superfluo. C ad hoc dicendit q superius determinatius est de sapob? fin diffinutionem p vià positionis: bic vo fin gatione fuæ et causis suis et p viam cömunè. C ite dicit q salba calida sunt in fe cundo gradu. Conſtati, yo in lib. graduis dicit q ſunt calida in tertio gradu. C ad hoc dicendum q dupler est loqui de faldo. Eno modo ſun imprefſſionè qua facit in corpe noſtro. Alio modo est loqui de ipso ſim ſu natura: et primo mo ſunt calida falba in ſeodo gradu: et ſic loquif aucto: ſeado mo ſunt calida in tertio gradu: et ſic intelligit Conſtati. C ite dicit q ſal est calidi in ſeodo gradu et vnetuſus ſiſt: ſed fortio: est impíſio et calidio: facia a ſale q abvictuio. C siſt subſatia ſalis ſicca eſt: et ſicitas est lima caloſis: ſal. subſatina vo vnctuosa humida. humidus vo obtridit calo: ergo ſalſus calidius est q vnctuſum. C ad hoc dicendit q quatuor ad imprefſſionè qua facit in corpo: nostro ſalum est calidi: quantum vo ad ſua: ppia: qul vel natura: Jstez et magi ledit natura et majorè inferit et porribilitate min: debet comedi: ſed acut magis facit ſim hoc q amara: g min: debet comedi. C ad hoc dicendit q dupler est loqui de amaro et acuto. Eno mo a parte ſua: subſatari: et ſic amara minus nocet q: magis moanſt in corpo: ppter groſſitiu: subſatie: q acutæ. Alio mo est loqui de ipſis a parte ſue còplezionis et ſic acuta: q: imprefſſio facia a còpletione confequif tactio et ledit oia membra: sapo: vo ſequif ſolum guſt: v.n amarus ſapoz plus ledit ling. ad amara vo plus ledit totum corpuz. Etem hic: pcedit circa ſapozes via experimenti: inferm: vo per vià rationis: ſed ro eſt ante experimenti: ergo peruerit ordi: nem. C ad hoc dicendit q non tii procedit bic per vià epere rimenti: ſed etiam per viam rationis.", "### Lectio decimaquinta.", "C anuerſaliter autem quicubus ſapoz acutus est aut amarus ſue ſalſus: còpleziones ſue calide necesse est ut intelligant. Quicubus ponticus aut ſkipticus ſue acetoſus: còpleziones ex: frigide erunt. Dulces no vel vnctuoli vel abuſiue no ſapozosi moderate erunt còplezionis. C Quo: autem subtiles ſunt ſubſtantive vel vnctuose: ſeu acetose vel acute erut. Quo: vero grosse: vel dulces erut ſeu porcìe vel amare. Quo: no inter subtili et groſſum ſunt moderate co: ſubſtantie: erunt vel ſkiptice: vel ſalfe: vel fine ſapore.", "C ſui autem groſſitatis et ſubtilitatis ſubſtàtìc diuerſitates et carum moderatiòes componàtur caloſi diuerſitate. it. ſpecies ſapoz ofſtiruunſ. Dulcedo emi prima et calido cuz groſa ſubſtària còpoſita. Scoda vnctuolas er còplerione calida cum ſubſtària ſubtili còpoſita. Tertia ſpecies no ſapozosa et moderata còpleciòe cu: moderata ſubſtària còpoſita. Quara: ta acetoſitas er còplevione frigide ſubſtàtìe cu: ſubtili ſubſtària còpoſita. Quinta ſkipticitas er còplecio ne frigide ſubſtàtìe cum ſubſtària moderata. Serba ponticitas er còplevione frigida cum groſsa ſubſtanția còpoſita. Septima acuitas er calida còplezione", "cum ſubtili ſubſtàtia còpoſita. Detaua ſalſitudo et calida còplezione cum moderata ſubſtàtia còpoſite. C Lum autè calida ſubſtantià aut frigida ſicca vel humida dico ſubtilem vel groſſam: ad còparatione zéperate completionis intelligo. Leteri em: antiqui omne ſapore inueſtigates còpercrunt aut ſaporatu: aut non ſaporatum. Sapo:zata certificaucrunt eſe moderata et zéperata còplezioni humane aſſimilata cum non ea ſenſus abhoruerit: et non abominatus fuerit ſicut aqua tepida delectare habet tact: Quæ autem his no: aſſimilat: sed quoquò mo ſenſus pe pa tif ſicut aq: tepozé excedés ſua ſentib: eſt: et ſi paru: humane còplezioni diſſilia còtraria comp:chendun tur: et hino: in gradu primo ponun: . Augmétata no plus ſicut aqua calida: in ſeodo gradu conſtituuntur. Rurfum modu: excederæ adco vt ea ſenſus abborreat: neq: ea nifi inuit: tagat tertio gradui ea attris buun: . Hre: adhuc ſuperatia vt incedat et ſeparét iſturas et còpleziones deſtruant: in quarto ſunt loca. Hre: ſic intelligendu: de frigiditate: ſic. et bu. Lum ergo antiqui gradus aliquè in iuncture ſeparatione non inueniunt tranſilientè in bis tandem terminis ſubtilerunt: et gradus quattuor: eſe còfirmauerunt. In bis ch: non inueniètes nifi occultas et incomp:ebè ſibiles diuſiones: neq: nomè cis imponere valeres vniciuq: gradui tres attribuit partes: initiu: medifi: et ſine. C Lòſtat ergo ſapozosſimâ eſſe còplezioni humane vicinantem ſicut vuldeſtim cui vnctuolas est ſcoda: tertia ſunt no ſapozofa. vnctuolas em: téperamento vicinaſ in calo: v.n: et calo: ſuns in ſeodo gradu ponif. Non ſapozofa no: vicinaſ in frigite tudine téperamento: ideo hec frigida in primo gradu ſunt ponèda. Moribila no: humane còplezioni ſunt ſvia: quoz: actiones ſunt dupliſes: aut em: cum multa adunatione ſicut ponticitatis et ſkipticitatis: aut cum multa ſeparatiòe ſue iuncture. Hoc autem duobus modis ſit: aut ſeparatione fine calo: ſicut ſunt acetoſa: aut cum calo: ſicut acuta: amara: et falſa. Lòſtat ergo q vnctuolas er dulcedo ciuſde ſunt giu: in calo: eſed tii: differút: q: humores dulceſtim viſcosi et groſſi téperamèto vicini humiditati ſubſtati: tiali còpis humani aſſimilatiui. Humores autè vnctuolitatis ſubtiles ſunt et acris humiditati ſiles: v.n: et calo: e naturalè pprie vel pripuatim ſunt nutriètes: qod palà ſit in his q de oleo vel de pinguedine extrin fecus est vider: iq: pprie ſunt nutrimèta ignis. Hoc: em: humores humiditati acris ſunt ſiles p colliganstiam faciètis qualitatis. i. calo: is. C Salsa: vo acuta et amara ciuſde ſunt giu: in calo: e ſicitate: sed differút: q: bu. acuti ſubtiles ſunt et ignei. Sali: iter grosso: et ſubtiles ſunt mediocres terreſtrib: vicina: tes. Amari groſſi ſunt et terreſtres ſkipticitate in ſe habètes. v.n: non ſunt ſtomacho nocitiui ſicut ſalſi et acuti. C ſkiptici pontici et aceroſi ciuſde in frigitu dine et ſicitate ſunt giu: q: humores pò: tici paruiliſmi ſut terreſtres et groſſi. huo: es ſkiptici multi et tépamèto vicini. acetoſi plurimi et diſsolutiui et ſubtiliſſimi. duob: tii: modis ſut a: q: li: cotic mala granata et poma citrùna. ſut et viſcosi ſapor: et aceri ſi", "safas fatai\n\n10\n\n10\n\n10\n\n10\n

Liber

cut oripbenicic e & fikia. Sine lapoſexo: et ſi ſint frigi
di ſicur acetoſi eſtiptici: differit ſi q[ui] acetoſi eſtipti
ci ſemp ſiclitatis ſunt ſignificatiu. Sine lapoſo vo
aliq[ui] ſunt humiditatis assignatiu: q[ui] ſapores ſui aq
ſapo[ri] ſunt vicini. Aqua vero frigida eſt e[rum] humida,
omne ergo frigidus e[rum] humidum: aut ſine lapoſe: aut
inter ſine ſapoſe e[rum] dulcedin[em] mediocre. Simpli-
ces ergo ſapoſes octo ſut: neq[ui] habet nume[que] excede-
tes: neq[ui] inſra ſubſiſtétés. i. dulcedo: vnctuſitas: ſal
ſitudo: amarítudo: acumen: acetoſitas: ſtipticitas: e[rum]
póticitas. Quidam ſi[rum] ponticitate creeper ſut: e[rum] viſe
ſua ſine ſapoſe poſuerunt: dicentes ſe ponticitatem
inuenire eſtiptici eſt e[rum] gne: neq[ui] a ſeinuices: differre
nifi in k[or]ſtitudine e[rum] debilitate. Si autem necſſe lit p[]
ticitate in gne ſapo[ri] n[u]erari: eſi de ſpecieb[ut] ſit ſtipti
citatis ſin e[que] ergo a ſimili necſſe quoq[ui] erit ſine
lapoſe acceptabiliora: eſt: de ſpeciebus ſunt dulcedi
ntis: inter ſapoſes hos eſſe computáda.

Tertio eſt de diuſenitio et g[ra]ſatione ſapo[ri]. In h[ae] parte
agit eſ de diſpositionib[ui] ipſo[ri] a parte ſubſitatic[em] e[rum] c[öm]plexiōs:
t[em] ipſo[ri] virtutibus e[rum] operationib[ui]. Quin. h[ec]
autem pars diuſidif in duas partes. In qua[rum] prima d[etermi-
nat de diſpositionib[ui] ipſo[ri] a parte ſubſitatic[em] e[rum] c[öm]plexiōs.
In ſeda[ri] i.n h[ae] pa[ra] erga ſo[ra] ſit ratiōs e[rum] dulcedo: medi-
citat[em] e[rum] téperametui ſignificat. d[eter]i at de virtutib[ui] e[rum] ac-
nidib[ui] ipſo[ri]: t[em] de diuſeritate e[que] p[ra] autem pars ſpectat e[rum] ad
p[er]ſente: speculations. Diuſidif autem pars i[mi] duas partes.
In quarum prima aſſignat diſtinctione ſapo[ri] ſapoz: c[öm]plexi-
ionis e[rum] ſubſitatic[em] in qua[rum] fundatur. In ſeda[ri] i.n h[ae] Eui ſut
calidá ſubſiſtantiá e[rum] frigida humida: ze[mi] z[ui] o/a denotent e[rum]
re ſpecto c[öm]plexioni humane: i[mi] reducit omnem diuſeritate in
Ipſis ad ſpecreri b[ui] c[öm]plexioni: e[rum] respectu ei[mi] gradus in
Ipſis diſtinguit. P[rim]a autem pars diuſidif in tres. In quarum
prima diuſeritate ſapo[ri] aſſignat a parte c[öm]plexioni. In ſe-
nda[ri] i.n h[ae] Quoq[ui] autem ſubſitatic[em] ſubtilles ſunt. aſſignat
e[que] diuſeritate a parte ſubſitatic[em] in q[ui] fundant. In t[eria] p[ra]n
h[ae] Eui autem g[ro]ſtitatis e[rum] ſubſitilitatis ſubſituit diuſerita-
tis i[mi] aſſignat numeri e[rum] diſtinctione ſpecierui ſapo[ri] ipſo[ri]
penes obutatiōes ſpecierui ſubſitatic[em] e[rum] c[öm]plexioni. Secun-
di pars p[ri]nicipaliter diuſidif in duas. In qua[rum] prima oſſedit
q[ui] e[que] ſapo[ri] e[que] o/a immutatáia denominat e[rum] respectu com-
plexioni humane téperate: e[rum] respectu eius gradus in i[mi]s
diſtinguunſ. In ſeda[ri] i.n h[ae] L[ost]at ergo r[em] ſapo[ri] ſoliam
humane c[öm]plexioni vicinante[mi] c[öm]parat ſapo[ri] ſp[es] adin-
uices a parte maiors delectatioſi: e[rum] minoris: inuenit in ſuis
actionib[ui]. h[ec] autem pars diuſidif in duas. In quarum prima
aſſignat p[ra] dictára ſapo[ri] c[öm]paratione. In ſeda[ri] i.n h[ae] Sim-
plices vo[ra] ſapo[ri] es octo ſunt t[em] e[que] p[re] dictis operationib[ui] fas
po[mi]num numeri h[ec] octanarii e[rum] inducit dubitatione circa
p[ont]ici exceptione. S[ui]t e[mi]n in lectio[em] p[ri]nti partes q[ui].
In quarum prima aſſignat ſapo[ri] diuſeritate a parte c[öm]plexi-
ionis. In ſeda[ri] aſſignat e[que] diuſeritate a parte ſubſitantie.
In t[eria] aſſignat diſtinctione ſpecierui ipſo[ri] a parte c[öm]b[ui]
nationum ſpecierui ipſa[ri] a parte c[öm]plexioni e[rum] ſubſitantie.
In quarta oſſedit o/a imutatáia c[öm]pus respectu c[öm]plexiōs
bum ane téperate denotari: e[rum] respectu eius gradus in Ipſis
diſtinguit. In quinta c[öm]parat actiones ſapo[ri] adinuicíre r[on]e
ſue delectatioſi maiors e[mi] minoris. In ſexta oſſedit e[que] o[mi]
p[re] dictis ſapo[ri] numeri i[mi] octanarii: e[rum] inducat dubitatione
circa exceptione p[ont]ici i[mi] ſmo: qu[or]ſidam opinione. L[irca]
p[ra] im[i] q[ur]itur partem p[ri]mo diſtinguit ſapo[ri] ſequentes c[öm]
plexioniem calidá: e[rum] i[mi] ſunt acutus: amarus: falſus. Secun
do diſtinguit ſequentes frigida c[öm]plexione: e[rum] ponti
cus ſticticus e[que] acetoſus. T[ertio] diſtinguit ſequentes c[öm]
plexioniem temperatam e[rum] ſunt dulcis: vnctuſus. e[rum] inſpidus.
L[irca] e[unda] partem p[ri]mo diſtinguit ſapo[ri] ſequen
tes ſubtillem completione: e[rum] ſunt vnctuſus: acutus: e[que]
toſus. Secundo ſequentes grosſam: e[rum] ſunt dulcis: p[ont]icus

amarus. T[ertio] ſequentes mediocr[em] e[rum] ponticus e[rum] fal-
sus e[rum] inſpidus. L[irca] t[er]a partem p[ri]mo diſcit e[que] c[öm]
inſonctione diu[er]tarii ſpecierui c[öm]plexioni e[rum] diu[er]tus ſub
ſticti[us] e[que] ſapo[ri] ſeruicat. S[co] h[as] ſpecies enumerat: q[
] diſtinguunſ per combinatione c[öm]plexioni calidá: frigide:
e[rum] temperate: cum ſubſiſtanti subſtili groſſa e[rum] mediocri.

L[irca] quartá partem diſcit e[que] o/a immutatáia denominá-
tur ſpecruti téperate c[öm]plexioni. E[er]ſus, p[ri]mus d[ica]c
quando ſenſus domín[at]. Senſib[ui] equato gaudet natura
ſe[ndo]. T[ert]ius excedit cuius tolerantia ledit. D[er]ſtructor:
ſenſus neſcit p[re]cedere cu[mi]n. S[co] diſtinguit gradus di[
]cens e[que] c[um] aliquid delectat ſenſum temperatúri viſc[ui] ſi pa-
rum excedens e[ſt] in p[ri]mo gradu: notabil[ui]r in ſe[ndo]: ledes in
t[er]to: corúpens in quarto. T[ertio] diſtinguit manſiones in
gradibus d[icens] e[que] c[um] non ſit p[er]ſeuſus vtria ipſo[ri]: in quo
libet e[que] ſum ſint inſitu[m]: mediún: t[em]i[nus]. L[irca] quin[ta]m
parte ſunt due partes. In quarum prima diſtinguit ſapo[ri]s a
parte delectatioſi e[rum] voribilitatis ipſo[ri]. In ſe[nda] ſez in
p[ac]o: L[on]ſtat ergo vnctuſo[ſi]ras e[rum] dulcedo. c[öm]parat actiones
e[que] adinuicíre. L[irca] p[u]má parté p[ri]mo t[ag]it delectatio
nem inſerétes: e[rum] ſunt téperati. i. dulcis vnctuſus e[rum] inſpidib[ui].
S[co] t[ag]it i[mi]rères voribilitat[em] quoq[ui] q[ui]dá operan[ſ] coru-
s gádo p[es] i. p[ont]icus e[rum] téparado e[rum] voribn[ui].
caſeſaciendo. ſel[ſi] acutus. q[uidam] infrigidádo vt acetoſus.
L[irca] e[unda] partem quattuó [em] p[on]nit. p[ri]mo c[öm]pa-
rat dulcem e[rum] vnctuſium adinuicíes; quoq[ui] vtr[em] c[öm]uncomat
in téperie e[rum] delectatione: ſed ſi[rum] groſſo[ri] e[ſt] dulcis: ſubtilio:
vnctuſus e[que] aco de calóre: c[öm]ponib[ili]. S[co]undo com
parat falſum: acutú e[rum] amarú: adinuicíi que comunicát in ca-
loſe: differunt aut e[mi] ſint inſenſione: e[rum] téreminé: e[rum] p[on]
po[ter] póticæta: admírtá minus nocet ſtomacho. T[ertio] c[öm]pa-
rat ſtipticú: p[ont]icui: acetoſus adinuicíe: q[ui] c[öm]unicát in
frigiditate, differunt ame[que] e[que] p[ont]icus groſſo[ri]: ſtipticus
minus acetoſus ſubtilis: q[ui]dá acetoſus c[öm]ſicíſe aquoſt
vari: que e[ſt] ſubtilio: q[uidam] vifcoſitati q[ui] aut e[ſt] groſſo[ri].

L[Quarto] c[öm]parat inſpidíui e[ſ] predictos a quibus diſſert:
q[ui] illa attinment ſiclitatis inſpidius in[im]humiditati: e[rum] di[c]ri
criter e[ſt] ſubtilis. L[irca] ſe[ſ]trax parté p[ri]mo enſuerat. i. ſpecies
ſapo[ri]. S[co] t[ang]t]o[pi]nione ponentiú i. ex[er]pientiú p[or]
t[ic]ui d[icens] e[que] q[ui]dá ex[pe]cer út pontícíi cum non differat
a ſtíptico nifi in intéſione e[rum] téremiſione: solú enumerauerú
t[em] inſpidíui: vt ipſo[ri] ſapo[ri] octanartus c[öm]p[le]terur. h[oc]aút e[ſt] fi
c[öm]ſirmauérú, ſicur accep[t]abili ſe habét ad dulce: ſimiliter
p[ont]icii ad ſtípticíi vel ecórrtario, nam o/a c[öm]ceptabili
vulc[is] naturá obtinént. h[ec] autem ſunt vel c[ib]i delectabiles ſicur
p[u]liú i. ſilia: aut ſapo[ri]s ſicur vnctuſiú v[ulca] comítá ci
alij[us] non pura ſed accep[t]abili: que humane complectioni
sunt vicína non diſtinguunſ inter ſapo[ri]: in o ad ſtípticus
sunt vel e[ſ]contrario: q[ui] d[oc]na reſert. Q[uid]a auté reſuunt
e[que] h[anc] questione tan[que] fi uoláu inſolutam relinquit. Alij[ui] d[]
cunt e[ſ] in ſequéti ſoluit eam ex[pe]ſſe d[icens]: e[que] dulce habét
o/o]no completione c[öm]po[ri] humano viciná: ſed o/a accep[t]abi
liá h[oc]habét: e[que] o/o]no ad o/o]no dulc[is] reducun[ſ]: e[ſi]
o/e[que] alij[us] ſapo[ri]s p[ra] naturá e[com]p[itione] eius nutriút: ſed p[]
t[ic]ui non o/o]no h[us] naturá dulc[is]: e[ſi] i[n]on d[icet] e[ſ] ſequens
pars de actionib[ui] ſit ſapo[ri] e[rum] poſt dulc[is]: ſed illa: Dulcedo
auté quadrúpliciter diuſidif i. Alij[ui] auté ſoluiunt dicentes e[que]
c[ib]i accep[t]abiles non ſunt viu[n]us ſimplici: ſapo[ri]: e[que]
ad dulcediné e[rum] ad alijos reducun[ſ]. I[os] auté dicimus e[que]
accep[t]abilitas non e[ſt] ſapo[ri]: ſed c[öm]dítio c[öm]munus ſapo[ri]e con-
ſequens delectabilem: e[que] o/o]no non facit numeri cum ſapo[ri]
bus. ſequens autem p[ar]s e[ſt] p[ri]nicipaliter prima de ope[]
rationibus dulc[is]: i[mi]s e[ſi] questioni ſoluto ex dictis circa
i[pa]ſam haberi p[os]tit. h[ec] autem e[ſt] intentio h[ui]us partis.
L[irca] partem íſtá de ce[ſ] ſunt inquirenda. P[ri]mi[ui] e[ſt] de
diſſinitione gradus. S[co] e[ſt] respectu cui p[or] c[öm]plexioni gra
dus denomín[ef]. v[rum] gradus dicatur respectu radicalis: an
respectu influentis. T[ert]ius e[ſt] de diſtinctione graduí.
Quartum e[ſt] de diſtinctione partium in gradibus. Quin
t[um]vtrum e[ſt] alie diſpositions in gradibus: ſicur qua[]t
t[uo]: p[ri]me qualitates. S[ect]um vtrum obiecta alio[rum] ſen
ſuum ſint in gradu. Septimum vtrum p[ass]iones ſint in gra

Dietarum vntuersalium.

Fol.

du flect et qualitates actiue. Octauïs de cöparatioſe ſapori aduincuicem ſim quattuor: q. quis primus accedit ad aduincuicem ſim quattuor: q. quis primus accedit ad aduincuicem ſim quattuor. Monum vtrum omnes ſiſi gradus debeat cœat illa illa excellent. Decimæ est de his q. ſunt circa lectionem. C[irca primi] procedit hoc mo: t querif p[rimi] vtrù diffi[n]itio gradus valeat q. talis eſt. Gradus eſt exceſſus quaſi litatis ſenſui perceptibilis. t oftenditur q. non fit bona: q. ſi gradus eſt exceſſus qualitatis t. ſe primus gradus nò percepſit ſenſu: vel ea q. ſunt in primo gradu: ergo p[rim]2 gra[n]dus nò eſt gradus. p[abatio] minoris: dicit Bat. in lib. c[oplè]ſus oruum q. primus gradus eſt in quos res nò percepſit ſenſu: ſed ad hoc q. cognoscaſ indiget demòſtratioe t. ratiòde i[as] lectica. Scòa ratio hec eſt: ois gradus eſt exceſſus quaſi t: primus nò eſt exceſſus qualitatis: ergo non eſt gradus. p[abatio] minoris: q. in primo gradu nò d[iaſ]af res ſupra ſen ſi: fed ſucſeſbit ſenſui: ergo nò eſt exceſſus. Tertia r[ò] hec eſt: omne q[ui] mutat alteri: q. in ipſo facit impreſſione: exceſſe dit aliquo modo ipſum: q. ſi ſucſeſbat nò p[ot] mutare: ſed ea q. ſunt in primo gradu nò excedunt ſenſui: ergo non poſtui ſipsum ſenſui: ſed talia nò ſunt perſpectiva ſenſui: ergo illa ſenſu nò percepuiuſ: ſed illa q[ui] non percepuiuſ non ſunt in gradu: ergo illa q[ui] ſunt in primo gradu: nò excedit ſenſui: ergo p[rim]2 gradus nò eſt grad9. Quinta r[ò] hec eſt: nulli eſſe q[ui] eſt excedès: ſed ſob[us] gradus eſt eſſus c[oplè]ſionis b[ianæ]: q. ip[am] nò excellent: ergo in ſo[ſ] gradu nò eſt exceſſus: ergo ſob[us] gra[n]dus nò eſt gradus. C[ad] oppofiti est q[ui] ponunt oſſes q[ui] q[ui] ſunt gradus: t q[ui] ſunt gradus: q[ui] ſunt nulli alud eſt q[ui] exceſſus qualitatis p[ceptibilis]. Scòa r[ò] hec eſt: oia quæſtio: ſanſk in impreſſione q[ui] faciut i[co] c[oplè]ſum: denoſanſk fm il lam impreſſione: ſed q[ui]druplex eſt imp[er]ſiſto qu[à] faciunt res in co[ni]p[us] prima ſim q[ui] par[ui] eſt gradus: ſed q[ui] q[ui] i[ma]gus: ter tia ſim q[ui] ip[im] ledit. quarta ſim q[ui] abſejt vel coru[pi]pit: ſed in oibus illi eſt exceſſus: ergo oibus illi debet gradus: q[ui] in o[ni] grade eſt exceſſus. C[ad] hoc dicenduï q[ui] gradus eſt exceſſus qualitatis p[ceptibilis]. C[ad] primæ ratione dicenduï q[ui] in primo gradu duo ſunt: p[am]ii eſt exceſſus abſoluit? ſe[con] gradu eſt exceſſus c[opar]at? ad viterioſes gradus. D[icum] ergo q[ui] exceſſus abſolut? in primo gradu dicerniſt: t p[er]cipit a ſenſu tact?; ſed exceſſus c[opar]at? ad excellentiæ alia[que] qualitatus nò p[er]cipit a ſenſu: v[n]i nò cognosſit tact?; q[ui] ea q[ui] ſunt in primo gradu ledat vel coru[pi]pit: ſed hoc v[er]ſicrit tacti ſi ratio i[al]octeis ca. C[ad] alia[que] ratiòſes dicenduï q[ui] stat? ſiue gradus b[us] du[vis] p[licem] respectis: vnus ad ſenſus q[ui] immutat ab eis q[ui] ſunt in illo gradu: alia[que] ad c[oplè]ſionem humana ſupra qu[à] facit imp[er]ſiſto nem: q[ui]q[ui] excedèdo q[ui] q[ui] nò excedèdo. p[rim]2 mo ſuluqè o[n]mes gradus excedèt ſenſui. t a ſenſu perciuipunt: t non eſt bec p[re]ceptio vel exceſſus eſtib[us]. ſedo modo loquèdo nò n[ec]esse: vt q[ub]libet gradus excedat c[oplè]ſionem humana?; ſed quid[at] ſunt p[po]ſtio[na]des c[oplè]ſioni b[ianæ]: quid[at] imp[er]p[o]z[ional]es: vii accepit p[er]diffictio q[ui] duplex eſt exceſſus. q[ui] d[am] exceſſus imutatiois: alia[que] exceſſus ſef[ionis] t coru[rupt]ioſis. Quatu[que] q[ui] exceſſus imutatiois: in o[ni] gradu eſt exceſſus: q[ui] excedèt ſenſui t c[oplè]ſioſes: ſed quanti[que] ad exceſſus coru[ment]i]s v[er]ſ[ionis] non o[ſes] gradus exceſſunt. C[scòa] querif de illa diffinitioe qu[à] ponit iacobus al[uni] di ſib. gradu[n]i q[ui] talis eſ. gradus eſ ferdeculpa q[ui] v[er] alia[que] reſ subnumerata[que] t. t[in]tinue p[po]ſionata[que] t ſequen[i]t] p[po]ſionè: q[ui] in p[rim]2 gra[n]dus fit additio binarii ad vnitate. In ſo[ſ] gradu eſt dupla p[po]ſio: vt additio binarii ad binarii. In tertio additio q[ter]ers n[ar]ni ad quaternarii. In quarto octanarii ad octanarii: t ita ſit p[er]ceſſus v[is]q[ui] ad ferdecim. S[si]videq q[ui] illa diffinitio nò valeat: q[ui] ſic ſet babet ſob[us] gradus ad tertii: ita ſe babet p[am]2 ad ſe[con]: t ſe[con] ad tertii: t tertius ad quartii: ſic ſe babet p[am]2 ad ſe[con] q[ui] ip[im] nò excedit niſi p[binarium]:

ergo ſiſt tertii: nò ſuperabit ſe[con]: niſi p[binarii]: neq[ui] q[ur]tus tertium: ſed ſic n[ò] ſit p[er]ceſſus v[is]q[ui] ad ſe[con]: ergo n[ò] val est ſilla diffinitio. C[ad] oppoſiti eſt aucto. iacobi al. Ad hoc vii c[endum] q[ui] o[ſes] gradus p[ced]unt ſim duplå p[po]ſionè: ſi n[ò] h[ac] p[po]ſioe vn[ui] eſt indiuiſible vt v[n]itas: t alia ſequun tur ip[am], vnde ſit in primo gradu exceſſus vnitare per bi[nar]um. In alia q[ui] ſo ſemp[er]t exceſſus ſim duplå p[po]ſionè p[ced]èdo v[is]q[ui] ad ſe[decis]. C[ad] r[ò]nez dicenduï q[ui] in gradu duo ſunt v[ider]ada. P[rim]2 e ſquantas niſi: t limitati: t ſim hoc nulla eſt c[op]aratio: t h[mo]di limitas t numer? ſunt: v[n]ita: duo: tria: quattuor: octo: t ſim hoc non debet diffiſiui gradus. Scòm eſt p[po]ſio q[ui] p[ced]it ſim duplå p[po]ſionè in gradib[us]? t ſim hoc oſſe eſſe p[po]ſio: t etiam debet eſſe maior exceſſus in illis gradibus.

C[irca] ſe[con] p[ced]it hoc mo: querif respectu cu[li] c[oplè]ſus oruumis determiniſt gradus: aut respectu radicalis: aut res p[es]pectu influëtis. C[oplè]ſio radicalis eſt illa q[ui] influï ab oſſis n[ò]b[is] er c[ur]ſu m[é]b[io]z: p[er]capitati, vt eſ influëtia cordis t e[patis] t alio[ſ]q[ui] ſed c[oplè]ſio radicalis eſ p[io]ſi: ſim naturam: vnde c[oplè]ſionem radicalis p[rimi] ponim[ò] n[ò] eſe fundamenti q[ui] ſenſui v[ite] t mot? q[ui] hec eſt illa qua eſ v[ita] ergo in ip[am] fundat q[ui]libet ſenſus: ergo t tactus: q[ui] cum tactus fit cu[li] toſos totius c[oplè]ſionis: t marine eſt cuſtos c[oplè]ſionis ra[dicalis]: ſed o[ſia] q[ui] ſunt in gradu dicunt p[es]pectu c[oplè]ſionis: ſed tact eſt t marine cuſtos illius c[oplè]ſionis: ergo o[ſia] q[ui] ſunt in gradu ſunt vel debet denoſari p[es]pectu c[oplè]ſionis radicalis. Scòa ratio hec eſt: o[ſia] que ſunt in gradu excedit radicalis. Scòa ratio hec eſt: o[ſia] que ſunt in gradu excedit q[ui] ſent: nulli eſſe q[ui] eſt excedès: ſed ſob[us] gradus eſt eſſus c[oplè]ſionis b[ianæ]: q. ip[am] nò excellent: ergo in ſo[ſ] gradu nò eſt exceſſus: ergo ſob[us] gra[n]dus nò eſt gradus. C[ad] oppofiti est q[ui] ponunt oſſes q[ui] q[ui] ſunt gradus: t q[ui] ſunt gradus: q[ui] ſunt nulli alud eſt q[ui] exceſſus qualitatis p[ceptibilis]. Scòa r[ò] hec eſt: oia quæſtio: ſanſk in impreſſione q[ui] faciut i[co] c[oplè]ſum: denoſanſk fm il lam impreſſione: ſed q[ui]druplex eſt imp[er]ſiſto qu[à] faciunt res in co[ni]p[us] prima ſim q[ui] par[ui] eſt gradus: ſed q[ui] q[ui] i[ma]gus: ter tia ſim q[ui] ip[im] ledit. quarta ſim q[ui] abſejt vel coru[pi]pit: ſed in oibus illi eſt exceſſus: ergo oibus illi debet gradus: q[ui] in o[ni] grade eſt exceſſus. C[ad] hoc dicenduï q[ui] gradus eſt exceſſus qualitatis p[ceptibilis]. C[ad] primæ ratione dicenduï q[ui] in primo gradu duo ſunt: p[am]ii eſt exceſſus abſoluit? ſe[con] gradu eſt exceſſus c[opar]at? ad viterioſes gradus. D[icum] ergo q[ui] exceſſus abſolut? in primo gradu dicerniſt: t p[er]cipit a ſenſu tact?; ſed exceſſus c[opar]at? ad excellentiæ alia[que] qualitatus nò p[er]cipit a ſenſu: v[n]i nò cognosſit tact?; q[ui] ea q[ui] ſunt in primo gradu ledat vel coru[pi]pit: ſed hoc v[er]ſicrit tacti ſi ratio i[al]octeis ca. C[ad] alia[que] ratiòſes dicenduï q[ui] stat? ſiue gradus b[us] du[vis] p[licem] respectis: vnus ad ſenſus q[ui] immutat ab eis q[ui] ſunt in illo gradu: alia[que] ad c[oplè]ſionem humana ſupra qu[à] facit imp[er]ſiſto nem: q[ui]q[ui] excedèdo q[ui] q[ui] nò excedèdo. p[rim]2 mo ſuluqè o[n]mes gradus excedèt ſenſui. t a ſenſu perciuipunt: t non eſt bec p[re]ceptio vel exceſſus eſtib[us]. ſedo modo loquèdo nò n[ec]esse: vt q[ub]libet gradus excedat c[oplè]ſionem humana?; ſed quid[at] ſunt p[po]ſtio[na]des c[oplè]ſioni b[ianæ]: quid[at] imp[er]p[o]z[ional]es: vii accepit p[er]diffictio q[ui] duplex eſt exceſſus. q[ui] d[am] exceſſus imutatiois: alia[que] exceſſus ſef[ionis] t coru[rupt]ioſis. Quatu[que] q[ui] exceſſus imutatiois: in o[ni] gradu eſt exceſſus: q[ui] excedèt ſenſui t c[oplè]ſioſes: ſed quanti[que] ad exceſſus coru[ment]i]s v[er]ſ[ionis] non o[ſes] gradus exceſſunt. C[scòa] querif de illa diffinitioe qu[à] ponit iacobus al[uni] di ſib. gradu[n]i q[ui] talis eſ. gradus eſ ferdeculpa q[ui] v[er] alia[que] reſ subnumerata[que] t. t[in]tinue p[po]ſionata[que] t ſequen[i]t] p[po]ſionè: q[ui] in p[rim]2 gra[n]dus fit additio binarii ad vnitate. In ſo[ſ] gradu eſt dupla p[po]ſio: vt additio binarii ad binarii. In tertio additio q[ter]ers n[ar]ni ad quaternarii. In quarto octanarii ad octanarii: t ita ſit p[er]ceſſus v[is]q[ui] ad ferdecim. S[si]videq q[ui] illa diffinitio nò valeat: q[ui] ſic ſet babet ſob[us] gradus ad tertii: ita ſe babet p[am]2 ad ſe[con]: t ſe[con] ad tertii: t tertius ad quartii: ſic ſe babet p[am]2 ad ſe[con] q[ui] ip[im] nò excedit niſi p[binarium]:

Liber

duum: *t querik vtrus pcedat in infinitum: *t videtur q: sic: qu: quot modis contingit esse ppo:tiones in numeris pm du plam proportionem procedent: tot cötingit esse gradus: sed pm ouplâ proportionem pcedent numeri in infinitu: *t ergo gradus: ergo infiniti erit gradus. Scöa ratio hec eft: quot modis cötingit, iit, qualitates cömicier: tot modis contin: git côplexione variari: sed infinitis modis cötingit milceri qualitates cíttuo: *t cötingit esse infinitos gradus. Zertiara tio hec eft: omnes gradus dicunt in còparatione ad cor:pus viuens: sed nò eft poplibile duas species vel duo individua eiuſe speciei in eadem côplexioneſimul affociari: ergo ſi cut res ſunt diuerſe: ita còplexiones diuerſe: pm reru diuer ſatem: ergo t gradus illarù debent eſse diuerſus ſi fas côplexiones: ſed côplexiones reruſ, pcedunt in infinitu: ergo t gradus pcedunt in infinitu. *T ad oppofum eft auctotitas oſi auctoſ. f: ſunt tîm quattuor: gradus. Secuì da ratio hec eft: quot modis cötingit eſſe exceſſum in qualit: tatibus imutantur? côplexione: tot modis cötingit eſſe gra: dus: ſed exceſſus qualitatù eſt quattuor: modis: vt predicti: eft: *t tîm quattuor: ſunt gradus: q: quidaz eſt exceſſus debi: his imprefſſionis: *t queda eſt imprefſio fo:ti: quidaz eſt ex: eſſus quic ledit: quidaz vò qui corripit. *T ad hoc dicendu: q gradus nò poffunt eſcedere quaternariù numeri: qn: io lo quadruplet eft imprefſio. *T ad ratione in contrariu: dicendu: q dupliciter eſt loqui de ppo:tionib: ouplis. Tho modo in ſe pm abstrahut à rebus naturalib: q: ſic pcedent in infinitu. Scöo modo pm a pplican: ad res naturales c: côplexiones t iparù immutatione: t ſic ſunt gradus finiti. *T ad ſos dicendu: q dupliciter eſt loqui de gradib: q. Tho modo p còparatione ad res: q: q res c: côplexiones ſunt in numerabiles: boc gradus ſunt innumerables. Se cundo modo per comparationem ad res viuentes quas im mutat: ea que ſunt in gradu: *t ſic adbuc ſunt innumerabiles. Zerti omo p per comparationem ad ſenſus quos imus tant: *t hoc modo cum diſcreto ſenſuì non pcedat in inſtitu: relinquant: *t ad certum numeru. Quar: to modo per asſpecti ad modu: exceſſus pm c: diuerſiſcant: *t q: exceſſus ſend in certo numero pm specie: ſimiliter gra: dus ſunt certi t finiti.

C Poſtea queritur de distinſione partii in gradibus: *t queritur vtrum partes in gradibus procedat in infinitu: et videtur q: ſic: quot modis cötingit eſſe latitudinè pm inten: ſionem: t remiſiones imprefſſionem que ſunt in côplexione in rebus q: ſunt in gradu: tot modis contingit eſſe partes eoz: que ſunt in gradu: ſed intefſiones t remiſiones eoz q: ſunt in gradu: ſunt innumerabiles: *t q: partes eoz ſunt innume rabiles. Secunda ratio hec eſt: tot modis cötingit eſſe gra: dus: quot contingit eſſe numeros inter principiù t fine: ſed inter principiù t fine ſunt infinite partes medie: ergo t inſi: niti gradus: ergo p: pefſus partium eſt infinitus. *T ad op: poſutum eſt q: ponùt omnes: p: pefſus partii eſt finitus. Ad hoc dicendu: q quicquid ſoluitur per p: predicta. *T ad ratione in contrariu: dicendum q: de partibus graduì eſt lo qui dupliciter. Tho modo a parte intenſionis t remiſiòs imprefſionis: t ſic poffunt partes eozum eſſe infinite. Secuì do modo, put ille partes ſunt notables multà habètes lati tudinè: *t q: ſic ad tres reducuntur: ideo hoc modo partes eozum que ſunt in gradu ſunt finite: *t ſic ad certum nume: rum reducuntur.

C Circa quartum pceditur hoc modo: queritur vtrum alie qualitates vt asperum t lene: molle: durum: groſium: subreſi ſint in gradu: ſicut t prime qualitates: t videtur q: ſic: omnes diſpositiones per quas res imutates corpus ſen ſum corumpit ſunt in gradu: q: gradus eſt exceſſus qualitatum: que ſenſu percipiunt: ſed ille qualitates ſunt hmoi: ergo ſunt in gradu. Scöa ratio hec eft: in cozo: humano eſt tripler diſpoſitio ſicut côplexio t huic respondent quatuor: qualitates: t còpoſitio partium quanti ad lemitate et asperitatate: zubſtâta quantum ad groſſitiè t subſuilitate: ſed ficut còplexio imutat a qualitatiib: q: immutat ipam vel alterant: ſic còpoſitio diſpositionibus immutat: que ipſam immutant t alterat: ergo ficut alie qualitates prime ponun

tur in gradu: q: plus excedut complexione vel minus: ergo eadem ratione cum ſite diſpositiones asperum t lene plus vel mmus excedant còpletione debet eſſe in gradu. *T ad oppoſum eſt hec ratio: qualitatib: debetur p: pius t ma: time eſſe in gradu: quibus debetur actio p:mo t per ſe: q: gradus eſt exceſſus actionis t immutationis: ſed quattuor qualitates ſunt hmoi: q: per ſe agunt t impriuntim in cor:pus t non alie: q: non odinanf p:mo t per ſe ad agendus: ſed ad alias operatioſes: t ad patiendu: ergo nò per ſe ſunt in gradu. *T ad hoc dicendu: q omnes qualitates poffunt eſſe in gradu: tam e: gradus competit notabiliter quattuor: primis qualitatibus t nò alij: ynde qualitates ille nò ſunt p:mo t per ſe in gradu: ſed e: consequent: vt asperum t le: ne: *t m: metaphotam.

C Poſtea queritur vtrum obiecta alio: um ſenſuì ſint in gradu: *t videtur q: ſic: q: in quibus qualitatiib: eſt exceſſus maio: vel: mino: respectu ſenſus pm quem ſenſum delectat vel corumpit: vel debetur eſſe in gradu: ſed obiecta alio: um ſenſuì ſunt hmoi: q: pm maiò: e: exceſſum vel mino: e immu: nant ſuos ſenſus: *t delectat ſenſus vel corumpit: ergo ob: ſecta alio: um ſenſuì ſunt in gradu. Secunda ratio hec eſt: ſapobus debef: actio t hor:ribilitas: t hmoi: atteſkan: delectatiò t hor:ribilitati: côplexione: t p exceſſum in ſapoib: debent ofata: maio: exceſſus vel mino: in complexi: e: ſed ſapo: quâdo: guſtum delectat: q: ip:us corumpit: t hoc eſt qn: maio: exceſſus vel mino: er go in còplexione ponat in gra: du eaderatione ſapo: q: ſed q: obiecta guſtum debet eſſe in gradu: cum ip:us q: q: magis excedat: q: min? *T ad oppoſum eſt hec ratio: rebus debetur gradus pm imp:ſionem qua faciunt in corpus: *t hec imp:efſio ad ſenſum re to: quetur: t folus tactus debet cognofcere illa per que ſua imprefſione inferunt delectatiòt: vel corruptione c:ôplexione: q: eſt cultos c:ôplexione: ergo ille ſole qualitates debet eſſe in gradu que ſunt partibus tactus t inferunt in ip:us delectione vel trifciat: e: ſed hmoi: ſunt quattuor: qualitates ſoluz: ergo debent eſſe in gradu: q non obecta alio: um ſenſuì p: ſe. *T ad hoc dicendu: q quidà ponunt q: nulla in gradu: ſint ni: ſoli quattuor: prime qualitates: ſed nos diom: q: quot modis delectatio t corrupto tot modis cötingit eſſe in gra: du: ſed diſtinguèdu: e: ſuplet eſt delectatio t corrupto: queda que debetur corpor: a parte còſtitutionis pm quam conferu:ak in ſua constitutione: *t hec delectatio t corrupto tactu debetur. Alia e: alialis que debet delectatione comuta: tions alialis: pm qua ſenſus delectanf t contristatur in ap: pæchensione ſuonu: objectoz: t quantum ad hanc obiecta alio: um poffunt eſſe in gradu: *t non primo modo: *t q: ſoli: considerat illam delectatione vel corruptione que tactu res p:ondet. ideo ponit quattuor: qualitates pm quas ſit imp:efſio in complexione in gradu: *t nò obiecta alio: um ſen: ſuum primo t per ſe.

C Conſequenter queritur vtrum dolo: vel delectatio ſint in gradu. Scöa vtriu: tota species et virtus còſequens ſpe: ciem ſint in gradu: ad minus pm ſuas operationes. *T ad p:umum dicendu: q in qualitatibus que ſunt in gradu: duo ſunt confiderà: primi e: ſt operationes que immediate ab illis eliciunt: *t pm hoc qualitates prime p:mo t per ſe ſunt in gradu. Sunt autem alia que ſunt ſequele illarù qua litatum. vt dolo: t ſimila: *t hmoi: ſunt primo t per ſe in gradu: ſed per accidens t er consequent. *T ad ſe: com: di: c:undum q: virtus conſequè specie: non eſt per ſe in gradu: *t causa huic eſt: q: non habet excellentiam ſenſu percep: bilem. *t hoc ſoluz p:mo t per ſe debef primis qualitatiib. *T conſequèter queritur vtrum qualitates paſliue ſint in gradu: ſicut t actue: t ofenditur q: non: dicit Auicèna q: qualitates paſliue ſunt ad hoc vt recipient imp:efſiones actuar: *t non ad hoc vt imp:imant: ſed nulla qualitas que non imp:imit in ſenſu: non eſt in gradu: ergo q:litates paſſi: ue non ſunt in gradu. Scöa ratio: omnis qualitas que per ſe eſt in gradu: per ſe confert delectatione vel dolozem: *t ſi per accidens ſit in gradu per acadèſis confert delectatione t dolozem: ſed p:umidum pm Auicè: neq: per ſe: neq: per acci: dens inſert delectatione t dolozem: ergo nullo modo eſt in gradu.

["Dietarum vnuerfalium.", "Forij.", "gradu, Ad hoc dicendù 〈p〉 qualitates paſſiue ſunt in gradu: ſicut 〈t〉 actiue, Ad ratorem dicendù 〈p〉 dupliciter eſt loquú de illis. Eno modo per còparationè ad qualitates actuas: 〈t〉 ſic dictúrit paſſiue; 〈t〉 tunc ſic agunt per ſerifentiam. Alio mo poſſunt cofiderant 〈p〉 còparationè ad còpus pumanum quod immutat: 〈t〉 ſic dictúrit actiue: vñ omnes dictúrit actiue: 〈t〉 omnes immutant còpus pumanu. Conſequenter queritur vtrù res còſpòſite ſint in gradu: vt medicine còſpòſite per artem: vel per naturam vt tyriaca: 〈t〉 filia: 〈t〉 oſtredù 〈p〉. Eorù que ponuntur quæ còponitur còpòſitio prima: vt illa 〈q〉 còponuntur ex elemètis, quædaſ còpòſitio fecerat: vt illa 〈q〉 còponuntur ex miris: 〈t〉 in hoc non ſ constitut tempamètui absolute: ſed eſt còplecio eleuata vytra ſultra temporamètui: quia ſit ex influentia caloas: 〈q〉 ſanguinis 〈t〉 ſpùziuas a coide: 〈t〉 ideo hec complecio fluens eſt in gradu. Conſequer quírit 〈p〉pter qù poti 〈p〉 ponimus còplectionè in ſes cùdo gradu ſuentem 〈q〉 in alio: 〈t〉 videtur 〈p〉 no ſit in gradu: aut 〈p〉 ſit in pmo: 〈q〉 ſicut vult haly foſtis virt: 〈q〉 ſequiſ equa litatem còplectionis 〈t〉 foſtudine virtutis eliciſ foſtis ope ratio: ſed foſtes oationes habèt elici a còplezione flueſte: ergo illa còplecio nò d5 eſt excedens: ſed equalis 〈t〉 tempe rata: ergo cì illa còplecio ſit equalis vel decinans ad equa litatem: vel no debet eſt in gradu: vel eſt in illo qui plus declinat ad equalitatem: ſed hìc eſt pmo gradus: ergoſo vel nò eſt in gradu: vel eſt in pimo gradu. Ad oppoſitù eſt bcc ratio: còplecio fundatur in caloè 〈p〉 ſanguine et púſibus qui erent ab oibus mébis principally: ſupra totum copr: 〈q〉 ſed ita ſunt excedentia in calitate vytra púmiu gradi: ergo ſunt in alio gradu 〈p〉 in pmo: 〈q〉 nò in tertio: quia 〈ſic fìc porus lederèt: neq: 〈q〉 in qrto: quia ſic ipm cor: rumpèrèt: igif in ſoem. Secunda ratio eſt: 〈t〉 ita ſe còplectione oationis eliciuntur 〈q〉 naturales 〈t〉 vitales 〈q〉 aiales: 〈t〉 hmoí 〈sſiſtut in caloè: 〈q〉 oation naturalis 〈t〉 vitalit pè cal: 〈q〉 etià 〈q〉 aliaſ: 〈q〉 fine caloè níbil eſt ſentire: ergo 〈b〉 còplecio debet excedere in calitate: ergo debet elevari ſupra pumú gradum: ergo non eſt in pmo gradu. Ad hoc dicendù 〈p〉 hmoí còplecio eſt in fine fecidi gradus: quia fecùdi gradus eſt exceſſus tè peratus. púmiu vero gradus eſt exceſſus remiſſus 〈q〉 tuus 〈t〉 tercius eſt exceſſus intensus: ſed in baccòplezione nò eſt exceſſus remiſſus neſtintenſus: 〈t〉 ideo ponitur in ſecun do gradu. Jke ponitur in medio: 〈q:〉 in ſedo gradu ſunt tres partes. principi: medio: 〈q:〉 finis: 〈t〉 in pincipio e ſ exceſſus debilis 〈t〉 remiſſus: 〈t〉 in fine eſt intensus: 〈t〉 in medio eſ tè peratus: 〈t〉 ideo ponitur in medio fecidi gradus. Ponitur vero in gradu: 〈q〉 o: operationsius eiu ſon non ſunt mediæ tem peramento absolute: ſed mediáte còplezione declináte ad calitatetem: ſed iſ eſt calidiſ in pimo gradu no: ſufferet ad opatiónes: neq: eſt cal. in tertio: 〈q〉 lederet: neq: 〈q〉 in qrto: quia cor: 〈sſiſperet. Ad tertii dicendù 〈p〉 exceſſus eſt duplè. quidà eſt naturalis: quidam in naturalis exceſſus innaURA lis debilitat virtutem: ſed exceſſus naturalis facit tempera menti: 〈t〉 talis exceſſus eſt in còplezione fluente: 〈t〉 ideo foſtis eſt ad oationes. Conſequenter queritur vtrù qlibet grad: 〈q〉 poſſet e: e in quol2 gradu: 〈t〉 oſtredù 〈p〉 fil: 〈q〉 e: 〈q〉 ſunt in pimo gradu calida pht adminitrari in magna quantitate: 〈t〉 ſe2 poſſunt magnà moam in corpe facere: ſed ome agens debile operàs in magno tépo: 〈q〉 multa moam faciis tim poteſt còplere quatuor foſte agens in paruo tempo: ergo 〈fi〉 ea que ſunt in paruo gradu ex:ビbeantur in multa quaſitata: 〈t〉 multo tempo: tantà poterunt facere imp:ſſionè qua: 〈t〉 illa que ſunt in qrto gradu: ergo poſſible eſt vt babeat eandè imp:ſſionem: ſed 〈q〉 cungababèt eandè imp:ſſiòs nem facere ſunt in eodem gradu: ergo ea que ſunt in pimo gradu pht eſt in quarto. Item eadem ratione. ea 〈q〉 ſunt in quarto gradu pht adminitrari in parua quaſitate: ergo fa: cient debile imp:ſſionè: ſicut illa 〈q〉 ſunt in pimo. Scòra nò 〈dec: e:〉 aut gradus debetur reß a pte virtutis: aut a pte subſtâſtate: aut a pte vtriusq: a parte subſtâſtate nò: 〈q:〉 opatio nò ſequiſ ſub ſhatà: 〈q〉 pterea ea 〈q〉 darenk in maiori: quaſititate ſube ceèn in maiori: gradu qò eſt falſum: ſi a pte virtutis velt viu: ergo ea 〈q〉 h:nt eandè ſut tem: naturà debet poni in eodem", "gradu: ergo eadè eſt natura ptis mine 〈t〉 toti: vt torius pì peris 〈t〉 partis: pipis: ergo ſicut vtrù calefacit copr: 〈t〉 ps ſi: militer: 〈t〉 in eode gradu: 〈q〉 in eode gradu e: totu 〈q:〉 ps: ſed 〈q〉 ſunt in eode gradu cèlit eralefaciit: ergo cèlit calefaciunt ps piperis 〈t〉 totu pipis qò eſt falſum: 〈q:〉 nò ſunt in eode gradu. Tertia rò hec e: 〈idè e: calò: 〈t〉 ip:np:ciò: in medio: 〈t〉 in tì: 〈n:〉 15 qò eſt idè eſt in eode gradu: 〈q:〉 aliq res pontica v'agre fa e: 〈t〉 in eode gradu: in p:ri:ciòp: in medio: 〈t〉 in fine: 〈q:〉 ea 〈q〉 ſunt in pimo gradu pht e: 〈t〉 in ſedo 〈t〉 tertio 〈q:〉 q:rtò. Cad op poſtitù e: hec rò: nihil excedit ſua virtutè: neq: ſua actio ex cludif: extra ſua virtutè: 〈t〉 quâta e: virt: tanta e: ſua actio: ſed ea 〈q〉 ſunt pue quaſit: pht e: magne virtutis: o:patio ergo d5 ſemp reto:qri ad virtutè t: nò ad quaſitate: 〈q:〉 còplecio d5 reto:qri ad virtutè t: nò ad quaſitate: 〈q:〉 qu:uis admi: n: stratur in magna quaſitatem: non 〈p:pter boc erunt in gradu maiòi. Ad hoc dicendù 〈p〉 id qò eſt in vno gradu nò eſt in alio. Ad ròne dicendù 〈p〉 tria ſunt in oatione eoz: q: ſunt in gradu: quaſitas 〈t〉 t: pèus: 〈t〉 hec duo ſunt accidètalia. terti: e: 〈t〉 virt: q:uæ ſequr còplecio: 〈t〉 hoc principi: effe:ntia vici: 〈q:〉 g:aliq non ponitur in gradu: 〈p:pter hoc q:af in ma gna quantitate: vel 〈p:pter hoc q:plongù vel puum temp: opèſ: 〈b:〉 p:pter virtutè ſua: cì: ergo tu obiectis de quantitate 〈t〉 tpe: tu obiectis: a pte accidètis. Ad ſom dicendù 〈p〉 totum 〈q:〉 ps ſunt in eode gradu: 〈q:〉 h:nt candè virtutè: 〈t:〉 tì: omnis actio Denotatur respectu materie ſupra q:pa q:it: 〈t〉 v:ic:ut totu p:ot calefacere totu: copr: ròne caliditàtis 〈q:〉 e: 〈t〉 q:rtò gra: du: 〈q:〉 q:ps: 〈t:〉 q:ti 〈p:tn no calefacit e: defect: a pte materie ſupra quam agit. vñ idè e: calò: in 〈q:me t: in qua: 〈q:〉 pte ignis. 〈t〉 v:ic:ut pòt totu: erum calefacere: fil:rmá p:signis pèt 〈fi bi: p:po:tionales: pòt còburere: 〈t〉 c:mi mo e: pte ita 〈t:〉 p:er bocuo puma ſoluitur. Ad tertii dicendù 〈p〉 q:uis it 〈id:ca: in p:ri:ciòp:io: medio: 〈t〉 in fine: t:th:ni oationis differit: 〈b:〉 maiòi: inten:ſionè t: remiſſionè in calefacièdo 〈t〉 in inſtrigida: do: 〈t:〉 15 duierificat: in p:ri:ciòp:io medio 〈t〉 in fine: 〈t:〉 15 ponitur in alio gradu. 〈q:〉 Poſtca querif: q:litates actiue in 〈q:bus gradibus: ſint: 〈t〉 fil:q:litates paſſiue. 〈t〉 pimo q:ritur vtrù ſunt frigida in qrto gradu: 〈q:〉 v:q: 〈p:q: 〈p:q: 〈p:q: 〈p:q: 〈p:q: 〈p:q: 〈p:q

["Liber", "to gradu: et oftenditur: et sic, sicut dictō. Sōlan, terra habet ficitatem a se et non frigiditate, uibet sic in fummo: sed non eit frigida in fummo: 15 terra pōt dare alicui vuenti frigidi tatem in quarto: ergo magis ficitatem: si eit frigida in quarto: ita erunt sicca in q̣rto. Ad oppositi, digestio viget per humidi: sed ficii impedit digesione: in nullo eleuaf per humidi: sed ficii impedit

["Dietarum vniversalium.", "Fol.ij.", "sensus propter suj incisionem et iuncturarum separa-\ntionem corumpitur; aut sensui nociuus propter mi-\nmias confrictiones; et aque frigidissime implet est.\nJus autem est ponticus sensui ex nimia confrictione\nnociuus; aut sensui iocundissimus er suj tempera-\nmentis; et sensus mollificationibus omnimodam\niam necituia superfituram ab eo remoactibus;\nqui suis actionibus aque tepide assimilatur, hi au-\ntem sunt dulcis victuus.", "Distinctio specieriu sapo: u superi? e assignata; que cons fit in diueritate cœpulionis et subfiantiari; et assignata est diueritas actionum ipso: um; et cœparatio ipso: facta est in suis virtutibus et actionibus; et sic in generali tacte sunt ipso: rum virtutes et actiones. In hac autem pte specialiter detere minat de singulo: virtutibus et actionib? quas exercet in corpe humano. Diuifio. Diuditur autem hec ps in nos uem partes: fin nouenarium numeris sapozum. In quariu prima determinat de actionib? dulcis. In fecunda fes in hac. Actuotitas e parum nutritiva est corporis tc. determinat de actionibus vnituoli. In tertia fes in hac. Amaritudo au tem calozem suj naturalem in tertio gradu denunciat tc. determinat de actionibus amari. In quarta fes in hac. Acu tus fapo: calidus est in quarto gradu tc. determinat de actionibus acuti. In quinta, in hac. Salius significat calozem suj in fecitatis eſt in fecundo gradu. Determinat de actionibus falſi. In septa. in hac. Acetofus frigiditatem et ſicis tatem in ſo de gradu eſt denunciat. Et agit de actionibus acce toſi. In septia. in hac. Sine fapo: cí fapo: eque habeat tc. determinat de actionib? infipidi. In octaua. in hac. Pò ticitas tamen pumo: u ſu pure terreſtres tc. determinat de actionibus potuci. In nona. in hac. Stupiciu: vero actio et paſſio est eadem tc. agit de actionibus fitici. Pámia au tem pars de actionibus dulcis spectat ad p[rae]ſentem specu lationem. Diuidentur aſt hec ps in duas. In quarum p[ra]ma agit de actionibus dulcis in g[ra]nali. In ſea ibi. Dulcedo au tem quadruplatis tc. determinat de actionibus specieriu dulcis specialiter. P[ra]da pars diuidentur in ſepté partes. In quarum prima determinat de actionibus dulcis g[ra]nali. In fecunda ibi. Omne nutribile cœumenentes ſ qualitative. Oſt dit ob: cibi nutrire per dulcis participatione. In tertia fes in hac. Unde inquic. Bal. omne amarit. c[or]ſimat per auſc. Ba. intentionem ſuam. In quarta. in hac. Ae arbitreris Ba. et Diaſcondem. exponuit dic. tis B. In quinta. in hac Unde Ba. no est mirandt. oftendit per auſc. Ba. er diuerſis ſapo: ibus in abis ſapo: em delectabilè ſeultare. In ſe ſta ſcelis in hac. Reprependimus tam: ſoluit questionem ſopſitarum incidente. In ſeptima. in hac. Eſoſtat et his dulcis. c[or]cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire: et cí hoc diffinizione ſapo: u asignat. Circa prima: parte: dicit et dulce ſeperat est et b[u]næ complexioni temperate ſile. i. valet ſm cibi. ſimlituler autem ſm medicinam mundificato: et mollia indurando et OURA mollificando. Circa ſdam parte: dicit et cí dulce ſit marie delectabile: omnia nutriunt per accesum ad ipm ſm magis et minus. Circa tertia: p[re]dicit et iper hoc dicit Ba. ſapo: esſantes a dulci par[mi] nu triunt. Jnſpissidii aſt magis nutrit. p[er]t victimat: ad ipm: et ideo dulce marie nutrit et marie cum viſcoso admifce: p[er] p[er]mo:am in membris. Circa quartam partem dicit et cí dicit Ba. alios ſpo: es non nutrire: non est intelligendu: per hoc et aliquátulum: immo et fine dulci nibil nutrire: et ſi ipſi nutriat hoc eſt p[er]pter dulcedine: qua ipſi ſunt admiftate que quâdo: latet. et ideo ipſi non nutriunt. p[er]pter ſui: bor: roem: miſi p[er]pter dulce. Secundo dicit et p[ro]pter hoc anſiq: sunt motli: bor: roem ſapo: in cibis vt bonus in ipſis ſapo: generetur. Circa quintam partes: p[rimo] dicit et p[er]pter hoc Fm Ba. er duobus ſapo: ibus cœmirtis: vnus ſuſerat dele cœtabilis. Secundo ponit et exempli in cucurbita c[ó]dita. tertio in aqua ſeruente frigide c[ó]mira. Circa f[er]tam partem mo uet p[ro] p[o]g[one] dic[ies], et q[uid]a: sophite reple: pendut Ba. dictu:", "dicticis: ſolui dulce nutrire: cum dicat cœucrbitas inſipidas\nconditas: non tam: cum dulcibus re: nutrire. Secundo\nfoluit dic[ies] et Ba. non contradicit quin alia condita nutri-\nant. non enim est necesse vt omne nutriens fit omnis boni\nfapo: es: fed folum id q[uo] alliacunt membza ſibi. herbe autem\nelues cí ei condimentis acceipunt nutrimenti virtutem: et dele\ncantant senſum per quandam dulcedinem in eis occultam nu-\ntrientes. vnde cibi ho:ribiles er condimentis contrabunt\ndelectationem guſtui inferenda: er dulcedine habente ami\ncabilitatem cum membriis. Sciendum autem et abſomos\ngarus est condimentum fartello: um alio: um p[isc]ium et\ncarnium et oleo et aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu-\ntem nutriendi marie. Diuditur autem hec pars in duas.\nIn quarui prima cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire\np[ro]pter vicinitatem ad corpor: humanum. In ſecunda f[es]\nin bac. Omiis enim ſapo: assignat diſtinctionem actionum\nſapo: um dicens, et ſapo: quidam est ſensui acco:modatus\nimmutado: quid: a: no: acco:modatus a: utri:plex eſt. quid:as\ne:nim infert hor:ozem: separando partes c[ui]t acutus: ſal\nſus: et amarus: et acetofus. quidam corragando c[ui]t s[pi]tis\ncus: ponticus: et acetofus. quidam infert ſensui iocundita:\ntem f[ic]ut c[ui]t aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu-\ntem nutriendi marie. Diuditur autem hec pars in duas.\nIn quarui prima cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire\np[ro]pter vicinitatem ad corpor: humanum. In ſecunda f[es]\nin bac. Omiis enim ſapo: assignat diſtinctionem actionum\nſapo: um dicens, et ſapo: quidam est ſensui acco:modatus\nimmutado: quid: a: no: acco:modatus a: utri:plex eſt. quid:as\ne:nim infert hor:ozem: separando partes c[ui]t acutus: ſal\nſus: et amarus: et acetofus. quidam corragando c[ui]t s[pi]tis\ncus: ponticus: et acetofus. quidam infert ſensui iocundita:\ntem f[ic]ut aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu-\ntem nutriendi marie. Diuditur autem hec pars in duas.\nIn quarui prima cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire\np[ro]pter vicinitatem ad corpor: humanum. In ſecunda f[es]\nin bac. Omiis enim ſapo: assignat diſtinctionem actionum\nſapo: um dicens, et ſapo: quidam est ſensui acco:modatus\nimmutado: quid: a: no: acco:modatus a: utri:plex eſt. quid:as\ne:nim infert hor:ozem: separando partes c[ui]t acutus: ſal\nſus: et amarus: et acetofus. quidam corragando c[ui]t s[pi]tis\ncus: ponticus: et acetofus. quidam infert ſensui iocundita:\ntem f[ic]ut aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu-\ntem nutriendi marie. Diuditur autem hec pars in duas.\nIn quarui prima cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire\np[ro]pter vicinitatem ad corpor: humanum. In ſecunda f[es]\nin bac. Omiis enim ſapo: assignat diſtinctionem actionum\nſapo: um dicens, et ſapo: quidam est ſensui acco:modatus\nimmutado: quid: a: no: acco:modatus a: utri:plex eſt. quid:as\ne:nim infert hor:ozem: separando partes c[ui]t acutus: ſal\nſus: et amarus: et acetofus. quidam corragando c[ui]t s[pi]tis\ncus: ponticus: et acetofus. quidam infert ſensui iocundita:\ntem f[ic]ut aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu-\ntem nutriendi marie. Diuditur autem hec pars in duas.\nIn quarui prima cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire\np[ro]pter vicinitatem ad corpor: humanum. In ſecunda f[es]\nin bac. Omiis enim ſapo: assignat diſtinctionem actionum\nſapo: um dicens, et ſapo: quidam est ſensui acco:modatus\nimmutado: quid: a: no: acco:modatus a: utri:plex eſt. quid:as\ne:nim infert hor:ozem: separando partes c[ui]t acutus: ſal\nſus: et amarus: et acetofus. quidam corragando c[ui]t s[pi]tis\ncus: ponticus: et acetofus. quidam infert ſensui iocundita:\ntem f[ic]ut aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu-\ntem nutriendi marie. Diuditur autem hec pars in duas.\nIn quarui prima cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire\np[ro]pter vicinitatem ad corpor: humanum. In ſecunda f[es]\nin bac. Omiis enim ſapo: assignat diſtinctionem actionum\nſapo: um dicens, et ſapo: quidam est ſensui acco:modatus\nimmutado: quid: a: no: acco:modatus a: utri:plex eſt. quid:as\ne:nim infert hor:ozem: separando partes c[ui]t acutus: ſal\nſus: et amarus: et acetofus. quidam corragando c[ui]t s[pi]tis\ncus: ponticus: et acetofus. quidam infert ſensui iocundita:\ntem f[ic]ut aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu-\ntem nutriendi marie. Diuditur autem hec pars in duas.\nIn quarui prima cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire\np[ro]pter vicinitatem ad corpor: humanum. In ſecunda f[es]\nin bac. Omiis enim ſapo: assignat diſtinctionem actionum\nſapo: um dicens, et ſapo: quidam est ſensui acco:modatus\nimmutado: quid: a: no: acco:modatus a: utri:plex eſt. quid:as\ne:nim infert hor:ozem: separando partes c[ui]t acutus: ſal\nſus: et amarus: et acetofus. quidam corragando c[ui]t s[pi]tis\ncus: ponticus: et acetofus. quidam infert ſensui iocundita:\ntem f[ic]ut aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu-\ntem nutriendi marie. Diuditur autem hec pars in duas.\nIn quarui prima cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire\np[ro]pter vicinitatem ad corpor: humanum. In ſecunda f[es]\nin bac. Omiis enim ſapo: assignat diſtinctionem actionum\nſapo: um dicens, et ſapo: quidam est ſensui acco:modatus\nimmutado: quid: a: no: acco:modatus a: utri:plex eſt. quid:as\ne:nim infert hor:ozem: separando partes c[ui]t acutus: ſal\nſus: et amarus: et acetofus. quidam corragando c[ui]t s[pi]tis\ncus: ponticus: et acetofus. quidam infert ſensui iocundita:\ntem f[ic]ut aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu-\ntem nutriendi marie. Diuditur autem hec pars in duas.\nIn quarui prima cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire\np[ro]pter vicinitatem ad corpor: humanum. In ſecunda f[es]\nin bac. Omiis enim ſapo: assignat diſtinctionem actionum\nſapo: um dicens, et ſapo: quidam est ſensui acco:modatus\nimmutado: quid: a: no: acco:modatus a: utri:plex eſt. quid:as\ne:nim infert hor:ozem: separando partes c[ui]t acutus: ſal\nſus: et amarus: et acetofus. quidam corragando c[ui]t s[pi]tis\ncus: ponticus: et acetofus. quidam infert ſensui iocundita:\ntem f[ic]ut aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu-\ntem nutriendi marie. Diuditur autem hec pars in duas.\nIn quarui prima cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire\np[ro]pter vicinitatem ad corpor: humanum. In ſecunda f[es]\nin bac. Omiis enim ſapo: assignat diſtinctionem actionum\nſapo: um dicens, et ſapo: quidam est ſensui acco:modatus\nimmutado: quid: a: no: acco:modatus a: utri:plex eſt. quid:as\ne:nim infert hor:ozem: separando partes c[ui]t acutus: ſal\nſus: et amarus: et acetofus. quidam corragando c[ui]t s[pi]tis\ncus: ponticus: et acetofus. quidam infert ſensui iocundita:\ntem f[ic]ut aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu-\ntem nutriendi marie. Diuditur autem hec pars in duas.\nIn quarui prima cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire\np[ro]pter vicinitatem ad corpor: humanum. In ſecunda f[es]\nin bac. Omiis enim ſapo: assignat diſtinctionem actionum\nſapo: um dicens, et ſapo: quidam est ſensui acco:modatus\nimmutado: quid: a: no: acco:modatus a: utri:plex eſt. quid:as\ne:nim infert hor:ozem: separando partes c[ui]t acutus: ſal\nſus: et amarus: et acetofus. quidam corragando c[ui]t s[pi]tis\ncus: ponticus: et acetofus. quidam infert ſensui iocundita:\ntem f[ic]ut aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu-\ntem nutriendi marie. Diuditur autem hec pars in duas.\nIn quarui prima cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire\np[ro]pter vicinitatem ad corpor: humanum. In ſecunda f[es]\nin bac. Omiis enim ſapo: assignat diſtinctionem actionum\nſapo: um dicens, et ſapo: quidam est ſensui acco:modatus\nimmutado: quid: a: no: acco:modatus a: utri:plex eſt. quid:as\ne:nim infert hor:ozem: separando partes c[ui]t acutus: ſal\nſus: et amarus: et acetofus. quidam corragando c[ui]t s[pi]tis\ncus: ponticus: et acetofus. quidam infert ſensui iocundita:\ntem f[ic]ut aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu-\ntem nutriendi marie. Diuditur autem hec pars in duas.\nIn quarui prima cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire\np[ro]pter vicinitatem ad corpor: humanum. In ſecunda f[es]\nin bac. Omiis enim ſapo: assignat diſtinctionem actionum\nſapo: um dicens, et ſapo: quidam est ſensui acco:modatus\nimmutado: quid: a: no: acco:modatus a: utri:plex eſt. quid:as\ne:nim infert hor:ozem: separando partes c[ui]t acutus: ſal\nſus: et amarus: et acetofus. quidam corragando c[ui]t s[pi]tis\ncus: ponticus: et acetofus. quidam infert ſensui iocundita:\ntem f[ic]ut aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu-\ntem nutriendi marie. Diuditur autem hec pars in duas.\nIn quarui prima cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire\np[ro]pter vicinitatem ad corpor: humanum. In ſecunda f[es]\nin bac. Omiis enim ſapo: assignat diſtinctionem actionum\nſapo: um dicens, et ſapo: quidam est ſensui acco:modatus\nimmutado: quid: a: no: acco:modatus a: utri:plex eſt. quid:as\ne:nim infert hor:ozem: separando partes c[ui]t acutus: ſal\nſus: et amarus: et acetofus. quidam corragando c[ui]t s[pi]tis\ncus: ponticus: et acetofus. quidam infert ſensui iocundita:\ntem f[ic]ut aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu-\ntem nutriendi marie. Diuditur autem hec pars in duas.\nIn quarui prima cludit et p[re]dictus dulce marie nutrire\np[ro]pter vicinitatem ad corpor: humanum. In ſecunda f[es]\nin bac. Omiis enim ſapo: assignat diſtinctionem actionum\nſapo: um dicens, et ſapo: quidam est ſensui acco:modatus\nimmutado: quid: a: no: acco:modatus a: utri:plex eſt. quid:as\ne:nim infert hor:ozem: separando partes c[ui]t acutus: ſal\nſus: et amarus: et acetofus. quidam corragando c[ui]t s[pi]tis\ncus: ponticus: et acetofus. quidam infert ſensui iocundita:\ntem f[ic]ut aceto et aromati: v conditum. Circa octa\nuam partem concludit et ſola dulcis natura habet virtu

Liber

nò cibus ad medìn: attributur per illud nutrit: ergo cibus
nò nutrit per lapo:em. Zerit: ratio hec est. lapo: est seque-
ra còplezionis. vnde pp:ia operatio plus debetur còplerio-
ni q: lapo:; t: sed vidit Auicior. q: cibus nutrit per comple-
ricione: ergo pimo t: per se nutrimentu: attribuitur còplexio-
ni: lapo: do sequenter: ergo lapo: nò est pro:ptium medi-
um nutriendi. Quarta ratio hec est. lapo: est dispo:titio mo-
uens gultum ad hoc vt membra attribut: ipf: sed nutrimé-
tum nò debetur virtutu: afali: quia illa medra in quibus nò
est virtus senfibilis attribuntur nutrimentu: t: in ipo delectá-
tur: t: hoc est a virute naturali: sed complecio respondetur
tut: e cau:ta naturale t: non lapo: ergo lapo: per se nò est cau:ta
nutu: trimitè in cibo. Ad oppoftum est hec ratio. Omne illud qo:
sen nutrit per cuius accæsum t: recepium habent omnia nu-
trire mar:me nutrit: sed dulce est h:mo:it. sic ut dict y:faac: er-
go dulce mar:me nutrit: fed dulce est lapo:atii: ergo lapo:
tu: per se t: mar:me nutrit. Seda ratio hec est. omne qb: nu-
trit: nutrit, pter delectationem t: vicinatem ad comple-
nionem humanam: fed delectatio t: vicinitas ad comple-
nem còsfitit in dulcedine. fm y:faac. ergo mar:me dulce nu-
dum q: lapo: per se non operatur ad nutrimétu: sed per co:
seque:q: q: lapo: allicit gultum vt cibus attributur a mem-
bus. Ad rationem pumãs dicendum q: dulce per se non fas-
cit ad nutrimentu: sed allicit gultum. Ad aliud dicendum
q: actio est duplex: afali: t: naturalis. delectatio vero actio-
nis animalis per se còsfit in lapo:; sed delectatio actio-
nis naturalis per se còsfit in còplezione fibi propo:ationali cu:
fapo: est sequela: t: non nutrit cibus p aspectum quæ habet
ad virtutem aalem: sed per aspectum quem habet virtutem
tem naturalem. Tertio queritur quomodo cholera ru-
bea nutrit: t: videtur q: quia membra q: fibi finis
libus nutriuntur: quia dicit Haly. q: vnùquodq: memb:um
attractur de nutrimento q: est fibi proportionale: ergo mès
bis choleræ nutriuntur. ergo humo: cholerico. Secunda ra-
tio hec est: er quibus fumus q: eisdem nutrimur: fed mem
bua consfitentur: quattuor: lumobus: ergo nutriuntur et
quattuor: humo:ibus. Jt:ez. it:to patet per hoc: q: cito: cito:
sel fels que attractur cholera nutriuntur et cholera. Ad oppositùt
est hec ratio. n:bi nutrit n:bi dulce: fed cholera est amara et
non duleis: ergo non nutrit. Si dicitur q: cholera non nu-
trit n:bi fin q: per viteriolem deigestionem dulco:atur: t: in
naturam sanguineam convertitur. còtra dicit Kôstà. q: eru
dum potest decoq: cocti: nò per potest incrudari: ergo
cum cholera fit magis cocta q: sanguis: per deigestionem vl-
teriolem non potest transduc: ad naturam sanguinu:; quia
dulce est calida q: humida ficut sanguis. Ad hoc dicendit
q: quidæ ponit q: cholera nò nutrit. al:yt Auic. ponùt q:
nutrit: al:yt dicunt q: non nutrit n:bi fin q: dulco:atur. Ad ra-
tionem dicendu: q: viterio: decocione cholere non est n:bi
dulpe: via. yna est via viterio: decoctiòsis. alia est via feq-
stratiòsis t: ferpatiòsis t: erhalatiòsis ptiu: impo:ponitionali:; t:
sic potest coniuci ad ulcruedinem t: sic potest nutrire. Sed
ofenditur q: cholera nutriat ratione fut lapo:; q: in quo
libet membro est virtus que nutrimentum assimilat: t: hec
asimilatio cum fit perfecta fit in complexione: colore: q: fa-
po:; ergo est in illa dispo:itione que mar:me sequitur cho-
leram vel complezionem fiam: ergo t: cholera assimilatur
in fua complexione: t: eodem modo debet eſse assimilatio in
lapo:; fed per illud per qb: assimilatur memb:is: per illud
nutrit: ergo cholera ſub ſuo lapo:; nutrit. Ad hoc dicendu:
q: cholera nutrit: t: ficut lapo: dulcis est p:portionalis mès
bis ſangineis: ſic cholera p:portionalis est membus cho-
lericis. Quarto queritur quomodo dulcedo fit tempera-
ta: cum fit in fecundo gradu: t: quomò fit p:portionalis cò-
plezioni humane: cum còplerio humana fit citra gradum:
sic ut dict Constan. t: ofenditur q: dulcedo non fit fibi vicis
na nec p:portionalis: quia illò respectu cuius gradus dittin
guitur est mar:me temperatu: t: equale: quia est ficut me-
dium t: vnitas respectu cuius omnia dicuntur exceder: fed
complecio humana est h:mo:it. ergo non est in gradu: cum fit
mar:me têperata: fed dulce est in fecundo gradu: ergo nò est

ſibi p:portionalis neq: vicina. Ad oppofitum est hec ratio
Yllud in quo mar:me est delectatio còplezioni humane est
ill: vicinum t: equale: fed dulce est h:mo:it. sic ut dict y:faac:er
go est mar:me vicinu: t: equale còplezioni humane. Ad hoc
dicendu: sic ut quidà dicit: q: alid: sic ut dict vicinu: complexioni
humane duplicater. Tel. quia fit in cod: gradu c:ui illo: t: ſic
dulce vicina: còplezioni humane. Secundo modo dic:if al:
q: alid: vicinu: quia ipf: tolerat complecio h:riana abſque le
ſione t: coruptione: t: ſic dulce: t: illo quod est in fecundo gra-
du potest eſſe vicinum còplezioni humane: t: tam e:ccedit
ip:as: c:ui ſit in ſedo. còplerio vero temperata eſt materia tem-
peratua. Al:yt dicit q: duplex est complecio. quedà eſſa:
t: hec est citra gradu: t: huic dulce nò est p:portional neq:
vianum: t: alia que eſt currens: t: hec eſt in medio ſedi gra-
dus: t: huic eſt p:portionalis dulcedo. S:5 poſt q:rit vtrù
dulce dicatur temperatu: respectu complezionis fluent: t:
oſteditur q: non: quia respectu illius còplezionis dicitur fa-
po: temperatus vel non temperatu: ratione cu: i: gradus in
lapo:ibus distingitur: h:mo:it eſt radical: q: ab omnib:9 ex-
ceditur: t: eſt ficut vnitas t: nò complecio fluens: ergo bul:
ce non dicitur temperatu: respectu còplezionis currenti. Se
cunda ratio hec eſt. imp: po:pon:io:ale alici u:li eſt
ill: vicinum: fed potest ipf: corrumpere: ergo ſi dulce q: est
in fecundo gradu non p:portionatur còplezioni radicali: q:
p:otest ipf:am cor:spere: fed còplerio radical: q: in quolibet
memb:o: t: in illa fundatur vità: ergo dulce potest cor:rum
pere medra: q: fed n:bi q: po:te potest cor:rumpe erga a mem-
bus alid:ne: neq: medra illò attribunt: ergo dulce a meb:is
non alid: ergo dulce nò eſt vicinu: còplezioni fluenti cu:ius
eſt fin medicos oparit: t: attrabere nutrimétu: Ad oppoſitùt
est q: dicit y:faac. q: dulce eſt in fecundo gradu ſicut com-
plerio humana: t: ideo fibi est vicinu: et p:portional. Ad
hoc dicendum q: dulcedo p:ot reto:queri ad còplezionem
radicalem: vel fuentem. fi: prim: modo: ſic non dicitur
vic:na còplezioni quia ſit in eodem gradu: fed quia tolera: ab
ea fine ſefione. fi: vero dicatur dulce temperatu: respectu cur
rentis: ſic dicendu: q: respectu alteru: còplezionis dicitur
dulce temperatum: quia distinguitur gradus respectu ra-
dica: t: respectu alteru: dicitur vicinu: et delectabile: t: quia
dulce non eſt delectabile n:bi ſim q: facit delectationem in
nutriméto: fed complecio fluenti pimo: t: per se eſt ope:
ratri circa nutrimentu: t: ideo ſic respectu ipfius dicitur dul-
ce vicinum t: p:portionale.

T: circa s:com procedit doc:modo: t: queritur quomodo
fructus arbo:ris remote a terra ſunt dulc:io:es q: fructus ar-
bo:ris p:oriori, videtur en:nis oppo:titum h:ac rône. dulc:ar
fundatur in groſsa ſubſtâtia: fed p:umiditates plante ſunt
groſſio:es circa terram q: per remotionem a terra: ergo fru-
tus arbo:ris p:oriorio:is terre: dulc:io:es ſunt q: remotio:
ris ab ip:fa. Secunda ratio hec eſt. dulce generat e: pon
tico in fructibus mediante acetoſo v: per viterio:em Diſgeſtio-
nem facta: q: ac:al. e:terio: p:ecipue q: a calo:e interio:is ab e:
terio:e conſo:itato: fed calo: e:terio: maio: eſt circa terram
p:ropter reſſacionem radio:um folis ad terram: t: iterum ca-
lo: interio: maio: eſt circa rem:que t: truncum: que ſunt fi:
cut ſons calo:is in planta: ergo circa parte: illam maio: eſt
dulcedo: ergo in fructibus p:orioris terre: maio: eſt dulce:
do per viam Diſgeſtio:is q: in remotis a terra. I:oc autem
confirma: p:er experimentum in:ua: que qua:to terre p:or:
mio: eritit: tanto dulcedo maio: in ip:fa inuenit: t: quanto
a terra remotio: eſt: tanto min:ozem dulcedin: e: ſo:fitur. Ad
oppositum eſt au:cf. y:faac dic:eris fructus arbo:is a terra re
moto:is dulc:io:es eſſe p:oriorio:ies aut:re fructus min:9 bul
ces eſſe. Alia autem ratio ad hoc tali: eſt. b:umiditas e:n im
pedit dulcedinem: ficut reſtatur y:faac p:ropter fiam inſpi:
ditatem. vnde dulcedo inſipide humiditati adm:ita min:oz:
ratur. ſicut patet in melle aque mixto: fed in plàtis circa ter
ram maio: eſt b:umiditas t: inſipiditas ſiue eti:ia ponticitas
in quibuf:dâ plantis: i:gl:q: in fructibus min:ozatur dulcedo p:
pro:inquitatem ad terram: t: intendif per diſtantiam a ter
ra. Alia ratio hec eſt. dulcedo enim ſequitur còplezionê bus
miditatis temperatam puram Diſgeſtas: fed h:uiditas cluca

["Dietarum vniverſalium.", "Fo.rliij.", "ta a terra habet hæs disposiciónes; q; depuratur; t; digerit\nper ramos ſim diuerſos tranſitus, t; iterum ſi non, eſtet dìg\nita non aſcenderet; vnde pares; pares; aſcendit; vnde etiās in\nramis g̑iantur fructus et ſubtilio; parte nutrimentu ad ra\nmos aſtendente. In parte vero p[]p[]p[]qua terre: p[]p[]humiditas\nterre h[]s oppoſitas disposiciónes; ergo dulciores ſunt fru-\ncus arbo[]ris remota i a terra q; p[]rini, q; per remotiones a ter\nra; t; ideo fructus dulc[]o: eſt in ea circa terram. Alii vero al\nteram aſſignant causam diſcentes remouendo inſtantia in\nvitæ: vitæ eſt porioſa; t; ideo p[]pter c[]p[]ositione poroſas\np[]ſi[]b[]er alatur calo; naturalis ab ipa; t; frigus penetrat ip\nſam extinguens: cum hoc etiam alatur p[]humidus subtilè\ner quo vna generatur; t; in longa magis etingit q; in curta\np[]pter longitudine p[]sach; t; ȋo in vitæ terre. primio: forio:\neſt calo; t; ȋo mai[]o: eſt dulcedo inſtructu eius; in vitæ a terra\nremota eſt mino; t; fruct? eius eſt min[]o: dulc[]es. Alii aſt ex\ncludètes vitæ dicit q; natura ſtat? vitis eſt ut ſit parua ſim\nquatitare t; prima calo ſim ſui ſuſtii; ynaq[]b[]ȃt res i ſuo\nſatu naturali etis c[]pletus exercet ſua opatione; t; ȋo vit[]i\nterre. primio: c[]pletus p[]ducit fructus maturos t; in vul\ncedine eſp[]eſtos: remota a[]ut p[]pter oppoſita c[]m fructus, p[]\nducit in dulcedine diminutus. Alii autem c[]m p[]d[]ue vi-\ntes eſtudem ſpeciſi eodem nutrimento nutrite ſi adiuſces\ncomparentur longio: fructus p[]ducit dulciores: remoto:\neſt a terra: breuo: aſt t; pr[]imo: minus dulces g̑hat\nt; hoc eſt ſim curſum naturales; ſi aſt econtrario contingat\nhoc eſt per accidens; t; contra naturam. Etliis e[]mi remota a\nterra obumbrata a terra ramis p[]p[]tis q; ramis alij[]; vt alí\ncuius arbo[]ris cui eſ conſæ: t; ideo non fit tanta reflexio ra\ndio[]o ad ip[]am: neq[]s tantus calo; p[]ructus ad dulcedinm p[]\nducens; t; iterus hoc acidit; q; diſtat ab p[]humiditate aliqua\ntum groſſa: ut p[]rope terram e[]p[]erit in qua fundat dulce\nAlii a[]ut d[]icunt q; in quibusdam regionibus contingit vn[]\nt; in quibusdam alterum. In calidis enim terris vites pro-\nſpéque terre generant y[]nium groſſum p[]onticum migr[]; p[]\nper p[]humiditatem groſſam non potentem ſubfriliari; t; in ſi\nliis v[]ue generant minu dulc[]es in vitibus terre. p[]p[]p[]nis\np[]pter p[]humiditatum groſſitiam. In remotis a[]ut a terra ge\ngenerant dulciores v[]ue, p[]pter mai[]o: m[]a[]tionem h[]um\nb[]usiditatum; ȋo etiā ſer talibus v[]uis p[]ducitur y[]nium dulc[];\nt; p[]urius. In terris a[]ut minus calidis eſt contrario modo:\nt; ideo hec diuerſitas n[]o a[]cedit e[]ſentialiter: ſed p[]vam ac\ncidentis. Alio a[]ut m[]o potest vi[]ci ad hoc q; in fruct[] p[]dispo-\nsione ſunt due v[]ie confiderande. Alia, ſ.naturalis q; p[]cedet\nſim p[]humiditatum depurationem mai[]o[]em vel mino[];e ſim\ngroſſam e[]p[]er purio: t; minus pura; t; ſim h[]an viam fructus arbo[]ris remote a terra dulciores ſunt t\np[]urioſes q; b[]umo[]zes ſint e p[]ructus generant; t; min[]o q; ad\nſi; t; ſic dulcedo ip[]so: p[]urio: eſt. In p[]ructus a[]ut terre ar[]\nbo[]ris vicinio[]; oppoſitum contingit, p[]pter oppoſitam c[]as\nt; h[]an viam confiderat y[]aac in o[]ibus fructibus. Alia ve\nro e[]t v[]ia p[] quæ p[]cedit diuerſitas plantarum: vt quedam\nſunt que p[]pter ſuum calo[]; e[]p[]erio[]; e[]m v[]ebementem ſu\nſicunt ad fructu[]; diſgestion[]; e[]diuuaat ad hoc loci diſpo-\nsio: f[]icut p[]; in illis q; ſunt in terris calidis: f[]icut videmus in\nſicibus t; v[]uis; t; in talibus quanto fit plus elevatio in eis:\nt; tanto mino: eſt eo[]; dulcedo. q; remouentur a mai[]o[]; calo-\nre; t; groſſtie p[]humiditatis: qua[]t[]ero p[]roſimio[];e ſunt ter\nt; tanto dulciores e[]ſicuntur fruct[?]. In oppoſitis v[]o pl[]\ntis oppoſitu[]; contingit: f[]icut p[]; in illis que in terris creſeſt\nin calo: deficientibus. Alio modo potest vi[]ci q; aliquid ba-\nbere mai[]o[];m dulcedine; d[]iурtur ſubp[]liciter. Uno modo q;\neius dulcedo eſt purio; t; minus permitta inſipiditati vel\nponticitati; t; hoc m[]o fruct[]; arbo[];ris remote a terra ſunt dul\ncio[];e; t; ſic ſtelligit y[]aac. Alio modo aliquid od; habere ma-\nto[];m dulcedinem; q; eius dulcedo eſt magis materialis et\ngroſſio: t; magis ſenſibilis, p[]pter ſui groſſitiam: t; hoc m[]\nfructus arbo[];ris terre p[]ro: p[]inque mai[];o[];m participant vul\ncedinem p[]pter appoſimationem ad groſſitiam p[]humidita", "tis; vnde hec dulcedo n[]o eſt multum pura: immo quodas\nm[]o c[]om[]ita in quibusdam fructibus q[]uafio[];s inſipiditati; t\nin quibusdam terreſtribus ponticitati; t; de bis in alij c[]er-\ntius determinabitur; cum de fructuum ſap[]o[];ibus tractas\nbitur. C[]s[]co queritur quare alij ſap[]o[];es non diuidentur\nper ſpes r[]one puritatis t; c[]om[]itionis ſicut dulc[];e: cum pu-\nritatem t; c[]om[]itionem ſimilener obtineant. Ad hoc d[]icid[];\nq; hoc eſt, p[]pter duas cauſas; t; vna eſt: q; c[]om[]itio alij[];u5\ninſenſibilis eſt p[]pter excellentem impreſſionem quam fas\nciunt in ſenſu. Alia eſt q; o[];es diucentur c[]om[]itiones in dele\ncatione t; tristicia obtinere p[]ropter acceſſum et receſſum a\ndula ſim y[]aac; t; p[]pter ip[]ſus participationem: t; ideo hec\ndiuſio mar[]ime acidit dulc[]. C[]ertio queritur cum dulce\ndo c[]om[]iseatur c[]; alij ſap[];o[];b? f[]icur c[]; inſipido t; v[]nctuo\nſo: quare n[]o recipit dulcedo c[]om[]ita diuferitat[; p[]ſo[];u5\nc[]om[]itione ſicut p[]; c[]om[]itione cum alij[]. Ad hoc d[]icid[];\nq; c[]; in o[]ibus nata eſt dulcedo c[]om[]isſer: ſed c[]; alij ab bis ſint\ne[]cellentes: occultant ip[]ſus virtutem: vt ſap[];o a dulcedine\nnequeat denoſari. Sed c[]; ip[]ſis h[]; dulcedo in ſua c[]om[]itio\nne temperamenti p[]ropter illo[]; p[]ropoſationem ad ip[]am: et\nt; hoc c[]om[]itio confiderant in ſeſtia. C[]uato ſolet q[]\nri quare non diuidentur dulcedo pura f[]ecut c[]om[]ita. Ad hoc\ndicidum eſt q; hoc eſt: q; puritas eſt v[]n[];o[];mis in ſpecie ba\nbuis denominationem a dulc[];o[];n: t; ideo non diuident\ncom[];ita vero p[]ropter c[]om[];itox; diuſeritatem in ſpecie\ndiuſeratur; t; ideo diuſionem recipit. C[]uato ſolet ques\nt; cuius ſit diuſio dulcedinis per ſpecies predictas. Ad hoc\nd[]icendum eſt q; e[]qu[];ui[];o in ſuas significationes: vt\nverus diſatur: analogi in ſuas significationes, t; de ſap[];o\ndulc[];e hec p[]ertractata ſufficiant.", "### C[]lectio. rvij.", "C[]ulcedo enim quadrupliciter diuicitur. Aut e[]ni dulcedo eſt pura q[]litatu[]; quattuor: c[]ôtētua me dioc[]iter. i. calid[]; frigid[]; ſic. q; humid[]; hec e[]ni dulcedo iu[n]enif[]; i zuccara. Aut groſſitudin[]; viſcositate amic[];ta, hec a[]ut in d[]actylis q; q[]ubſlibet er melle t; paſta c[]oſectis iu[n]e[];da eſt. Aut n[];o ſap[];o[]; amit[];ca: cu[];b[];no r[]u groſſities e[]nt temperam[];tii mutata; t; e[]paritate in ſui multitudin[];e redacta, v[]n[]; fit c[]; p[]uitat[]; calo[];ris t; p[]uitatis dulcedinis ſicut in malif[]granatis. J[]deoq[];\nn[];u calida t; magis e[]h[];uida dulcedie pura. But acumini c[]om[];ita: cuius humo[];zes groſſi in ſubtilita[];e t; e multitudin[];e in paru[]; sicfitatem ſunt mutati. vnde t; dulcedo ſui acuminis eſt p[]eſtita ſicut in mel le a[]p[];us. hec igitur dulcedo eſt calid[];o[];t c[]eteris mi n[];u humida. Dulcedo pura acuminet viſcositate er p[]edita: mediocritatem t; temperam[];etum signiſcat; t; hec humane c[]opl[];erioni eſt affinilam[];a. H[]uma na autem complecio temperate e[]calida t; humida in fecido gradu. ſilliter pura dulcedo: vnde t; m[]edia quodammodo ſunt affectantia t; plus[]; q; digere poſe ſunt recipientia. J[]deoq[]; aliquado quæ dulc[];a ſue perfua[]; circu subtil[];es venas remanentia: que a ma n[];g[];nis diuidentur venis a g[]ibbo p[]rocedentibus e[]pa-\ntis q[]; d[]; cocau[];i vocatur ab anatomici: t; ab altera vena e[];patis in ſima quevocatur po[];ta: vi[]; earu[];n iu n[];g[];itur extrema: in e[];ſdem ſubtilibus groſſities conſt[];pationis generatur. marine ſi ibidem antiquam inuenerit duritiæ; t; dulcedo aliquid habuerit viſco[];tatis ſicut er d[]actylis in melle t; paſta c[]oſectis. Dul c[]edo enim viſco[];a e[];p[];i ſpleni marine eſt nociu[];a dupli[];c e[];cau. C[]na quia ei? oppilatio durio: eſt t; groſſio. Altera quia citi? putredini eſt vicinosa: vn de augmentata inſlationis t; rugitus eſt cauſa: et", "f. iij.", "o do o do o do o do o do o do

Ziber

interpolatiōs febris 3motiuā faciliſ: et naturaliter
in fumolitatem cholerica couſerua accidentaliter et in
putredinem et oppilationem, vnde Bal. Lum epar et
Iſplen habent groſſitiam: per cùſio et nocumentu[m
maſine ſiut per cibi et porus dulcedine: maxime ſi in
his méb[us] durities et groſſities fuerit et ora ſtricta ſunt. te
ſtatur q[ui] in melle apu videm? et subtilisatione et acu-
minc[f]ui ſui locitiu[m]i et oppilatiōs Iſplenis et epatis: niſi
cum dulcedine ſuam minuimus inciliu[m]is et subtiliti[
s]is rebus ſicut forti aceto et ſimilib[us], vnde etiā oris-
mel groſſitici epatis et venarum ſplenis valde iuua-
tiui[us] eſt. ſicur Bal. orimel q[ui] non tantu[m] habet horri
bilitatem ſaporis quatu[m] cetera inciſua. In h[uius] c[itati]a
neque ſtomachu[m] iuuat vel nocet: niſi cui ipsi ſtomacho
ſit numia ſiccitas: et in humo[bus] subtiliandis et m[u]ni
dificādis aptiſimum eſt: maxime ſi er ſquillitico fiat
іdeos] oppilatiōibus ſplenis vtili[que] ſquillitiu[m] orimel
q[ui] ſplen plus pati[que] p[ro]pter dulcedine q[ui] epar duabus
et caulis. C[ui]a q[ui] vene ſplenis ſuit ſtrictiōs: et a[ctio-
nes ſue naturales in eo ſunt debiliores: q[ui]n in epate
he actiones ſint inhabitantes et inde procedentes.
In ſplene v[ivo] adunate ſuperfluitates: cui ſue ſtrictio
res ſint v[ivo]: et he actiones ſibi defectiſſime: dulcedo
plus ſibi nocent necesse eſt. Secuſa q[ui] c[u]i ſplen natu-
raliter trabat ſanguinis feces: fit vitium in groſſitati
oppilatiōs. Œſtat ergo eſſe necceſſariu[m] orimel ſquil-
litiu[m]i. Bal. groſſus humo[ib] in corpor[u]e coadunatis
vtiliſſimi eſt no cuitare ſquillitiu[m]i acetu vel orimel
ſuiu[m]i: et per emeritiu[m]i ſtaſt[que] q[uic] ipſe ſe p[ro]babe fatetur.
Multi inquit p[er]ſecte fueru[m] ſanati et a dolo[bus] ſo-
luti arteticis c[u]i ſquillitiu[m]i aceti et ſui orimellis: p[er]ſe-
cte t[u] ſanos eſſe volentes vt[us] téperato op[us] exercitiu[m]
c[u]uenitiu[m] dicta[que] ſiſtib[us]. Dulcedo ſit ſi l[ib]piditati mi[r]
ta: et ſuis h[ui]o[ib]us: multi domine[m] subtilitas: fit m[u]no:
caliditas et maior ei: h[ui]riditas q[uic] in dulcedine pura.
v[nu]t[us] dulcedo eſt m[u]no[ata] et aq[ui] ſapori[que] p[pi]nq[ui]. Œſi-
ma[]q[ui] hoc: q[uic] ois humo[rum] dulcis mi[r]t[que] aq[m] minoaf[que]
vulcedine. Et inde fruct[us] arboris br[uc]uſſime terre vi-
cine m[u]no[m]i eſt in dulcedine: q[ui] p[er]cere et a terra remo-
t[que]: q[uic] h[ui]o[res] a terra, asc[ed]èt[uos] p[ri]t[u] veniut ad fruct[us]
p[pi]nq[ui]tate vie q[uic] digerant et coagulant et in dulcedine
transducant. p[ro]cere aur[em] arboris humo[res] ſibi a ter
ra venièt[uos] no pertingut ad fruct[us] niſi c[u]n l[og]itudi-
tudine vie digerant et coagulant et in dulcedine dedu-
cant. Dulcedo v[ivo] aquoſa m[u]no[m]i e[que] q[uic] pura: et oppila-
tio quam generat facili[que] dissoluit q[ui] q[uic] fit ex pura. Si
a[u]t aliqua[m] re inueniat cui[que] subtilitária dura ſit: et viſco
ſa f[ic]ut dragaga[n]. citius inuicaf[que] et solida[que] q[uic] mébris
affilimat p[ro]pter groſſitiam viſcoſitatis et dulcedinis.
Dulcedo v[u]o acuminu[m]i comi[m]ta cui e[que] h[ui]o[res] ſint par
u[i]ſſimi et acuti[que] q[uic] pura erit maior cal[or]is et h[ui]riditat[
mi[n]or]: vi[nu] cal[que] eſt q[uic] ſic i[u] fine ſedi grad[us]: q[uic] vicina eſt
mediocritati et téperam[eto]: m[u]diſicādi et lauadi sub
tiliādi groſſas ſtomachi h[ui]riditates virtuſio[m]: c[u]mi-
dificat em groſſos h[ui]o[res] et putridos: et ſicitate au
t[em] ſua q[uic] acuminu[m]i eſt p[pi]nq[ui] p[ri]g[it] interſtina et mouet
ad cibi feces expell[ées]. vi[nu] et in his fecib[us] eſt p[ri]no-
emitt[è]dis q[uic] i[u] cibis p[ro]fo[rid]iōs. oppilatiōes a[u]t m[u]no
res facit q[uic] puritas dulcedinīs. Dulcedo vnctuosa

calor[que] molliu[m]i et i[n]ſe ſedi gradus ſigt et inde vicina[m]
dulcedin[i] et ſapofositate: ideo eſt m[u]diſicatua et mol
liſiſatua[m]: h[ui]o[res] ſui t[u]n mulu[m]i ſiut groſſi: vi[nu] ſenſu[n]
ſunt grauatiu[m]i tardin poru[m] p[ro]fo[rid]iōs d[u]ri ad dge
réd[u]n et a mébris diſſoluend[u]i. grauiliu[m]i ca[n] vnctuosi[
tatis ſue et viſcoſitatis et ſuon h[ui]o[res] groſſitiu[m]i: vi[nu]
marie oppila[m] po[zi]t f[u]mi claudun[que] in interio[bus]
venis et memb[ris] ſeauis. Ideos ebulliut[que] f[u]mi dolo
rum generatiu[m]i et p[ung]itiu[m].

In h[ui]b p[re]te deſedit ad acti[es] dulcedin[i]s ſpeciales et sp[er]
riu[m]i et t[act]i[pat]i]o[pat]i[que] dulcedin[i]s: ſiſter deſcedi eſt et de opario
nub[us] dulcedin[i]s pure vt alijus ſapo[ib] [om]iſte. Diu[i]ſio, Di-
uidi[que] b[ars] i[u] duas p[ter]e: i[u]q[uic] p[ra]ma diu[i]ſit sp[er]u[m]s dulcedin[i]
q[uic] ſiſtut[i] et ſimplicitate r[mi]tioſe. In ſea. l. in pac: Dulcedo
v[ivo] pura acume et viſcoſitate expedita etc. agit de actionib[us]
ſp[er]u[m]i euſis. P[ra]ma aut[em] eſt i[n]duiſa. Secunda aut[em] diu[i]ſit
in quinque partes ſim numeru[m]i ſpeciariu[m] euſis. In quatu[m] p[ra]
agit de actionibus dulcis puri. In ſea. f. in pac: Dulcedo
viſcoſa epatis et ſplen[i]i. agit de actionibus dulcis viſcoſo c[m]
miciu[m]. In t[ria]tia. l. in pac: Dulcedo inſipidat[i]i comi[m]ta etc.
agit de actionibus dulcis inſipido comi[m]ti. In quarta. l. in
pac: Dulcedo acuminu[m]i attinu[m]i etc. agit de actionibus dulcis
acuto admiriu[m]. In quinta. l. in pac: Dulcedo vnctuosa calo
r[em] et molliu[m]i in fine ſecu[m]i gradus ſignificat etc. agit de actioni
bus dulcis vnctuſo comi[m]t, et ſic ſunt ſer paſſes in p[en]
ti ſpeculatioſe. Circa p[ra]ma part[em] tal[em] aſſigt diuſionem dulcis.
quodda[que] eſt puri[m]: q[uic]da[que] viſcoſat[i]i comi[m]t: q[uic]da[que] inſipido
in quo eſt multa dumiditas et frigiditas: quodda[que] acuto. Lirca
p[ra]ma part[em] ſc[ede] paſſis agit de actionibus puri ſoulas diu-
ſeſo: ſulce puri tem[per]atu[m]i eſt nutrimi[m]i multu[m]i inſerens: et i[u]
cui ſit delectabile attrab[i]ſi in magna q[u]ntitate a méb[us]: et i[u]
replet et oppilar vel marie ſopera: et hoc marie ſopera e[n]i ſali
quiā viſcoſitate. Circa ſoam part[em] agit de actionib[us] dulcis vi-
ſeſo admiriu[m]: et quinque p[on]it. P[rim]o d[ic]it q[uic] ſulce viſco
ſum oppila[m] p[er] ſplen[i]i p[ro]pter groſſitiu[m] et putredin[que]: vn-
de generat ſumui putridi[m]i et kebres interpolatas de materia
grova[m]. Secu[m]o oſſedit p[ra]ma. Bal[que] marie circa epar q[uic]
[sp]len[u]e marima ſit oppilatio p[er] dulce: et m[ar]ie cui venc ſunt
clauſe: et in eis ſunt ſup[fl]uitu[m]ates d[ur]e: et hoc operat mel du[n]
riu[m]. T[ertio] ondi[d]ire ſectio orimell[b]ac oppilatione remouet
p[ro]pter subtilitate p[er]mi[n]i et marie ſquillitiu[m]i in cuius aceto po-
nik ſquilla q[uic] eſt cepe marinu[m]. Quarto oſſedit q[m]ag[ui] accidit
oppilatio p[er]mi[n]i epatis: et i[de]o p[li]o c[m]opecit et orimel et ma-
riue ſquillitiu[m]i. et h[ui]us oppilationis due ſunt cauſe. P[ra]la
eſt ſtrictura venat[u] et debilitas virtutis ſplenis maiu[m]. Secu[m]
da eſt officiu[m]i ſplenis in fecibus ſanguinis atrahédis. Eirca
tertia[que] part[em] agit de actionib[us] dulcis inſipido admiriu[m]i et
in illa parte tria p[on]it. P[rim]o d[ic]it q[uic] ſulce p[li]o b[ri]
giditate et h[ui]riditate q[uic] puri[m]. Secu[m]o hoc c[m]oſtrmat p[er]fi-
m[è]t[u]n in aqua: q[uic] o[ul]ce diminuit: et in arbore q[uic] eſt p[io]
ima terre fruct[us] m[u]n[que] dulcis p[ro]ducit p[ro]pter b[re]uſitate vie
cuiu[m] nutrimi[m]i q[uic] eſt materia fructu[m]i no[te] complete
digeri[m]: c[u]n aſt[em] eſt eleuata dulciores p[ro]ducit p[ro]pter diſeſſationi
nutriu[m]i in via longinqua. T[ertio] c[m]oſcluſit actiones bu[n] dul-
cis di[c]es q[uic] b[ul]dulce m[u]n[que] b[ul]dulcedinis et oppilatione facit
p[ra]ma] dissolubili[que] i[u] ſu[n]eta in c[m]o p[er]e dura ei inuicaf[que] et mé-
b[us] adheret. Eirca quartá p[re]t[em] agit de actionib[us] dulcis acu-
to mi[m]t: di[c]es q[uic] eſt his d[iu]nium caliditatis et ſicitate: ope-
ratur ergo ad mundificationem feci[m]i et groſſos humo[rum]: p[ri]
gendo mouet interſtina ad feces emitt[è]das: et i[u] plus eſt i[u]
u[m]as ad expulſatione feci[m]i ad c[m]ib[us] penetratione: et paucas
facit oppilationes. Eirca quin[ta] part[em] agit de actionib[us] dulcis
vnctuſo admiriu[m]: cuiu[m]s o[p]atiōes ſunt m[u]diſicare mol
liſicare groſſos h[ui]o[res] gr[ia]ne: qui ſenſus grauati[m]: et de faci-
l[iss]u[n]que po[zi]t claudun[que] et f[u]mi retentu[m]i ebulliut[que]
mor[u]b[us] gr[ia]ne: et p[unct]uras et kebres. Et in hoc terminat hec
paru[m]. Eirca h[ui]b dulcedine q[uic]b[us] inquiuritur. P[rim]um
eſt de dulcedine pura. Secu[m]o eſt de dulcedine viſcoſat[i]i comi[m]ta.
T[ertio]um eſt de dulcedie inſipidat[i]i admirta. Quar
tum eſt de dulcedine acuminu[m]i comi[m]ta. Quinti[m]i eſt de bul

["Dietarū vniverſalium.", "For.lio.", "cedentc vnctuſati committc.", "cedentc vnctuſati committc.", "C[irca] p[rimi] pedeſi hoc m[or]d:grif de dulcedine pura de\nqua p[rimi] q[ritur]: vtr[us] m[ar]ime nutriat: vid[ef]c q[ui] ſim\nyſaac m[ar]ie q[er]eperata eſt: t[ar]mare ſiſi humane c[opl]erioſ\nniſ: ſed o[ta]tale multi nutriſ: ſulcedo pura multum nutriſ.\nAd oppoſiti eſt illud q[uo] videmus in succara: t[ar]multis alij\nſi q[ui] c[ui]b[ea]t dulcedine pura n[ò] multi nutriſ. Ad hoc etiās\neſt illud q[uo] d[ic]it Auic[ie]: q[ui] non op[5]s m[ar]ime dulce m[ar]ie nu-\ntrire. Ad oppoſiti eſt et al[ia] hoc q[uo] pon[1]t y[ſaac] dulcedines vi-\nſcoſati admittā m[ar]ime nutrire. Ad hoc a[n]t p[ro] solutio p[ro]\ndiata. Quanti[ta]n eſt e[parte] diſpositionis nutrimenti eſt\nin ſap[io]s natura q[er]ſit: ſulcedo pura multi nutriſ: h[ui]s qu[à]\nt[ui]ſt e[parte] aliar[ui] ſitioni q[ui] in nutrimentu ſent obieru[n]\nde: t[ar]pante recipienti: non eſt necſſe multi nutri: t[em]niſi\nalie conditiōes c[urrent]. C[irca] q[ritur] qu[ò] dulcedo op-\np[ilationes] g[hat]: videtur e[m] oppoſiti: q[ui] c[u]ſtulte v[it] y[ſaac] p[u]\nmo[ſes] groſſos q[ui] viſcoſos] diſſoluit q[ui] mundiſcat: ſed oppo-\nsationes et talibus g[hat]natur: ergo multo mag[is] oppilatio-\nnes remouct y[ſ]p[as] generet. Ad oppoſiti eſt aucto, y[ſaac]\nt[ ratio]: q[ui] ſulcedo pura h[ui]s ſubſtantiam groſſam et multum\nattractur: t[ar] med[ia]s retineſ: g[ui] c[ui] o[ta]tale oppilationu g[hat]\nt[ui]ſt: ſulcedo pura oppilationu eſt g[hat]niatua. Ad hoc o[mi]\ndum q[ui] e[n]ulcedo eſt diſpositionu diuſtinas. Eſt in e[m]\np[rimi] in dulci] p[ro] subſtāri groſſities. S[com] eſt diſpoſi-\nto amicabilitati et delectationis: t[ar] multi e[m]a[mis\nattractur ultra e[mi]z virtut[em] et nec[n]itare: vt p[rimi] mo[ſi]a[ns]\nip[ſa] repleat: t[ar] r[one] b[us] eſt q[ui] c[up]p] ilatione ſic ut t[er]ſat\ny[ſaac]: t[ar] m[ar]ime dulce cu[di]natur viſcoſitas. Sunt aſt alie\ndiſpositiones in p[ro] p[ur]ula d[ul]ci] ſi[mi]t virtus ca[li] diuſi[ui]ta et subtilita-\nt[ia]: t[ar] virtus p[er]ſtituā p[ur]ma ſutur p[er]miſatūres: et il\np[as] diſpositiones oppilationes n[ò] generat neq[]b[um]o[m]\ngroſſos: i[n]po[m]i]tus generatio[n]e o[mi]z aucta[]. Ad hoc c[ui]\nritur qu[ò] dulce purum affiniſetur humane compleſioni eſt et\nin e[m] odem gradu: videtur e[m] ſalutem: c[opl]erio[m] e[m] b[uma]\nn[am]a eſt temperata. t[er]iui ſim costantinu eſt inter veram t[em]\nperanti: t[ar] p[rimi]i gradu[ſ]: ſulcedo aſt pura caliditati attinet\nt[ar] ip[ſa] p[er]cillat. Ad hoc diſcum e[pi] q[ui] e[n]ulcedo q[ui]\nEſt e[m] c[opl]erio] p[u]lere: y[ſ]na et radicalis: t[ar] fluens. t[ar] y[ſac] eſt\nintervar[ia] t[er]perantiā t[ar] p[rimi]i gradu[ſ]: fluēs a[ſt e[m] in diſpo]\ndu[ſ]: t[ar] buic[ò] ſulcedo affinilari: t[ar] v[iri]g eſt appoſi-\nni]a ſim p[aus] q[ui] p[os]terius. C[uarto] q[ritur] v[trum] purus\ndulce affiniſetur c[opl]erioni humane: videtur e[m] q[ui] e[m] non\naffiniſtet: q[ui] ſim Auic[ie]: inſom[ble] eſt duo indiſuīda euiſde\nspeciſi affaciari in e[m] c[opl]erione p[utual]: et eli etia] duo\ndu[er]ſa membi: ergo multoſtius neq[]b[um]e dulce in nutrimento\nt[em] com eſt diuſerſe speciſi ab humane c[opl]erione. Ad hoc o[mi]\nc[endi] q[ui] affiniſlatio eſt p[u]lere. Eна eſt ſim fili[mes] c[opl]erio\nnes ſim q[ui] aſſinilat[ui] v[nus] hoſis q[u]os c[por]io[n] alterius: t[ar]\nbo[m]o n[ò]e n[ò]t aſſinilatio dulcis ad corp[ui] humanu. Eſt au\nt[em] alia in via nutrimenti ſim q[ui] nutrimenti q[ui] d[omi]nā\ncend[ie] q[ui] dulce aliqu[tuli] admitti viſcoſati multi nutriſ\nt[ar] buiui eſt: q[ui] r[one] dulcedinis t[ar] amicabilitatis cum m[é]\nb[us] eſt amicabilitatis c[ui] natura humana: t[ar] r[one] ſue purita[\nt]is multi nutriſ natura[li]: r[one] q[ui] ſue groſſi[ei]t: t[ar] viſcoſi[\nt]is multi immo[t]atur in m[é]b[us] ip[ſa] conſo[t]ans: t[ar] ſic multo\nplus nutriſ accidentalter: t[ar] i[de]o plus videtur in c[of]tatio\nne t[ar] forſtitudine m[é]b[us] q[ui] generanda y[ſ] in custodia ſanitatis\ne[hib]endin[em]. Ad r[on]em aſt in ſarriarum diſcum q[ui] illa im\npedimenta n[ò] inſunt dulci] viſcoſo q[ui]tāt ad nutrimenti aſſe", "C[irca] ſe[m] pedeſi hoc m[or]d: queritur de dulci] c[om]iſto\nviſcoſati: de quo q[ritur] p[rimi] vtr[us] multi nutriſ: vid[ef]c\nq[ui] n[ò]. Allud par[mi]t nutrit natura[li] q[ui] c[ui]z diſſicultate traſuſl\neſt in ſo[m]a ſanguinis: ſed o[ia] groſſa viſcoſa ſunt bm[oi]: et\netia] p[ura] mala faci[ut] q[ui] pon[1]t y[ſaac]q[ui] oppilant lubricant\nalios c[ibos] t[ar]faci[t] indigefos a[]omacho receder e[n]t\ninterſtina lubricat[em]: ergo dulce admitti viſcoſati minime nutriſ\neſt. Ad oppoſiti eſt auctoſtias y[ſaac] dic[er]tis: q[ui] dulce multi nu\nt[ri]: t[ar] m[ar]ie ſi ſit subſtātia ſua aliqu[tuli] viſcoſa. Ad hoc o[mi]\ncend[ie] q[ui] dulce aliqu[tuli] admitti viſcoſati multi nutriſ\nt[ar] buiui eſt: q[ui] r[one] dulcedinis t[ar] amicabilitatis cum m[é]\nb[us] eſt amicabilitatis c[ui] natura humana: t[ar] r[one] ſue purita[\nt]is multi nutriſ natura[li]: r[one] q[ui] ſue groſſi[ei]t: t[ar] viſcoſi[\nt]is multi immo[t]atur in m[é]b[us] ip[ſa] conſo[t]ans: t[ar] ſic multo\nplus nutriſ accidentalter: t[ar] i[de]o plus videtur in c[of]tatio\nne t[ar] forſtitudine m[é]b[us] q[ui] generanda y[ſ] in custodia ſanitatis\ne[hib]endin[em]. Ad r[on]em aſt in ſarriarum diſcum q[ui] ſulcedo admitti\nalii ſap[oi]s ſic ut amaro min[oh]5 de ſua specie: ſi in equali qua", "cidentale: ſed q[ui]tāt ad naturale: t[ar] e[pi] groſſi[ei]a ſua[5] repri\nm[ui] puritas e[t] caliditāes t[er]peratāt: t[ar] alie diſtibes o[ul]ci\ndi mi: tale aſt dulce ſanis ex[pi]b[ed]iſt eſt t[ar] virtute forſt e[pi]tib[em]\nC[irca] q[ri]k[ui] q[uò] dulce viſcoſum gh[et] oppilationes c[ui] ſit\nlubricatiu[n]: t[ar] ſuccurrere poſſumui n[oc]umēto e[pi], Ad\nhoc o[ici]ndi[n]q[ui] v[n]a c[ui] eſt a parte recipientiui ſicut d[ur]icaes\nc[opl]ositionis t[ar] meatui ſtricura t[ar] venaz: ſicut p[ri]s in venis\nparui e[pat]r, Alia c[ui] eſt a parte ip[si]us dulcis viſcoſi: t[ar] e[pi] eſt\ncum multiplier, Etna e[pi] a parte dulcedis: t[ar] e[pi] q[ui] e[pi] delectatio\nne t[ar] amicabilitati[c]e multi attri[pat]ur t[ar] retineſ: a m[é]bas: t[ar]\nmetre m[é]b[ia] v[tra] naturalem e[mi]z eg[er]tiam, t[ar] iteri: c[ui]\ncum dulce ſunderetur in groſſa subſtantia r[on]em h[ui]s oppi[landi]. A\nparte vero viſcoſi]ta e[al]ia c[ui] r[one] m[é]b[us] t[ar] lubrantiſt\nt[ar] adhenerie cum m[é]bas: ſicut eniſ t[er]tak p[ri]s: viſcoſus eſt\ncuius partes coberent adju[n]icem vt catene. Succurrendi\neſt a[n]t talibus ſicut t[er]tatur y[ſ]faac cum aceto in c[ibis] appo-\nſito: c[ui] cum o[rim]elle bibendo: t[ar] cum aceto iquillitico: t[ar] c[ui] ori\nmelle iquillitico: t[ar] c[ui] talibus que fine v[eh]ementi caleſa-\nſtracione diu[er]tica e[pi]ſiſtia ſunt inſiui]ta et subſtituatiua t[ar] groſ-\nſo[rum] humo[m] remotiata. C[ter]to q[ritur] p[ro]pter q[ui]\ndulce viſcoſum porius c[er]at oppilationes circa venas\ne[pat]is t[ar] splénis mag[is]: t[ar] non circa pulmonem t[ar] euius ve-\nnas. Ad hoc o[ici]ndum q[ui] buiui solutio p[er]betur in dietsi\nparticularibus: t[ar] in commento ſup[ra] regimen acuto[ſ]. Ele-\nne enim e[pat]is t[ar] splénis ſunt ample in principi o[mi]nibus e[n]\nſi ne: t[ar] io cum p[am]litudine p[ri]cap[iti] multi ſecipiaſ: t[ar] in fi\nnem multi claudaſ: ſunt habiles ad oppilationes. Addid etiās\nt[ar] buic[æ] q[ui] n[ò] rāta nutrimenti q[ui]tātias ad pulmonē t[ar] e[pi]ve\ne[n]as p[uenit]: q[ui]a[t]a ad e[pat] splénē t[ar] i[pi]o]venas: c[ui] ad e[pa]\no[m]e p[uen]t: q[ui

Liber

titate fit miſto vtrbigio: fed tî dulcedo talis eſt maiors
actionis: q magis mouet ſensium ppter comiſtione cíu alio
fapoze qui h5 plus de actione: fed dulcedo inſipiditati com
miſta eſſic ſenſibilis et deblis actionis in ſua ſpecie: et in
ſpecie aliumus ſapoſis: q: inſipiditas eſactione debilitat: t
nò oat ei maiors virtutè al teri? ſpecie: fed pmiſta alipapo
ri quis pípm ſua reſtíſi virtus: tî h5 virtutem intenſam
actionis a ſpecie alteri? ſapoſis ſibi comírt. Æt peccat bò
q: nò cóparat yfaac dulcedine inſipidatati admítas: eidem
admiſte alis ſapòſis? fed ſoli pure dulcedini. C[Scò] qri
tr zpter qd oppilatio quam gnat dulcedo inſipidatati ad
miſta eſt faciioris diſſolutionis cíi ſit frigidio: frigiditatis
aſt eſt multúr oppilare t coprimere. Ad hoc dicéndum q hec
dulcedo eſt liqio: t ſubtilio: dulcedine pura: t io citi fluit
t diſſoluif a meſtis t venis in qbus facit oppilatione. Ad
rónem aſt dicéndu q frigiditas nò 3pamit t oppitat níſi cíi
inuent materiam p[ar]atam ſicut materiam groſſam viſco
ſam habilem ad comp[er]ſionem t oppilationem.

C[ circa] quart[us] qri de dulcedine acuminí admítia: de q
qri p[imo] p qua vià adiuat virtutè expulſiá: videb em
opſoffitú: q: im Auſen: t alios auctores expulſiuæ viget p
frigidi et p[ridi]i: h5 dulcedo ſic yfaac t[est]a: attinet fiſco
q t caliditati: g: nùuat virtutè expulſiuá. Scòda ratio ad
id hec eſt: cíi em ſces in viſceribus deſſcatúr: dureſt eſt
generát tenaſmo: t ſiunt inbáiles ad expulſionê: fed p talè
dulcedine ſicut p ulcedinem mellis: ſicut t[est]eatur yfaac: ſe
ces deſſacant: g: ip[ro]f] ſiunt inbáiles ad expulſionê: ergo
hec dulcedo potius ip[er]it virtutè expulſiuá q ip[ram] iuuet
Ad oppoffitù eſt aucto. yfaac. Ad hoc dicéndu q ca expulſios
n[ec] feci: t iuus expulſiuá eſt multíper. Eina ſe humiditas
feces diſſolue: t molíſcas t liqidas reddens t lubícas
et habiles ad expulſionê: t im bác cám nò eſt dulcedo acumi
nt admítia adiuusá ad feci expulſionê. Scòda eſt moſtio
catio intemo[sp] q[ui] p[á]sa intefina exerítatur ad expulſios
n[é] feci depoſitionê. T[ertia] eſt mudiſcaticio t abſterio
et excolatio p[io]z t feci: t p[as] duas diſpoſitiones dulcedo
acuminí admítia eſt ca expulſionis feci: t etiá ca adiuusans
expulſiuá y[ut]èt. C[Scò] qri quò hec dulcedo eſt min?p: p[ò]
onta ad oppilatios g[ran]das q dulcedo pura: videb eſt op
poſſitú cíi hec dulcedo durio: ſit: t izez penetrabilio: venaz
q igitur venas in principio latais t in fine strictas q ſunt in
plene t epate penetrauerit in magna quaſtitate in ipſis re
p[ie]cie: p[pter] ſui ouric[ie]t q multá quaſtitatè oppilations in
ipſis maríme gnat. Ad oppoffitù eſt aucto. yfaac. Ad hoc ói
dicéndu q dulcedo p[pter] ſui acutem acq[rit]eſi ſubtilitatè per
quà nò tîn in méb[is]mo[ra]z íp[ra] replès t oppilás: t io p[io]
pter ſui acutem méb[is] ad expulſionê moſicado exerítat: et
iterú multúr eſt mudiſcatiáta eſt excolatiáta t feci groſſarum
diſſolutiáta: t ſic oppilatios cám remouet: t iterú diſſoluif
p[io]z o[ne]s t ſubtiliat ne ad oppilatión g[ran]da aggreſſent: t
ſic minus eſt ca oppilatios q dulcedo pura. Rò aſt ſoluit
p[or] p[is] ſicut eſt ſubtilis bec dulcedo ad penetrádu: ſit ad
erúndi: q[ui]s nò tîn pp venaz diſpónè: ſubtiliáq tîn in ipſis p
digetiónê t ſic o[to] erit vel in méb[ro]z [u]ertif nutrimêtus.
C[ circa] q[ui]nt[us] q[ri]ſ de dulcedine vntuofitati p[mi]tæ: de q
q[ui]p[ro]mo vtrí]t ſit calidio: q[ui] dulcedo pura: t videq q nò: q
p[um]idúi reſtíſi virtutè calóis: ſicíu yo eſt lima cál, ei acus
men p[íſt]as: g: cíi hec dulcedo ſit p[um]idio: q dulcedo pura
minóris eſt caliditatis. Ad oppoffitú eſt aucto. yfaac ponens
tís ip[am] eſſe in fine ſedi gradus in caliditate: pura yo eſt in
medio ſedi. Ad b5 dicéndu q dulcedo p[mi]tæ vntuofitati eſt
calidio: dulcedine pura: q: duplet eſt p[um]idúi. l aquosum t
hoc p[or] 3 ietatem ſua hebetat virtutè calóis. Aliud aſt eſt vn
tuofum: t hoc ſuſeitat virtutè calidí t incendit ip[am] ſicut
p[is] in oleo t adipe t p[ie]ce t 3 ſilibus. t ſic ſoluit rò. C[Scò]
querif vtrí]t hec dulcedo multúr nutriat q magis q o[es] alie
t videtur q p[ic] q: ſoli duo ſapoſes maríme nutriut. l. dul-
cis t vntuofus: g[illa] dulcedo maríme nutriut in quatrúq[us]
coniſiſi. D[oc]i d[ide] videb p[ac]rónè: q: ſicut t[est]aſ yfaac: oul
dedo p[mi]tæ viſcoſatí marine nutriut: fed talís eſt hec q[ui]
tuofitati p[mi]ſeſ: g[he]c dulcedo marine nutriut. Ad oppoſi-
tú eſt hec rò: illud e[mi] p[ar]ime nutriut q[ui] maríe habile eſt ad

hoc vt in ſanginéu[ra]ſ: fed dulcedo talís ſicut t[est]eatur
yſaac: nò eſt habiles ad qu[er]ſionê in ſanginé: neq[] ſangut
n[é] gnat laudabil émo in putrediné [u]ertutur: g[he]c dulce
do nò multúr nutriut. Ad hoc dicéndu q hec dulcedo multúr nu
trit acidérat: q: p[pter] ſui groſſitiem multúr immo[ra]ſe in
méb[is] ip[ra] cóſotans: p[ar]om aſt naturaliter nutri: q: tar
de condueritur in ſoam ſangunis: vnde conſo: t in fo[
t]itudine corporis perquendæ: t habentibus virtutè for[re]t
q non in ſanitate custodienda: t habentibus virtutem debí
lem. C[ter]tio queritur p[pter] q[ui]m caufam hec dulcedo
maríme parata eſt putrefactioni: videtur e[mi] oppoſitú cum
ſit calida: t calidí im p[ro]quato metheco: z refiſat pu
trerefactioni. Ad hoc dicéndum q hec dulcedo maríme para[]
putrefactioni p[ro]pter tres cauſas. Eina accipitur a diſpoſi-
tionibus qualitatú ſuarú, eſt e[mi] calida t humída t putrefa-
cio viget per calidum t humidus: níſi calidum fit excellés
t ſic ſoluitur rò. Alia ca accipitur a natura ſubſtantie ſue: eſt
e[nim] ſubſtantie groſſe viſcoſe: t ideo remanet in concavita
tibus membro: q non eventatur neq[] deparatur p[or] fumo[
ex]halationem: t concipit im bác viam calo[sem] inmaturá-
lem putredinalem. Alia cauſa accipitur a parte indigéſtibulat
tatis ſue: ratione cuius non deparatur neq[] ſubtilitat: im
mo indigéſta manens putredini apparatur, t de ſapo[bus]
iftis dicta sufficient.

Lectio, rvii.

C[]nctuofitas ergo parum eſt nutrítua corporis
q: parua quaſtítas ſui inſatur: fatur: mo[ra]zib[us] ibi t
creſcit. Parua g[ui] quaſtitas vntuofitatis tátú ip[let]
quantú t multi alij cibi. vnde t oppilations ſue ad
ſanandú ſunt dure. Jnde Hippo. E[bi] dulces t vn
cuatoſi cito ſaturát. C[nctu]oſi duabus er cauſis. Eina
cauſa ſue vntuofitatis t olcoſitatis cibis inmatan-
tis: t digere re p[hib]entis: q cí incípiunt digerí: mol
lificant villos ſtomachi t lubícant cibi antec[ip]t ſint
digéſtí. Scòda: q[ui] q[ò] tátillú inde ad venas earúz ve-
nit: e[ca]z acuaitates implet t creſcere facit: t claudés
illum ibi appetitúmi virtutè deſtráit ab alij appears
tendis. J[de]coq] appetitus auferunt defideria. Dul-
ces cito ſaturant: q: cum méb[is] delectent: cogút ca
multo plus de eis libi attrahere: vnde venas t còca
uitates e[os] membro: q cito implet. Non ergo deſe
cantur méb[is] ad alia inquírenda. Amaritudo auté
calo[re] ſui in tertio gradu denunciat eſſe. ſicitatè ve
ro in ſedo. vnde in ſuis bumo[bus] terreſtria t groſ
ſities d[on]antur. J[de]coq] pontícitatem quandam h5:
sed cum for[ti]tudiné ſui calóis incíliua t deſſicatíua
eſt groſſi bumo[ris] qui in e[pat]e eſt t venis: vñ t ama
ritudo cius diu[re]ctica e[ſt]. menſtruæ p[rou]ocat: ex[ter]io
ra corporis mudiſcitat a ſabie t m[os]pheca: t parum
corpo[ris] eſt nutrítiua: quia a ſapo[re] t dulcedine re-
mota e[ſt]. Appetitúm tamen exerítat duplíc[ie] de cauſa
Tna quia virtus ſua incíliua venarum aperít ora: t
ſubtiliat cibos perpluríumq[us] deſſicat. Scòda quia
eſt ſtípica: et ſubſtantí am cib[or]um adunat cuauius
concauítatem membro[rum] cum cibos in vnum con-
trabat. J[de]coq] in replendo illam vacuítatem p[rou]o
cat appetitum.

C[]de acuto ſapo[re].

Lapi.n.

Lutus ſapo[rum] calidus eſt in quarto gradu:
quia ſua incínſio eſt igne: vnde eſt coro-
dens incídenſis t subtilíans magis c[eter]is
ſapo[bus]. Eſt ergo ſubtilíes t exerítatiu[s]
appetendi: quia cum incíſione: t ſubtilitate ſua ora

["Dietarum vniversalium.", "Fol. xlv.", "venarum mundificat: et humiditates cœux deficcat,\nDe autem corpus nutriat paruiffimum eſt: et ideo\nplus medicinæ cibis solis attinet.", "De salvo. Lapi. xij.", "Allus significat calorem et ſiccatatem ſuam\neſse in ſeſundo gradu in fine: q: ſui humozes\ninter grosſos et subtilès ſunt mediores ter\nreſtribus vicinâtes, vnde virtuté habet p[ro]\ngitiuam: lauantem et corporis asperitatem mundiſ-\nſicantem: et humiditate in primum diſſoluèm de\ninde deficantem, Molles ergo carnes indurat et\ndeficcat.", "De acetofo. Lapi. xij.", "Letosus frigiditatem et ſiccatatem in ſeſu-\ndo gradu eſse deniſcat: q: humozes ſui ſub-\ntiles ſunt et penetrabiles: paru tamè terre\nſtres: ideos perſoat et incidi grosſos h[ui]\nres: et apperit ſomouet, doc autè facit trib? de cau-\nsis. Ana: q: ſua frigiditate et ſkipticitate adunat ſub\ntantiam ciborum vt quantitate faciat paruam: et ita\nlocus vacuus remanet venarù: et cœcauitates mébro-\nrum: vnde ſuit necſſe nature cibui alii appetere: vt\nloca vacua valeat implere. Altera: q: cibumoz ſui\nin natura et ſapore ſimiles ſint melacholicis humozi-\nbus appetitù generat, augmetat et cœſtoſat appetit-\ntus acetoſos his humoibus. Tertia: q incitoſez ſub\ntilitate ſua diffoluï ciborum groſſities: et ita venarum\nto mebroz emúſtur feces. Ideos ſuit cauſa in di-\ngestiuavirtute cœſtoſtanda: et appetitiuæ reſtauràda,\nhabet et aliuſ prop: iii ſubtilindo grosſos humozes.\nin ſtomacho inueros viſſoluit eoſiſc: venter fit fo-\nlubilis. Si autè ſtomachum humoibus ſuperfluis\ninuenerint inanition: deſcant eſt et contſtant,", "De inſipido. Lapi. xij.", "Ine ſapore cibus eſt c[ui] ſapore ſicut aqua\nhabet, nulla actio vel qualitas ſua inueni\ntur aptio: q[ui] ſtomachi humectatio: et ſitis\nmitigatio: et p[ro]pter b[oc] ad digerend[ui] ve\nlocio: et min[ui] nutribilis c[ui]b[ia] alij ſaporosiozes. Qua-\ntitas autem ſui nutrimenti in groſſitie vel subtilita-\nte: velocitatevel tarditate colideratur et ſubiecti ſui\nſpilitudine et raritate: mollitie ſue duricie: viſcofi-\ntate et ſimilibus. Exinde nutrimēta fungo[ui]n groſſio\nra et ſurioza ſunt ad digerendum: q[ui] c[ac]urbitarum.\nEucurbitarum vero nutrimenta nutrimentis crifo-\nloca[nne] ſunt groſſi[ora], fungo[ui]n p[ro]pter ſoliditatē\nt[em] duriciem. crifo[lo]canne: p[ro]pter molliſiem et ſubtili\ntatem. cucurbitarum: p[ro]pter inter vtris[que] medioeri\ntatem. Unde Bal, omnis res non ſapora naturali[\n]ter ſicut fungi: ſue artificialiter ſicnt lupini: tantum\nbis nutrimenti et digestibilitatis in velocitate et tar-\nditate: qua[ta] eſt diuſitas ſui ſubiecti duricie ſue\nmollicie: groſſitie: ſue subtilitate. Si eſui ſubiecti vi\nſeolum ſit et molle ſicnt crifo[lo]cana: ſubsequitur diſe-\nſtionis velocitas et erpulsionis non tarditas. Si au\ntem duru: et groſſum ſicnt lupini: d[ur]ius eſt nutrimē-\ntum: et tardius ad erpellendum. Si autem medio-\ncre ſicnt cucurbita: mediocia ſunt nutrimēta.", "De pontico. Lapi. rv.", "Otticitas eſt cum humozes ſui pure tera\nreſtres ſunt vt frigidi ſint et ſicil: necſſe\neſt in fine tertij gradus quarto ſint vicini\nvnde et ſua nutrimēta ſunt paruſſima et\ngrosſos h[ui]ozes faciétia: et ſubtili diete illaudabilia:\nſed t[em] virtutis appetitие e[cr]citatiuæ p[ro]pter coaduna\ntioné c[ib]o[n]i in vn[ui]t: et inanition[em] loco[n]i. Aerus cum\np[ont]icitas virtuté habet deſſicat[iuæ et c[of]tricti[uæ]: in\nueniens ſtomachum c[ib]is exinanim[ut]: conſtringit et\nconſo[rat] foramina ſua inſerio[za]: vnde nimie conſt[\np]ationis ſit cauſa. Si autem inuenerit ſtomachu: ci\nbis plenum: t[ur]c his supernatat et groſſitie ſua: et ſu\nperio[em] ſtomachum coadunat ex[pr]imens ſicnt tor\ncular a ſuperio[ri] oliuas, vnde ſua foramina dilatan\ntur inſerio[za]: et emittuntur intus habita. Sic[que] ſit so\nlutionis ventris accidentalis cauſa. mar[imè] ſi virtu-\ntem ſtomachi defectam vel mollem inuenerit in reſt[\nn]endis c[ib]arijs: et c[ib]aria natura ſui molliſtia ſunt.\nUnde Bal, p[ont]icitas deſiderium c[ib]i e[cr]citat: quia\nin pr[im]is ſtomachi c[of]tringit ſuperio[za] e[ci]cians con-\ntenta, vnde pauperatur in alluciendis c[ib]is alij ſibi\nſtomachus. H[er]uenicne ergo cadé p[ont]icitas vs[que]\nad venas ſuas ſuccos c[ib]orum coadunat: et loca mem\nbro[um] euacuat c[og]ens membra appetere alia. H[é]\n Hip. d[ic]it: amara: acuta: acetoſa: por[ica]: omnia ſunt\nappetitus e[cr]citatiuæ. Amara: et acuta: q[ui] venarum\naperiſt o[ra]: et groſſa ſubtiliant c[ib]aria plurimum de\ndeſcantia et loca exinanimentia. Pontica: q[ui] ſubdaſtati\nc[ib]o[n]i coadunant vt ſtomachu euacuèt et venas. En\nde ſequitur vt exinanita fatagant in ex[pr]édiis ſuova\ncu[ita]tibus. Acetoſa p[ro]pter vtris[que] ſaciuat hec,", "De kipticis. Lapi. xvi.", "Tipticón actio ſue paſſio eadem eſt que\n[em] p[ont]icor[um]: ſed t[am]en ſubtili[ora] ſunt:\nqui[as] ſui humozes inter ſubtilès et grosſos\nſunt mediores, vnde et pozos penetrant.\np[ont]icor[um] humozes: quia ſunt terreſtres dure in-\nterio[ra] corporis ſunt penetrantes; ex[tr]inſecus autè\ntantum operantes.", "T[em]p[ro] actiones dulc[es] agit de actionibus alio[rum]: t[em] di\niditur hec p[ars] ſin numeru: alio[rum] ſapoz in octo partes.\nIn prima ergo agit de vncu[to]ſo. In h[ac]ui s[ant] parte duo p[or]\npo[nt]on. D[imo] assignat actiones eius d[ic]ens: q[ui] paru nutrit et\nmultu inſat: et parua eius quantitas tantum fatiat quan\ntum magna alio[ui]: et oppilations difficilis cure facit. Se\nſeundo ſub auſ. Bal, c[ó]parat eius actiones ad actiones dul-\nc[is] d[ic]es q[ui] vtris[que] multum fatiat: ſi vncu[to]ſum cito fatiat et\nmultu: p[ro]pter duas cauſas. T[ha]na eſt innatatio in ſtomacho et\nimpedim[et]u digeſtioris: et lubrícatio a[n] digestio[n]. ſe[da] e[re\npletto mébroz: q[ui] ceſſat appetit? Dulce autem multu\nfatiat, p[ro]pter magne quátitatis eius attractione a mébuis fa-\nci: p[ro]pter eius delectationem. E[ir]ca amarus ſic p[ro]cedit:\nt[em] d[ic]it q[ui] eſt calid[ui] in tertio: ſic[i]i in ſedo: et habet quandam\nſiccatatem terreſtre: et flurum menſtruozum p[u]oat: t[em] co[\n]p[u]s mundificat ab actionibus inſectionib[us]. Secundo d[ic]it\nq[ui] parum nutrit p[ro]pter remotionem a dulci: ſed conſo[ra]t\nappetitum p[ro]pter duas cauſas. vna e[ſ] p[ro]pter virtuté inci\nſiuá, alia e[ſ] p[ro]pter ſkipticitate coruſant[em] et inanitione fas-\ncient. E[ir]ca acut[i] d[ic]it q[ui] eſt calid[ui] in quarto gradu: co[\n]p[u]ridit: diu[i]ridit: ſubtili[at]: a[per]it: appetitúi e[cr]citat a[peri]endoz:\ninčiend[ui]o: mundificando nutrit: t[em] plus compet in via me[\nd]iciné c[ib]. E[ir]ca ſalſum d[ic]it q[ui] eſt calid[um] et ſiccum in ſe", "ut\nsulca\nnuco\nnuco\nnuco\nnuco\nnuco

Liber

cundo gradu: p[ug]it; lauat: aspera m[ud]ificat. p[mo] dissoluit: deinde defecat: molles carnes durat. Circa acetoſijs tria proponit: p[mo] dicit q[ui]e ſuſt friguit; ſic uſſus in tertio. ſubtilat penetrat et incidit. Secundo dicit q[ui]e appetitui c[ó]so: tat p[per]ter tres cauſas. P[uma]a est coadunatio partius ſtomachu et cibi faci[es] inanitione. Secunda eſt vicinitas ad melacholiá q[ui]e ap[pet]iti mouet. Zertia eſt inſalo humo[ſ]i groſſo[ſ]i et viarum apertio. Tertio oftendit q[ui]e humo[ſ]es groſſos a ſtomachu oduit: et ſi plen[us] ventre eis inueniat: otuidendo laſat: si autem vacu: et deſſcad[us] c[ó]ſtipat. Circa inſpidi[us] c[it]ia tria. p[]o[n]it. P[uma]o dicit q[ui]e p[per]ter humiditati[que] ſtomachu humectat: ſi t[em] auferet: velociter d[iger]itur: et par[us] nutrit. Secundo t[em]tur diuerſitare ſui nutrimenti: que confitit in ſubſtantia ſubtili et groſſa: et alij[us] conditionibus: et hoc declarat per eſtem plum in ſungis: qui ſunt in terra nacſetes quaſi plante rozunde figure: et dicuntur c[ó]pinelli: et ſunt groſſi nutrimenti, atriplices ſubtilis, cucurbite mediocris. Tertio int[é]tionem per Hal. ſirmat in ſu] qui inſpidi[us] habet diuerſitate in qua] titate nutrimenti et diſſegtionis: et ouritiem et molliti[que] ſubtilat litate et groſſitie: ſeut patet in ſungis naturaliter inſpidi[us] per lupin[is] q[ui]e ſunt ſemina amara filia fabis: et ſulcoanſt per diuturnaque auſcie infuſionis: et in atriplice que naturali ter eſt ſubtilis: et in curcubita q[ui]e ſt medioris. Circa ponti] cum autem quinq proponit. P[uma]o dicit q[ui]e frigidi]us et ſicci in fine ter[mi]n: groſſos generat humo[ſ]es: et ytenib[que] die ta ſubtili non competit. Secundo dicit q[ui]e c[ó]ſoſtat appetitii p[ro]pter coadunatione a qua inanitio p[uc]ent. Tertio dicit q[ui]e c[ó]ſitipat os inferus ſtoma[ch]i clauſado c[ui]us ſtoma[ch]us eſt repletus: et marine liquidi: laſat c[ó]piti[endo]. Quarto c[ó]s firmat intentione p[er] Hal. dicent[em] q[ui]e ponti[ci]us c[ó]so: tat appetit i[us] p[per]ter inanitione q[ui]e facit corri. gando. Quinto oftendit quomodo p[ó]ticii et acetoſum a tamaru inducunt differéter vi g[oe]m eſt appetitus dieſis q[ui]e appetitui c[ó]so: tat: ſed d[é]ſſerétur ſin Hippo, et a[m]arit[us] et acut[us] excitat appetitii aperi[do] zin cidendo: ponticii coadunando: acetolum vtroq[ui]o modo. Arca c[it]utitio dicit et c[andem] virtutem habet e[ui] pontico: ſed ta[m]e ſubtilius eſt: p[per]ter q[ui]e magis penetrat: et q[ui]e ſua actioni minus viget, et ſic terminat pars de ſapo[ibus].

C[]In bac p[re] octo ſunt inq[r]éda in ſumeri ſapo[ni]: et p[il]mo qu[er]itur vtr[em] vntuo[ſ]um multum nutriat: et videtur q[ui]e ſic. Nutrimenti eſt p[ro]pter conſeruatione vite: ſed d[ic]it p[bs] in l[í]b[io] de mo[te]: et vita: q[ui]e illud q[ui]e cauſa vite eſt p[u]midá vntuo[ſ]um a[er]e[mi] no[val]e ſiccebile: ſed vntuo[ſ]us eſt h[om]i[ae]reum q[ui]e ergo marine conferuat vita: ſed omne q[ui]e marine conferuat vita: marine nutrit: ergovnctuo[ſ]um ma[ſ]ime nutrit. Ad oppoſum eſt hec ratio, illib[us] quod tarde d[iger]itur et loci[que] diſegionis r[ef]ugit: marine nutrit: ſed mi[n]ime: ſed vntuo[ſ]um eſt h[om]i[ae]: q[ui]e supernatat ſtoma[ch]o: er go vntuo[ſ]um mi[n]ime nutrit. Ad hoc dicendúi q[ui]e ſapo[di]us eus marine nutrit, et poſt omnib[us] alij[us] magis nutritynctuo[ſ]us: ſed minus q[ui]e ſapo[di]ulus. Ad rationem dicendúi q[ui]e ou p[er]t eſt vntuo[ſ]um. Quod[á]da eſt p[ro]po[rt]ional nature p[uma]ne: et q[ui]e eſt vntuo[ſ]um in ſanguine: et tale corpus p[uma]num c[o]ſeruat. Eſt alud vntuo[ſ]um quod eſt in c[í]bo q[ui]o na tum eſt conduci ad humo[ſ]i aquoſu[ſ] calo[em] eſt qu[n]t[u]entem: et n[ò]s eſt illud in quo potiſſime vita conſu[n]atur. C[]Secundo ſuppoſito q[ui]e vntuo[ſ]um marine nutriat poſt dulce: quervi[ur] vtrum magis nutriat naturaliter vel accidentaliter (et) z[em] multus nutrire naturaliter q[ui]o c[ito] conduertur ad nutrimenti: et ſo[nam] ſanguinis: et par[us] immo[]tatur in m[é]bis: multum aut[é] nutrit accidentaliter quod non c[ito] conduertur: et multum in mem[bi]s immo[]tatur: et oftenditur q[ui]u[m]tus nutriat naturaliter: q[ui]e omne quod eſt calidúi et ſubtilis ſub ſtati[que] et paſſuum marine: et marine c[ó]uertib[ile]: multúi nu[tr]it naturaliter: ſed vntuo[ſ]um eſt h[om]i[ae]: q[ui]e de facili patitur a calo[em] naturali: et multúi nutrit naturaliter. Ad oppoſit[i]us d[ic]it y[ac]a q[ui]e v[us] vntuo[ſ]um c[ó]petit n[ò]vo lentibus cu[st]odire ſanitatem: ſed vol[em]ibus ſo[ſ]tudiné: et vig[em] me[bi]zo[rum] adpiſi[que]: vntuo[ſ]um multus nutrit accidentaliter. Ad hoc dicendúi q[ui]e vntuo[ſ]um multus nutrit accidentaliter. Ad rationem dicendúi q[ui]e aliquid d[ic]at multúi nutrire vel pa[r]u[s] tripliciter. E[n]o m[ò] p[er]ter groſſitiu[m] ſiem ſubſtantia tar

de converſionis ad ſanguinem: et carnes douine et c[ó]ſim[ula]. Se[do] modo p[ro]pter ſui qualitate: q[ui]e multum repugnat calo[si]: et ſic res frigide tarde conduertur: et par[us] nutriment naturaliter, et his duobus modi: non par[us] nutrit vntuo[ſ]um. Tertio modo q[ui]e p[ro]pter ſugá a loco diſegionis tarde d[iger]itur: et ſic ſapo[ri]: vntuo[ſ]us tarde et par[us] nutrit natura liter. C[]Tertio qu[er]itur quod plus ſatur: an vntuo[ſ]us an dulce: et oftenditur q[ui]e dulce: quia omne illud plus ſatiat cu[ius] maius: quantitas attrahitur a medi[que]: q[ui]e plus imo[ſ]a re plus replet: ſed dulce eſt h[ui]s u[n]odi: ergo dulce plus ſatiat q[ui]e vntuo[ſ]um. Ad oppoſum eſt hec ratio: omne illud q[ui]e plus ſatiat: eius para quantitas plus v[irt]uitate ap[pet]itiu[m] plus deſfectur: q[ui]e tunc eſt perfecta ſaturatio qua] do non viget amplius appetitus. Ad hoc dicendúi q[ui]e aliquid d[ic]itur ſaturare plus dupliciter. P[rim]o modo: q[ui]e plus ſatiat repledo ph[á]tatica repleti[d]o: et ſic vntuo[ſ]um plus ſatiat. Alio modo: q[ui]e tarde ſatiat et multí replet p[er] ter fin de lectione: ſed tamen multí immo[]tatur ſua ſatiatio et tarde recedit: et ſic dulce multum ſatiat. C[]Quarto qu[er]itur quod fit magis p[ro]po[rt]ionale c[ó]plezioni p[ú]ſane: an vntuo[ſ]us an dulce: et videtur q[ui]e vntuo[ſ]us maius: eſt t[é]peratia in complexione et ſubſtacia: q[ui]e in ſubſtacia tant: eſt: ſed vntuo[ſ]um eſt t[é]perantia in complexione et ſubſtacia: quia fundatur in ſub ſtanta ſubtili vel medi[que]: in dulci q[ui]e eſt temperamentum in complexione ſolum: q[ui]e fundatur in groſſa ſubſtacia: ſed p[ro]pter mai[om]e[m] aliquid m[ó]tem p[er]temantiam d[ic]itur aliquid plus vel minus eſt p[ro]po[rt]ionale et vicinum c[ó]plezioni p[uma]ne: ergo vntuo[ſ]um plus p[ro]po[rt]ationatur illi q[ui]e dulce. Ad oppoſum eſt auctitas y[ac]a dicent[em] q[ui]e dulce mari[me] nutrit p[ro]pter vicinat[em] p[ro]complezi[us] p[uma]ne. Ad hoc dicendum q[ui]e dulce p[ro]pter vicinat[em] p[ro]complezi[us] p[uma]ne. Ad rationem dicendum q[ui]e p[ro]complezi vntuo[ſ]um non eſt ita tem[per]a eſt fucit complexio ſubſolís: q[ui]e eius c[ó]plecio eſt in fine ſe c[ú]di gradus: complexio q[ui]o dulce: in medio ſecídi gradus. E[tem] p[ú]us fundetur in groſſa ſubſtanta: t[amen] groſſities nutrimenti nature p[uma]ne ſu] non repugnat: quia opiti[que] et nu trimentum ſit groſſum et conduertib[ile]: er: quo debet c[ó]pleció humana nutriu. C[]Quinto qu[er]itur quomodo vntuo[ſ]um dicatur groſſus et nutrimentu[m] facere groſſum: q[ui]e n[í]bil q[ui]e funda[ci]n in ſubſtacia vel medi[que]i[d]o dat groſſum nu trimentum: ſed vntuo[ſ]um eſt h[om]i[ae]: ergo n[ò]vo dat nutrimen[tem] groſſum. Ad oppoſum eſt q[ui]e d[ic]it y[ac]a. Ad hoc dicte dum q[ui]e groſſum d[ic]itur, multiplíciter, p[rim]o modo aliquid d[ic]itur groſſum: quod eſt groſſus in actione vt eſt p[ó]nticii: et eſt groſſum in paſſio vt q[ui]e de difficíli patitur: eſt groſſus in ſubſtanta q[ui]e ad ſanguiné groſſum conduertitur, vntuo[ſ]um autem d[ic]it facere nutrimenti groſſum: quia e[con]uertitur in ſanguiné groſſum indigeſtum. C[]Se[xt]o que ritur quomodo vntuo[ſ]us c[ito] conduertitur ad calo[em] exterior rem: et n[ò]s c[ito] ad calo[em] interio[em]: vt oleci[mi] ro: et simlia: et videtur contrarium: q[ui]e Auicen. docet, p[ar]b[are] medicinas de comparacionem ad res exterior[es]: vt medicina que c[ito] e[ter]ius inflammatur calida debet via: ſed vntuo[ſ]a de facili conduertuntur ad calo[em] exterior[es]: et de facili inflamman tur: ergo de facili debent conduci ad calo[em] exterior[es]: ſic vntuo[ſ]a c[ito] conduertur ad calo[em] naturalem velinna turalem noſtri c[ó]poris. T[er]tia ratio hec eſt: d[ic]it y[ac]a in li[bo] feb[ú]sum: q[ui]e illud q[ui]e forſte agens facit in paruo tempore e[calo]re forſti: hoc idem facit calo[em] debilíes in magno: h[ui]s calo[em] noſtri c[ó]poris eſt debilíes respectu ignis: ergo quod potest calo[em] ignis in paruo tempore: potest calo[em] noſtri c[ó]poris in magno: ergo e[cal]i calo[em] ignis potest vntuo[ſ]um conduerete in paruo tempore: et calo[em] noſtri c[ó]poris poterit it[em] ſum condueret e[in] magno: ergo vntuo[ſ]um poterit per longi[us] ſepus conduci ad calo[em] noſtri c[ó]poris. Ad oppoſitum eſt q[ui]e d[ic]it Ba. q[ui]e p[ú]is oleum c[ito] inflametur a calo[em] ignis: n[ò]m tamè necesse eſt q[ui]e inflametur a calo[em] noſtri c[ó]poris. Ad hoc vi[ð]cendum q[ui]e c[ó]ſtan. z[am]a. D[if]putant de bac q[one]: et d[ic]it q[ui]e non eſt verum. f[á]q[ui]e illud c[ito] conduertitur ad calo[em] ignis: quod c[ito] conduertitur ad calo[em] noſtri c[ó]poris: q[ui]e p[il]i t[em]

["Dietarī vnuerſalium.", "Fol. xlvj.", "ſekſte dicerent calida: t. ſito couerentur ad caloem no\nſtri cor:piſ q. falſum eſt. ſiſt. ſed de vnctuſis: t. ſoluit Sa.\nq. calo: t. noſtri cor:piſ debilis eſt. t. groſſus: t. ideo non hſi\nla couertere t. viduende t. ppter ſui groſſitiam: neq inſam\nmare: ppter ſui debilitatem: ſed calo: igni forſis eſt. t. ſub\ntilis: t. ideo poteſt illa viduende t. couertere. Ad fecundam\nrationem dícendí q. ſi ages forſte t. debile ſint eſtudem vir\ntutis: veri eſt q. illud q. poteſt forſte ages in paruo tempo\ntc re: t. imodo illud puer q. vid agit poſtui conuerti ad vtrun\ng: t. ſic non eſt de oleo. Unde dimus q. ſi calo: noſtri cor:\npois fuert debilis alteratur p olei: ſi fuerit forſitis calo: nò\nimmutabitur: ſed conuertet olem ad ſui naturam. Unde\nnò eſt bonum ponere oleum ſupra eriſpilqua: quia cito inſiā\nmatur popter caloem fortem. [Septimo queritur p:or:\npter quid vnctuſum cum ſit calidum t. humidum: conver\natur potius in humoem pplegmatici q. ſanguineum. vi\ndetur enim contrarium: vnum q. eſt quale in potetia: tale\neſt quando cuitur de potetia ad actum: t. omne q. immu\nnatur habet potestatiuam ſimilitudinem cum eo q. ipſum\nimmutat: ſed vnctuſum eſt calidum t. humidum in poten\ntia t. etiam actu: ergo quando cuitur ad actus: debet eſſe\ncalidum t. humidum: ergo er ipſo debet generari humo: ca\nlidus t. húdius t. ſno pplegmatica. Contrarium dicunt in\natozes q. vtètes vnctuſonis pplegmatici ſunt. Ad hoc dícen\ndi q. frequentius in pplegma conuertitur. Ad dícen\nceſdem q. in vnctuſo eſt vna natura calida t. humida: t. ſin\nbanc poteſt conuerti ad ſanguinem. alia eſt natura ſin q. lo\nmque digeſtionis refugit: t. ideo cuitertur in humo: q. phe\nſmaticum indigeſum.", "Circa ſom p[ro]cédent hoc mo: t. quetur itur ad amar: t. que\nritur de contrarietati inter p[ro]b. t. medicos. Dicit p[ro]bs in\nlibo: de ſensu t. ſenſato: q. dulce t. amarum ſunt extrema ſa\np[ro]fates medij cōſciuntur er illis. medici vero ponut q.\nq. ſunt duo ſapòs principia: p[ot]icum: t. inſipidi: t. videtur\nq. ſapò: dulces t. amarus ſunt principia. In nvoquòs obie\ncotum eſt vna prima cōtrarietas: vt in genere colozi: alb[us]\nt. nigrum: ergo in ſenera contrariatas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij ſapòes conſidicur\ntur: ſed illa præme ſunt cōtrariæ que marine a ſe differit.\ntalia vero ſunt dulce t. amarum: ergo debet eſſe principia:\nquia que ſunt extrema in illo genere ſunt principia. Secun\nda ratio hec eſt. in quolibet genere obiectus eſt. vna prima conterias\ntas: t. erunt duo extrema er quiibus medij

["Liber", "aliud per quod cōplexionē ledit et suâ impreſſionē ſigit; et ſic plus excedit ſapo: acutus ᶜamarus; q: soluit cōnstituitem lingue; gradus vȏto diſſuſitur: et q: acutus plus ledit ᶜamaru: idea in viteriori gradu ponitur ᶜama rum; et ſic patet ſoluto ad queſita.", "### Lectio xix.", "#### De odoze ciborum. Lapi. rvij.", "Nodozādis cibis discordati sunt antiqui. Quidam enim dictiūt bis itidem discerni ſi cut ex ſapobus predictis. Alij nullā in odo randis discernetionē eſſe iudicat. Alij cōſirmat aliquā eſſe ſignificantāt: etiā ſi nō poſſumus per eſſa aliquan do certificari. Quidā itidē odozatu teſtātur p[er]cipi viſ cut ex predictis ſapob: ? et dicti ſe videre tantūnde odozatum in bis odozandis facere: quātum ſapores in guſtandis. Non enim acuta et acetoſa minus odo ratu ᶜguſtu percipiuntur: videb[us] certificaueruſt ſui ad vtris̄ in intellectu. Obuiātes hiſ taliter videntur refragari. Fundamētūn inquiſt quo ininititur hec rato non eſt ſolidi: et p[ro]ſiſtio qua fulciri debuit queſtio: falſificatur hoc modo. Lum enim cibaria acetoſitari et acumini affiſimaretis: et dicretis ea odozatu perci piſt acetoſa: et acuta affiſimaretis: neq[ui] nega re poſſitis quin actionēs acetoſitatis et acuminis miſbil aliud q[ui]ta quaedam in inciſio in ſenſu p[er]t, hec autē odozatui nō attinēt: ſed potius tactui. Om nis enim ſenſus ſui habet p[ro]p[er]tio actum ſib[us] ſicut videmus: q[ui] viſus discernetionē colo[ri]z et figurarum ba[ta]: auditus vocu et ſonoru: odozatus fumosor[u]z odo rato[zz]: tactus inciſionu p[er]nuctionu et ſimilia. Anuſs quis[que] yo horu ſenſuum m[é]bata habet ſuis officijs de ſunata e[cepto] tactu: qui in omnibus eſt m[é]buis officialibus: videb[us] et oculi ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo moſuram col[ex]ij[us] oculi ſentire: eti[que] clauſus ſit neq[ui] videat: ſed poſtius tactu ſentit q[ui] ſit. itidē et lingua aures et nares bo[rum] quodlibet tactui: id eſt quodda[que] p[er]ſi ad q[ui] po[ſita] ſunt. S[é]tuiſt etiā et p[er]t id calidu frigidu moſurā p[er]p[er]cuit virtutem tactuālē n[er]uoz in ſe habitu. Conſtat ergo q[ui] vide ſentit colores et formaſ: non ſentit moſuras et inciſuras. Colores e[n]t figuras et virtute ſua viſuali cōcipit. Inciſurā yo moſurā et ſenſibilibus ſuis neruis: videmus e[n]mo mo

Dietarī vniverſalium.

Fol. viij.

diſeſt paſſio vel paſſibilibus ſtítas. Secuſa rò hec eſt: dicit Auicæ, qæ ea ſeu pericumpuntur ſunt ſo ſe genere acciden tif; q: ſubſtânia ſolo intellectu cognoscitur: vel ſilla ſunt ſo genere quâtotitatis: t ſic ſpectat ad ſenſus omnes: vel ſunt ſed odo: eſt tale quid qò eſt qualitas. Ad hoc dicendu qò lo ſo ſed odo: eſt ſtalit ad ſenſus particulare: t ſic ſpectat ad ſenſus omnes: vel ſunt ſed odo: eſt ſtalit ad ſenſus: Alio modo a parte ſubſtantia deferentis odo: t ſic odo: 5: ſumus ſubſtârie il lâ qualitare deſerens. Ad ſemmutat ſenſum. Alio modo a parte ſubſtânia ſubſtrid calida: 5: ſim qo dicat Halı, qo ad cœ pœcedunt oue ſubſtantie: quarum vna eſt calida: et ſic eſt ſpùs. alia eſt calida: q: hâiда: et ſec e: calo: naturalis. Similiter ſpùs eſt ſubſtantia calida: odo: 5: rò rône calidita tia ſpiritum: ſo: rône yô ſubſtârie ſubtilis ipiſus nutrity. C[irca] ſed ſic pœceditur: t querif ytri odo: nutriat vel nò: t loqum de odo: ſim qo eſt ſubſtânia deferens odo: t videt qo odo: nutriat ſic.nutrimêti ſt p ſimilitudinê nutri eſt cù ſenutro ſim Halı. ſed ſunt quâda membra que ſunt ca lida: t ſicca sicut odo: 5: odo: maſimâ habet ſimilitudinem t p[ro]propioctu cù ſi ſubſtânia mebri: eſe ome tale odo: nutrire: ergo odo: habet nutrire illa membra cum quibus pabet ſimilitudinê. Secuſa ratio eſt: oue ſunt cauſe p[o]pter quid aliq uê nò habet nutrire. Prima eſt ſimplatas ſicut eſt in elem e nis. Secuſa eſt diſtantia ad corpuſ humanum: ſicut eſt in� miſtis: 5: qò carer his pòt nutrire: ſed odo: caret ſimplificata: t qo: còponitur er quattuo: elemêtis. Similiter multum appropinat ad corpuſ: humanum: q: oq ſumers ſerulòt: a nutrimento: 5: odo: nat: eſt nutrire. Tertia rò hec eſt: in nu trimèto eſt qàda ſubſtantia ſerens ſapo: eſt: q: habet humida: t eſt alia ſerens odo: t eſe eſt ſicca: t vtræb eſt paſſio nu trimentis: ſed illa ſubſtânia q[ui]e deſert ſapo: eſt nutri: g ſilt illa que deſert odo: poteſt nutrire. Ad oppoſitum eſt rò: q: oef nutrimêti alialis ſim p[b]m 55 eſſe groſſus ſolidi: et imbibide: eo q[em]a membra ſunt ſolidi: 5: nullus odo: eſt hmo: 5: ergo per odo: nò poffunt nutrire: t hec ratio eſt p[b]i. Secunda ratio hec eſt: o: ſi nutri aut hoc eſt p[ie]: eut ac: com[ictione] ſui cœ: eſt q[ui]o de ſe nò nutriat videt: q: ome q[ui]o nutri vte iuus diſeſt ſubtilia: plus: g pylerio: eſſatione odo: de uenit ad tantâ ſubtilitate: p[ro]poſitione nò hebit in natu ra humana: g cù in principio: p[pter] ſui ſubtilitate non poffit couvert multo: ſeu in nò hâbitu p[er]viri ad membra. J[he] q[ui]e mediâre aere nutriat videt hoc eſſale: q: nullus ſim p[ro]ſuſiſſe: eſſatione et groſſitie neq: ſuſſicient e: vicinitate: cù hâiana natura ad h[em] q[ui]o nutrire ſufficiat: 5: odo: eſt ſimpler: g odo: p natura acris nò nutriet. Tertia ratio eſt odo: ad membra nutrivia nò ſertur: ſed ſer ſum aere ad cor: vel attribik a cerebro: 5: niſib q[ui]o nò ſer ſad membra nu tritiva pabet nutrire: ſed odo: eſt hmo: 5: odo: nò habet nu trire: t hoc etia: dicit p[bs] q[ui]o impoſible eſt aliaia odo: 5: nu trire: ſapòsib: 5: th nutriuſk. Ad rationes dicendu: q: ad h[em] q[ui]o nutriat nò ſolui requirit p[ro]poſitio quâtii ad còplezionê eſt etia ſubſtantia p[ro]poſitionalis: ſed odo: nò eſt ſubſtantia groſſa: q[ui]e g[ui]cineſt a parte còplezionis: nò th[ui]a parte ſue ſubſtârie p[ter] ſui ſubtilitate. Ad alia ròne dicendu: q: deſe ctus nutrimêti eſt dupler ca: prima: vt p[uatio] còditionus nutrimêti reſpectu còplezionis hâiana: ſub ſubſtârie hab[il]a p[ua] tio: t in odo: eſſi deſ deficit compoſitio: 2 habilitas ſubſtârie. Ad aliud dicendu: q: ſapo: nutri: q: eſt ſubſtantia groſſa q[ui]e eſt p[ro]poſitionalis membri: ſed odo: eſt ſubtilis t nò p[ro]po]tio nalis membæ: et iſco non nutrit.

C[irca] tertium p[ro]ceditur hoc mò: querif ytri spùs an[im]alis in cerebro: eriſens odo: ibus nutriak: t oſtedic q[ui]o nò: ome illud quo nutriſ spùs eſt q[ui]o ſolum p[rius] diſeſto: t cons erſo in natura: fangunis: q: ſicut ex groſſo: 5: p[ar]tib: 5: ſan gùs t nutrimêti fit meb[ui] vel pars meb[ui]: ita ex ſubtilio: 5: bus g[an]f spùs: 5: odo: nu: pòt cedere i partes nutrimêti vel nurtri e: p[at]u: eſt: g nò poteſt spùs aliais odo: 5: nutri: g fi nutri: nutrif ex tali re que reſoluſt er: maſſa ſan gùnis: ſed talis nò eſt ille q[ui]e attribik extra ad cerebrum: er:

g[ui]o e: aere attracto nò p[ot]eſt nutriri. Scòa ratio hec eſt: o: e: q[ui]o nutrit ſertur ad loci diſeſtioris: 5: odo: q[ui]e q[ui]o imme diate attribik ad cerebru: t nò ad loci diſeſtioris: o: e: et tra attract: nò p[ot]eſt nutrire. Zertia ratio hec eſt: er eſſem eſt ſnuquodq[ui]e er q[ui]ibus nutritur: g[ui]o illo er q[ui]o nò pabet spùs generari er illo nò p[ot]eſt nutrire: ſed spùs e: odo: 5: non p[ot]e generari: g neq: nutriri. P[ro]batio minois: q: ſpiritu: er nullo nutri: nifi er illo quod eſt in corde p[er]viterio: e: ſub t[ation]e: e: ſed odo: nò eſt in corde: e: ſed attract: ad cerebru: ergo e: odo: e: extra attracto nò p[ot]e: spùs aliais nutrini. Ad oppoſitù eſt hec ratio: dicat Halı, in megategni. in. 1, p[ar]ti ticala: q: spùs aliais qui eſt in cerebro: nutri: t augmentatur odo: 5: spùs y[ò] vitalis nutritur er: aere attracta p[os] ad ip[sm]: g odo: e: ca nutrimêti. Scòa rò hec eſt: q[ui]o nutrit nutri p[ro]poſitione: e: ſi litudine: e: t eſ ſimilitudo in còplezione t ſubſtantia: 5: odo: multu: sp[ri]t vicina: q: e: ſub ſubſtantia calida vapòzio: ergo habet ip[sm] nutrire. Zertia ratio hec eſt: quod attribik ab aliquo, p[ter] ſui ſimilitudinê natum e: ſumre: ſed ſicut dicit Auicæ. Spùs gaudès odo: ibus tra: p[er]bit ad e: odo: e: p[ter] ſimilitudinê q[ui]e c[ui]z illis: e: spùs natus e: ſumre: er odo: ibus. Quarta ratio hec eſt: q: luct er habet ſumus ignis ad ſumui c[adele] ſeminiertinge: q[ui]e e: spùs e: ad odo: 5: 5 ignis deſendit ad candelam ſeminiertin: ctam: vt ſumo illo nutriatur ſicut patet: g: spùs ſimiliter de] ſendit ad odo: e: vt e: illo nutriatur: g: spùs odo: ibus nutrire. Quinta ratio hec eſt: tria ſunt in copo: e: membra soli da: spùs t calo: q[ui]o e: groſſo: 5: p[ar]tib: 5: partib: 5: nutrimenti nutrium que ſunt p[tes] e: solid calide: e: ſicca: e: calo: ſimiliter er p[ar]tib: 5: ſibi p[ro]poſitionalibus habet nutriri: vt vntuctu: tate fanguinis q[ui]e calida: q: hâiда: g: spùs ſimiliter er p[ar]tib: 5: ſibi p[ro]poſionalib: 5: 5 illud q[ui]o e: ſt in nutrimèto p[os] p[ro]poſtionale e: ſub ſubſtantia ſubtilis vapòzio: e: ſed h[mo]i e: ergo e: odo: ergo cù spùs ſit h[mo]i: e: odo: habet nutriri. Ad hoc dicendu: q: spùs aliais e: odo: ibus attracta p[os] e: còſtatur. Ad rationes e: còtrarii dicendu: q: nutrimentum e: dupler, quodda e: p[ar]cuerſionê in h[um]o: t sanguinê t h[ui]diitate: t ſic e: groſſus partibus nutrimêti membra nutri: t z generak. t e: ſub ſubtilio: 5: bus partibus nutrimêti spùs t ſic nò dicimus e: spùs nutri: odo: e: ſt. aut alialid q[ui]o e: còſo: tato: z refocillatio: vt precedente diſeſtione t conuer ſione q[ui]e ordinantur ad groſſum nutrimentu: t ſic ſpiritus aliais habet nutri: odo: ibus.

C[irca] quartu p[ro]ceditur hoc mò: querif ytri calo: natu ralis t spùs vitalis nutriak e: aere attracta ad cor: z: oſtedic q[ui]o nò, nullus p[ar]tib: 5: còuerſit in miſtis: t p[er] hoc nò p[ot]eſt ip[sm] nutrire: ſed calo: t spùs vitalis e: ſub ſi: t antia calida: t humida vel ſicca: ſed aer e: p[ar]tib: g nò p[ot]eſt il nutrire. Scòa ratio hec eſt: dicit Auicæ: q[ui]o q[ui]o nutrib e: ini tui reb: 5: elemeta marine diſtâr a natura hâiana q[ui]e habet ſtítates vèlit matas: còplerio: q[ui]o hâiana e: tempe rata: c[ui]e g[ui]er fit elemêti nò p[ro]poſitionale p[ar]tib: 5: di: hâiana: ergo nò nutrit calore: neq: ip[sm] vitalê. Ad oppoſitù eſt hec rò: dicit Auicæ: q[ui]o calo: naturalis e: spùs nutriuntur: t dicit Halı. q[ui]o spùs vitalis nutri e: acere p[os] ad ip[sm] ingredi: te: ergo odo: t ſpiritus vitalis aere nutriuntur. Secunda ratio hec eſt: dicit yſaac q[ui]o ſicut calo: exterio: nutri: ita inte rio: ſed calo: exterio: nutritur e: ſuſentatur aere calido: er go: e: calo: interio: nutritur aere e: ſuſentatur aere calido ſi cut p[abulo] ſiu. Tertia ratio hec eſt: omne illud p[er] cu: 5: remo: p[ro]po]tione: calo: extignuif e: p[abul]i: t ſuſtetamêti calo: is natu ralis: 5: aer attracte e: h[mo]i: g e: p[abul]i: calo: 5. Quarta rò hec eſt: dicit p[bs] in lib. de ſomno: e: vigilla: q[ui]e p[feuer]âtia p[ri]ritu: vigo: inducit t attractio aeris facit ad p[feuer]âtiam. ſpiritu: nù: 5: o: tale q[ui]o facit ad còſeruationê spùs e: ſicut pa buli: t ſuſtetamêti sp[ri]: g[ui]er p[ot]e: nutrire sp[ri]: g[ui]er vitale. Ad b[ic]endu: q[ui]o calo: t spùs vitalis e: acere nò nutriuntur. Ad rônes dicendu: q[ui]o dupler e: nutrimêti. quodda e: verus quod ſit per quersione: t q[ui]e q[ui]o nutrit 55 eſſe miſt: t q[ui]e acer nò nutrit: 5: ſum q[ui]e sanguine: 5 a sanguine resolutus ſim Halı. Eſt aut e: aliud q[ui]o e: 5: p[ro]tatio e: regimê cal: naturalis: t q[ui]e c[it]e nutrire a nutrire calo: e: naturalê: t ſpiritum vitalê.

C[irca] quintum p[ro]ceditur hoc modo: querif de mò ſim

["Liber", "quam odo: o: ganum olfactus immutet; et ʻqīrīfmo vtrum\nodo: imutet ipsi, put eritit in pp: io fumo t, pp: ia materia\nvel put est extra pp: ia materia: ticut sik, tudo vel o: ganuvel\niduiu: odor: imutet o: ganu, put nō eritit in fumo sicut i ma-\nteria: et est ʻqiltio Auice, et ʻoredik q in pp: ia materia fertur\nad ipfum: q: omnis dispositio per sui excellentiā cor: rupens\no: ganu: co: po: ale eritit in pp: ia materia: fed odo: est h: mōi\nq: cor: rupit o: ganu: olfactus p sui excellentiā: g eritit in pio\np: ia materia: g in pp: ia materia fer ad ipm: et ipm imutat.\nSecunda ratio hec eſt: o: me illud qo: sanat et cor: o: tate: eritit\nin prop: ia materia: fed odo: es cor: o: tate: t sanant cerebrum:\nergo eritunt in prop: ia materia: ergo immutant o: ganum\np m q eritit in prop: ia materia. Tertia ratio hec eſt: o: me\nillud quod nutrit iubitantiā co: po: zeam q: uis ſit frubile eri:\nſtit in prop: ia materia: ſo: odo: est h: mōt: ergo eritit in pio:\npia materia. Quarta ratio hec eſt: omne illud qo: per inſpi:\nrationem ſui t medij deſerentis ad locu: ſenſus deſert: fer:\ntur ad ſenſum in prop: ia materia: fed odo: est h: uiu: modi\nquia alia que non inſpirant non odo: ant: ergo ad ſenſum\nfertur odo: in prop: ia materia. Quinta ratio hec eſt: omne\nillud quod immutat ſenſum t o: ganu per reſolutione facta:\na ca: per cui? reſolutione: videmus res deſicere t marceſſe\nre fertur ad o: ganu in prop: ia materia: ſo: odo: est h: uiu: mo:\nquiā per reſolutione facta a ca: fumus reſoluit a cor: po:\no: do: iſo: ergo fertur ad ſenſum in prop: ia materia: t iteri:\nquando multum odo: zatur: vt roſa marceſit. ʻItem videb-\nmus cor: po: zea congelata: vt lapides t cor: po: q ibent habent\nreſolutione: z ideo non habent odo: em: ergo a cor: po: odo\nriſero reſoluitur fumus per quē immutat o: ganu: olfactus:\nAd oppoſitūn: eſt aucto. Arisſote. ʻOccentis q ſenſus accipit\nſpecies rerum in materia p: eter materiam: c: uergo olact:\naccipit odo: em in materia p: ter materiā tamē: ergo necſeſe\neſt vt termine: odo: in fumo vel materia ad o: ganu: immu-\ntādi. Secunda ratio hec eſt: in omni eo quod immutat ſen:\nfum eſt aliqua natura p: p: o: tionalis p: m qua: ſenſum immu-\ntat: fed res odo: abiles immutant ſenſum : ergo eſt natura\np: p: o: tionalis in ea o: ganu t ſenſui: t ſimiliter in o: mibus\nſenſib: ſi virtus ſenſibilis eſt virtus ſp: i: ntualis: ſubſtantie\nvero ſemper co: po: zali cōiuncta, vnde nō eſt ſp: i: ntualis p: m:\nplex: er go: ſimiliter opo: zet q in natura odo: zabili ſit ſub:\nſtantia ſp: i: ntualis ſp: i: tionalis co: po: zea vnita: per qua: nm\na: ta eſ ſenſum immutare: h: uiu: modi autē eſ odo: ergo nō\neſ necſeſe q feratur ad ſenſum in prop: ia materia: fed p:\nq eſt idolum vel ſimilitudo. Tertia ratio hec eſt: impoſibl:\nle eſt aliquod corpus i: pa: riferi: vt poffit peruenire a ſub\nſtitutāt e: p: o: tio: n: o: tionalem ignis: ergo co: p: us odo: iſerum nō\np: o: tue: intātum rareſieri q p: o: tue: deuenire ad ſubtilitatem\nt p: o: tionalem ignis: ergo co: p: us odo: iſerum non poteſt:\nſi minima pars aliiu: c: p: us co: p: us odo: iſerit: vt ceru: fa vel alii\ncui: n: alii: er: t: n: alii ſentitur a multis t per longum fi: pa:\nſi fumus reſolutus nō poffet tantum p: sp: acium replere: q: et:\nignis non poffet: ergo nō ſentitur corpus odo: zable per ſu:\nmum: quia non ſentitur fumus per tantum p: sp: acium : ergo\nodo: non immutat ſenſum in p: p: ia materia que non ſentis\ntur vſ: q ad iactu: lapides ſicut dicit Auice. Quarta ratio hec\neſt: omne illud quod procedit a cor: po: zea reſolutiō: co:\npo: ze: fit cor: po: ze eritente integro: fed odo: est h: uiu: modi:\nergo poteſt fieri cor: po: ze eritente integro: ergo nō ſit p re:\nlutionem co: po: ze: ergo nō fertur ad ſenſum in p: p: ia ma-\nteria. Quinta ratio hec eſt: omne illud qo: immutat ſenſum\np delectationem ſui in ſubſtantia ad quod non poteſt attin\ngere ſubſtātia: neq: ad locum: ſi ſubſtantia ſimul nō poteſt\neſerri vſ: q ad longum p: sp: acium: ergo neq: odo: deſerf cu:\ntali ſubſtantia: ergo non ſerf ad ſenſum in p: p: ia materia.\nKontrarium v: videmus: q: vultures ſenferunt per multa\nmiliaria ercidi: tum troie: t cadauera mo: tu: q: ergo odo: nō\ndefertur cu: s fumo ad ſenſum immutādi. Secunda ratio hec\neſt: o: me illud quod ſimul attingit diu: ſos ſitus t extra ma-\nteria: co: po: zalem immutat ſenſus ab: q: uis de latiō: ſo: odo:\nvnus t id: eſt e: in diuerſis olfactibus: ergo eſt extra materiā\nc: o: ale: ergo immutat ſenſum ab: q: uis de latiō: e: de\nA: h: hoc dicendum q quidā ponunt, q odo: fertur extra pio", "", "p: xiam naturam. Alii: dicunt q odo: fertur in fumo: t h: uic: po:\nſitioni: conſentit Auicen. Et viciq: q venti po: tauerit fumum\nvſ: q ad locum illum. Sed nos dicamus q: nō eſt necſeſe q in\nfumo feratur odo: ad hoc vt immutet ſenſum : fed ſumat\ndispositio t similitudo medij. q autem ſentia t in fumo hoc\naccidit: vt diſtinguamus q: odo: vno modo facit immutatio\nnem co: po: zalem p: m q: co: citat cerebru: t sic fertur ci: fumo:\naliu: m facit q immutat virtutē animalem: t ſic non fertur\nin fumo: ſi: in idolo t ſua similitudine: t sic p: ſui: n: o id ſta.", "Electio, xx.", "T: Qui autem dat eis ſignificātiā ſed nō facile cer:\ntificanda: dicunt q: o: atus: eti: ſignificet ciborum\nnaturas: nō tamen itidē vt g: uſus. ad linguā ei: ſer\nlacerti veniūt a cerebro quibus ſenſus carent ceteri\nquibus lingua conſo: tatur in discernēdis ſibiven: e:\ntibus: vnde t g: uſus nō ſolum ſapo: es diſerctos in:\ntelligit: fed ſibi congrua t incongua perci: p. Odo:\nrat: autēn: ſimiliter: ci: a cerebro ſolus vn? n: ueru:\nvenit ſibi p: quē certificare ſol: ſibi ſenſualia neqat:\nneq: comp: e: bender e: m q op: o: zet: ni: ſ tantum ge:\nneralia aromacica t fetida. Specialia vero que ſunt\nmediocria in bis nō potest certificare: vnde eis ratio\nnon p: oſuit nomina. Senſus enim et debilitate ſua\ngroſa nō potuit rationabilitati deſerre: vt certa p: ſot\nponere no: . H: n: alif ergo no: uit ca: ponens eis\nſap: o: um nomina: bonum: q iu: e: malu: odo: e: dictitat\nMediocria caruerit nominibus ci: nullatenus cer:\ntificentur. A subicctis ergo ſuis tantum ea nominat\nre: dicturus odo: e: dicens camphor: amb: e: timi:\nliā. J: de: q ex diuerſis nō potuit cōpolitos diſcerne\nre odo: es ſic: ut: vi: s cōpolitos diſcernit colores. Lō:\npe: bendit ergo ſolos ſimplícis q: uo: ſubſtantia ſim\npler e: L: au: e: q: quia odo: at? ſenſus in vêtriculis\ncereb: h: abetur longe ab instrumento ſuo remotus:\nE: ſer: tificamus hoc: q: si qualem ſubſtantiam for:\ntis odo: s lumps: er: id e: t in naribus ſue vic:\nnit? appo: ſuerim? : nil inde diſcernere pos: lūmus ni: i\ncum ac: motus odo: em cerebro cum flatu: vn:\nde ſen: u: odo: nus ni: de ſubſantia illa aliu: venit\nni: ſolus illius fumus qui ſibi inde aſcēdit: quia ac\nrem qu: alibet circunt: egens ſubſtantie: q: ſumofe cō:\nm: i: n: c: s: m: c: s: m: c: s: m: c: s: m: c: s: m: c: s:\nrem: al: qu: al: e: al: e: al: e: al: e: al: e: al: e:\nrem: al: qu: al: e: al: e: al: e: al: e:

Dietarri vniversallum.

Fo. xlviiij.

odozatis in ventriculis cerebri simpler tatur quidam venit, marine si er bono odore et malo compositis fit. Bonus enim in virtute sua anteç malus pe netrat dupliç de causa, vna quia subfâtia boni odo ris virtutem caloris in se significat continere natus ralem q grossitiam eius multificavit et subtiliauit vt leuitate sui facilis soluta flatu aeris ad spiritum aliai tu cito valeat penetrare. Alia: q odor bonus conue nientiam habet cum spiritu animali in caliditate et siccitate. De malovero odore non similiter corrigit. Bletio em nature in eo deficit: vn superfluitas eius grossa: necessitat est in eo coagulata remaneat. Ideoq no tâ facile: h dure potuit cum fumo dissolui. Illo er go ad spiritus animatu valuit penetrare: q. spiritus hic subtilis est: et longe remotus in ventriculis cerebri, et idcirco no nisi subtilia sunt odore pertingentia solag, rerui spiritualitas: non cae corpoëitas cum perfozat. Hujus no silt: q: et sfe subfâtia corpora litate et rerui corpoëratem et spiritualitatè tangit discernés libi cogrua et incogruæ: similia et diffimilia certificas senfualiter earu actiones autæ ad anima cum senfus; qui est inventriculus cerebri perfozét, vn de guftui plurimù occultant: couenietia: si couenien tia cui inconuenientibus sunt admitta. Senfus enim lingue eti couenietia recipiat: citiſime tii patit et còstrarijs inconuenientibus admittis antec ad spiritum animatu couenientia ab eo mādenk. Ideoq res ecotrario apparèt odoratu et aliter guftui: cum odoratu folus veniat odor in aerè dissolutus et spiritu tui aniatu tii mittatur subtrilùmus: maximeq libi cogru? in quo acquieſces et tacite delectat. Hujus vero cum senſatojuz corpoëitates diuerſoq in subſantijc opéchendat: còtrario: u actiones pexualèt il lis couenientibus: q: senfus acquieſcit et suis inuicè affiliaitionibus. Lotra aùt inconuenientia tota vis ſua mouctur: et diſturbatur: vt eis reuctetur, teſtatur hoc roſa que eti odozatui coueniat: guſtu tae me est incogrua: de qua no dissoluitur niſi couenietia: vt ad odoratu perueniát subtilioz et couenietiozra. Hoc ſities ſo subſtantie fue borribilitas atq p[ro]ticitas que inſunt quasi terreſtria ad viſſoluendum in odoratu cã ſumi ſunt difficilica: niſi cu guſtus tota ſua subſtâria opéchendit. Arifto, in lib. de aia. Odo rat? inſt no ſentib? affiliaſa ceteris: cuz certa cete ri delectationèt horribilitatez rerui mediocritate ca piat: ſicut viſus albedinèt e nigredinèt e coz medioſcritatè. Hujus similiter dulcedinèt e amaritudinèt co ſuri medioſcritatem. Odoratus nof similiter: q: no niſi subtilè ſuſcipit. i. delectabilè odore et fetente: noz coz mediù. vnde non discernit inter muſcum et aloen niſi q. ıſtud ſibi couenibile: illud no inconuenibile, me coſivero boz: no potest discernere. Li in opéchèdo do deficitat no pòt notare ea neq cognoscere: et cum non cognoscit: neq rô nominare potest: niſi q boni: et malus odorevo citet. qo percipitur ex aſialibus pal pebûs carètib: quoz[ui] oculi non clauduntur vt iſpùs viſibilis coadunatus còſoſetur et quicſens renouc tur: vnde et parus eorum viſus: quia oculi ſepiffime aperiuntur et foras emittitur: iſpùs no viſibilis val

de viſsoluitur cu ſplendo: solis immittit: qd in mari
nis beſtijis apparèt carètibus vt viribus palpeb[ris].
3ridè odotatus no discernit: cum nares patule et ab
odoratu longe remote ſint. Rep: chendomur tamen
a ſophiftis dicentibus odoratum minime compèche
di niſi aeris tractu. Quomodo ergo odorant quæda
aialia cu nares no habet? Repfoem. Hares qa[d]
non habentia nulla ad cerebri ſui ventriculos habet
obſtacula. Vnde et fine vero aeris tractu habent odo
ramèta. Haribus necnon carentia tamè in ſupremis
nariu habent pelliculas: que acerem fine flatu non
permittunt intrare: ad quas aer odoratum ferès pe
netrat vt ad animatu perferat spirituz. Ideoq que
cum animalia palpeb[ras] habent: oculos clauderia
non vident niſi oculos aperiant et palpeb[ras] erigat.
Non habentibus palpeb[ras] hec minime ſunt necet
faria: quia oculos apertos ſemper habent, deficit
far in eis viſibilis spiritus: necq colores vident niſi
tantum albedinem et nigredinem: cozumq extrema
decernunt: media nulla diſcrezione ſeparat p[ro]pter
colorum subtilitatem et viſus ſui defectionem. Sci-
mus tamè nos reſpechéndos. Si inquiut spiritus
viſibilis in palpeb[ras] non habentibus eſt defectus
quare non similiter deficit odotatus in naribus ca-
rentib? Repfoem? debiliter obij: ſplendo: emitti
bilis cum palpeb[ras] ericrit in aerem extenditur et
videnda compèbendit. Ideoq cum in pluribus di-
uiditur maior eſt defectus: ſed spiritus odoratum fa-
ciens non exciens necq a quiete ſe mouens: in ventri
culis cerebri mo[atur] expectans q[ur] ad senfus aftera
tur libi deſor: non ergo deficere cum opoſtet. Li
ad hoc deuenerimus: vt inter guſtui et odorat: in diſ-
ferentiam fecerimus: opoſtet vt fumozum ſpecies in
quiramus et virtutes actiones q[ur] cozum inueſtigem?
Facta p[re]ſecutione et imp[ro]batiòse p[re]m opinòis: cu[mi]
cida eſt còtraria: ip[am] imp[ro]bans: in h[ac] parte p[ro]ſequi
tur fecuèda. Diuſiſto. Diuſiſt: aùt p[ar]cui in. viij. partes ad
inuicè coréionè habet[es]. In quari pa[mi]ma aſsignat cauſa
p[pr]ter qua[re] certa diſcretio ſap[oz] eſt per guſtus: e[ſt] p[pr]ter
diſpoſitione multitudinis neu[ro]s: a cereb[ro] ad lingua ve-
mentiù. In fecuèda: ſes in h[ac]: Odozatus nof similiter eſt cuz
vnus neu[ros] a cereb[ro] ſolus veniat libi. aſsignat cam indi-
ſcretiòs odoratu per olfactu: que eſt p[pr]ter paucitatè neu[ro]s:
ei e[cor]anu vententiù. In tertia. l. in h[ac]: Laufa q[ur] inu-
triculis cerebri odores senfus, aſſignat cauſam inceſtutud-
nis olfactus p[ro]pter diſtatià ab obiecto: cu[li] verus cereb[riu]
eius o[cor]anu ſit p[ro]ſundatu: et rône h[uius] aſſignat modum
deueniendi ad ip[sum] odoz[em]. In quarta. l. in h[ac]: Hujus
autem non similiter q[ur] e[ſ] corpoëitate subſtantie, comparat
modum app[re]hensionis olfactus ad modum app[re]hensio
nis guſtus. In quinta: ſes in h[ac]: Arifto, in lib[ro] de anima
odoratus inſuit no ſentibus affiliaſtur, comparat olfactu
ad alios senfus ſub aucto. Ariftote. In ſecta. l. in h[ac]: Res
p[re]chendimur tamen ab obſcientibus odoratus minime ap-
p[re]chendi niſi aeris tractu. mouet vnam dubitationem inci
dètem circa quedam dicta in ſolutione p[ri]me. C[irca] p[ri]
mam igitur partem dicit q[ur] illi qui dicunt cibos p[ro]dozes q[ur]
feerni non ſub tanta certitudine ſicut per guſtum: talem affi-
gnat cauſam, a cereb[ro] enim ſex muſculi ad lingua veniſt
et cum per neruos ſiat motus et senfus: per illos viſo[ur]
diſcretio guſtus in lingua: et magi q[ur] alt senfus ſuis o[cor]
nis viſo[ur]tur: et ideo guſtus non ſolum diſcernit p[ro]foze
ſi etià coueniens et diſconueniens in cibo. C[irca] fecundà
partè dicit: q[ur] no eſt ſimile de olfactu eo q[un] ſolus neu[ro]s

Liber

venit ad organi eius, ynde incertu est: t'ideonò cœpchen
dur speciales odores differentias: fed soli generales: sicut aro
matici et fetens: neq cognosceit medias fed extremas pro-
ter eaz excellentis: t'pter eius defectis ratio nò ponit cer
tum nomè odoibus cui olfactus non minifret ei certitudis
nem. Ilominat autè eos per nomen subiecto: sicut odozes
camphoe rofe. Eft autè camphora fuccus herbe frigidus:
amba vo sperma balene. Circa tertia parte funt septem
particule. Primo affigt causam incertitudinis olfacta?
a parte fitus oigani dicês: quia causa huiu est: quia iſte sen-
fus fitus in anterior parte cereba lóge a naribus que ſunt
eius oiganii p qo odo: ad ipfum defer. Secundo ad manife
ſatione intécionis affligent modum ſi què odozes ad ipfum
veniunt: t'pimo oftedit hoc in odoze horribili dicens: q' cu-
ſorit odo: accipitur t' naribus apponif: non discernitur: q'
diflat a ſenſu t non percipit niſi cu aer atrapit ipfum de-
ferens ad cerebra quid adjuvioëttia attractus. Tertio often
dit q odo: ſuaus cito deuenit ad cereb. ppter ſui deles-
catione t similitudinem cu ſpiritu aiali. Quarto redit ad
horribile caufam huius dicens q cu violentia venit ppter
ſui dilcûoeniètã cu ſpiritu ſcut ignis violècia puertit aqua.
Quinto declarat hocper exemplum in lichno: qui cum retis
net ſumit t rubo: ppter couënientia ignis candele ſuppo
ſite ad ipfum accendéu descendit: fed cu hecon ſunt cum
violioëta ipfum incendit. Similiter est de odoze ſuaui t'or-
ribili respectu ipfus animalis. Sertò cludet er bis q odo-
bonus velocibus penetrat ad olfactu popter ſui ſubtilitatè
t ſua uitatè: malus autè tardius ppter còrtrana. Septim
oftendiratione huius cum aliquid er ſuaui t horribili cò-
ponitur odoze t olfactus offer: ſubrilibs t ſuauis cito ad ip-
fum tranſit: groſſus auit t horribilis tarde. Ilam olfactus
nò recapt groſſitiem obiecto: ri: ſed ſubtilitatem t ſpeciem.
Circa quartà parte quattuor proponit. Primo affignat
duiverius modii appreſpensòis olfactus et gulfus dicês q
nò similiter gulfus appêdít: q: corpeitates rerus recapit
t upe ſe prim? ante imutat: q: grua t incoſtra in abis
ante discernit q imuvitio ad ſpinit animalè penetrat in
vêculis cerebra: crientè. Secundo oftendit q horribilia z de-
lectabilia cimerta latent apud gulfum q simul attingunt
lingua: fed in olfactu ſuaui citius penetrat t gulfus citius
patitur ab horribili. Tertio oftendit diuiverius modii appre-
henfiòis olfactus circa horribilium t ſuaui appreſhendo
nè t cam dicens: q olfactus ſuaui pius acapit ppter ſui
côſomitate t spirituali aiali t eoz penetrationè z solus
fumus ad oiganum eius ſubtiliſimus penetrat: fed còtra-
bus eſcefit eoz imutationè paru ſentiens: horribilia vo
pturat huc t cun magnavioëttia ipm imutat. Quarto decla
rat intentionè per exemplum in rosa: in qua odo: ſuauis ſui
ſubtilitate cito penetrat ad olfactum cum delectatione: to-
tavero ſubſtantia groſſa ſuo ſapoze horribili inſeſtat gulfu.
Circa qutâ parte duo proponit. Primo dicit q Aristo.
in libro de anima t in libro de ſenſu t ſenfato dicit q diffe-
rens est olfactus in nobis t alij ſenſus: q alij ſenſus agno-
sunt extrema ppter ipſo excellentiâ. Secundo declarat
hoc per similitudine in oculis aſialium: dicens q hocpacet
in aſialibus carentibus palpebzas: que ſunt create vt p clau-
sionè quiſebat ſpiritus et nò corumpitur q ab excelle ntia lu
minis leditur. Bec autè aſialiavident debilter t non discer-
nit colores niſi cii perturbatione popter duricem oculoz.
Similiter t genus hominu debilter ſentit odozes ppter re
motionè narii t odozes a cerebzo: t ſm Arift. ſicut aſialia ha
bentia palpebzas non vidênt niſi palpebzas amotis: similis
t neq homo olfactit niſi coopertorio oigani olfactus p ino
ſpiratione ablato. Circa fertas parte pimo mouet dubita-
tionè er predictis incidèt dicês: q cu nò fiat olfacto niſi p
aeris attractione: quò aſialia carëtia naribus per q aer pe
netrat olfactiun. t hec questio ab Arift. mouetur in píſabus
quomodo olfactiunt cu nò respirent attrahendo aerè. Secun
do yo ſoluit dicês q carentia naribus t nò respiriantia non
habent coopertosiui obſtans: t ideo aer t odoz fumo ſeſpfo
ad organum ſolii penetrat: fed habentia nares t respiràtia

habent cooperto: iuſ obſtans t nò olfactiunt niſi illo eleuato
t aere inspirato: t est ſimil in animalibus carentibus paſ-
pebza t cas habetibus. Circa ſeptimà pino mo
met oubitationè altera: ota er predictis: dicês q queſto eft
ſpoffitaz quòm carëtia palpebz est cauſa defect: ipſus
viſibilis: carëtia auit narii nò est ca defect ipſus odozabilis.
Secundo soluit dicens q nò est ſimile de v托ſpiſtu: eo
q píritus viſibilis ppe est ppter ſitum oculi: t diffundit
per aerem: t ideo ppter disperſionè minotatur cu est caren
tia palpebzari: t ad eius collectione facienti: ſi píritu odo
rabilis manet in profundo quietus: t ideo carentia narii
nò impedit: cu nares nò ſint ad eius collectione neceſſa-
rie. In fine vo p[ro]tinuat dicta dicêdis dicês q poſtq[ui] assigna
ta est differëtia inter olfactus t gulfu dêcèt est de ſpecieb?
virtutib? t actionib? fumo: ni. hec est intétio dui? partis:
Circa partem iſtam inquirenda ſunt fer. Prinum est de
certitudine t incertitudine ſenſui in nobis. Secundi est de
modo odozandi. Tertii est de similitudine ſpeciei odozus.
Quartii est vtrù diſtinguande penes ſpecies ſapomu ſicut
vuit pbs: t de diuveritate instrumento[rum] olfactus t alio-
ſenſum. Quinti de ſpiritu viſibili t ſuo[ſ]ozgano. Septi
s de bis que dicuntur in littera.

Circa primum peditur hoc modo: queritur primo ſim
qua vià olfactus est in nobis marine incertis: t ofſeditur
cotrarii: certitudo t discretioni ſenſus sequitur puritatem
t claritatem t peruolitatè píritus et mudiicem organi: vnde
dicit pbs in lib. de aſialibus: q ſenſus ſunt marine, certi in
nobis: t cauſa huius ſunt ſubtilitas et peruotas ſpirituum et
múdicia o: gani: fed cu ipſus | q ſunt in nobis ſunt ſubtilles
claritas: t oiganà ſunt marine pura t ſubtilita t muda: cer
tio: t discretioni: debet eſſe olfactus in nobis q poſtq[ui] assigna
ta est differëtia inter olfactus t gulfu dêcèt est de ſpecieb?
virtutib? t actionib? fumo: ni. hec est intétio dui? partis:
Circa partem iſtam inquirenda ſunt fer. Prinum est de
certitudine t incertitudine ſenſui in nobis. Secundi est de
modo odozandi. Tertii est de similitudine ſpeciei odozus.
Quartii est vtrù diſtinguande penes ſpecies ſapomu ſicut
vuit pbs: t de diuveritate instrumento[rum] olfactus t alio-
ſenſum. Quinti de ſpiritu viſibili t ſuo[ſ]ozgano. Septi
s de bis que dicuntur in littera.

["Dietarum vniverſalium.", "Fol. xlii.", "in homine per se eſt multi ſubtide; et facilis impſſionis: 15\nper viam accidentis multum eſt groſſum; quia humores ce\nrebi veniunt ad organum; et impediti appſchensione ſui\nobiecti. Ad tertius dicendi 45 Arit. loquif de qubufda ſenſib\nparticulariter: et ſic loquif de guſtu et de tactu: q[ui]ſi magis\nvigent in homine 45 in alijſ. Si vero loquatur de omnibus\nſic dicendum 45 in ſenſu ſunt duo: 15 receptio obiecti: et hoc\nmodo olfactus eſt in nobis debilibus. Secundo eſt diſcreto\ntudicum, p[er] appſchensionem que eſt interior: et eſt in\nratione et viu tute eſtimativa: et hoc modo p[oteſt] eſſe olfact\ncerta: et in nobis in 45 alijſ. [S]ecundo qu[er]if vtrum tact\nſit certio: in nobis: et oſſeditur 45 ſic fic: organi tactus eſt caro\nvel neruas: et eſt miſtum: et debet eſſe que oſtans ab om\nnibus qualitati? tagilibi? 9; fi magis deſlinaret ad vnſa\nſa? ad alteram: impeditetur eius iudicium; ideo op[orter] o[]\nsanum tactus eſſe equale: ergo in animali in quo eſt marſi\nme equalitas magis viget tactus: led in homine caro et ner\nuus eſt marſime t[é]perat respectu alioium: ergo in homine\ntactus eſt marſime diſcretiuss. Secunda ratio hec eſt: mo\nliuſ cies carnis 45 ſubtilitas inducit diſcretionem in tactu: q[ui]\nto caro eſt molliot: t[ato] faſſilio: eſt imp[er]ſionis: led in ho\nmine caro eſt molliot: et detecta in animalibus alijſ p[il]s ce\noperta: ergo in homine viget marſime tactus. Tertia ratio\nhec eſt: dictat Auic[ie]. organi tactus eſt dupler. organum irra\ndiſans ſue mandans et hoc eſt neruus: et organi recipiens\nvt caro. organum aſt iurriadias viget p[er] natura peruietatis:\nclaritatis et perſpicituratis: led organum recipiens viget\nper equalitatem compl[ationis] 45 ſub ſubtilatem: led in homi\nne omna illa marine reperitur: ergo organum tactus marſime\nviget in homine: ergo t[actus]. Et hoc confirmatur\nper Arisſo. et per Auic[ie], ſupra lib[us] de alia. [S] poſſea qu[er]if de diſcreto\nguſtus: vtrum marſime fit diſcretuus: videt[ur] 45 ſic guſtus\neſt quidam tactus: led tactus marſime viget in nobis: ergo\nt[actus]. Secunda ratio hec eſt: ille ſenſus marſime viget in\nno[co] 45 in alijſ. Ad rönem dicendum eſt domini elementow[us]\neſt dupler. Quod iſa facit ad diſcretione. Aliud facit ad firm\nnem organi. Et ergo terre domini, p[er]titorium: et per\npermanenti organi tactus. ynde terra non facit ad eius diſcre\nreſe certitum et certitudinem. et eſt eius ſictionem: ſic ut\nep[ron]it Auic[ie], ſupra lib[us] de alia. [S] poſſea qu[er]if de diſcreto\nguſtus: vtrum marſime fit diſcretuus: videt[ur] 45 ſic guſtus\neſt quidam tactus: led tactus marſime viget in nobis: ergo\nt[actus]. Secunda ratio hec eſt: ille ſenſus marſime viget in\nnobis cujus multos habent nervos: p[os]tos in ip[os]o induciſt\ncertitudo: led guſtus in homine eſt h[mo]ſi: ergo eſt in\nnobis marſime certum. Tertia ratio hec eſt: in illo animali\nin quo marſime fit diſtinctio ſap[oris] vel nutrimeti p[ar]so\nmarſime viget guſtus: led in homine eſt h[mo]ſi: ergo in homi\nne marſime viget guſtus. Iterum guſtus viget per molliac[ie]\nt[ub]ſubtilatem carnis: 15 in homine eſt marſime caro molli:\nergo in homine guſtus eſt marſime diſcretiuss. Ad oppoſi\ntum eſt quod dicto comuniter loquentes. 45 ſic guſtus marſi\nme viget in ſymia: tactus in aranea: olfactus in vulture: au\nditus in lupo: viſu: in lince. Unde verſus. Nos lupus audi\nti: line viſu: ſymia guſtu: t[ultur] odo: atu: p[rez]cellit aranea\ntacta. Ad hoc dicendum 45 guſtus marſime viget in nobis:\npluſcy in alijſ: ſiſt: t[actus]e. led alij vt olfactus et audit ſunt\nin nobis oſſecti. ynde tactus viget duplicater. Uno modo\nper molliac[ie]m et ſubtilitate instrumento: 20 eſt equalitatem: et\nſic marſime viget in homine. Alio modo, p[er]t subtilitatem\ninstrumento: trin: et ſic in aranea viget. Similiter dicendum\neſt de guſtu: 45 ſic illa diſcreto 45 eſt in ſymia: non eſt naturalis\nſed viſus eſſimative. Quarto qu[er]itur de viſu et auditu:\nverum ſunt in nobis certio: eſt: et oftenditur 45 ſic: ille ſenſus\nmarſime debent vigere in homine qui ordinantur ad ſciens\ntiāt 45 côtéplatione: led auditus et viſus ſunt h[mo]ſi in hoſe: 5", "maxime ſunt certi in ipſo. Ad opp[er]itum eſt auc[ie]. Arisſo. of\ncentis 45 ſic t[actus]e guſtum inter omnia alia animalia habes\ndoſe marſime vigentes: fed inter omnia alia animalia habes\nmalus alios deſfectus. Ad hoc dicendum 45 in homine t[actus]\nt[actus]e marſime vigent. alij vero ſunt defect: p[er]t guſtus\ndebeat in homine. Eſt alia diſcreto que cōtrahitur et regulaſ\na ratione et virtute eſtimativa: et hec eſt certio: in homine.\n[Quinto] qu[er]if, y[la]ſac ponit inbertitudinē in olfactu p[er]\np[er] pfunditatem organi: et videtur 45 hoc non ſit veru, 10\ncit Arisſo. 45 animalia habentia nares longas marſime odo\nrant: et ideo dict[it] 45 leopart] marſime odo: ant: quia ſpiritus\nin ipſis colligitur: et n[on] diſpergitur: fed habentes nares lon\ngas plus habent organum profundatum: ergo p[ro]ſundato\ntio organi olfactus in hominibus eſt cauſa certitudinīs: 15\neſt inbertitudinis. Tertia ratio hec eſt: e[ra]que 45 virtus\nquanto p[ro]p[inquio]: eſt ſuo fonti tanto forſio: eſt frons\net marſime pars ant[er]io: cerebra eſt ſons omnibus ſenſium: 5\nquanto magis app[op]inquit fronti ſotius eſt eius organi\ngu[n]um: quia eſt in tali ſitu forſio: ergo profundatio o[ga]\nni no[gu]t arguit inbertitudinē in olfactu. Ad opp[er]itum eſt\ny[la]ſac: qu[ia]nuſuſſu[ſ]i[que] ſenſus quanto organum ſuum remo\nn[ui]t eſt ab obiecto ſuo: tanto minus diſſerit: led quato ma\ngis p[ro]ſundaf: t[ato] magis diſſat a ſuo obiecto: 5 quato o[ga\nn[ui] ſenſus magis p[ro]ſundaf: t[ato] min[ui] diſſerit: ergo p[er]\np[er]ſundationem olfactus eſt incertus in hominibus. Ad hoc\ndicendum 45 p[ro]ſundatio eſt cauſa inbertitudinis. Ad rönem\ndicendum 45 non eſt ſimile de organo olfactus 45 viſus: quia\nnaturaliter organum olfactus ponitur interus: fed organi\ngu[n]um viſus eſt marſime e[po]ſtitu: quando vero marſime emi\nnet fit diſperſio ſpirituum 45 t[ar]ma] reſſio radio: um 45 ir\nradiat: et ideo viſus debilitatur: fed 45 o[ga]nus olfactus\nnaturaliter ponitur interius: fi parum p[ro]ſundeſ aducb\nin p[ro]fundo ſufficiet: fed qu[ado] multum p[ro]ſundatur ma\nrime elongat a ſuo obiecto. et ideo olfactus debilitatur.\nAd alud dicendum 45 in homine organum olfactus eſt bus\nmidu[m] marſime. humidum vero impedit transitum ſumi odo\nrabilis: quando vero p[ro]ſundatur p[ab]abet dupler impedimentum\ntum. Quinum eſt p[er]titor p[ro]ſundationem. Aliud eſt p[er]t\np[er]miditatem infundentem: fed leopart] marſime habent cere\nb[run]um ſicuum: ſpiritus ſubſiles: neq ne]deputantur in via: 5\nb[ene] penetrant viſus ad organi. [S] item q[ritur] p[er]t q[ui]\nin]catulo in prima etare debilitatur viſus: quia n[on] videt a[n]\nnonum diem: fed non debilitatur olfactus. Ad hoc dicendi\nq[ui] cerebrum canis eſt marſime ſicuum. ſicuitas vero eſt diſpo\nſitio in organo ad meli[om] receptionem odonis: et ideo\nmarſime viget in illis olfactus. Aliter autem eſt in viſu:\nq[ui]a duo nerui intricati veniunt ad viſum et oculos: et op[]\npli[an]tur in prima etate, p[er]t debilitatem virtutis natura\nliis non potenti depurare illas ſuperflu RATE: 5 ille ſup[\nflu]itatea veniunt ad nervos: et non ad organum olfactus.\n[S]erto qu[er]itur de modo deuendi: odo: ad olfactu: 10\nt[er] qu[er]itur: cum quidam fit odo: ſuauis: quidam porribi:\nvtrum ſimul deuendant ad olfactum: et videtur 45 ſic:\nculiuiſlibet ſenſus eſt diſcernere inter contraria: fed ſenſus\ncōmunis eſt diſcernere inter obiecta ſenſuum particulari.\nsed omnia que ſimul diſcernunſ ab eode ſenſu ſimul accepiſt\ntur: fed ſetidum 45 ſiuae ſimul diſcerniſtur ab olfactu: ergo\nſimul ab ipſo app[re]henditur. Secunda ratio hec eſt: illi odo\nres aut ſunt in eadem materia: aut in diuerſis. fi in eadem:\nergo fumus deſerens yn[um] deſeret alterum: ergo ſi yn[um]\nimitat organum 45 alterum, fi ſint in materia alia t[al]ia: t[uc]\narqu[io]: q[ui] ſli mouenſ p[er]aer]emediu: fed omnia que ſimul ve\nnittit per mediui: ſimul poſſunt attingere illud medium: fed", "5", "nullos\nno\nno\nno\nno\nno\nno\n

Liber

fetidù et ſuaue veniit per illud mediù: ergo simul poſtunt
penetrare ad o:ganù. Ad oppofitum est hec ratio: o:me q
jubrilibius est veloci? venit ad terminù: et velocius penetrat:
sed odo: ſuauis fundatur in ſubtili ſubſtantia: horiſbilis in
groſſa: ergo velocius penetrabit ad o:ganum q horiſbilis
odoz. Seda ratio hec eſt: odo: ad quę citi? moueſ p[]ſiſ ad
attrah[]edum velocius penetrat: ſed odo: ſuauis est h[]mōi: g
velocius penetrabit. Ad hoc dicendum q odo: ſuauis velo-
cius penetrat. Ad rōnes dicendum q concurrunt duo circa
operationem obici[]o: senſibilium. Prinſi est receptio: et ſm
hoc ſensus non simul appreheſt duo contraria. Secidùs
est diſcreto: et collatio ynius ad alterum poſt appreſſio-
nem: et ſic simul moueſ ſenſus ad vtrum[que]. Ad ſecundiis dice
 dum q c[]i idem mediſi mouenſ: dicamus t[]n q ille qui eſt
 ſubtilis ſu[]pe p[]rius venit ad o:gan[]i et citius por ad ip[]m pe
 netrare. Septimo queritur vtrum duo odozes contrarij
 simul moue[n]k per t[]de mediſi: et videq q n[]o:q aut odo: eſt
 in fumo ſicut in materia: aut eſ q[]litas. Si v[]o odo: ſit in ſu-
 mo: ſic duo co[]pa ſunt in eade[] parte aeris: quod eſ impoſi-
bile. Si vero odo: ſit qualitas: ſed illius odo[]ris ſi: g ſi: a
 erunt in eodem. Si vero dicaq q e[]r illis fiat vni: contra ſen-
fus iudicat er illius ex quibus fit vn[]ſi ſicut mediſi e[]t n[]o ſicut
 extrema: g ſensus non iudicabit inter odo[]em ſuaue e[]t ſen-
dum ſicut inter extrema q oſt falſum: g ſimul non poſtunt
 tranſire per idem medium. Ad oppoſitum est hec ratio: q[]b
 p
 indifferen[]ta: ſe habet ad receptione plurii: qua rōne recipit
 vn[]ſi eade[]rōne recipit alteru: ſed aer ſiue illud mediſi per in
differen[]ta: ſe habet ad illos odozes: g qua rōne recipit vnum
cad eade[]rōne recipit alii: g ſimul recipiet vtrus[]q vel alteru vel
 nullum. Ad hoc dicendi q poſtibile eſt ſimul vtrus[]q recipere
 e ſe in eade[] parte aeris. Ad rōnes dicendum q aliquid eſt
 in alio dupliciter. Eno modo ſm ventate: e[]t ſic non ſunt ſi-
 ſum in aere. Alio modo ſm ſim ſiudinum: ſiſtudines vero n[]o
 opponunt: e[]t ſic simul eſſe poſſunt in aere. Eel aliter dicendi
 q in eade[] parte aeris poſſunt eſſe ſm veritate: q e[]t ſunt ſubſi-
lia: e[]t cum ſimul poſſunt eſſe cum alio co[]pore p[]ceedetia par-
tes illius. Ad rōnem dicendi q duplex e[]t paſſio, quod e[]ſa
 eſt q e[]nec non pati: ſi: a:ſt alia paſſio q e[]ſt influens: thec
 patik ſimul ſi: a:ſt ſic ſunt in eodem.

Anus generaliter trib[que] modis diuideſt
Anus eſt quictus nulli? odoris neq[]mo
tus. Secundus velociter moueſ forſis
odo[]ris et acris paſſiuus. Tertius inter
duos bos eſt mediocris. Si e[]m mouetur: et alicuius
odo[]raſt? lit: et acris paſſiuus: téperaméto eſt vicinus.
Qui aut[]e eſt quictus et nullius odoris neq[]motus
ſubſtantiam terſreſt et groſſam et acream graui
ter ſignificat diſſoluendam: et in eo tarde formandā.
In quo h[]mōi neq[]calor: neq[]frigiditas certificari
poſſunt: ſed tamen er ſe licet nihil ſignificat neq[]s na
turā ſuam demonſtrat: p[]pter ſui tamen motus deſe
ctiones: et nullius acris paſſiones: groſſitiam ſua q
necſe eſt p[]palet, vnde n[]o ab eo diſſoluitur q[]b in aere
diſſundatur velociter ſe mouens forſis odoratus et
acris paſſiuus: ſubſtantiam ſuam monſtrat eſſe ſub
tiliffimā penetratūra: et ad perſo[]ndum poros velo
ciſſimā et calidiffimā. Omnis e[]m fumus velor in mo
tu forſiter acris paſſiuus: in diſſolutiſe et ſubtiliatio
ne ſui calo[]re h[]re ſignificat. Qui ſum in duo diuideſt
Quidam enim fumus ſua virtute et acris perſo[]ratio
ne complecionis eſt téperate: et animato ſpiriui eſt
cōuenibilis. quidā inte[]perate et a[]iato ſpiriui inco[\]n
uenibilis. Nic malorum humo[]rii coruſponti signifi
cat multitudinem habere ſubſtāti: eo q naturales
ererit qualitares: et cōpleciōbus humidi corporis
repuſnat: et poſt[]eſt odoris horiſibilitates: et ſubſtā

tie ſue corruptiones: q contingunt aut p[]ropter calo
rem non naturalem: aut p[]ropter putrefactam humidi
tatem. Si p[]ropter calo[]e n[]o naturalē: erit ſetēre odoz.
Lalo: e[]m in humiditate ebullitionem facit: vnde ſit
caufa putorix. H[]oz nutrimenta coruſpta ſunt et p[]ſiſ
ma putredinem in ſtomacho generātia: et p[]erlimita
tem fumo[]z caput ascēdentem. H[]ozbatur hoc q tale
quid ſit non naturali calo[]e: cum animalia calo[]e na[
aturalē amittat: et a motu suo c[]eſt et: ſuc[]q putredinis
mundificat: iōnē perdant. Si autem p[]ropter putridā
humiditātē n[]o odore reddant ſetētē: ſed graue: quo
rum t[]n nutrimenta ſunt p[]eſſima: ſicut H[]al. inquit,
Quicn[]q cibus eſt grauis in odoz: ſue abomina[
bilis in ſapo[]e: nutrimenti eſt p[]eſſim: minoris t[]n eſt
nocimenti q q[]etēſe fuerit. Inuenit hoc in p[]iscib[que]
qui li recentes ſunt: et calo: abduc naturalis: grauis
ſunt odoris. Ablato a[]t calo[]e naturali eruit ſetētes
nutrimenti t[]n melo[]ris ſunt in odoz: graui q q[]etēt[]i.
Si a[]t ſum? cōplecioni a[]ialis fuerit filiis et copetēs:
téper am[]eru e[]t ſubſtārie poſt[]eſt: et t[]utue i ea natu
ralis calo[]ris et mundificationē de fecibus ſuis. teſta[]k
hoc aromaticus odo: ſui et delectabilis ſapo: p[]ſi
a[]iali. v[]n H[]al. Quicn[]q aromatici odozem ſue ſa
po[]zem habent: ſubſtātia co[]p. p[]culdobio calidiffima
et ſubtiliffima: ſed t[]n inter horiſbem odo[]em e[]t dele
cabilem min[]e calida: et minus acuta ſactu modera
ta ſunt omnia. J[]deq[]s ſenſus ſibi acquieſt et deles
atur. De horiſbili vero ſe remouens conturbatur.
Si vero illa aromaticitas quandam ſicicatēt habet
eſt meliſcula et eſt conſo[]nantiō: odoze aromaticē:
atq[]e ſpiriui animato cōueniētō: duabus et cauſis
Tana q: humiditas fumui ſui ingroſſat retrabens ne
ad ſpiriui a[]ialis velociter traſeat. Secunda: q natura
p[]ſiis a[]ialis attinet ſicicat. v[]n eti c[]aphora q ſit frigi-
diffima: et ſicicatē t[]n ſua e[]t aromatiffima. Tertia
ſpes q inter bas duas e[] media: licet motu ſit deſecta
et actione odoris pauca: mediocritate t[]n inter ſub-
tilem et groſſam ſignificat. Si enim humiditas bus-
mo[]res imoderatos h[]z et ſuperfluos: odoze ſit hori-
da: et ſubſtātāe ſue coruſpontiē et deſectionē actioniōs
nature in ea ſignificat: ſed t[]n paru e[]t calida. teſta[]k
hoc motus ſui pu[]ras e[]t actio ſua in odoz: parua. Si
a[]t humo[]zes temperatos habucret: et ſuperfluitate
caruerit: odoze aromatico erit temperamentum ſui
e[]t virtutem actioniōs in ſe oſt[]eſt naturalis. Eſt tamē
duobus modis: aut e[]m frigida e[]t ſ parue actionis
in acre ſicut viola: sandali et ſilia: aut temperata
ſicut camomilla et ſilia. Repreſbendimur tamen
a sophiſtis nobis obiſcientibus. Quare har[]ri specie
rum aromatice ſunt frigide: horiſbiles vero calide:
cum inter ſubtilem et groſſaz medio[]res ſint vtrq[]:
Reſp[]o[dem] horiſibilitatem odoris eſſe e[]r calo[]e n[]
naturali ſuperfluitates rerum non miſdificante per
motum: aut humiditatem putrefactam deturbante.
Quo[]num qualeq[]uis fuerit calo[]em ſignificat: quia
frigiditas non potest eſſe dominans n[]i ebullitio et
comotio intercedit: e[]n n[]i q inueniatur n[]i viq[]tæs
eſt et nullus motus. Aniuer saliter ergo odo[]r duob[]q
modis diuideſt. Aut enim nullius motus neq[]s e[]r ſe

["Dietarum vniversalium.", "Fol.", "slicius odoris: et significat subfiantiam suam esse\nterrestrem et grossum; et in acere diffoliuur, vnde\na se neq calorem: neq frigiditate monstrat se habet\nre. Aut alicius motiois est, et aliquid in aerem agit\nQ. si non for:iter fecerit: temperamentum sive actio\nnis significat. Si auct for:iter: caloris sui virtuté des\nnotat et for:itudinem. Q. si odo: temperatus sit: sive\nsubfatie temperantia monstratur. Si autem hori\nbilis: feridus erit seu granis. Si fecidus: defectio ca\nlois naturalis et virtutis caloris innaturalis lignifi\ncatur. Si granis: ebullitio et putrefactio humoris de\nnotat. Obijsunt tamé sophiste. Quomodo inquiuit\nin quibusdam rebus calo: extraneus dñabitur semp\nci omnis res calorem naturalem habeat subfialiali\nter: et subfialialia accidétabil? sint antiquiza; et er\nnecessitate omnis subfialia fetida calorem subfants\ntialè habet quo aromatica fiat, vnde consequitur vt\ncalo:em pius habuerit naturalem: quo remoto et\ntrancus subintraerit calo: et: quo succedit sibi fetor:\nsicut in animalibus videk: quonii complecio sit tè\nperata: et calorem naturalem for:em habet: eon: sub\nfialitia bona est: non fetida. Caloe autem naturali\namillo: corruptio succedit atq: fetor. Rindemus his\nDicit? in initio noftri verbi temperamentum duob?\nmodis intelligi aut enim naturale: et inter duo\nta media medio: q: in neuntur parte: extremorum per\nfeuerat aut pnutatu: non huic ilimile, sicut videm? res\nquafibet temperamêta sua habere, etsi naturaliter\nnon fit temperate, verbigrata. Piper: zinsiber: pi\nretrus et filia: etsi naturaliter sint intéperata, ppter\ncaloris sui fortitudinem et ficitatem: phlegmaticis\nfunt temperata. quia adeo eis consequentia sunt vt\nreтаrentur per ea. Similiter calo: fetentium: etsi\nnaturaliter transierit temperamentum; in se tii tepe\nta funt; et non subfionaliter differunt. Signa\nbucusq: oftéfa de odozatis quibuflibet sufficere pos\nfunt: q: no nifi extrema ostendere posfunt: vnde neq\nratio medijs sicut dirimus nomina ponere potuit.\nnec ppzictates subfientis fuorum monstrare: sapo\nres non similiter: etsi tii sunt accidentales. Item so\nphiste de colorib? obijsunt. Quare inquiut colores\nnon ostendit naturas rerum cu: senfus visualis fit\nsubtilio: et penetrabilio: cunctis. Tefatur autè hoc\nquia colores differunt medios: et eorum certitudinç\nroni detulit: vt nomina eis imponeret. Idecos hoz\nmedia non perdiderit nomina? Respondem? visus\net si sit subtilio: et perfozatio: cuictis vt diritlis senf\nbus: non tamen compreichendit rerum subfiantiam:\nnifi colorem tii et figuras. Lolores autem et figure\nseparabilia sunt accidentia fine subiecti corruptela.\nHò eim naturalia sunt neq subf substantialia. Qd cii ita\nsit: naturas rerii ostédere impoſsibile erit. Probat\nhoc q: eadem re: diueri colores inuenimus et diuerſe\nforme et figure: que tamé vna eadem est naturaliter\nſicur roſa que rubea est alba. vtraq: tamen frigida\nest et ſicca et hmoí multa. Etidem et de forma: vide\nmus enim eandem rem forme diuerſe: ſicuit vna que\nlonga est et rotunda et pineata: que tamen funt ca\nlida et humida. Lolos ergo et forma accidentales", "sunt qualitates non valentes naturas subfectorum\nfuorum monfrare. Sapores non similiter: eti: em\naccidétales sunt: vnusquisq: tamen subfectum suum\ncuſtodit conformans suas species: ſicunt et calor: ignis\nnaturam: frigitudo niuis naturam: humiditas aeris\nnaturam: ſicitas naturam terre. ſicut Hal, dicit in\nlibro de elementis. Cofirmatur illud: quia in duab?\nrebus naturaliter diuerſantib? vnus sapo: no inue\nnitur: nec eadem res diuerſorum saporem est. Mon\nduoz dulciu: simpliciter alteru: calidi: alterum frigi\ndù: neq: duoz: frigidò: alteru: pòticu: alteru: ſaluz.\nJtidè ratio cinamur in ceteris fapòib? licet item so\nphiste obijsunt. Monne dulcedo in malisgranatis\net melle apum inuenitur et naturaliter diuerſantur.\nOel enim calidum et ſiccum in fecundo gradu. Ma\nda granata in primo gradu cali. in fecundo humi. Re\nſpondemus. Male intentioni nostre obicittis: fir\nmitas verbozum noſtrozum inuuit nos ostédisse q\nper eſentias reru: ſapores firmitur. Dulcedo em\nlimper ſemper ſignum est q: calor: et humiditas ſint\ntemperate vybicunt: fuerint. Diuerſitas ergo reru:\ndulcium ex ſola comitione est ceteron saporem.\nOel enim et malagranata eti: in ſicitate diffident\nin dulcedine tamé vnum ſunt: nifi q: alterum altero\nmínus habet dulcedin duo.", "E postc: actum est de actionibus et virtutibus: odo: et de\ndifferència inter olfactu: et guſtii rône modi appre:bedici: In\nhac parte intendit determinare de ſpeciebus virtutibus et\nactionib? fumi. Diuifio. Dec aut: pars diuidif in duas: In\nquarú prima agit de natura fumi. In ſeda ibi: Signa vero\nbucusq: oftéfa de odozatis q: buſis sufficere pùr, oftéfa suffi-\ncientia tactus: circa ea mouet dubitationes q: dicta sunt de\nodoibus. Prima autem diuiditur in duas. In quarum\npùma assignat distinctione fumi. In ſecunda fallicet in pac:\nQu autem quietus et nullius odonis neq: motus q: pſes\nquc de ſingulis eius ſpedus. Pùma aut: induſita est. Ses\ncida aut: diuidif in tres ſm numeru: triu: ſpecieru fumi. In\nquarú pùma pſequitur de fumo quieto. In ſecunda ſes in\npac: Elelociter ſe moués for:is odozatu et aéri: paſſiuus et\np: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:

Ziber

hie fumus no manifestet suam naturâ ppter difficultatem
motus sui: t mutationis aeris: t'necesse est vt suam grossi
tiem frigiditate oftendat par aliquid ab eo in aeræ resoluti
t maxime hoc patet: cum ab igne resolutur eius odo: ad
actum reducente. Circa tertiam partem psequitur de fecis
da specie: que est fumus forbis odoris, hec aut pars diuisti
tur in duas. In quarù prima assignat huus fumi naturâ.
In seda diuisti ipf: z differentiaru ei virtutes assignat
Dicit igitur q: taus fumus pretendit subf statiam subtrtem:
t penetratius aeris: z calidilimâ. Deinde diuisti hunc fu
mi. hec aut pars diuisti in duas. In quarù prima assignat
diuisionem. In fecunda de speciebus psequitur. Dicit
igitur q: hec fumus forbis odoris est duplex, quidam enim
eit delectabilis: quidâ horribilis, indei psequitur de his
duabus differentis. hec aut pars diuisti in duas. In qua
rum prima psequitur de horribi dicens q a duplici cauſa
puenit. Paimo ppter calorem innaturale. Secundo ppter
putridam humiditate: z tunc habet grauem odozem. In ſe
cunda particula confirmat intentionem p. Bal. dicte: q: ci
bus fetens vel graus odoris no est tuariu: tamen minos
eit malia in gravi q: in ſente. Deinde de terminat de ſua
ui: t primo de iſiplus natura psequitur dicens: q subfiantiâ
peterat a pura ſignificat. ynde ſiplus aſialis in ipo delecta
tur. Secundo affirmat hoc p. Bal. dicent: q talis subſtanti
feres boni odo: calida: e t subtilis. Tertio aut dicit: q mo
derans ſenſus acquiecit: horribiliby vero tristaf: et ea fugit
Quarto dicit: q aromaticâ ſicca coeniemi: omo ſumis
da ppter duas cauſas. Eta en q: humiditas impedit sub-
tilitate penetrationis ad olfactum. Alia eſ cofornitas cum
ſui alia qui et ad ſiccitatem declinans: z ideo camphora
ppter ſiccitatem est aromaticâ: quus frigiditas impediat.
Lirca tertiam parte psequi de fecunda parte: t duo inten
dit. Paimo dicit q fum mediocritis ſignificat mediu inter
subſtitutatem t eſcritiſmus ſube: et ſi habet humoſes imode
ratos h5 crudelitate odoris: z defectione caloris: quus eius
habeat aliquâ poſitione: ſed i humoſes moderatos habet
habet odo: aromatici: z ututé aliquatulam in actione na-
turali. Secundo diuisti huc ſumis dicens: q quidâ pertinct
frigiditati ſicut in viola z tandalis: que ſunt ligna triplicis
generis: rubea: alba: citrina: frigida z ſicca in fecundo. Lirca
ca quintam partem mouet primo hanc dubitatione dicens:
q. qſtio eſt: qre in fumis species aromatice ſunt horribiles
caliditate: u in ip a oes species ſint mediocres. Sćdo ſoluit
q pobe q: porribiles cauſanp ppter putrefactionem vel
calore innaturale: z ebullitione z motione: hec aut no ſunt
frigiditate ſed cum calo: quia frigiditas venit cí que
te: z ideo no inducit horribilitate in odoibus. Tertio diſin
guit ſumis ſm via predicta. f. in quiete z paſſionè inferèm
t huc p foſt: t mediores: t. boz spes diſtinguit. Lirca ſeptra
partem primo ponit talem dubitationem: quo poſsit eſte in
reb: calo: innaturalis ſet inducet abſque naturali. no em
hoc videtur: quia naturalis pno: est innaturali: ergo ipf
precedit ſicut p5 in aſalibus mortuis: g in nullo viuère pòt
eſte fetos: a calo: innaturalis abſque calo: naturali pcedere:
a quo cith deſtituit incurrit fetos: calo: innaturali introducto:
còstruum videmus in multis: que naturaliter ſentet ſicut
in multis herbis fetidis. Sćdo aut ſuit ſoluit dicens: q duplet
est téparamenti. Enſu: abſoluti: z tali ründet calo: naturalis
téparat. Alid est in genere ſicut in genere calo: viuètis
t tali ſuis calo: reſpòdet. Pòt igitur ei eſſe calo: naturalis
in quo eius vita obferuertur: t tî poterit fetozem inducere.
Lirca ſeptimam partem primo dicit q per predicta patent
ſingula circa odozes que ſolum extrema ſeire faciant: mes
dia em ſunt incerta. z ro eis nomina non imponit. Secuno
do autem pcedit circa dubitationem de colo: t primo mo
uet eam dicens q. quætio eſt. Iam viſus in colo: cognos
ſoit medias species t extremas, ynde medie habet nomina.
quare ergo colo: medium non eſt ad cognoscedum dietam
ſicut ſapo. Secundo autem ſoluit dicens: q viſus subtilio:
eſt t diſeretio: in appreſsione: ſed tî colo: non eſt mediu
in bac via: eo q non firmat ſuam speciem: cí idem in diuer-
si subſicctis poſsit reperiri: z ideo colo: non certificat ſicut

ſapo: Circa octaua parte primo mouet dubitatione circa
pcedicta. Iam videtur q per predicta idem ſapo: eſt in pæ
dictis complexionatius. Iam dulce reperitur in melle tma
lifgranatis oulibus: cum tamen mel ſit calidum t ſiccum:
t alia calida z humida. Secundo autem ſoluit dicens: q no
intendimus per comunem subſtantiam t còplezionem eun
dem ſapoem diuerſis inſeſe. dulce autem limpler ſequif
complexionem calidam t humidam temperate: ſed poteſt
eſſe compoſita ſequens diuerſam complexionem: mel ergo
t malagranata ratare dulcedinis tandem communici còple
zionem: quus in ipſi differat dulcedo: eo q in melle eſt
intenſior: mel autem differt ab his in ſicitate: t hec non
eſt radi: dulcedinis ſed acuminis: qo ab apibus contrabit
ynde vult ſapo: mellis q fit compoſitus. ſic autem comple
ſter hec pars: que eſt o de odo: e t fumo. Circa parte uta
ſer ſunt quer. nda. Paimu eſt de natura subſtantie feretis
odozem. Secundum eſt de diuersetate reru: odoſerarum
t actionibus earum. Tertium eſt de modo fm què fumus
immutet ſenſus. Quartum eſt quomodo in rebus viuente
bus operatur: inducens horribilitatem t odozem fetidum
Quintum eſt ppter quid ſapo: firmat ſua speciem. Sextu
eſt de his que dicuntur in littera.

 Circa primum proceditur hoc modo: t queritur vtrum
a corporæ temperato eate odo: aut non: t videtur q non:
odor e: quitter complexionem calidam t ſiccam a dno t ſub
tile reſolubile de facili in ſumis: vel vapoem: ſed in corporæ
temperato eſt completo temperata ratiœ omnium qualita
tum: e ſt subſtantia mediocritæ ergo corporæ equali no cò
petit odo: nec epi ab eo. Secunda ratio hec: ad oq e:
odor ſenſum immutet eſigitur calo: excellens ſumis ſefob
uens per medium deferens v ad ſenſum immutament per
ueniar: f in corporæ temperato no eſt calo: excellens: quia
in ipso ſunt omnia temperata: ergo neq: odo: eſt refolu-
tus ab hmo: corporæ: ergo a tali corporæ non eſt odo: ad
oppositum dicit plus in libro de anima. odo: eſt ſicci: fa-
po: eſt humidi: ſed in corporæ temperato no eſt reperire hu
midum in quo radicatur ſapo: immutans guſtum: ergo eo
dem modo in ipso erit ſicum reperire: in quo radicat odo:
e de ſenſum olfactus immutandum: ergo odo: erit a corporæ
temperato. Secunda ratio hec: magis uſtat ab effectu e:
tremi extremus aliquod q medium: ſed odo: eſt ſic: ſed
res frigide t humide impediunt odozem ne fumus refoluæ
tur: t inuenimus res frigidas t humidas habentes odo:
ergo multo: to: t inuenimus in complezione temperata
odo: ergo a corporæ temperato erit odo: Tertia ratio
hec eſt: odo: ſequitur naturale complexionem ſicut t cos
lo: ſed tamen firmat ſuam speciem: ſed in corporæ tempe-
ratu inuenitur calo: temperatis: ergo t in ipso inuenitur
odo: conſequè hmo: complexionè: ergo ab ipso erit odo.
Ad hoc dicerunt quidam q a corporæ temperato non erit
odo: ppter rations predictas. Sed nos dicim q potest.
Ad rationem pratum dćimus q corporæ temperatum com
ponit e: diuerſis principis reru: t diuereſi qualitæs ſunt
in corporæ temperato: t a diuerſitate illarum qualitatum cau
ſatur odo: quus ergo hmo: corporæ temperatum ſit: eſt t
tî reperire in ipo diuerſas dispoſitiones complexionis: qua
viam ſequitur ſapo: t alteras ſequitur odo: ad alid viæ
dum q duplet eſt calo: interio: t erterio: Lalo: vero inte-
rio: no eſt ſufficiës cauſa resolutionis odo: eſt calo: eſte
rio: quus g in corporæ temperato calo: interio: no ſit ſufficiës
ad reſolutionem odo: is: tî calo: interio: que habet ab aere
 exterior: ſufficit ad reſolutionem odo: is. Secundo qnif
vtrum odo: reſolutus a corporæ temperato ſit ſuaio: au
odo: reſoluta a corporæ diſperato ſit ſuaio: q: odo: ſeq
tur còplezionè: filr t ſapo: ſed ppter temperamentu còple
zionum reperit odo: ſuauis: ynde ſapo: ſuauis velut oul-
cia cauſatur a temperamento complexionis: ergo in corporæ
temperato eſt odo: ſuaio: q in diſperato. t ſimiliter
arguitur de colo: quia complexionem temperatam ſequi
tur calo: temperatus: ergo ſimiliter a parte odo: is. Secun
da ratio hec eſt: dicit yſaac q horribilitas odo: cauſatur
a ſoti calo: ebullitione: ſaciere: ergo per oppofum odo:

["Dietarum viuersalium.", "Fo.lj.", "suaus caufatur a caloe naturali non exceeded temperamentum: ergo odo: suaus sequitur temperamentum complexionis: ergo odo: sequitur equalitatem complexionis: ergo odo: refolutus a coeunde temperato erit suaio: Tertia ratio hec eft: dicit ha. φ foritudo virtutis sequitur equalitatem complexionis: ergo cum hoc corpus fit temperatum fo:ts eft virtutie: fed quâdo fo:ts eft virtus potest depurare humiditates: t superfluitates abijere: et partes impuras subtiliare: fed tunc eft odo: suaus: ergo complexione temperatam sequitur odo: suaus. Ad oppositum eft hec ratio: odo: sequitur dominii caliditatis: t licitatatis ergo odo: suaus marime sequitur dominii caliditatis et licitatatis: sicut eft in acutis: yt in pipere t in confinibus. fed in coeunde temperato non eft dominii caliditatis: t ficcatis: ergo equalitas complexionis refitit odo: suaui: ergo odo: suaus non sequitur complexionem temperatam. Ses cunda ratio hec eft: lapo: immediatius sequitur complexio nem φ odo: fed lapo: suaus: t equalis sequitur complexio nem equalem: vt lapo: dulcis complexionem calidam: t hu midam: ergo fi odo: sequitur complexionem quis mediate debet tâde complexionem sequit quâ: t lapo: fed lapo: suaus sequitur complexionem calidam: t humidam temperas tam: t sic hoc necesse eft φ omne dulce fit suaui lapo: et φ nullum excellens fit suaui odonis: quod fallum eft: quia mele eft dulce non tamen eft suaui odonis: t multa alia. Tertia ratio hec eft: omne receptuum quod eft impotens ad re cipidendum odo: quod habet contrarias dispositiones rei cedis piède: ad hoc vt immutetur fo:ti indiget imutatione; fed in homine oiganum olfactus eft hmoi: quia valde eft humi dum: ergo ad hoc φ imutetur ab odoze fo:ti indiget odo re: ergo oporotet φ odozes imutantes olfactum excellentes fit: his φ odo: corporis inequalis têperat: ergo odo: suaus: cii immutet huium non sequitur corpus equale: his potius aliud. Ad hoc odo: suaus sequeatur complexionem equalem t têperatum. Ss nos dicam: φ suaue fuaie: dupliciter. Uno modo qo: infert multam delectationem in senfu: t ficodo: suaus eft in res bus calidis t ficcis. Alio modo dicitur eti non oftendit complexionem equalem et temperatum: non tamen sufficit ad hoc vt inferat delectatione in senfu: φ oporotet vt fit caloe: excellens t refoluens: t sic odo: suaus sequeatur complexio nem temperatam: t non primo modo. Ad aliud dicendum φ complexio temperata viticur ad dupliciter. Uno modo dicitur temperatum abfolute t simpliciter. Alio modo dicitur temperatum respectu odozum. odo: vero non sequitur pize man making temperatum: quia non eft caloe: sufficiens ad refoluendum: fed sequitur complexionem tempes ratam alio modo: t non oporotet φ hmoi complectus excellat in caliditate t siccitate: tideo no eft fimile de lapo: eft odo re: quia lapo: suaus sequitur temperamentum omnini qua litatus: t non odo: suaus: fed exceffum in caliditate: t ficcatis. Ad fecundum dicendum φ calo: temperatum sequeur tur ad vitam: non tamen sequitur ad generationem odonis suaus: quia magnâ infert delectationem in senfu. Est autem alius calo: eft excellens: t hie eft duplicer: quia quidam eft naturalis: et talis operatur ad odozem suaum: et eft aliis innaturalis: t talis sequitur t facit odoze homibile. Ad aliud dicendum φ virtus dicitur fo:ts dupliciter. Uno modo simpliciter, alio modo i respectu. Dicim: ergo φ ad odozem suaum non requitur virtus fo:ts simpliciter: his in respectu, vnde quis in coeunde temperato fit virtus fo:ts: t sufficiat ad quasdam operations vt ad illas que ordi nantur ad conferuationem vite t rei: non tamen sufficit ad quasdam operations: vt ad generationem odonis.", "T. Circa fecundi pedid hoc modo: t querif quomodo roſa eſt ſuaus odonis: t videtur φ non: quia omnis ſubſtantia ſerens odo: eſt calida t ſicca: t calide t ſicce complexionis, et ſubtilis ſubſtantie: ſed roſa eſt frigida et ſicca t groſſa ſubſtantie: ergo no eſt odo: ſuaus. Ad hoc ſoluit Ha lienius. φ roſa non eſt vnius nature: ſed eſt partium diuer ſarum, vnde dicit Conſtantinus: φ in roſa ſunt quattuor ſubſtantie. Prima eſt ſubtilis calida t ſicca erpanſa in ſupſ", "ſicæ: t hec eſt deferens odo:em. Secunda eſt calida t ſicca: t hec eſt amara groſſa. Alia eſt dulcis calida t humida: t eſt iam groſſio alij. Quarta t ſiptica: frigida: t ſicca. Dicim: φ ſubſtantia q: fert odo: eſt calida t ſicca t ſubtilis. T. Secundo querif circa hoc de roſa: an ſit magis calida: φ frigida: t videſ: φ fit calida: complexio 85 denominari a diſio partii: ergo partes que dominantur in roſa debent complexionem denominare: ſed plures partes ſunt calide: φ frigida: de: quia tres ſubſtantie ſunt calide: t vna eſt frigida: ergo magis debet eſſe calida: φ frigida, contrarum ponunt alie, qui ponunt e: eſſe frigida: t ſiccam. Ad hoc dicendit φ roſa eſt frigida. Ad rönen dicendum φ tres ſubſtantie non ſunt minno de constitutione quæ: ſed qua: t ita petera re manet t alie exhalant: t marceſtunt: p:eterea quarta eſt ma iors qualitatis: φ alie. t ab ipſa ideo denominatur complexio roſe frigida t ſicca, vnde quia alie ſunt ſubtiles cito exhalant: ſed alia eſt ſita t manens: t ideo figit ſuum eſſe ctum. T. Zertio queritur p:pter quid omnes ille ſubſtantie cognoscentur per guſt: ſed vna ſola per olfactum. Ad hoc dicendum φ ſola ſubſtantia ſubtilis ſequitur in ſumu: vt veniat ad organum olfactus. t ideo ſolum de illa iudicat ol factus: ſed roſa equaliter domnes alies ſertum ad guſtum t immediate guſtum artitting: t ideo de illis iudicat guſtus T. Quarto querif quomodo eſt diuerſarum ſubſtatiarum quia vius rei vna eſt complexio: t vius complexionis vna eſt ſubſtantia: ergo cum roſa fit vna: 85 habere vnâ ſubſtan tiam. Item videmus φ roſa per artificiali deambitur: vt t ſumo ſulphuris ſupponatur: ergo ſubſtantia que fert odo: e pere erpirat. Ad hoc dicendum φ roſa non eſt vius nature ſed diuerſarum. Ad rönen dicendum φ dupler eſt comple rio. Quedam eſt totius: t hec vna. Alia eſt que debetur cuſ libet parti: t hec no: eſt vna: 15 plures. T. Quinto querif ca hoc: quomodo cöſectiones φ roſa confipitant: t videtur φ non: alia quando res aliqua eſt diuerſarum complexionum t ſubſtantiarum: ratione vius labat: t ratione alteri? confipant: quâto plus decoquitur tanto plus natura la di mandatur iuri: ſed roſa eſt diuerſarum ſubſtantiarum: et natura laandi mandas iuri: t remanet ſipticitas in ſubſtata roſe: ergo non confipabit ſupuris factus e: roſa de coctionis roſe: ſed potius lahabit. Ad hoc dicendum φ que: dam ſunt debilis compositionis, quædam ſunt fo:ts. Dicis: ergo φ in quibufda iura laxant: ſed ſm vyterioem de coctionem magna eſt diuerſitas. t hoc non eſt in roſa: 85 vir: t ſiptica mandatur aque: t ſubſtantia ſubriles erpirat: et ideo fit aqua eius cöſtipatua. T. Serto querif de cam phoia per còtrarium que remouet coitum t canitiem indu cit: t videtur contrarium: quia omnis ſubſtantia que fert odo: eſt calida t ſicca ſubtilis: ergo in cáphoia illa ſub ſubſtantia que fert odo: eſt calida t ſicca ſubtilis: ſed illa ſer tur ad olfactum: ergo calida ſubſtâria ſertur ad olfactum: t non frigida: ſed p:pter frigiditatem remouet coitum: ergo non feratur ſubſtantia frigida: ſed calida ad olfactum nö pabebit cáphoia per odozem ſu: remouere coitum. Se cunda ratio hec eſt: fumus refolutus ferens odozem debet eſſe ſubtilis et calidus: t hmoi fert ſerunt ad humectabit. Ad hoc dicendum φ di: cunt quidam φ camphoia auſert coitum non per naturam frigiditati: t siccitatis: quia ad coitû exerig: multitudi ſper matis: t caliditas t ventoſitas. Ios autem dicimus: φ p frigiditatem auſert coitum: quia inſrigitat ſpiritus t cere: b:um: t re:piimit malam complexionem animam ſtimulan: tem. Ad rönen dicendum φ quis fumus ſubtilis resoluaf: t inquiât: fert odo: eſt calidus: quia omne qo: ab alio de ſanditur illi atteſtatur. Ido: eum a camphoia ſeſolutur fumus: ideo ſue complexioni atteſtatur. t ideo eſt frigidus t ideo coitû auſert t canitiem inducit. T. Septimo querif de violis ſubſtantia que fert odo: eſt calida: ſed nullum tale inſrigidat et humectat: ergo quod ſertur de violis ad cere: b:um: ipfum non inſrigidabit nec humectabit. Ad hoc dicunt quidam φ fumus qui refoluf: cum fit calidus inquâ t non fert odo: e: cum veniat ad locum condéſtatur: t cöuer t: in aque: ſubam: t ideo inſrigidat t humectat. Tel fol:", "g ij", "a:re pe: m:u: p: no: qu: e: re: v: e: c: e: n: qu: e: p: e: m: u: e: n: qu

["Liber", "uendit est flect p[er]ius: q[ui]uis fit calidus et fiscus: p[abet] ut in\nvturne humectandi ad aqua suba: et fin hoc nata e humecta\nre et infrigidare cerebrum. O[ctauo querif vtrui h[uius] aro-\nmatica cito cerebrum iuuent: et videtur q[ui]c, dicit Ariftote,\nin lib. de senfu et senfato: q[ui] cerebrum leditur et cibis: et iu-\nuat er odoibus: et matime cerebris humani: quia frigis\ndiffilimi est et fic per p[er]b[im] pt[is] q[ui] fumus aromatico] iuuat ce\nrebrum. Secunda ratio hec est. odo[zi]fera confortant calo-\nnaturæ: et confortando calorem naturalem meb[ia] confo-\ntantur. Unde co[ra] aromatici confortatur: flect patet in fin-\ncopi: et fic potest concludi id[em] q[ui] p[er]s. Tertia ratio hec est\ndicit Hal. in lib[io] interio: q[ui] flect sp[ur]s qui est in corde nu-\ntrif er aere attracta: filiifer filibus sp[ur]s qui est in cerebro nutric\net odoibus: sed membrum confortatur p[per] confortatio\nnem spi[rit]ui: ergo cum sp[ur]s aromatici confortef: ergo et\ncerebrum aromatici confortatur. Ad oppofum est aucto,\nlibp[io], in ap[ox]if. dicentis q[ui] aromatica in omnibus bona\nfunt p[ie]ter qu[em] in dolœ capitis. Ad hoc dicendu q[ui] multum\niuuant et magie cerebris frigidi: flect humani: et co[ra] forfat.\nAd aucto. libp[io]. dicendu q[ui] aromatico] quattuor: funt ope\nrationes. Prima est alteratio membi frigidi et humidi per\nfuam caliditatem et f[ic]citatem. Sc[ed]a est c[of]fortatio membi\nper calorem naturale: funt em aromatica multe]i] familia ca-\nlo]i naturali. Tertia est confortatio membi p[er] confortatione\nsp[ur]s animalis: quia f[unt] quafi meb[ia] refoſoliatua. Iſtis tris\nbus modis iuuant et ponunt delectationem. Quarta est reſ\npletio capitis et cerebra: et hoc modo cum ascendit ad cere\nrum nocent. et nota tamen q[ui]ftam viam n[om] habent nifi in\ncerebro diſtemperato caliditate.", "De cognoscendis granis: fructibus; et\ncumque differentijs. Lap. xix.\nLectio. xxi.", "Libaria tribus modis diuiduntur. Aut e[m]\nfunt mollia tenera atq[ui] liquida: flect melo\nnes: mora] et similia. aut licca: et dura: s[ic]fuit\nmiliu: lentes. aut mediocria: flect panes p\nfecte cocti: et carnes bene cocte. Mollia et tenera di[\ngeſtitubilia funt facile: et in languin[em] convertibilia et\nm[é]bis facile affiniſtada: ſed in corruptione tráſdu-\nmi leuiffima: et n[ò] diu in méb[ris] permanenta. id[ec]o]\nvirtus parua inde corpori attribuif. Qualificiis et\ncibus subtilis: paruiffimú] et debiliſimú] nutrimentu]\ntribuit. Libaria vero dura ad d[igerendum] funt gra-\nua: et in languin[em] tráſduci: et méb[ris] affiniſtar iar\ndiora. Unde non funt corpus nutrientia: nifi c[ui] ótus\nnaturalis ſuperet ea p[ro]ter groſſit[em] ad terrestri vi\ncinat[em]. S[5]t[ui] c[ui] ótus naturalis ea ſuperet et p[er]ſecte\nin ſtomacho et in epate d[igerant]: groſſum languin[es]\npariunt: et multum d[ant] nutrimentu. Unde Hal[ib]. c[ib]\ndurus er groſſit[em] ſua tréſtrib[em] vicinat[em]. Unde ſi na\ntura e[m] vicinat: plurima et groſſiora q[ui] subtilis c[ibus]\ndant nutriméta. H[re] groſſus et durus c[ibus] poſt lon\ngitudinem ſue digeſtionis groſſum languin[em] gene\nrat: subtilis vero et mollis subtilem g[ign]uit. q[ui] e[m] de\neo corpori d[atur]: n[ò] multum a natura ſua clongatur\nq[ui] natura ni[l] aliud de qualibet re mutat: nifi q[ui] ſue\nsimiludin[i] adaptat et vicinat. Unde er lentibus et\ncarne vaccina imposſibile est subtilè generari ſangui\nnem: et[hi] optime d[igeratur] et perfecte excoquatur.\nHeq[ui] em et melonibus et p[il]cibus groſſum et terre\nſtre generatur nutrimétu. Sed hec est vtritas intel\nligendi que c[ibaria] groſſa: et que subtilia d[ant] nutri-\nmenta. Si a[ut] c[ibus] viſcoſus ſit et groſſus: et lap[oz]\nſi] ſi] ſi] ſi] ſi] ſi] ſi] ſi] ſi] ſi]

Dietarum univerſalium.

Folij.

longa moſt in mébdis. Scöo hoc cöſſirmat per Bal. dicendt ei bos grosſos uuros eſſe terreſtris et ſe couertibiles: ſo p[ro]ſt couerſione groſſus d[am] nutrimet[ur]: ſub ſubtilis ſunt ſin: vii. grossi ſp[er] d[am] groſſus nutrimet[ur]: de om[em] cido natura ſibi couenſiens attrahit: ſed de groſſis impoffibile est ſubſub ſiān ri ſanguiné: quis magna ſnat diſgeſtio: q[ui] no ducit ad actum natura nifi q[ui] eſt in potětia in cito. Sib[us] de ſubſublibus groſſus ſanguis g[ian]i non p[ot]ter. Tertio d[ic]it q[ui] vtilitas pu[er] groſſi ſitieſt eſt: vt ſeafat qui cibi ſubtilēt et qui groſſum o[am] nutrimēt: Lirca q[ui]a partēt p[am]o d[ic]it q[ui] cibi groſſus viſcoſi et ſapidi: ſicut farnes magis nutriunt: q[ui] p[ter] p[ap]o eſt aliaut ſaſt c[ita]r: z[ui]p[ter] groſſicē v[is]pofitaſt i eis manet eis adperat. Se cundo cōſſirmat hoc p[er] Bal. dicend[em] e[non] habentes ſicata tem et aſperitat: ſi qui ſunt viſcoſi et ſapidi multu nutriunt. Tertio d[ic]it q[ui] groſſus d[uri] p[es]ſimi ſunt: z[ui] hoc per Bal. conſ firmat qui d[ic]it cibos eſſe illaudabiles ficcos uros v[nctuo] ſitate et viſcoſitate carentes ſicut panis miſh. Lirca quința partēt agit de actionibus mediocrii cibos. P[am]o aſt d[ic]it q[ui] ſi laudabiliores ſunt et viſgeſtibiliozes et mébdis magis affinilabiles. Scöo cōſſirmat hoc p[er] Bal. q[mi] p[im] cibi med[hi] inter o[es] cōdiſtiones marine nutriut: z[ui] maxie ſunt iu uatiu[n]: ſi extremi ſunt ſin vii ſi ſunt horribiles faciut abſola tionē: ſi groaſiones cibos e[ge]ſiones expeſſurit. Tertio ro[ne] huiu[d]it q[ui] cibaria equalia in bonitate: q[ui] ſapid[em] eſt pl[ui] ſuunt. Sib[ui] infipid[em] et horribilis minus horribile magis nutrit et econtraio. H[ui]c equaliſi ad ſanitate cuſtodiendiān in ſani: z[ui] reddēdā inſitu: q[ui] eſt ſtromacho delectabili[em] vii p[er] ſeft ad ſanitate cuſtodiendiāt e[ reddēdam. In h[ui]s aſt p[ple]k[em] intentio [huius] partis.

T[em]c parient partim p[am]o querutur de c[ibus] mollibus: z[ui] p[am]o vtrum ſint bene digestibiles in tertia diſgeſtione: z[ui] oſted[em] q[ui] ſic: diſgeſtiones adſiend[ui] eſt ordinate: c[ibus] eſt minus diſpoſiturus in p[rima] diſgeſtione q[ui] in feciuda: z[ui] c[eda] min[em] q[ui] in tertia, magis ergo e[ra] ſerſit ab[us] in p[rima] diſgeſtione ne q[ui] in tertia: q[ui] aliquatul[em] p[ar]eſſa in p[rima] diſgeſtione: ergo multomagis in tertia: q[ui] c[ito] couertitur in tertia diſgeſtione. Scöa ratio hec eſt: triplex q[ui] c[ibus] mollis futuris: q[ibus] c[ibus] cibans in effectu: z[ui] c[ibus] filis c[ibo], led magis diſtat a natura meb[us] cibae p[rimi] q[ui] c[ec]idus: q[ui] c[ec]idus q[ui] terius, z[ui] p[em] ab[us] rind[em] p[ine] diſgeſtioni z[ui] tertia: ſi c[ib]9 mollis eſt babilis vt couerſat in p[rima] diſgeſtione: e[mult]roſo[t]ius p[ot] d[ic]eri: z[ui] couerti in tertia diſgeſtione. Ad oppoſitui eſt hec ratio: tertia diſgeſtione, p[cedit] coagulādo: ſi c[ibus] mol l[is] diſſicillis eſt ad cauguland[ui]: ergo diſſicillis e[co]uertſiōn[em] in tertia diſgeſtione. Ad hoc dicend[em] q[ui] c[ibus] mollis c[ito] con uertit[em] in tertia diſgeſtione. Ad r[öm]on dicend[em] q[ui] opus q[ui] eſt in tertia diſgeſtione eſt dupler. Quodcāt eſt digere re [t] c[ou]tere, z[ui] hoc modo c[ibus] mollis c[ito] couvertur in tertia diſgeſtione. Secu[i]di p[us] eſt caugulare z[em] mébdis inſomare: et hoc modo n[ò] cito d[ic]erig[em]: z[em] contraritur tertia diſgeſtioni. T[em]c quod curritur vtrius c[ibus] mollis citus couertatur ad mébria q[ui] c[ibus] uros: z[ui] oſted[em] q[ui] c[ibus] mollis n[ò] cit[io] couertur: d[ic]it y[faac] q[ui] d[iffer]entia cibaria mollia et groſſa: z[ui] t[oura]: z[ui] ſubtili: q[ui] t[oura] et groſſa c[ito] affinilatur mébdis: z[ui] cauſa p[uius] eſt: q[ui] c[ito] coagulātūr: ſed ciblia q[ui] liquida n[ò] c[ito] couertunt, remanet e[m] liquida: ſi o[m]e q[ui] e[liqui]di n[ò] c[ito] coagulāt: nec c[ito] affinilat[em] membri: ſi cibaria mollia ſunt h[mo]i: ergo non i[t]a c[ito] affinilatur mébdis ſicut et t[oura] Scöa ratio hec eſt: d[ic]it Loſta: q[ui] membri eſt firmia: t[oura] par[es] corpori: ergo op[or]t: q[ui] illud q[ui] c[ito] affinilat[em] mébri: s[it] ſolidum z[em] coagulati: ſed c[ibus] mollis n[ò] e[m] h[mo]i: z[ui] p[ot] t[ius] c[ibus] uros. ergo c[ibus] mollis n[ò] c[ito] couvertur in t[erna] diſgeſtione. T[ert]ia ro[be] e[ſt: n[il]ib q[ui] a mébdis eſtliuſt: et in ipſi n[ò] diu p[man]et p[ot] mébdis affinilari: ſed c[ibus] ſub tilis e[m] h[mo]i: ergo minus p[ot] membri affinilari q[ui] c[ibus] groſſus z[em] uros. Ad oppoſitui eſt q[ui] d[ic]it y[faac] q[ui] cibaria mollia c[ito] couertitur ad ſanguiné: z[em] membri affinilatur. Scöa ratio hec eſt: o[m]e q[ui] c[ito] couvertif: q[ui] eſt indigeſtum z[ui] minus diſpoſitui vt couertatur: q[ui] eſt diſpoſitum citius couertitur: ſed c[ibus] mollis e[m] h[mo]i: ergo c[ito] couertitur z[em] mébdis affinilatur. Ad hoc dicend[em] q[ui] c[ibus] mollis n[ò] c[ito] affinilat[em] mébdis ſimpl[er]. Ad r[öm]on dicend[em] q[ui] c[ibus] viſic

dupliciter citi[que] affinilari. Aut quia citius p[ar]eſſa ad hoc vt mébris affinileſt: z[em] c[ibus] ſubtilis c[ito] couertur et affinilatur. Scöo modo quia c[ito] couvertitur ad ſanguiné: z[em] h[ui]mo[d]e: z[em] humiditatě: ex qua debet fieri membri: z[em] c[ibus] mollis viſic c[ito] couerti. Tertio modo q[ui] c[ito] coagulat: z[em] fi g[it] in membri: z[ui] manet: z[em] p[oc] modo c[ibus] uros viſic c[ito] t[em]s mébris affinilari: z[em] c[ibus] mollis tarde. T[em]c q[ui] p[ter] quid res liquide: vt oleagine c[ito] couertitur z[ati] patiur a caloſe exteriore: z[em] n[ò] c[ito] couertatur ad calo[d]e nostri corporis, z[em] hec quatio ſuperius eſt diſcuffa. Scöo p[ot] q[ui] n[ò] principaliter de c[ibus] groſſus: z[em] p[rimo] q[ui] ſimpl[er] vtrius c[ibus] p[ot] ſubtilis ſanguis generari: z[ui] oftend[em] q[ui] ſic: posſible eſt calo[d]e intèdi: z[ui] ſoſtificari i[stomacho]: ſi h[ui]z q[ui] e[ſo]t ſanguis cibaria ſubtilia adurit: et groſſa perfecte d[ig]erit: ſed quâdo groſſa cibaria perfecte d[ig]eritur couertur in ſanguinem ſubtilē: ergo posſible eſt vt e[m] c[ibus] groſſus ſubtilis ſanguis generē. Scöa ratio hec eſt: c[ibus] in potětia e[m] humo: et quida eſt in potětia prima: quidā in remota: z[em] fi ad idem agens p[ot] ducere illud q[ui] eſt in potětia prima ad actum ſed calo: debilis p[ot] c[ibos] ſubtilis in ſanguine ſubtilē consuere: ergo calo: ſoſt: potēt c[ouertere] c[ibos] groſſus in ſanguine ſubtilē: ergo e[m] groſſus c[ibus] p[ot]eſt ſubtilis ſanguis g[ian]. Ad oppoſitum e[m] aucto, y[faac] q[ui] d[ic]it q[ui] n[ui]que: e[m] c[ibo] ſubtili p[ot] groſſus ſanguis generari: neq[ui] e[m] groſſus ſanguis ſubtilis q[ui]s perfecte d[ig]eritur. Secunda ratio hec eſt: m[il]h d[ucit] aliud ad actu[n] nifi q[ui] habet potěſtati uiam ſimilutidem cum ip[os] q[ui] de potětia ducitur ad actu: ſed in c[ibo] groſſo n[ò] eſt potětatura: ſimiludo c[um] ſubtili: v[n] ſubtilitas n[ò] eſt in potětia in c[ibo] groſſo: ergo n[ò] p[ot] c[ibus] groſſus c[ouert] in ſanguine ſubtilem. T[ert]ia ratio hec eſt: d[ic]it Auic[em] q[ui] c[ibus] tria facit. P[am]o restaurat deperdi[t]um. Scöa augm[ét]at calo[d]e augm[ét]at ſanguiné. T[ert]io c[opus] alterat p[er] qualitatě d[han]tem c[opl]exiune que fibi res manifiſt: ſed in c[ibo] frigido ſua remanet frigidas: ergo ſi militer in c[ibo] groſſo remanebit ſua groſſities: ergo c[ibus] groſſus n[ò] p[ot] couert in ſanguine ſubtilē. Ad hoc dicend[em] q[ui] e[m] c[ibo] groſſus ſanguis groſſus g[ian]. Ad r[öm]on dicend[em] q[ui] in ſtomacho calido ſubtilis c[ibus] adurit: z[em] c[ib]9 groſſus perfecte d[ig]erit: ſed non d[ic]it fieri illa c[ouer]ſiōn in humo[rum] ſubtilē ſimpl[er]: ſed soli[re] respectu humo[rum] in quê couertitur in ſtomacho frigido. Ad aliud dicend[em] q[ui] in c[ibo] groſſo n[ò] eſt ſubtilitas in potětia: z[ui] p[ter] hoc non potěſt ad actum d[ucit]: q[ui] p[po]ſtio ſubtilitatis ſibi deſicit. T[ert]io quen[em] vtrius e[m] c[ibo] ſubtili g[ien]tur ſanguis ſubtilis: q[ui] e[m] groſſo g[ian] ſanguis groſſus: z[em] videt: q[ui] q[ic]: q[ui] ſic in c[ibo] groſſo g[ian] ſanguis ſubtilis: neq[ui] e[m] n[ui]que e[m] c[ibo] groſſo g[ian] ſanguis ſubtilis: neq[ui] e[m] g[ien] ſanguis ſubtilis groſſus. Se cunda ratio hec eſt: c[ibus] ſubtilis mai[om]em habet p[po]ſtiori n[ò] c[ito] calo[d]e nostri corporis q[ui] c[ib]9 groſſus: q[ui] ſicurro groſſus miſgrat per calo[d]e in groſſus ſanguiné: multoſo g[ian]: multoſo c[ibus] ſubtilis c[ouert]eſt in ſanguine ſubtilem p[oc]o[m]em nostri corporis. Ad oppoſitui eſt hec ratio: posſible eſt calo[d]e deſicere respectu c[ibos] ſubtiliſt in diſgeſtione: ſed q[ui] calo[d]e deſicit in digerendo c[ibi] ſubtilis couertur ad humo[rum] e[n]diſgeſtiones groſſos: ergo posſible eſt vt e[m] c[ibo] ſubtili g[ien] ſanguis groſſus. Secunda ratio hec eſt: d[ic]it Bal. in com[é]to ſuper ap[ho]: q[ui] cruſi[n]vo m[ò] id[é] e[q] indigeſtui, alio modo d[ic]itur idem quod imperſecte coctu[em] vt p[le]gma, t[ert]io m[ò] q[ui] eſt aduſtui. ſi calo: ſuerit forſtis c[ouert]eſt c[ibus] per aduſtione in bu[os]e groſſos: e[ci]b[us] ſit posſible: posſible e[m] c[ibo] ſubtili groſſum ſanguiné generari. Ad hoc d[ic]ut: quid[em] q[ui] ſemp[] cibaria groſſa c[ouert]tur in humo[rum] groſſum: z[em] ſubtilia in humo[rum] ſubtilē: q[ui] in op[ati]b[io]n nature faci[u]t e[de]struere q[ui] [struere. S[í]n[ò] dicim[em] q[ui] ſubtilia p[int] ingroſſati: ſi groſſa n[ò] p[int] ſubtilari. Th[us] ſubtilitas e[ groſſities p[int] c[ó]parari ad aduo: respiciuſt e[ diſpoſi]tiones materie: e[ diſpoſi]tione age[t]is. In c[ibo] vero groſſo e[m] ſemper in potětia groſſities: e[di]tem ſemp[ad] actum d[ucit]: ſi calo: ſit forſtis: ſi ſu[n]ſe groſſis. S[í]n[ò] in c[ibo] ſubtili licet ſubtilitas ſit in potětia: t[am] a parte

IIII

["Ziber", "caloris impeditur: q: non semper ducitur ad acti: q: si caloe fit devilis couerit ad humoë indigesti? et groſſum. Si yes to fit forbis: auertif in humoë aduſtum: et per hoc patet loſtio ad aliud quod a parte materie ſemper ex ſubtili habet ſanguis ſubtilis generark: ſed a parte agentis pôr impediti. Quarto quern vtrum ſi cibus male digeratur in pama digestione: vtrius polit cori: in ſecunda: et videb: q non: q digestiones ſunt ordinate adinuicem ſicut et operations earum: ſed facta coruptione in pama actione ſit et in ſecun da: ergo ſi cibus coruſip in pama digestione: no pôr cori: q ab operatione ſode digestions. Ad oppoſiti est hec ratio tuncb: ſi maiors caloris pôr corigere materiam aliquatûm diſpoſitam: ſupra q non pôtet membrum qo: est mino ris caloris: ſed epar eſt h: m: respectu ſtomachi: ergo pôr c: bum male digeſt: in ſtomacho ſuo caloe corigere. Ad hoc dicêdum q verum eſt q ab epato: es o: unj: virtutes natu rales: et c: opcomêt: u digestions. Ad römum dicendu: q est alio quid p: uis dupliciter. Eno modo in via influëtie: et ſic epar eſt p: uis quia influit caloem in ſtomacho ad digerendum et ſic veri: eſt: q: ſi fit corruptio in actione p: oris: eſt et in actione poſterioris. Alio modo eſt p: uis in via operationis et ſeruitiam et offici: et ſic ſtomachus eſt p: or: q: epar: et ſed t: non ſic eſt verum q: ſi fiat corruptio in pama digestione q non polit cori in ſecunda.", "De diuerſitate ciborum in ſubstantijs\net nutrimentis. Lap. xx.", "Lectio. xriij.", "Jucritas vero ciborum in ſubstantijs et nutrimentis tripler eſt. Aut enim ſubtilia ſunt: aut groſſa: aut medio:ria. Subtilia ſunt tripli:ca. Aut in actionibus ſubtilia et in ſubstantia ſua illaudabili: ſicut rapa agreſtis: r: a: d: t: ſimilia. Aut in passionibus ſuis ſubtilia et in actionibus nature inobedientia: licet in ſubstantia ſint illaudabili: ſicut crisolocana: cucurbita: blitis: et ſilia. Aut in paſſione et ſubstantia ſubtilia: ſicut pa nis de grano bene cactus: et carnes perdicum: et pul lozum: propterca q: actioni nature obedientia: et laudabilissimus ſanguis eſt: quem generant: et ſi militer nutrimenta. Jdeoq: hoc cibarium vtiliſtim: eſt in ſanitate in ſanis custodienda: et ſinſirmis reddê d: a. Sed t: quia de membris facilius q alia diſſol u: m: cibaria groſſa ſicut caro vitulina: h: cina: por cina: pecorina: innoz: but: d: a: méb: q groſſa. vn de Hal: Dieta ſubtilis: eti ſaniti c: udiendiende con ueniat: non tamen membris forſitudinemvel groſſi tiem p: eſt: et i: de: co: cum aliqu: ercitingantes carni bus pullozum ſe videret vel perdi:ci: cito diſſolute ge nerant debilitates. Subtilia in actione ſola ſunt que groſſitiem ſubtriliant humo:zum: et ſeces cibori: diſſoluunt: hoc vero cum virtute ſua faciit incensiu: vel c: otrari: a. Intelliguntur autem in odore: ſapo: e: vel vto: q: ſicut in radicibus inuenitur et ſimilibus. Hec eti: utrem habeant ſubtriliandorum humo:zum: et oppilationes apert: a: c: p: e: tis: groſſos bu mo:z: e: v: i: c: o: p: s: p: c: e: t: oris: mundi: cant et pulmonis: tam: e: b: as actiones tranſiliunt: vt ſanguinem incen: dant et corumpant. Ideoq: corpora non ſufferunt nili cum phlegmaticis humo:zibus groſſis e: v: i: c: o: p: s: p: s: plena ſunt. Hal: Libaria inquit non iuuant a domi nio acuta: nili quibus phlegmatici humo:z:es abun: dant v: i: c: o: p: s: p: s: vi: n: u: c: o: p: s: p: s: vitreis, vnde ſem:", "per ſunt cauenda: neq: frequentanda: ne ſanguinem incedât: neq: accipiant: ni: eli: a: p: or: i: aqua ciect: et coquâtur in aliavt ſua acumina perdât: e: ſue actiones deficient: neq: etiam ita accipiantur: ni: o: di: nati: m: ſumere ſciat: km etate: t: p: o: z: c: o: p: litiones. Quod ſi negligas: non ſim: incerti quin cibi naturâ ereant: et nocent: quia in p: m: is ſanguinem ſubtili: n: a: q: u: s: p: faciunt parum mem: b: o: z: um: nutriti u: m: e: ita virtutes deficient: l: e: q: tandem ſanguine: incendunt: e: in cholcram rubeam transducit. Que ti ſepius inſequar: marine consumi: humiditas: ſubtritas ſanguinis: et deſiccatur: atq: in melans: cholicam naturam acutam mutatur. Si autem in re nibus humo:z:es groſſos inueniant e: v: i: c: o: p: s: o: s: incen: d: e: p: u: r: p: r: fi: c: a: cos. Jdeoq: natura hec reſutat: ne q: v: t: c: b: u: recipit: ſed medicinam cam eſse diu: di: c: at Hec quoq: mult: calide complexioni ſunt nocitiu: a: marine iuuenum. Subtilia ſine incendiu: e: q: tu: o: m: modis ſunt: dulc:ia: aut odo: i: ſera: e: a: aromatic: a: aut aceto: sa: aut fal: sa. Dulcia mundi: ſicant: lauant: diſſoluunt: e: n: o: c: u: m: a: u: m: ſen: u: au: ſerunt. Diuer: sa tamen ſunt in caleſtione: reſrigeratione: hume: catione. Ande mel apum et forſitudine ſui calo:z: e: vicinitate ſiccitatis deſicc: a: e: cale: facit. Orde: c: e: deſectione dulce: di: nis: e: vicinitate humiditatis: reſrigerat: e: hume: c: atat. Sic etiam intelligendum eſt in ficub: d: mal: i: g: n: a: n: a: n: a: n: a: n: a: n: a

Dietarum vntuerſalium.

Fol. Iij.

diuntur cum oleo et aceto: quæ obſomogarus multum adiunat in ſubtilandis groſſis humoſibus: oleus non ſolunam non diſſoluut: vertuetaam viſſolisate ſua et vnctuolitate vututè diſſoluèdi debilitat. Subtilia in paſſionibus velocia ſunt ad obediendii natura libus actionibus in ſedſitione: et in ſanguine mutatioſis velocitate: ſicut ſpinachie: atriplices: malue: ſed tamè ſanguis quem generant ſubtiliſimus eſt et aquoſus illaudabilis: et ideo paſſuſime nutriunt: ve lociter diſſoluuntur a medis: parum conſorpat. Anſe de Hal. omnia ſubtilia cibaria pari nutriunt: cito a medis diſſoluunt. 3. deoq. frequentia ſua ſvirtus deſbitatur. Quida tamen arbitrati ſunt et iſt iibi ſub ſubtilis ſint in ſuis actionib: quæ ſanguis generat? groſſus ab alijſ ab his ſubtilia: ſed male arbitrati ſunt. Si eſi omnia aquoſa cibaria groſſum ſanguine ſubtiliantia ſunt in actionibus ſuis ſubtilia: tunc er neceſſitate groſſum ſanguine gignentia vocabu[n]k acte ſubtiliati: ſanguis eſi generatus muens ſubtilis et aquoſus ingroſſatur: et ad temperamentu reducif. Q[ui] ſuerint cibaria groſſa et ſubtilia in ſuis paſſionibus vnam actione faciant. Bect eſi arbitrati in ſtulto[rum] delipietia crut. q[ui]e eſi actio videſt: comiſtio eſt potius: quæ q[ui]e pati[que] agit in rem a qua pati[que].

C[ir]aſignata diuerſitate diete a parte c[opl]éionis et natu re iaponic: odoq. et c[opl]éionis: In h[ac]a parte aſſignat diuerſitare eius a parte ſubſiantie et diſpitionibus que in ſubſtantia attendunt. H[ec] autem pars iſpectat ad p[rae]ſen tem speculatio[n]em. Diuſitur autem p[rae]par in duas par tes. In quarum prima aſſignat diſtinctione ciborum a parte te diſpositione ſubſiantie diuſterius. In ſecunda de ſingu l[is] speciebus diſtinctionis p[rae]ſequitur. Prima autez par rem anet iu[n]itua. Secunda aut[em]e diuſitur in duas. In quasrum prima determinat de actionibus ciborum ſubtiliſi. In ſecunda de actionibus ciborum ſubtiloſo: ſilla ad ſequen ta reſeructur: et ſic incipit. Quod cum ita ſit oportet vt de c[aus]us. Prima autem diuſitur in duas. In quarum prima aſſignat diſtinctione ciborum ſubtilium ratiſtubtiliſatis. In ſecunda de differentibus ipſo[rum] p[rae]ſequitur. Prima autem pars non diuſiditur. Secunda autez diuſitur in tres. In quarum prima determinat de actionibus ciborum ſubtilium in ſubſtantia. In ſecunda de actionibus ciborum ſubtilium in actione eſi incenſione operantium. In ſecunda agit de actionibus ſubtilium cum non incenſione operantium. Sunt iſtitur in preſenti lectione partes ſer. In quarum prima aſſignat diſtinctionem ratione diuſtituratis et groſſicie. In ſecunda ſelſ in h[ac]: Subtilia ſunt tripli[ca]ta in actionibus ſubtilia. c[ir]aſignat diuſi[u]onem specialem ſubtiliſi b[im]embreſ. In tertia ſelſ in h[ac]. 3. deoq. hoc cibarium vtiliſi u[n]i: eſt in ſanitate ſanis eukodienda. c[it]e agit de actionibus ſubtiliſus specialiter. In quarta ſeſ in h[ac]: Subtilia in actione ſunt ſola: que groſſi ac ſubtilianti humoſi. c[it]e p[rae]miſa diuſi[u]ione ſubtilium in actione per cibos operantes cum incenſione et operantes fine incenſione: agit de actionibus operantium cum incenſione. In quinta ſeſ in h[ac]: Subtilia in paſſionibus velocia ad obediendum c[it]e agit de actionibus ſubtilium in paſſionibus. Particulares autem ſubdiuſi[on]es in expositione pat ebunt. C[ir]a primam partes d[ic]it et c[ib]i ratione ſubſi[t]at e diuſerantur. Quida e[m]e ſunt ſubtiles: quid[as] groſſi: quid dam mediocres. C[ir]a ſecunda partem diuſit ſubtiles diſcens: et dicunt triplicater ſubtiles. In ſubſtantia et in actione eſi in paſſione. ſunt e[m]e quid[as] in actionibus ſubtiles et in ſubſtantia illaudabiles ſicut raphanus: quid[as] in paſſionibus

ſubtiles et in actionibus nature obediētes: in ſubſtātia aut[em] illaudabiles ſicut atriplices: quid[as] et ſubpositione: in ſubſtātia ſubtiles ſicut p[rae]panis perfecte co[ct]: et caro pullina. C[ir]a autem tam partem determinat de actionib: ſubtiliſi in ſubſtātia et pasſione. Primo iſtitur d[ic]it et cum laudabilē generet fansanguinem: ſunt ſubtiles in ſanitate custodiēta et reddenda. Ses cundo d[ic]it et cito diſſoluuntur a medis: nò magnum dant nutrimentu: ſicut c[ib]i groſſi multu: in eis immozantes. T[er]to confirmat hoc per Hal. id[ic]ente. C[ir]a quartà par tem determinat de actionib: ciborum ſubtiliſi in actione. H[ec] autem pars diuſid in duas vt dictum eſt. In quarum prima agit de actionibus ſubtiliſi in actione cum incenſione operātum. In ſcòa. in h[ac]: Subtilia fine incenſione quattuor modis ſunt c[it]e agit de actionibus ſubtilium operanti: c[it]e fine incenſione. In ſcòa aut[em]e parte noum. ponpt. Primo d[ic]it et c[ib]i in actione ſubtiles groſſos inci[n]tum humoſes: et c[it]e dam hoc operan[ci] cum incenſione: quidam fine. Secundo diſcit et p[rae]lapo[mi]n et odo[mi]n diſcernu[n]. T[er]to actiones c[or]tangit que iunt inciſi humoſi: groſſo[rum] et remotio oppila[tionum] et m[u]diſcatio med[or]i: ab eis. Quarto d[ic]it et non c[op]erutu[n]i n[ifi]o corporibus groſſis et p[le]gmatius ipſum b[ul]pens. Quinto hoc per Hal. id[ic]ente confirmat. S[er]to cons cludet et non debent accipi niſi et deliberat[io] et p[ar]patioſe. Septimo oſt[ic]it n[oc]umēta que et eis accidit. Iam e[m]e f[res]quentur ſanguinem ſubtiliſt: faciente[m]s ipſum ſubtiliſe et aquoſum: et e[m]e fine in melancholā materialē conduertu[n]. Octauro e[que] iu[n]uamenta tangit: que ſunt circa humo[rum] groſſo[rum] et inſi[en]tio. Mono conductit et non competu: f[mi] viā c[ib]i: ſed medicine. C[ir]a quin[ta] partem agit de actionib: ſubtilium in actione fine incenſione operantiſi. H[ec] autem pars diuſitur in duas. In quarum prima aſſignat ipſo[rum] diſtinctionem. In ſecunda ſeſ in h[ac]: D[ul]cia m[u]diſcat et c[it]e agit de actionibus ſingulo[rum]. D[ic]it iſtitur et ſubtiles c[ib]i in actione fine incenſione ſunt quattuor: modis. Quidam e[m]e ſunt dulces: quidam aromatici: quid[as] acetoſi: quid[as] ſalſi. Pars autem illa in qua de actionibus ſingulo[rum] p[rae]ſequitur: diuſid in quattuor: f[mi] numeru: ipſo[rum]. In prima agit de actionibus dulcium. In ſecunda de actionibus aro[m]atico[rum]. In tertia de actionibus acetoſo[rum]. In quarta de actionibus ſalſo[rum]. C[ir]a dulces c[ibos] primo d[ic]it et ipſa m[u]diſcant ſenſus: et ſlingue n[oc]umentum remo pet. Secundo aſſignat e[que] diuſeritatem in actione actionum caliditatis: frigi[di]tatis: p[li]u[i]di[ta]tis: p[ri]c[ati]tatis: ſic[ut] pa[t]et in melle: o[de]o: p[li]u[i]di[ta]? et malig[ra]natis. C[ir]a aroma[tica] ſic p[ro]cedit. Primo ipſa diuſid d[ic]ens et quedam ſunt p[ura]: quodam vinofia. Secundo p[ro]ſequitur de h[is]: et p[ri]mo de p[uris]. ſecundo de vinofis. De p[uris] autem d[ic]it: et remouent ſuperi[ta]tates et oppilationes t[em]acum confor[ta]nt et appetitum p[io]uocant: et hoc per Hal. confirmat. De vinofis primo d[ic]it et stomachus et membra et calo[re]na turalem conſo[n]tant. Secundo hoc confirmans d[ic]it et p[ro]pter hoc poſt phlebotomia antiqui elegerunt plus vinum et c[ib]um ad conſo[n]itatione calo[re]na naturalis. De acetoſis diſcit et iu[n]cidiit et deſicent inſrigidado. C[ir]a ſalſa ſic: p[ri]c[ati]tatis d[ic]ens et c[ale]faciunt et ſubtiliſt ſic ut acura: non tamè ad tantam veni[n]t actionem p[ro]ter paruitatem calo[rum]. C[ir]a partem illam que eſt de actionibus ſubtilium in paſſione ſunt tres partes. In quarum prima aſſignat ipſo[rum] actiones. In ſecunda inten[ti]onè confirmat per Hal. id[ic]entem idem. In tertia ſelſ in h[ac]: Quidam tamen arbitrati ſunt et diuſitationem iu[n]identem remouet. D[ic]it iſtitur et hec actionibus nature obediunt: ſed tamè in aquoſi: et ſubtilem ſanguine conduertur: et ideo paruum dant nutrimentum. H[ec] autem ſecundo c[of]irnat per Hal. id[ic]entem. Deinde tertio diuſitationem inducat d[ic]ens: et quid[as] crediderunt hec eſſe ſubtilia in actione eo et f[an]guinem eſt iu[n]ciunt ſubſolem: ergo ſunt agentia ſubtiliando: ergo ſunt in actione ſubtilia. Secundo vo remouet d[ic]ens: ſicut ne[que] groſſa cum ſanguinem ſubtilem ad temperamentum reducunt dicuntur actua: ſimiliter ne[que] ſubtilia in paſſione ipſum ſubtiliando dicunt actua: ſed et p[an]ſquis hec ſubtiliſt: p[er] illa aut[em]e ingroſſeſ; nò eſt p[er]viā actionis ipſo[rum]: ſed p[er]viā com

5 V

Liber

mitionis: eo ᾤ cum lignuine cōmīxτa ipsum ſic disponit. [C]icra parte ita querit prīmo de dieta subtili in actione et paſſiue quid? cōpetit: et queritur vtrī dicta mediocris vt pitees et pulli debeant in febrib? exbareri ſicut fructus exbentur: et videtur q[ui]c: illud enim debet dari in febribus q[ui]s et ſo faeius conversionis: et q[ui]s transimutatur in ſanguinē lau dabelem: ſed cibaria medioria que ſunt subtilia in actione et paſſione ſunt huiusmodi: ergo talia competunt in febribus: fed fructus generant ſanguinum aquolum: ergo t[ia]ta non competunt. Ad hoc dicenduq[ui] dupler eſt caufa p[ro]pter quā abi subtilēs non cōpetunt in febrib? et tamē fructus quidā cōpetunt. Prima cauſa huius eſt: q[ui] cibus in ta libus febrib[us]o eſſe et in ratiocē cibi: et in ratiocē medicine: ſed cibaria subtilia ſolus ſunt in ratiocē cibi: et iō nō competut: vīn q[ui]s cito ſuertunk a caloſe in naturali: ideo non debet dari: et ideo addiut in morbi: fructus vō eſt cito conduertur: t[hi]ra tione cōplezionis iuuttant naturā et morbi malā diſcrifās al terando: et ideo competit. 3tem alia eſt cauſa: q[ui] talia ſunt vntuofa: vnde calo: in naturali: illis nutritur: et ideo addiut in febſe: ſed fructus ratione ſue cōplezionis repugnāt: eo q[ui]s ſunt frigidi. [C]eſo queritur vtrī cibaria subtilia compes tant conualecentibus ab egritudine in groſſa: et videtur q[ui] subtilia non cōpetat: q[ui] ſic ut dicit y ſaac: cibaria subtilia non fortiſicat virtutē: neq[ui] multi restaurāt deperditūs: ſed in con ualeſcentibus eſt virtutāt: iterum am mo: bus tranſiſt: et ſo eſt timiduī de addiſiō in morbi: ergo non cōpetit cibi ſub tiles ſed groſſi. Ad oppoſituī eſt q[ui] dicit Bal: ap[ro]conuſſees debet regi p[ro]triduī ſic ut regebātur in egritudine. Ad te rea in ipſis virtus eſt debilis: et non potet ſupra cibaria groſſa: ergo cōpetunt subtilia et nō groſſa. Ad hoc dicenduq[ui] e[ris] cōspetunt subtilia. Ad ratione dicenduq[ui] in regimine coualeſcenti: alia ſi multa ſpecta: Elnus eſt ad virtutē: et q[ui]s virtus eſt debilis nō potet ſupra groſſa cibaria: et iō debet subtilia exbareri. Alia ſpecta eſt ad inanitiu: et deperdi tionem: et ſm hoc debet groſſa exbarere: ſed q[ui]s ſpectas ad virtutē prepoſerat et pieuulet. et vt ſatifiaciamus virtutem et inanitiu: debet exbareri virtutā: et vt ſatifiaciam? deperdi tionis debent exbareri frequenter. [C]ertio querif: vtrus fit verum q[ui]d o[di]t y ſaac q[ui] in plebotomatis op[er]toq[ui] cibus nuaturat et potus augmētetur: et videtur q[ui]cibus plus cōspetit q[ui] por: vini: et dicit Bal: ap[ro]vinuī necot inaniti: et ieuīns: q[ui]mentē percutit et neruos debilat. et cauſa huius eſt propter virtutē debile: ſed plebotomati ſunt inaniti et h[ab]ent virtutes debiles: ergo ipſis nō cōpetit potus vini: ſed potius cibus. Scōa ratio hec eſt: magne inanitioni reſponſa det magna restauratio: ſed plebotomati ſunt multi inaniti: q[ui]s ibi eſt multa deperditio ſanguinis et caloſis et ſpirituī: ergo ipſis cōpetit magna restauratio: ſed hec eſt per cibum et non per vinuī: ergo plebotomatis non cōpetit potus vi[n]i: ſed potius cibus. Ad oppoſituī eſt hec ratio: illud q[ui]s c[ui]n? cōuertik in ſanguine? et restaurat caloſe et ſpiritus debet eis exbareri: ſed vinuī et b[mo]i: ergo debet eis exbareri vinum. Ad hoc dicenduī ap[ro]vinuī debet exbareri in principio in maio ri q[ui]tatire q[ui] cibus. Ad ratione dicenduī ap[ro]vinuī non cōpetit in plebotomatis ſtomadō inanito et ieuuno: ſed cum ci bo: et ideo non nocet. Ad ſcom dicendum ap[ro]mplebotomia duo ſunt conſiderāda. Prinuī eſt inanitioni: et ſm hoc magis indiget repletiocē et cibo. ſcom eſt teno: virtutis: et q[ui]s virtu in ipſis eſt debilis: ideo non poſſunt multas ſuſtinere repleſtionem neq[ui] multum abuī: et ideo cibus non cōpetit: ſed potius cibus ad conſoſtāduī: et caloſe naturalē augmētanduī: et b[mo]i eſt vinuī. [C]quarto querif vtrum plebotomatis cōpetat vinuī limphatī vel non: et videq[ui] limphatī: q[ui]s virvutate erſiſente debili vinum limphatīs debet exbareri: ſed in plebotomatis eſt virtus debilis: ergo eis debet exbareri vi[n]um limphatīs et non purum. Ad oppoſituī vinum purus da tur ad conſoſtānduī caloſe naturalē et ſtomachuī: et ad ſpirit? recreandos: ſed vinum limphatīs necot ſtomadō: et ſpirit? non recreat ſed i[m]pedit diſegtionem: ergo plebotomatis non cōpete vinum limphatīs ſed purum: quod cōcedimus.

Ad ratione dicenduī q[ui] dupler eſt debilitas. Queda eſt p[ro]pter magnā diſcrifās debile: et p[ro]pter talem debilitatē nō c[ui]pet vinum puri: et it alia que caufatur p[ro]pter magnam inanitionē eſt solutionē ſpirituī: et in b[ac] parte cōpetit vinuī purum: q[ui]s cito cōuertit: et hec eſt in plebotomatis: et ideo ibi c[om]petit vinum puri. [C]quinto queritur p[ro]pter quid potionato non damus vinum purum: cum o[m]us pleboto mato: cum i[nt] vtrōbiq[ui]s ſit debilitas virtutē: q[ui]s ſic in plebotomia ſult multa euacuatio ſanguinis et b[umo]i: ſimiliter vt per medicinā: ergo ſicut in plebotomia cōpetit vinuī pu[rum] ad restauratione: ſimiliter in poſtione. Ad hoc dicendum q[ui] non debet vinuīn puruī exbareri poſtionato: et cauſa huius eſt: q[ui]s virtus eſt debilis: et ſma mala diſcrifās relicta: e[ris] medicinā: q[ui]p[ro]pter acumē medicina corpus eſſic caliduī: et q[ui]s vinuī puri addit in caliditatem: ȋo eis nō dam? vinuī puri: ſed limphatī: et c[ui]s aqua calida ne fiat indiget: ſed in plebotomia nō eſt mala diſcrifās ſed multa inanitione et ſpirituī deperditio: et ideo non negamus illis vinum purum.

[C]onſequenter p[ot]er queries vtrī ſubtilitas e[ro]groſtities cauſentur a cōplezionē vel a quattuor: qualitatibus: c[ui]s ſit ſubtili et e[ro]groſsum in ſubſtātia et in actione; et oſtendif: q[ui]c[ui]s o[es] qualitates poſtcrioſes cauſan: ap[ro]p[ui]s: ſed ſubtilitas e[ro]groſtities ſunt b[mo]i: ergo cauſan: a qualitatibus p[ro]mis. Scōa ratio hec eſt: ſubtilitas e[ro]groſtities ſequunk cōgrega tionem e[ſt] diſliguratione partii et cōagulatione maiō: et mi no: e[m]: ſed coagulatio et congregatio et b[mo]i cauſan: ap[ro]cali do e[ſtrig]: ſicut hab[e]n in quarto metheo: o[mi]: e[ro]ſubtilitas e[ro]groſt: eſt cauſan: ab illis qualitati? Zertia ratio hec eſt ſubtilitas e[ro]groſtities ſequitur denſitare e[ſ]raritare: ſed hec cauſan: et calido et frigido: ergo e[ro]groſtities e[ro]groſtities. Ad oppoſituī, ſubtilitas e[ro]groſtities ſunt diſpoſitiocē natu rales e[ſt] antecedent cōplezionē: ergo nō cauſan: a complexe rione nec ap[ro]p[ui]s qualitatibus. Secunda ratio hec eſt: dicit p[es] in ſub lib[io]physico: q[ui]s raritas e[ro]groſtates e[ſ]decidi quattuor: qualitates: ſed ſubtili et e[ro]groſsum ſequitur raritare e[ſ]denſi tatem: ergo non cauſan: ap[ro]quattuor: qualitati? Ad hoc dicenduī q[ui] dupler eſt ſubtilitas e[ro]groſtities. Queda e[ſ]cauſa a diſpoſiocē partii in toto: q[ui]s c[ui]ſit in raritate et d[em]ſitate: et ſic ne cauſan: a cōplezionē: et p[er] hoc ſolunſk o[ra]. [C]onſequenter queritur quomodo ignis agit in aquam ipſam ſubtiliado: q[ui]s caliduī partes ſubtiles exbarat et alie in e[ro]groſſan: ergo aqua non ſubtiliatur per caloem ignis. Se cunda ratio hec eſt: q[ui]s e[ſ]aqua fit aer: partes ſubtilioſes c[ui]uertun ad naturā aeris et alie balan: vnde op[er]toq[ui] ilia aqua ex qua generat aer fit multu ſubtilis fumosa et va[po]: o[ſa]: ergo ſimiliter partes ſubtilis ad naturā ignis conuertun: et coru[n]punt et alie ingroſſan: e[ſ] in groſſa ap[ro]calo e[n]ignis. Ad oppoſituī e[ſ]hecrō: ignis ſacit eulullionē in p[et]ib[ui]s aque: ſed p[er] e[bul]liationē ſit partiu[m] terreſtrui: ſeparatio a ſubtilibus: vnde partes terreſtrues refidēt: ſubtiles vō aſcendēt: ergo aqua p[ot]e ſubtiliari per calo[ſe] ignis. Ad hoc dicenduī ap[ro]calo e[n]ignis vel calo[ſe] tres b[ab]et operationes. Prima eſt caleſace re: et ſic partes ſubtiles exbarat et reſiduī ingroſſatur: et ſic aqua non ſubtiliat. Scōa eſt q[ui]s ſacit eulullionē in partibus e[ſ]queſtrationē in partibus ſeparado partes ſubtiles a ſer reſtribus: e[ſ]ic aqua ſubtiliāt. Zertia eſt: q[ui]s ſacit co[ru]ptionē in partib[ui]s ſicut in aceto partes calide: e[ſ] vinofe coru[n]punt et inſrigidāp[es] t[em] aqueoſcit ſicut dicit Bal: et ſic fit aceti q[ui]atio. [C]onſequenter querif quomodo res frigide groſſe agiut in c[or]pus noſtrī: vtrī ducantur ad acti[us] per caloem noſtri corporis: q[ui]s nibil agit in c[or]pus nīſi ducatur: de potencia ad actum: et omne q[ui]s ducitur de potētia ad actum ducitur ſm c[or]dispositionē e[ſ]erigentiā agentis: ergo medicina frigida ope rabitur ſm erigentiā cauditatis: ergo non inſrigidabīt. Ad hoc dicenduī q[ui] triplex eſt op[mi]no. Queda d[ic]it q[ui]s res frigide habent ſuum acti[us] extra: et ideo non ducunt ad acti[us] per ca[lo]zem: ſed res c[al]ide non b[ab]et ſuum acti[us] extra: ſed ſunt in potencia e[ſ] recipiut actum ſu[n]ſus per caloem corporis: et hoc videtur velle Bal: dicido e[ſ] res frigide b[ab]et ſu[n] acti[us] deſo ris: ſed res c[al]ide intus. Alia p[os]itio eſt q[ui]s ducunt: ad actus per calo[ſe]: ſed ſt in non c[ale]ſacit. Alia p[os]itio eſt q[ui]s ducuntur de potencia ad actum: et habent frigiditatem non simpliciter.

Dietarum vniverſalium.

Folium.

fed proportionale corpori humano: fed poſt actionem caloſis
reſeſt ad frigiditatem paffinatæ: ſic ſno inſrigidant.

Lectus. xxxiiij.

TUS cí ſi ita ſit: oporret groſſa cíaria trib? modíos
duvidi. Aut eſi groſſa ſunt in actionib? fuis: ſi tii non
groſſum ſanguiné generát. Aut groſſa in paffionib?
a quib? no illaudabilis ſanguis g̃nār. Aut groſſa in
fuis ſubſtātis et ab eis g̃natis. Que auté groſſa
funt in actionib? fuis: ſed no groſſus ab eis generát
ſanguis: nature ſunt triplicis. Aut círi frigida et age
latius ſunt caloſis naturalis: ſe repugnāria digitioſi
nif ſicur papauer: cucumerens: citruli et ſimilia. Aut pò
tica humectatioſes cibos: deſiccātia: et actioni naturā
li inobediētia et cōtradicētia ſicur palmaz flores: da
cryli no maturi et ſimilia. Aut vnectuosa cibis inmatā
tia: quib? cōmíeta et eos ingroſſantia digitione ſunt
p: obibētia ſicur pinguedo et ſimilia. Biosforii in
paffionib? fuis duo ſunt modi: Aut eſi dura et ſicca:
ta ad digerendí tarda ſicur milíu et ſimilia. Aut viſco
ſa et actioni naturali: obidire grauit: ſicur panis asy
mus: lactères počelli et agni: píces no petroli. Hec
ei cíaria ppter viſcolitaté ſunt ad digerendú du
ra: ſed tii ſi natura p[]eualat: et p[]eſte degerat in ito
macho et epate: cíaria laudabia ſunt. Hec tarda de
mébris diffoluèda exercitātib? ſunt optima: et ſanis
viſceribus falubria. Alterius nature hominibus vi
ſcera naturaliter defecta vel accidétaliter habétib?
hmói cíaria ſemp ſunt vitáda. Illo eíi ſi ſepe dan
caní ſcerti ſimus q[]n meſeraice et po[]ri epatis oppí
lentur. ita eíi loca naturaliter ſunt ftricta. J[]ezt alí
quando hec eade: generát in renibus groſſus et viſco
ſum humoré. Si ant renú naturá naturaliter inuene
runt calida: calefaciunt et deſiccát et in lapide vertunt,
sic caloſes eſtui ſolus lúten deſiccare eſt videre.
Si ant meſeraice ſunt opilate: diarrie p[]ſtilanarie ſunt
cá: et cibi succu: cíi ſepe significát deſcedere et non ad
epar p[]uenire. Si po[]ri epatis ſunt oppilati: grauita
tem ipſius lateris generát epatis: et alíq[]ui et eis ci
bis crudi humoſes generát et adunan[]t in bis loci
quos no certi ſumus no putreferi: et ita per eos ma
la apotemata g̃nari. Des eíi humoſes crudi in cor
pore adunat: no hos duos effugiu[]t modos. Aut ca
lor naturalis eos vincit: et in ſanguiné tráſducit: q[]ui
e[]c groſſi humoſis et viſcoíi nutriméti corpus nutrit:
q[]d nutriméti tii c[]oſoſtat méb[]ra. Aut natura deſcit
in eis digerédis: vii immoratia ebulliunt et caloſe cor
po[]ris et putrefiunt: et in corruptione ſe vertunt. et con
ſirmát ik[]tud et hoc q[]d videm?: q[]ui ois humo: groſſus
ſed ſi in calidís imóſer loci ebulliens ſit putridus.
J[]oq[] molíris ſunt antiq[]ui in medicinís ſanitatis culto
dituis v[]ri diureticis. diffolutiuſis: m[]ńdificatuſis me
ſeraice ſplenis et epatis et cetero[]z poro[]ſi: corpiſ: ſi
cut orimelle marie ſquillitico: et ceteris antidotí diu
reticí: meſaraicas et poro[]z epatis et ſplenis m[]ńdifica
tiuis: imo tot[]i corpiſ m[]ńdificatur: de h[]uóib[]bis: et
de h[]mói g̃natis cíbarijs. Accipíctes tii hec medica:
mína non ſepe opo[]tet frequentare ca: Si eíi ſepe t
in[]ordinate ea ſumpſeris: non ſecuri ſumus q[]n hume
catio ſanguinis diffoluèa in phlegmaticis p[]reſertim

humorib? et fiat aquosus: deníi paulatim deſicca:
et in melácholicos humores couertitur: aut calefit in
cholericos ductus: deſiccáis et diffolues humectatio-
nes ſubſtátiales corporis: et fit cauſa consumptionis
fui. Aut ſi inuenit in renibus groſſos humores: deſic
cat eos et facit eos lapides. Cíibaria vero groſſa
(al[]s crassa) in ſubſtátia ſua ſunt triplicia. Quedam
melancholicíi et groſſum ſanguiné generát: ſic ca-
píne carnes: et vaccine vetulce: et ceruine. Quedá du
rum et ſiccum generát nutrimenti: ſicur milíu et len-
tes. Quedá viſcoſum ſicur ſungus et panis asympus.
Cí Melancholicíi ſanguiné generátia ſanitati in ſa
nis custodiéde: et inſirmis reidéde ſunt illaudabilia
cum ad digerendum dura ſint: nature laboróſa: ad
aſſimiládu mébris dura: q[]ui ſanguis ab h[]mói g̃nát?
peſſimus eſt et incſſus. Si tii bene digeran[]t et mem
bis affúmilenk: ml[]tú nutriunt: et tarde a mébris diffol
untur: et idcirco ita no ſunt laudabilia quicteſt et no
habétibus exercitá. In bis eíi caloſe a quiete cõge
lato talia no digeruntur. ideoq[]s cauean[]t: cum tamen
hominum volutates duuerſe ſunt: vt[]pote quóſiendam
craslietiam querentiu et forſtitudiné: inſtát v[]ti bis ci-
barijs: ſed ab his caucent ſib: neq[]s accipiat níli cum
crasitie et forſtitudine carcát vel viraq[]: neq[]s corpus
curádu negligát fm q[]ui dicturi ſum? i. rr. ca. de ſubtilí
dicta: de regiméto ſanitari: ititulato vtilílima. Sic
ca yo cíaria ſunt peſſima: q[]ui daritie digerédi nu
triméta faciunt ſicca. vii ſí: medicina no ſí: nutriméta
dáda ſunt: I[]z minoris nocumenti ſint q[]ui p[]sia. ſanguis
eíi bis g̃nát: minus eſt corupt: er groſſorie: et viſco
ſitaties ablationib? Cí si q[]ui aſt inter groſſitie et vi
ſcolitaté differentia querat: c[]uvtraq[]: ſint groſſa: viſ-
ferre tii respòdemus: c[]tivtraq[]: in digerendo dura t
tarda ſint in coctioſe: ſanguis tii que generát groſſe
cricatari ptínet: vnde et c[]ito mébris affúmilan[]k: q[]ui
tas ſua coagulatio: eſ vicina. Viſcoſa I[]z ſunt groſſa:
ſanguis tii que generát: phlegmaticus eſt: dure tii
mébris affúmilak: p[]pter longitudine ſui ad coagula-
tioné. Groſſities ergoviscolitate vniverſalio: eſt: c[]tli
eíi o[]e viſcoſum groſſum: groſſus tii no o[]ne viſcoſus.
Obijicí tamé quare inter cas vifferétiáis p[]oſuſtí: c[]
Hal: ſanguiné que vtraq[]: generát: equalé in groſſi
cie p[]oſuerit dic[]es. Libario[]z viſcoſo[]z groſſum tii ſan
guinem generátiui ſicur ſungi: groſſus no viſcoſo[]z
groſſum tii ſanguiné g̃natiu: ſicur milíu et cetera. e[]
bis o[]bis ſuis innuík: q[]ui groſſa viſcoſa: et viſcoſa groſ[
ſa habentur: I[]z quedá inueniátur groſſa et n[]ovíſcoſa:
z quedá viſcoſa et no groſſa. Il[]os aſt dicem: ecótra.
Si inuenitq[]as Hal: intentioné c[]oliderares: c[]tii ſan
guines ab vtrisq[]: generátí equalé in groſſitie noías
ret: no tii in groſſitiei ſubſtantia equalé: neq[]s prúma
groſſitie in ſubicero ſuo dictítat. Lib[]e: eíi viſcoſus cíi
groſſus o[]r: humo[]n: ſu[]o: groſſitie et viſcolitaté inten
dim: et q[]ui tarde auertan[]t et in mébris affúmilen[]k. In
groſſis groſſities itelligí ſicritas: et ſubſtátie ſue du
ritia et obediétie nature l[]ogínq[]tas: I[]z et ſicricate ſua
velocíter ſit mébris affúmiláda. Viſcoſa ergo i humo
rib? ſunt groſſa et nutriméti c[]ëntia: groſſa: o[] corpi[
]b[]e ſicricate ſua ſunt dura: quo[]z nutriméta i ſubſtá

Ziber

tia sunt subtilia. Salā ergo est q. subicentū groſſicie in groſſo nō est vt subicentū viſcolitatis in viſcoſo.

Tertio actiones subtiliū agit de actionib groſſor. Diuſio. Hec aut pars diuidiſt in duas. In quæ prima aſſignat ipſion diſtinctionē. In ſeda de actionib9 ſingulari differen tiariu p[ro]ſequiſt. Prima aut pars est indiuſa. ſeda diuidiſt in tres. In quariu prima agit de actionib groſſoz in actione: t nō in generato. In ſeda de actionib groſſoz in paſſione: t nō in gnato. In tertia de actionib groſſor in ſubſtātia t in gnato. Tertia pars diuidiſt in duas. In quariu prima aſt gnat diuiterat groſſoz in ſubſtātia t in gnato. In ſeda res mouet quafſa dubitationes incidenēs circa quafſa diſferentias. Sunt iſtif in p[ri]tii lectiōe partes q[ui]b[us]. In quariu prima diſtinctionē groſſor trimembē aſſignat. In ſeda. In pac: Que aut ſunt groſſa in ſuis actionib9 t nō groſſum ſanguin nem generat ec. p[ro]ſequiſt de actionib9 groſſoz in actione t nō in generato. In tertia. In hac: Groſſor in paſſione ſunt duo modi ec. determinat de actionib9 groſſoz in paſſio ne t gnato. In quarta. In hac: Libaria vō groſſa in ſubſtātia ſunt tripliſia, determinat de actionib9 groſſoz in ſubſtātia t in gnato. In quinta. In hac: Si q[ui]s aut q[ui]d inter groſſitiē t viſcolitat differat querat ec. remouet dubitationēs ſuper quibubſa diſferentis incidenēs. Circa prima parte hanc aſſi gnat diſtinctionē: d[ic]es q[ui] ex qu[ui]c p[er]dicto respondens errori d[ic]imus: groſſus quædā ſunt groſſa in actione t nō in gnato. ec et illis bonus generef ſanguis ſicut carnes vituli ne: quædā ſunt groſſa in paſſione: t nō in generato: c[ui]s et il l[is] ſanguis bon[que] generef. p[ro]ſut carnes agn[io]z: quædā groſſa in paſſione t in generato: ec et illis malus ſanguis generef ſicut carnes capi[n]e. Circa ſdam partes agit de actionibus groſſoz in actione t in gnato: et diuidiſt ipſa. Quædā em ſun frigida calo[ſ]e e[tr]guertia ſicut papauer. Quedam pontica ſicca ſicut a[ct]ymati immaturi. Quedam vnctuosa ſicut adeps. Circa tertiam parte agit de actionibus groſſoz in paſſione t nō in generato. Hec aut pars diuidiſt in duas. In quæ prima agit de h[mo]i groſſus t ficcis et duris. In ſecunda. In hac: Aut viſcoſa t naturali actioni odiere grauia ec. agit de h[mo]i groſſus t viſcoſis. Quifionem iſg[it]e tal[em] p[ri]mittit. Do[que] groſſiōz quædā ſunt viſcoſa: quædā aut non viſcoſa. non viſcoſa vō ſunt valde dura ad digerendī. Hec aut pars que est de h[mo]i groſſus viſcoſis diuidiſt in q[ui]b[us]. In quarum p[ra]mi oſtedit iuua[m]eta viſcoſor t quib[et] corporiōb[]cōpment. Ham ipſa multe[n]i nutriut accidet aliter. p[pter]mo[]a in mem biis. In ſeda. In hac: Alterius nature boibus t viſcera na[turaliter] defecta vel accidet aliter hab[eb]ibus t. determinatione de illis quib[et] nō cōpétut p[pter] oppilatiōes quasg[han]t cu[n] male digerant. In tertia. In hac: Q[es]s em h[no]zes in corpe adunati ec. tangit modi[m] ſm qu[em] et humo[b]t: ec ipſis gene ratis mo[bi]l[ite] p[re]cane[que]: d[ic]es q[ui]p[er] humo: a calo[ſ]ione naturā liuconuerti: ec et illis ſit nutrimentu[m] dat groſſum mo[d]bis: cum autē non cōuertiſt inculcatur t putrefcit t mo[bi]os ge[nerat]. In quarta ec. in hac: I[de]oq[ui] moliti ſunt antiqui[que] dat modi[rum] vitādi eo[que] nocumēta per medicinās diuretica[s] ſicut per or[imel] diuoreticii t iqu[ui]litiſci. In quinta. In hac: Accis piētes t[he]nec medicamina ec. dat modi[rum] vitādi n[ocumen]ticii h[or]bi medicaminī: d[ic]es q[ui] non ſit eo[que] ſi frequēs viſus: q[ui]s ſan guin[em] incendit t subtiliāt humiditāte: subtilē refoluſit: t in fine ad melancholiā p[duc]unt ec et humo[b]t groſſus lapidez subtilē parte[] resoluſo[]et t refiduum cōp[em]indo inducunt. Circa quartā parte[] p[ro]ſequiſt de actionib9 groſſous in ſubſtātia t in generato. Hec autez pars diuidiſt in duas pt[es]. In quariu prima aſſignat ipſoz diſtinctionē trimembē: diſ cens: q[ui] quædā ſunt melancholiā ſicut carnes vaccine v[et]es res: quædā dura ſicut muli[n]: quædā viſcoſa ſicut carnes por[ce]liu et panis asy[m]us. In ſecunda. In hac: Melancholiſi ſan guin[em] generātia ec. p[ro]ſequiſt de illo[que] actionib9. Hec aut diu diſt in duas. In quariu p[ra]ia agit de actionib melacholicoz. In ſeda ec. in hac: Sicca vō carbaria ſunt p[er]ſima ec. agit de actionib9 ficcōz: duorōt. Circa melacholiā qua[tto]: p[on] p[on]it. P[rim]o d[ic]it q[ui]s ſunt malin ſanitate custodiēda t red denda. p[ter] p[er]indigetionē t ſanguinis groſſitiē. Sedo d[ic]t

q[ui]s diſerant multi[d]i d[am] nutrimenti[m] p[ter]longam mo[ra] in med[is]. Tertio d[ic]it q[ui] cōpétunt exerctatib[et] t nō q[ui]ſenti bus. Quarto d[ic]it q[ui] cōp[er]t volentib[us] comp[es] tunt: ſanitatis cultodiā amātib[et] nō. De groſſis v[er]s d[ic]t q[ui] p[er]ſuma ſunt groſſus d[ā]ria nutrimenti[m]: ſed t[he] min[]no[c]et q[ui] p[er]ſuma t viſcoſa p[ter] remotionē viſcoſitios. Circa quinta partem ſoluit quaf[ſa] dubitationēs. Hec aut pars diuidiſt in duas. In quæ prima p[rim]a verificat dubitationē de differētia inter groſſum t viſcoſum: in qua pt[er]actio viſcoſo rum. In ſeda ec. in hac: Obſid[ie]t quare inter ea p[er]ſoliuſe diſſere rentiam. remouet dubitationē apparēt cōrvariātē Bal, d[ic]it ecq[ui] p[er]querat differētia: inter groſſum t viſcoſum: dicatur q[ui] groſſum c[ito] coagulatē. Groſſum tarde p[er]ſum bu miditare t naturā p[le]gmatis. H[et]e groſſus c[ui]s e[tr]viſco so: q[ui] omne groſſum viſcoſum: non autē couertutur. Et em quodā groſſum nō viſcoſum no[d] adberens vt panis mil[]. Et aſt auti[li]d viſcoſum cuius partes adinuicē adberēt vt ca[t] tene ſicut caro por[ce]li: C[]t[he]que[er] p[ed]cit circa ſe[ſ]o[]b[us] dubitationē ec[] dictis incidentē. Primo aut i[pham] p[pon]it q[ui] cu[n]s diuiderim viſcoſa groſſo: a dare nutrimēta q[ui] groſſa ficē ca: contrariu objecitur. H[ha] Bal. d[ic]it in lib. de simplici medi ca q[ui] v[ra]c[us] groſſum ſanguinum generat: ſub i[ph]s verbis: Lūvis quædā groſſa: quædā viſcoſa ſint: t[in]vra[c]us ſanguinē groſſum generat. Sedo autē ſoluit d[ic]ens q[ui] Bal. ſunt diſligeter attendēda. H[ha] groſſa ficē: q[ui] groſſa viſcoſa cōmum nicant in hoc q[ui] v[ra]c[us] ſanguinē groſſus equaliter generat: ſed tamē ſanguis ille nō est equaliter groſſus ſim groſſiēs subſtātue. I[le] do autē d[ic]it q[ui] viſcoſa d[am] nutrimentu[m] groſſum p[ter] groſſi[n]t t viſcoſitare p[um]o: et generatōriu[m] ec et ille: q[ui] q[ade]rte conuertunt t tarde med[is] affiliamantur: ſed groſſa ficē d[am] groſſum nutrimentu[m] p[er]duiti[que] t diſſi cultatem digestio[n]e: t[in]velociter med[is] affiliaman[t]. Et hoc autē cōcludit q[ui] viſcofa in humo[b]t? ſunt groſſa a parte ſub ſantie groſſus quanda nutrimenti[m] groſſa ficēta groſſa ſicca. In groſſa ſic[ie]t et obediētē: ſunt tamē subtila quanti[que] ad ſubſtiam nutrimenti[m]. Et h[is] autē v[er]tius cōcludit q[ui] ſub i[ph]am groſſi[em] c[ie]i in groſſo ſicco: t [in] viſcoſo eſt differenter: q[ui] ſublecti[que] in groſſo ſicco q[ui] groſſum cōp[er]t subtilē e[tr]viſco eſt ſub groſſum. Suma autē int[é]tio[n]is hec eſt: groſſus ficc[ie]t t groſſum viſcoſum in hoc com[un]icat: q[ui] v[ra]c[us] dat nutrimentum groſſum p[ter] p[ro]ſequiſt diſtensionis. Et autē inter ipſa diſferētia: q[ui] groſſum ſiccuri nō dat ſubſtantiā nutrimenti[m] groſſam: ſed viſcoſum ip[am] groſſam eſtici: t ideo ſubſtan[ta]tia in viſcoſo que est ſublecti[m] groſſicie[] est groſſa. In groſſo ſicco subtilē. Hec eſt int[é]ntio p[uius] partus q[ui] cōp[leta] eſt. Circa parte[] t[he]n autē p[rim]o prima partus de natura cib[us] groſſo ſorum t ſubtilium: t queritur quid eſ groſſum: t quid eſ subtilē: vtrus ſubtilē fit illud q[ui] diuidiſt in mínimas partēs: t groſſum q[ui] diuidiitur in groſſas partes: ſicut d[ic]it Bal. in lib. de simplici medicina: t videſt q[ui] nō tripli[c] ratione. I[lib]il q[ui] fo[d]i coagulatione t imp[er]ſione coagulatus eſt: p[oteſt diuidi in partes paruas: ſed multa ſubtilia ſunt h[mo]i: ſicut patet in pipere t in gari[och]i, ergo non eſt general[er] verbum Bal. q[ui] ſubtilē eſt ec. Secunda ratio hec eſt. I[lib]il quod eſ viſcoſus t cuius partes ſunt omnino in magna coz pulentia confitute p[oteſt] diuidi in partes paruas: ſed olei petroleum e[mi]nui[m]o: ergo non p[oteſt] diuidi in partes paruas: t tamē eſt ſubtilē. O[n]ino patet: quia oleum petro leum p[on] ſi ponatur in palma penetrat ip[am]. Tertia ratio hec eſt: o[m]ne illud d[ic]itur ſubtilē naturaliter: q[ui] apr[em] natum eſt ad facile penetrandrii: ſed multa de faci[li] penetrat q[ui] nō ſunt nata diuidi in partes paruas: q[ui] ſubtilē nō eſt ec. Ad oppoſi[tum] eſt aucto. Bal. ſeda ratio hec eſt: t eſt quasi demont[ra]tio. Subtilē e[tr]viſud q[ui] de faci[li] penetrá[do] diſcurrit: I[ſ] penetratio ſit per partes corporis: t quátomagis penetrat pozos t[ato] ſubtili[m] diſic[ie]: vnde qu[á]do poz[em] ſunt aperti non d[ic]itur ſubtilē: quatu[m]e[ri]am groſſum penetrat: I[ſ] quan[do] ſunt densi[t] et stricti[t]unc d[ic]itur ſubtilē: t ſic ad hoc vt per pozos penetret: opot[et] q[ui] diuatur p[ra] minima: t ſic e[n] ne cæſarium verb[em] Bal. q[ui] ſubtilē e[tr]viſo in partes paruas diuidi tur: q[ui] cōcedimus. Ad rationes in ſiu[em] ſindemus t p[er]mo ad prima: q[ui] eo[que] que ſunt quædā recipiunt actionem.

["Dietarum univerſalium.", "Fol.v.", "oum manent in ſua integritate ſicut aqua:q: de ſui natura, penetrat. Alia vero egent diuſione t resolutione ad hoc. vt penetrét ſicut piper:z ſic soluſur præma ratio. Ad ſcōm vt penetrét ſicut piper:z ſic soluſ

Aber

tur. Si ait in Romacho p[ro]fecte digerant: nò t[em] mès bis c[or]po[;]v virtus p[ro]fecta ab eis tribuif: neq[us] bonu sanguine ghant: 15 p[le]gmatich[us] et vilscoſus. C[ui] aute perfecte et fin p[ro]oportet ficcati ſunt et duri: me liores ſunt et laudabiliores: q[ui] natura q[ui] naturali[]s ter facti eram?: industria facit: c[ui] adhuc in origine ſua fuerit: p[ro]fecte ericcedo et coquêdo. chuiditatis et groſſlieles ſup[er]fluitatib[us] qua h[uius] no debuerat: auferen do: et ideco ſunt velociores in ſanguinis mutatione n[em] méboz: affiliatione: t[em] ventoſitatè naturall[ie] habet inſepabilè: vii[rum] artificialiter auferêda eſt: aut p[ro]fecte maturado: fermentado et c[or]co[;]citado ac clirado: vel affando: q[ui] p[ro]fecte erplanabif i. truuij. cap[us] bu[us] libri. C[]n eis que in tota parte p[er]cedêti determinata ſunt: p[io]scitit circa inueſtigatione nature diere ſin vià experimèti et ratiòis modo ghali d[à]s canones g[na]les circa ip[om]. In hac a[ut] parte p[er]cedit circa eius noticià via speciali[nes] canones c[or]gnoſcendi diuerſis g[na]ibus diete adaptas: non t[em] ad parti culari[is] natura deſcedes. diuſio. Hec a[ut] pars diuvidif in duas. In quarùi prima determinat de natura diete: put in diuerſis eritit reß. In ſeda. l. in hac: Elibarìa i duo diuvidif tur: v[n]u[er] eſt q[ui] natura adeo excrecit: c[ui] agit de modo apparatu c[or]boz: et de noticia ip[om]o[;]z q[ui] ad ip[om]o[;]z c[ed]ut[em] apparatum. Prima a[ut] pars diuvidif in duas. In quarùi prima d[er]miſtat de natura diete: put e[rit]it in terrenaeſtib[us]? In ſeda. l. in hac: Aſialia trib[us] modis diuerſan[que] t[em]c[ui] agit de natura eius prout e[rit]it in aſialib[us] et ip[om]o[;]z ſup[er]fluitatib[us]? Prima auteſ p[ar]s q[ui] de natura diete: put a terrenaeſtib[us] accipiffi diu[i] diſ in duas partes. In quarùi p[ra]ia agit de natura fructu[i]ra: e[or]q[ui] q[ui] in quibufdà p[lat]is natura fructu[i]ra obtotèn[em] ſicut ſunt ſungra. In ſeda. l. In hac: Berbe ghaf[ri] i duo diu[i]du[n]ſ. agit de natura herbar[us]. Prima a[ut] pars diu[i]diſ in duas: in q[ui] p[ra]ma agit de natura fructu[i]ra. In ſeda. l. in hac: p[or]toſet in comedèdis fructib[us] mala c[ib]arìa t[em]c[ui] agit de numèmèto i uamèmo fructu[i]ra: et q[ui] de modo exbibitiòis apparat? e[or]q[ui] ma a[ut]e diu[i]diſ in duas. In quarùi prima agit de natura fructu[i]ra a parte diſpositioni iubſtantiali[que] quas habent a ſuis ſubſubſtialib[us]? In ſeda. l. in hac: Fruct[em] i duo ghaf[ri]niter diu[i]diſ tur t[em]c[ui] agit de natura ip[om]o[;]z ratiòe diſpositioni accidetali[n] quas còtrahib[us] locis in q[ui]b[us] naſcunt p[lat]e. Prima auteſ p[ar]s diu[i]diſ in duas. In quarùi prima agit de natura et dvuerſitate fructu[i]ra ghaf[ri]niter. In ſeda. l. in hac: Loco[d]ati ſunt antiqui p[li]bi, agit de chafione fructu[i]ra et cauſis et diuerſita te ſue ghafionis et p[ar]tii c[or]po[;]z. Prima a[ut] pars ad p[ri]s diſcuf tieſ. Diu[i]diſe a[ut] hec p[ar]s in duas partes. In quarùi prima diuſione fructu[i]ra ghaf[ri]niter aſignat ratiòe duriciet et mollicieſ. In ſeda de natura vtriſib[us] g[na]s specialiter agit. Prima a[ut] pars n[em]o diu[i]diſ. ſceda yo diu[i]diſ in duas. In quarùi prima agit de natura fructu[i]ra mollium. In ſeda de natura d[u]rozo. Prima a[ut] pars n[em]o diu[i]diſ. ſceda yo diu[i]diſ in duas. In quarùi prima aſſignat diſtinctione: ſicco[;]z d[u]rozu: t[em]c[ui] e[or]q[ui] in ſua o[rig]ine p[re]ſecte ſunt ficcati: t[em]c[ui] e[or]q[ui] ſunt imp[ef]tici. In ſeda agit de natura vtriſib[us] g[na]s. Prima a[ut] pars non diu[i]diſ. ſceda yo diu[i]diſ in duas. In quarùi prima agit de natura imp[ef]tecte in ſua o[rig]ine ſicco[;]z. In ſeda de natura p[re]ſecte ſicco[;]z. C[S]unt ig[is]i in prefenti lectio[d]e partes q[in]q[ui]. In quarùi prima diu[i]diſt fruct[em] p[ol]molles et d[u]uros. In ſeda. l. in hac: Quo[;]z yo qui molles fuerint et t[eneri]t c[ui] agit de naotura mollii. In terſia. l. in hac: Qui autem fruct[em] terrestres ſunt còrnuii c[ui]e[as] de duris aſſignat ip[om]o[;]z diuſionè. In quarta. l. in hac: Sed collecti n[em]o bene ficci t[em]c[ui] agit de natura fructu[i]ra non d[em]n in ſua o[rig]ine ſicco[;]z. In d[ia]na. l. in hac. Qui autè p[ro]fecte et fin p[ro]ops ſiccati ſunt t[em]c[ui] agit de natura p[re]ſecte ſicco[;]z. C[irca] prima p[ar]te diu[i]diſt fruct[em] d[ic]es q[ui] quidà ſunt d[uri] ſiccati ſicut grana et leguminæ: quidà molles ſicut melones. t[em]p[ri]mi bene còſeruan[ſ] poſt collectione: ſcò diver[so] non. C[irca] ſcòam p[ar]te de molliib[us] tria agit. Primo d[ic]it q[ui] paru[i]i d[ant] co[;]po[;]ri nutrimentu[i] p[ter] paruà mo[;]sa in mem bis. ſcò d[ic]it q[ui] min[em] nutriu[t] q[ui] habet inſpidi[u] s[ap]orè:

vel alíque non dulce et in habebat virtutè venas penetràde: sed modicàdi[m] et mouèdi intestina. ſcò d[ic]it q[ui] fruct[em] molles noç[em]p[er] groſſit h[um]o[;]m[oe]z et inflatiòne q[ui] generatè non competit miſi exercitatiòt?: q[ui] debet aqua frígida et niue perfundit. l. et per frigiditati repugnèt calo[;]p[or]s c[or]po[;]s et m[é]boz. C[irca] terſià partes d[u]o affixat diuſionè p[os] qui in origine perfecte ſiccat[em] ſicut frumenti: t[em]c[ui] e[or]q[ui] perfecte ſicut ſunt fabe et c[ic]era. C[irca] quartas p[ar]te de in[orm] perfecte ſiccati d[ic]it q[ui] ſunt veloces ad digerendu[i] et expeſendu[i] p[er]p[er]tiam aliquipulà humiditati[que] h[um]o[;]p[or]s groſſos ſi non d[iger]an[que] generat: d[ic]eſt yo n[em] bonu[i] d[ant] nutri menti: 15 in h[um]o[;]p[or]s p[le]gmaticos còuertun[ſ]. C[irca] quin tam partem de actionib[us] perfecte ſiccati d[ic]it q[ui] melones ſunt: q[ui] natura c[ó]pleut in ip[om]o[;]z q[ui] ars i[al]ijs c[ó]plere laborat et groſſitè humiditatis ab eis abſultit deſcado: et l[em] citius medas per coagulatione affixiuan[ſ] t[em]ventoſitatem ghant que debet per apparatuſ artificialè remoueri. e[ſ]ec b[ec] inten tio h[uius] partis. C[irca] p[ar]te istam tria dubitant. P[ro]imum e[ſt] de v[ui] fructu[i]ra in regimèto sanitatis. ſcòm e[ſt] de administratiòe fructu[i]ra ſin p[or]còpetit exercitatiòbus. Zerti[i] e[ſt] de administratiòe c[or]siem d[em] ſin p[or]còpetunt infirmis. C[irca] primi p[er]cedit hoc modo: q[ui]erif vtrùm fruct[em] alíque poſtui p[re]ſecte nutrire c[or]pus humani: t[em] vid[em] q[ui] n[em]: q[ui] doct y fac[ui]e: o[m]e q[ui] g[od] nutric p[or]corus nutri ſin p[er] apporitatiònem t[em] c[ó]uenientià ad ip[om]: t[em] ideo elemèta non nutriunt c[or]pus humani: q[ui] multi diſtàt ab co[n]nutriu[t] t[em] p[lat]as q[or] porima ſunt e[ſi]: sed fructus t[em] p[lat]e multi diſtàt a c[or]p[ox]e h[ui]ano: ergo non poſſunt ip[om]um nutrire. ſcò ratio hec eſt: natura humana e[ſt] in t[em]peramèto ſiſtens: t[em]c[ui] e[ſt] in magna puritate: q[ui] elemèta m[ar]ie c[ó]fracta ſunt t[em] in mas g[na] puritate i c[or]p[ox]e humano: v[n]i inter o[m]ia c[or]p[ox]e h[um]anu[i] ex p[ur]io[;]b[us] constituiſ: g[em] et p[ur]io[;]b[us] debet nutriu[t]e: fed in p[lat]as t[em] fructibus ſunt partes groſſe et impure: q[ui] er groſſo nutrimèto nutriu[t]: e[rit]o v[ic]it p[bs]: ergo non p[hit] nutrire c[or]pus humanu[i]. Tertia ratio hec e[ſt]: illud m[ar]ie nu tric[or]pus q[oh]s alíque ſanguinat: fed fruct[em] multi diſtàt a ſanguine: ergo n[em] nutriu[t]. Ad hoc dicendus q[em] fructus nullu[i] d[ant] nutrimentu[i] bonu[i]s. Ad rationem dicendi q[em] fruct[em] ouod[em] modis c[on]ſideran[que]. Eno m[ò] per c[ó]parationè ad natura humana: t[em] co[m]odo par[si] nutriu[t]. Alio modo c[ó]ſideran[que] yt in g[ne]e h[um]anu: t[em] h[ui]mo[n] e[ſt] ibi porone graduos: q[ui] ſi d[ic]a q[ui] alíq[us] fruct[em] nutriat: t[em]c[ui] e[ſt] intelligendu[i] ſim p[li]citer: fed in ſespectu ad alíq[us] fruct[em]. C[S]o qu[er]if circa hoc: vtrùm fruct[em] c[ó]petùt in regimèto sanitatis: t[em] vid[em] q[em] non: e[a] q[ui] aquoſum ſanguinè g[ner]at n[em] c[ó]petùt in regimen to sanitatis: p[oc]em n[em] modo calo[;]p[or]s naturalis e[ct]ingui p[or]bo[;]tionè h[um]idi aquoſi ſicut p[ri]ts p[em] ſimile in l[á]pade: fed fructus h[um]o[;]p[or]s aquoſos generat: ſicut d[ic]it R[af]. v[n]i faciunt capillos albos et ſenecturè accelerat ſicut ip[em]et R[af]. t[é]ſta tur: ergo n[em] c[ó]petùt in regimèto sanitatis. ſcòra ratio e[ſt]: e[a] q[ui] inducunt e[gr]itudines p[ri]ciosas per ſui y[um] t[em] calo rem naturalè fatigat n[em] c[ó]petùt in regimèto sanitatis: fed fructus hec faciu[t]: ergo n[em] c[ó]petùt in regimèto sanitatis. Tertia r[oh] e[ſt] d[ic]it H[al]. in quad[á] gloſa ſup[er] R[af]. q[ui] b[ae] bebat p[ar]tè q[ui] nun[em] comederat fruct[em] t[em]p[er] fuerat fan[em]? poſt[em] yo comedit ſiſirm[em] ſuſt: quare ſelunq[em] q[em] fruct[em] n[em] c[ó]petùt in ſanitate c[ul]turobiu[i] vid[em]. e[a]q[ui] d[ic]erat ſiam c[ó]plecionis reducunt ad t[em]peramentu[i] c[ó]petùt in regimèto sanitatis: q[em] ſicut d[ic]it R[af]. c[or]pa t[é]perata t[é]peratis indigèt: t[em]di[é]perata diſt[é]peratis: fed fruct[em] diſcraſiam c[ó]plecionis reducunt ad t[em]peramentu[i] ergo competu[t] in regimèto sanitatis. ſcò r[oh] e[ſt] e[ſi] fructus n[em] c[ó]petùt: ergo neq[us] d[ic]eta c[ó]petùt: hoc a[ut] falluſi: q[em] e[ſ] patis v[rim]ui e[gr]tudinibus: g[em] illud e[ſ] fallum et quo ſequiſ. l[em] fructus n[em] c[ó]petùt in regimèto sanitatis. Ad b[em] d[ic]end[em] q[em] n[em] c[ó]petùt in regimèto sanitat: t[em] ſi abſtineret alíq[us] eis plus iuuarèt. Ad rationè prima d[ic]end[em] q[em] ſicut d[ic]it Auiſe. q[em] dupler e[ſ] c[ib]em? quidà e[ſ] c[ib]us: qui e[ſ] c[ib]us n[em]t[em] puſt: alius e[ſ] c[ib]us qui e[ſ] c[ib]em? t[em] medicinal[em] lactua: t[em] hec diuſio ſum[if] p[ar] actionè: q[em] c[ib]us inquantu[i] patif n[em] o[ſ]ag: t[em] q[em] t[em] patif e[ſ] c[ib]us t[em] ſicut caro pullo[;]z: fed lactua n[em] t[em] patif: i[mo] e[ſ]ta i[em] agit c[or]pus alterado, Dicim[em] ergo q[em] c[ib]o q[em] e[ſ] c[ib]us t[em] v[rim]ui in

Dietarum vnuerfalium.

Fo.lvj.

regimèto fanitatur; 2 de alto caucere debem? fruicè, fructè. 3o no dano nifi in ratiòe mediceine; 4 ppter hoc in fanitate cultuòdièsa no còpetut. 5Terno quern circa hoc quare in hoc còdicand oes fruct? ap ad humores aquosos còuertunt; 6 videf 3ui: 7q: quale est vnùquodq in potècia cui nafat: tale est in actu cù ad nutrimentù reduc: 8fed multa sunt gha fru cuuñ frigida vel ficæ vtrira; 9 talida e 10 hùida fuit ficus; 11 g: videb 12 no semp debét cuuerti ad vnì hùo: fed ad fanguine quìg: 13 q: quòs ad plegma: 14 sic de aliis. 15 Lòtrarii dicit raf. 16 q: oes fruct? et berbe pplegmatici humores frigidi: 17 Ad hoc dicendù q: oes fruct? gant pplegmatici humores. 18 Ad rationè dicèdi q: in fructib? funt duo. 19 Pùmù est còple cùre; 20 hoc mo quidà funt frigidi: 21 ad hoc dicendù q: illis exer cùrit. 22 est q: oes còdicant in hoc q: distar a caloè naturali et fanguis: 23 e: nò pòt calo: naturalis eos suertere ad fanguine: 24 iò còuertunt ad illud q: est circa fanguine: 25 e: b est hùo: aqùus. 26 Circa sòm pcedit b mo: 27 q: riq vtrù ereritantib? còpes tant fruct? 28 videf q: non: 29 in ipsìs calo: fortis est et exer cùtatur: 30 erga illa q: de faciì cuuertunt ad caloè accidetale nò debét exeriberi ereritantib? 31 fed talia funt fruct: 32 g: no de bent exeriberi ereritantib? 33 Lòtrarii dicit yfaac q: no des bent exeriberi nifi ereritantib? 34 Ad hoc dicendù q: illis exer cùbentur. Ad rationè in 3uii dicendù q: aliqd: 35 de faciì puer tible duplr. 36 Pùmo mo ppter completione fillem recs re caloè a calo: 37 Sòdo mo ppter completiones habil: 38 hoc mo fruct? de faciì cuuertunt in rône còplectionis refìnit 40 alte rà completione. 41 Sòdo querif circa b: 42 vtrù oes fruct: exer citatib? còpetat: 43 fi nò: querif q: còpetat: 44 videf q: no oes: 45 folì illi còpetit q: completione calidà alterat: 46 illi funt folì fruct? frigidi fuit p: una 47 cerafa: 48 illi folì ereritantib? còpetut. 49 Ad oppoitum: ereritantib ppter minima dissolutionem magna indigét restauratiòe: 50 ficus in gne fructuì magne funt restauratiòtis: 51 ficus maxime còpetut ereritatib? 52 Ad hoc dicendù q: no oes exeribet funt ereritatib? 53 Ad rônom dicendù q: aliqd aak illus duplici de caufa. 54 Prima est ad res taurandis depeditur. 55 Sòda est ad alterandù exercentibus caloìs. 56 Quatù ad primà cam illis no còpetit fruct: 57 illi poti: 58 ci baria grofla ficit carnes boume: 59 panis aszym. 60 Quatù yo ad sedas còpetut cibaria frigida: 61 b mo folì eis còpetut ce rafa: 62 puna. 63 Tertio querif vtrù ereritates indigantè fructos infrigidatis in aqua: 64 videf q: no: 65 ereritat: 66 labor inducitur resolutione caloìs naturalis et fanguinis: 67 hec in cunduc debilitatè caloìs naturalis: 68 fed q: hoc eft nò debét dari fruct? infrigidati: 69 calo: naturalis debilitat: 70 ergo eis nò debét dari fruct? infrigidati. 71 Ad hoc dicendù q: debét dari infrigidati in aq fontis, 72 nùie. 73 Ad rationè dicèdi q: in exer citio: 74 edup calo: actualis acquìstus et exer citoit vel las boe: 75 calo: actualis: 76 exite vtimus calo: in ipsìs debilitat: tur: 77 calo: 78 vo accidetalis multì intèsìs e: in illis: 79 vi: fit quasi febularis: 80 refrenatur per vium fructum.

Circa tertii pcedit b mo: querif vtrù i apostematib? pe ctoas vll pulmonis fuit habèti pleurefimyl perlitemonià còpetat: gha quedà fructuì fuit pira: 8 videf q: no: pira fua potiticate stringùt vias 8 iterum eraperfat eas: 9 figni buus est: 10 qui pira: comedùt vocis asperitare incurret: fed in apostematib? pectoris 11 et pulmoìs pellùmi est clauio viaq: 12 et asperitas: 13 g in talib? apostematib? no còpetit pira. Sòda ratio hec eft: 14 dicit Bal: 15 in comèto supra regimè acutoz. 16 In talib? 17 aqua frigida no còpetit: 18 materia: crudà reddit. 19 vnit cicit Alerà. 20 patièt: erifilam edit aquàs fere eit interfe cit: 21 fruct? hoc faciùt: inerudat e: materiam: ergo in bmoìi 22 no còpetunt. 23 Lòtrarii faciùt pàctici. 24 Ad hoc dicendù q: no debét exeriberi: 25 t: tì ft exhìdean min: pira q: poma debent exeriberi: 26 pira eraperfat vias 27 corrugat fuit cicit Bal: 28 in comèto supra regimè acu. 29 illi q: dant mouen p hoc q: il apostemata fiùt 30 cefì febze acuta: 31 q: 32 febze acuta denf fri gida 33 humida: 34 iò dàf illus in apostematib? fruct: 35 q: funt frigidi 36 humidi: 37 tì dicim q: no debét dari. 38 rìndem ad rà tionè: 39 duo funt in morbo 40 sìderà. 41 Pùmì est sìderas tio mo:bf: 42 sòm est regimè eoo q: abicuit mo:bf. 43 sìo mo no debét exeriberi: 44 dantur aut: ppter accidetà fuit ppter mollificationè vètirs: 45 vel, ppter depofitionè cibi, 46 hoc q

obcifc de febre dicendù q: q: febis est mo:bf q: se: còpetut fructus: 47 fed q: est accidès nò: 48 augent moribum.

De diuocritate saporù in fructibus, Lap, xxi, 49 Lectio, xxi.

Eare quidà fructus funt dulces: quidam amarit: quidà acuti: quidà duri: hi molles et similia. 49 Concordati funt antiqui phi losophi q: oes fructus nafcentuì: ex subtiliò funt subftària humoù ad eos venientius. Dicùt eì oia spermata in terrà cadècia humiditàcque atq: effentià terre libi funt trahètia: que: 1, fue còplerioni funt similia, vnde fui confitutio fit nutri menti. 50 Infusa autè e: inflata fundunk que terre infli guntur: a quibus quedà radix egredit que quali os cuiuflibet aialis eidè arbòi effe perbiberur: quo ma teria fui nutrimèt a terra crugaf. 51 Lòforatis aut e: augmentatis: calo: folìs fibi attribuit subtilifòmos humores ad nutrimentuì illi venientes: 52 fursum veo nientes euocat. 53 Quanto autem magis calo: folìs in eis augmentatur et còforatur: humiditas illa deficuntur: 54 vìn e: quàto magis attrabìt tato plus ericæq 55 in pte terrefri fit e: in parte acrei magis. Quan to aut huo:es augmentatur caloè naturali in teri: 56 aero etterius ercoquin: 57 a: secendèo alligantur et ramifican: 58 e: frondecunt: 59 quàto plus caloìs actio covafta: 60 rami 61 forfan: e: induratur: 62 fozamina vìn cibus trahitur dilatant: 63 flozecuit atq: fructuì funt fuant e: in aìalib? videc: cum in pueritía coplean: 64 me bzoùm eì còpago perfic: 65 e: por: dilatatur: 66 pfer matis perfecto còpletur, tunc eì nature actioè in eis funt completione diuina potefcet hoc operante. 67 Jtide e: oibus terrenafcetibus. 68 Lù autè fructus terre còplecantur humoù subtiliationib? in cibì eis veniètibus: 69 tandè excocta a terrefri potiticate mu tantur in multis saporib? 70 diuerlis in naturas divuerfòum generi fuit ià dicimus in fructib? 71 q: que de terrenafcetibus infra caloìs tècramentuì tràfie runt: 72 quali ad frigitudinè paruaz peruenit: fi bus mozes funt subtriles et aquoli: 73 a: potiticate e: fine fa: poe in aque lapò: mutan: 74 Si autè calo: fit bmoì: 75 humo:es funt vifcofi inter grofium et subtilè medij: 76 fructus inde còfecti in aliquantulà saporitatec funt mutandi vt perſica. 77 Si autè calo: naturalis augea: 78 còſofer: e: in mediocritate et técramentuì deducantur: 79 quali caleſcat i: ſedo gradu habere: 80 huo:es fui inter groſium et subtilè median: 81 e: in dulcedinè mu:ntantur. 82 ìo calo: ſupgrediàf quali in finè ſo: gra dus: 83 humo:es funt subtilès e: aerei: in vnectuofitatè funt tràſducèdi. 84 si calo: pl? tràſederit e: bùiditas fit parua: 85 inter groſiùs et subtilè funt medij: 86 tì ter reſtri nature vicini. 87 huo:es bmoìi fructuì caleſiùt et in vifcolitatè e: falſedinè tràſeuit caloè: iteru: tràſcen dente: 88 ad tertiuì gradu: tandè ptingère: humiditàcante ant parna groſſa et terreſtri eritère: fruct? in amarì tudinèmi mutan: 89 Si autem adhuc plus tranſuerit e: vſq: ad igneam incenlionè peruenerit quali in quar to gradu: 90 humiditas autem paruìſima e: ſicilíma: fructus in acumine incenlionuì extransducuntur: et moruram. 91 Frigiditate autè terrenafcetib? domina:

Liber

te et in p[ro]m[uo] gradu perman[ente]; humiditatem autem in
ter subtili et groſſum mediocri et quand[ia] viscoſitatem
habente; fructus in ſaporitatem, i. line ſapore et dulce
dinem tranſductur, mediij, et i. frigiditas trafenit et
vib[us] ad mediis fecidi gradus ptigerit; humiditas
no multa subtilis et aquoſa fuerit; sed t[in] aliquat[ulo]tus
terreſtris; fructus in acceſtitatem mutabunt. Si vero
tranſiés in fine fecundi gradus peruuerit; et humidi-
tas paruiffima inter subtili et groſſum media; fruct?
in ſkifticitatem mutant. Et i. frigiditas ad fines tertij
gradus pueningat; et humiditas groſſa vel parua ter-
reſtrit[s] fiat; perman[et] fruct? in terreſtreitate ſua et
ſua pontitate; et ſue originis appropinquad[ut] ſapor;
vr glandes amitt[es] potitate; et ceteros ſapores;
pterer ſue originis ſaporitate[s]; vnde et canna mellis
t alia ſimilia dulciffima no in terra nascunt frigidiſſi
ma; q[ui] dulceſtibus calo; forris in ſedo gradu eſt ne
cessarius; vt ſuum nutrimentu; i. humores ercoquan
tur et congeletur. Et al[ia] ergo eſt q[ui] virtutes fru-
tus originibus ſuis vicine ſunt; sed t[in] calidiſſu-
le et ſicilliſcule ſunt, vnde et subtriliores originibus
fuis erunt. Et catur hoc nutrimentu; subtilitas; no em
alimentat; ſuis eſt alid[us] q[ui] de terra ſibi venit sub-
tilius; calor[is] et ſicitas ſua cauſa ſunt et ab humidi-
tate terre elongatur; et calo[rum] magis eis dominiſt ae-
ris. I[de]co[rum]que ſeme fructuum subtiliat magis et
mudificat; et aperit plus et ſua orig[ia] v[n] nascit. Et
auct[ur] intelligit et ſemie papaueris; q[ui] frigidi[m] min[u]
uenitur et illud v[n] orat. Et non em tantat[em] domitiatione
tat[i]us ſomm[u] adducit quanti[ta] ſua orig. v[n] et lacq[us]
ab origine ſua educit opini vocat: fortioris eſt actio-
nis in ſomno faciendum. Et i[tid]e de lactucis et ſimilibus.
Que autem de ramuſculis p[l]atratur cum ligna illa ter
ter infignuntur et inſeritur; inſuſa et inflata finduntur:
atq[us] humectationibus inde fluentiſbus iuncta terre
radicantur; q[ui] radices tant[u]e c[is] preſtatur; qua[t]us et ora
in nutriciis animalibus, per cae em nutrimentu; Li
auct[ur] humores lignis illis augmentat; et calo[rum] natura
li intrinſcus et acro exخرſcus ercoquunſt; inflan
tur; por[i]tis ſui dilatantur; v[n]i et ſrondeſcunt floreſcut
et fructificat. Que autes dure fructificat l[ic]t foliue:
ebenus et ſimilia; diut[i]us in terra durat no marcetia
q[ui] de humoſibus terreſtribus groſſis continuis ad
dissoluendu et ad ramificad[i] diuris ſunt nata. J[os]
ebenus diu in aqua durat vt no marcescat. Que no
velociter crescent et fructificant; l[ic]t perſica[m]a et
ſimilia; parum durant in terra; q[ui] de humo[bus] sub-
tilibus et raris ad dissoluendum cit. us ſunt orta.

Et si autem interrogemur quare quid[ata] fructuum
duri etinuti; quid[ata] molles et tenuces; quid[ata] no medio
cres ſunt; dicimus et humores fructus nutriétés di-
uerſi ſunt l[ic]t d[omi]nus; quid[ata] em terreſtres ſunt et
groſſi; quid[ata] subtiliſtes et aquoſi; alij l[uc]es et acer[ati]; alij
mediij horum. Qui[bus] ergo fructibus terreſtres do
minantur humores fructus nutricentes diuerſi ſunt;
dure et ſicce ſunt e[rum] congelationes vel coagula-
tiones; l[ic]t coagulation[es] oſſium in animalibus; q[us]
in fulſu fructibus inuenitur et ſimilibus. Si auct[ur]
reſtribus aquoſitas admiscentur; et aquoſitas paruſ

modum excedat; coagul[i] fructuum fit mediocrit[er];
fuit in animalibus hoc eſt videre; in malis coctanis
et ſimilibus. Si auct[ur] terreſtreitate minuta aquoſitas
abundet; coagulationes fructu[m] melior[es] ſunt; l[ic]t
p[ing]uſedines animali[m]; l[ic]t ficuum et ſimiliu[m]. Et i.
terreſtreitatis plus minuatur quantitatis; et subſtan-
tialis humiditas subtilis fit et aquoſa; sed t[in] aliquat[\]a
tulus; viſcoſa; et inſtinatur fruct? et q[ui] humiditas coa[\]gulata efficitur; l[ic]t videmus in moris et ſimilib[es];
Humiditas autem et iuerit viſcoſa et inter subſtratate
et groſſitudiné media; a terreſtribus elogata effluit
et prolongatur l[ic]t muſa et ſimilia; et i[de]o muſa elon
gatur; q[ui] humores in groſſit[em] mediocres effluentes
inferius ſunt deſcententes. Sed i[li] humo[bus] viſco
ſiis iungatur aerea pars; hitur leuitate acris ſupе-
rius; viſcoſitate ergo cogitur deſcedere inſeri? et ab
omnibus ſuis partib[us] equaliter mouctur; vnde cau-
sa rotunditatis efficitur. Rep[he]sedimur t[in] ab obi-
centibus; quare inqui[unt] galla eſt rotunda et glans
oblonga c[n] humo[bus] vtrius[que] ſint groſſi et terreſtre;
Reſp[o]demus humores galle pure terreſtres ſunt et
groſſi; et i[de]o adunant[us] partes ſue et continuantur et
rotundatur. Blandis q[ui] humores inter subtili[es] et
groſſum ſunt mediij; q[ui] c[iu]s monſtrant ſaporitate[s],
vnde et humores ſui effluentes cam elongant.

Et in parte p[re]cederit determinavit auctores de diuſeritate
nature fructu[m]. In hac parte agit et modo et cauſis gen[
erationis ipſo[rum] et partium e[con]us. Diuſio[rum]. H[ec] autem pars ei
uiditur in ouas. Et in quar[ui] prima agit et modo generatio[
nis ipſo[rum] et cauſis ſue generatio[s]. Et in ſecunda. i. in h[ac]
Konstat et verbis nostr[i] libri etc. agit et modo et cauſis ge-
nerationis parti[m] ipſo[rum]. Prima autem pars ſpectat ad p[re]
sentem i[pec]ulationem. Diuſi[di] autem hec pars in q[ui]n[que] par-
tes. Et in quar[ui] prima aſſignat modi[m] generationis plantarum
et parti[m] ipſato[m] et fructu[m] per modi[m] pullulationis et p[ro]
ductionis. Et h[ec] ſea c[es] in h[ac]. E[um] autem fructus c[ó]paleant bu[
mo[rum] subtritilitaribus etc. aſſignat modu[m] et cauſas genera-
tionis specier[i] ſapo[m] in fructibus. Et in tertia. i. in h[ac]
Par[am] et q[ui] virtutes fructu[m] origi[n]ib[us] ſuis vicine ſunt etc. aſſi[
gnat comparationem nature fructu[m] ad natura ſuarii originu[m].
Et in quarta. i. in h[ac]. Et que autem de ramuſculis p[l]a[t]an[t] etc.
aſſignat modi[m] generationis plantarum per viam plantatio[
nis et infertioni[m] et modu[m] p[ro]ductionis ipſo[rum] poſt ſui os[
tum; et diuſeritat[em] ipſo[m] ſin velocem vel tardam p[ro]ductio
nem. Et in quinta. i. in h[ac]. Si auct[ur] interrogemur: quare quis
dam fructus ſunt duri[em] continu[m] etc. aſſignat diuſeritat[em] fru-
tu[m] ratione subſtatic[em] et figure penes diuſeritat[em] ſua[m] cau-
ſarum naturali[m] cum ipſis concurrem[er]ibus. Particulari[m] auct[
ri] subdui[nt]iones in expeſi[ció]e patibunt. Et h[ir]ca p[rim]a par[n]
tem de fructu[m] g[ra]ti[d]e ser t[ag]it. P[ro]di[ct] et niateria fru-
tu[m] in p[l]atris eſt humiditas subtilis ex materia illa qua nu-
trientur. Sedo tangit modu[m] attractionis nutrimentalis a
terra; d[ic]ens et plante ſibi simile illa illa attrabunt. T[er]tio ta[]
git modu[m] generationis radicis que eſt attractionis principi[m]
d[ic]ens et ſi[mi]lantation[em] vel ſeminatio[m] ſit; findiſt ſeme vel ra[
mus; et generata radi[m] erit et nutrimentu[m] attrahit. Quarto
d[ic]et et conſo[t]ato calo[rum] naturale[m] tunc maui[m] attrahit et
nutrimentu[m]; et deinde d[ic]et et p[er] actionem calo[m]is et attractionem
humiditatis generant[em] rami per materie cleuationem. Quin[
to] d[ic]et et cum crescit planta et calo[rum] apertis poſis ſunt rami
groſſio[m]es et durio[m]es. S[ep]to induci[t] exempli[m] in animalib[us]
de ſpermatis emſilonem. Et h[ir]ca ſecunda[m] part[em] que eſt de
ſap[or]us g[ra]natione in fructibus ſunt vnde[m] partes. Et
prima dat modu[m] ſin q[ui]e fructus a pontitate in omni tráſ
mutantur ſapores per actionem calo[m]; et attractionem diuſer[
]e humiditatis. Et in ſea dat modu[m] generationis dulcis ſap[or]is;
qui eſt

Dietarū vniversarium.

Fol. viij.

q est a caloë: temperat: et ex materia mediocri ad grossitiam delectiis. In tertio dat moduli ghanthis vncuotis a caloë: maio: et ex humiditate subtili ghati. In quarta dat moduli gnaia falla a caloë plus excedeat et ex fimbri mediocri ghati. In septima dat gatione parvi insipidi q a frigiditate et bus miditare mediocri et subtili gnaſ. In octaua dat gationes acetos q a frigiditate subtili ghati et humiditate gnaſ. In nona dat gationes, fluitici q ex frigiditate et paucæ humiditate gnaſ. In decima dat gatione pōtici q ex oſa humiditate et frigiditate ſicca terreftri gnaſ. In vndecima dicit ex cujus in ſporibus regnet frigiditas: ad dulcedinum calo: reſcrit. ut fru miditare digerat et ſuertat et coagulet ficut in cāna mellis vel succare. Circa tertia parte tria tagit. Pummo dicat q nature fructuī sunt ſiles naturis ſuari origini plantarum ſed in fructuī nature ipſa naturis aliquātuli calidiores: et ſiciores ſunt. Scöo pbat hoc p effectu q alimēt ipſoſ fructuī subtilius est. et cā huius est pbarter coagulatione a terra a qua prouenit frigiditas: et iſ ſemé est magis subfriliatuī et aptuum. Zertio pbat hoc p exépli in papauere: cumus ſe me est min frigiduī et ſomniferuī: lac iant aut ſuccus ex quo fit opiuī magis pbarter maiobe frigidum. Silb hoc pt in latucis et ipfaruī ſemine. Circa quartà parte declarans mo dognis plantat q viā plantatīonis tria intèdit. Primo tagit moduli gationis pui? dicēs q rami pātank et undunt et tectrad. Humiditates attrabēs nutrimentales. Scöo dat moduli pductioſis ramoz. et folioſ dicēs q p actione caloſis pofato: et humiditate diffusa poris apris folia et rami generanſ. Zertio dat diuerſitate plantarō ſrone pductioſis dicēs q plante tarde pucderes diu ſeruanſ, pbarter duricibus ſicut olia: q ait cito ducunt cito diuſoliuuntur pbarter bus miditatem et molliculi ficut perſica. Circa quintà parte ſunt due parteis. In quartà pia determinat de diuerſitate fructuī ſrone subſtantie. In ſeda, in pac: Ideoq muſa elō ganſ t. c. determinat de diuerſitate ipſoſ ſrone figure. In pma ait ſunt duo intèdit. Primo alignat diuerſitate qua drimèbè nutrumètalis humiditatis: ex qua fructus ghanſ dicēs q dám est terreftri gregia: q dám subtilis aquoſa: quedam leuſis aerea: qdam media. Scöo iuſta pàdicta diuer ſitatem determinat diuerſitate fructuum ſm q quin gnaſ. Si em materia fit terrefri ghantrum fructus duri ficut poſuī quercim. Si aquoſa aliquātuli ghanſ aliquatuli molles ſcut coactana. ſi multuī ghantrum magnus molles ſicut ficus: ſi aquoſa et parus viſcoſa ghantrum tales fructus ſicut moſa: ſi media: ghantrum fructus muſi ſicut ſunt pumina et q dám poma. Conſequenter alignat fructuī diuerſitate ſrone figure, because ait parus ad duos continet partes. In quartà pia ma tangit banc diuerſitate. In ſeda remouet dubitationes, incidēs. Decit igitur primo de figura oblonga: q in fructuī bus viſcoſis aliquantum humidum ſcut in pumnis: figuā hec ſit pbarter effuſientiam et elongationem partiuī et deſenſum deoſum. Scöo dicit de rotúda: cí viſcoſe materie tungif aerea viſcositate ſpitur: et partibus vndigā a circum ſerentia ad centrum concirentibus ſit figura rotúda. De inde pcedens circa dubitationem pròtumo mouet eam dicēs pbarter quid glans est oblonga: rotunda ait ſt galla: cum humiditates vtriſque ſint groſſe terrefretes: et ideo pbarter partium equalem congregacionem rotúdatur: materia veſro glandis est media inter groſſam et subtilē: et ſigni eus est ſapo: et aliquantula humiditas: et ideo pbarter partiuī fluſum fit oblonga, hec est intentio buiūs partis. Circa partem istam tria inquiſitur. Prinuī est de generatio fructuī in plantis. Secundum est de generatio ſapoſ in eis. Zertiſt est de generatio plantarum ſm viam plantationis et infertitioſis.

Circa prinuī pcedif hoc mo: qritur quare quibufda plassis debef pductio fructuī et qubufda non: videt q cuilibet plante debeatur pductio fructuī: q in quocubis viuente cò plero est nutrimentuī: in eodem est ſupfluitas nutrimentuī: ſed ex ſuperfluitate nutrimentuī in plantis generanſ: fructuī ergo omni plante debetur pductio fructus: videmus tîn contrarium. Ad hoc dicendis q quartuōs ſunt cauſe pbarter quas plante non producīt fructus. Prima cauſa est pauci

tas humiditatis a terra aſtraeſt: q: qn humiditas est paucas: tunc planta conduerit totum nutrimentum i ſui ſum: et ſic nihil ſuperauſt ex quo generetur fructus. Scöa cā est ſit titulo caloſis q ciccitate plante humiditates consumetis ſicut p5 in oleaſtro: vnde cum humiditas consumitur que debet eſſu ſufficiens nutrimentum: et ſimiliter ſuperauſt nutrimentuī consumuntur. Zertia est humiditatiu̇n terreſtri groſſicis: q: ita ſunt groſſe q non poſtui subtilari ad fructus producendos. Quarta cauſa est quam ponit Arift, liqui ditas humiditatum: que cum ſint multum liquide non poſt sunt extra duci: immo ſluſt per poſios omnes ſicut patet in salice. Her hoc patet ſoluto ad aliud: q: qus ſit humiditas in qualibet planta: vel nutrimentum: deſicit tam e: quia paucæ vel quia nimis groſſa et huiuſmodi. Cscdo querif quare in quibufdam plantis est pductio fructuī bis in anno ſicut in ſicu. Ad hoc dicendum q plantarum quaedam ſunt que ex humiditate terreſtri in magna copia attrabunt ad ſuum nutrimentum: pabent et multam nutrimenti ſuperauſt fucis: et ideo ex vna parte ſuperfluitatis nu trimenti pudiut fructus pamos: aliam vero partem reti net ad fructus alios producendos. Czertio poteſt quari hoc non eſt poſſible in omni regione. Ad hoc dicens quum hoc non contingit niſi in calida regio: q in regione frugida humiditas nutrimentalis non poſtet diger: cum frigiditas digestionem impediat: in calida vero hoc eſt poſſible q calo: iuutat digestionem. Czquarto queritur cuſ fructus in planta: generetur: vtrum ex operatione pume digeſtionis vel ſcöe vel tercie: z videtur q ex operatione tercie digestioſis: q dicit yfaac ſicut ſe pabet femen in animalib: uta le h5 fructus in plantis: ſed in animalibus femen ſit ex operatione tercie digestioſis: ergo in pàtis generanſ: fructus ex operatione tercie digestioſis. Scöa rò pòt acapie ex dictis yfaac i de vinis dicentis q ex tertia digestioſe gene rantur folia in plantis et rami et fructus. Zertia rò hec est: dipt pb5 q partes plante ſunt p[ropositiones] partibus alia: pium: vnde dicit q radic: affilimatur o: t. ergo in radice ſit p[ar]ma digestio: in trunco ſeda: necefſe est q in oboſis partibus tertia celeb[etur]: ſed fructus generatur ex digestione ceterarum partium: ergo generatur ex operatione tercie diſgetioſis. Ad oppoſum est p[er]cò: in quo non eſt tertia vgeſtio non eſt effectus tercie digestioſis: ſed in planta non eſt tertia digestio ficut dicit pb5: ergo neq effectus tercie digestioſis: ergo fructus in planta non operabitur ex p[er] operatione tercie digestioſis. Ad hoc dicendum q fructuī in pàtis generatur ex operatione tercie digestioſis. Ad auot, p[er] reſpondeo q tertia digestio ad duo odinatur. Prinum est conuerſo nutrimentuī ad ſingulas partes corporus. Scenduī est ad qo[do] odinatur ghatio ſemini: et fructuum ex p[er]ra ſuperauſt: q: ſicut ex ſuperfluitate nutrimentuī genere ratur femen: ita fructus, et hoc modo eſt ibi tertia digestio. Zertiſt est ad qo[do] odinatur diuerſitas partiuī: z hoc modo tertia digestio conuenit animali: q: partes animalis diuerſe ſunt p[er]partes vero plante ſimiles ſunt: q: folium folio et raus ramo: z quàtum ad hoc deficit in eis virtus digestiva tertia: et tertia digestio. Quinto qritur quare in qubufda plantis ſicut inſperſica folia ſunt dura et tamara ſchuctuī dulces. Ad hoc dicendum ſm Arift. q folia in ipſo generanſ: ex humiditate groſſa et indigeta: vnde retinent amaritudine ſed fructus generantur ex humiditate paucæ pura et vigetſa que depuratur in via: z ex ita digestione acquirunt dulces dimen. De secundo veru nihil dicimus: ſed ſupponimus ex capitulo de ſapobus.

Circa tertiuī pcedif hoc mo: qritur quare p[ro]p[er]uī est p[er]t vt ramus deciliſter terre applicatus viuat. hoc autem non contingit in animali. Ad hoc dicendum ſm Auerro. t Arifi, in ſib[us] de morte z vita: differt plantatio partiuī animalis et plante: quia partes animalis ſunt diuerſe et non ſolus ſitu cò poſitione ſed etià virtute: ſed partes plante ſunt ſimiles: quia ſicut dicit Arift. in qualibet parte est potentiæ gerentem ſt fructus: t iſ ſi planteſt pars geriminat ſicut totiſ. In aliali p[er]s eſt diuerſa a toto: z ideo ſi plantetur non viuut.

C[secundo] queritur quare miſtio poſsit fieri in plantis

b

que in calo: temperat: et ex materia mediocri ad grossitiam delectiis. In tertio dat moduli ghanthis vncuotis a calo: maio: et ex humiditate subtili ghati. In quarta dat moduli gnaia falla a calo: plus excedeat et ex fimbri mediocri ghati. In septima dat gatione parvi insipidi q a frigiditate et bus miditare mediocri et subtili gnaſ. In octaua dat gationes acetos q a frigiditate subtili ghati et humiditate gnaſ. In nona dat gationes, fluitici q ex frigiditate et paucæ humiditate gnaſ. In decima dat gatione pōtici q ex oſa humiditate et frigiditate ſicca terreftri gnaſ. In vndecima dicit ex cujus in ſporibus regnet frigiditas: ad dulcedinum calo: reſcrit. ut fru miditare digerat et ſuertat et coagulet ficut in cāna mellis vel succare. Circa tertia parte tria tagit. Pummo dicat q nature fructuī sunt ſiles naturis ſuari origini plantarum ſed in fructuī nature ipſa naturis aliquātuli calidiores: et ſiciores ſunt. Scöo pbat hoc p effectu q alimēt ipſoſ fructuī subtilius est. et cā huius est pbarter coagulatione a terra a qua prouenit frigiditas: et iſ ſemé est magis subfriliatuī et aptuum. Zertio pbat hoc p exépli in papauere: cumus ſe me est min frigiduī et ſomniferuī: lac iant aut ſuccus ex quo fit opiuī magis pbarter maiobe frigidum. Silb hoc pt in latucis et ipfaruī ſemine. Circa quartà parte declarans mo dognis plantat q viā plantatīonis tria intèdit. Primo tagit moduli gationis pui? dicēs q rami pātank et undunt et tectrad. Humiditates attrabēs nutrimentales. Scöo dat moduli pductioſis ramoz. et folioſ dicēs q p actione caloſis pofato: et humiditate diffusa poris apris folia et rami generanſ. Zertio dat diuerſitate plantarō ſrone pductioſis dicēs q plante tarde pucderes diu ſeruanſ, pbarter duricibus ſicut olia: q ait cito ducunt cito diuſoliuuntur pbarter bus miditatem et molliculi ficut perſica. Circa quintà parte ſunt due parteis. In quartà pia determinat de diuerſitate fructuī ſrone subſantie. In ſeda, in pac: Ideoq muſa elō ganſ t. c. determinat de diuerſitate ipſoſ ſrone figure. In pma ait ſunt duo intèdit. Primo alignat diuerſitate qua drimèbè nutrumètalis humiditatis: ex qua fructus ghanſ dicēs q dám est terreftri gregia: q dám subtilis aquoſa: quedam leuſis aerea: qdam media. Scöo iuſta pàdicta diuer ſitatem determinat diuerſitate fructuum ſm q quin gnaſ. Si em materia fit terrefri ghantrum fructus duri ficut poſuī quercim. Si aquoſa aliquātuli ghanſ aliquatuli molles ſcut coactana. ſi multuī ghantrum magnus molles ſicut ficus: ſi aquoſa et parus viſcoſa ghantrum tales fructus ſicut moſa: ſi media: ghantrum fructus muſi ſicut ſunt pumina et q dám poma. Conſequenter alignat fructuī diuerſitate ſrone figure, because ait parus ad duos continet partes. In quartà pia ma tangit banc diuerſitate. In ſeda remouet dubitationes, incidēs. Decit igitur primo de figura oblonga: q in fructuī bus viſcoſis aliquantum humidum ſcut in pumnis: figuā hec ſit pbarter effuſientiam et elongationem partiuī et deſenſum deoſum. Scöo dicit de rotúda: cí viſcoſe materie tungif aerea viſcositate ſpitur: et partibus vndigā a circum ſerentia ad centrum concirentibus ſit figura rotúda. De inde pcedens circa dubitationem pròtumo mouet eam dicēs pbarter quid glans est oblonga: rotunda ait ſt galla: cum humiditates vtriſque ſint groſſe terrefretes: et ideo pbarter partium equalem congregacionem rotúdatur: materia veſro glandis est media inter groſſam et subtilē: et ſigni eus est ſapo: et aliquantula humiditas: et ideo pbarter partiuī fluſum fit oblonga, hec est intentio buiūs partis. Circa partem istam tria inquiſitur. Prinuī est de generatio fructuī in plantis. Secundum est de generatio ſapoſ in eis. Zertiſt est de generatio plantarum ſm viam plantationis et infertitioſis.

Liber

et nō in animalibus. Ad hoc diecandum q. hoc est, ppter duas causas. Prima est a parte rei sitæ; quia quedas est materia terminata ficitur in homine; alia est materia interminata sī cutilla q. fluit; tæc est in planta; quia fluit per multa sīcunt in folia et ramos. Sed materia terminata non potest reperiri rei aliam materia s lapia fec; et ideo non potest recipere infer tionem; et hec est in animali; et ideo in animali non potest sic inter committio. In plana vero est materia interminata; et ideo pōt recipere potentiam alterius materie. Tertio q. ritur quare in insertione fructus securit naturam rei inferre te. Ad hoc diecandum q. fructus securit naturam plante q. inferitur; quia proptium est fructui vt in ramo generetur truncus vero generat nutrimentu; ramus vero recipiunt hū iuſinodi nutrimentum; et ficit dicti est: et ſuperflutate nu trimenti fructus generantur; et ideo ſequitur ſuperfluitate nutrimēti ramus; et hoc est a parte rei inſerte: ideo fructus naturam rei inſerte debent ſequi.

De nutrimentis arbozum et ceteroz terre nascetium, Lapi. xxiij.

Lectio. xxiij.

Onſtat er verbis huius nostrī libri: q. nutormenta arboz et ceteroz terrenascetium er quattuor: ſunt elemēcis. humores cīn ea nutricentes aut terreſtris ſunt gravitatis et aquolitatis effuclentis: et acree leuitatis igneς q. ſubtilitatis nō ſunt expteres. Quarī eſtient aliqūi ſunt equales in humoſibus fructus nutrientibus: Aliqūi vero viuerant. Si ergo fructibus terreſtris et groſſa ſubſtatia diſetur: humores ſo ſubtiles et aquoli in uentant: gravitate ſui p[ro]ſus humores penetrat in terius: et ibidē coangulan[em] et oſſa diſcuntur. Li aſt nulla nutrimenta victuolitate et ſp[irit]ualitate ſunt carētia: vii q nutrienda nutriut: it ſunt gignenda g[ign]nunt: penetráda penetrant: et victuolitas et ſpiru[ta]ualitas cīn parte terreſtri adunant: et in medio ciuſdem partis terreſtris: q. locus p[ri]ſus est coruſto/diendoz: ſicut in animalibus videmus: quod medul le iter oſſa cōrntent. Ande et oſſa nascetia que oſſa ſunt habētia: et oſſibus ſuis posſunt g[ra]niar[em] pars e[m] victuofa et ſp[ui]alis q. interius etinſer: idem in eis q[ui] sperma in animalibus g[ra]nandis facit. hec est cā oſſi[n]n et c[or]uſ q[ui] ab oſſibus ſunt g[ra]nanda. Oſſibus carentia partim terreſtris: partim acree ſubſtatie com[tr]ictione h[uius]q[ui] leuia facit ca e natatilia. Cum autē humores groſſi et viſcoſi inuenti[n]t: groſſitie et viſcoſitate pene trare: phibēr partē terreſtre: ideoq. ſupinnatat et in ettremitatib[em] ſe dilatat: et calore ſolis deſiccata coruſicem facit et g[ra]niat. pars vero victuofa et ſp[ui]alis: q[ui]bus fructus g[ra]natur: c[ui] oſſavbi lateant nō repiant: p[ro]toru[m] coruſus interius ſe diſſundut. Alii cuſ ois fruct? oſſa h[uius] er oſſibus ſuis g[ra]nietur: q[ui] vero nō h[uius] er radi cibus et ramis necesse est arborizet. Licet nobis objici posſit quare quedā arbores caducas h[uius] frons des: q[ui]dā vo[n]o: q[ui]dā rotunditas: q[ui]dā oblongas: et q[ui]dās filas: q[ui]dā vo[n]o. Dicimus frondi[n]t ab arbozibus ca denti[n]n cā est ablatio ciboz. Li c[ui]s frigus in byema li p[re]ctrīnſecus arbozibus diſetur: calor[em] fugiensi ſi bi contrarium: latitat in radicibus. Qui cum ibi au gm[ē]tetur: a ſuperioſibus ramis et ettremitatib[em] h[uius] morem ſibi trabit funditus: vt multitudi ſui caloris temperetur ne inferio[ra] incendantur. a ſuperioſibus ergo c[ibo] illo fugiente necesse est frondes cadere, di

c[ui]t ergo illi b[ie]t vt calor[em] inferio[ra] p[er]tat o[m]nib[em] est: n[ut] uersale arbozibus. Sed quare quibusdam cadant: quibusdam non. Di[c]endum est q[ui] uobus modis ſpecialiter fit. Ano q[ui] radices ſue naturaliter for[te]z vir tutem habent trahendi ſibi ſepe humorem a terra: et tante ſunt multitudinis et groſſitici: vt multā hume[cat]iōs qua[t]itatis et groſſa[que] a terra ſumpferut ſeruare posſint: quare ad refrigerandum calores illi sufficit: nec opotet vt a ſuperio[ſibus] auferant ramis. Ideoq. frondes non cadant: q[ui] non eis auferit ſuis nutrimentum ſicut frondes palmar[em]. Sunt etiā arbores que rarissimas habent radices: quibus c[ui] nō sufficiat q[ui] eis terra adminiſtrat: q[ui] ita pauperatur vt velint nolunt ad refrigerandum calorem erpetat a ſuperio[ſibus]: et ſic ſunt cauſa cafuris frondibus. Secundo vero modo (qu[em] tam dictum) q[ui] quedas arbores o[mi]tunt vel ſiut er humo[ſib] subtilib[em] et c[ui] to diſſolu[n]tibus malagranata et similia: q[ui]das de humo[ſibus] groſſis et terreſtribus et ſimilibus co tinuis: et ad diſſolu[n]tum duris. Que a[n]t de ſubtilibus ſunt et c[ui]to diſſolu[n]tibus: virtus appetitua que in radicibus est: quicquid a ramis trabit: ſ facile tibi obedit p[ro]pter subtilitatez ſui et leuitate. Quia ergo ſepe ſibi ſugunt: ſ facile frondes inde coguntur cadere: vii q[ui] huicmodi arbores parum in terra ſunt durantes. Que q[ui] h[uius]z ſunt groſſoq[ui] terreſtru[n]n u[m] c[oe]tus: virtuti appetitue in radicibus manenti ab h[uius]modi non obeditur humo[ſibus]: qui in ramorum ſunt ettremitatibus p[ro]pter groſſitiam et ſui terreſtreitatez resſiſtentem: necq[ui] potest virtus trahere n[ui]li q[ui]d in eisest ſubtile: mai[n]r autem pars remancens nu trimentum frondibus piebet ne cadant. Ideoq. arbores ite diu in terra ſunt ouratiue ſicunt oliue: ebe n[us] et similia: q[ui]d ſic potest viiſi certificari: p[annus] enim per medium ſiſſus ſi partim ſubtili aqua: partim groſſa ſu[n]fundatur: et v[tra]q[ui]b[us] pars ſoli ericcanda erponatur: ſubtrili aqua inſuſa citi: deſiccabit. Qua re a[n]t quedam rotunda: quedam longa habent for[li]a: elemeta frondi[n]t: et humo[ſes] c[as] nutriētes ſut c[ae] q[ui] elementa aliq[ui] ſubtilia ſunt et leuia: aliq[ui] groſſa et grauia: et humo[ſes] ſimiliter aliq[ui] liquidi: et aliq[ui] fluidi: aliq[ui] leuex et acrei. Si ergo materia ſubtilis ſit et leuia: humo[ſes] vero liquidi et fluidi: mouetur materia ſurſum leuitate: humo[ſes] vero deoq[ui] ſi[d]itate: ſicq[ui] frondes dilatatur et elongantur. Si a[n]t materia groſſa: humo[ſes] vero ſubtriles: grauam: ma[ter]ia er groſſitie ſua ne ſurſus ascendat: humo[ſes] au tem circu[n]funduntur ſubtilitate ſua per cas: et ita roſtunditatis ſit cauſa. Quare autem ſiſſa ſunt vel inte gra: ſiccitas et humiditas est canſa. v[bi] enim frondibus ſiccitas diſa[que] calore ſolis magiſ de ſiccitate ſin duntur: v[bi] humiditas ſupereſt calori repugnat: et ideo integre remanent frondes.

A[ſ]signatis modo et cauſis generationis plantar[em] et fructuum et aliarum partium: In hac parte aſſignat generatio nem partium fructuum et folio[rum] et diſpositionum ipso[n]t hecautem pars ſpectat ad p[re]ſentem ſpeculationem. Diui[no]ſio. Diu[i]uditur autem ita lectio in duas partes. In quatuor prima aſſignat cauſas generationis diu[er]farum parti[n]n fructuum. In ſecunda ſoluit quaſdam questiones circa diſpo[

Dietarū vniuerſalium.

Folviij.

ſitiones foliozum diuerſas. Prima autem pars diuident in duas. In quarum p[rima] tangit cauſas materiāles partuus fructuum: per quarum diuerſitatem cauſatur diueritas in eorum partibus. In ſecunda determinem generationem ofiuerſarum partium ex diuerſis cauſus. Secunda pars q[ui] est de questionibus diuidentur in duas. In quarum p[rima]mos et eas. In ſecunda cas ſoluit. Prima aſt ibi non diuident. Secunda autez diuidentur in tres. In quarum p[rima] ſoluit p[rimam]que est de caſu et confutatione foliozum. In ſeda ſoluit ſecundam que est de figura foliozum. In tertia ſoluit tertiam que est de integritate et ſiſura foliozum. C[ui]ſi igi in p[rae]ſenti lectione partes ſer. In quatuor p[rima] cauſas materiāles partium fructuum. In ſecunda. In p[ra]ſi. Sigitur fructui terreſtris et groſſa diötur ſubſtantia etc. In diuerſitate illarum cauſarum aſsignat diuerlam genera tionem partii ipſoz. In tertia. In p[ra]ſ. In nobis poſt obedi etc. mouet tres questiones circa diupositiones foliozum. In quarta. In p[ra]ſ. Dicimus frondium ab arboibus cadentibus etc. ſoluit p[rima]ſes questiones. In quinta. In p[ra]ſ. Quare aſt etc. q[ui]da rotunda: quæda vero oblonga etc. ſoluit ſecida. In ſer ta. In p[ra]ſ. Quare autem ſica ſunt vel intera ſoſuit ter tiam. Circa p[rima] partem aſsignat diuerſitatez materie nutrimentalis planuarum oicens q[ui] nutrimentum planetz constat et quatuor: elementis: ynde h[ui]s grauittatem etc. naſ tura terreſtri: fluiurilitatem ex aquaſo: leuittatem ex aerea terreſtris et ignea: et iſeo nature fructuum racione trinmenti et materie q[ui]b[us] habent equalitatem: q[ui]b[us] diuerſis. Circa ſecunda partem fer intendit. P[rimo] aſſinat c[ui]m offiſi in circuſerentia fructuum generat[us] etc. q[ui]b[us] in eis ſunt partes: c[ui]m terreſtres: q[ui]m ſubtis les: aquoſe. P[pter] grauittatem terreſtrium non potentiſt pe netrare: ſubtilles penetrat: et terreſtres constantes remanet ſer per coagulationem in oſſa convertuntur. Sc[ond]o tangit c[ui]m generationis medulle in medio: que est p[ropter] humoſum vencituoſum ſubtilē penetrantur: qui circumtat terreſtris groſſus penetrare non potens: et est ſimile in offibus et mezda aſtialum. Tertio concludunt: et c[ui]m terreſtris groſſus penetrare non potens: et est ſimile in offibus et mezda aſtialum. Tertio concludunt: qui circumtat terreſtris groſſus penetrare non potens: et est ſimile in offibus et mezda aſtialum. Tertio concludunt: et c[ui]m terreſtris vícifos penetrare non poſtunt: c[ui]ſtant etc. in coſtices per deficacionem convertuntur. S[er]to concludunt: et c[ui]m ſonnie frubens oſſa et permanenti: Sc[ond]a de rotunditate et longitudine ipſoz. Tertia de integritate et fixura ipſoz. Circa quartam partem ſoluit p[rima]ſi q[ui]tios etc.: in p[ra]ſe parte ſunt due partes. In quatuor p[rima] ſoluit c[ui]m generalē aſſignā circa caſum folioz. In ſeda aſsignat c[ui]m ſpeciale: circa caſum eoz in quibusdam plantis et consuferentur in alijſ. Dicit igitur q[ui] ca p[ro]pter qua in byeme cadit ſolia eſt ſuga colouſa ab extremis ad radicem p[ro]pter frigus temporis: et attractio humiditatis que est fundamè tum folioz ad radicem. Deinde aſsignat c[ui]m ſpeciale. P[ri]mo e[m] dicit q[ui] ca p[redicta] eſt coſis: ſed p[ro]ſialis eſt inquiron da. Sc[ond]a aſsignat vnam c[ui]m ſpecialem q[ui] est p[ro]pter debitis tatem caloſi qui partem humiditatis q[ui] est materia folioz. tarde refoluit vt ſolia conſuerentur: et p[ro]pter eius forſitudi nem hec humiditas cito refoluitur et iſeo cadunt: et ad hoc concurrent raritas et denitas plante: et forſitudo: et debitis litas attractiue et multitudi et paucitas humiditatis. Ergo t[er]tio aſſignat ſecundam c[ui]m q[ui] est p[ro]pter ſubtilat[em] et groſſi ſitiam humiditatis que cito vel tarde attrahitur vel diſſolu iſtur: exempla autez ſunt in oliua et hebeno: et in p[anno] ſub tili: et groſſa aqua inſuſo: q[ui]o cito ſubtilis: tarde groſſa de ficcatur. Circa quintam partem ſoluit aliam questiones que est de figura folioz. L[as] autem longitudinis eſt ſubtili tas humiditatis et leuities ſurſum motc quatum ad vnam

partem: et liquiditas alterius que deoſum mouetur. L[as]ta autem rotunditatis eſt groſſities cum humiditatis ſubtilitate p[ro]pter quam partes ad centrum motc fructum trahunt liquidas circuſantes. Circa ſextam partes ſoluit alteram questionem aſſignans cauſam ſigure folioz: viſcicatatem cauſam ſigure: integritatis humiditatem. Ilam ficatas partium oil coherentem diuendo operatur: h[uius] miditas autem coherentem vniendo. hec autez eſt intentio h[uius] partis.

C[irca] partem iſtam duo querunſ. P[rimum] eſt de reno uatione plantarum. Sc[ond]a eſt de caſu folioz et regeneratio ne eozundem.

C[irca] p[rima]s, p[ceditur] hoc modo: queritur, p[trus] aliqua pars plante p[ri]ncipalis: et p[ri]ſa fit que non poſtit regenerari et videtur q[ui] sic. dicit Auic[ia] q[ui] aia cum fit vna requirit vnus memb[ri]n cui p[rimo] inb[ere]at: et a quo p[rimo] dep[ea]t q[ui] fit p[rimi] et p[ri]ncipale, g[ui] ſilt in p[lata] aſt requirit memb[ri]n p[ri]ncipale et q[ui]k[ui]n a quo dep[ea]t: ſed conſtat q[ui] talis ps n[ò] p[òt] renouari: ergo in p[lanta] eſt aliqua pars que non poſtet renouari. C[ecunda] ratio hec eſt: f[ic]ut vita debetur a[li]s bus ita et p[lantis]: ſed d[iffer]enter: q[ui] vita debetur a[li]b[us] ma[nife]t: p[lantis] vero occulte: ſed vita in a[li]ibus emanat ab aliquo memb[io] ad omni memb[ia]: ergo ſilt in p[latis] vita emanat ab aliquo ramo ad omni ramos: ſed conſtat q[ui] ſullad a q[ui] emanat vita ad alia eſt fixi: et p[ri]ncipale et non rege nerabile: ergo in p[lantis] quaedam eſt p[ar]s q[ui] non poſtet re[ſ]generari. T[ertia] ratio hec eſt: vita in p[lantis] conſtitit mediā caſto: e[n]aturali et conferuatur mediātum nutrimento: ſed in quocunque eſt caſto: naturalis et nutrimentu: eſt aliqua pars in qua eſt caſit: que fit minera calo[ſi] naturalis: ergo in p[lata] eſt h[uius]modi p[ar]s: et talis p[ar]s n[ò] poſtet regenerari: e[go] in p[lantis] eſt aliqua pars que non poſtet regenerari. Ad oppoſitum eſt auſt. ha. in c[om]ento ſupra tegni calo[ſi]eſt: q[ui] omnes partes que habentur ex humiditate nutrimentali ſi regenerari p[rit]en: t[non] ille que generantur ex p[rimo] ſperma: ſed partes plante ex humiditate nutrimentali genere rantur: ergo poſtunt regenerari. Sc[ond]a ratio hec eſt: d[ic]it p[bs] q[ui] partes plante ſunt homogene: et iſeo f[ic]ut q[ui]e d[ic]it quelibet p[ar]s plante per ſe viuere poſtet: ſed qua r[ò]ne vna vita poſtet regenerari: eadem ratione et aſt: ergo nulla eſt ita p[ra]ſa q[ui]n poſtit regenerari. Ad hoc dicendum q[ui] aliqua p[ar]s eſt in p[lanta] que eſt p[ra]ſa: et hec non eſt regenerabilis. Ad rationem dicendum q[ui] in grano frumenti cu[j] putrefat eſt aliqua p[ar]s p[ra]ſa que non poſtet regenerari: et h[uius] aſſila tur humiditas terreſtris: t[hi]s partes que generantur ex h[ui]miditate nutrimenti s[ic]ut folia et r[am]i poſſunt regenerari. Ad ſeom dicendum q[ui] partes plante buobus modis confiſ deranſ. T[no] mo[m] in ſe: t[hi]s non ſunt p[ri]ſimícies: q[ui] f[ic]ut offi cia. q[m] po[d]ic q[ui] p[bs] q[ui] radiſ affiliamur o[m]. Alio mo[m] acpiſi p[ar]tur p[ou]t aparantur ad partes animalis: et p[er]partes p[lan]te dicuntur p[ri]ſimícies et v[ni]ſo[m]. C[ecundo] quern[em] c[ir]ca hoc, v[trum] hec p[ar]s p[ra]ſa et p[ri]ncipalis ſit radi: et vid[ea] q[ui] non. Simile eſt de animali et p[lanta]: ſed memb[ri]n in a[li]ali q[ui] eſt p[ri]ncipium nutrimenti: n[ò] eſt p[rimi] ſic en p[ar]c: q[ui] ſimili liter in p[lanta] non eſt illud memb[ri]n p[rimi] q[ui] eſt p[ri]ncipii nutrimenti: ſed illud eſt radi: ergo radi: e[n]on eſt illa p[ar]s fi p[ra] p[ri]ncipalis. Ad oppoſitum. Illud memb[ri]n eſt p[ri]ncipii in p[lanta] q[ui]n in ea p[ri]us generat: ſed hoc eſt radi: q[m] y[ac]t: ergo radi: eſt illa p[ar]s p[ra]ſa. C[ecunda] ratio hec eſt: illa p[ar]s eſt p[rima] in p[lantis] ad cuiuς corruptionem ſequitur in to[to] co[ru]p[si]tion: ſed radi: in p[lanta] eſt h[uius]modi: et p[ra]ſa deſic c[ata] totum c[or]pus deſiccatur: ergo radi: eſt p[rima] p[ar]s fi p[ra] in p[lanta]. Ad hoc dicendum q[ui] p[ar]s eſt radi: Ad r[ò]s niem dicendum q[ui] non eſt ſimile de animali et p[lanta]: q[ui] p[la]ta ſemper eſt coniuncta nutrimento: animal y[ò] non. Illud ergo memb[ri]n in a[li]ali q[ui] eſt p[ri]ncipium nutrimenti: non eſt p[ri]ncipale: ſed in p[lata] memb[ri]n q[ui] eſt p[ri]ncipii nutrimenti: eſt p[ri]ncipale: eſi ſemp[ui]cta ſit nutrimento: et tota vita plante in nutrimento: ſiſtit: iſo radi: eſt p[ri]ncipale in p[lanta] eſt fi p[ri]ncipii nutrimenti. C[ertio] q[rit]urare quare non ſunt renouationes in a[li]ibus ſicut in p[latis]. Ad hoc dicend[ui] q[ui] hoc eſt p[ro]pter duas cauſas. P[rima] eſt f[ic]ut d[ic]t p[bs]: in p[latis] m[el]

h j

Liber

ta effluëtia nutrimëti: est eſi planta ſemp ſiſicta nutrimës
to: iò ſ plate ſemp multiplicat ptes. In alii yo nò est effluë
tia nutrimëti: io nò multiplicat partes. Scòa est diuerſitas
partiù in alii. In plàta vo ſunt ptes homogene: z ita q
partes aſalus ex humiditate ſperimatica generatur: et tale
no pòt renouari ſicut dicit Bal. z io ptes in alii no pìt re
nouari: ied partes plàte ex humiditate terrestri ghanthur: z
io renouari posſunt. Et p hoc p5 soluto: q: ptes i alii ſunt
determiſate: in planta vo infinite, z cá butiis eſt: q: partes
plàte ex humiditate terrestri ghanſt: z etià illius est ſupers
huu nutrimenti: io partes infinite pìt generari. In anima
li yo nò est affluenti nutrimëti, z prèrea ptes aſalis er bu
miditare ſpermatica ghanthur: z ideo ſunt finite.

Cicæra ſ, p[ro]cedit hoc mo: q[ui]tur quare in q[ub]ſada p[la]
tis ſeruani folia: z in q[ub]ſada nò. Ad hoc dicendù q] 5 eſt, p
pter duas cauſas, Prima eſt p[ter] humidi]i ynctuofus; q[]
non eſt de facili coagulabile: z etià ficcabile ſicut in oliua et
lauro: z p[ter]t natura olei z p[ing]uedinis q[ui] ſeruat humi]
ditatè. Scòa cá p[ter] p[tes ouras] z ficcas: z hocmo] mirtus
ſemp ſeruuar folia. C[ito]do q[ritur] quare plante p[aben]
tes folia lata parum conferuant illa: p[hi]ntes vòrora folia ſtricta
multi] ſicut p5 in oliua z lauro. Ad hoc dicendù q] folia ſtrits
a] c[it]a ſicut vult y[fa]ca: cauſanf ex parua humiditate hùda que
parum poteſt liquidari: z ideo de facili deſecari habent: e[]
vo eſt q[on] non t[à]tiri conferant folia. C[erto] q[ritur] c[ui] ſiſt
ſe bæant capiù in alialibus ſicut ſe habent folia in plàtis:
ſed capilli p[] humiditatem] ſeruani: z io ſemale non ſunt
cauſe, p[ter] magnam humiditate] ſeruanti: capillos neq]
eunuch[ia] ergo eode] mo] 5 eſſe in plàta: z ſic p[ante] humide
magis debet ſeruare folia q[ui] alie: hoc aut] fallit po
nunt p[ui]. Ad hoc dicendù q] fine dubio in hoc p[u]emiùt fo]
lia] capilli in alialibus: q[ui] tam capilli q[ui] folia ex ſuphuitate
nutrimëti ghanſt: ſed d[iffer]it i] b] capilli magne ſut ficata
ti: q[ui] ſicut d[icit] Auic[ie, fi ofſa in quodà p[oto] cop]iman] p[]
plibit de humiditate q[ui] de capillis cop]ieſſis in quodam p[]
to: z io] ſigni] eſt q[on] ſunt magne ſiccitatis: folia]o ſu n[ut]mu
te] humiditatis: z io c[ui] capilli ficci ſint indigent magna co]
berentia q[ui] ſit p[] humiditatem, z ideo humiditas in alalib]
facit ad ſeruationem capillos: non e[mi]n in q[lib]ute c[ui]nt ſunt
capillis ſed in humida: v[n] ch[ili]j no] p[rit] capillos: ſed q[ui] folia
ſunt mari] humiditatis: io humiditas nocet ad conferuandus
C[]llitimo q[ui] q[ui] plàte frigide z ficce diu ſeruaf ſicut
d[ict]imus: z n[imi]rui alia] frigida z ſicca nò] ſeruani diu. Ad
hoc dicendù q[ui] principi] ſeruati]o]s vite e[] dupler. P[rim]
eſt for]tito] p[ri]cipio]z, f[alid]i] z h[ui]ſi: z p[ale] alia] diu co]
ſeruaf. P[er] oppoſitù yo al] frigidi z ſicci] paru] ſeruaf.
Sc[om] e] for]t: neq] p[ui], v[n] diat Auic[ie, q[ui] alar] parati] e] coru
p[ri]tio] q[ui] 5 debi]e] coagulatione. Sic etià dicim] de plàta q]
illa q[ui] 5 for]tè neſt] partius diu ſeruaf ſicut mirtus. Silr
oliua ſeruatur diu q[ui] eſt calida z humida.

C[]que grana generentur: z bene vel male
ſecernantur.
Lapi. xxviiij.

C[]lectio. xxiij.

Rana duob[us] modis p[er]batur: aut ex ſub-
ſtituta for]me: aut et artificiali paſſiòe. Et
ſubſtituta tripl[que] d[am]ui] ſi] ſi]ta] ſolida: gra-
ui]a: farina] multu] h[ui]ntia et paucæ furſura,
qued[à] tenera: rara: in farina] paucæ: in ſurſure vero
multa: et ſunt alia q[ui] ſunt mediocria. C[]ue yo ſunt co-
i]ta] ſolida: et grauia multu] farinofa: et p[ar]p[ur] ſurſura
calorè naturale] ſignificat trariffa] coctionè quantum
op[]ſtebat: et humiditare] accidètale] fugiffe: ſubſtan
tialè]o] opar]i ce]piffe. J[de]coq nutrimëti] but] ſpecici]
est mulce] quâtitatis: for]t: dur]a membris ſololuï.
Ad c[of]ſotáda q[ui] membra] hec p[es] est optima plus]
in ſanitate regèda] et c[uſtodi]cida. D[eb]ris e[mi] c[of]fo]
t]ādís c[ib]i ſunt neceſſari] groſſi: ad diſſolu]ed] d[uri].
Reg]imento yo c[uſtodi]cide ſanitatis l[uc]es c[ib]i faci:

les actioni nature obediènt quatu] op[]ſtebat diſſolu
biles. C[]ue aſt grana y[]ltra per[]camerem] ſunt gràdia
rara: t[enc]era: in tarina] paucæ: in ſurſure multa ligniſt
car] humiditare] ſupfluà, v[n] calo: naturalis coctionè
no] erpleuit ſua. J[de]coq cau]d]i nec]d]u novell]i eſt ac
cipic]d]i: n[iti] aliquantul]i ſupfluîtatè habita] amittat
caloe acris hoc faciète: humidiora e[mi] z viſcoliòra
p[ri]o]ib]e] ſunt. J[nt]elligent aſt q[ui] calo: acris hoc er]p[e
c] pos]it: ſi calo]s imperſectas cit]rinitates muta-
r]èt: z ̣ot]inua] ſunt z iuncta, q[ui] q[da] in ſeptè menibus
qued[à] in anno integro operan]k. C[ui] antiquus atque
ni]c]is d[ic]it q[ui] Bal. p[]irmauit. B[ran]o] nou]o] in]t
a[n] septe]3 meſes nutrimëta groſſa ſunt z viſcota: ad
diſſoluend] dura: ſed t[n] c[ui] bene ſunt di]geta: multu]
d]at nutrimëti: z a m[eb]is diſſoli] ſunt dura: v[n] co]p]
nutrimëta ad di]fortáda m[eb]a q[ui] in ſanitate regèda
ſunt meliòra z c[uſtodi]cida. J[n]ucterata yo] 5 no] co]p]
rupta in nutrimëto ſunt min]o]a: ad diger]d]i z a m[]
bus diſſolu]da faci]o]a: io]q[ui] in ſanitate c[uſtodi]cida
mel]iòra ſut q[ui] ad m[eb]a c[of]ſotáda. J[n]ucterata adco
vt humiditatis ſue ſubſt]t]at]is p[es] de]ſecerit: c[ui] ſic]
ra] ſunt q[ui] op[]ſtebat: z i]dc]rco illaudabila] h[ic] aut]e]
vetuſtatis modu] er]cedèr]ia: vt q[ui] ſapo]e z odo]e] amit
tant natural]e: ſua] humiditatè ſubſt]t]at]a] mar]me ſi
g]nificat eſſe finit]a: z pe]o]a inde] ſut] q[ui] nouella; e[mi]
tint inflati]o] z viſcoliòra: ſed t[n] no] oib]e] laudabil]o
ra] hoibus: p[er]ſtim humidis c[ui] de]liccetur. S[]a]t p[]
n]im]ic]atè] vetuſtatis tota] de]ſic]at humectatio] ſubſa-
t]i]o]s: z caloe] z ſapo]e z odo]e] grauia ſut. L[n] autè
fr]agan]k: z quasi] puluis c[of]ſic]ant] terre] p[ell]ina ſut
oib]e] modis alialibus. S[]ic] Bal. q[ui]c]b[ui] in]t] grana
in] odove] p[ell]ina] e[mi]n] ſapo]e ſemp[er] abominabil]a:
nutrimëta co]duob]e] modis ſunt ab]bo]rèda: vel q[ui]
natura ex grauitate ſui p[] ſapo]e] recuſat ea] digerere:
z er]da] reman]et z cor]uptibila]e: vel q[ui] ſanguis q[ui]
eis g[han]tur: p[ic]c]us eſt z p[ell]im: m[el]acholicus: z]vene
noſus. v[n] Bal. q[ui] in]t] grana per] ta] longa] durant] te
p[ora] vt] ſuas er]cat natura]s: nutrimëto z re]gède] ſani
t]ati] ſunt grauio]a: contraria a[ut] còtrar]e. C[]ue autè
inter] duo] ſunt extrema: in ſua] actione] paſſiòe] ſunt
t]èper]amëto z medio]cr]ate] p[er]ſa]t] inter] ſubtilitare]
z groſſit]e] diger]di] velocitate] z tarditare] ſe habèria
z i]dc]rco] laudabila] ſunt: z optima] in c[of]ſotádis m[]
b]is] z ſanitate] c[uſtodi]cenda: q[ui] non] velociter nature
obedi]nt: vt] diſſolu]atur] a[n] c[ib]i dige]ſtionè: neq] na
tur]a] in] tarditate] diger]di] fatigat]e: ſed potius] action
nem] ſua] z p[ass]ionem] medioc]res faci]nt. J[inde] Ba,
C[]ue in]quit] naturaliter] grana] ſunt magna] vel par]
ua: ſed t[n] grauia] z ad maturand] dura: magis] ſunt
farinofa q[ui] ſurſura]e] z nutrib]iòra] z m[eb]ro] con]fo]
tant]iòra: vt]pote] ad digerendum dura: z ad diſſolu]e]
dum] tard]a: rara: t[enera]: z leuia] in farina] paucæ: fur]
furibus multa: paru] nutri]nt: ſed ſanitati] c[uſtodi]c
de] bona] ſunt: faci]lius e[n]z] digerunt]e: z a] memb]ris
c]ito] diſſolu]untur. M[edia] vt]ro]u]q[ui] z memb]ris con]
ſo]tand]is: z ſanitati] c[uſtodi]cende] optima] ſunt. In
fuis] ergo] actionibus] grana] taliter] temperentur,
C[]si] grana] vel ſemina] vel quelibet] p[ic]a] probare
voluer]is: infunde] infundenda] ac]q[ui] elita] c[ir]cada: aſſa

Dietarī vniverſalium.

Fo.lir.

aſſanda; ą velociter inflat; et duriciem amittit ſuam; laudabiliora ſunt non obediensibus; et in duricie vel ticcitate pmanentibus. Cælocitas enim mutatioüs ſigni est perfecte actionis naturalis caloris in coctio ne ſui; dum in oſigine ſua fuerint; et mundificata ſint de oib; accidetalib; ſuperfluitatib; ſuis, vii; et rarifi cantur; et vſa; ad interioza ſui calor; et aqua penetrat hmoſ grana digestioüs ſunt in ſtomacho; et epatelo locioſis; et mutatioſis in ſanguine; et mebroz ad affinio tationes faciliors; neq solin in his bona ſunt; ſi etta eoz laudabile est nutrimentum; et quæcunq; ſ facile digeruntur; ſanguis est laudabilis qui inde gniur, vnde Bal; Bullus cibus est vtilio; in laudabili ſanguine generando ą qui perfecte digeritur in ſtoma chro. Abi si bene digeritur; in epato ą fili digeritur qo si fit; reſtat ą i ceteris medus perfecte digeritur et membros velociter affimiſtur. Sile est intelligends um de his ą extra corpus p artificium ſunt; coctio ne: elicatione: aſſatione. Si enim bene et perfecte od diuenditur: ſacre diſtibus: faciliors; et in ſtomacho digeruntur. hec vero piantur et his que in actione materie videntur. Multa enim natura preparat; que aliter apparare non oporſo; ſicut lac in mamillis; et fructus in arboſib; Que grana in ſua duricie; et ſicitate coacta; elita; aſſata et infusa in aq pmāserint; ſu perfluitates humo; groslo; vifcoso; ſe habere in nuunt. in quibus subtiliandis et digerendis natu; ra deficit; et ideo eoz subſtaticc terreftres ſunt et groſſe; ſicut panis amyris frigidus; et coia nondi pcepata. vnde neq calor; neq; aqua penetrare pot; huiusmodi ſunt illaudabilia. Non enſi in ſanguine nifi diſſicile ſunt mutabilita: ſed anteſt natura i eis actione ſuam epeſtis; ſunt colectribilia et in groſſus phele gina acuertibilia; que poſt multo; et diuerſo; morbo rum ſunt materia: accepta marione ab his quor; co pora ſunt defecta; ſicut ſenio; et er egritudine exercitum. In Bal. de grauis aſſandis et elirandis coquè dis; de od; odo ſue tritico dicit. Cum ſunt apparanda vasculavbi coquuntur oppila cu paſta; et etia ſuani ſo coq; neq; moucas donec fuerint bi coacta. Si enim ante moucas: extra coem uorum calefacis et incedis ante; coacta ſint. Inſide Bal. omnia grana aſſata venſotlates et inflaciones amiferunt ſuas. Sed tamen dure ſunt digerenda et groſſi ſunt nutrimenti. Obijent forſan ſophiſte. Quare Bal. in hoc loco iterat cum alibi tam diriſſet grana elicavel aſſa que veloci ter digeritur; et multum fuerint inflatiua; et no poſt ea ſunt inflantia; et in ſtomacho; et in epato digestibioria. Rridem? Bal. hoc loco grana aſſata et inflatiua còparat bis que ſunt dura als elica dices. Aſſata eſi ſint non inflatiua; ad comparatione tii elico; rum ad digerendum durioza ſunt. In alio vero loco aſſata eſi ſint inflatiua; aſſatis et inflatiuis ſunt veſlocioza ad digerendum. Aliquando enim vii quod dam duabus diuerſis rebus comparatur; et cu com paratus non mutetur ad que comparatur: tamen viuerantur. Verbi gratia homo relatus ad patrem eſ filius; ad filium vero pater: neq; tamen vnum eſt pater et filius: neq; eſt filius et pater. Itidez; et in hoc lo

co non est neceſſe; vt ſi aſſata et inflatiua còparemus elicis et durioza inueniantur aſſata et non inflatiua: aſſatis et inflatiuis durioza dicantur.

T. Executus est de natura fructuum. In hac pte agit de natura granoz. hec aſt pars ſpectat ad pitem ipeculatioſ nem. Diuidiſt aſt hec pars in duas ptes. In quarui prima agit de natura granoz. In ſeda, l. in pac. Lozices granoz ad oparationem t. agit de natura partiipso; q ſunt furkur: farina. Prima pars exponat pumo. Diuидitur aſt hec pars in duas partes. In quarui prima aſſignat diuerſitate; granoz. In ſeda determinat de natura iploz. 8m illà diuerſitatem. Prima aſt pars non diuидitur. ſeda aſt diuidiſt in duas. In quarui prima agit de natura granoz a parte diuerſitate; subſtaticc. In ſeda agit de iplozo natura a pte diuuerſitate; artificialis; pationis p molliſcationem veloces vel tardam et aque infuſone. Prima aſt pars diuidiſt in quattuor. In quarui prima agit de natura granoz multe farine; paucorum furfurum. In ſecunda agit de natura granozum ſub his contento; um. In tertia confirmat intentio nem per dicta Bal. In quarta agit de natura granozui me diuorum inter grana predicta. Secunda pars que eſt de diuuerſitate granozum per artificialem pationem: diuидitur in duas. In quorum prima agit de diuuerſitate granoz ras tione artificialis pionatijs. In ſeda ſub auct. Bal. oat mo dom peparandi grana artificialiter. Prima aſt p[ro]diuidiſt in duas. In quorum prima agit de natura granozum p aſſuflationem velocem molliſticum recipientium. In ſeda agit de natura granozum contrario; um. Secunda autem pars diuидitur in duas. In quorum prima agit de granis feciſt generis. In ſecunda mouet dubitationem circa verbam le. inducta p[rius] et eam ſoluit. T. Sunt igitur in preſenti lectione partes nouè. In quarui prima bimèbem diuiderſitate; granoz aſſignat ratione subſtantie; artificialis p[ro]batioſis. In ſeda, l. in pac: Que yo coniuncta ſolida et grauia t. e. agit de natura granoz; ſicco; ſolido; multe farine; paucorum furfurum. In tertia, l. in pac: Que grana yltra tempe[ra]mettù ſut grandia rara t. e. agit de natura granoz; contrario; um. In quarta, l. in pac: Inde Bal. inquit: naturaliter grana ſunt magnavel parua t. confirmat intentionem per Bal. circa natura vtriusq; generis. In quinta, l. in pac: De dia vtrout; q; medris conſotandis t. e. agit de natura granozum contrario; um inter duo genera p[re]dicta. In ſexta, l. in pac: In ſuis actionibus grana taliter tententur t. agit de natura granozum ratione ſuarum actionem p[ro]quas per aque infuſionem velocem vel tardam recipientum molliſcationem determinans de velocem molliſcationem reſipientibus. In ſeptima, l. in pac: Que grana in ſui duricie t. ficiſitate t. e. agit de natura granozum tardam molliſcationem recipientium. In octaua, l. in pac: Inde Bal. de granois aſſandis et elirandis t. ſub auct. Bal. aſſignat modum p[re]parandi grana et oftendit reſpessionem malite per ap[paratum] in eis acquifitum. In nona, l. in pac: Obiſcient for[ta]ſe ſophiſte, mouet dubitationem circa còradictione ap[parentem] in verbis Bal. Cirea p[ra]ſam partem duas aſſignat diuſiones. Prima eſt q grana triplicher p[ro]bantur. Subſtantia natura et artificio. ſeda ſubſuſiòs eſt q subſtanția d[i]fferunt: quedam enim ſunt dura multam farinà; et pau cum furfur habentia: quedam contraria: quodam media. Cireca ſecundam partem agit de proprietatibus granozum p[ra]mi generis. Bec autem p[re]tendunt forſtitudinem caloris na naturalis accidentalem humiditatem deſeſſe vt subſtilis remaneret. Sunt autè duri nutrimenti. Sed ſi conuerantur nutriunt multum accidentaliter p[re]ter nímiam mozam in membiſ; et ideo plus valent ad vigooem corpo;is obtíneni dum ą ad ſanitatem custodiendam: ad quam cibi cito conuertibiles requiruntur. C[ir]ca tertiam partem determinat de proprietatibus ſecundi generis. Bec autem pars diuидitur in quinque. In quorum prima determinat de granis multe humiditatis multa furſura et paucam farinam babetibus. In ſecunda, l. in pac: Inueterata ſed non corrupta in nutrimentum ſunt minora; agit de illis p[ra]out ſua hume

h th

["Liber", "ditas aliquatulum per remotionem temperatur. In tertia\nlin hac: Innueterata adeo grata humiditatis subfotialis\ntc.agit de illis que per vetustatem magnam partem humi\nlitatis amiferunt. In quarta. Lin hac: Si autes per nimie\ntemperat vetustatis etc. agit de illis in quib[us] tota naturalis\ncōsumitur humiditas. In quinta, etc. lin hac: En Bal[us] c[um]que\ninquit grana etc. intentionem per Bal[us] confirmat. Agens auct\net de proprietatibus h[oc] granolum p[ro]tuit in ipfis superflua\nhumiditas abundant: quattuor: ponpit. Primo dicit q[ui]\nmultum furfur: paucam autem farinam habent: multā hu\nmiditatem et calorem defectum: p[re]tetendunt. Secundo dis\ncit q[ui] non debent accipiti: post humiditatis consumptio\nnem temperatam p[ro]pter sue viscositatis nodument. Ler\ntio dat firmum perfecte consumptionis et temperate super\nflue humiditatis q[ui] est coloris citruntas et subfotātic conti\nnuitas p[ro]pter superflue humiditatis consumptionem; et\nconuerstonem aliquatulum partium aquosarum: et hoc c[omo]\npletur in septem mensibus. Quarto confirmat hoc p[ro] auac,\nboc idem atteftantem etc. dicentem ipsa magis ad vigore mē\ndo[rum] competere q[ui] ad custodiam fanitatis. Deinde f[ui]\nagit de inueratis sed non corruptis dicens q[ui] ipsa melo\nfunt: sed non cito a membris o[mi]soluuntur: vnde parum nu\nnuunt: et ideo plus in custodia fanitatis q[ui] in vigore cos\nros sunt competentia. Deide agit tertio de illis q[ui] àp[li]b[us]\nficitatem dicens ipsa humiditatis consumptionem sub\nfotialis: et iō magis sunt illaudabilia: non t[em] omnibus h[us]\nminibus: q[ui] aliquantulibus humidis competunt. Deinde q[ui]\nto agit de illis que p[re] numia vetustate totam humiditati\nfere amiferunt: que habent graues qualitates: et fracta i\np[ro] utem reducuntur et convertuntur: he autem sent omn\nbus animalibus p[er]fima. Deinde confirmat hoc per Ba[us].\ncom etec grata velle ma[le]ta et h[or]bitioна animalis\nbus p[ro]pter duas caufas. p[ro]pter negligéiam nature nō\nconuercentis ipsa p[er]manitati: vnde remanent coru\nbata: vel p[ro]pter fuas malas qualitates p[ro]pter quas i\nma[rum] los h[ui]s[os] melacholicos nata sunt cuertu. Circa quart\npartem suam intentionem confirmat: idem q[ui] grano p[ro]\ndicti tribus generibus dicentem et concordantem c[ui] f[ui]\ndictis. Circa quintam partes agit de proprietatibus grano\nrum mediorium dicens q[ui] ipsa laudabilia sunt in vigore\nmembrizum acquirendo: t[em] in sanitate custodienda: p[ro]\npter multum nutrimentum et longam mo[ra]m in membus\net p[ro]pter digestio[n]is obediensiam. Circa f[er]tam partem\nagit de proprietatibus granozum que per artificiā cito mol\nlefcunt: de quibus dicit q[ui] cum per aque infusiones cito mo\nlefcunt: p[re]tetendunt digestio[n]is obediensiam et caloris for\ntudinem p[er]super l[ui]am humiditatem et visco[am] amou[tem]\nvnde bonam p[re]tetendunt digestio[n]em in st[om]acho et omni\nbus membros: t[em] in laudabilis sanguinis conuerstonem. Eir\nque p[er]feftam partem agit de proprietatibus granolum ca\npost aque infusionem in f[ui]a permanent d[ur]ie: dicens q[\n]ipsa viscositatem et indigestionem p[re]tetendunt: t[em] in malos\nb[ui]os nata sunt cuertu. Eirca octaui part[em] dat p[ro]mo\nmodi p[re]parand[ia]t ipsa vt viscositas et ventositas ab eis\nre[moc]eantur: t[em] hoc d[os] fieri p[ro] decoctionem. Sc[do] dicit q[ui]\nper apparatum acquirunt ventositatis remotionem: sed t[em]\nfunt dure digestio[n]is et groſſi nutrimenti. Eirca nona p[re]\ntes inducit primo oubitatione circa verba p[re]dicta Ba[us].\nEirn, nunc dicit grana aſſata ventoſtatem et inflationem per af\nſationem amittere tamen eſse dure digestio[n]is: alidi aute\nves videtur dicere et [ar]tius d[ic]ees q[ui] grana q[ui] naturaliter ſunt in\nflatua et ventola p[er]ſationem et elationem non ſoli amit\ntunt ventoſtatem et inflatione natural[em]: ſed etiā ſunt ma\n[us] gis digestibilia: c[ui] de illis dicit p[rius] q[ui] ſunt min[ui] digesti\nbilia. Sc[do] auct ſoluit d[ic]ees q[ui] he Bal[us] c[ō]parat grana infla\ntua natural[em] ad aſſata et eliqa. Eir[as] p[er]ſatione v[er]toſi\ntacēt inflatione amittat c[ui] ſint idigestibilia respectu eli[qu]\nSed alibi [op]arat grata aſſata et nō inſatiua natural[em] ad al\nſata et inſatiua natural[em]: d[ic]ees q[ui] bec q[ui] natural[em] car[et] infla\ntione cum aſſan[que] magis digestibilia ſunt habentibus na\n[ra]tural[em] inflatione q[ui]s ipsa p[er]ſatione amittat: t[em] cauſa eſt\ngroſſities et d[ur]ie[s]e[s]e[s]e[s]e[s]e[s]e[s]e

Dietarū vnuerſalium.

Volx.

re in qubſuā auibus ficut in alauda paleali est hoc possibilē
ſa qubſtāriā ſui us cōſtīput: Lāuca puius est qn in pos
ris huius atalis pīneſ humiditas. ēdam carēs acumine: et
huius humiditas mandaf aq. et tōt cīc humiditas nō iuuet
laxationē effectiue cīn nō pabeat acumē: relinſtur qn aq non
lacet: carnis vō subſtātia est acuta et ſicca: et tōt hō virtutē et
colandi feces: cōrariu vero est in granis quia acumen man
datur cōtici.

Līca ſom pcedit hoc mō: qritur de caule rōne cuius
lacet et cōſtīput: et qn pōc plene diuicuſum eſt: tō ad pīs ſubſe
deam us. Tn viecti quidā qn cuius caulat puiſcens in poroſio
tibus subſtātie eius tō nō p acume: tō ąrimus verificationē
huius: et vidēq pā tātum pabeat laxare p subſtātiā ſubtilē fi
ue acumen: qn in rebus diuerſarū naturarū: qdā ptes ſunt
groſſe: aleo vero ptes ſunt ſubtiles in ſupſicie expanſe: acu
st tignee: in talibō igit rebus acumē eſt in ſupſicie: cuſ acu
mē ſequa q subſtātā ſubtilē. Sed p subſtātiā ſubtilē ſit laka
tio: ergo caulis latar p subſtātiā ſubtilē: t in hoc concodat
etia pālac dicens qn caulis laxat rōne acumimis. Sćoa ratio
hec eſt: illud p cuius remotione amitrit caulis acumē eſt pīn
cipiū lationis: ſed p remotione illular partu p subtilum
remoueſ a caule acumē: cuius ſignu eſt: pcepip em q non la
teſ: q: ſic acume: cuſa māda: q: gparis ſubtrils ſuſe
acumen est ca lationis. Tertia rō hec eſt. Sile eſt de gra
nis t: herbis: ſed oia grana fere pht virtutē lahandi. Ppter
acumē cōtici: ergo ſilt eſt in perbis: quare caulis laxat rō
ne ſubſtantie ſubtilis. Qd concedimus.

De differentis cōtici: medullarū: et grā
no:rum ipſozum. Lapi, xrv.

L'lectio rite.

Ditices granōrum ad comparationē farine
buri ſunt ad digerēduz: dolo:ris et inflationis
gnatiu: qd ſit cauſa finite humiditatis do
minatione terreſt p[er]t: licentiat. Ande
cor: n nutrimēta illaudabilia: ſed tamē diuerſa. Qui
dam enim ſue affiliminantur farine: ſicut ordci tritici.
Quidam nature farina: cōtrariu ſunt ſicut ſunt len
tiūn et fabar: cōtices enim lentiūn acumine ſui solubi
les ſunt. Medulle autē licentitate ſua stiptice ſunt: cō
tices vero faba: stiptici: medulle vero ſolutiue cau
ſa ſapotatis: et lauationis ſue. Qui autē cōtices me
dulla: naturis ſunt ſimiles: ſunt laudabiliores: con
trarri aute: illaudabiles et peſtimi: cī ad generādam
to: turā et inflatiennes ſunt p[er]p[er]ij: q: diſcordat medul
laz et cōtici: nature. Alterum enim labo: at vt diſſol
uat et creat: alteri: obuiat vt stringat. Farinarus na
tura in duo diuidiſ. Alia em: viſcoſa et groſſa natura
liter. Alia etia: artificial: q: ois farina mkt: et iltimi
tate malaffata: et:li a viſcoſitate ſit remota ſicut miltij
farina: et arte tīn ſibi viſcositatam cōparat. Farina
vero naturā viſcoſa mkt: eſt nutriuā et viſcoſi ſan
guinis gnatiua. Artificial: viſcoſa: minus nutri: et
licc: gnat languin: p[er]ſecte vero molita et ſurſure: et
coſticibus mundā: melio: ād mutāduz in ſtomacho
et ad venas totius corporis nutribili: Que vero nō bene
molif: neq: mūdatur: non ſimiliter ſicut videmus: qn
vt aque non cito admifetur: ſic nec in ſtomacho faci
le digeritur: vide: eſt dura ad penetrandi venas et
tarda: velociter tīn erit ſicut fuerat indigeſta dupliſi
er ca: q: non digerif nec venas meſeraicas penetrat
Jdeco: in intellinis permanens grauat ea cōpellēs
et pellut: fozas. Altera q: ſurſura cīn ſint colatina: mo
nentv: ea expellant intellitua.

L'In hac pte agit de ptibus granos q: ſunt cōtices et farina. Diuſio: hec aſt pars diuidiſt in duas. In quar: prima agit de natura cōtici: In ſea de natura farine. Prima au tem pars diuidiſt in duas. In quar: prima agit de natura cōtici. In ſea assignat ip[or] diuierſitate p cōpationem ad natura farine. Sćoa ps q: eſt de farina diuidiſt in q[ui] p[res]t. In quar prima assignat diuſionē farine. In ſea determi nat de natura farine viſcoſe naturāl. In tertia determinat de natura fara: viſcoſe accidētāl. In quar cōtenderat de natura farine bene molite. In quta de natura male molite. Sunt igit in hac pte lept p[res]. In quar prima agit de natura farurq. In ſea. c[in] pac: Eli nutrimēta cō: illauda bilia ſunt: ſed tīn diuerſa ſunt. agit de eius diuerſitate p respectiū ad farina. In tertia. c[in] pac. Farinarīque ſunt natu re t[em]c, agens de farina naturā eius diuidiſt. In quar: c[in] ſe in hac. Farina naturāl viſcoſa. agit de natura farie naturāl viſcoſe. In quinta. c[in] pac. Artificial: viſcoſa min: nutri t[em]c. agit de natura viſcoſe artificialiter non naturaliter. In septa. c[in] pac. Perfecte vero molita t[em]c. agit de natura farin e molite. In ſeptima. c[in] pac. Que vō non bene molit: t[em]c. agit de natura nō bene molite. L' Circa prima p[te] dicit: ſur ſura in respectu farine dure ſunt digestiōnis et multe inflatiātionis p[ro]pter paucitatem humiditatis: et multitudinem iſcitiat: et groſſitici. Circa ſecundam partem dicit q: nu trimentum dant groſſum: ſed ſunt diuerſa: quia in qubibus eſt eade: natura cīn farina ſicut in tritico t[em]c odo: p[es]: in qubſuā d[ia]uیرa: t hoc ouobus modis: qn in qubſuā granis ſuba cōſtipat t[em]c ſur ſura laſt ſicut in lētibus. In qubida: econtra: rio ſicut in faris. hec aſt grana q habet eandē naturam cīn ſur ſuribus t[em]c faria magis ſunt laudabilia: alia: o n[em]c p[ter] cōtraretate: effectiū. Circa tertia: partē diuicit farinam di c[em] q quedā eſt viſcoſa naturāl: t groſſa: quedā nō natura ſer fed artificialiter. Circa quartam partē agit de naturā līter viſcoſis d[ic]es q multi: nutri cī viſcoſum gnat faruq ni. Circa quintā partē agit de viſcoſe artificialiter. c[in] p[ter] molitionem: t: dicit q ip[er]a ſicca eſt ſicut pat[is] in farina mil[li]. Circa ſertā p[te] agit de natura p[er]ſecte molite d[ic]es q ip[er]a eſt laudāda: q: boni: dat nutrimēt: t cito penetrat ad meb[ia]. Circa ſeptimā p[te] agit de natura nō p[er]ſecte molite d[ic]es q mali: q duri ſunt nutrimēt: t tarde penetrat et tarde digeritur tīn velocis eſt eritus p[ro]pter grauamē qd facit intellinis t p[er]ter collationē facta: a multitudine furſuris. hec eſt intellitio huius partis. Circa p[te] it[ra] duo ſunt dubitanda. P[is] mum eſt de maturatione t immaturatione fructuī. S[com]m eſt de collationem cōſiend.

L' Circa p[er]tum p[er]ceditur hoc modo: et qritur vtr[em] quanto fructus ſunt maturioſes tanto ſint melioſes: t: vidēq p[er]c: q: ſicut dicit p[er]ſaac cibario: qdā ſi: ſit q natura p[ar]auit vt nō indigeat p[ar]paratione ſicut lac: et cera: fructus vō a natura p[ar]anf: yt non indigeat artificial: ſed quato plus fructus oigerunt in arbo: eſt tanto plus p[ar]a: ſicut: t quato plus p[ar]a rantur vt ad natura corporis conuertatur t[ato] melioſes: er q quato maturo: corporis tanto melioſes. Sćoa rō hec eſt: dicit p[er]b[os]: oupler eſt diſgeſtio: qdā eſt naturalis: qda: 3 artificialis e ſit artificialis ab igne vel ab alio: p[er]mō: diſgeſtio aſt natu ralis p[ro]p[ositionalis] eſt artificial: ſed in artificiali: quanto res plus coquunf t[ato] ad natura nōtri corporis citius ſuerti tur: ergo ſimiliter erit in naturali maturatio: ſue diſgeſtio ne: q c[in] in fructibus fiat diſgeſtio naturalis: quanto plus o[di] genenf t maturabunf t[ato] melioſes t c[it]i: ad naturam no[mi]ſtri corporis tranſmutabiles. Tertia rō hec eſt: dicit Bal. q[u]b[uit]itates fructuī ex q[ub]in p[ri]cipio g[han]k ſunt groſſe ter restref: ſed quato groſſioſes t[ato] natura magis fatigatur ad e[cor]uſionē: ſed p[er]diſſationē: t depurationē: magis maturanf t depuranf ab illa humiditate terreſtri: et ietiam aquoſitate inſipida ſi p[abe]ſat ſicut v[ue]: t: ſic maniſſus: eſt q ſunt melioſes. ergo fructus quato maturioſes t[ato] lau: dabiliores. Ad oppoſtu: nullus fructus qui in ſua maturatio ſt incometibiſtus eſt: illaudabili: eſt in ſua maturatio: ſed multi fructus ſunt p[er]buiſmodi ſicut cucumeres t eus curbite: ergo fructus non ſunt melioſes quato maturioſes Ad hoc dicendum q fructus in ſua maturitate ſunt melioſes

h iij

Liber

res. Ad rationem dicendum est fructuum quidam sunt quous
inacuritas. Sint it et tarditate sicut illi q. gantur ex: terrestris
materia: et tales multa mollificatione indiget sicut sic. Sit
anq. q. er materia aquosa groiosa gnanf: et sic fit simul o: iuno
tur et matur anf. En in talibus sua miditas est sua matura
tio: et q. h. m. fructus venit virra maturatione suâle mû
dicare duri efficiunt: et illaudabilis nutrimenti sicut cucum
meres cucurbite, de talibus veri est q. no debet acipi in
sua maturatione nisi accipiaf sua maturatio sua munditas.
Sco. qritur de illis fructib? q. er humiditate aquosa gnanur fit
suc melones: et expectat maturatione. Alii sunt q. er humis
ditate aquosa gnanf: et tis non expectant maturatione sicut
cucumeres et cucurbite. Ad hoc dicendit q. quidam sunt fru
tus qui oino sunt aquofi sicut cucurbita: et de talibus veri
est q. maturatione no expectat: alii vero sunt qui no tatum
sunt aquofi: led cii aquofitate hirt humiditate terrestrem fit
cut melones: et iô maturatione expectat: cuius ca est humis
ditas terrestris. C. Zerito qritur cui codez modo se habeat
fructus in plantis sicut se bis sperma in alalibus: qritur qua
re mollicies in alalibus est in prima etate: in fructibus vero
coturro. Ad hoc dicendit q. hoc est: ppter diueritatecra
mec er qua aliaia gnanf: et fruct: fructus em gnanur ex ma
teria terrestrri frigida et humida: et iô necesse est vt trahat
frigiditatem humiditare et mollicie: et efficiuntur duri: mate-
ria vero aliais sicut dicit Auicu: est fluida et iiqda: et iô in pi
ma etate materiaurus est mollis multus: poftea vero na-
tura ofortata p coagulatione incipit indupare membra.
Circa fœsm. pcedit hoc mo: qritur de collectione feminis
tur fructibus: qritur ergo vtris femina in cucumerib? debeat
acipi in perfecta maturatione vel citra: et videtur q. citra ma-
turationem. Sile est de fructibus et de feminibus: h. m. or-
fructus colligitur ante maturatione: ergo et femina. Ad
oppositum est q. dicit Alii: q. qii sunt perfecte matura debem-
ea colligere. Et hoc pribat q. debemus colligere qii sunt for
mata: fed hoc est in perfecta maturatione: g in perfecta matura
tione debent colligi. Sœa rô hec est: dicit Auicu: q. tunc se
mina perfecta sunt: qii arbo: deponit fructus: fed hoc est in
fecta maturatione: ergo femina sunt perfecta in perfecta ma-
turatione ergo et tunc debent colligi. Od concedimus. Ad
rûnem dicendum q. no est file de fructu et femine: q. fructus
ad nutrimentu ordinant: et qiao q. in prima etate consfitut
in humiditate: et qiao ate maturationem posunt colligi: h.5
femen ad nutrimentu no ordinatur: et qiao semen non est p
fectum nisi qii fructus est quasi fiscus: tunc em semen est p
fectum: q. tunc vnugôbq: perfuctus est qii potest pducere qua
le ipsium est. S. Sco. qritur: quare quidâ fructus maiorez
dulcedines acqrunt extra arbores: q. in arbores: q. hec qusito
fit ppter hoc q. quidat dicit q. in ficibus ponitur mel. Ad
hoc dicendit q. mel non est in ficibus nec in racemis. En feci
dum q. ficus et vue cum sunt in planta habent quandam hu
miditatem aquosa: que quidè aquositas insipida impedit
dulcedinem: et qiao in arbores non habent multam dulcedis
nem: poftea vero cu5 ad solem ponuntur illa humiditas asq
fa inopida per solem remouetur et redeunt ad naturam pro
p:iam pima: ad dulcedines: et ita inducitur maior: dulcedo.

De speciebus fructuum et diuer sitatibus
corunm. Lapl. xrvj.

Lectio. xxx.

Ructus in duo generaliter diuidit. Aut
enim filuſtres: aut domedici ſunt. Duo
rum singuli in alios duos modos ſunt: di
uidedi. Aut enim boni perfecte maturati
in arbores ſua. Aut immaturati: ide collecti. C. Pró-
res vero et ad nutrimentum illaudabiliores ſiit: qui
in arbores ſua non maturecunt: marine ſi filuſtres
ſunt: pellimi ſunt. Eruditas enim dat eis ſiccitatem:
troglitudines. Bal. fructus inquit crudi et immatu
rati ſunt pellimi et illaudabiles: marine filuſtres,

Qui vero meliones et maturiones marine domedici
sunt laudabiles. Lonstat ergo q. fructus laudabilio
res domedici ſunt: quorum cortices subtilès ſunt et
molles: humiditatem enim subſtitutalem monſtrant
subtilio: et leuiolem cito penetrantez venas: et
actioni nature obediencem. Ideos ficus laudabi-
liones ſunt ceteris fructibus cortices habetib? : vue
ſunt bis ſecunde. Ande Bal. quorum fructuum cor-
tices ſunt moliones: cortices duros habetibus ſunt
laudabiliones: et ideirco qui fructus bene maturi
ſunt: non bene naturalis meliones crunt: q. facili-
me digeruntur et a ventre cito diſsolutuntur. No ma-
turi ſunt atrarij et kiptici: marine ſi filuſtres fuerit
Tamen omnes fructus parum nutrunt: popterea
et illaudabiles ſunt in nutrimento. Parus quidè nu
trius ppter tenutate: et mollicie: et a méb: cito viſſol
uuntur. Non laudabilis nutrimenti popter velocè
couerſionem in corruptionem putredinis. Tis Ba,
omnes fructus puilimi et malu dat nutrimentum.
Lum enim digeruntur: et ſanguis generatur qui faci
ſes et corruptione putredinis adiugit: vnde inflant:
t. groſſum humo: generant. Ideos dari in ſoma
cho et inteſkinidissolui difficiles: et maxime cito no
ſunt digeſt. Si enim non digeruntur: in malas qua
litates mutantur. Qui venenis vicinantur pæcipue
ſi poſt cibum accipiatur. Qui vero fructuum grosso
rum: t. ſiccori: durorix: corticium ſunt: cortices mol
les et teneros habentibus peio: es ſunt: quia duri-
cies et groſſities corticis ſubſtantiam grosſam terre-
frem oftendunt in ſtomacho durâ digeri: velociter
ad ſumofitatem conuertibiles in ſtomacho ſicce co-
plerionis et erinano ito. Cito quos? ſuertitur in
putredine et ventoſitatez in ſtomacho frígido marie
eriſſete cibo pleno. Omnis fructus corticis groſſi:
terreſtris no caret oleofitate et vnctuolitate natura
liter: vnctuofitas ait et oleofitas ad couertendus in
fumofitate: et general cholerica proculia ſunt: et i pu-
tredine et gnavenenoſa rône ſupradicta. Inde Ba,
Qui fructu: inſt cortices hirt duros et ſiccos peio:
ſunt nutrimeti: sicut amygdale et nuces et nunicule et
ſtila: marie ſi ſunt filuſtres: q. ſunt ſiccores: et ad di-
gerendi durio: es ppter acume ſui a caloe acero mu-
tati: pæcipue et no iui ſuis arbo: ib? bi: maturati fuerit.
C. Poſt ea q. de fructuum natura determinata ſunt: agit in
hac pte de diuerſitate nature fructuum rône conditionum
quas contrabunt a loco: diſpoſitiòbus. Deinde aggredi
tur partem illam in qua de fructuum nocumentis t appara
tu determinat. Aſte igitur due partes ſpectat ad putes: lectio
nem. Pima ait pars diſcutiak ad pís. Diueritur ait bec
pars in duas. In quaz prima aſſignat fructu: diſticiones
In ſœa de ſingulo: fructu: natura determinat. Pima auo
tem pars no diuidit. Sœa ait diuiditur in duas. In quaz
pima agit de diuerſitate fructuum ratione ſubtilitatis vel
groſſitiei ſubſtârie que per ſubtilitatez groſſitiam corticis
designatur. Pima ait pars non diuiditur. Secunda autê
diuiditur in duas. In quart: prima agit de natura fructuus
subtilis ſubſtârie cuius ſubtilitas p corticis ſubtilitate deſi
gnatur. In ſecunda agit de natura fructuum groſſe ſubſtâ-
tie cuius groſſities per groſſitiam corticis designat. C. ſuit
igitur in p[rae]ſenti lectione partes quatuor. In quarum
pima aſſignat fructu: diſticiones. In ſœa. iin bac: Pe-
iores vo ad

["Dietarum vniversalium.", "Fol. Ix.", "tia, &c. hæc, &c. hæc, &c. hæc, &c. hæc, &c. hæc, &c. hæc

Liber

colcaſſe rapuloſ z similiu. Laufa q; natura ſolos ra
mos z ſrondes nutrire ſtudet: q; conſoſtat: vt faciāt
boni nutrimenti. Radices yo ſuperfluoſ humozes
retinēt: vt mittat ad ſuperfluitates faciendas: in qui
bus rami ſunt maiorez loſiozes: fructus yo multe?
Aliquādo in ſolis radicibus nutriēdis: laborat natu
ra: quas conſoſtat ad meliōa z maiōa cibaria ſumen
da: ſrondibus z ramis mittit ſuperflua: ſicut in aſali
bus natura que ſuperfluitates cibo: expellit ad ex-
terioz: quali ſuperflua generat ſicut coruua: lanas:
pilos: pennas: in píſibus ſquamas z similia: vii etiā
nutrimenta píſtis ſquamas habentin meliōa z lau-
dabilioa ſquamas nec habétibus ſunt. ſuperflua eſi
ad ſquamas expellit natura: z ita cibos de ipſis miſ
ſſicat. Ideoq herbe no omni durát tepoze eſi ſunt
magne. Rami yo z ſrondes in vere tantin creſcut ei
cetere arbozes creſcut atq; floret. Ómes ergo herbe
quatuor ſadices ſunt nutribiles: ſpermata no habent
nutrientia. Quon yo ſperma nutrit: radices no nu
tritiue ſunt, ſicut dicit Bal. No inquit radices om
nuiu comeditur berbaz: ſut nec ſrondes nec ramos
comedim? omniu radicis. Similiter mitbicus atbe
nienſis. Omnis inquit herba cuius radices comedi
tur: ſpermata habét nutrimetri nulli? z quæ ſperma
māducatur radices no ſimiliter, vnde ſingulas her-
bas guſtu z odoratu opoſtet experiamur: quatenus
cópleziones earu certificemus: z bonas a no bonis
ſecernamus, verbi gratia. Si acuta nascētia inuen-
rimus illaudabilia eſſe intelligamus. Sicut dirim?
acuta ſanguiné phelegmatici ſubtiliare z aquoſuz fa
cere: cholericum vero deſiccare et melancolium ſa
cere: z humozes in renibus z in vesica petrificat: vt
lapide faciāt. No ſapoa ſunt illaudabilia: humozes
en phelegmaticos generat z crudos: ſtomachum emol
liunt: abominatione faciunt. viſcoſa intelligunt groſ
ſa: z ad digerenduOURa. Qd eſi fiat: oia acuta herba
nascētia conſtat eſſe illaudabilia: z radices coſi pe-
ozes ſunt. Radices omnium calidiozes z ſicciozes
ad digerendu ſuis fructibus ſunt duriozes. ſuit au-
tem diuerſa acuta in paruitate z magnitudine coru-
ptionis ſue ſm magnitudine z paruitate in mollitié
z duritié ſua: q; quæda ſunt in augmentu aduc: que
dà vero augmentata: ſed tamé aduc tenera: quæda
iam deſiccat z decerſcere incipitur: ſi aduc ſrondes
meliozes ſunt multo: ſrondes eni omniu nascentiu:
q aduc augmentantur virtutis ſunt debilioſis cuz
aqua dominetur in eis. Ideoq non ſunt subtrittiantia
ſicut cetera acuta: ſunt tamé naturaliter oibus radi
cibus ſuis min? acuta z ſicca. Que in augmèto ſunt
perfecta: ſed tamen aduc tenera: hūdidatitis ſue cau
ſa pioris virture ſunt fortozioa: z a subtiliſatione mu-
tata calefaciit z deſicēat. Unde no cùenit ea acci
pere niu in maiori necellitate medicina cogète ad in
cidendos grosſos humozes in corpore. Sumatur eli
ta cu aceto z aqua miſta: vt ſua mitigenk acumina.
Que iam omnia deſiccata induranere: a cibis me
dicina remoue. Ad calefactione enim z incensionem:
z ſuture ſeparationem deuenerunt, vnde neq: ra-
dices neq: ſrondes ſunt tollende. Nascentia eni no

ſapouta hūdidatem ſibi dominantem ſignificat.
Ideoq ſrondes cozu peiozes: q; humiditas natu-
raliter ſrondibus dominaſ. Unde ſtomachum emol
liunt: abominatione replendo faciunt: humozes phe-
gmaticos generat. Et q; necesse in generā di horu-
ca (al huoz) Naturis: vt bonus ſapoz inſapozetur ob
ſomogaro z fori miripſio. i. committione cimini de
ſiccat admictis carui z ſimilibus: quatenus abomi-
natio z faſtidiu auferantur. Item nascētia aliter duo
bus modis ſunt diuidēda. Aut eſi in terra ſicillima
et inaquaſ: ſicut eheme ſue ſucifraga et tera.
Aut in terra molli hūida aquoſa et putrida ſicut fun
gi z ſimilia. Que in terra ſicca z inaquaſa nascuntur
meliozr z laudabilioa ceteris in terra humida nascē
tibus. Ideoq meliōa z a corruptione remotiōa q
fungi: q; in terra ſicca nata z pluualiſi aqua nutrita,
fungi in terra molli nascuntur: z aqua qeta putrida
nutriunt. Unde Bal. Omnia inquit nascentia in ſa-
pore z acumine no apparentia: neq: morſura: vel alio
quo alio ſapoz naturaliter ſunt peioza bis aſt fun
gi ſunt peiozes popter malignitare z corruptionem
humor quibus nutriuntur. Sunt ergo peſimi: ma-
time ſi ſueta olium nati fuerint. Olia enim groſs
tiem z viſcositare dat eis: z ad ſolendum tarditare;
qui cu ab olia humectentur: er ſui parte ſiut ma-
li: quaſto peiozes ſunt dicendi. Ideoq ſunt ca acuto
rum morbozum: z mortiſeri ſunt.

Cterminato ſermone circa vi fructu: In hac parte agit de natura herbari z partu ipſa. Hec aut parr ſpectat ad p[er]ſentem ſpeculatione. Diuſio. Diuſid aut bec pars in quin[que] partes. In quatuor p[er]ma aſſignat diuerſitate herba p[re]to locoq dometicoq z filueli u[tr]iſq[us] generis naſ turā aſſignās. In ſeda. l. in hac: Laudabiles yo herbe in bo no genereado z coparat herbas adinuicē ratione bonitatis z malitie. In tertia. l. in hac: Adhucaliter diuidunq herbe z aſſignat diuerſitate herbari rōne diſpositioni partium, ſez ramoq z radicis. In q[ula]tā l. in hac: Th[us] singulas herbas opoſet guſtu z odoratu experiamur z. dat modui inueſtigand[ia] naturā herbaq p[er] ſenſituiā cognitione ſin eaz dispoſi[tiones]. In quita ſez in hac: Item nascētia aliter duob[us] mo[d]is ſunt diuidēda z aſſignat diuerſitate herbaq ratioē co[pl]erationis locoq in humiditate et ſicitate coſſitētis. In p[ila] autē p[re]que due p[ar]ticule cotiné. In quaz p[ila] aſſignat diuſi[ſ]ione herbaq. In ſecida ſez in hac. Dometicoq nutrimēta meliōa z. p[le]quif de natura vtriuſq[us] g[ri]n[is]. Dicit iſitur q[u]e quæda herbaq z filueliſtribus z ſicis creſcut locis: quæda in boſteſib[us] z humidis. Pars autē illa in q[ui] devtoq, p[le]quif g[ne] diuſidic tres p[tes]. In quaz p[ila] agit de natura dome p[le]toq d[ic]ens q[ui] cito ſunt diſeſtibiles: tarde tamé p[pter] ſui ſupfluā hūdidatet z tardā coagulationē med[is] affilimank. In ſecunda. l. in hac: Siluetres ad comparationem dome p[le]toq u[z] z. determinat de natura filueliſtrum d[ic]ens q[ui] ſunt dure penetrationis z diſeſtionis: cito tamen membres aſſi milabilēs p[pter] totā coagulationē. In tertia. l. in hac. Unde Bal. Siluetres herbe z. confirmat intétionem per Bal. z Hippo, circa natura vtriuſq[us] generis: z tria intédit. P[ro]mo d[ict] q[ui] ſicut d[ict] Bal. filuelres ſunt mali z dari z fiſc[ui] z acuti nutrimenti ſm Hippo. D[ict] ſecundo q[ui] ipſe ſunt tarde penetrationis z dure diſeſtionis: ſi cite ſunt aſſimila[ti]onis: ſed domeſtice cótrario z ſanguiné ſubtilē generant z aquoſum z ſimiliter alia. T[ertio] d[ict] de v[tr]oq. genere q[ui] inflationem z rugitum generant: z marime cum diu mo z rantur in ſtomacho: z hoc confirmat per Bal. Vel diendu q[ui] intédit de v[tr]oq. genere animaliſ que ſunt in locis pu[mi]dis et herbarum hoc dicere. L[irca] ſecundam partem que a fine p[ced]entis o[itur] coparat herbas adinuicē rōne h[ui]di

["Dietarum univer salium.", "Fol.riij.", "tatis et malitie. P[ro]imo iegit dicte quædum sunt magis laus\ndabiles: quædum minus, lactuca aŭt primo: malua horætis se\ncundo: arripices blitis po[ra]ulaca acedula tertio fultus\ndande. S[co]o sub aucto. Bal. dict. q[ui]b[us] habere naturaliter dure\nque in decoctio: mollecuntur fit facilis cœuverionis. I[latura\nlitter. tenere p[ro]decognitione dure fit et subtilles ductiles litter\nconliget pt. i[que] poris. C[irca] tertia parte affigit diuueritate\nherbarii ratione dispositionem partit. In hac parte septem\nfunt parces. In quarum p[rima]e p[remissa] diuifonie herbaz: q[ui]\nsub quædum sunt q[ui]b[us] habet subftatia eminere t[ur]p terræ: quædum sub\nterra p[ru]fundata: fuit est paſtinaca, agit de natura p[ar]muſuz\ndicens q[ui]p[er] habet ramos et ſolia laudabilia: radices autè\nillaudabiles o[n]no終re infixas. In ſea[da]. i[ne]n hac: ſt q[ui]rus\nsubftantia est tota bona etc. agit de natura earu que habet\nsubftatia sub terra p[ro]fundata: fuit est paſtinaca: de quib[us]\ndicit q[ui]p[er] ſarces funt bone: rami et frondes mali. In\ntertia.f[in] hac: q[ui] natura solos ramos et frondes etc. dat cau\nfam p[uius] diuuerſatis a parte primi generis: dicens q[ui] na[\ntura totam cura habet circa ramos et frondes in talibus: et\nideo paru et bonu[que] dat is eunutmentis. Radices aŭt fun [ſu]\nperſuaites: et er ſup[fluit]utibus nutrite. In q[rta.]f[in] pac:\nAequando in ſolis radicibus p[er]nutricidis laborat natura etc.\ndat c[um] fecur ſecunde diuuerſatis q[ui]ſet p[pter] ſi[ra]i intatione natu\nre radices magis intendens: q[ui] alia nutrire: t[ur]ideo rami et fròs\ndum parces. ſunt ſunt ſuſp[fluit]utates: et ſideo radices remanet pure:\net ſimile in ſup[fluit]utibus aliaſi: ſicut in com[bi]t et alij[es]\net in ſquamis p[raſic]i: in quas ſup[fluit]utates cedant: t[er]mi p[es]\nſquamis ſunt melioris eunutmentis. In q[unta].i[ne] bac: A[de]coq\nberbe no[mi]o durat t[ue]. c[oad]udit et p[red]ictis radicis paruam\nherbarii duratione dicens: q[ui] no[mi]o t[ue]urat: t[ur]q[ui]multis\ndurat ſunt magne p[ter] magnâ refiſtetâ c[óra] refolutio-\nn[em] et o[qu]t r[amo]tus et frondus et floiis in vere p[ter] p[um]di\nradices ſunt nutribiles. c[ó]cludit diuuerſitate herbarii ratio\nne radicum et ſeminum i[ur]ta causas p[re]dictas d[ic]es: q[ui]e\nherbe quin radices bene nutriut radices ne nutriut: qua\nti autem radices b[ui]n nutriut ſemina non nutriut p[ter]cau\nfam p[ra]es dictam: q[ui] in bis ſunt ſemina principali apud natu\nram: in illis radices. In ſeptima.f[in] bac: S[ic]ut. Bal. no[mi]\nin q[ui]n radices o[n]t c[or]ſoſi: c[or]ſoſi: c[or]ſi: c[or]ſi: c[or]ſi: c[or]ſi: c[

Liber

indiget nifi sola obuiatione, tertia potencia est media ficit eft in medicina. Secundo querifc circa hoc quomò in cis
ciro frigidò: ficut in lactuca remanet frigiditas p qua corpus
imutat: t videtur q oino debeatur in fine assimilatioris. Di
cit Auicen, q corri o operantur; quedâ operantur a còplectione
ne: quedâ a tota specie: quedâ a materia: t hocvltimo modo
operatur cibus cù spoliatur fua specie t induit spèm t fori
mà membri: t hoc in fine assimilationis: ß qo induit forià
membri in fine assimilationis operatur p còplectionem pro
pia qm ea spoliatur; ß in lactuca aut in alio cibo, in fine alio
fimulationis nò est operatio per còplectione cù nò remaneat
in eo qualitas p qua poffit operari. Secûda rò hec eft. ßm
poffible est vn idem in termino z còplemento duo còtra
corrinere: ficut autè ligni cù coüertik ad ignè nò pòt eſſe
in fine calidù z frigidi: ß cibus frigidus a natura noſtri cor
pois calidatè acquir it: ficut vult Auicen, relinquit q non
poterit retinere frigidatè; ß in fine assimilationis cib non
immutat corpus per propia, còplectione. Tertia rò hec eſt:
dict Auicæ, capt, de eo qo comedi z bibit: q còplection eft of
ſpofitio ad totà specie: que species rei debef bim q meref
res in genere ſuo: ß specie itfa deleta z corupta necefne eſt
còplectione delerit: ß in cibo in fine assimilatioris deſet cor
rurpitur tota ſpes: ß z còplection deletur: ß in cibo nò rema
nebit aligua còplection p qua poffit corpus immutare. Quar
ta ratio hec eſt: cibus in principio diffimilis eſt: in fine yo fi
milis eſt speciei corporis z còplectioni: fed nò pòt in fine affi
milari: mifi eritat còdtri corpori: ſed especies cibi actualis
còtraria eſt speciei corporis: z còplection similiter ipfius cibi
còplectione corporis còtrariatur: ſed fua diffimilitudine qua
pius habebat oino cibus priuaf cù affimilat, mebri z ſua
pecie ſpoliatur; quare similiter còplectione ſpoliabitur: ß qo
còplectione ſpoliatur nò agit p còplectione: ß ab in fine affi
milatioris nò agit per còplectione: z marine cù oino similis
fuit corporis: Ad oppoſitio eſt qo in fine còuerfòis habet qua
litate per qua natura noſtri, corporis tràmufat alterat cor
pos: ſed ipfam: ß frigidus eſt hmoi: ficut lactuca: ß in fine al
terat corpus per ſui qualitatè. Dino: p5 per Auicen, dicen
tè q cib tria facit in corpori, Pamò deperditùs reſtaurat,
Secûdo caloè naturalè augmentat augmentando ſanguì
nè. Tertio p qualitatè q fibi remàſit corpus alterat inſtrigis
dando. Ad hoc dicèd q in fine còverſionis cibus habet qit
latè per qua alterat corpus, vnde qungs remanet caliditas fi
cut in cibus calidis: ficut in affio z pipere: aliquado remanet
frigiditas ficut in lactuca. Ad rónem primà dicendù in con
tariri q in cibo duo còcurrent. Primù eſt materia que nata
est recipere forma z specie membi cù ſit ſua specie actuali
ſpoliata: t hoc modo cibus alteratur t nò alterat. Secùdi
est qualitas q in materia còſtitit in potètia vel oino: vel quo
damodo actu. Dicim: q cibus ficut lactuca a parte mates
rie ita patitur q nullo modo alterat: ſed recipit forma z ſpe
cie membroz: a parte qualitatis que eſt ibi in potètia alre
rare oicitur, bene objective qùatì eſt a parte ſpoliations et
non qualitatis. Ad fedò dicendum q multis modis ſunt
coñaria in eodem. Pamò modo cum vnii in potentia: al
terii in actu eſiſat: ficut in aqua calida: caliditas eſt actu:
frigiditas in potètia. Secundo modo cì vnum eſt agens z
alterum paties. Tertio modo cum vnum eſt effentialiter et
alterii actualiter: vt in aqua frigida: t ipsis duobus modis
vltimis ſunt coñaria in lactuca, q: frigiditas eſt in ea effen
sialiter: caliditas actualiter qua, acquirit a natura noſtri cor
pois: z iterum contraria ſunt in lactuca: cum calo: ſit ficut
agens: t ipfa ficut patiens. Ad tertiam rationem dicendum
q in cibo eſt dupler species, vnde in lactuca eſt quedâ ſpes
cies qua lactuca eſt lactuca. Alia eſt in lactuca qua ipfa eſt ci
bus. Similiter dupler eſt in ea còplerio, vnà adaptat ad ſpe
ciem qua lactuca eſt lactuca: alia eſt que adaptat ad specie
qua lactuca eſt cibus. Dicim: q species lactue qua lactuca
eſt cibus: acquiritur a natura membrozus: z reducitur ad
acti: z similiter còplerio: t ficut species qua eſt lactuca nò
acquirik a membri: ſicene còplerio, vnde nò pofet rema
nere còplecio in fummo: ß fracta: cum adhuc remaneat alia
qua po: frigiditatis: qo patet per ſimile cum aqua còuer

titur ad ignem in fumum: t fumus non eſt aquat: tamen al
quam diſpositionem aque retinet. Similiter eſt in lactuca
que quîs nò remaneat frigidas in ſua integritate ſue in
fummo remanet tamè aliqua portio eius. Tertio querif cum
cibus frigidus adueniat corpori: vtrum augmentet ca
loem naturalem: t videtur q non: calidum remifum addi
ti calido ipfum diminuit: ficut p5 p ſimile ſi aque calide ap
ponantur aqua tepida immutat ipſam t facit minus calidâ: ſed
ſanguis generatus er lactuca eſt minus calidus: t etià
humiditas ex qua fit membrium minus calida: q complecio
corpois, qo patet: quia ficut dicit Auicen, aliquid non dicit
tur frigidum nifi quia eſt minus calidum q natura noſtri
corpois: ergo abus frigidus caloè noſtri corporis non au
gmentat ideo diminuit. Secunda ratio hec eſt: magis cons
trium est ei quod eſt minus, vnde magis calidù contraria
tur min9 calido: nò q: calidum: fed q: min9 calidù habet pro
po: tionè frigidi: ergo multofo: tius minus qo habet, affòcia
tum magis eſt contrarius magis ei: ſed ſanguis generatus
er lactuca minus eſt calidus q caliditas corporis: ergo con
tarius eſt calidatiti corporis: ſi ergo còplezioni corporis ad
ueniit ille ſanguis diminuet caloè mino: ergo non ois ci
cibus augmentat caloè noſtri corporis. Ad oppoſitum eſt
auctonas Auicen, predica: q lactuca caloem augmèt.
Secunda ratio hec eſt: corpois dicitur calidus eſ comple
ionali caloè t nature: ſed caliditas corporis: q còpleţiòs
ſuſentantur er còplezione cibi: arguitur igitur fic: omne
ſuſicitas caloem naturalem per ſui ſimilitudine t cùuerfòs
nem ad ipfum augmentat ipfum: ſed omnis cibus hoc facit
ergo omnis caloem augmètat caloem naturalem. Tertia rò
hec eſt. Simile augmètatu ſui ſimile: ß ois cib in fine eſt ſi
milis caloè: ergo omnis cibus augmètat caloem noſtri cor
pois. Ad hoc dicendum q non omnis cibus augmentat ca
loem noſtri corporis, vnde ſanguis generat? er lactuca nò
intendit caloè noſtri corporis: ſed potius remittit. Ad ras
tione primà in contrarium dicèdi q dupler eſt calo: in cor
poze. Quidâ eſt ſpolicionalis mébroz t toti: corpois ſicut cù
dicimus: ute hò eſt frigidus t ute calidus. Secùdius eſt ca
lo: naturalis q eſt principiuvite. Dicim: q alioq d: calcæ
cere corp: dupl: Tino mò q: ſua caliditate intèdite caloè nifi
corpi: ficut piper allii. Alio mò q: reſtaurat depeditu a calo
e naturalè augmètatu: nec hò eſt incoueniès: z bmo cib q frì
gidus dicitur augmètare caloem naturalem: nec hoc eſt in
tendere caloem naturalem.

De animalibus et corum diuerſitatibus: et qua
re quedam mortiſa: quedâ nociuæ; quedam nu/ tritiua,
Lapitù, etc.

Electio, xxxiiij.

Mimalia tribus modis diuſiditur, ſunt em
alia terrestria: alia aer ca: alia agitica. Nulli
enim p[ici]ubitaurut: q: quattuor: elemè
ta omnium animalium arborù herbarù ſint
coridia. Duorum duo ſunt leuia z ſursum ſint ſemo
uentia. i. ignis aer: t duo grauia z deorum deſceden
tia. i. terra aqua. An[quinod]s vero horum duo extra
ma habet, vnum ſuperius z alterum inferius, vnum
inter mediu habetur. Superio[ra]o vt extrema duo
rum leuio[rum] subtilio[rum] z dignio[rum] z motu velocio[rum]
ſunt ſursum. Inferio[ra]o vero minus ſubtilia[rum] z minus
digna ad mouendum tarda. Media horum ab vno
quo[que] extremo[rum] qualitates ſibi ſumunt. Superio
ra]o vero duorum grauio[rum]: eti[rum] leuio[rum] ſint ad comple
mentum motus ſui ſubſtaktialis: naturaliter ſunt tar
dio[rum]. ſubtilitas emi ſua atq[que] leuities cobibèt ca neve
lociter deſcedat, vn[que] z dicitur grauia: q ad mouedù
tarda. Inferio[ra]o[rum] extrema: eti[rum] guio[rum] z groſſio
ra: t[em] ad ſplemètui ſui mot? ſubſtaktial[em] ſunt velocio[rum]

Dietarum vniversarium.

Fol. Ixij.

quia gravitas cogit ea cito descedere; et ideo dicunt
digniora superiorib? extremis: q; velociter motiis sunt
coplent naturalis, bovin media ab vnaqua,que extremis
tate sua accipiant ibi copetetria. Li ergo libi inuicê
commisecentur; et digniora indignoribus interferi,
tur; gravia,que leub? frigidis calida; humida ficcis; in
de creant quos creàda sunt; diuer santur diuer sanda
im quaritares cōmtoz; in temperamentis et nō tē
peramentis eozus; et multiplicitate sen paucitate par
tiis, verbi gratia. Que cōponunt et materia cui gra-
ua dominant duo elemeta; inde illa sunt que in ter
ra sunt stabilita sicut arbores herbe. Quevo er mate
ria cui principatur ambo leuia; fiut inde mobiliar; et mo
tu localia sicut aitalia a loco in locum mobilia. Que
autē er materia cui equaliter quattuo: elementa do
minatur; inde gravia et leuia comitra aitalia ad mo-
endum dura; sicut testudines et illia; vnde in testu-
dine q;ddâ senfibile; q;ddâ insenfibile habet. Et an
anima ad senuicê sunt diuer sa in gravitate et leuia-
ta: sicut loca destinat a vniciuus supiorib? vel inferio-
ribus etremitatibus leuii fuc gravii elemento uz
contigua. Que cim aitalii sunt de materia cui domi-
natur; supiora leuii et extrema: leuiora sunt et subtilio
ra volatoria et aceribabitatoria. Que ho de materia cui
dominant inferioza coruè leuii extrema; debliter
sunt mobilia; et sunt reclinata. Que ho de materia cui
leuii insumt media; erut inde mediocriter; mouentia;
t sunt animalia ambulatoria. Que ho de materia fiut
cui superiora principatur graui um extrema: leuius
inferiora; ibabitat aq; et flumina et sunt natatilia qui
bus ſonatur aqua. Quo;ui aitalii cōplectiones quib?
nafcetibus fuc animalibus sunt vicinâres de eisde
ſe nutriunt atq; regunt. Que ho nafcetia ſeu aitalia
quorui aitalii ſunt cōplectionib? cotraria; ſunt eis ini
mica nocitua vel interficientia. Repζepondemur a
ſophibus nobis obſcientib? Quomò inqunt aitali
um cōplectiones nafcentibus ſunt similis; cum aitalia
sicut dirimus: de materia fiat cui leuia elemeta domi
natur. nafcetia yo de materia cui dominatur grauia,
'Respòdem' de ſuis etia eos cofutates qutionibus.
Li enim vos diceritis ditisse leuia vel grauia domi
nari: nō negaſtis quin aliq; dominatum contrario;
tur in eis eſſent. Si enim materia vnde fiut aitalia a
graibus elementis eſſent aliena: vnde eis eſſent
offa quibus dominantur terrefria: et quomò ſoſent
bumida; quibus principatur aqua; et quomodo virtu
tem haberent cōtentiuâ frigidâ et ſicca terre aſsimi-
landâ; et expulſua frigidâ et humidâ aque reſſentâ
tem naturam. Li ergo dominari dirimus: nō tamè
opponita in eis omnino negam? inſſe. Nò ergo du
biis eſt quin inſit animalibus q; naturis nafcentiis
aſſimiletur: et quod eis noccat et repugnet. Iſcoq;
quedâ animalia ſeu nafcentia boim ſunt nutrùmēta;
quedâ ho mortiſera: quedâ nocitua. Unde concoz
dantur antiqui q; aitalia generaliter in duo diuìdun
tur. Aut enim corporu; humanozum ſunt nutritua;
ant nō nutritua. Nò nutritua vel contraria et repu-
gnantia cù calore numio sicut tyie ſerpentes: vel frí-
gore magno sicut arance scorpiòes et ſimilia. Aut na

ture humane nō ſimilia: ſed repugnantia ſicut yitit?
vulpes lepus et ſimilia, quou nutrimenta ſunt pellit
ma: ſed tamen nō mortiſera: hoc teſtak gravitas odo
ris ſue carnis et vicinitas fetoris. Jnde Bal. Quo;
animalium carnes ſunt graues vel fetètes: humanis
cōplexionibus ſunt deſtitentes vel diſſidentes. Quo
rii nō ſimiliter: naturis huanis ſunt viciniora. Lar
nes ergo quedam humanam nutrimentum nutriment: que
complexioni ſue ſunt vicine ſicut porcine agnine bes
duline. Quedâ ſunt mortiſera ſicut ſupradicte. Que
dam ſunt medicine refrigerantes vel calefacientes
vlra temperamentu: ſicut yicine lepoine; et ſimi-
les. Nutrientes in duo diuìduntur: vel enim filiati
ce vel domestiſce. Siluatice calidiora ſunt et ſiccio-
res: ſed tamen quattuo; habent propriétates: quaſ
dam laudabiles: quaſda vero non. Ana ex calore ac-
ris in habitati; et dominatione ſiccitatis ſue comple-
rioſa; deſiccat et calefacit: subtiliat ſanguinem et alle
uiat. Secunda ex paupertate herbe et aque parum
comedit et bibit: vnde fit eius pinguedo parua et su
perfluis humoibus minuta. T erita et nutrimeti ſui
ſiccitate fit urities carnis: et aufucat gravitas odo
ris. teſtatur diuturna ſui permanentia: ne poſſt ani
mal occidit: caro ei? cito putreſcat. Quarta er mul
titudine ſui motus et laboiz; vnde corpus rariſa-
tur: et plurima ſua humiditas subſtantialis amittit:
ſit ergo caro ſicca et dura: et ad penetrandum venas
dura; vnde nutrimenta ſua partim ſunt bona lauda-
bilia: partim illaudabilia. Laudabilia duobmodis
sunt. Ano q; si biis in stomacho et in epate digerant:
generant nutrimenta mundificata malis humoib?
que cito aſſimilantur: et tarde ab ipſis diffoluuntur.
Mundificantur malis humoibus propter paruita
tem pinguédinis ſue: quia cauſa laboiz et motus diſ
solute ſunt ſupfluitates ſue. Aclociter mébis aſſimi
lantur: et tarde ab eis diſsoluuntur propter paruita-
tatem humiditatis ſue et duritiem carnis. Jnde Bip
po. Quæcunque animaliis et nafcentium in calidioris ſie
cis innaſcitur: calidiora et ſicciona ſunt; et ad aſſimila
dum membris velociora: ſed ad digerendum et ad pe
netrandum corpus dura. vnde ſunt illaudabilia: q;
caro eſt dura et ſicca; et nutrimenta facit ſicca. vnde mi
nus ſunt ſaporita domesti. Bale. Diina aitalia
filuatica nò ſaporita neq; nutribilia ſunt ſicut dome
ſtica p[eter cap[ezos: qui cum ſint filuatichi ſunt fa
poziores et landabi[iores et nutribiliores. et nimio
enim motu et labore ſubtiliatur ſanguis: corpus rari
ſicatur: po[ri aperiutur: humozes qui ſunt cauſa gra
uitatis et odois diſsoluuntur: et ſaporitatem quan
dam habent quam non inuenies in domestiſcis. Jre
Bippo. Laro caprina illaudabiiis eſt que nutrimen
to neq; diſeſtioni habilis. marine ſi maſculiuz ani
mal ſit. ſanguis em qui generatur calidior eſt et ſiccio
temperamento: niſi cum caſtratus vel lactens ſue
rit ſue filuaticus: quia in caſtrato acumen minui
tur: caro humecta; et attenuat ſapozioib; eſſic. La
ctens em q; nòdù ablacta: calore naturalè et ſubſtà
talem humiditatem laudabilem nàcitiſtur: adeo vt
ſua ſiccitas temperetur: et ſapozitas acquiratur.

Ziber

vndet bene digerif: et cœnuit calider sicce cœplexio
nì. Siluatici er nimio labore et seffissimo motu et ac-
ris sui subtilitate sanguis suus subtiliaf: copus atte
nuaf: poj apcriunf: de humorù superfluitate: er qui
bus gravitas odorif: est: mûdifica: Hippo. has inſt
proprietates habet capæcolus no habitas a ceteris
aialib? CADEmefica ait aialia ſaporosiflima et nu-
tribilioz: ſunt filuaticis exceptis capæcolis: ſed mìno
ris ſunt caloris et maioris humiditatis filuaticis: et
inde laudabilioz: cì quattuor: propietates habet:
Tha: q: ppter deſectione ſui aeris inhabitati: z mul
titudiem ſue humiditatis cæmbre a calore ſolis ea
operientis ſub arboribus ſeu in calis. Calo: eis cœu
minuif: et humiditas augmètaf, vnde et visſolitatis
et groſſitici carnis cauſa conficitur: ad actione natu
re in ſtomachi et epatis digeſtione induraf. Secidâ
q: er nimia quieſte poj ſui clauditur: neq: grossa ſua
humiditas diffoluif, vnde caro molleſſc it attenuta-
tur: ſicq: nutrimètis eorum facile vene penetrantur.
Tertiam: q: cì nimius comedat atq: bibant: pinguie
dines reſcunt et multiplicantur: ſicq: ſuperafluitates
humorù augmentanf. Quartà: q: popter humidita
tem cibarioz et aquolitati: coz: carnes emollecunt.
Eſtatur hoc q: occisoq: carnes paulo putrefuit que
proprietates partim laudabilia partim faciunt illau
dabilia. Laudabilia: q: digeſi in ſtomacho et epate
multum nutriut et ſaporta ſunt: facile venas et totu
copus penetrant. Illaudabilia que er multitudine
viscoſtitatis et humiditatis ſupraſuos humores gene-
ràtia: in ſtomacho et epate ad digerêdù dura: ad me
bis asſimilandum tarda vel dura: ad diſſoluendù ſa
cilia: mébis tarde asſimilantur er nimia humidita-
te ſua. Omnia enim humida ad coagulandù dura et
indurand: q: natura in deſiccando diu laborat: faci
le a membis diſſoluuntur: quia mollis ſunt nutrimè
ti. vnde antiqui domefica animalia accidètaliter div
bunt pereſtincere ad pauca nutrimenta: filuatica ac-
cidentaliter ad multa. domefica eim etſi multum nu
triunt naturaliter: q: cito a mébis diſſoluſtur: mé-
bis ſemp inaniunf: t: alius cibus ad explemètis que
ritur: t: ſic paruì nutrimentu acquired inde. Siluati
cano etſi paruì nutriant natural: q: dura a mébis
diſſoluendum tarda: ſufficiunt tì mébis vr not pau-
perenf in alij cibus quercendis: t: inde antiqui mul-
ti nutritua dicerut. Siluatica ergo animalia bona
ad confortandù membra: domefica ad ſanitatem cu
ſtodiédâvel regédâ. Que tripliciter diuidenda ſunt,
Uuedam enim in humidis locis et aquolis pascetia,
uedam in montanis atq: ſiccis: quedâ in domib?
ntriunt et incraſanf. In humidis et aquolis paſta
habet omnia ſupradicta: multu nutriunt: t: in ſtoma
chor in epate digerunt velociter: citius diſſoluſtur.
In moranis et ſiccis locis nascetia vel imorâcia ſunt
mediocria in omnibus predictis inter filuatica et do-
meſtica. Ideoq: carnes coz ceteris laudabilioz: et
cœnientiores ſunt: t: perſeciores in cuſtodiédar re
genda ſanitate et cofotatione: t: ad mébis asſimila-
tionè. Que in domib? nutriunt et incraſanf: carnes
habet groſſiores et viscoſiores ppter multas come-

ſtiones et ſui cibi coruſpiones et groſſities. vndet du
riones in ſtomacho vel in epate ad digerendù tardio
res. Si tì bene digerant: multu nutriunt: mébra cò
ſoſtant: ad diſſoluendù de membis induranf: ppter
groſſiemi ſua et viſcolitate, vii Hippo. Ó soli na
turas quòndam aialium ſufficit ſure: ſed t: quàtita-
tes nutrimètiz qualitates digeſtionis in quibulibet
ſpecieb? ſuis: nifi eti inuſtigemus loca et pafcau et
aerem: humidus an ſit aut ſiccis: et quàtitat e ſui mo-
tus atq: quietis. De aialibus et coz diuerſitaturus:
t: quare quedâ mortiſera: quedâ nutrimenta ſint ſatis
dictum est. Quare aialium nutrimenta bona ſint vel
mala in digeſtione velociora vel tarda dicermus.

[ Lum dieta ex duplici generaviuètù extraraf: ſc: ſe ge-
nere terrenafcènti: t: et generæ aialiu: poſtq: determinait
de diuerſitate diete ſim q: confitit in terrenacentibus: pæc
agit de diuerſitate diete ſim q: confitit in aialibus Diuſio.
Hec ait pars diuidif in duas. In quarù prima, determinat
in generali de diuerſitate generali aialium ratione ſuorum
principiòz: t: ratione cœuènientie et diſſoluènientie cì natu
a humana. In ſeda, ſin hac: Nutrientes in duo diuidum
tur: agit in speciali de specialibus aialium diuerſitaturus: t
de diuerſitate speciali diete iuxta ipsoz diuerſitate. Prima
auit pars spectat ad preeſenti ſpeculatione. Hec ait pars vi-
uiditur in duas. In quarù prima aſſignat diuerſitate aialiu
in le ratione ſuorum principioz. ratione dominì elementòz:
t: partiu ipsoz. In fecida aſſignat ipsoz diuerſitate p cò
paratione ad natura humanà róne cœuènientie et viſconue
mentie ad ipsam. Prima ait pars diuidif in duas. In qua-
rù prima aſſignat diſtinctione elementòz: ratione ſuaq par
tiù. In ſeda iuxta diuerſitate còſtioniſis: t: doming partiu
elemètorù animantiu diuerſitate aſſignat. Secida autem
pars principalis diuidif in duas. In quarù prima aſſignat
generale diuerſitate animatiu ratione cœuènientie et diſco-
mètis cì natura humana. In ſeda còdubit et hac diuerſita
te diſtinctione carnui animali per nutrientes moſtificates
et permutantes. Sunt igif in preeſenti lectione partes quat
tuòz. In quarù prima aſſignat diſtinctione partiu elemèto
rum. In ſeda. ſin hac: Lum igitur inuicem comſicetur. Iux-
ta partiu elemètorù diuerſam comſixtionem et Ónium diuer
ſitatem animantiu aſſignat. In tertia. ſin hac: Ideoq que
dà aialia ſeu nafcentia dominì ſunt nutrimenta. aſſignat ani-
mantiu diuerſitate ratione cœuènientie et diſſoluènientie cì
natura humana. In quarta. ſin hac: Earnes ergo quedam
humanà nutriut natura. iuxta predictá diuerſitatem còclus
dit diſtinctione carnui animali per nutrientes moſtifican
tes et permutantes. 3ste ergo partes habent adinuicem cò-
nerionè: vt et fine precedentis pars ſequens contrabat ov:
tum. C circa prima parte: ſic pedit. Primo pponit tria.
Primo enim animantiu generalè diſtinctione aſſignat dv-
cens: q: quedam ſunt terreſtria: quedâ aerea: quedâ aqua-
tica. Secundo ofſendit caufam cuius dicens: q: hoc eſt q:
quattuor elementa cùmuna animantiu ſunt naturalia pìn
cipta. Tertio aſſignat elementòz diuerſitate. Primo autè
aſſignat diſtinctione ipsoz: totoz: ratione ſitus dicens q:
quedâ ſunt ſurſum: vt ignis t: aer: duo autè deoſum vt tera
et aqua. Secundo aſſignat ipſoſum diſtinctionem ratioz
ne partium dicens q: in vnoqoq: leuium et grauium ſunt
tres partes: ſc: ſupræma: inſima: z media. Tertio aſſignat
partum diſtinctiones ſeu conditiones in vtris: generibus
dicens q: in leuibus partes ſupræme velociores ſunt ad mo-
quendum ſurſum: in fine vero min? medie autem procedùt
ſm extremozum participationem: t: cauſa eſt maiò: puri-
tas et leuitas vel minò. In grauib? partes ſupræme qùis
sint subtilès minus velices ſunt ad deſcondendù deoſum:
q: ſunt minus graues: ſed in fine cum ſint groſſe: velociores
sunt in deſceſu, ppter maiò: grauitate: medie vo: ſim parti
cipationè extremozù diuerſantur. Circa ſeda partu: que
est de animantiu diuerſitate iuxta elemento: z partiuſ ip

["Dictarum vniversarium.", "Fo. lxxxii.", "so: u comïfitione & domini: sunt partes due. In quarum p[ro] animi assignat generali diuerfatate animantii iuxta b[ac]tueria fam comïctione. In feca. l. in pac: Gerberi gratia quod compo nuntur ex materia cut graia dominanf. iuxta hoc diuerius domini elemento: affignat diuerfatate generali animan anima ratione motus. Dicit igitur q[ui] c[ui] elementa c[om]fìcent et partes nobiles subtilès ignobilibus groſsis permiscetur er illis o[ui]a miscibility & animalia generant & diueriand f[im] ipso[rum] quantitate & dominiu & qualitatù temperantia. Kofequenter affignat diuerfatate generali ſpecerùs anima: t[um] iuxta predicta comïtatione & dominiu partii elemento rum. Ilec aut pars diuïdix in duas. In q[ui]ri prima affignat predicta diuerfatate. In fecunda. l. in pac: Reprependitur tamen a ſopſitùs obſcientibus nobis. removertu dubitatio ne ſopſitaru. In prima aut[em] parte tria intendit. Primo di ſtinguit animàtia iuxta diuerfatate elemento: dices: q[ui] que dam habent dominiu graumum ſicut terrenascentia: qued[à] leuui ſicut alia[mi] ſin loci mutabilia: qued[à] aut[em] c[ui]liter vro rùb[us] ſicut grauiter mobilia: vt teſtudines. Secundo tangit animantii diſtinctione iuxta duerium dominiu partii ele mento: qued[à] e[m] habent dominiu inferio[rum] partii leuui: ſicut volatilia ſup[em]u loci p[er]bentia: qued[à] yo dominiu inferiori leuui: ſicut grauiter mobilia ſicut reptilia. qued[à] habet dominiu mediari leuui que mediocriter mo[ment]uerit ſic greſſura: qued[à] dominiu ſuperiu grauiu & leuui ſicut natatilia. Dimittit aut[us] duas diuïſiònes: t[em] p[ra]eſt: q[ui]a habent dominiu inferio[rum] grauiu ſuit ſuſte: plâta. qued[à] medio[rum] grauiu ſuit c[och]ilia: t[em] for[ze] hec humidi tas no[rum] reperit in viuentibus: q[ui]a grauiu & media menta leuia in terrenascentibus grauiu ſententia: c[ui] in animalib[ui] elementa leuia in terrenascentibus grauiu ſent

["Ziber", "nullo modo est ponere: nec in quantitate nec in qualitate corpo: a volatilia sequantur motu elementor: leuini. Ad op. politi est aucoitas yfaac dicetis: q illa in quibus domnā tur suprema leuini? mouenf surfum: hoc etiam videb in nunc re Auicē. dicēs q duo sunt elemēta. ſaqua et terra: q faciunt ad constitutionem partium animalium: alia vero duo faciunt ad motu et gationē spirituī. Hos aſt dicimus q elementa grauina dominant in eis quātque ad motu: cui? ſigni est q re mota alia mouenſ deoibus, ppter onſi aq et terre. Ad aucto. Yfaac dicēdi q onſi quātque ad motu: duplē: ſuddā est domini a parte costitutioſ elementi dominatis: de quo diſ cru est. Ha ome qo moueſ moueſ per dominiu elementi eſt ex dentis in ipſo. Est alud dominiu qo diſlit in pr: p: p: pr: pr: pr: pr: pr: pr: pr: pr: pr: pr

Dietarum vniuersalium.

Fo.lrv.

dum melio. Sed ſti ſi lactes mascul? fuerit: nò pòt
dici illaudabilis: pter laudabilè humiditatem la-
ctis. ſemine ergo horus meliozes multo ſunt. Si em
laus ſimpla lactis masculos bonos facit: multoma-
gis feminas: et laus lactis: et laus ſemine: tales bonas
faetura erit.

De vaccis. Lap. xcv.

Edarguemur tamen devaccis dicentes:
Quare femine in bobus meliozes non
fuerit fuis maribus: ci vaccine naturali
ter capinis ſunt ſiccos: Rndem? car
nem vaccina duriozem in digestione eſſe
tardiozem: et actioni nature inobedientio: ſi. En er
go ſemine omniu animaliu similiter ſe habecat: et vac
ce q: ſemine: in grosſitie: et in digestibilitate duppici
et cauſa erunt male. Masculi aſt quato plus natu-
rali caloze in omnibus aialibus in corporali ſua ſep-
cie meliozes ſunt in digestione: tanto plus masculus
bos ſemina erit leuio:tn in bonitate nutrimenti
nò melio: erit: q: humidibus ſemine naturaliter ſiccat:
tem temperat in ſua ſpecie. Ande q: masculus bos la-
ctes melio: et laudabillo: eſt nò lactente: q: humidi-
di lactis coperlionè ſua téperat. Laſtrata vero alia
lia inter coperlionè ſunt maris et ſemine mediocria
in ſpecie ſua tì. Jdeoq: actiones ſue et paffiones ſemi
nìs ſunt vicinantes: quia eti masculus naſcatur: no-
biliffima tì meb: a q: naturalis caloris ſunt fundamè-
ta: amiliit: et inde calo: deficit: et completio ſua atqz
actio ſemine appp:iaut: q: min? calcacit mascul?
plus feminis: tardius maribus: velocius ſemini di-
geritur. Sanguis aſt què generat: melio: eſt q: què
ſemine: peio: q: quem masculi: niſi tì in capis ſicut
diti. Laſtrata aſt minois ſunt in masculis nutrimenti
ti: et feminis minoris bonitatis. Erpletis aſt diſ
ferentius marii: q: ſe. inſuper q: neutroz: redeamus
ad pmiſa: q: incipiamus a complectione naturaliter
antiquio: a. Aialiu ergo tripler eſt coperlio. Aut eſi
mediocris i humiditate q: licitate: q: hec dupler eſt.
frigida ſicut lactenti: capicolo: carni: eſt: et calida
ſut agnoz: aialium: aut eſt cu ſicitas diatur: que
iterum dupliciter diuiditur: vel enim calida ſicut
vetus peco:ina: v: frigida ſicut iuuenis capina: aut
eſt cu diatur humiditas. Isterum dupliciter diuidit
aut calida ſicut agnina annalis: aut frigida ſicut por-
cina. Loco: dàt aſt antiqui q: nulla animalia ambu-
labilia q: humani corporis nutritia porcinis ſunt fri-
gidiora. Que aſt aialiu inter humida q: ſicca medio
cria ſunt in velocitate digerédi: et bonitate nutrimenti
ti: multo melio: ſunt ceteris: marime i iuuenenta
fuerint nò vetera neqz lactétia. vetera eſi ſunt ſicca
t macra: et caro eis eſt duriffima. Lactétia humida
ſunt ad digerendu dura vifcosa: et groſſi phlegmatis
generatia: niſi ci naturaliter alia: ſint ſiciffima:
ficut capina et bouina. Hec eſi in vicinitate lactis
vel laudabilis ſunt humiditatis: q: ſua téperat fici
tas: q: quecuiqz ſunt ſiciffima natural: pellimi ſunt
nutrimenti: niſi ci in lacte ſint: vel in vicinitate lactis
Jdeoq: capina vel bouina lactentia: et iuuenculis
q: veterib: ſunt laudabiliora: q: natura ſua ſicca q: in
i uecula erit dupl: groſſa q: ſicca: et melacholici ſangui

nis generatia. Si tamen frigida ſint animalia: ſi
cut capina: et bouina: in corruptione erunt minora.
Siccitas enim calori iuncta incendit: et velociter
deliccat cito in corruptionem mutanda. Natura-
liter in carnibus ſunt mollia tendera in stomacho et
intestinis cito defeceret. et ideo viſcosi phlegmatis
ppria. Si tì calidiora ſunt animalia ſicut iuuenenta
peco:ina frigidioribus ſicut porcinis ſunt meliora:
quia porcina ceteris animalibus minus ſunt calida
et humidiora, vnde omfacino oleo antiqui affiniu
lauerunt in frigiditate. Jdeoq: ſunt groſſa: ad dige
reudum dura: et ad penetrandi venas tarda. Mul-
tam eſi hu, necesse eſt penetrare: calo:em adiunat.
Sinautem: oportet vt coagulet: et ad digerendum
(vel penetrandum) induret.

Postq: aſsignaut diuerſitatem aialium domefico:um
t: filiatrico:um q: nature ip:oz: In hac parte agit diuerſita
tem nutrimenti ip:olum rône còditioni: in ip: accidetum:
p: quas laudabilitate vel illaudabilitate acquirit. Diu:io:
Diuidif aſt hec pars in duas partes. In quorum prima
aſsignat conditiones per quas p[ro]cedit diuerſitas nutrimenti
ti in animalibus. In fecunda, li in hac: Ante tì q: de ſingulis
ho:um dispu:tem, determinat de nutrimêti diuerſitate ſin
ſingulas illarù conditionis. Prìma pars no: diuidif. Sed
aſt diuiditur in ſet ſin numeri illarù còditionis. In prima
igitur aſsignat diuerſitate nutrimêti aialium a parte còple:
Jn ſeda, li in hac. Diuerſitas nutrimentis ex etate q,
aſsignat diuerſitate eius a parte etatis. In tertia, li in hac:
Diuerſitates in aialiu nutrimentis iam dirim: q: aſsignat
eius diuerſitate a parte nutrimêti quo animalia nutrioni.
In quarta, li in hac. Diuerſitas animalium in macilencia q:
craſſicie q: aſsignat eius diuerſitatem a parte habitudinis
in macie q: p[ing]uedine conſtitentis. In quinta, li in hac:
Diuerſitates nutriétii aialiu diximus ex tempibus anni q,
aſsignat eius diuerſitate a parte tépoz anni. In ſepta, li in
hac: Diuerſitates nutrientium animaliu artificialiter ſunt
fres q: aſsignat eius diuerſitatem a parte artificialis appa-
rata. Due aſt p[es]tus prime cu: prima parte capituli ſpectat
ad p[re]ſentes ſpeculatione. Sunt igitur in p[re]ſenti lectione
partes tres. In quarù prima diuerſas còditiones nutrimenti
ti aialiu aſsignat. In ſecunda de e[] diuerſitate rône comple:
[com]p[li]o[n]sis p[re]ſequi. In tertia eius diuerſitate rône etatis aſ-
signat. Singulari aſt parti: diuſionè ex exponitione diu:u
ſim p[re]ſequitur. L[ic]ra prima: parte d[ic]it q: nutrimentum
e[] animalibus acceptum in bonitate q: malica ſer diuerſa
modis. Prim: eſt ex natura. ſedus er etate, terti: q: paſſuis
quartus er humiditate, quintus ex anni temp[or]ibus, ſert
q: artificio. In ſeda, li hac: Ante tì q: de ſingulis ho:um dispu-
temus q: agit de diuerſitate aialium rône còple:ziòsis. Sed
qui comple:rio in animalibus diuerſatur penes diſcretionè
ferus: ideo agit de animalium diuerſitate a parte diſeretios
ferus. Diu:io. Diuiditur aſt hec pars in duas partes
In quorum prima aſsignat diuerſitate nutrimêti ex aialib:
a parte diſcretionis ferus. In ſecunda eius aſsignat diuer-
ſitatem a parte còplexiónis. Prìma aſt pars diuiditur in
duas. In quarù prima aſsignat diuerſitatem nutrimenti ex
animalib: a parte ſerus masculini ferus q: feminini. In ſeda
ſex in hac: Laſtrata vero alia: q: aſsignat diuerſitate eius
a parte ſerus nutrientis. In tertia, li in hac: Erpletis autez
differentis marii: q: aſsignat diuerſitatem còplexiónis in
animalibus. In quarta, li in hac: Que aſt aialium inter bus
mida q: ſicus ſunt mediocria q: aſsignat diuerſitatem nutris

Ziber

menti er animalibus a parte differentiarum cōplectionis. Et circa pānam patem seftem funt particula. Primo p[ro]nit intentionem dicens: φ ante cōplectionem dicendum eit de feru. S[uo] tagit naturali caruni maſculor. et feminari: dicens φ ife ſunt magis ſubtilēs et minus viſcōse: ille aſt magis. Tertio tagit diuerſitare nutrimēti et vtrisq[ui] dicens: φ male ſi ſunt laudabilio: es femininis. Quarto ercipit capinā que in ſeru feminino melio: et ſmolio: eo φ maſculina rō ne ſpeciei ſerus cō cōplettero: ſiclio: eit et durio. Quinto dictat φ caper lacte: bonitate h[uius] p[ro]pter etate: et p[ro]pter lac: led ſemi na lactes melio: cum e[rum] et lacte p[cedar] bonitas in maſculo: multomagis et ſemina p[cedit]. S[er]to remouet dubitatio nē circa ea q[ui] dicta ſunt. H[am] c[ui] ſemina in capis melioes ſint p[ro]pter t[é]peramenti ſicitatā a parte ſerus: fil[us] videt φ in boſus ſemina ſint melioes: cu[j] boues ſint naturaliter ſicce. Soluit aſt d[ic]ices: φ caro bouina eſt ſicca t[ur]a: indiſe g[eh]bibilis: ſemina aſt p[ro]pter duas cas ſunt male. et p[ro]pter maliciā ſp[ei] et ſe[pt]. Iliā calo: ip[az] debilis nō eſ potēs carne ip[az] lubtiliare et depurare: h[uius] in maſculis accidit ſi[rum] p[ro]ter fortationē calo: is: et ideo maſculi ſemina e[rum] leuio: nō et ei[us] nutrimētui eſt magis laudabile: q[ui] in ſemina mol lio: eſt caro, vnde et vitulus lactens p[ro]pter etate: et lac eſt me lio: S[u]ſima a[ut] intētoniōm hec eſt: ſemina in boſus laudabilio: eſt rōne ſerus et temperamēti ſiccitatis et du iei: c[ui]s: maſculus autem p[ro]pter conſo[ration]io: calo: et leuِitatem carnis. Circa ſeundam partem agit de caribus calitrato rum. tria a[ut] intētur. Primo dictat: φ caſtrata ſunt medita: iter maſculina et ſemina: et h[ui]ntut[em] ſeminis vicinatē. Se c[ui]do reddit cauſam puuus que eſt ablatio ſtellico: qui t[io] corpori calo: preſtant. Tertio dictat: φ languis er illi glia tuus: melio: eſt φ et ſeminis ghātus: peio: eſt φ et maſculis et ideo tenent me: v[it] meliōsa ſint feminis: peio: a[ut] ma ſculis. Circa terriam parte: talē cōplectionis diſtinctionem aſſignat. Q[ued]a eſt cōpletteria media inter ſicca et humidam quaed[ur] extrema. media: q[ui]da declinat ad frigidā: ſicur i hedo quaed[ur] ad calidā: ſicur i in agno. Extrema quaed[ur] eſt ſicca: que dam bumida. ſicca quaed[ur] declinat ad frigidā: ſicur i in capa: quaed[ur] ad calidā: ſicur i in ariete veteri. humida quaed[ur] ad frigidā: declinat i ſicur i in porco: que: q[ui]da ad calidā: ſicur i in agno annali. ſed inter o[ui]a comestibilia poxus eſt frigidio. Aira c[ui]a tertia parte: aſſignat diuerſitatem nutrimēti et aſialibus a parte cōplectionis ip[or]sum. hec a[ut] p[ars] duas continet particulās. P[rim]o e[mi]n aſſignat diuerſitatem nutrimēti et aſialibus a parte cōplectionis medie d[ic]ens: φ alia[ria] calide cōplectionis laudabilis ſunt nutrimēti: et maſtine c[ui] ſunt etās medie: q[ui] in p[rim]a etate multui abūdat humiditas: n[ifi]t in aſialibus ſicbis: que in b[ac] etate p[re]ualent: et c[ui] ſunt groſs fa in maiōi etate multui ſunt ſicca. S[uo]q[ui] dat diuerſitate nu[tr]menti rōne cōplectionis ſicce ad frigidā: declinātis: d[ic]ices φ alia[ria] illius cōplectionis tardius coruſpūtur: q[ui] frigidus et ſiccum a: coruſpūtio e: ſeruat: ſed caulidum ad ip[am] mouet Aira quartam parte: p[rim]o dat nutrimēti diuerſitatem a parte bumide cōplectionis d[ic]ens: φ alia[ria] huius cōplectionis carnes habēt teneras: a[to] digestibiles et penetrabiles. Se c[undo] dat eius diuerſitate rōne cōplectionis humide ad cas[ida] d[ic]inātis d[ic]ices: φ alia[ria] huius cōplectionis ſunt meliones a: alij: ſicur patet in pecore: cuius caro calida eſt et bumida h[uius] porcina eſt frigidā et humida o[ino] filiās de faci[li] penetrabi liis et tarde coagulationis. O[mi]n a[ut] cōplectionis diſerétias aſſignat: h[ui] intricate: h[ui] et d[ic]tis ip[ari] diuerſitas pts. C[ir]ca parte: iſt[ia] tria q[ui]ritur. P[rim]i: n[ati] de diuerſitate aſiali: rō ne ſerus. S[om]e eſt de bonitate aſiali: rōne ſerus. T[ert]ium eſt de diuerſitate animalium a parte cōplectionis.

Et circa p[rim]i: p[re]cedi: hoc modo: q[ui]rī vtrū carnes maſculo: um naturaliter ſint melioes: e[que] videt φ sic: q[ui]c[ui]sēm e[mi]n in aſialibus calor: naturalis forto: eſt et ſuperfluitates expellet: carnes efficifutur mundiōes et melioes: et etiā languis in illi g[ia]t? melio: eſt: ſed in aſialib[us] maſculini ſerus calor: naturalis depurā for: t[is] humiditas m[ú]diōes: et lau d[abi]liōes redduntur: g[arnes] in aſialibus maſculini ſerus melioes ſunt. Secunda ratio hec eſt: dicit: yac: φ alia[ria] que ſunt nature humide generant languinē: aquosum et putru

factibilē et illaudabilē p[ro]pter multa humiditate: et molliciem fed carnes feminās ſunt h[uius] m[ó]t: g[arn]uinē aquosum genērant: ergo carnes maſculor: ſunt melioes. Ad oppotum q[ui]c[ui]s alia: ſunt fīce nature: et rōre cōpofitionis indigent t[é]peramēto in cōplectione et cōpofitione: ſed alia: maſculini ſerus ſunt h[uius] m[ó]t: g[arnes] illo: aſiali: melioes ſunt in ilo ſeru in quo molliēs ſunt et humidiōes: et ſubtilis cōpofitione: h[ui]s hoc eſt in feminis: ergo carnes feminari: molliores ſunt. Ad hoc dicendum: φ melioes ſunt carnes u[ma]ſculor: is. Naturalis et accidétalis. Naturalis eſt illa: quam h[uius] alia de ſui natura. Accidétalis eſt illa qu[á] co[tr]babit alia et eſate vel ſeru. Dicimus iſ: φ alia: rōne cōplectionis que debetur ſerui carnes habēt melioes maſculi φ: ſemina: lo: qu[é]do t[ui] de naturali complezione: d[ic]imus: φ q[ui]b[us] p[ó]t eſse peio: q[ui]c[ui]s melio: et h[ui]s carmaſculi peio: e[que] φ ſemina quam tum ad naturalē cōplectione. Et s[uo]do qu[er]if: circa hoc de vacca: et qu[er]if vtrū bos in feminino ſeru ſit laudabilior:is nutrimēti φ in maſculino: et videt φ sic: q[ui] alia: ſicca ſim naturalē cōplectione: indiget p[um]e[ctatio]e carnis et mollicie h[ui]s vacca eſt alia frigidus et ſicci naturaliter: ergo indiget bus m[é]ctatio: carnis et mollicie: ſed hoc eſt in ſemina: ergo caro vacce melio: φ b[ou]s. S[uo]rō h[ec] e: ſiltudo eſt inter ſerui et e: t[er]ato: q[u]f[or]sum: e: ſer: e[mi]n: aſſimilat e[ati] puercie e[mi]t: t[en]eratis vtrū acquirat in carne: maſculi e[mi]n ſerus e[ati]t ſu[er]tutās aſſimilat: ſed bos in iuutēre est laudabilis nutri m[é]: g[ui] ſiciler bos in ſerua c[ó]ſoli iſt[ati] e: ſerit bon: ſed h[ic] est ſer: q[ui]femine: g[ui] in ſeru femineo melio: eſt. Ad oppotu: e q[ui] dict y fac: q[ui] maſculi ſunt laudabilior: is nutrimēti φ ſemina e: n[ec]cepta capa: ad h[ui]s dicend[ui] φ bos laudabilior: is e: ſt nutri m[é]ti φ: ſemina: et c[á] e: hec: q[ui] inter o[ui]a alia: in specie h[ui]s alia: mai: ſup[fl]uitates aggregat: ſicur i dict: M[or]a: et in maſculo ſup[fl]uitates iſt[em] cōſumitur, p[ro]pter fortitudinē calo: is et ideo carnes remanet m[ú]de. In ſemina y[ui] c[ui] no: ſit calo for: tis et ſup[fl]uitas abuſet: et plus φ in maſculo: ſup[fl]uitas remanet: ideo ſeminarum carnes n[ó]s ſunt ita bone ſicur ma c[ar]u:z. Ad r[öm]en in ſi[rum] dicend[ui] φ in carne bouina duo ſunt c[ó]ſideranda, P[rim]i: eſt c[ó]ſpitiō cōplectionis et c[ó]p[os] ſitionis. Secunda: e: carnis m[ú]di: a: p[er]ic: q[ui] ilic: φ ſemina n[ó]s ſunt m[ú]diōes: i:mo indigent maiōi m[ú]diſicatione. Ad c[er]ſiū di: c[ic]end[ui] φ non e: ſim ſicule de ſeru e: t[ate]: q[ui] p[rim]a etas n[ó]s e: cauſa p[ab]edi plures ſuperfluitates: nec et: h[ui]s e: t[im]o e: cauſa m[ú]di: c[ui]cium carni: t[em] q[ui] ſemina i: p[rim]a etate ſunt laudabilis nutrimēti. ſerus veri umundiciā inducit in caribus: et ideo n[ó]s e: ſimile. Et T[ert]io queritur circa hoc q[ui] vacce ſunt laudabiliores in quibufdam regionib: fi: cut in h[u]pania φ bos. Ad hoc dicendum: φ hoc e: p[ro]pter duas cauſas. P[rim]a: t[em] p[ri]ncipalis e: diuerſitas regionis q[ui]da e[mi]n regionis: declinat ad caliditate: et humiditate: φ c[á]da vero o[ino] ad ſicitatē. In regionib: g[arn]idis carni i: maſculo m[ú]diſicatur p[ro]pter t[é]peramētū regionis: t[ro]pter paſcua: et ideo carnes vituli in talib[us] regionibus ſunt lauda bilis nutrimēti: et boni. In ſicbis vero et carnes regionibus y[al]de ſunt ſicce carnes T[ou]re p[ro]pter ſiccitatem regionis: et ideo carnes b[ou]s in talí regione non ſunt laudabiles. Alia cauſa p[ó]t eſſe lab: in vna terra magis φ in alia: et ideo e: labore: ſicitatē acquirit. Et Quarto qu[er]if circa hoc quare c[ui] vacca ſit frigide et ſicce cōplectionis ſicut capa: q[ui]re ſerus acq[ri]t bonitate: in capa: in vacca y[ui] n[ó]. Ad hoc dicend[ui] φ differt c[ó]p letterio et vacca: et in capa: Laro e[mi] capre peccat i multa ſicitate et non multa ſup[fl]uitate: c[ui]s i: g[ui]ſi: e: φ lac eius optimum e: t[um] per ſemineu ſerum humiditas acq[ra]: manifiſt: e: φ i: capa: ſerus ſemineus bonitate: ac qu[ri]t: vacca y[ui] in ſicitate n[ó] multum peccat: i: mo: illa caro multui humida e: t[em] hec peccat in ſup[fl]uitate: c[ui]s i: g[ui]ſi: e: φ lac eius n[ó] multum e: boni: ſed ſerus humiditatem induci: qua n[ó]s indiget caro vacce. et ideo nullá acquirit bos nitate: ſerus i: vacca. Et Quinto qu[er]if circa hoc: d[ic]t: y[ac] φ carnes i: ſemineu ſeru ſunt humidio: es: t[um] melioes: ergo caro porcina in femi, ſeru erit molli: et tenerio: et humidio: φ caro porcina in ſeru maſculino. Ad hoc dicend[ui] φ hoc e: t[im]o e: ſin viam accidétis. Unde d[ic]imus φ ſi in cadē etate cōpare

Dietarum vniversalium. Fo.lrvj.

tur femineus ſerus ad ſerum: in maſculino duriſo: eſt caro maſculi q. ſemine: ſed poſt conceptionem ſaſum eſt: q. tunc caro poſci efficitur dura: ſicca: iuxta illud pbi in libio de aſaliibus: q. ąalai maxime macerſt: et ndurat multu, t. cæ q. pimo an conceptione habebat carnes molles: et de faciſ aliquibales: poſt conceptione vero tota humiditas diſſuſiſt: et remanet dura. Scöa cauſa eſt: multiplicatio filio:um. poſci eſt multotiens octo vel plures filios preat: et ita nus trimediſt quod ſo: cœuerti ad huiditare: et subam corporis mit titur ad fetu nutriendum: t. ita nò remanet nifi cutis q. coru gaf. (Sermo quierſ circa caro quare aſtalia huc buta ſentet: cæ ſint in coitu: et quare hoc maxime accidit in capo. Ad hoc re ſpòſet Auicæ, q. ſetot: accidit in coitu: q. humores comouſe tur in corpor e: ſit agitatio illo: humoz. In coitu vò non euacua nifi puntuas humoz: que cedit in ſperma: t. ideo e: pumo: euètet fetet: ſicut pſi, i ſterquilino: cæ eſt in quiete nò fetet: cæ aſt euèta comouſe t. fetet. Sibb e: de humobt? cum p coitum agitent: et hoc maxime in capo accidit. habet eſt ſanguine multu acutu: quasi putrefactu: t. in coitu agitatur et comouſe ille bumo: quasi putrefactus.

(Circa ſecundiæ, pcediſt hoc modo: querif vtris aſtial caſtra ſint ſit laudabilius nò caſtrato: q. videt q. nò: aſtalia eſi ma ſculi ſerus laudabilis ſunt nutrimetri: ergo aſtial ſemini ſerus: relinquiſt ergo q. caro aſtalis non caſtrati melior: eſt q. caſtrati. Secida ratioDEC q. e: calot: naturalis regut humores corporis: et carnes mudiſcat: et deparat ſupſuſtates: ergo ablato fudamèto calo: naturalis minime ſent deparatio iu perfuſtatis: ſed in caſtratis fundamèto calo: remouetur remotis teſticuſis qui ſunt fundamenti euſtde: ergo in caſtratis non pòt eſſe ranta mundiſatio ſupſuſtatis quaſt eſt in nò caſtratis: ſ: carnes nò caſtrato: meliores ſunt. Ad oppoſitiu eſt q. videmus cœiter. Ad hoc dicendu: q. animalia nò caſtrata melioris ſunt nutrimetri e: ccepto capo. Ad ronèn in ſuiu dicendu: q. in aſtalis quocumque ſunt tria. ferus: etas: t. còpleio: a parte etatis q. ſerus caro in maſculis melio: eſt: q. calidio: reddit: a parte vero etatis accidit vt completione me liſe: ſicut patet in leuſb: aſtialibus q. hìnt carnes mudiſes ſi caſtrata ſuferint humiditas in corpor e: retineſt: non exiſt: t. ideo caro molli.

(Circa tertium pcediſt hoc modo: querif quare in genere aſtali: hoc e: q. oia aſtalia buta enſuſe cœplorioni e: iudic: in gie hoim nò ſi variai: videq e: m: ſau: dicit Auicæ, q. impoſiſabile e: duo induudua in vna píſtali cœplorioe aſſo ciari: ſed ſicut e: còpleio in hoie: filr in brutis: ergo ſi in ge nere hominu: còplerio variatur: filr in genere brutoz. Scöa rò bec eſt: ſicut variai còplerio hominis penes regiones et nutrimetri: cæ eode: modo buta nutriſtur ſicut hoie: vide tur q. ſicut in hoibus e: diuerſitas cœplorioni: q. filr fit in aſtialibus brutis. Ad oppoſitiu eſt illud q: ſit cœiter. Ad hoc dicuſt quid: q. ſicut e: ſi varietio cœplorioni in hoie: filr in brutis: ſi mediò e: aſſignat in genere hoim t. nò in brutis: cùn ſua intentio e: principa: circa corpor bumanu: t. non circa aſtiali: aſtaliif. Ibis t. dicimus q. nò eſt tâta diuerſitas cœplorioni in aſtialib: ſicut in homine: t. cæ eſt: q. homo mol liòs còpofitiòs eſt: t. ideo habet carne: magus agitabilem alia vò aſtalia respectu hois hìnt carnes duras t. min? agita bile. Sibb in hoie magis ſalua: ſilutudo ſpecie: in alijos vò nò ſalua: ita ſpecies: ſed còpleio. Unde in hoie ſilutudo cœplorioni variar: iſpès vò manet ſita. (Sco: qriſ circa hoc: qre bos q. aſtalia melàpolica ſicut bos q. ceruus q. hìmoſi in domo in ſenectute nutriſtur efficiſtur carnes tenere t. pings gues. Ad hoc dicendu: q. in carne bouis ſunt duo. i. ſuba car nis t. bumiditas cœntenta: vnde hoc eſt. ppiu: bouis q. caro eius ſit dura fine ſuba: et ietiam ſicca, b: vò pozos multum la tos: bumiditas th: iſpius bouis ſubriliſt eſt. v: n: aqua eius eſt ſalua: ſicut dicic: cœiter: cæ humiditas bona ſubtilis aque cò miſceaſ: caro vero ecotrario ſe habet: in ſenectute tota illa humiditas perit: t. tric: ſi in domo nutriak c: pozos habeat latos illa humiditas recuperabitur: vnde tota caro tenera efficitur. t. ſic patet solutio ad queſita.

(De diuerſitate nutrientium. Cap.xxiij.

Lectio. xcv.

Juerſitas nutrientiù er etate eſt quadrupler. ſunt eſi paruſiua ſicut natiuitati vi cina: vel a natiuitate remota t:ñ adhuc ere ſcentia: ſicut animalia vel iuuencula tam còpleta vel decrepita. lactentium carnes ſunt humidiòes t. iò a ſtomacho lubi: c: veter ſubulios res ſanguinè phlegmatici: et multas ſuperaſtuates generantes: nifi ſicce ſint naturaliter habent e: cap: inc: quò: um nutrimenta ceteris ſunt laudabiliora: marime bonum lac: ſugentia. Unde: Bal, q. animalium ſunt lactentia: t. bono lacte nutrita: laus dabiia faciunt nutrimenta. Diſtibicus atheniſis, hedulina t. vitulina cum laudabili lacte nutrita: carnes habét laudabiliores t. ſapoſio: es: diutius aſt lactentiùi carnes in ſapoſitate: diſgeſtione ſunt me liòes: heduline tamè omnibus laudabiliores quas dictimus. vnde t. ſanguis quem generat: ſubrillio: eſt t. nutribilio: et omnibus hominibus cœuenienta: maime cuadentibus ab egritudine. Aitule non ſimiliter: q. eſi ſanguinè generant grosliò:em faciunt: q: boues grossiòes: t. duriòes ſunt naturaliter. Unde vituline carnes: eſt i: ſint laudabiles: non t:ñ cœuenient ereuntibus egritudines: cum mébza corum in groſso cibo digerèdo deficiunt. Si autem lacteia naturali ſunt huidio: a: ſunt pellima: q. humiditas naturalis t. humiditas etatis in eode ſe colligut: t. inde ſiunt groſſa t. viſeſa ad digerendum dura: corruptum nutrimenti facientia. (Cumide autem cœploriones phlegmaticos generant humores t. grosſos: t. ſolios dos fumosos et corruptos. Unde lactentia porcina et agnina ſunt pellima: ſed plus porcina er naturales caralis paruſitate: t. viſcositatis et humiditatis do minatione: t. ideirco cauenda. Unde mitbifeus atbe nienſis. porcina nullam bonitatem habet nutrimetri: t: marime ſi ſint lactentia. Pippo: lactentia porcina dura t. ad digerendum groſſa potius q. iuuencula. Hec eſi animalia naturaliter venas habent strictifilmas: ſanguinem paruſiun: pinguendus multum ergo lactentibus phlegma dominatur. t. ideo nimùi caucaſt: nifi c: u necellitate cogant: comedètes ea: fi calidas t. ſiccas hìnt cœploriones b:ñ foſterescciftètes t. labozantes frequéter: bene fréquèt at: cas. In etate ſecuſa. i. adhuc crescentia minoris ſunt humiditas t. viſcositats q. lactentia: quia a vulua matris et lacte ſunt remota: vnde ſunt duriòa: min: ſuperflua t. nurri: méto temperata: ad digerèdi velocià: ad nu: trièdi: dura: ad diſsolu: di: a mébis dura: marime ſi aſtalia vniversaliter ſint humida ſicut porcina: q: nus trimèta ſua inter huiditare t. ſiccatare ſunt têperata: c: i: ſue cœplorioni humiditare ſicitas têperet etatis: t. iò nò iuuenib: neq: forib: t: nò labo: i: ſi t: nò ever citàtib: i: cœuenibilis. Unde mithife: Lœueniètior: es porcine t. peco: i: n: carnes atq. laudabiliores ſunt er quo a lacte ſepata ſunt quoaduſq: puèniat ad nu: bédii aſtalia. (Si autè aſtalia naturaliter ſint ſicca carne ſunt duriòa: t. ad digerèdi tardiòa: q: in c:is augetur ſicitas. Ideob: bonina et cap: in bateate ſunt illaudabilia. In etate vero terria. i. iuuencula: ſicitas onatur nimia. Ideob: carnes duriòes i: ñ

i: ñ

Liber

groſſores: ad digerendum tardiòres: fed tīn in ſtoma
cho: et epatc bene digeſta: nutrimēta dant forſtio: z
multa: z ſuperfluittab: midiſicata: a mébris tarde
diſoluêda et paruitate ſue humiditatis z vifcosita
tis. Inde ſi aſtalia naturaliter ſunt humidiora: bene
digerētūi ſunt nutritua: ſicnt iuuenī exerctantium
Ideoq carnes porcine z pecorine iuuecule: etihi humi-
ditates ſunt groſſe: bene tīn digeſte: laudabiles in me
boz: cōſoratiune z in duratione: plus q: in regéda
ſanitate. Si aſt aſtalia naturaliter ſunt ſicca: nutrimē
ta ſua ſunt pellima er ſicitate duplici ſua. Junuècula
ergo caprina bouina ſunt pellima: carne dura: i dige
ſtione tarda: digeſta groſſum generāt ſanguinē z me
lăcholicēi. In etate qrta. i. decrepita oſia aſtalia dupli
ci de cā ſunt pellima. Aina q: caloris naturalis ertin
tioni ſunt ppiqua. Altera q: ceteris caribus ſunt
ſicciora er hirniditate ſua vicinus ſinſenda, vii ad
digerēdī duriſſima: q: carne ſunt neruosat z ſere nùq
digeſta. marine ſi aſtalia naturaliter ſunt ſicca: ſicnt
bouina z caprina: q: dupliter pellima ſunt: et natu
rali ſicitate z etate ſua. vii Bal. Que aſtalii natura
liter ſicca ſunt: paruoz carnes ſunt meliones: z nutri
méto laudabiliores crunt. Que yo humidiora: ſicnt
porcina z pecorina: quato perſectiona: tato meliora.
Hèt Bal. q: marine ſunt annosa: mébris ſunt ſiccio
ra z ad digerēdī duriora. Quato minora tanto mé
bis ſunt tenuto: z ad digerēdī ſunt velocióra. Si
vero lactentia crut ſuill pleginatrica. marine ſi naturali
ter ſunt humida. Ideo oſia aſtalia volatilia vel ambu-
labilia dīi ſunt creſcentia: carne ſunt laudabiliora: q
q ſunt iam declinata. Media inter hec duo extrema
laudabilia ſunt: vel laudabilia ſm extremi ad qo
magis ſunt pendentia.

Post diuerſatè nutrimèti ex aſalib? a parte ſpleſioris
aſt de eius diuerſatæ a parte eratis. Diuſio. Hec autem
para diuidiſk in duas. In quaru: prima diſtinctionē etatu: ab
aſignat in aſalibus. In ſea. l. in hac: Lacteſtūi carnes humi-
diores ſunt q: aſignat diuerſitare nutrimèti i atalib: a pre
omni etatum. Prima autem non diuidentur. Secunda au
tem diuidentur in quattuor: ſm numerum quattuor: etatum
In quarum prima aſignat diuerſitare nutrimenti noui
ter genite etatis. In ſea. l. ibac. In etate ſea. l. adbuc cre
ſentia maiors ſunt humiditatis q: a parte adoleſſene. In
tertia. l. ibac. In etate tertia. l. iuuecula ſiccitas nimia ḍigna
q: a parte iuuerutis. In quarta. l. in hac. In etate quarta
l. decrepita q: a parte ſenectutis. q: ſic ſunt qnq: ptes in pse
ſenti lectione. Circa prima: parte diſtinguitur etates quat
tu: ſunt eſm quedā aſtalia in prima etate. quedā i adoleſſe
tia. quedā in iuuentute z statu, quedā in ſenectute z ſenio.
Eirca ſeam partè ſeptè intèdit. Primo dicit q: aſtalia lacte
tia multa habet humiditare t liquiditare. Scöd excipit aſa
lia ſicca: q i hac etate ppter lac ſunt laudabilia: t introducit
Bal. dicère aſtalia lacte nutrita bene eſſe laudāda. Jdeā aurè
dicit mithibie de hedis. Quarto dicit de hedis q i hac etate
multi ſunt laudabiles z eas advitulinas aparat, nā he ſub
tile: ille groſſum ſanguinē generāt. Quinto dicit q: uí qdā
lacteſtūi ſunt humida. qdā ſicca: eti am de ſicctis dictu: ſit: vi
cit de humidis q groſſa ſunt: z vifcolum generāt ſanguinē
ſcut i poſcellis patet. Serto cōſirnat intèrètionē p mitbſeſi
q p Hippo. Septimo ostédit quib? cōperat dices: q haben
tibus calidas t ficcas cōpleciones: t exerctantibus. Eirca
tertià partem aſignàs diuerſitare nutrimenti ex aſalibus a
parte etatis ſecunde quattuor: intèdit. Primo dicit q in ta
li etate aſtalia ſunt temperate humiditatis nutrimèti lauda

bilis. Scö q hoc aſalibus humidis magine cōpetit: q: ſua
humiditas per etatu reſpinit: Tertio cōſirmat per mithſeum
ſeum. Quarto dicit q ſunt in hæ etate minus laudādi. Eirca
quartam partem aſignàs diuerſitare nutrimèti in aſalibus
rōne tertie etatis quinque intèdit. Primo dicit q ea aſtia
lia ſunt oure digeſtioris: ſi tamè bene digeranſ multi dāt
nutrimentum ppter mo:am in membri: z puri ppter ca
loris conſotationem. Scö dicit: q humida magis ſunt in
e a laudabilia z iuuenibus z exerctantibus cōpetur. Zerrio
do descendit ad porcom: z pecus: qui laudandi ſunt in ipa.
Quarto dicit q aſtalia ſicca còrabor modo ſe habet in ipa
ppter ſiccatatem cōplecionis z etatis. Quinto dicit q ideo
in hæ etate capa: z bos maliciam habent. Eirca quinque
partem aſignans diuerſitare nutrimenti ex aſalibus rore
ne vtime etatis tria intèndit. Primo dicit q in ipa aſtalia
ſunt mala in vtime ppter caloris naturalis extinctionen
z ppter ſiccatem nimia: vnde ſunt oure digestionis. Scend
o dicit: q magine accidit hec malicia ſicbis aſalibus p
pter ſiccatatem cōplecionis z etatis. Tertio cōſirmat inten-
tionem per Bal. dicentem: aſtalia humida in etate perfecta
meliora: in prima mala: ſicca econtrario. Et dicit q aſtalia
ſicca in ſenectute ſunt oure digeſtioris. In noua etate ſunt
laudanda. Sed tamen lactentia ſunt plegmatica z marime
me naturaliter humida. Omnia autem aſtalia dum cresſunt
sunt meliora: q cum decinant. Que aſt ſunt in medio laud
pticipat: ſm maiors: z minore: accium ad extrema. Eirca
partem itam tria dubitatur. Pumum est de tria mutatione
etatis a parte cōplecionis. Secundum est de temperamento
complecionis ex etate. Tertium de comparatione aſtialum
ratione etatis.

Eirca pumim: pceditur hoc modo: queritur in qua et
eta animalia complectantur ſunt calidio: z videtur q in
iuuentute. In quacibis etate minus abundat qualitas com
plecionis, caliditati habent et obſucane ipfam calidis
tatem in eadem fo:io: est calo: complectionalis: ſed, in etas
te iuuerutis humiditas q: caliditare obſucat complecion
nale: mino: est q in têpo:e lacticent: g calo: maiors: est in etas
te iuuerutis q in etate puèricie, vnde ppo:tionātur etates
complecionibus: et complexiones humo:ibus: vnde etas
iuuentutis comparatur complezioni calide z ſicce. Secunda
ratio hec: egritudines z dispoſitiones accide:tales q: aci
dunt in aſalibus ſunt ſm diſpoſitionē corporis: ſed acciden
talia que ſequunt in iuuentute aſalium ſunt: z ſebus acu
ta: hmo: ergo z diſpoſitio corporis i hæ etate debet eſſe ta
lis: z ſic maiors: erit calo: ſpleionalis in iuuerutē q in lacte
tia. Ad ioppositus, vita: ſat p calidit: z hu. vni ſat in calido ſi
cut in agete z humido ſicnt in patiète: ſed etas pama plus
ap:poqinquitate vite: ergo in illa etate eſt maiors: calo: cōple
ionalis. Scöa ratio hec eſt: caliditas fundata in groſſoſi
ſub a fo:io: e:fo:lio: est ei: est ignis i ferro: q i stipula: h: in pila
etate calo: fundatur in groſſa ſuba vel materia: quia ſupra
humiditatem que multa eſt: in ſecunda vero etate. l. iuuentu
tute non fundatur ſupra ita groſſum materiam. fundat eſi
ſupra ſiccatatem: ergo caliditas prime etatis maiors: est q: ſe
cunde. Ad hoc dicèdi: q calo: cōpleionalis fo:lio: z maiors
est i etate iuuerutis q lacte:re, ſec: uí eſt de calo:e naturali.
z voco complectionalem calo:em illum qui meſt omnibus
membri: a natura: nec eſt diſtinguendum quantitatiue vel
qualitatiue: ſed quātitariue ſoli: q: calo: naturalis innotus
est membri: quasi fumus quidā mulcebris eritens. Ad ros
nem in ſiium diendis q: quis vita ſet per calidit: z humido
dum: in prima tīn etate humidis est multi: z obſucat calo:e
complectionalem. In etate vero iuuentutis calidum iam
diatur humido: z ideo eſt ihi maiors: calo: q in etate lacte:ie
Ad aliud diendis q calo: in materia groſſa fo:lio: eſt omu
modo fit fo:lio: in ſe: ſed ſi fit debilis debilitat: vt paruus
ignis in ferro: q stipula: vnde q:uis in prima etate materia
ſit groſſa: q: th: calo: e ipm non pòt couertere ad ſui naturā
ideo calo: ille dic: debilis. In iuuentute vero pòt ipm ad
ſui naturam convertere: ideo in iuuentute respectu etatis
lactentie dicitur eſe fo:lio: Ei: scundo queritur de ca
lo:e naturali y tru: fo:lio: ſit in etate lactentie q iuuentutis

Dietarum vniversarium. Fossorium.

et voco nibh aliud esse calo: naturalem nifi quêdam fumù
vel mulcebem vel subfiantem calidam: et humidam influ
ra: a corde, vñi ficit dicit Hal. φ à corde: o:untur oue subftà
tie. f:calo: naturalis: et hec est calida: et humida: et ipfus: et hec
est calida et ficca: et videb: q in etate iuuenutis. Ome pcedes
p: continue augmêtado ad termini: p:ratatu: temp: intè:q vijs
ad termini: et in termino est stat: f: calo: naturalis è h:moi
ergo calo: naturalis est mino: in prima etate q in secunda
in fœa q in tertia: et fic in iuuenute erit mai: q in etate las
ct:ctie. Sœa rò est hec: oia: quecunq: sunt ab aiali p:cedunt
f: augmenti. f: membra virtutes et operationes. membra
en augmentantur vijs ad statum viuètis: et tuncipuntur
obilitati: sed fo:titudinem membro: seque: fo:titudo ca:
lois naturalis: ergo fo:titio: erit calo: in etate iuuenutis
q in etate lactètie. Hec autem ratio còfirma: per auctoza
tem di. φ intrumètum omnibus operationibus naturalibus est ca
lo: naturalis: sed fo:titio:es sunt operationes in iuuenute
q in prima etate: ergo calo: naturalis fo:titio: est: Tertia ra
tio est hec: augmentum p:cedit f: elevatione caloris natu
ralis qui eleuat? eleuare facit: et de:cinatus: declinare: f:icit
patet per fimile in calo: folis: qui eleuat: fo:titio: est: et de
clinatus obillior: sed in prima etate parvi eleuat: in secunda
magis: ergo tunc calo: naturalis fo:titio: est: Quarta ratio
est hec: sed q: de ilfa materia fupia: aphoriz. disputauimus
ideo ad prefens fuperfedemus.

De diuersetate animalium, Lap. xxxiiij.

Lectio. xxxv.

Juerfitates tamen aiali: in nutrimentis iam dictimus f: p:paecentur: op:ret
tamen ad memoria reducamus, aialium
q: quedà filuatica: quedà q iam dictimus
domeſtica. Siluatico: vero ſanguis subtilior: et acu
tio: est: quia minus comcentia: et ſunt ficciora er ni
mio motu: et calore aeris vbi aluntur, ſemper en: fo
le operiuntur, vnde po:rarificantur: ſuperfluitates
humoz: diffoluuntur: et q: parvi: comedit atq: bibi:bi,
Sanguis quo: dometicus datus est contrarius:
q: durior: et groſsior: et viſcosior: atq: mutabilior: et
paruitate aeris: deſectione mouendi: et multitudine
comedendi: et bibendi: vnde po: oppilantur: et nutri
menta ſua ingroſsantur. Diuidentur autem in tria,
Quedam en: maio:es herbas paſcentia ficut boues
et filia: Quedà parua et minota: ficut pecudes. Que
dam tì: ramoz extrema ficut capè. H:paſceti: tantù
maio:es herbas p:peſima ſunt: et macilenta et er cor
ruptione ſui nutrimenti in hyeme ſunt: et vijs ad me
dùm veris: quibus in temporibus macra ſunt: cum
bona fibi non inueniant paſcua. a medio veris in an
tea: cum iam ſibi paſcua inueniant conuenientia: in
groſsantur augmentan: et ſapòritatè nàciſcuntur: et
laudabile nutrimentum faciunt. Inſte Hal. omnia
inquit aialia ſi cibos ſue complezioni competentes
vnde ſaturentur inueniunt: carne ſapòzio: or: lauda
biliòra ſunt. no inuenientia his còrraria. Maruas
et minutas herbas paſcetia ſunt bonitate carnis lau
dabilia ab inírio veris vijs ad medium eſtatis. his
en: temporibus fibi còpetentes cibi inueniuntur. vñ
et in his temporibus groſsiora teneriora inueniútur:
et laudabilis nutrimenti vidèn: Extrema ramoz
paſcentia ab inírio eſtatis vijs ad medium byemis
sunt bona tunc en: rami arbo:um teneriora: ſunt et
humidi. H:ppo. Que inquit aialia in pratis et cápi:ps
paſcuntur: carne ſunt leuio:ra: et facilia ad digerendù

plus q: ea q: i domibus nutrimentur: ex frequentia sui
exerciti: atq: motus: et subtilio: et ficcio: ac ab eis
trahitur, vnde ſuperfluitates humoz: minuuntur; et
sue compleziones temperantur. Que herbis parum
ficcis: et minutis paſcuntur: meliora ſunt q: q: herbis
humidissimis nutrimentur. Que ramos comedit tene
ros: et frondes: meliora ſunt q: que domi fructibus
aluntur ex: Que aút parvi: comcentia: et bibentia
multum comendentibus ſunt meliora.

De diuersetate aiali: in nutrimentis. Lap. xxxiiij.

Juerſitas aialium in macilencia: et crasſi
cie è triplet, aut en: crasſilíma: aut macer
rima: aut media. Crasſilíma ſunt p:peſi
ma: q: pinguédis: pp:ictas et ſtomacho
et digeſtioni est nocitua plurimum. p:rimi en: inna
tat: et facit cibos inflàtæ, et cito saturantes: en: alter
cibo admíſeatur ſua viſcositate: ille alter ingroſſak
et digeſtioni còtraria: digeri incipiens: villos ſtoma
chi emolli: et viſcositatem et lubitzitatem en: tribuit,
vnde contentiua deficit et expulſua còſorta: et inde
plurimù lientria generatur: quibus ſtomachus c:ft
humidus: quib: calidus: ſumolitas fit calida de cho
lericis generibus: q: calor: ſtomachi er pinguédi
interius inceſiuus fit: ficut erterius calor: ignis pín
guedine et oleo accendik. Jdeqo: sktudere antiqui
artificialiter adaprar: cum multo ſale aſſari ſori et
carbonoſo igne: vt mali humo:es ſui plus ſint deſic
cati: et vt accedant temperamentis: p:hibuere inungi
carnes erterius oleo vel alijs cum affentur: ne ſore
po:i dauſi malos humo:es etre: p:hibeant. Jtem in:
iumtere ne de crasſilimis aialib: ni: fola rubea caro
comedatur. Laro en: fola: pinguédi nuda: eti: de
crasſilimo aiali ſit: melior: et laudabilior: est q: que cò
micta est pinguédi: licet ſit de crasſilimo aiali qua
bus et cauſis. Ena q: caro pinguédi nuda eti na
aturaliter ſit crassa: et vnctuosa: non tì: habet de píns
guedinis cras:titie q: ſtomachù poſit inuifcari: et lu
bricare: mutare quo: q: vel cor:upere: quia adeo sub
tilis: et ad digerédum est facilis vt temperata ſit. vn:
de multum habet nutrimenti: et fo:titudinis. et t: tar
de diffoluitur a meb:us vt corporibus inde bonavir
tus p:ſteſt: humanis. Sœa: q: t:atu: habet vnctuofe
subtilitatis còmictre carni: quo p:ſteſt: inde ſanguini
nutrimentum: et calori naturali: et augmentatio ſui.
Lalo: en: naturalis nò: nutritur nifi en: vnctuofitate
ſanguinis. vnde et vnctuofitas ſemper nutrimentum
et fundamentum caloris est naturaliter. et ideo p:bi
buerùt antiqui inſirmos febricitantes carnibus nu:
triri vel alijs vnctuofis: que cauſa augmentàdi ſe
bis ſint et cas conſortandi. Inſte Hal. ficut oleum
et alia vnctuosa erterius ſunt alimenta ignis: ſic et in
terior: calori pinguedo et alia vnctuosa. Anima:lia
vero macerrima carne ſunt neruosa: et parum ſangui
nis habentia: et parum humida: parvi: nutrimenti: f:
ti: cauſa ſue parue vnctuofitatis digeri velocia ſunt:
et venas penetrare magis q: carnes crasse: et longe
sunt remote a ſtomabi: intèſtino: lubitzatione: et lò
ge a còueriſde i gna: cholerica: et minus calefactorie.
A lubitzatione ſtoachi et intèſtino: lòge ſunt remota
i in

i in

Ziber

duplici et cauſa. Tna q neq lubicitare hir: neq vi
ſoicitare ſtomachi villos emolliente: cum ſicitas ſi
bi diuerur, vnde antiqui et marime ruſus p[er]cepit vt
carne macre nullam p[ing]ufluem h[ui]ſtes accipiant
elice vel in tuſulo cœre: quatenus ab aqua fiat bu-
mide: vnde ſicitares ſue temperetur. S[ea]o vero q
et perſoſationis venar[um] velocitate no diu i inteliſtuis
permanent et va grauent ad expellenda velociter,
Paru[rum] calefactoria in ſtomacho: et tarde mutan[]t in
gera cholerica et alatiſo ſue vncuofitatis et p[in]
guedan[is]: que materia ſunt cholerice incenſionis.
Q[ue] aſaliu[n] ſunt inter craſitiſt et macie media: in
natura actionis et paſiois ſue ſunt mediocra: et qua
ti carne p[ing]uſſilim[or] aſaliu[n] et p[ing]uſedine nuda
valentia. Jdeoq cetero[] carnib[um] iunt t[é]perantio[ra
et landabi[lo]ra: cum non tantu[n] p[ing]nedu[n]ts habe[at]
que calorem incendat atq[us] pilos ſtomachi lubricer:
neq adeo macra vt carne fiant nervoſa et ſanguinu[n]
pau[p]errima: et idcirco antiqui inſtituerunt: non t[ui]
ſal adbiu[n]d[em] ſui ſuſſeſſe[er] humiditas: neq tant[
ſo]c ei p[en]ualcat vt ſua ſuſſeſſe[er] vnctuofitas. Ext[es]
riòra ergo cum oleo vngan[ur]t ſale et aſſen[]t tépera
to igne: quatenus oleo opuleſt cutis: et humo: cuſto
diatur ſubſt[it]italis. Sic ergo fiat in carne p[ing]uedi
ne nuda: et de p[ing]uſſilim[or] aſaliu[n] forma: macerru[m]
ti carim [h]oc ſoli couen[]tiet cauſa ſue ſicitaſt.
Paul[us] Laro inquit cuiaſliber animalis in p[ing]uſedine tépe
tara melio: est q p[ing]uſſima ſue macerrima. Nutri
ta cibarijs cito digeſtibilibus melio: est q[ui] que con-
trarijs nutritur. Que aſt[ur] naturaliter ſunt humida
maſculina q[ui] feminina meliora ſunt: et in etate perſe-
cta meliora q[ui] imperſecta. Sicca naturaliter feminina
maſculi[n] ſunt meliora. Etate imperſecta ſunt me-
liòra q[ui] etate perfecta.

Cl[ic]ic aggred. aucto: aſſignare de diuerſitate nutrimen-
ti et aſalibus a parte paſcuo: et deinde aggreditur parte
de diuerſitate eius a parte habitudinis. Iſte due partes ad
p[er]ſentem ſpectant lectione. Duiſio. Sunt iſt[ui] in p[er]ſen-
ti lectione parres due. In prima aſſignat diuerſitate nutrimen-
ti er aſalibus a parte paſcuo. In ſecunda eius diuerſi-
tate aſſignat a p[arte] habitudinis. Prima pa[ſio] etpona[]
Duiſi. k aſt[ur] bec pars in duas partes. In prima aſſignat oſi-
liuſtati nutrimenti er aſalibus a parte loco[]s ſiluetrium et
domestico. In ſecunda eius diuerſitate aſſignat a parte
paſcuo, P[ia]a in duas ouiu[n]d[ic]. In p[ra]ma ouiu[n]d[it] aſalia p[er] filu-
atica et doméstica. In ſeda determinat de natura vtriusq[ui]
generis. S[ed]a par[as] q[ui] est de diuerſitate paſcuo[] diuui[n]d in
duas. In quatu[rum] p[ra]ma aſſignat trin[em]b[em] diuſionem pa-
ſcuo[] aſalum. In ſeda determinat diuerſitate nutrimenti
er illu[n]a ſur[am] paſcuo[] differentias. Sunt iſt[ui] in h[ac] parte
quatu[rum] partes. In prima oſtinguit alia per filuatica et
doméstica. In ſeda i[mi]n h[ac] Siluatico[]z vero ſanguis t[em]
aſſignat diuerſitate vtriusq[ui] generis. In t[erna]tia. i[n] h[ac] Di-
uid[ic] aſt[ur] in tria. aſſignat trin[em]b[em] paſcuo[] diſtinctionem.
In quarta vero parte. i[n] h[ac] Paſcér[ia] aſt[ur] herbas maio-
res t[em] nutrimenti er aſalibus o[er] diuerſitate aſſignat w[u]ta pa-
ſcuo[] differentias. CL[irca] p[rim]a parte d[ic]t q[ui] o[n]tum est
de diuerſit te rón[e] paſcuo[] in ſeda lectione: caplo de aſalib[
bus]: ſed n[ic]e repetanu[m] vicentes: q[ui] aſalium quedam ſunt
filuatica: quedam doméstica. L[irca] parte ſeam ſunt parte[
cale due. In p[uma] agit de natura filuſtri: di[po]s ſangun[é]
generant ſubtil[em] et acut[em] p[ter] pauc[em] paucit[em] humi[d]itatis. In
ſecunda agit de natura doméstico[]um: que ſanguiné c[ó]tra
r[ui]um generant p[ter] multam humi[d]itaté et alias cauſas,

C[irca] t[erti]ſa parte[] tal[é] aſſignat diuſionem. Aſaliu[n] qu[ed]
p[al]cuſtur h[er]ver magnis: qu[ed]a paru[n]is: L[irca]
ca quarta parte[m] iunt quatu[rum] particule. In qua[]p[ra]ma
determinat natura paſcenti[rum] herbas magnas ſicur boues
dic[és]: q[ui] in by[em]e vi[que] ad mediu[m] ſeris ſunt mala. p[ter] pa-
ſcuo[m] carentia: ſea a medio vers vi[que] ad by[em]e ſunt mala.
bona p[ter] copiam paſcuo[]um. I[oc]a aſt[ur] p[ater] per H[al].
dicere. O alia[]na eſt laudáda c[ui] nutrimento competenti nu-
tinu[m] o[r]trata aſt[ur] non. In ſeda determinat natura paſcal
ti[rum] perbas minutas: q[ui] ab initio ſeris vi[que] ad mediu[m] eſt[ar]
ſunt bona p[ter] paſcuo[] copiam: in alij[us] t[ep]o[]ibus mala
p[ter] i[po]z inopia. In t[erna] determinat natura paſcenti[
]rum] ramos extremos: q[ui] ab initio eſt[ar] vi[que] ad mediu[m] by[em]
ſunt bona: in alij[us] t[ep]o[]ibus mala p[ter] cauſas p[edi]ctas.
In quarta induci[t]aucto. I[b]p[po], alia[]na aduui[n]ce c[ó]paran-
tis: qui d[ic]it q[ui] alia[m] in campi paſcér[ia] meliora ſunt dome-
tis p[ter] cauſas p[edi]ctas. Paſcér[ia] ſicca herbas me-
liòra ſunt q[ui] paſcér[ia] humidiſſimas. Paſcér[ia] ramos q[ui]ro
des meliora ſunt domestiſcos. p[ar]si commenda multi come
d[ét]ib[em] ſunt meliora. C[hi]uerſitate[] aſalium in craſſic[é].
In h[ac] parte determinat diuſeritate nutrimenti et aſalibus
a parte habitudinis in p[ing]uſedine et macie p[ſi]ſentis. H[ac]
aſt[ur] p[ars] diuui[n]d in duas. In prima aſſignat diuſionem
aſaliu[n] penes triplicé habitudine. In ſeda. i[n] h[ac] C[raſſi[
]m] ma p[er]ma p[er]ſima t[em] aſſignat diuſeritate nutrimenti et illi
p[er]mes differentias habitudinis. Prima para no diuui[d]: ſed
ſecunda diuui[n]d in tres. In qua[]p[ra]ma determinat de diu-
ſeritate nutrimenti er aſalibus a parte craſſic[é]. In ſeda. i[n]
h[ac] Aſalia neruosa ſunt illa q[ui] h[ui]t carné macerrima: q[ui] a
p[er]ma c[lein]t. In t[erna]tia. i[n] h[ac] Que aſt[ur] aſaliu[n] inter craſitiſt
e macie ſunt media. a p[arte] habitudinis. Et ſic ſunt q[ui]tu[os] par
tes in p[er]ſenti c[ha]nt. C[irca] p[am]a parte d[ic]t q[ui] aſaliu[n] q[ui]
ſunt craſiſſima: qu[ed]a macrima: qu[ed]a mediocria. C[irca
ſeam parte[] tria intendit. Prima d[ic]t q[ui] alia[]na paſcera
p[er]ſima ſunt p[ter] c[umenta] q[ui] inſeru[t] ſt[om]acho ſup[ra]
tando et appetietu[m] retentiu[m] digestiu[m] virtutu[m] deſectando
J[de]o d[ic]t q[ui] ne debét acpiti niſi p[er]deta per artifici: aſt
ſale et alij[us] c[ó]dimétis. T[ert]io d[ic]t q[ui] de alalibus craffis car-
nes macre ſunt bone p[ter] remotioné noucle p[ing]uſedine:
t[em] p[ter] alij[us] vnctuofitatis po[tion]e q[ui] in nutrimentu[m] ces
d[it] calo: is naturalis. M[à] vncuofis calo: nutriu[m] naturali:
sic[ur] t[em] calo: erterio. hoc aſt[ur] c[ó]firmat p[er] H[al]. C[irca] t[erti]
parte[] quatu[rum] intendit. P[rim]o d[ic]t q[ui] alia[]na macerrima
p[ara]ma ſunt nutrimenti et ſanguinis. ſebo d[ic]t q[ui] velociter
digerun[]p[er] paucit[em] v[is]citoſitatis: et p[ara]ma c[umenta]
inteliſtini et ſt[om]acho inſeru[t]. T[ert]io duas cauſas aſſignat
Tna eſt remoti[ur] lubricitatis, vi[que] p[er]ma ſuam p[er]ſicaté an[ti]
qui marſine ruſus eli[ca] ſuſci p[ie]ciperunt. Alia[]na eſt p[ter]
ſui penetrationé no diu p[erman]t in inteliſtuis vt ad c[er]p[es]
[é]di cogant. Quarto d[ic]t q[ui] paru[m] inſeru[t] calo[ris] p[ter] p[is]
ationé vnctuofitatis: t[em]o no mutan[]t facile in gen[em] cho-
lerici. C[irca] quarta parte[] due ſunt partes. In quarum pa-
ma aſſignat natura mediocriu[m] aſaliu[n]. t[em] p[rim]o d[ic]t q[ui] ſunt
medie et temperate virtutis inter extrema, talia aſt[ur] ſunt q[
]no ſunt t[em] ſpinguia: vt ſt[om]acho noceant: neq[ui] t[em] macra:
vt nutriméto careat. S[éd]o docet ſim antiquos ea p[ar]ticiu[m]
p[re]parare: et fil[] p[inguia] et macra. In ſeda parte q[ui] p[ra]nali
ter p[ò]t pon[ia] ſub aucto[]xitate p[auli]: alia[]na aduui[n]ce c[ó]parat
dicens: q[ui] t[é]perata in habitudine ſunt meliora. I[l]l[ura]tua q[
]bis digeſtibilibus ſunt meliora. J[é]t humida maſculina ſunt
meliora: t[em] etate p[ecta] inter ſicca eſt H[ui]n. CL[irca] p[et]
ſita[] tria dubitand[]. P[um]u[em] eſt de diuerſitate aſaliu[n] a parte
loco[]n in quibus ſuiuntur. Secuſi[n] eſt de diuerſitate aſaliu[n]
a parte nutriméti. T[erti]ſi eſt de diuerſitate aſalum a parte
potus aque.

CL[irca] p[rim]i p[edi]ct hoc m[ò]: q[ui]r vtru[m] alia[]h[ui]da ſunt
melioris nutrimenti an ſicca: t[em]o eſt q[ui]re: q[ui] q[ui] ſit melioris
nutrimenti: an p[oc]us habitans in loco filuſtri ſit melio[]t: do
mético: t[em] videtur q[ui] filuſtri ſit melioris nutrimenti: d[ic]it
y h[ac] animalia filuatica ſunt minoris humi[d]itatis t[em] ſuper
filuſtatis p[ter] paucit[em] nutrimenti: t[em] ſuſſeationé folie: q[
]al alia[]ma maxime humi[d]i[n]dig locie filuſtibus: ergo c[ui] po[

Dietarum vniversarium. Fo. Ixiv.

cus fit maxime tale indiget loco filuestri, humidùi em p ficci
 téperat; ſe porces filuestris meliois est nutrimenti ſo dome
ſticus. Sœa ratio hec eſt: dicit yaac sub aucto. Hippo, alia
lia q in pates paſcunle leuioa ſunt ad digerêdu ſa q i do
miſb paſcatur flue nutrimentur: q exercitiu iuut ad ſubtilitas
eris: talia vero ſunt filuestris: ergo alia maxime humidum ac
quiret in talibus locis temperatia humidi p ficci: g idem
qb pius. Tertia ratio hec eſt: de filibus ſimile est iudicium,
ſi hedus agrestis meliois est nutrimenti ſo domeſtico: ſic
vult ylaac: deſatur em ſanguis in eo ppter motu: g multo
ſuto pociis in pozo: qui maxime pumidus est acquirit locus ſil
ueſtris humiditare p motu: t ſubtilitate aeris: t ſic porces
filueſtris meliois nutrimenti videſt eſse ſo domeſtico. Ad
oppositu eſt: illud alia eſt laudabiliois nutrimenti cuſ car
nes ſunt groſſoires v�ſoſoires: ſi ap eragrestis eſt hmoi:
ergo aper agrestis peoſis est nutrimenti ſo domeſtico. Hoc
cofirmatur p yaac vicente ſa alia dometica melioa ſunt
agrestib p ieter capeloi. Ad hoc dicendu q filueſtris illaus
dabiliois est nutrimenti ſo dometicus. Iios aſt huic op
nioni no conſentientes dicimus q porces filueſtris meliois
est nutrimenti ſo dometicus: ſic videſt velle R. af. in
almôſo di. q porces dometica peioz eſt filueſtris. Œuic,
ſimuliter, piangi porces meliois com defectu q habet carnes
vivoſas: aper em dometicus melio est cí carnes habet
meliones et ſubtilizantes ppter motum et ſubtilizationem
ppter hoc ficut ipe dict filueſtris est melio. Ad rónem in
San dicend: q dupler est dispoſitio in pozo: qda ſe qua cò
trabit a loco filuarique: t hoc modo dicunt q filuarique melio:
eſt. Œlia eſt dispoſitio qua atrabit er etate: t ſic dometicus
melio est: pozi em agrostis a parte etatis carnes multius
ingroſtantur: q i no ſunt ablati teſtificuli. Ad aucto. yaac vicen
du i in alia ſi aliaq tria acquiruntur. Primu i ſt ſubtilizantes
carnis t ſanguis. Sœm cò têperamentu carnis. Tertiu eſt
teneritas carnis. Dicim q rône teneritatis ſolui meliones
est carnes Domestici porci q filuatiata: rône i mûdiciet; et
têperamenti carnes filuatiſi ſunt meliones. En dict Auic.
q oes ſere acquiruert bonitatu in filua. Sœo qnif quis eſt
meliois nutrimenti: aut filueſtris lactens aut dometicus: t
videſt q agrestis: dicit yaac: q fet ſicce matris quato pui
ppinquorato melio. humidu em carquu plus diſtat a par
tu tanto melius: ſed inter oia aliaſa carpo: celli magis est
humida: ſi in filuatico refrenat hmoi pumidus multis de
caufis vt dictu eſt: ergo agrestis lactes eſt melio. t hoc cons
firmaſ p imile in capelo. acquiruert em bonitas i eo ppter
motu: t ſubtilitate aeris: ſi porces est humido: ipo capelo
lo ergo plus indiget bujufimodi modificôre: ergo porces
agrestis lactens melio: est. Ad oppoſiti: dicit yaac: oia alia
lia i quacuq etate ſic se hent: q laudabiliois nutrimenti ſunt
dometica: q filueſtria excepto capelo. Ad hoc dicendu q
agrestis melio: eſt q dometica: q: téperat eſt ppter motu
t ſubtilitate aeris carne depurante: ſic dit Auic. po cel
lus dometico: ppeſimi est nutrimenti: t capæolus dometico
melio: agrestis fuit videſt velle yaac t Auic. Ad auctoi.
yaac rëndem: q bonitas in nutrimento eſt dupler. Ena qua
ti ad tenerat carnis: t ſic dometica est melio: agresti. q
facius convertuerit: fed carquu ad mûdiciâ melio: eſt agres
tis: t ſic intelligit Auic. t R. af. T. Tertio quierif in quo
maio: bonitas in filua acquirit: an in ap: an in capelo: t
videſt q in ap: dict yfaac: còplecio aliais téperat ex regio
ne t aere: g alia qo eſt ſicce carnis indiget aere humido: et
alial humidu aere ſicco: ſed hedus agrestis eſt ſicce nature:
g indiget humido aere: porces vero agrestis eſcouerum: g i
habitatio in locis dometici reddat carnes humidiores: t
habitatio i loco filueſtri reddat carnes ſiccores: manifeſtii
eſt q hed: bonitare acqit er loco dometico: t aper e ſilue
ſtri. hoc aſt coſirmat p simile de nutrimento: t loco: ſi carnes
po: cine laudabiliores iudicatur: en porci e: granis ſicut e
eo deo vel pujufimodi et humidis nutriantur: ppeſimi ſunt
nutrimenti, bedus vero eſcouerum: ſi ppter bonitare lactis
eſſic alial boni: t malu ppter malicâ alimeti: g cc. Ioc
dirmaq p Auic. dicere: q inter oia quadrupedia caro hedie
domestici melio: poſt agni ânualis; inter agrestia caro hedie

melio: eſt. vni R. af. caro algazel. i. hedie filueſtris melio: eſt:
i ſanguiné melancholicis giiat: g iu bonitas abfullo me
lio: fit respectiua: g: ad oppoſiti: dicit yaac: oia dometci
a melio: ſunt nutrimenti ſi filueſtria: excepto capæolos qui
ſubtila: p motu: t pori aperiun. Ad hoc dicendu q porcell:
dometico: peio: eſt filueſtr. eſcouerio eſt in capelo: t hoc
vult R. af. t Auic. in caplo de carniq. Ad rónem in ſiium
dicendu q simpli loquêdo capæolus dometico? melio: eſt: i
i in vno caſu filueſtris melio: iudicat. i. quârit ad ſubtilatio
nè ſanguinis: t mûdificatione ppter motu: t apertione po
roz: q i caral ſi imſt: t ſanguis puſturi p poros cuen
tat. Quarto quierif yt in boue acqraf bonitas in filua
ficut i capelo: q videſt q fic: ſanguis vituli groſſo: eſt omni
genere ſanguinis: t caro bouis groſſio: eſt omni genere car
nus qua vtumur. vni yaacipam comparat afinine: ſed caro
bedi p motu: ſubtilia: g multofoſti caro bouina. Ad oppo
ſiti eſt aucto. yaac: q soli capeloi excludit. Ad hoc dicendu
q vitulus agrestis no e ſt laudabilis nutrimenti respectu do
mectici. Ad rónem in ſiium dicendu q no e ſi file de ifis: q: ſic
cut dicit Auic. inter oes carnes caro bouina ſicco eſt. poſt
vo capina. ouina caro dicitur téperata: t q: caro bouina ſic
dio: eſt imoderate: imoderat aqcrit ſicfitate ſe filua: i: imi
du mûdificat p motu in filua: tideo acquiruert multus caro
bosi nitate in filua: bos aſt no. Quinto qnif quare in regio
nib: calidis bruta aliaſa ſunt magna: boies vo parui: in fris
gidis aſt ecuöuerio ſicut patet in ethiopia: t videtur ſiium
demus. Ad hoc dicendu q in regionib: calidis bruta magna
funt: boies vero parui. t cã huiu: eſt: q: materia boîs valde
calida eſt: t debilis coagulatiois: et ideo materia cito reſolu
u a calore. tideo boîes in tal regione ſunt debiles t ma
cri: t parui. coſumiſ em ûtus pfermatis ppter fortitudine
calos: cí ſi ſit quidu. In frigidis vero regionib: no e ſi ca
lo: coſumê ſpina. nec etia calos naturalis refolui: û ſunt
boies magni: q: refinei in eis calo: fortificatis in interioribus
bruta vo ecuöuerio ſe huit, ſunt e ſem multu frigida reſpe
tu boîs. vnde indiget multo calore ad digerendu ſperma:
tideo oei in regionib: frigidis no ſit calos ſufficiës ad hmoi
pfermata frigida digerendu: ſed in regionibus calidis:ideo
funt bruta parua in regionib: frigidis: t magna in calidis.
Ad rónem dicendu q caliditas magna vel parua o: duplici
ter: vel i ſe: vel in coparatiòe ad materia. In coparatiòe ad
materia ſuffici calos regionis frigide: q: multus calo: eſt in
tra: ſed pba dicit q hoc eſt ppter nutrimenti: q in regionibus
frigidis no luenik ſufficiës nutrimentu butis: ideo ſim
pbn debét bruta eſſe pua in illis regionib: poribus vo, nuſ
deſcit nutrimentum.

T Circa feci du: pcedim? hoc modo: qnif de carne bouina
vtri ius et lazet: t ſub caſiſpetit: t videſt q ius no lazet.
aliaſa ſunt duplicis generis: q: quedat ſunt in quib? eſt pin
gueto vera: ſicut porces, alia ſunt in quib? eſt sibur: vel
fepi ſicut bos: t caro taliu alatiſi ſicca eſt. caro humida baz
bens verâ pinguedine ſicut porces lazet: g p coſequis caro
ficca no habes pinguedinêverâ no larabit: ſed talis caro eſt
caro bouis: g no larabit. Sœa ro eſt hec: fi i alibiq: carnib
9 e ſtrictio rône ſiccitatís multofoſti: qo eſt ficed? eſt refrin
get: ſed ſic comparat caro bouina: q: ſicco: eſt capiña: t ca
pina arietina: t ius arietine reſtringit: g multofoſtius qo
ſicius eſt reſtringet: ſi ſic comparat caro bouina: q: ſiccio
eſt capiña: et capiña arietina: et ius arietine reſtringit:
ergo multo foſtius caro bouina reſtringet: t ius iſius. Ter
tia ratio eſt hec: hmoi res que laquat no latant nifi duo bus
modis: aut ppter lenificatione qua faciuſ in corpo: e ſicut
patet in aqua carnis po: cine: aut acumine ſicut pts in aqua
cicero: ſed aqua bouis no lay latenendo: ſicut nec eius pino
guedo: nec acumine fuo: q: ome tale habet quaſda partes
ſipticas: q quaſda acutas: vt patet in caule t cicere: iſ aqua
bonis no hab: hmoi partes: g no layat: nec lenificatione nec

i in

Ziber

scamine fuo:ergo no layat. Ad oppofitù est illud quod oſt
cit vulg: φ ius carnis bouine layat: et iuba ſtringit. Ad hoc
dicendù φ aqua bous no layat neq suba ſtringit: et dicim:
φ vius peccar. vbi dicit Auicç. φ aqua bouina cœſt choly:
co fluri vtris cii acero. vbi dicimus φ ius bous reſtringit
plus: et ius carnis capiunt minus: et ius arietine minime re:
ſtringit. T[ecundo] quætuf circa hoc vtrii aliaſa q paſcunf
ex herbis layatiuis babeat virtutè layandi: et videc: φ no: de
præſitate cibi est vt nutriat: et augmètet: medicine vero vt
alteret, vii cibus et medicina differut in hoc fin Auicç. φ ci
bus habet virtutè paſſiuam. medicina vero actiua: ergo cum
cibus tantù patiatur: manifestum est φ non poterit laya
re animali rali nutrimento nutritum: q: sic cibus iam habes
ret virtutem actiua: qb est incùmeniès vt viſum est. Ad op
positù est quod dicit yſaac: φ animalia que nutriuntur ex
herbis layatiuis babeit virtutem layatiuam. Quod conce
dimus. Ad rónem in ſium dicêdum φ cibus habet virtu
tem paſſiuam. Sed notàdiς φ diuerſitas complecionis est
dupler. Quedam est a calo: e naturali: et hec est quaſi forma
lis. Alia est materialis: vt illud quod nutritur conuerſatur
ad carne. Q: illud quod generatur ſequitur naturam
filius ex quo generatur: ideo ſi ex layatiuis est generatur
laxat: ſicut ignis diuerſiſaſm materias diuerſas: vt tu
pa: et ligno. Similiter panis diuerſificatur ſm diuerſitatum
farinarum ex quibus ſit: ſimiliter est de animali quod nutri
tur cibo layatino vel conspítatuo, nec hoc est: pater hoc φ
cibus immutet: sed quod generatum ſequitur naturam illo
rum ex quibus est. T[ercio] queritur circa hoc vtrum fruſ
tus plante poſſuit ſieri layatiui: vt ſi ſiindantur rami: et
apponatur ſamonea ſicut dicunt prætici: videtur φ non
medicina non efficit corpus alicuius layatiuum: neq: cœu
 titur conuerſione naturali: vt ſit layatiuum ſicut ſi titimal
lus ponatur ſuper carne capre: no reddet carneg layatiui
fed opoſtet φ condueratur in humiditare carnis. Preterea
ad hoc φ layet ſamonea: opoſtet φ convertatur ad natura
plante: fed niſiplicuertitur in plàtam nifi quod per radices
recipitur: ergo per appoſitionem layatiui in ramis no effici
fructus layatiuua. Hoc confirmatur per ſimile in anima
libus: quia ſi apponatur layatiuum ſuper carnes animali
non layant. Secunda ratio hec est: fructus non efficitur laſa
tiuis: niſi quia humidus: ſed illa humiditas est extracta a
terra: per qua layat: non ergo ſiet laſatio per ſamoneam
appoſtam ad ramos. Ad hoc dicendum φ verum dicunt
prætici licet fit oubiſi. vnde fit fructus dupliciter layatiuis
Tno modo ſm exigentià nutrimeti: ſicut carnes capre ſunt
layatiæ: ſi diu comedat capta de titimallo. Alio modo róne
medicine addite: vt ſi deſeindanf apponat ſamonea. vnde
dicim? φ layat ex appoſitione ſamonea. Si atſupatio ſiat
per converſionem: opoſtet φ addatur radici.

De diuerſitate animalium a parte
temporum anni. Lap. xxxv.

Lectio. xxxvii.

Juerſitates nutrientium animalium diſi
mus et temporibus anni: cum quedam
animalia diſimus eſſe quibus ſicctas et
calo: dominarentur ſicut camelina et ſi
milia. Sunt etiam quibus calor et humi
ſitas ſicut pecoſina. Sut frigida humida ſicut por
cina. Sut frigida et ſicca ſicut bouina caprina. Sut
téperata ſicut bedulina lactètia et vitulina: et ûnua
les agni. Que vero calida et ſicca illaudabilia ſunt in
eſtate: ſed hyemi competentia. Que calida et humi
da in vere ſunt bona: et in autunno congrua: frigida
ſicca illaudabilia: tamen a principio eſtatis vſos in
medio bona. Adhuc em aer tatuß humiditatis φ

temperet ſiclitatem ſue complecionis. Que aut frì
gida et humida: a medio eſtatis vſos in finè ſunt opti
ma. In byeme vero ſunt pellima: in vere et autunno
mediocria. Que temperata invere bona ſunt: in eſta
te ſecunda. Hippo. Laro inquit pecorina in vere et
byeme: autunno non eſt laudanda. In eſtate ergo
tin bona. Lapina in eſtate bona: pecorina in vere:
bouina i fine veris: et i initio eſtatis erit laudabilis.

De diuerſitate consüdæ a parte apparatut
artificialium. Lap. xxxv.

Juerſitates nutrimenti animaliujartificia
liter ſunt tres. aut emi aſſantur et subſtritæ
tur: aut cum aqua et ſale elictantur: aut in
iufculis cum aceto miſripſo et alijſ coquijis
tur. Aſſata et subſtrita in nutriendo ſunt grosſioza: et
ad digerendum duriſa et ſicſſima: quia humiditæ
tem ſam iuſamuerunt: quia fine mediocritate ab igne
tacta ſunt. vnde Bal. qui aſſare carnes volunt qua-
rù humores illaudabiles ſunt ſicut carnes nùmic pin
guedùnis: opoſtet multu palari et diu igni apponi vt
lua humiditas illaudabilis finiatur. Larnes ergo
laudabilis humiditatis affande: ſicut animalijs me-
diocrijs: aut crasſitievel pinguedine nude: no forſi ko
co neq: diu ſunt apponède: ne confumâtur a ſua lau-
dabili humiditate. Opoſtet ergo deſoſus vngt: ita
poros oppilari: vt ſua humiditas valeat contineri.
Non ergo caro pinguis debet comedi: niſi aſſata cu
multo ſale ſuper carbones ignis: vt plurima ſua bu-
miditas queat exiccari. Si emi humiditas illa rema
neat: lubricandi in ſtomacho: et inteffinis erit cauſa.
Si autem in ſtomacho calorem ſuperfluum inueniat
t eoſtis fuerit virtus còntentua: exuritur et in fumoti
tatem cholericam convertitur. Si autem carnes cuz
ſale et aqua elictantur et aqua humectantur et tenera
tur et facile digeruntur. vnde antiqui piceperut ne
caro macra niſi elita comeda: quia aqua humectat
cam et temperat cum naturaliter ſit nervosa et ſicini
ma. In iuſculis no cocta inter hæs duas è media. Et
ſi emi et aqua humectatur: er còdimentis tîn deſicaſ
et ideo in iuſculis no ſunt coquinàde: niſi que de ani
malibus inter macra et crassa coquinantur mediocri
bus: aut que et pinguibus ſicut dirimus denudetur
Zura emi ſi collaudabiliter fuerint: cuſtodiunt lauda
bilé humiditatem: ſed tîn in iuribus coquinàde mul-
tum diuerſantur ſm et condiuntur. Sunt condimè
ta que carnes cuſtodiunt in natura et bonitate ſua:
Quedæ vero educunt a natura ſua: Quedæ autem
cocta cum aqua et ſale et oleo coriádis cepis gymno
Quedam autem cu aceto et obſomogaro vino et acu
to miſripſio. Quedam cum aceto vuc acerbe et cum
acerbo aceto pomi citrinivel mali gra. Quedaſ cum
aqua et ſale et oleo et alijſ eliſis vicinantur: quia bu-
miditas earum cuſtoditur. Que cum aceto et obſo-
mogaro, vino acuto miſripſo sub fritis in caloze et ſic
citate ſunt vicine. Medie inter hec ſunt temperate
Sed que cum aceto et zuccaro: et malorum suco.
vel que cum aceto mali grana. vel malorum ſucco co
quinantur: mediocres ſunt et temperate inter ca, frì.

Dietarum vniversalium.

Fo.lxxx.

ficcas et humidas. Que vero cum viuis acerbis vel aceto pomi citrini vel malignanati: frigidiores sunt et ficiores; et stomachi confortantiores: et inde colicricam et diarriam iuuantes que er defectioe est cœntive in stomacho et epate. Que cum aceto et obfomogaro vino et acuto miriplio: calidiores sunt, subfrictis cum acuto miriplio vicine: et ideo oporret ut quedam carnes in qo oporret preparande sunt, Quedam animalia diximus esse ficca: queda humida: quedam frigida: quedas no calida. Que vero naturaliter ficca et macra: cum sale et aqua sunt elixi da: aut cum aqua sale et oleo coriandro vino et cepis coquinada: ut artificio sua téperef sicitas. Que humide affentur et subfrivent: et cí oleo miriplio codiátur: et sua humiditas téperetur et deficere: maritime si pingues fuerit. Due calida cí vua acerta et aceto pomi citrinivel malignanati: ramis portulace. Si na tura accipientis ficca fuerit: cum aceto et cum cucurbité succo cucumerum: citrulozum coriandri et lactu carum et similis fuum caloem temperantii. Que frigida: cum succo mére: api: rute: obfomogaro: et calido miriplio: vino. Que téperata: sic custodiéa erit: aut cum aceto: succaro: et malozi: succo/aqua ro: coriandro recenti et ficco: paucis cepis: croco: pauco pi pere: cymino: aut cus fucco maligra, dulcis vel succos malozus et aqua ro. Dande auté carnes in copletio nem accipientis: si sunt calide: cum aceto maligna, succo: et similiter sunt accipieè: frigide cum obfomo garo: vino: ruta: apio: menta: frondibus citri: zinibe re: pipere longo. Si ventres solubiles sint: affate et cum odoriferò vino condite. Si còpleiones tempe rate: ficut in artificio de apparandis diximus: erunt carnes dande.

De comparatione animalium adin
uticem,
Lap. xxxvii.

Afficit nobis disputasse quomodo carnes artificialiter sunt dande: et que cum calidis humidis: frigidis: ficcis: sunt medic apparã de: et ideo duorum diuerſorum animali: non codè modo ſunt apparande: cum non ſint equaliter laudâde: vel non laudâde. Aliqui emi cí laudabile ſit vnum: alteru illaudabile erit: et ecuóerſo. Aerbi gra tia. Si pecoziu: aſſatá: et capiú: elicitam comparemus equaliter: artificiali laude ſunt offerende: pozi nam em er ſua humiditate eſt bonum aſſare: et capi: nam er ſua ſiccitate elícare. Item ſi comparemus bo uutam aſſatam et poziu: elicitam: equaliter illauda dabilces: quia bouina er ſua ſicitate nimia aſſata eſt mala: pozina: er nimia ſua humiditate: mala eſt elixi. vnde Bal. Non ſunt comparanda aſſata quorùs dam animali: cum elixis aliozum: ſicut nec conferen da ſunt crassa eiusdē gnis cum alterius generis ma cris. Non enim exerpit comparatio neq: ratio. Lon ferenda ergo duorum animali: diuerſorum cum in eadem quantitate crasſiciei et maciei eſt in eadeſſe artificiali vt meliora elici poſſint. Aerbi gratia. Si pecoziu: et capiú: ſint conferenda: et ambo cras

ſa: capiúna erunt meliora. Humiditas emi ſue píngue dinis temperat ſiclitatem propiam ſue complerio nis: et carnet humectat. Humiditas enim pecoziu laudabilio: eſt aſſata. Sicitas capiúna melio: eſt eli ra. Similiter ſi comparentur vaccina aſſata et porci na eliza: inueniuntur vtraq: pellima equaliter: quia vaccina er nimia ſiccitate ſua ad aſſandum illaudabi lis: porcina er nimia humiditate ſua illaudabilis eli ra. Inde Halie. carnes animali: alterius clíce et alterius aſſe non ſunt comparande: ſicut nec crasſo: aliozum comparande erunt. Duorum emi animali: carnes diuerſorum còparande non ſunt: niú eiusdeſ quantitatis ſint crasſiciei maciei: et eiusdem qualitatis artificialis. Aerbi gratia. Si comparatur porcina et capiúna: vtraq: elira: capiúna erit melior: quia capiúne ab aqua temperat ſicitas. Humiditas vero pecoziu in grositatem mutatur et viſcositates: vnde ſit illaudabilis. Similiter pecoziu et capiúna ſi comparantur aſſate: pecoziu erunt meliora: quia humiditas deficatur: ſicitas vero capiúna augetur. Iſta ergo comparatio facienda eſt. Si pecoziu eli ra et aſſa còparant: aſſata erit melior: elira. Si yo ca tiriá aſſata et elira còparetur: elira melior: inuenick,

Dictis diuerſitatibus nutriméti er animalibus penes predictas còditiòes: hæ aſſignat eius diuerſitare penes té poa: anni. Deide aggredi parté illa: in qua aſſigna diuerſitate nutriméti penes apparatu artificialè: et iſte due parres spectát ad preſenté lectionè. Prima aut parté ipſa: pri mitus còsequamur. Diuidit audé nec pars in tres. In prima aſſignat atalii còpleiones. In feca, in pac: Que yo calida: que ſica in eſtate illaudabilla ſunt te: oſtedit que aliaſa in quí bus tépoibus laudabilis et illaudabilis ſint nutriméti. In tertia ſez in hac: Hippiates caro inſt potencia te: inducit auctuotatem hippocratis. Læria pumam partem dicit qæ hec eſt diuerſitas animali: et anni tépoibus. Animali: us enim quedam ſunt calida a dominto: quedam frigida: que: dam humida: quedam ficca: et diuerſicatur ſin complezos nes Simplices et compositas.یرا ſecunda partem dicit: qæ animalia in tempóibus contraris ſue complexioni laudabilia ſunt: qæ simile auget ſimile: et facit ſurere: contrarium autem in temperatum ad temperatú reducit. Unde calida et ficca in hyeme ſunt laudabilla. In eſtate vero frigida et humida. Econtrario frigida et humida bona ſunt a principio eſtatis viſq: ad medium propter humiditatis reténione. Læa lida et humida in autuño bona ſunt: téperata in vere bona ſunt pimo: in eſtate ſecundo.یرا tertia partem dicit fm Hippiocratem: qæ caro pozina in eſtate eſt bona: in ves re et hyeme et autuño mala. Capiúna in eſtate eſt bona. In vere veropcoziu. Bouina in fineveris: et in principio eſt tis: ad hoc autem diſeurrit diſpoſitio pascuorum fin tempo rum diuerſitatem ſicut dicit.

Diuerſitates nutrimenti animalium artificialiter te. Uitimo circa predictas diuerſitates aſſignat diuerſitatem nutrimenti er animalibus a parte apparatur artificiali:z. In ſecunda còparat adinúces: Diuiditur autem hec pars in duas partes. In quarum prima aſſignat diuerſitare nu: trimenti er animalibus a parte apparatum. In ſecida cò parat animalia adinúces a parte apparatus in laude matú ri et minor: Prima diuidit in duas. In prima aſſignat diuerſitare nutriméti ex aliaſib: ratione apparaturi. In feca oſtedit quib: aliaſib: qæ apparatus còpetitur: fm còplezionuz aliaſi: óſtaz et co: por: ſupcriétiti: Pita in duas. In piza diſtinguit triplicé modú apparaturi. In feca iurta illi modú triplicé diuerſitate nutriméti ex aliaſib: aſſignat. Pita aut indiúſa eſt. ſeò vo diudivitur in tres fm illos tres modos apparat? In quarú prima aſſignat diuerſitate nutrimenti

i y

["Aiber", "ex alalib? a parte aſſatioris & fricure. In ſeda aſſignat diuerſitur nutrimeti er alalib? a parte elixationis in aqua & ſale. In tertia aſſignat ei? diuerſitatu a parte diſpoſitiōibus corpo- rum ſuſcietpienti. ſeda aut pars principalis q. en de cōparatio ne aſſiuli adinuicē ratiſe apparatuī diuſiſt in duas. In q. prima aſſignat cōparatione predictā. In ſeda inducit aucto rata Sa.circa p[ro]ſtitu. ſut iſik partes octo in hac parte. In quaz prima aſſignat trimediē diſtinctionē apparatuī. In ſeda, c. i. hac. Aſſatis a ſub ſubſrika in nutrimēto ſunt groſſios ra. aſſignat diuerſitatu nutrimēti er alalib? a parte p[mi]mo cari. aſſatioris & ſubſtrictionis. In tertia. ſin hac: Si aut eis nes aqua & ſale elicienſ. aſſignat ei? diuerſitate a p[re] ſedi modi. elixationis in aqua & ſale. In q[ra]ta. ſin hac: In uſuus lis vo cocta. e[ſ]aſſignat ei? diuerſitates a parte elixationis in iuſculis & odimētis. In q[enta]. ſin hac: Hos aut q[da] alia diſim? eſſe ficca, oſſedit q[u] apparat? quib[]b alalib? cōpes tunt. In ſerta. c. i. h[ac]. Dāde aut ſunt carnes ſin cōplectiōes accepiſenti. oſſedit q[u] apparat? quoz[] alalib? q[b] corpo[]b? ſuſci p[ien]tib? cōpetitur. In ſeptima. c. ſin hac: Sufficit oſputasle q[ui]o carnes artificialiter ſunt dāde. cōparat aliaſia adinuicē ratiſe apparatuī in laudabilitate major: t minori. In octa- u. c. i. h[ac]. Inde Sa.nō ſunt cōparada aſſata q[e] inducit aus- cōpartatu Sa.circa p[ro]ſtitu. CL[irca] p[mi]na p[art]ic d[ic]t q[u] nu trimenti er alalib? rōne apparatuī artificialiui tript[ur] diuer ſatur. Primo p[er] aſſatione & ſtritura. ſebo p[er] elixatione in aq[ui]t & ſale. Tertio p[er] elixatione in iurib? & cōdimētis. CL[irca] ſe cunda partē quattuor: intedit. Primo d[ic]t q[u] carnes aſſe et ſrte ſunt d[ur]e et ſicce. p[ter] h[u]ridat[em] ſumptone. ſebo ſub aucto ritate Sa. d[ic]t q[u] carnes ille aſlande ſunt q[ui] ſunt multui p[ingues] & h[u]ridie: vt p[al] ſat aſſatione h[u]riditas ſuper ſluā t[é]pereſt. Tertio d[ic]t q[u] carnes t[é]pereſt c[ui] affanſk debet cōſtuerit ne in p[il]ſus h[u]riditas multu ericect[ur] v[it] exterci. ſunt vngede. Quarto redit t[é]dicit q[u] p[ingues] debet aſſari c[ui] pu- miditatis ſup[flue] minorāde: q[ui] aliter vel intestina lubricat fi nō digerant: v[it] in fumos cholericos ſuertunt fi in ſoma ch[oe] mozenk. CL[irca] tertia partē d[ic]t p[mi] q[u] carnes elige in aqua & ſale ſiut humide & tenere & ſacile digestibiles. Se cuido d[ic]t q[u] ſm antiquos caro vaccina elixāda eſt vt h[um]es catione acquir. CL[irca] partē quartā due ſunt partes. In quaz p[ra]ma aſſignat diuerſitate carniu rōne iurib? & odimēto rum. In ſeda. c. ſin hac: Sed t[in] in iurib? coq[na]dis multu di- uerſat q[ui]. aſſignat iurib? & odimētoz diuerſitate. D[ic]t iſiq[ui] q[u] carnes in iurib? & cōdimētis cocte ſunt mediocres inter p[icti]tās: c[ui] h[u]riditate ab aq[ui] a[ſ] dimētis aut h[u]t f[ic]citate: t[in] 16 carnes habitudinis mediocris ſic ſunt p[ar]arde: q[ui] p[er] iu ſua c[ui]a custodiut: h[u]ridat[em]. In ſeda parte q[ui] eſt de odimētoz diuerſitate due p[ic]tule cōtinek. In quaz p[ra]ma odimētoz diuerſitate aſſignat: oicēs q[u] quedā carnes coq[na]uſ c[ui] ullis que natura ip[or]o nō p[mut]at: quedā aut c[ui] ullis q[ae]2 pmu- tant naturā: t[é]quedā c[oi]diu[n]k c[ui] aqua & ſale conádu oleo: cece: c[imino]: t[il] filr de alij[as]: t[é] q[da] c[ui] a[ſ] dimētis calidis: q[da] c[ui] frigidis c[oi]diu[n]. In ſeda aſſignat carniu diuerſitate p[er] diuerſas odimēto: ip[ſes]: t[em] multiplicat int[é]tio p[er] ip[ſas]: t[em] p[er] intellec? CL[irca] q[int]a partē ſunt due p[tes] filr. In quaz p[ra]ma diſi quit cōplectiōes aſſiuli & habitudines. In ſeda oſtedit q[u] apparat? c[ui] cōplectiōis & habitudini cōpetat: t[em] multiplicat int[é]tio p[er] q[ui]tuo: cōplectiōes diſtěperatas t[em] vnā t[é]pََََََََََََََََََََََََََ

Dietarum vntuerfalium.

Fol. Ix.

t subſtatiæ multij sicca est et dura: cujus ſigni est q; ei multij
coqut nunc ſi fluida: q; uis dicunt cœrit caro bounij lacat; q; ut
igitur caro habes subſtantia iurãz sicca ad latij ſenectutis
peruensota humidam vtrius maturam subſtancia sicca;
poſtea yo ſi cibaris bonis nutriak: credit ad humiditatiæ; q;
poſta tenerant. [Quinto querik circa hoc de carne cari piana
pota: inter caros]

[C]irca ſeün proceditur hoc modo: t queritur vtrum fit
melius nutrimentu ex carne pabere pinguedine interce
ptam: an ex carne fine pinguedine: t videtur ex carne ſi
ne pinguedine: q; illa caro meliora est nutrimenti q pa
ciores efficit ſuperfluitates: sed hec est illa fine pinguedine
ſim Rabi, quita vncuas generat q paucas ſuperfluitates:
quare caro fine pinguedine meliora est nutrimenti q ei pin
guedine. Ad oppofitù totu nutrimentù immediate odiinaq
ad ſeruarii calo is naturalis q calo: naturalis q] macra:
ſacius cœicus est humiditati q: vntuofitati: g melioris est nutri
menti caro habes pinguedine vel vntuofitati q macra. Ad
hoc dicendit q bonitas nutrimenti in trib? afficit. Præmiu est
multitudo nutrimenti. Scöb est bonitas ſanguinis. Tertius
est paucitas ſupfluweit. Dicim q caro habes pinguedine
nem mieta quanti ad multitudine nutrimenti q et etia quatus
ad moditate ſanguinis melioris ſanguine ghat macra: ſed
no quanti ad tertii. [S]cò querik ad què humoë caro
pinguis couertat: t videt q ad pinguinei q uafiqs cib
couertif ad illu pumoë ad què dêz potestatiã ſi kudutiné
et virtute: fed caro pinguis est calida q humidi pinguat
ergo poti? ad ſanguinei couertif. Scöa ratio hec est: cibas
ria q de facili ad caloë naturalis ſuertunk: ad cholera] ſan
guiné couvertunk: ſed vntuofa funt hmoï: q ad cholera vel
ſanguinei humoë ſuertunk. Ad oppofitù est q dicit yfa.
q ex pinguedine plegmatici t crudis humoës ghan: Ad
hoc dicendit q vt in plurib? ad plegmatici huoë ſuertik
caro pinguis. Ad ratione primâ in ſuïi dicendit q duo ſunt
iibi cofideràda. Præmiu est aptitudo vel ſi kudutudo còplectionis
et q ei ſanguine: t hoc mo ad ſanguine magus q ad alii bus
melo baber pinguerti. Scöb est priaatio diſegionis et q hoc
modo no ſuertik ad ſanguines niſi pius digerat: t io pins
guedo ſemp crudà fit q non cœuertik ad ſanguine: ſed poti?
ad plegmatici bumoë, Ad ſeün dicendit q ei res vntucto
ſa venit ad homachii vult Bal: aut inuenit caloë tem
peratù: t tric no pòt ad cholera h ad ſanguinei ſuertik: h q
inuenit caloë ardentè ficut in ſebicitate: tuc ad gen? dhole
tricum cœuertik: it debile inuenit tric cœuertik ad ſlegma.
[T]ertio qnif circa hoc quo res vntucto debeat exhiberi:
t videt q no in principio: iup oia in regimèto sanitatis aftis
diſi marie fugièdi est: t marie illud qo appetitù remouet a
corpe inamto: h pígueda ſalidit ghat ficut ipe dicit: g pines
guedo in principio no d5 dari. Scöa ro hec est: nihil qo impes
dit diſegionè alioz cibos ipos remouedo a loco diſegiōis
còpetit: ſed caro pinguis est hmoï: g caro pinguis in princi
pio non còpetit. Ad hoc dicendit q no d5 dari abus vntuctus
ſus in principio. Ad rône dicendit q duo ſunt cofideràda in
bmôi administratione. Præmium est regumenti sanitatis.
Scöß è ſuffocatio appetit. Præmo mo res vntuctoſa no cò
perit. Scöb etia mo no còpetit nifi quodà modo. Sed tric
querik vtrù debet erhiberi q q plus nocet. Ad hoc dicens
dum q no debet dari neqbs ante neqbs: poſt: q ibid vntuctus
num d5 dari cu alijs cibaris ficut vult Auicæ, ſed ante p ma
gnam moïa: t io dicit Rabi, q fruct molles ficut ficus et ra

cemi t hmoï p magnâ morâ ante debet dari: t pontic p ma
gnâ morâ polt: t cæ patet planarie cæ fructus. Cuar
to querik qo caro moils appetitù remouet: q ap peti ca
ninus frigiditati ſtomachi lequik: q corruchan partes flo
mach: t tric ſentit ſtomachus ſua inanitione: t ap pinguo
ad pûoës frigidos ſuertik: g ſtomachu infrigidat: g appe
titum carinu auget q no remouet. Ad oppofitù est illua qo
dicit Ba. in comento ſup apbo. q pinguo cauini app etis
tum fedat. Querik etia rône pui: q pinguo magi: co
petat an po:ci an bours. Ad h dicendit q canin app etit: p
uenit ex minia frigidat ex ſtomachi inanitione faciente t ap
petit replieri: res yo vntuofa cii datur undiffundik p totu flo
mach: t ficut butyu i vel ol. i in patella calida: t ita multij re
plet ſtomach: repletiò phâlatica: ſil vinii groſſu rube: h
hoc id facit: led no quodcùq: q vinii ponticii t rubeu non
còpetit: ſed vinii rubeu groſſum olice ficut vinii rubeu5 de
hiipania. Ad hâc questione dicendu q pinguo poſa ma
time valet 3 appetituz carinu: q gais frigida fit: t molliis
est t remollit infrigidado ſtomachu. Ad rône pt5 solutio: q
qais irfrigidet no tîn daf. ppr frigiditati h,pter replenti6es,
[C]irca tertii pedid hoc mo: t quenik qo calo: natura
lis ex reß vntuofa nutriak: t videt q hoc ſit fallum: calo:
naturalis imediate ex ſanguine nutrict: ſed res vntucto: ad
formâ ſanguinis cii difficultate couertunt: ergo ex eis non
nutrif calo: naturalis. Lôtarini 6 in ſira. Ratiò ca bius
querik: cii ſint due subſtatie in corpe q ſunt principia vite.
ca: calo: naturalis t spiritu: cii ex vntuofitate ſanguinis calo
nutriz natural: querik ex quo nutriak: fiu: Dicicq q ex
reb? vntuofis nutrif calo: naturalis et etia in naturalis: vel
ex vntuofitate ſanguinis: ſed hec vntuofitas est oupler:
qued est no uerla ad ſanguine: t er bac non nutrif calo:
naturalis. Eſtalia iâ cœula ad natura ſanguinis: q bec 6
vntuofitas ſanguinis: t ita nutrif calo: naturalis. Ad que
ſtione dicendu q in ſanguine ſunt quedâ partes calide t bus
mide aeree: t er itis nutrif calo: natural: Arie partes
ſanguinis pure ſubtiles ignee: t ex talibus nutrik ſpiritus,
[S]cò querik de quadà 3ietaet: q dicit yfaq q in atas
libus humidis caro maſculi melio: est: in ficis caro feminine
melio: ſuper? t dicit cyt caro maſculi melio: est: t dicit
t vacca peiœus est nutrimetri q bos. Ad hoc dicendu q bos
ntas nutrimetri 3iſtit in duob, in puritate carnis t repera
méto còpleciòis. Pio mo caro maſculi melio: est: q calo:
foſt q carneà ſupfluweitib? depurat. Scò mo caro ſene
est melio: q huoë magi: tépatos ghat: ſic itellerit b yfa.
[C]irca quartu sic pedidn: querik qo res cali: t bu. ſint
bone in autunno t in vere: t videt q no. Jid respectu 3iòni
no est boni: ſed ver t autinus ſunt têpo: 3ia: g fi carnes
ſunt bone in vno: no erut bone in alio. Lôtarini dicit yfaac
Ad hoc dicendu q carnes calide ſunt bone in vere t autinu:
vii dicendu hmo Ba. q ver no est têpus calidi t humidi: h
têpus téperati. autinus io tpa outéperati: t io in vere co
perut: q ſikes ſunt iti. in autuno yo còpetut ppter 3iiti: q
autun? frigida est t fico: Ad rône dicendu q no est ſile de
vere t alij tempo: b9: q alla pta inqualia ſunt.
[C]irca quinü ppedid hoc mo: querik vtrù caro pozicina
fit melio: in eſtate: t videt q fic: q caro frigida t üuda in
eſtate còpetit: ſed caro poſi est hmoï: g caro poſci in eſtate
còpetit. Scöa ro hec est: in illo tpe caro est laudabili: i quo
eit téperatio in ſe t respectu cor: pis humani: ſed caro poſt
crigidiffima est: g téperat p caloë eſtati: c còpetit plus in
eſtate q in alio tpe. Ad hoc dicendu quicquid dicat vulgus:
q plus còpetit in eſtate. Quidam tvolôtes vulgus ſuſtumere
dicit q caro pozicina multum nutri: t eſt dure diſegionis:
t ideo debet exhiberi in têpo: illo in quo calo: est foſtis: t
hoc eſt in byeme: t ideo in hyeme compet. In eſtate vero
non cum calo: ſit debilis: hoc tamen videtur mibi eſſe fal
ſum: q vicimus q caro poſa leuio: est q alie carnes.

Quierſitates nutrimeti alafiti artificialiter ſunt tres te.
[C]irca parté iſta quattuor: dubitan. Pam: est in abus
fit maius: humiditas: an in eliciis carni: 6 an in affatis. Scö
est bevſu carni: affitaru. Tertii est bevſu carni: eliſitaru.
Quartu de malicia t necumèto carnium,

Liber

T[he] ca[re] pa[mi]m u[m] p[ro]ceditur h[oc] p[no]:d[io]: videtur q[ui]n eli[cis] maio[m]: it[ut] p[um]iditas: carnes faci[que] as[ali]tus recipi[ut] decoctio nem ad igne abſo[ſ]p[um]ido aquoſo:tunc e[m]n iſgi[n]s multu[m] ca leſa[t]: ſed cum caleſacit ſum[ido] car[no]o[ſ]mo diu leſa[t]: ſed carnes eli[re] decoctio[n]e recipi[t] ut ab igne humido aquoſo decidi[mi]: Aſſate p[ro] decoctio[n]e recipi[t] ut abſo[ſ]p[um]ido aſſato[ſ]: ergo in eli[ci]s: ſt[ut]e ille apparatus carnes ſic[io]res e[ci]ſit in quo carni[m] maio[m]: coſumiſk p[um]iditas: ſed aſſatio[] ſt[ut]e h[mo]i apparat? s[ic]ut vult y[ſ]aac, aſſe e[m] coſlumptione p[um]iditatis recipi[t]ut s[ic]ut t[em]taſt: ſi p[ui]ngues debet aſſari [t] macre eli[ar]i: ergo in aſſat. tis mino[m]: ſt[ut]e p[um]iditas[]q[ui]n eli[ci]s. Ad oppoſit[i] ſt[ut]e q[ui] d[ic]it p[us] quarto metp[ro]o[ſ]: ſ[pi]n eli[ci]s ſt[ut]e maio[m]: ſic[io]res in aſſatis v[o]maio[m]: p[um]iditas, v[hi]n d[ic]it q[ui]n eli[ci]s ſt[ut]e p[um]iditas in p[ro]fundo pa[uca]:multa v[o] in ſupſicie: in aſſatis v[o] econ uſerſo. Ad hoc d[ic]endu[m] q[ui]n eli[re] maiore habet p[um]iditare q[ui]n aſſate. Hotandu[m] t[em] ſim quodſa[]p[artes] in carne ſunt oupli ces: q[ui] qued[at] ſunt partes in ſupſicie: t[em] ſim ſo[ſ]m ſo[ſ]t d[ic]it e[m] re maiore habet p[um]iditare q[ui]n aſſate. Alie[] ſunt partes in p[ro] fundo: t[em] ſim ſo[ſ]m ſo[ſ]t ponunq[m] min[ui] p[um]ide q[ui]n aſſate: q[ui]n to[ſ]s t[am] p[um]iditas t[em]t[ut] ad ſupſicie. In aſſatis v[o] cu[n] iſgi[n]s ſup[ci]t i[m]mi ediate i[mi]ratiu[m] ad c[ic]ſat illam t[em] claudunq[m] p[ri]ita q[ui] tota p[um]iditas in p[ro]fundo reclusi[que]: t[em] ſo[ſ]m hoc mod[io] ponunq[m] p[um]iditas q[ui]n aſſate. q[ui]n t[em] t[os]tio miſi miſi videt e[que] erronea in medicina, v[hi]n d[ic]im[q] q[ui]n eli[re] aſſatis ſunt p[um]idio[ſes]: n[ò] ſim p[ro]ſunditare calo[ſis] in ſinguli partib[us]: 15 penetratio calo[ſis] viſq[ui] ad p[u]ndunq[m] magi[que] ſedicat fine aqua q[ui]n aſſa[]: et hoc n[ò] ſet ubi[nq]: 15 cu[n] in aſſatis ſi[at] penetratio calo[ſis] viſq[ui] ad p[u]ndunq[m] fine aqua media: in eli[ci]s v[o] cu[n] miſtioſe aque: 15 aſſate ſimpli[ſ]c[io]res ſunt q[ui]n eli[re]. Sc[ò]a ratio hec e[ſ]: d[ic]it p[us] p[us]ſuſa ſluiato to[re]ſactio e[ſ]: ſt[ut]e eli[re] n[ò] p[nt] eli[ar]i q[ui]n to[re]ſaſt: ergo ſon ſunt i[ta] ſic[et] ſicut aſſate. T[ertia] ratio hec e[ſ]: d[ic]it y[ſ]aac, carnes aſſate ſic[io]res: eli[re] h[ui]de: iſuſcalate me[ſe]: ſed v[ni]uq[od]q[m] extremi[m] magis participat diſpositione q[ui]n medi[i]: ſed iſuſcalate ſunt medie: 15 multoſto[ſ]t[ui] eli[re] p[um]idio[ſes] ſunt q[ui]n aſſate, h[oc] eti[q] p[si] experim[eto]: q[ui]n ſi al[i]ciu[n] denſ parties p[u]nde eli[ar]i[mi] inueniunq[m] molles: p[um]ide et apſte ad digerendu[m]: eli[re] v[o] n[ò], v[hi]n medici[m] eli[ras] p[ec]ipit q[ui]n aſſatas p[hib]et i[n]ſiro[m]: t[em] ſic q[ui]t experim[eto]: q[ui]n rationib[us] pa tet q[ui]n aſſate ſic[io]res ſunt q[ui]n eli[re]. Kontrariu[m] t[em] d[ic]it p[us] in quarto metp[ro]eoo[mi]. Ad hoc d[ic]endu[m] q[ui]n p[um]iditas eſt oupler: qued[at] eſſentiali[m]: qued[at] accidetaſi[m]: q[ui]n q[ui]n aqua t[ra]piſi. D[ic]ic iſt[ut] q[ui]n p[um]iditas carnes magna e[ſ] in p[ro]fundo in ſupſicie v[o] pa[uca]: q[ui]n p[ri]claudunq[m]: cu[n] ſupſicies i[m]ediaſte ad igne attingu[i]: t[em] p[um]iditas ſubſt[ia]tialis interi[mi] retines tur, q[em]e v[o] p[os]tio[mi] nulla e[ſ]: q[ui]n in eli[ci]s n[ò] ſolui aqua eli[ras] dat p[um]iditare: ſed iſt[ui] ſubſt[ia]tialis ſeruat. Falſiſcati[mi] eti[m]a hoc modo: q[ui]n p[um]iditas ſubſt[ia]tialis que in carni[bi]t[us]: 19 t[ine]c plus deſſicat in aſſatis q[ui]n eli[ci]s: q[ui]n iſte i[m]ediate ad igne attingu[i]: d[ic]im[q] iſgi[n]q[ui]n aſſertiu[m] q[ui]n loqu[uo]de de v[ra]t[que] p[um]iditate, 15 accideta[mi]t: 15 ſubſt[ia]tialis: eli[re] ſunt p[um]idio[ſes] q[ui]n aſſata[ſ]: te:nec credo p[bo]: in p[oc]: t[em] ſuſtino[n]edo q[ui]n p[is]e n[ò] c[ó]paſ[]rat carnes aſſatas ad eli[ras] q[ui]n d[ic]it q[ui]n eli[re] ſunt ſic[io]res: ſed eli[ras] ad seipſas c[ó]parat: 15 fil[ri] aſſatas: v[hi]n aſſate p[um]idi[ces] ſunt in p[ro]fundo seipſis in ſupſicie: t[em] i[t]e intelleſit p[bs] in quarto metp[ro]eoo[mi].

T[he] ca[re] pa[mi]ſ[on] p[re]cedi[que] p[oc] mo[m]: q[ui]reriq[ut] vtrus caro aſſata c[ó]p[es]tat in paralyſi: t[iv]ideq[ui] q[ui]n n[ò]: d[ic]it Raſk. in almáſo, caro aſſata q[ui]n v[ic]e digerif: t[em] ſi digeriq[ut] vit aut tarde tota digerif: 15 talis cibus n[ò] c[ó]petit in paralyſi: ergo caro aſſata non c[ó]petit in paralyſi. Ad oppoſit[i] ſt[ut]e aucto[ri]tas Raſk. c[ap]d[em] paralyſi: y[bi] d[ic]it q[ui]n paralyticis c[ó]petit caro in ſartagine fria. Ad h[o] d[ic]endu[m] q[ui]n caro fria paralyticis c[ó]petit. Ad rónem d[ic]endu[m] q[ui]n duo ſunt c[ó]ſideráda circa h[mo]i e[gr]itudines. Pr[im]o e[ſ] te n[ò]: virtutis digestiu[m] fortis[ur] debilis. Sc[ò]m e[ſ] t[ur] deſic catiu[m]. Pr[im]o modo n[ò] c[ó]petit caro aſſata paralyticis niſi multu[m] for[ti]s virtus reperiſat: quantu[m] t[em] ad virtuté deſſicati uam c[ó]petit caro fria paralyticis. Alla ergovia qua n[ò] c[ó]petunt p[pter] digestiu[n]e debilitate apponanq[m] aliqua q[ui]n iuent digestiu[m] ſicut p[iper]: s[in]ſider t[em] h[mo]i. Sc[ò]o q[ui]reriq[ut] e[rica] hoc q[ui] magi[s] c[ó]petit in diſſi[er]tior[ia]: an eli[ra] an aſſata: t

videt q[ui]n eli[ra]: in ſur[u] ventris ſequi[que] debiſtatis ſtomachi et sp[at]ia: ſed in talio mo[m]beo c[ó]petis digestio[n]i[m]: 15 ta[ſ] eſt eli[ra] ſin Raſk. n[ò] ſa[n]aſſata: ergo in diſſi[er]tior[ia] eli[ra] c[ó]petit. Kontrariu[m] ſi[ac]ut practici: p[ec]ipi[t]ut d[ar]i aſſatas q[ui]n eli[ras] p[hib]et. Ad hoc d[ic]endu[m] q[ui]n aſſata c[ó]petit in dyarria. Sed circa h[mo]i e[gr]itudine[n]o ſon: t[enderáda]. Pr[im]o e[ſ] teno[que] virtutis digestiu[m]: sc[ò]m e[ſ] kurus. D[ic]am q[ui]n p[is]i v[it]e[ſ]t e[ſ] t[or]ſiſ aſſate debet e[hibi]erit: ſi debilis eli[re]: qua[tu[m] t[em] ad kurus aſſate c[ó]petit. C[ter]to mo[m]beo q[ui]n eli[ra] cari frica in hydropre debet e[hibi]erit s[ic]ut in paralyſi. Ad hoc d[ic]endu[m] q[ui]n c[ó]peſt t[em] frire in hydropre ſicut in paralyſi. V[hi]n e[ſ] ſi ſle de paralyſi t[em] p[ar]alyſi e[ſ] materia frigida groſſa imbiſes nuero: t[em] p[ic]mo[bus] e[ſ] extra m[é]bra nutriu[m]e: non e[m] in paralyſi m[é]bra nutriu[m]e ledunq[m]: ſed soli[mi] nerui: t[em] 16 o[mi] e[par] eſ t[em] ſalui[m]: i[de]o cibaria groſſa b[ri] c[ó]petu[m]: 15 in hydropre virt[ur] digestiu[m] e[ſ] debilis: t[em] 16 carnes aſſate n[ò] debent e[hibi]erit: cu[n] digestione[n]e impedi[at]. C[ter]to qu[er]iſt vtrus cum carne aſſata debet alia caro e[hibi]: t[em] videt q[ui]n ſic: q[ui]n d[ic]it Auic[é], cibaria q[ui]n contéperáda ſunt: q[ui]n ſi ſunt ſicca humi da alij[na] accipiu[nq[m] vt v[ni] contéperet reliqu[i]: ſed caro aſſata e[ſ] valde fi[ſ]icca: ergo debet d[ar]i cu[n] alij[na] p[um]idis. Kontrariu[m] t[em] d[ic]it Raſk. q[ui]p[ot] alij[na] cibus n[ò] e[ſ] accipi[da]: neq[ui] cu[n] alio cibo. Ad hoc d[ic]endu[m] q[ui]n 16 o[mi] e[par]i cu[n] alio cibo: q[ui]n a[ſ]bo uore digestio[n]i[m] e[ſ]: v[hi]n ſi admíſtere[k] cu[n] alio cibo penetraret indigeſtura t[em] cruda cum 11 illo cibo e[par]: t[em] 12 c[ó]ndiſter malas e[gr]itudines: t[em] c[ó]q] e[ſ] q[ic]t d[ic] auic[é], q[em] c[í]b[us] ſubtilis cu[n] groſſo n[ò] debet e[pari]. C[ter]to qu[er]iſt vtrus p[ot] carne aſſatam debet potus e[hibi]: t[em] videt q[ui]n ſic: q[ui]n potus p[um]iditates c[ó]p[ous] reſhaurat t[em] mar[xe] vinu[m]: ſed p[pter] carnes aſſatas c[ó]p[us] multi q[ui]m[ati]: ergo p[ot] e[par] potus q[em] e[hibi]. Ad oppoſit[i] e[ſ] illud q[ic]t q[em] p[ot] ip[ar]tis acceptione[] p[ot] n[ò] e[ſ] i[mu]edus ni[m] in magna neſſelate. Ad h[o] d[ic]endu[m] q[em] p[ot] carne iſta p[ot] n[ò] non debet e[pari] quouſq[ui] ſet rectori: ſanitaſ q[em] c[í]b[us] ſit digestiu[m]: t[em] p[ot] mar[xe] cu[n] carib[us]: potus e[ſ] t[em] mar[xe] vinu[m] facit c[ibus] penetrare ad m[é]bra: t[em] 16 ſi potus anteq[ui] c[ibus] ſit digestiu[m]: acpi[q]a: c[ibus] crudue: t[em] indigeſtus ad m[é]bra: traſpeſt: t[em] c[ic]e e[gr]itudines g[ra]banuſt. Ad racióne d[ic]endu[m] q[ui]n duo ſunt d[ar]i eráda in h[mo]i e[hibi]tio[n]. Pr[im]o e[ſ] c[ó]p[atio] calo[ſis] naturalis: t[em] p[oc] mo[m] vinu[m] 15 e[hibi]erit cu[n] calo[ſe] natural[é] multiq[m] c[ó]p[ore]t. Sc[ò]m e[ſ] penetratio ad m[é]bra: t[em] hoc n[ò] debet d[ar]i pot[em] niſi p[ot] mag[na] mora q[ui]n ſtat rectori: ſanitaſ de o[mi]moda digestiu[m]e carnes.

C[ter]to qu[er]iſt de caro c[ó]p[ia] in p[as]ta: t[em] videt q[ui]n ſalis caro n[ò] ſet bona: q[ui]n caro in qua[re]tinenq[m] ſup[pu]uitates: t[em] ſumo[ſ]itaſtes e[ſ] mala: ſed tales ſunt carnes in p[as]ta coſte: 15 h[mo]i carnes male ſunt. H[oc] eti[q] p[ate]r q[ui] Auic[é], q[ui] caro coſta i[pa]ſta t[em] t[em]t[ut] ad natura veneni t[em] quasi veneni e[ſ]. K[ó]trariu[m] faſt[ur] vulgus. P[et]eterea q[ui] d[ic]it Raſk. q[em] caro coſta c[um] frum[é]to bona e[ſ]: 15 ſim[il]iter coſta in p[as]ta e[ſ] bona. Ad hoc d[ic]endu[m] q[em] caro coſta in p[as]ta p[es]ſima e[ſ], v[hi]n ab Auic[é], reputa[q] quasi veneni: neſt e[ſ] ſile de carne coſta cu[n] carni[bi]: t[em] i[lla] p[abet] reſpiraculi[m] per q[ui] ſunt e[pr]alat: caro v[o] coſta in p[as]ta hoc n[ò] h[ys]: t[em] 16 ſumi[n] non e[pr]alat nec eutant: t[em] i[de]o mala.

Dietarum vniverſalium.

Fol. lxxx.

T. Lírea quartij p[ro]cedit hoc modo: querif[er] vtrum malic[ia car]is vel nocumentum p[os]tit remoueri p[aliqua alia]. Ad h[oc] vicés d[um] q[ui]c[que] patet: c[um] e[m] carnes dan[que] feb[v]icitáti[bo] caliditas car[is] 05 rep[rim]i: t[em] 16 ad rep[rim]end[us] caliditare illá coquun[us] cum ramis por[tu]lace et h[om]t[em] per[bis] frigidis et c[um] ſucco vue acerbe et c[um] aceto et c[um] ſucco pom[ic]itri: ſic e[m] ius inſtrigis datur p[ro]p[ter] frigiditare h[im]o[rum] herbari: et ideo hoc modo caro p[ote]t erib[eri]: t[em] p[ate]t q[ui] malicia vel nocumentum carnis p[ote]t remoueri per alia[qua] alia.

De diuſeritate méb[oz]ú animaliún, Cap. xxxviiij.

T. Lectio. xxxviiij.

Múmalíu méb[ra] tripliciter ſunt diuſerá pi[m]um er c[ô]p[le]trione ſua: ſc[do] er locis: tertio et quiete et motu ſuo. C[ô]p[le]trio eſt triplicer, alia dura et nervoſa ſicut vêter et cutis: n[er]ui inteftina vel cartilagines et filia. Alia mollis et tene ra ſicut p[ig]uedo: medulle: cereb[oz]: n[ucha] et filia. Alia media ſicut caro muſcu[lo]z et lacerto[us]: et carnes ce tere p[ing]uedine nude, maríme ſi de a[al]ibus ſunt in cras[tilic]ie t[é]peratis. Qu[ae] méb[oz] ſicca ſunt et nervoſa frigito[do] n[cha]t et ſiccitas. v[n]i ad d[iger]end[us] dura: ſto macho labor[io]ſa: in ſanguiné diu et tarde p[u]ertibilia Libus natural[us] ſicca parí ſanguinis et h[u]ńdítatis hab[es] diu in ſtomacho moſt[ar] et tarde ercoqui: t[em] 05 ad nutrimentum paruus, maríme ſi de macris ſiccas veterib[em] ſit a[al]ib[em] ſicut b[ou]nís cap[ini]s. Si a[ut] de iuniorib[em] vel de humidiorib[em] paruis crassilis vel natu raliter h[u]ńdís: ſicut p[ec]o[mi]nis: t[em] p[oz]cini: ſi b[í]n] p[os]ſit digeri: mult[us] dant nutrimentu: ad diſſolued[us] de mé bus dura: q[ui] ſiccitas c[ô]p[le]trionis co[z] méb[oz] h[u]ńdi tate et cras[tilic]ie t[é]perat. Qu[ae] méb[oz] mollia et tene ra ſunt: calo[z] et bu. c[em] d[ona]t: h[u]ńdítas [vo] pl[em]: q[ui] in trá diuńdítur. Alia e[m] liquida ſicut p[ing]uedo inter car[is] n[ec]s admitti[em] q[ui] eſt v[n]ctuofa. Alia coagulata ſicut p[in] guedo z[ir]bi: ren[ui]: d[or]so[ri]: loco[z] ſuminofoz[em] et filia. Alia media ſicut cereb[oz]: medulla: n[ucha]. Liq[da]c[que] er c[ô]p[le]ditate ſua nutrimentu ſui inter ſubtilé et groſſus ſi g[ui]ſicát. Loagulata er coagulat[i]o et groſſicel nutri méti[us] ſui eſſe moſtrát. Inde. B. p[ig]uedo eſt dupler. Alia e[m] mollis et liq[da]: calo[z] e[n]t i[n]g[is] diſſoluta: et ífrigidata q[ui] oleu[n]i vet remanet coagulata. Alia i[n]gn[io] diſſoluta c[ito] inſtrigida[em] et coagula[em]: q[ui] in duo diuńd[us] tur. Aut e[m] ſunt de aquoſis a[al]ib[em] ſicut p[ic]ib[em]: Aut de terreftrib[em]: Qu[ae] de aquoſis c[ito] diſſolun[em]: neq[em] t[á] cito coagula[em]. Qu[ae] de terreftrib[em]: n[ó] c[ito] diſſolun[em] et c[ito] coagula[em]: v[n]i aquoſoz[em] a[al]iún p[ing]uedo pl[em] eſt v[n]ctuolitas. Terreftri[em]o mai[em] e[st] v[n]ctuoli tas q[ui] p[ig]uedo: q[ui] duob[em] modis i[ll]elligi, er ſefu et ra t[io]ſe. ſefu: q[ui] ſi t[á]gim p[ing]uediné terreftri[em] a[al]iún: manib[em] v[n]ctuolitas ſua inuic[af]t q[ui] oleu[us]. Si ſapo[rem] e[st] v[n]ctuolitate c[um] ſapo[re]s mult[us] ſentim[em]. In aquo ſis non fil[em]. Si e[m] tangan[em]: n[ulla] v[n]ctuolitas mani bus inuic[af]t: neq[em] in ſapo[re] ſicut terreftri[em] v[n]ctuolitas ſentitur. Ideo[z] de aquoſoz[em] p[ing]uedine plus comedit q[ui] de p[ing]uedine terreftri[em]: q[ui] terreftria e[st] n[im]ia v[n]ctuolitate ſua c[ito] saturát. Ex ratió[e]: quia aquoſa naturaliter ſunt humidó[za]. Humiditas a[ut] ſua in corpe aug[em]tata p[os]tit méb[ra] inde nutriment: quedá ſup[fl]uitas remanet qu[am] méb[ra] exp[ellunt] ad corp[is] interio[ra]. v[bi] eſt locus ad qu[em] ſup[fl]ua exp[ell]in tur: in quo coadunen[em] et aug[em]tene[m]: et a natura p[os]do

ercoquátur: et er illis íngroſſatis p[ing]uedo quedá c[ô]ſicif[er]. De terreftrib[em] n[ó] fil[em]: q[ui] h[u]ńditas ad cop[let]io[n] nem humidó[za]. i. aquoſoz[em] min[em] eſt: q[ui] c[um] parua ſit: méb[ra] pauperio[em] ſi[ut] nutrimentu: et n[ó] ab eis ſepa ratur humiditas: ſed et p[ot]a carné diuńd[em]: in q[ui] c[as] lo[z] naturalis c[à] diſſoluit: et v[n]ctuolitate líquida fac[it] 3[ó]z o[ra] alia[ria] natural[em] h[u]ńda ſunt p[ing]uio[ta] et m[us]us v[n]ctuofa. Qu[ae] a[ut] naturaliter líc[ca]v[n]ctuolio[ra] e[m] min[em] p[ing]uia. Ideo[z] in porc[is] aug[em]t p[ig]uedo: q[ui] c[ô]p[let]io[n] ſue naturalis h[u]ńditas d[ona]t. E[n]ctuolitas a[ut] in bob[em] creſcit: q[ui] ſiccitas p[ri]cipa[em] ſue c[ô]p[let]io[n]. Facile g[ui] intelligi[em] v[n]ctuolitate eſſe calidio[re] et h[um]i dio[re] q[ui] p[ing]uediné: q[ui] calo[z]e natural[em] h[em] p[er]uicinu[em] ſibi. L[ar]nis p[ig]uedo frigidio[em] e[ſt] v[n]ctuolitate et ſic[io]: q[ui] a[calo]e e[remota] et h[u]ńditate. Si a[ut] p[ig]u do e[ v]nctuolitas inſil[em] ſunt: par[ui] nutriment: et illaudabi liter. vnde n[ó] ad c[ib]u: ſed ſol[ui] ad c[ô]dimentu[em] danda ſunt. An[ú]q[uo]z e[m] h[oz] p[am]inu[em] ſtomacho e[ſt] inſlati uum: s[af]urá[s] c[ito] et c[or]t[up]ens quic[qu]d c[ibo]z inuenit in ſtomacho: ſup[na]ntá[s] imi[ta]to illis inuic[af]t e[ in] groſſat illos: et ad d[iger]end[us] d[om]it: ſic[em] ſtomacho im mo[]atur: nec alios c[ib]os ſtomachúe app[ec]it. Li a[ut] incipiat c[ib] em] ille digeri: aſperitate[em] ſtomacho emolli: lubricá[s] ergo fit e[ cito] emitti: Li ergo ad inteftina deuenit: ſubtilitas c[ib]i igroſſat: et p[en]nitratio e[pati]s p[em]feráicá[s] c[ô]trab[ir]: v[n]i méb[ra] paruſlimu[em] et p[es]li mum attrah[ut] nutrimentu: p[es]limi: q[ui] oppilatión[em] fa c[it]e in groſſumyel ſubtilé p[he]lgma e[m] q[ui]litate e[ſu] ſi e[ſ] traducit. Si e[m] groſſus e[ſt] et coagula[em] ſicut z[ir]b[em] et p[ig]uedo ren[ui]: p[he]lgma g[na]t groſſus. S[iv]nctuolus líq[us] ſicut carni admít[em] ſubtilé p[he]lgma g[na]t. J[us] de ruffus: méb[ra] inſ[em] n[ó] de p[ing]uedine vel v[n]ctuolita te accipí[t] tantú nutrimentu: quantú plenitudiné et saturitate fac[iu]t. Int[éd]it a[ut] q[ui] saturitas ſua mai[em] fit q[ui] méb[oz] nutrimenta. Ad ſtomacho e[m] venientia inſlat: imple[t]: et c[ito] saturan[em]: c[í]n digeri incipiat: cito ejiciunt ab inteftinis: ſic[em] venc inde par[ui] accipunt nutrimenti. J[te]: B. Qu[ae] méb[oz] cras[li]o[a] ſunt: plus ſaturant: magis e[ri]naniu[t]: que q[ui] min[em] groſſa ſunt min[em] faturá[ta] tarde e[ri]naniétia. D[u]eritas a[ut] p[in] guedinis nutrimento[ri] e[ſu] actió[n]is e[ſt]: q[ui] p[ing]uedo caleſact: e[ hum]ectat: ſed in mult[us] e[m] min[em] diu[er]an[em] qui[em] e[reb]: A[n]a e[al]iún g[ni]b[em]. S[eda] e[ra] naturis e[ c]ôp[let]io[n]b[em]. T[ertia] e[ct]atib[em]. Quarta e[ n]ouita[tibus] et p[ing]uedinis vetuſtatib[em]. Quinta e[ar]tifi cialib[em]. Ex g[ni]b[em] tripl[em]. Aut e[m] maſculina: aut femi n[ina]: aut neutra. Maſculina calidio[em]: e[ſic]io: ad c[ô]parationé e[ſui] g[ni]s. Femína min[em] calida[em] et mag[em] bu nída ad maſculina ſui g[ni]s c[ô]parata. Lastro[em] me[di]o[n]ris. Inde. B. p[ig]uedo femína o[m] a[al]iún min[em] ca lida e[ h[u]ńdio[em]. maſculina calidio[em] e[ ſic]io: caſt[ro[em].

De diuſeritate a[al]iún er naturis. Cap. xxxviiij.

Jueritas er naturis ſer of[]sideratur modís q[ui] c[ui] ois p[ing]uedo aſſimila[em] naturali com[ple]rioni a[alis] ſui generis: ſi natura e[ſt] calio[em] plus caleſact: ſi frigidio[em] min[em]: ſi me[]di]o[n]ris medio[cr]iter ad auq[em]. Sil[em] de h[u]ńdicate 05 intelligi. ſi humidio[em] mag[em] humectat. ſi ſic]io: min[em]. medio[cr]is medio[cr]iter vnde p[ing]uedo porc[is] ma

["Lider", "gis ceteris humectat corpa; nulla calefactione appa-\nreſe. Pinguedo leonina plus calefacit & cetere & mi-\nnus humectat. Humidiori eſt poeus naturaliter ceteris\naeralibet & est calor ei têperat? lictur naturali calo\nri. vicin? eſt eſt cicut fapotissimis olei in caloe soli: in\nhûciditate aut non: piguedo eſt poeina hûida: olei\naut eſſicis. Tâni vnectuofa poeina liqida eſt: fluida pin\nguedo: iuuaria fori tenafino in inteftinis & nimie\nmoſture. Sua eſt subtilitate & liquoze: poros mebzo\nrum penetrat: et mordeentiij documentiij humo: miti\ngat: 15 aut hec cadê humiditas (alê p[ra]ctas) hume\ndiſoluſt: cito aſſolidat & coaguſat. v[n]vulnèrib[] in int\nteſtinis eſ iuuaria: ſi dyſtere inde fiat: q[ui] cito coagu\nlat[ur] ſi frigidior: trui ad c[ap]aratione c[ô]p[le]ctioris tê-\nperate calidior: ſicicior: ſicitas ſua t[ek]aſt: q[ui] poſt[que]\ndiſoluſt: cito aſſolidat & coaguſat. v[n]vulnèrib[] in int\nteſtinis eſ iuuaria: ſi dyſtere inde fiat: q[ui] cito coagu\nlat[ur] ſi frigidat. J[ui]uat q[ui] ſi c[ui] pristano coaguſat: vulnera\npulmonis et inteſtino: ſily mûdificat in io paſſioe cui\nop[er]t eſ ſolidatioc. p[ec]o:ina eſt poeina et cap[ina] cali\ndio: ſit: tru: ſicicior: poeina: et cap[ina] h[ui]ridior: erit: et io\nmagis in intelectino iuuar: q[ui] colò voca: paſſiòes ma\nlas: q[ui] p[ingu]edo poeina q[ui] eſ ſicicior: ea: poeina eſi\ner liq[ui]ditate fluida eſt: et no manet ſup vulnera: p[eco]\nriina er mediocri h[ui]riditate ſua melior: eſt: eſt tard?\nq[ui] cap[ina] coaguſet natural[er]. Inde Bal[]de p[ing]u-\ndine. P[ingu]edo inquit leonina ſicicior: eſt calidior,\nLanina ſicicior: bouina: bouina ſicicior: cap[ina]: cap[ina]\nna ſicicior: p[ec]o:ina: p[ec]o:ina ſicicior: poeina: poeina\nfiluatica calidior: ſicicior: domesti[ca] eſt.", "De diuerſitate p[ingu]edinis er c[ate] aeraliij. La. rl.", "Jueritas p[ingu]edinis er aeraliij statibus quibus modis diuerſat. Eſt e[mi] p[ingu]edo parui: ſt l[act]entis: eſt vicina l[act]enti: eſt aeraliij iuuaris: eſt de crepiti. Que l[act]entis", "aut vicina l[act]enti: têperata in caloe erit: in h[ui]ridita\nte erit multa. Junio[ris] calidior: et min[ui] humida. De\ncrepiti p[ingu]edo frigidior: eſt ſicicior: ceteris: maſcu\nlina calidior: ſicicior: feminina: tru: iuuaris calidior: eſt\nſicicior: veteris.", "De diuerſitate p[ingu]edo p[ingu]edinis er nouitate e[ter] vetrustate. Lap[.]rl.", "Jueritas p[ingu]edinis er nouitate e[ter] vetrustate erit dupler. eſt e[mi] rec[ess] vicinitus ab aerali: ſeparata: eſt vetus iā diu ſemota. C[re]cc[ess] min[ui] calida e[mi] magis humida. A[ter]us calidior: et min[ui] h[ui]rida: et quāto vetrusti: tan to calidior: et min[ui] h[ui]rida: q[ui] in ea p[ingu]edo vetrusti: ma: q[ui] caloe acris: quāto plus elonga: t[ato]s ſibi ea lor: magis p[ra]ſat: et h[ui]riditas deſicca: Tâni. Ba. P[ing]uَََََََََََََََََََََََََ

Dietarum vniversalium.

Fol. lxxx.

bissolubilis:tarde coagulatiòs:fed pinguendo terresfrùs est
totem:ptter eòz ficat:te: hec ant par dupliciter p:akf:
senfu z rône:Senfu tactu z gustu:yn z pinguendo terresfrù
plus fatiat. Ratiorc:q p frigidatate aquoloz multa splufli
tas pumiditatis no:ouerfie circa carne aggregat:q in pin
guedin:uuerfrù:fed in terrefribo'mino: fit hmoï aggrega
tio ppter caloë couvertentè e' cémententè:q ideo in aquolios
pinguendo ppter pumiditatis multiplicat: in terrefribo'vn
vuotuotas ppter caloë t ficatate: Consequer agredi
tur parteilla in qua punguedinis affligit membòra: a parte
mollieci coagulate:z in illa parte de natura punguedinis et
cius diueritate pfeque: hec ant par diuindif in duas. In
quarù prima coparat pinguedine advnctuofitate zytriulòs
conditioës afflignat. In feda,fin hac: Diuerfitas punguedi
nis nutrimentoz:z lie actioës tæ afflignat pinguedinis oïs
uferitate. Circa parte prima decè ppoint. P:io coparat pin
guedine advnctuofitate dicés q frigidio: est q ficcio. Scò
veriulòs conditioës affligant q consilufi in numèmeto stoma
chi z intetinnoz z virtutu naturalibù:ez: z in multa reple
sione z pauco nutrimèto mébozò. Tertio iducit ad hoc aus
citoarate:Ruffi dicétis vtræs mlkri fatiare z paru nutrire.
Quarum inducito autioctare Bal:consequer punguedinis
afligant diuerfatè. hec ant pars diuiddif in duas. In qua
rum prima affligant quinquebem diuisione ceditions izm
quas pinguendo diuerlaf. In feda,fin pac:Ex generibòs tris
placter: aut eui masculina tæ affligant e' diuerfitate a par
tillarum conditioni. Diat ergo q pinguendo in sua còple
sione t actioë quinque modis diuerlaf. Primo e' seku anis
malis. fèdo ex natura: z tio e' etate. tæ caru in nouitate
t vetufate. quinto ex artificijs. Losequer iuxtra dictas còs
ditiones pinguedinis diuerfatæ. hec autem pars
fam natura cari in quinque diuiddif. In quarù prima affligant
eius diueritate a parte e'لى. In feda,fin pac: Diuerfitas
e' naturis fer modis tæ a parte nature animalibù. In tertia
fis in pac: Diuerfitas pinguedinis ex animalibù etatibòs tæ
a parte etatis animalibù. In quarta,fin hac: Diuerfitas pìn
guedinis in nouitate t vetufate. a parte nouitatis t vetus
fatius eius. In quinta,fin pac: Diuerfitas pinguedinis ex
artificijs dupler e't a parte artifici. Circa prima parte dicit
femininozì ahalifus pinguendo e' frigida z humida: masculo
rum calida t ficca:castratoùs media. Circa fèdam parte
afligant pinguedinis diuerfatate a parte nature animalibù. hec
aec ant pars diuiddif in duas. In quarta prima in ghiù diuiddif
aialifì còplezionez. In feda,fin pac: En pinguendo poçina
magis ceteris humectate. affligant coparationè generis pins
guedinis diuerfoz aialifì adinuicè ratioe còplezionis aialifì.
Circa prima parte dicit q pinguendo aialifì e' còplezioni
bus diuerlaf fer nodis izm còpleiones fer:calidá: frigida;
t téperatá: humida: ficæa t téperatá. Circa fòdas parte
còparat pinguedinis aialifì diuerfoz adinuicè. P:io autæ
facit p:anc coparationè. Scò intentionè e' firmat p:ak. et
multoz aialifì z pinguedini ipfoz e' ræpla inducit: z in oibò
fermo e'vèft planus. Circa tertia parte affligant diuerfita
tem pinguedinis ratioe etatis aialifì dicés q cù qùtuo: fint
etates:pinguendo aalis lactètis est multibù in caloë tè
perata:iuuenis calida t ficca:fenis t decrepitu frigida z bu
mida:z masculi calida t ficca:female s:z bh: p:positiona
ferus etati. Circa pàma parte primo dicit q cù fit quedá
pinguedo noua:quedá vetuftilima: quàto nouitò: e'fato: tató
frigidio: z humidio:quàto vetuftuo: tató calidio: t ficcio:
propter caloë aeris continètis deficâtis. Scò intètonem
còfirmat p:ak. Tertio p simile in vino:melle t aceto. Cir
ca qntà parte affligant pinguedinis diuerfatate a parte artis
fichit dicés q quedá est simpler: z hec diuerlaf b5 natura fuà
z predictas oditoës:alia còposita et hec sequif natura eòz cù
quibò? copiont: v:yn cù fale còposita calida est ppter calidita
té falis. Ex predict: igif pòr diuifio bujlectiòs fic haberi,nà
in ipfa decè partes orinèn. In quaz: prima affligant diftin
tionè trimèbè mébozò:mollis:oure:z mediocris. In feda
fis in pac: Còplerio est tripler tæ pfequif de mébis diftin
ationis: z determinat de membòz diueritate a parte duri

ciei. In tertia,fin hac: Liquida ex lìqiditate tæ,affligant ipso
diuerfatate a parte mollicie q in pinguedine advnctuofitate
còfìstit. In qrta,fin hac: Pinguedo frigidio: est advnctuofita
tæ,affligant natura pinguedinis z advnctuofatis. In qnita,fin
pac: Diuerfitas ant pinguedinis tæ, pfequès eò ei di
uferitate penes illas oditoës affligant e' diuerfatate rône
fexus aialifì. In fexta,fin hac: Diuerfitas in naturis fer, co
fidera modis, affligant e' diuerfatate rône còpleziòs aialifì
. In feptima,fin hac: Diuerfitas pinguedinis e' nouis
tate t vetuifate, rône etatis. In nona,fin hac: Diuerfitas
pinguedite ex artificijs tæ, rône artificijs, reliçie ſeqnita patèt,
C'irca parte itfà tria qurunk. P:imù est de còpleziò car
ns aialifì. Scòm è de còpleziò pinguedis. Tertius è de còpa
ratòre carnis macre e' piquedis i maiòi nutrimèto t mìziòi,
C'irca p:imù, pcedit hoc mò: querif vtrù ois caro fit ca
lida: z videf q fic:ò eò illud qò de natura fùa, p:positionale est
z natìs ueruti ad caloë naturalè e' calide nature:z caro ois
est hmoï:ergo ois caro est calida z humida. C'Scòra rô hec
eft:diat Bal, in lib, de simplici medicina q illud b: eſſe cali
dum qò caloë noſtri còpìs imutat z ipm augmèt: fed il
lud qò caloë noſtri còpìs augmentat est tripler:q: quedá
augmèt an qualitative vt medicine calide, quedá quàtitate
ut e' vt applicio puellarì ad ventre, quedá vtroo bò ſic fìct
cibus:z caro eft hmoï respectu còpìs:qois caro eft ca
lida. Tertia rario hec eſt: eò illud qò p fùi vizinitate t, p:pos
tionè ad caloë naturalè t natura nri còpìs marine nutrit
est calide nature: fed ois caro e' hmoï, fìcut dicit Raß, ergo
ois caro est calida. Doc etna ſic e' ſirmaq: q illud qò ad calidif
humorè quertif est calidif: fed caro ois quertif ad humo:ez
calidif:q: ad fanguinè fm Raß:q mìri addit in ipm:qois
caro calida. Quarta rô hec eſt: eò illud qò còpùs noſtri ca
leſcit naturalif: z patietibò nocet q: caloë ſcìcèt: est calidif:
fed ois caro eſt hmoï, ſicut vult Raß, q:ois caro eft calida.
Ad oppòfitu: diat p:qro metbooz:z etàt libro de g:na
tionè: oia aialia t terrenafcèta ſkât a dìno ex hùido aquos
fo z fìcco terreo:z ilto marime nutriuè: fed vnùvoodb5
b:niùi elementoz q in eo:cominant:q cù gruif t aqua dìnèn
in aiali: necefse eit q p:abeat q:ilitates ipfoz:z h:bmò q:ilitas
est frigiditas: q:neceſſe eſt q ois caro fit frigida. Dec rò ſic
còſirmat: q:in carnes iudicari debèt fm materiale exſtitutia:
q cù iudicam: carne calida: v'l frigida hoc nò eſt nifi in rône
cibì: fed nò eſt in rône cibi nifi moſtua:z p:pter b: nò iudica
nifi moſtua:z t ſic f: materialè exſtitutia: fed tuc eſt in carnibò
b:niùi elementoz frigidoz t nò calidòs:q:ois caro b5 iudicari
frigida. P:ieterea ſi ois caro eſet calida: caro pozi cù cali,
hoc ant falùi:q: p:imù. Tertia rô hec eſt: nibi q:ois fanguinè
diminut est calidif: fed carnes que dà ſunt q fanguinè dimi-
nut fìcut bouline: z fi ipm g:iant generat groſsul z melan
cholicù:q nò ois caro est calida. Ad hoc cendicù q ois caro
est ca. z hùnda. Ad rationè odicùd q p:ulibet aiali debef du
pler còplerio. Ena p natura illà p qù è mìtù. Alia yo ſibi
debef p natura illà p qù eſt viùes:z hoc vìlimo mò quodli
bet aial calidif est t hùidif: z hac via nò accipif a medico in
via cibi. Prima per qù eſt còpùs miſtus eſt dupler: qua
quedá e' materialis: z quedá còplerio formaliz est vidèt
in pipere in quo eſt dupler còplerio:q:qdas e' materialis
qua odit a dìno elementoz vincentù in ipfo:z ſic terra vin
it d:haſ in co:z ab itfa nò denoiaſ piper. Alia e' còplerio
formalis in pipere q eſt principii operàdi: z hoc mò in pipe
re e' dìniùi partiù ignea:z ab itfa iudicaſ calidif. Eode mò
ponim9 in carne eè dupler dìniùi: materiale e: formale ſiue cò
plezionale. Vn rône còpleziòs iudicàf calide: rône yo ma-
terie nò. Ad fèdas rationè cendicù q còplerio cari is eſ du
pler. Quedá que debef aiali in g:ne ſuo. Eſt alia q debetur
aiali in pac specie. Dico igif q còplerio carnis è calida z bu
mida in g:ne carnis: in specie t:ni caro pòt eſſe calida t:ſic
ca vel frigida: ſicut caro pozi inquanti caro calida eſ t bu
mida: in hactùn specie frigida eſt: z ſic de alijis. Et b: eſt fere
qò dicit Bal. q nùb:q caro ca. z bu, nifi respectu lanquis
C:scò q:riq circa b: vtrù vinù mag: debeat accipi poſt car
nes q poſt píces:vl'e:couerlo: z v:q mag: noceat cù carni
bus:egritudines e:rvu carnis ſunt calide t:ma:re languínee

Ziber

fed vinii accepti post carnes maxime accepti in lingua: sic dicti Raß, ynde qui multuvititur caribus sepe indiget munitione: maxime qn vinii bibitur: ergo vinum acceptus post carnes nocet magis qn post píces. Sceda ratio hec est: vinum caloem naturalè conforat; t acuit: ad digestióne vo carinii mino: calo: requirn qn ad digestióne pilciu: ergocit vium caloè naturalè conforat per què fit digestio: post píces magis còpetit vinii qn post carnes. Ad oppositù píces indigeftibíloes sunt qn carnes: vinii vo facit carbi penetrat re ad membra: vnde Auicè: p:ecipit qn ibus cibus est putridus quouſq: fit digestio: non debet dari bonii vinum: qn album infecit faceret ad membra penetrare t inficeret ipfa: píces vo ſunt bmôi: qn deblatà a bonitate respectu carnis: ergo post píces non debet accipi vinii. Ad hoc dicendù qn magis còpetit post píces qn post carnes. Ad rationè dicendum qn vinum duo effiat. Q:mi est qn calozes naturalè conforat. Secundù est qn cibi ad mébra corporis delegat t:pfundat. Vinus ergo primo modo magis còpetit poſt expíbitionè píſium qn carni cum indigeſtibíloes ſint qn carnes. Secun do modo non còpetit vium post píces quouſq cibus dige fitus fuerit. Tertio quorum circa hoc qn plus calecit cor: pus an vinum an carnes: t videq qn carnes. Dicit Auicè, qn carus tria opera fact. Q:mo deperditù restaurat. Secundo caloem naturalè augmètat languinè augmentádo. Tertio alterat cor: púper qualitatè que ei remanit: ſed caro masus augmentù facit in caloè naturalè qn vinii: ci ab ea plus humiditates generenſ: ergo caro plus calefacit corpus qn vinum. Secunda ratio hec eſt: dicit y ſaac qn calo: natura: ha nutritur et rebus vncuoſiis ſicut et vncuſtate languinis & ſimiliter innaturalis: ergo illud in quo est maiò: vncuoſitas magis nutrit: ſed hoc est calor respectu vinii: ergo caro plus augmètus calo naturalè et ſanguine qn vinii. Ad oppoffitù: illud marine habet conformítate ei caloè naturali: qn qum magine ipſum conforat: t marine calefacit: ſed vinii est bmôi ſm y ſaac: ergo vinum magis calefacit qn caro. Ses cùda ratio hec est: ergo magis calefacit corpus qn cibus co uertitur ad caloè naturalè: ſed hoc est vinus; ergo magis calefacit qn caro. quod concedimus. Laro eim multu restaurat deperditù: vinii vo non tantú restaurat: ſed caloè naturalè plus conforat; vnde qn in conualeſcentib: intendimus deperditum restaura:ideo exhibenq carnes magis qn vinus. Ad rationè dicendù qn aliud dicif addere in caloè naturalè duobus modia. Qno modo quantitatiue et hoc modo plus addit caro in caloè naturalè qn vinii in ſanguinè: qn maiò humiditas ex illa generat. Alio modo qualitatiuq hoc mo do plus addit vinum in caloè naturalè: qn ipſum magis incendit. Ad aliud dicendù qn illud qo augmentat caloè naturali eſt eſupler. Sunt eim res que augét caloè naturalem que de facili patiunq a caloè naturali ficut res vncuſtue: vni lac quis fit frigidu: auget tén caloè naturalè: qn de facili pati tur ab eo. Secundo modo auget aliquid caloè naturalè p:ster ſui ſimilitudinè cum eo ficut res calide. Tertio mò p:ster qualitatis acutas calidas. Diciu: ergo qn res vncuoſi se addunt in calozes naturalem primo modo: vinum vo alijus duobus modis.

T: circa fecundù procedif hoc modo: querif de pínguedi ne: vtruz oſis píngued fit calida: videtur qn fic: dict Auicè. illud dicitur eſe calidù qn cito converitur in natura ignis: neq: pomerit instàtia in festuca t pilo: que cito converunt ad natura ignis: tén non iudicantur calida. Lalo: eim ignis subtilis t acutus eſt: t ideo potest penetrare cito t convertere festucam t pilum ad ſui ſimilitudinem cum ſint subtritis ſubſtantie. Lalo: vero noſtri corporis groſſus t obtuſus eſt: t ideo non eim ſimile: illud ergo qn de facili converſit ad caloem eſ calidii: pínguedo oſis eſ bmôi: ergo pínguedo omnis eſ calida. Sceda ratio hec eſ: omne qn habet naturamaturatiuq t putreſtium ad calide nature & humide: talia eim addunt in caloè naturalè: ſed ita ſunt de gne pínguedi num t rerus vncuoſarit: ergo oſis píngued eſ calida t hu mida. Tertia ratio hec eſ: pbs in libro de aalibus còparat pínguedine ad medulla ſuum: t dicit qn ſicut ſe habet píngued ad carnes; ita ſe habet medulla ad ofſa: ſed medulla

eſ calida & humida: ergo ſimiliter pínguedo eſ calida t hu mida. Quarta rò hec eſ: in gne viuentù maiò: eſ caliditas in aalibus qn in planta: t sicut vncuoſitas in aalibus: ſimili liter in plantis: ſed vncuoſitas in pláta eſ calida: ergo pin guedo in animali eſ calida. Quinta ratio hec eſ: omne illud quod maximí caloè augmètat ſui quátitate: potest etiam augmentare debilem: ſed pínguedo poſi calozes herifíple augmètat: qui magnus eſ respectu calo: eſ noſtri corporis: ergo multo: poſt caloè noſtri corporis augmentat: eſ de tale eſ calidii: ergo oſis pínguedo eſ calida. Ad oppoffitù: eſ illud qo apoftitio calo: ergo caloè diminut eſ nature frigide: ſed pínguedo eſ bmôi: ergo oſis pínguedo eſ frigida. Dino: patet: olei e: remo: remotum calo: eſ acendia lem: vnde ſi facies alicui? ardètis e: alio mungaf mitigat. Secunda ratio hec eſ: vnú quodq in ratiò cbi dicif frigidii qn ad humo: es frígidos cuertitur: ſed pínguedo ad humo res frígidos cuertif: t marine ad plegmaticos: ergo pin guedo in ratiò cbi debet iudicari frigida. Tertia ratio hec eſ: oſis pínguedo eſſet calida poſina eſſet calida quod eſ falſum. Ad hoc oicunt quidam qn pínguedo omnis eſ frigida. Ios tén dicimus qn pínguedo oſis eſ calida. Ad ratione primam in còtrarii dicendù qn calo: naturalè eſ in ſatu tris plici: in primo eſ remiſus: in ſodo cum eſ corporæus: in ter tio cum eſ intefus. Dicimus ergo qn pínguedo ſodo calo: caloem naturalè inſtrigida. Unde norandù qn ſunt quæres de que dicunt calide: qn caloem recipit: alie dicunt calide: de qn caloem impriſum: t ille res ſemp dicunt calide ſiue calo: fit foſtis ſiue ob. bilis: qn effectue calefaciunt ficut cepe: alia: piper. Res vncuſtuoſe dicunt calide patièdo de facili a caloè nifi qn ipſe calo: eſ foſtis ficut in perifípila: vni ſic pínguedo dicif eſſe calida. Ad ſedam rationè dicendù qn alio dicitur cuórtati ad frigides humo: duplicater. Quam modo per ſimilitudinè rei frigide. Alio modo per viam accidentis: qn locum digesti: eſ refugit: t ideo cœnnectur ad humo: qui circa locum digesti: eſ refugit. Ad plegma: t hoc modo pínguedo ad plegma cuórtat: fugit e:modi locus digesti: is. Ad aliud dicendum qn còpleio pínguedinis eſ dupler. Una quam habet ratione: ppria qua eſ pínguedo. Alia qn habet rône animalis cuuis eſ. Q:mo modo oſis pínguedo eſ calida. ſodo modo nò: imo quæſt frigida ficut pínguedo poſi. Pòſt predicta poſſui tria dubitari de pin guedine. Pam: eſ de natura t còparatiò eius ad carmen t oleus. Sòm e: de iuèruſitate eius a parte animalis. Tertium eſ de iuèruſitate eius a parte còpulationis animali.

T: circa tertii proceditur hoc modo: t querif que fit calis: ne: an caro: an pínguedo: t videtur qn caro: digeſtio in corpo: animalis fit a caloè naturali: vnde perfecta digestio a perſecto calo: t debilis a debili: ſed qua: aliqua res dige ſit frigilio: tanto habet foſtio: calo: eſ ſed caro eſ bmôi ſepe pínguedinis: ergo caro calido: eſ pínguedine. Secunda ratio hec eſ: oſis pars animalis cui calo: imediati: adpe ret calido: eſ illa cui non adberet imediate: ſed caro eſ bu:us pars pínguedinis: in ipfa e:im carne radical: calo: ergo caro calido: eſ pínguedine. Ad oppoffitù: partes que in animali faciis ad naturam caro: is converunt: p:ster cùenientiam cum calo: calidio: es iudicatur: ſed pínguedo eſ bmôi respectu carnis: ergo pínguedo eſ calidii: carne. Dec autem ratio còſirmatur per hoc q: partes ille in quibus calidii dominat: aerei: calide ſunt t de facili ad natu: turam ignis converunt: ſed pínguedo eſ talis pars: ergo eſ calidii: carne. Sceda ratio hec eſ: dicit: Bal. ſuper apòrifiſmos: qn ſanguis calidii: eſ lacte: t caufa bu:u eſ: qn ſanguis generat in epate: lacvo in mamillis: t e:par calidii eſ mamillis: ideo ſanguis calidii: eſ lacte: t eſ fonti calo: ris. cozi p:opinquo: ſed illud quod ſanguini e: p:opinquius eſ calidii: ſed pínguedo eſ p:orimio: ſanguini q: caro: ergo píngued eſ magis calida. Hoc etiá còſirmatur per hoc qn píngued eſ partibus calidio: ibus generatur q: caro. Ad hoc dicendù qn pínguedo calidii: eſ carne: licet q: dícant contrariuq. Ad ratione primam in contrarii dicendù qn aliquid dicitur eſse calidii duob: modis. Primo modo q: impreſſo calo: eſ foſtio: in ipso: t hoc modo ferrri candès dicitur calidii

Dietarī vntuersalium.

Fol. xxiij.

ſ: calidius alio. Sćdo mō q: facilius ad ignem ſuertik ſicut
tulppur. Zertiō modo q: cōplementu actionis caloſis for-
tius recipit ſiu eocdoctione: t hoc mō caro pecte cocta cas-
lidio: eſt q: ſemicota q: for:io: effectu caloſis recipit. P
i:mo igitur e ſedo mō calidio: eſt pinguedo carne: tertio q:
modo caro eſt calidio: q: cōplementu actionis caloſis qo eſt
digetio: in carne eſt maius q: in pinguedine, facilius e: m
: m:lius digerit q: pinguedo, idem iudicium eſt de lacte t ſan
guine. Sćdo quierit q: magis caleſacit copus: an pique
do an caro: t videtur q: pinguedo, illu magis caleſacit co:
pus: qo facilius ad calo: e ſanguinis tranſmutat q: calidio
eſt: pinguedo e m:mo ſi respectu carnis c:ui evructuſis ca
lo: naturalis nutriat: ergo pinguedo magis caleſacit cop:
q: caro. Sćdo rō hec eſt: dict rafis. Uniuersaſt ois caro cale
facit q: ſebicitantibus ícogrua iudicat: negatur e: m caro ſe
bacitati: ppterea q: de facili ad calo: e naturalis e: innatura
lem ſuertitur: ergo illa q: ſebicitatibus plus, pibetur cas
lidiori eſt: fed caro pinguis plus pibef ſebicitati q: macra
ergo pinguedo calidio: eſt q: caro. Cad oppoſum: illud
qo h:uilibimini ſanguine gnat q: plegmatici calo: e natura
l: re:piimit: fed pinguedo e m:mo ſi y:faac: q: ſuertitur ſi
cut iſpe dicit ad plegma groſſus yel ſubtile: ergo pinguedo
e ſpigidio: carne. Ad poc dićendu q: pinguedo respectu co:
po: is humani calidio: eſt. Cad rōnem dićendu q: aligd: q:
puerti ad h:uio: e ſpigidio oupt. Pumo mō q: h5 potestat:
u: similitudine c: pumone: t hoc mō pumone n: pinguero
ad illu: pumone: Alio mō p: viam accidentis viddel q: loci: de
votis digitionis ſugefutur: t hoc mō pinguero ſuertit ad illum
bus m:oc. f. plegma: q: eſt citra loci: digestiónis. Zertiō q:riſk
quid nutrit an caro c:ui pinguedine: an fine pinguedo
ne: t videtur q: caro cui admittis e: pinguedo: illud e: ma:
rime nutrit qo h5 marine po: p:tione c: calo: e naturali i5
ſuſtetans t auget: metans: fed caro cui admittis e: pinguedo
e m:mo: ergo illa marine nutrit. Boc etna confirma p: qoc
qo dicit y:fa q: caro qo aliquantula pinguedine q: pinguero
ta eſt ad digerédi: t:oe tale plus nutrit: ergo caro aliquatu
lu pinguis plus nutrit. Ad oppoſitu e: auctoitas raf. dicé
tis q: caro fine pinguedine rubea rufa ſanguinis e: ghiſtis
ua paucas ſupluuitatis facie: magis e: nutrit adipe. t, p:gi
guedine: t: ſic videq p: rafis q: caro c:ui pinguedo minus nu
trit. Ad hoc dićendu q: caro fine pinguedine magis nutrit q:
ſi pinguedine: t: et ala ſanguine optimi gnat. Raſ. yo dicit
q: caro variata hoc e: ſi pinguedine intercepta ſanguines
téperatis gnat. Ad rōnem in 3:ui dićendu q: pinguedo e: du-
ple: q:da e: t a carne segregata: t hec minime nutrit e: nutri
menti liqdu: fit. Alia e: pinguedo q: e p:lecta carni: t hec
e: pingu: t: q:da e: dicit intercepta de qua dicit Raſ. q:voac
caro variata: t hec e: media inter pinguedine c: carne mas
cram: t hec minime nutrit q: macra. Alia e: pinguedo que eſt
humiditas ventosa irroſa: carnes: t hec e: in carne alialis
pinguis: t hec multius nutrit. Quarto q:riſk circa hoc qo eſt
calidius an olei: c:ui pinguedo: t loquio: de pinguedine in
ghe: t videq q: pinguedo: q: ſicut ordinan: viuètia ita et
vntuositates q: evriuètib: 9: extra: ſi: ſicut ordināk alial pláta: filr pinguedo e: olei: fed alial calidius e: pláta: q: p:in
suedo calidio: e: oleo c:ui olei: e: planta puenti. Boc aut
confirma p: y:faac dićenté q: pinguedo in alialibus calidio:
eſt: t in alialibus frigidis frigidio: vi:n leonina p:in
suedo calidio: e: pinguedine po: t: fed ſicut alial calidio: e: alio alial: filr alial calidius e: pláta: q: pinguedo calidio: e: oleo. Sćdo rō hec eſt: o:ciit Sa. in libro c:oupleioni: de simi
plici medicina: q: olei: coe n: o: est calidii i5 tépati: i5 œqo: de
cinat ad lat: caliditatis calidii: e: q: téperatis: fed ois p:in
suedo ſicut pbati: e: ſuperius e: calida: olei: vero tépera
ti: ergo pinguedo calidio: e: oleo. Cad oppoſiti: oe ilud
qo facilius ad natura ignis ſuertik calidius e: inter resv
ntuotas: fed olei: e: m:mo ſi respectu pinguedinis: olei: enim
frigidilimini cito t: bene ardet t ad natura ignis ſuertitur:
ergo olei: calidio: e: pinguedine. Ad rōnem in 3:ui dićendu q: cari
e: pinguedine. Ad rōnem in 3:ui dićendu q: pláta in ge
nere pláte frigidio: e: aliali: t:ni olei: calidius e: pinguedie
q: in pinguedine alialis n: o: pino depuratio ſupfluuitatis

immo h5 admittone parti: terrestri:in pinguedine vero
pláte ſicut in oleo tori humidu ynctuòsium puri: cit: pum:
ei: en: aſquolium penitus ablari: eſt: tideo aptius e: ad ca
lo:em t naturam ignis: tideo calidius e: pinguedine. Ad
ſe:q: dićendu q: olei: duobus modis modiferat. Pumo mō in
ſe t hoc mō ponit e: calidii: ſedo mō ſiderat i respectu ad
alial: t hoc duobus modis. Pumo mō immutato corpora:
alio mō in recipièdo. Pumo igitur i: quod duo: modos: oleu:
téperatis eſt: n: o: em imutat corpora nec facit ipm calidii aut
frigidius. Sćdo mō olei: calidii eſt: q: c:ui ſuertur ad natura
naturi corporis: recipit for: e: impoffionè vel calitati: e: tideo
c: m:mo ponit m:calidii: multis e: m:caſeit. Quinto q:ritur
vtr: olei: ſit ſicci: t:videt q: n:q: in oleo e: humidu aeru: p
qo h5 ſupnatare facit dicit pbs in q:rito: fed nullu: tale eſt
ſicci: ergo olei: n: o: ſit ſicci. Boc aut: q: firmat p: B: dicètes
q: olei: e: téperatis: fed n:bi: qo e: téperatum declinat ad
aliQUas qualitates: ergo olei: non declinat ad ficiatè. Ad
hoc dićendu q: olei: plus declinat ad humiditati q: ad ſicita
tè. Ad aucto: itate q: y:faac dićendu q: aligd: q: corpora deſicare
duob: modis. Pumo mō p:pter ſicitatè potestatia quas
h5 t hoc mō pip q: p:deſicat: ſedo m: p:pter effectus qu: acqrit q: h:uerium e: ad natura corporis: t hoc m: olei: q: deſicare corporis: q: y:cuté: n:q: ſit ſicci: i5 q: ſit ſericatio cu: cu t: agħnatur q:da incensio t infinātio vel licidationis: t: p: itas deſicat cuté: t corum. C:erto q:riſk circa hoc vtrum
pinguedo pinguio: ſit oleo: t: videt q: pinguido q: h5 p:tes ter
reſtrees q: groſſores ſiccius eſt: fed pinguedo e: m:mo ſi reſpe
to olei: cu: q: ſignu: e: q: n: supnatat ſicut olei: p:pter pres
ſui terreſtres: ergo pinguedo e: ſicca: oleo. Ad oppoſuris
e: illud qo dicit y:fa. q: pinguedo e: humidio: oleo. Ad hoc
dicèndu q: pinguedo humidio: e: oleo. Ad rōnem dićendu q:
ſicci: di: multis modis. Pumo m: i: ſubſtātia ſicut sinſiber
Sćdo m: in c:ouplei:de ſicut dolera. Zertiō m: qo ad:mate
tiā ſicca: ſuertik: t hoc m: oe oleaginie: e: pingu. Quarto
m: o in trāſmutatione p:dicta, p:pter cu: i5 trāſmutatione: vre
rius deſiccat. Dicim: ergo q: olei: q: p: pinguedo ita ſe h:bi: q:
pinguedo in ſubſtātia t c:oupleione p:ſicio: e: olei: vero bu
midius: in gnat: t:ni olei: ſiccius eſt: q: n: p: pinguem e: ad na
turā corporis: magnā impoffionè t ſicitatè recipit.
C:یرa ſe:q: ſic p:cedit: q:riſk vtr: pinguedo canina ſic calida
t: videt q: n:q: pinguedo e: m:ſeq q: natura: alialis q: e: i5 q:cor?
canis frigidii e: t ſicci: ergo t pinguedo ſua h5 eſſe frigida
q: ſicca. Ad oppoſiti: e: qo dicit y:fa. q: p: pinguedine leo
hinā calidio: e: canina t poſt canina: bouina. Ad hoc dićen
t: q: pinguedo canina frigida e: t: ni: o: dićunt q: y:faac canina
poſt leonina: n: o: facit rōne caliditatis: i5 rōne ſiccitatis. Tel
poſſumus vicere q: in carne canis dupler e: natura, natura
f. carnis: t hec e: frigida t ſicca: t natura ſanguinis: t hec e: calida.
P:ot ergo d:ic q: pinguedo n: o: ſeqitur naturā carnis
fed naturā ſanguinis. Sćdo q:ritur circa hoc vtrus p:in
suedo alicit: q: alialis ſit calidio: ſanguine e:uſſe alialis: t: vi
def q: ſic: dicit Alii. q: res d:icitur calide q: c:ito ad igni:uer
tun: t: q: citius ſuertun: ad calo: e calidio: ſunt: fed pin
guedo e: m:mo ſi respectu ſanguinis: ergo pinguedo calidio:
e: ſanguine. Ad oppoſiti: illud qo magis accedit ad fonte:
calot: f. co:dis e: calidii: i5 ſanguis E:mo ſi respectu p:igue
dinto: ergo e: calidio: q: pinguedo. Sćdo rō h5 e:viit p:bs
libro de alialibus. q: alia: h:ntia ſanguine calidio: ſunt: vi:
ſubiungit: quāto pinguio: a: tāto frigidio: a: quāto piquito
ra: tāto minus h:nt de ſanguine. Et his ergo o:cludif q: ſan
guis calidio: e: pinguedine. Ad hoc dićendu q: ſanguis cali
dio: e: pinguedine. Ad rōnem dićendu q: aligd: q: calidii duob: modis.
Pumo m: participati:de: q: mag: ip:mit i: partici
pat calitati: e: etiā q: p:rimius e: ſonti calo: s. i: co:di: et
hoc m: ſanguis calidio: e: pinguedine. Sćdo m: in patiè
do t recipièdo calo: s: impſionè e: t hoc m: pinguedo calidio:
e: ſanguine: ſicut videmus q: p:ip calidius e: q: magis im
p:imit calitati: cera t:ni calidio: e: pipe in patièdo t recipiè
d: q: citius recipit impoffionè calitatis. Cod: e: m: notādi:
de pinguedine t ſanguine. C:erto q:ritur circa hoc de fe
po: bircino quar: c:oupleit in diſillieria. Ad hoc dićendu q:
ſe q: m:mo ſepu: h5 in ſe ynctuofitatè t ſipticitati: rōne

k

Riber

ſi p[er]ſtitutis reſfringit; rōne v[n]ctuſtatis ſolidat: et duo in diſſimula reſrunt: v[n]n optimus est et h[om]o[pe] ſepu[n] in cl[yst]eribus apponatur.

Circa tertii q[ui]ritur quare hoc est et p[ig]uedo vinu[m] et ace tu[que] quato plus inueteraſtare: tāto plus cl[aud]io[ra] ſunt: in alia[bus] vero est ecotarto: alia[em] quato plus p[eed]it in etate tāto frigidius et f[ic]icus est. Ad hoc dicendu[m] et c[à] p[u]u[m] est et q[ui] in p[ing]uedine noua, p[er]tui ſui nouitare est multa humiditas aquosa: et hec calo[m]e ſuffocat et debilē reddit: p[ec]ſi[n]us vero t[is] illa humiditas ſolim[i]que fit calida: et hoc est q[ui] di[cer]unt antij[que] p[er] [p]ecſi[n]us t[is] p[res] t[res] aquoſe in aeris: et aere[que] in igne[as] quertunt: et ſic fit virto tota calida: et ita pos[n]u[n]ſ de vino et aceto. In alia[em] vero quato plus in etate p[er]cedit: tanto plus reſoluſtur calo: naturalis et consumitur: et ideo ſit animal frigidius et f[ic]icus.

De medullis.

Lapi.rliij.;

L[ectio]r[rr]ie.

Edulla offi[n]i sap[or]io[rum] et melio: p[ing]uedine et v[n]ctuſolitare: q[ui] media iter groſſas p[ing]uediné et subtilé v[n]ctuſolitare: et ideo actio ſua inter p[ing]uedinem et v[n]ctuſiolatem media.

De cerebro.

Lapi.rliij.;

Erebu[n] ei[rum] natural[em] ſit calidu[m] et humidu[m] q[ui] er g[hib]us est p[ig]uedinem et medulla[m]: t[n]i accidéraliter est frigidu[m] p[er]tui multu[m] aceré frigidu[m] caput circu[dant]e[m]: et p[ro]pter p[uit]at[are] carnis et p[ig]uedis ſup[er] caput crivit[ere]: Et q[ui] d[az] arbitrati ſunt cerebu[n] natural[em] et ſe frigidum: di[cer]tes illud ſicut p[le]gma c[ess] groſſus et viſcolum: t[es]tā tes hoc er accidérib[que] f[ui]st paſſiōb[que]. Inuenim[que] inq[ui]unt cerebu[n] aggrauas ſtomachu[m]: in diſgestione d[ur]ni cib[ie] debilit[as] appetit[i]que: v[n]n intelligi[que] frigidi[m]: Lo[que] p[ro]b[ate]r et verbis Ba[que] p[ut]āt[es] ſua intétionem inde in uari. Ba[que] ei[n] dicit. Si comuerevis vomit[i]que poſt c[ib]us cerebu[n], v[n]n etiá[n]o n[ot] est d[and]um: ei[n] appetitus deſcicit c[ibo]z. Ex actionibus vero c[ó]firmat[em] in cere[b]us est ſenſu[m] et motus fundamèt[i]: v[n]n frigidi[m] mo[ſ]traſſe et humidu[m]. Si ei[n] calidu[m]: ei[n] motus ſu[n]s ſe p[il]limus caleſacereſt: incendereſt alia[m] q[ui] p[iret]. Quo[n]t[n]i intérto d[up]l[al]i ſaliſicaſt: artificial[em] et rónabili[m]. Arti[ſicialiter q[ui] cerebu[n] c[ti]li d[ur]ui ſit in ſtomacho ad diſge[ne]rendi[m]: coru[n]pes appetit[i]que n[ot] er frigiditate: ſed po[n]tui facit hoc er humiditate et viſcolitate inter p[ing]uedinem et v[n]ctuſolitare mediocritate. Si a[n]t hec eſi[n]ent er frigiditate cerebru[m]: tunc oupl[que] accederet p[ig]uedini[q]p[er]cire appetiti[m] coru[n]pit; diſgestioné ſun[d]it s[ui]t ante di[ri]. Q[ui]s a[n]t er verbis ſi[n]rurant Ba[que]. Si velis vomit[i] mouere da poſt c[ib]us cerebu[n] come dere diſcétis. Si bene hoc intellererit: certificab[ut] intérioné ſuſi[le] Ba[que] n[ot] er hoc q[ui] fuerat frigit[udo]: ſi potius humiditas et viſcositas operer[n] hec. Immo magis humiditatis attinét[q]: frigit[udo] natural[em] adu[m]nat: c[ó]tinuat et appetiti[m] c[ó]forat[ur]: v[n]n et aqua appe[t]it[u] auget ei[n] vinu[m] minuat: humiditas et viſcositas ci[bo] bo admitta incaſtant ei[n]: et v[eh]emèter p[he]bét ad di[ger]ed[i]. Si a[n]t calo[m]e habeat c[ibus] vel v[é]roſitatem inmatat ſtomacho: et cogit erire ſurſum. Si frig[q]: aggrauaſt et inferius c[it]ſi[que] ſicut in aqua et acre videm[q]. Aquæ ei[n] frígida aggrauata deſcédit infra. Ber q[ui] calidus leu[i]s ſit et aſcedit ſurſum. Ex rōne c[ó]trahit[s] ſic ſic Arſt. in l[í]bro de naturis alia[li]n t[est]aſt. Cerebu[n]

c[n]i fundamèt[n]i ſit ſenſu[m] et motu[m]: ſenſus a[n]t et mot[er]civit[ate] calo[m]is naturalis ſint: ip[os]ſibile est c[ess] frigi[d]i[m]: frigit[udo] humiditat[em] natural[em] claudit[em] et igroſſat: ip[os]p[at]en ſenſu[m] et motui repugnat. It[em] ſi cerebru[n] frigidi[m] ſit: auferu[n]t mé[oria]: p[han]taſtia: r[ó] poſt: c[ui] frigit[udo] ip[os]ſibile est c[ess]: q[ui] mol[traſt et h[is] q[ui] palavi[d]eſt. Eui[m] cerebro p[he]gma di[atur]: vel frigit[udo] d[ure] c[memo]rié: turbide diſcretionis et inodinate r[ón]is. Et verbis ergo Arſt.bene p[ó]t intelligi q[ui] cerebru[n] calidu[m] et humidu[m] ſit tempate: natura in t[u]kuduit et ac cidéta[m] frigidó[m]e ei p[ist]tare ne ſepſi[m]in[q]: ei incendere mot[q]: Denudavit autem ſupi[ore] ſua t[est]a de p[ing]uedine et carne: vt etterio[m] aer subtilis ad cerebru[n] poſſet penetrare: et accidental[em] calo[m]e et n[im]io motu reſtrigerare: ſicut c[ordi] ſtuduit er pulmonis anhelitu[m] p[que] groſſam et calid[am] a ſe expelleret fumositatem et naturali redderef téperamento: ne ſuffocare calo[m]e naturali. M[ue]cha q[ui] q[m] medulla est ſp[ò]dili[m]: ſic ſicut cerebru[n]: v[n]n et de subſtátia cerebru[m] di[que]: c[ess] et t[n]i d[ur]io[m] et maríme par[se] caudevicina inſerior. Quato[m] magis ei[n] a cerebro remoueſt: t[ato] plus induraſt: et t[ó] n[ot] n[ui] trit ſicut cerebru[n] et medulle offi[n]i[m]: t[em] p[ing]uedo: ei[n] mi[n]us humiditatis h[is] et v[n]ctuſolitatis. Si t[n]i bene d[ig]eratur: non parum nutrit.

De membris inter d[ur]ui et molle. Lapi.rlv.

Embra inter d[ur]ui et molle media: ſunt la[certi] et caro p[ing]uedine nuda: ſunt téperat[t]iffíma in quatuor qualitariibus: et ideo c[ess] et c[er]teris mé[b]us téperatio[m]: et ad diſcrendu[s] velocio[m]: et ad penetrá[das venas facili[m]: et ad conſo[ra]t[u]d[i]us corpus laudabilí[ora]. Que in duo diu[i]dú[tur] Aut ei[n] p[ura] et c[ad]e p[ſecta] ſicut c[ad]o lateri media [que] filia[m]: aut ſunt quali[m] caro glandoſa ſicut v[era]: t[es]t[uit]a culti[m]: guttura: et colla et filia[m]. Que pura caro ſunt: ſan guinæ ei[n] subſtátia di[n]a[r]: ei[n] ſit coctus coagulatus lacertis: venis: n[er]ui[s]: et arterijs: subtilibus et ſenſui[m] incòp[er]ch[é]libilib[que] delatus. Que q[ui] ſanguinoletio[m]ra: c[eter]is mé[b]us téperantio[m]: et avſcoſitate et groſſitícire remotio[m]. N[ó] ergo inmatar[em] c[ibo]: nec inflat[em] ſto machu[m]: c[iro] ſaturát[em] ſicut v[n]ctuſo[tas] et p[ig]uedo. De ſcédit úgic[] gravitate ſua in loci coctionis ſtomachu[m] qui[q]: ei[n] calo[m] naturalis di[n]er: ſua actio c[ó]pleſi[m] et els. v[n]i p[ó]t de ipſi[m] comedi p[lu]ſ[que] ſaturitas expetierit. S[é]do q[ui] n[ot] t[n]i h[yn]ctuſo[tatis] vt lubi[ce]: et ej[ci]aſt de inteli[n]nis p[ri]uſ[que] venas penetrare poſſit: ſi p[le]uitate et facilitat[em] moran[em] in inteli[n]nis quouſ[que] c[ap]ſibi trar[er]it: qua[t]t[u]s ſue nature ſuffecerit: et t[ó] vicin[q] in p[ec]ſi[n]us ſanguiné mutan[q]: q[ui] ad sanitat[em] cuſtodiédá[d]a et c[ó]foratanda média: v[til]iſi[m]us est. Que quali[m] caro ſunt: mi[n]us ſanguinoletá[ra]n: et in carne t[ener]io[m]es q[ui] ei[n] ſedo c[octus] est ſanguis: et natura ſua inter car[n]né et p[ing]uediné mediocris. I[de]o[que] mi[n]us h[is] ſanguin[s] q[ui] carnis: maióris v[n]ctuſo[tatis] et viſcoſo[tatis: et plus ſanguinis q[ui] p[ing]uedinis: et mi[n]oris v[n]ctuſo[tas] tis et viſcositatis: et t[ó] mediocris calo[m]is inter p[igue] diné et carn[é]: ſed t[n]i magis p[ing]uediní attinétis. Ad cóparationé ergo subſtátie p[ing]uedinís subtilio[m]: t[em] nutribilio[m]: fir: groſſio[m] et viſcoſio[m]: fir ad cóparationé carnis. Diu[i]dúnt a[n]t in duo. Sunt ei[n] quas natura

Dietarō vniuersalium.

Fo.lxxxiiij.

parauit ad g̃iandās humiditātē: vii actio cōpleaf vir
vitutis g̃iatius luct ut vbera lactic: et teſticulos ſperma
tis. Sui: et alij quos ita pauit vt g̃nec humiditas ad
humectandum membra ſibi vicina luct eos q̃ ſunt
in lingua: et in teſticulis: et in alij locis.

De diuerſitate mébroz et motu et q̃ete. La. rlovj.

Jueritas mébroz et motu et q̃ete è duplert
Aet em ſemp q̃eſſetia luct vēter: cōpar:
et ea cūndātā: aut ſemp mouetia et hec
duplicia: aut em naturalia: aut accidétalia,
Naturalia q̃ p se ño p aliud mouetur luct labia: au
ricule: pedes: p aliud luct carnes collo vicine: doz:
sun core. Bene g̃ p5 q̃: q̃da carnes p se ſemp moue
tes: q̃da ño mouetes: q̃da p aliud mediocriter. ſemp
mouetes ad digerědi faciōzes. ſapoſoſiōzes venaz
sunt penetrabiliores. Motu em humores subtilian
tur: caro leuigaf: calo: tépatur. ſemp q̃eſſetes ſunt
bis otrarie. Quies em refrigerat: carnes grauat: et
ad digerědi indurat. Per alij ſe mouetes medio
criter: inter hās ſunt mediocres.

De diuerſitate eoz er loco.

Lapi. rlvij.

Jueritas mébroz er loco ſuo duob? mo
dis ſunt aut em ſunt q̃ in ſupſicie ſunt erte
riori vel interiori. Quæ ercterius ſuob? mo
dis ſunt aut officiari vicine: ſicuit offa dosſi
t colli. Aut ño vicieue luct vmbilicus et cetera erte-
riora ventris. Offibus vicine ſunt diuſiòzes q̃nq ſi
cut pectus cūndateſ. et cetera mébra inter cor: et ca
put media. Queda ſunt in interiori: cōpore cor-
t ab epate vſis ad caudā. Queda h̃o inter hec media
Quedā in dertera pte felli vicine: alie in ſinſtra pte
ſpleni pppinque. Quæ ercterius ſunt in medio cor-
re: meliones ſunt interioſibus: q̃ evicinitate poro:
poro: q̃bus fumus et ſudo: diſoliuif: alleuianſt et fa-
poſanſt: et ad digerědi ſaciles efficiens. Interiores
econtrario. Quæ h̃o in pte dertra: vicine ſunt funda-
méto caloris naturalis. i. epati et felli: inde leuiozes:
et ad digerědi faciòzes. De ſinſtra h̃o pte ſic: quia
ſpleni vicine. Silr anteriores poſteriorib? ſunt meſ-
liones er tribus cauſis. Ana q̃ nutrium ſangue mu-
dificato in corde: ioq pectus: et ipſum circundantia
ceteris mébris in cibo ſunt meliозa vel laudabilioza
Scōa q̃ pectus voce et flatu ſemp moueſt: et io caro
sua leuiaſt et mūdificat: ſacile digerik. Tertia q̃ in pe
core: co: moueſt v'l mozaſ. Loz at fundamētii è calo:
natural. et ide ſupradicta carnib? otinguit. In poſte
riorib? duab? er cauſis ño filr. Ana q̃ ſanguis vii nu
truiſi et corde ño mūdificat. Alia q̃ lóge a fundaméto
caloris naturalis: vii actio ei? in eis deſicit. Non em
boni ſunt ſaporis neq: leues neq: cito diſeſtibiles.
Media iter hec ſunt mediocria: h5 tīn poſteriorib? q̃
anteriorib? vicinioza ſit: deterioza. Etli em vicina ſi
daméto ſint coloris natural: ſanguis vnde nutriuſ:
ño in corde ſcōdo ſuit mūdificatus: neq: ſunt invia ca
loris naturalis ad cereb: ño a corde aſcedétis: quo mu-
dificantur et subtiliantur.

Membrozium mollium et duorum affignata eſt natu
ra et diuerſitas: in hac autem parte agit de natura et diuer
ſitate membrozium mediocrium inter líquida et coagulata:

hecauteuz ſunt medulla et cereb: ñ deide aggruditur par
tes illas in q̃bus affignat alioz membrozium differentias.
Sunt aut in pñiti lectione ptes quartuor. In quarú prima
aſſignat diuerſitatē mébroz rōne mediocriis diuſpoſitōis in
ter molle: liqda t coagulata. In ſcōa. ſin hac: Odebrā inter
durú t molle ſunt media, aſſignat coz diuerſitatē rōne me
diocritatis inter molliciē et duriciē. In tertia: f. i. hac. Diuer
ſitas mébroz ex motu et q̃ete t cere: t. aſſignat ipoz diuerſitatē
rōne motus t q̃etis. In quarta. ſin hac: Diuerſitas mem
broz et loco ſuo duobus modi: aſſignat ipoz diuerſitatēs
rōne loco: h5 oſt aut ſingulas diſtice exponum. Prima
aſt ps q̃ est de mébroz medioz inter molliciē: liqda t coa
gularā diuerſitate: in ptes duas diuſidif. In quatuor prima
aſſignat naturā medulle oſiui. In ſcōa. ſin hac: Cerebrum
eti naturaſ calidú ſit t humidú t. aſſignat naturā cere
bi t nuche. Circa pumā partē dicit q̃ medulla oſiui ſapo
ſio: est oſ pinguedine t vnctuofitate ppter naturā mediā.
Circa ſcam partē q̃ est de natura cerebi t nuche ſunt due
ptes. In quatuor prima agit de natura cerebi. In ſcōa. ſin
hac: Iuca g̃ q̃ medulla et spodilúi t. agit de natura nu-
che. Prima ps diuſidif i duas. In q̃ri pma agit de natura
cerebi. In ſcōa. ſi hac: Tn q̃da arbitrati ſit t inducit diſ
putationē extra opinionē de cōplezio: cōp. Dicit ergo q̃
cereb: ñ calidú et humidú cui ſit de g̃ne piquedinu̇ t medul
lari: t accidétale h5 frigidatē ppter aere cūriscant et p
pter paruitate pinguedinis t carnis i capite. Deinde indu
cut opinionē circa eius cōplexione. Hec aſt pars diuſidif in
duas. In quatuor prima inducit opinionē ponēt cerebrum
est frigidú t humidú t rōnes eius. In ſcōa. ſin hac: Quo-
rō interio oupłr ſalficat q̃. ipſam impobat: t piobat ipm
est eſſe calidú t humidú. Dicit ergo q̃ quidā crediderunt cere
bri: eſ frigidú t humidú. ppter duas rōnes. Quatuor prima est
eſ cuius paſsiòb? Oe mébru: q̃ fromachy aggrauat apper-
ti t deſfectat t vomiti. puocat: est frigidú t humidú: ſed cere
bri: est buiuſmodi: ergo est frigidú t humidú: v'n Bal: ipm
dit inuare ad puocādu vomiti. Sćo rō ex actionibus ce
rebii ſumpta e: hec o: mébru in quo est principi ſenſus t
motus: q̃o est in motu: tinuio: t ppter moti: d'tinu: inſedi
t corcúri natu: est t p: d's totu: alial perit: necesse est ad hoc
vt: ſterueſt vt ſit frigide cōplexionis t humide: ſed cere bui
est h'moi: ergo ad hoc vt ſterueſt necesse est vt ſit frigide et
humide cōplexionis: vt per frigida t humida cōplexione
obuiet calo: t ſiccitat ex motu acqſitis. Conſequenter
impoBAT bāc opinionē. Hec aſt ps diuſidif i tres. In qua
rū prima iprobat e: artificial: soluſo rōnes eius. In ſcōa
in hac: Er rōne ſpitur ſicuit Arift. in libro de naturis alia
lii. improbat e: rónabilr. Hrius eius pbando. In tertia: ſ.
in hac: Er verbis g̃ Arifotelis bene pōr intelligi. concludit
métionē t naturā cerebi manifeſat. Dicit igif q̃ hec opi
mo dupt: p: bak: artificial: t rónabilr. Pio aſt mō q̃: cere
bri: ño b5 p[ectas] ōditions cui comeditur ppter frigiditas
t e: humiditate: ſed. ppter humiditate: t viſſoſitate. t cum
dicit Ha. q̃ vals ad vomiti. puocādu: ño est h: e: parte frigi
ditatis t humiditatis: ſed ex pte humiditatis t viſſoſitate: t
q̃ appetitii deſfectat ño est hoc e: frigiditate t humiditate
h5 potius ex caliditate t humiditate: q̃ calidú deſfectat ap-
periti: ſicut p5 i calido vine: frigidú aſt puocat ſicut p5 i aq
frigida. Deinde iprobat rōne bāc rónabilr: t inducit duas
rōnes ab actiòb? acceptas. Prima talis eſt: oe mébru: q̃
est fundamētii ſenſus: h5 oni: caloris q̃ p exſi ſenſus: ſed
cereb: est h'moi: ergo h5 oni: caloris. Sćo rō hec: oe
mébru in quovigét méoria t phātasia h5 cōplexione: calidā
p qua opationes haru virtutu: viget: t ño frigida q̃ eas de
ſtruit: ſed cereb: est h'moi: ergo h5 cōplexione: calidā: nam
nos videmus q̃ q̃n cereb: est: foriter inſrigiditum ſicut in
litargia pati: deſecti memória. Deinde dicit aduſedo q̃
ſim Arift. cereb: est calidú t humidú natural: ſed tīn natu
ra dat ei frigida: t natural: ex aere exterioe: t ex p: uatio
ne carnis t pinguedinis: ne p: nimio cor: u: p: calore. t eſ fi
mile in corde t pulmone. Conſequerter nuche naturam affi
gnat dićes q̃ est ei: uſe nature cui cerebro: ſed tīn Durio: eſt:
quato plus ab eo diſtat tāto Durio: eſt: cui tīn digeri: multi

k ij

Liber

nutrit. Sunt igitur in hac pte septet pticule. In quatuor prima
agit de natura medullae olisti. In feca de natura cerebr. In
ertia indut opinionem circa ei? cœplexionem. In qraia opinio
pra nuche. Cœdبرا iter durus? t molle media. In hac pte
agit de mebuis medis inter durus? t molle. Diuidik atque
ps in duas. In quatuor prima agit de natura hoz mébro:us.
In feca affermat eor distinctem. Prima no diuidik. Sceda
diuidik in duas. In quatuor prima ipsoz distinctem affermat
In feca iurta diff. retias distinctiis ipsoz diueritatate affis
gnat. Prima non diuidik: fed feca diuidik in duas. In q
pura agit de sanguineis carnois. In feca de mebuis
quasi carnois q aliquatultis a natura carnis distat. Prima
no diuidik: fed feca diuidik i duas. In quatuor prima agit de
natura quafi carnozo. In feca ipoz distinctem affermat.
Sunt igitur in hac pte qnq pticule. In quatuor prima mébro:us
tune dioz inter durus? t molle naturam affermat. In feca, i
hac: Que in duo diuident. Diuidit ipa p carnosia pura t non
pura sicut sunt yberofa. In tertia, i. in hac: Que pata sunt
carne sanguini. Ze. affermat natura carnozo. In qra. t. in
hac: Que quasi caro sunt q. affermat natura no puroz car
nofoz. In qenta. i. in hac: Diuiduntur g in duo. ipoz distinct
in. Circa primâ pte dict q mébra: aecuntur. In hac pte
sunt lacerti et caro: t süt vitrate laudis ppter lui téperame tu
Sitt aüt lacerti in feca: cò postura er carne simplica t nereus t
lumamétis q filis ligamotis um offibus círculuti. Circa fec
cundâ pte dict q qáda ipsoz sunt pura caro: qdas non sicut
wbera t testiculi. Circa tertia partem dict q ea q sunt caro
pura: meliora sunt in nutriméto. Circa quartâ pte dict de
illis q no sunt pura caro: q punt nutrimenti groílois. Eir
ca qutâ pte distinguit ea: dices q queda eoz sunt ordinata
ad humiditatem spmatica t nutrimetûs fetus sicut testiculi
t amillare: qda ad humiditatem talia mébra sunt sicut ptes lin
gue t q ei circuitat t testiculus. Diuerfitas mébro: us ex
mota t qete q. In hac pte affermat diuerfitates mébro: us a
pate mot? t qetis. Hec aüt ps diuidik i duas. In qurí pma
distinctionis rône motus q qetis affermat. In feca, i. in hac
Semp mouères ad digerédu faciliòres. rône distinctionis
ipsoz diueritatè affermat. Prima no diuidik. Sceda aüt di
uidik in tres. In quatuor prima affermat natura mébro: us co
tinue mobilis. In feca, i. in hac: Semp qefectes bis Sie t.
ntinue qefectis. In tertia, i. hac: Per alio medicior se
mouères t. medioz. Circa primâ pte dict q qáda mem
a primum mouères t locis: t qáda primum sicut flectit
ventris ptes: qdas p alias mouètur sicut carnes collis. Lirz
ca fecam pte dict q mobiles sunt boni nutrimenti popter
subtilitatè ex motu caufatâ. Circa tertia partè dict q ques
centes sunt Sie. Circa quartam ptem dict q mobiles me
diocritor p alias locis sunt nature medie. Diuerfitas mébro
rui er loco suo duobus modis. In hac pte affermat diuer
ritatè mébro: us a pate loco:us. Hec aüt ps diuidik i duas. In
quatuor prima affermat distinctione loco:us in mebuis ahaluz
In feca, i. in hac: Que erterius in medio iunt. diuerfitates
mébro: us penes loco:us differétias affermat. Circa primâ pte
dicit q mébro: us qáda sunt fita erterius: qdas interius: qáda
sunt media: h. erterius qáda sunt offibus vicina: qáda non: q
qáda media. Elicina offib qáda sunt circa mébra spialia pecto
ris: qáda circa sensubilia capitis: qáda deo:um: qáda in medio
qáda a finifra pte: qáda a dextra locanf. Circa fecam parte5
quatuor intèdit. Primo dicit q mébra q sunt in medio coz
potis meliora sunt: t q erterius locanf: q. mûdificatur ipo
rum supfuitates p poos erteriores: q aüt interius peioza
sunt. Sceda dicit q fita in destra pte meliora sunt ppter for
tio: calore depurante q in finifra. Tertio dicit q locata
a pte anterio: sunt meliora ppter tres cas. ppter sangui
nis mûdici: ppter moti: pectoris t mébro: us ipsali: t. p
pter calore: coz. In posterio: locata sunt peioza popter
immudicè sanguinis: t ppter distitâ a fôte caloris. Quar
to dicit q media inter loca anterio: t posterio: aht natus
râ mediat. Q. quanto ad pte anterio: e plus accedit: tato
sunt meliora ppter sanguinis mûdicè t vigo: caloris: ad poste

riora accedetia sunt 3ra. 2 sic terminat hec ps. Circa pte
itça: tria queritur. Prinm est de medulla olistum. Scede de
natura cerebr. Tertium de nucha.
Circa primu pcedit hoc mo: queney vtrui medulla fit ca
lida vel frigida: 2 videc q fit frigida: vnüqod mébui nutri
ento in suis cauitatibus fidi fiti: sed illua qo nutrit tem
per est euſelid cœplexionis cù oſibus: fed cœplexio offiit est frigida
ergo fir filplexio medulla est frigida. Sceda ro hec est: bmoi
humiditates: ſanguis: pinguado t bmoi ſpht cœplexiones
ab illis inibus gnan: vn ficit dict 3a. in còmento ſuper
apbrosinos: ſanguis est calidio: lacte: q in calidio: gnan
gnaq q lac: q in epate, lac vero in mamillis: fed medulla in
offib gnan: q ofaunt frigida: ergo medulla est frigida.
Câd oppoſitum est illud qo dicit coiter: q ofa q sunt de gne
vnctuofitatis ſunt calida: fed medulla est bmoi ergo est ca
lida. Ad hoc dicendu medulla nature calide est. Ad rónem
primâ dicendu q nutrimetûs offiis est duplex. Prinm est q
mediate nutri: os: thec est humiditas frigida ficit os: alio
aüt est mediati: qo est citra puerſione: t tale no ſequr na
turâ offis: fed port natura ſanguinis: tale yo nutrimétum
est medulla. Ad fecam dicendu caliditas en aliquo est qua
druplex. Primo mo: sicut materia er q gnan: t b mo: neru
ſequit matériâ er q gnan: Scod. est fori agete: q in fo
ſi agere ſotis calo: t ex debili debibus gnan. Tertio mo: er
ptinéne ſit p5 de ſangume gnanito in epate: qui do: calidio:
ppter ptinés. Icoz ex par. Quarto ex: prento ſicur venè. p
pter ſanguine ptentu. Dicimus q gnan ex ſanguie. (Scedo
qritur circa hoc: vtrui pinguedo fit calidio: medulla aut coz
trario: 2 videc q medulla fit calidio: q: qo mag accedit ad
naturâ ſanguis e calidius: h medulla e bmoi respectu pina
guedis: g medulla calidio: e. Dinio. p5 p btm libro de alia
b dicentè q medulla in offib pueroz est verus ſanguis.
Ad oppoſitum: i oí gne illud qo precipat mag natura extremi
q extremi: magis e calidis: h dicit yfa. q mébra tenera mol
lia: t calada: t liqda ſut media: pinguo vo q vnctuofitas ſut
extrema: medulla yo est nutriméto: ergo pinguedo calidio. Ad
doc dicendu medulla offiis minus est calida p pinguedo.
Ad rône dicendu in pinguedine cùrrut oes caufe q ad ca
liditare opank. In pinguedie eí cùrrut vnctuofitas ſans
gunis t calor: maior: t locus ptinés calidio: in medulla yo
iſte cae caliditatis no cùrrut. qus medulla magis acce
dat ad natura ſanguinis p pinguedo: th plures cae calidio
tatis cùrrut in pinguedine. Tertio qnif circa 3: vtrui me
dulla offiis ſut nutrimetûs eoz vel SUPfuitas: videc q no ſit
nutrimetûs: q dicit arſit. in libro de aihibus: q eaé natu
râ h5 medulla in offib qua h5 pinguedo in carne: yvi pino
guedo aluci: q alatis est liqda: t medulla erit liqda ſicut pt5
in po: p5 pinguo no est nutrimetûs carnis: g neq. medul
la e nutrimetûs offis. Sceda ro hec est: vnüqod mébui er nu
triméto fibi ſi nutrif: g illud qo est diuerfum penit9 a na
tura t cœplexio e aluci: no erit nutrimetûs illu: h medulla e
bmoi respectu offiis: est e nature calide: os vero frigide: g
medulla no est nutrimetûs offiis. Zertia ro hec est: dicit pbs
in libro de aialib9 q ſanguis est vltim9 cibus in ob9 mébr1
b: tie eſt cois: pprius yo est humiditas q puerit ad natu
râ mébr1: g necesse est vt nutrimetûs mébro: fit ſanguis con
uerſus ad natura mébro: us g illud qo cadit inter mébuis t
humiditatem no est nutrimetû: h medulla est inter os t huiis
ditatè offis: g medulla no poterit e nutrimetûs offiis. Ad op
positu: vnüqod mébui nutritur er hûbiditate tenta i ſua
cauaitate t pßogioitate: fed medulla offiis est bmoi respe
tu offiis: t hoc dicit auctores q nutrimetûs offiit nihil alio
est q ſanguis q deſcedit ad mébra: g medulla est nutrimen
ti offiis. Ad hoc dicendu pím quodqáda q medulla est nutrimé
ti offiis. Illos th dicimus q no est nutrimetûs offiit ſic pí
guedo no est nutrimetûs carnis: fed ſoli irroat ofa: t calo
re natural: ſeruat in eis: vn: er qáda ſupfuitas in offibus
asgregata no potês tantâ coagulatione recipiet ad natu
râ mébii: quuerat eut pinguado ad natura carnis. Ad ro
rê dicendu q humiditas in mébro duplex: est, qáda eím in ſmo

Dietarii universalium.

Fol. lxxxv.

mediate gnata ex languie: et tinek i spogiostate mèbi ad quâ quertik fanguis hec nutrit mèbia. Alia est no: et pèta in spogiostate mèbi: fed extra coagulata ficit pinguedo et hec no: nutrit. Ad còm dicèdi qu dupler est supluitas: q dà edo eino ipuritè; ut egito et vina: qda: de refuditatis ficit lac: pinguedo. et hmoì est dupler, qdam est et q remanet in corporb: aialii: et ordinaik ad pèruationè corporis ficit pinguedo z medulla. Alia ad pèruationè spèi ficit lyma. Alia vo ad pèruationè spèi nec corporis: fed ad pèruationè ne fet cèt eกร esuerit fuerit abitero fuit lac. (Quarto qrîf in qb? offib? est medulla et in qbus no: Ad hoc dicèdum ex sunt qda: oflla pècauva ex vena: et iò remanet ibi supluitas medullaris: fit alia oflla polda: piter vigore et robor corpo rie: et ideo no: debent e: ofcaua, et in his no: ds eſte medulla. Sed tuc qrîf quò illa ofſa nutriunt: in qbus no: est me: dulla. Hè ſte er languine nutriant: qrîf quò languis perue niat ad ipa: cu: no: habeat: cauitates necq: venas. Ad hoc dìce: dì quita medulla: et in qibus no: est me: ſunt vt nutrimètù recipiant: et etia: plâte. (Sertò qrîf qua re in offib: quò: uòda: aialii: no: è medulla ficit in ofſe leonis hmoì yſaac. Ad hoc dicèdi qu dupler est ca: pùi? in pìm pibm, hoc em aialit magnetig ad magnitudine: z ita natura fecit ei ofſola: folida: z no: ofcaua. Scò ca eft q: ſicca ſunt multi: cu: pignù est q: qu adinuicè ingtùg et erit ignis hmoì pibm: zideo no: hùt medulla. (Cesprimo querif qre medulla in qubufda aialii bus liqda est ficit in pozo: in alij: vo: folida ficit in vacca. Ad hoc dicèdi hmoì pibm q: qda: ſunt aliaia multù liqda aſſa ficit pucus: et iò pinguedo liqida: et iò illud ſir liqdi: qò è ſile pinguedim ficit medulla: in alij: pibicæ còdioria: et iò in ſitis medulla est coagulata. (Octauro querif quare medulla no: pòt recipe inflamatione ab igne infuguo fìguedo cu: vtrurit: fit de gne vnetuoſatit: z ppter qd quedam pin guedo no: inflamaf ficit pinguedo pozzi: et quedas: ſic ficit pinguedou. Ad hoc dicèdi alij: ille res recipiunt inflama tionè ab igne q purà hùt vnetuoſatitè ficit pinguedo z sir bus: hùs medulla no: hys vnetuoſatitè purà. Hèt quàda pugue do liqda est et aquoſa: z dec no: recipit inflamatione ignis: im: alio potignè effuocat et extiguit: et talis est pinguedo po: ci. Alia est pingued aera z terre refrèſis: et hec inflamatione recipe pòt fuit p5 in pinguedune bouis.

Circa còm pèedif hoc mo: t querif cu: còplezionis fit cerebri: z videſt q calide: od: illud qoſet de gne vnetuoſatit: z pinguedinis est nature calide ficit p5 in pinguedune: h5 re cerebri est hmoì hmoì yfa. ç cerebrus est nature calide. Scò ra est hec: od: mebri: a quo est oigo senſus et mot? q celebanz et hmoì aiali: deh: natura: còmme ilii qulitati: et eit piciptu senſus et mot? fed cerebri est hmoì q: est ſons et oigovirtu tis alialis et principi senſus: ç hys natura: còmme ilii qulitati p quà fit senſus et mot? fed hec est caliditas: mihli enis fine caloze est ſentire: ç cerebri est nature calide. Ad oppofiti: œ mebri: qd est creati: ad erceſum caliditatis alterius mo peradùc est nature frigide: fed cerebri est hmoì: q: ficit vi: cit pbs: creati est frigidis et humidus vt ſua frigitate et hù miditate et pereret caliditati et ſiccatate coridis: ergo cerebri est frigidum. Scò ra est hec: vidit pbs libro de aialibus: q aliaia languine: phntia calida iudicant: z ſir membri: fed ce rebri: languine prieu: ç frigidis ds iudicari z non calidum. Tertia ra est hec: od: mebri: qò est ca: dilponi: z prieratum corporis çequeti: frigiditati est frigidis: fed cerebrum est hmoì: ç est frigidis. Odino p5: q: ſomn? cauſak a frigiditas te: cauſak em: er elevatione fumoz ad cerebri: z ſeqtur frigidas. ficit vapores eleuati ad aera: quertun: in aquas p pter loci frigiditati: ſirf fumi q acſedùt: ſut calidi z tefcedùt frigidi ficit diat baly. q: infrigidan: in cerebro z t: deſanſk in aqua z tefcedùt: ç cerebri est frigidis. Qò dicem? dicès tes q cerebri est frigidis z humidis. Motadìq: ç in cerebro ſunt quattuòz. Paimi est còplerio naturalis et? Scòm est còplerio accidètalis quâ 3 hit a ſpiritib? z ta calo: naturali Tertii est còplerio accidètalis quâ trahit a fumis. Quar: ti est accesse ad natura: pinguedinis. Dicim? ç q quatu:z

est de natura cerebri: pria frigidi est t: humidis: cu: pignuf est q: Arif. diſit libro de aialib? ex q: ofa: mébra q languine ca re: et frigiditati decilnat: fed cerebri: ca: còm languine: et io: natura: frigidi è ficit pbauit ratio qda: accidèt: tì cali dèt et hmo: cp patebit in solutiò: cu: lida rònis. Primo ter tio mo: accipit cerebri: Arif. Auicè, z Ras. Quarto tì mo: yſa. accipit cerebri: hmo: cp est de gne: pinguedum: et quia ois pinguedo hmo: yfa. calida: io: yfa. ponit cerebri: calidum. Ad ròne: primà p5 solutio: q: cerebri: hys duo. cò: còplezionem t: copofitionè, quàtù ad còplezionè no: ſequif natura: pigue dimis: fed poti: ròne copofitionis: z io: no: valet la: ro. Ad ſe cù: dìcèdi qu: quis opationes et mot: fiat in cerebro: non tì tì a calo: p ſe: fed p: iprìm àlem.

Circa tertii: pcedif bmo: qrîf de nucha: de pspinali me dulla cu: còplezionis fit: z videſt q frigide: od: mebri: qò oſi: a membro aliquo est euſudè nature cu: illo: t: matire illud qò oſi: ſic ficit pbs: fed nucha a mébido frigido oſi: ficit pbs: q: ex cerebro: a pte poſteriori: ç nucha est frigida ficit cerebri: hoc ofirma: p hoc q: nucha oſi: a cerebro: t: ſir nerui: oſi: tur a cerebro: mediates nucha: est fi extremo ſunt frigida: et medi: erit frigidis: fed cerebri: est frigidi: t nerui: frigidi: ç ſir nucha erit frigida. Scò ra: boc: hec: od: mébra dura que a na: tura fanguinis diſtàr ſunt frigida: fed nucha est hmoì: ç est frigida. Ad oppofitù: medulla ofſiù nature calide est: h: nu: cha est medulla ofſiù: ç nature calide est: h: nu: cha est medulla ofſiù: ç nature calide est: h: pòc: ofirma: per pibm dicèdi q cerebri: frigidis est t: nucha calida: vi: ponit q: nucha tempat frigiditati cerebri. Ad hoc dicèdi q nucha frigida est natura: ficit cerebri. Ad ròne: primà in hùs dì cèdi q quèdà est medulla ofſiù que qnaf er languine: et h: no: ex quolubet: fed ex languine quàtì ad humiditàtè vnetuo: s: am: t dec cerebro calida est. Alia est q: no: qnaf er languine: et h: no: ſequr fanguinis natura: neq: ds bica: calida: hys poti: frigida: t talis est nucha et est gniata ex frigida poſione p: matis ficit cerebri. (Scò do q: qvtr fritu medulla ofſiù a: cereb: q: pbs ponit q: no: oſi: a cerebro, pieterea ponit pbs ipam è ca: calida. Ad hoc dicèdi q no: di: cito: yec pbs. im: oſi: a cerebro et frigida est t: no: calida. Sufnèdo tì ipm dicim? q oupler est oſi: çu: diqda est per cò: formitates fitus ficit nerui: o: unk a cerebro: od: aliu: ortus p: cò: còplezionare ſube: hoc mo: intelligit Arif. q: no: oſi: a cerebro: q: cerebri: est mellus ſube: qnucha dure: t io: di: cito: q no: oſi: q: scò. Chtè que rif quare nucha cu: ſit medulla ofſiuer primo: pmate: gna: alia vo medulla qnaf er languie. Ad h: dicèdi qnucha crea ta est ad hoc vt immediate o: iak a cerebro: z nerui: o: iank ab ipfa: motui: ficit a cerebro: o: unk nerui: ſenſibiles: zio: ficit cerebri: est primo: pmate: gna: ſir t: qu: alia vo meduls la no: est ad hoc creata: fed vt serueret humiditàtè z calo: es ofiù. C: enſequèter circa pte: ilia: qrù: duo. Pumù: est de diueritate mébroz: a pte: mot? et qetis. Scòm est de diuer sitate mébroz: a pte: ſit. Circa pim: pcedif hoc mo: z q: qvtr fritu mébra q in motu: etinuo: ſunt ficit pedes ſint melio: s nutrimètì: caro pura: z videſt q: no: mébra nervu: a fri gida ſunt et ſicca et dure: diu: vifcolum fanguine: ghan: tia: fed pedes ſunt hmoì q: natura: ipa nervu: a: ſtituit p: pter moti: ç: no: ſunt laudabilioris nutrimètì. Scò ra: boc est: mébra q ex purio: languie: gnan: laudabilioris ſunt nu: nutrì: h: mébra extrema no: gnan: er purio: languie: h: alia ç no: ſunt laudabilis nutrimètì: ç: t: Ad oppofiti: est illud q: dicit Ras. q mébra q ſunt in motu: etinuo: ſunt laudas bilis nutrimètì: fed pedes et conſilia ſunt hmoì: ergo ſunt laudabilis nutrimètì. hoc etia: p: oba: q: mébra q: habet ſubtilio: es humiditates laudabilio: z ſunt nutrimètì: h: mé: bia extrema ſunt hmoì ppter moti: ficit diat yfa. ç ſut lau: dabilis nutrimètì. CKone huius qrîf ſi pedes: viſcolum fanguine: ghan: ficit vult Ras. qò: còpetunt inſirmis. Ad hoc dicèdi q caro i: extremitatiibus est laudabilis nutrimètì et ſubtilioris et midio: s: z hoc no: est niſt ppter motum. Ad ròne: primà in hùs: dicendu: q mébra: dicunk eſt ſe laudas bilis nutrimètì: multis modis. Primo modo q: maius in: ducut nutrimenti: z hoc modo caro po: cina laudabilis est nutrimètì: teſte Ras. q: dicit q caro po: cina nuda nutra: capit m: gis o: carne. Scò do mo: d: laudabilis nutrimètì: aliq: q est k iij.

Liber

molliors nutrimêti et minus viscoſi: hoc mo caro subtilis
t mollis melioris est nutrimêti q: molliors; vt pulli et hmoït,
Tertio mo: purio: nutrimenti: et hoc mo extremitates
laudabilis ſunt nutrimêti: q: nutrimêti leu? et puri? gînant
Al: leos dicêd: q: quis ſaguis groſlio: mădef extremitati
b: t: subtiliæ: p:pt moti: ea? et ſtinuus: et ſit subtilis nutrimê
ntur: coqutatur multus: vt ſiat molles: et b: diſegitibiles: cœua
leſenti: g plus cœpetit caro pura pinguedine q: caro illaruz
extremitati: q: ſacilio: ſunt diſegitiois. Cscdo q: riq de au
riculis: vtr: ſunt laudabilis nutrimêti: et videt q: no: carnes
en: carilaginose duri ſunt nutrimêti: h: auricule ſunt hmoï
q: no: ſunt laudabilis nutrimêti. Ad oppofitû est illud q: de
cit ysa, q: in media q: in motu ſunt et:ntuo laudabilis ſunt nu-
trimêti: et c: est manifesta: ſed auris est hmoï: g: est laudabi-
us nutrimêti. C: rone huius q: riq: quare auris est p: por-
co ſunt laudabilis nutrimêti: no: t: ita est in ariete, Ad b: ot
cêd: q: rone illa qua carilaginose ſunt groſlum nutrimens
nt eribent: et d: rone ſubtilitatis ſube q: in ſanguinis qua acq
rut in moru boni ſanguinê gînant: et hoc marime in pozo q:
est a:ial humid: caro v: pedis q: aurii: oura eft: t: io: tepera
tur: et: p:pter p:umiditate: t: p:pter moti. C:Quarto q: riq
circa hoc ſquare extremitates ſunt de gne: neruofor: q: car
carilaginose. Ad hoc dicêd: q: mot: q: ſenſus p:nerus ſint
Ad moti: vero requeſt neru: fortes q: d: oun. Ad ſenſum v:o
mollities c:pt moti: fort: receptione vel frequêre: t: io: etre
cremitates ſint p:pter moti: q: ſenſi: io natura creavit eas ner
uofas. C:Quinto q:ritur circa hoc ſcare aures o:im a:ialiſi
ſunt in motu et:ntuo excepto ho: e: tymia. Ad hoc dicêdus
q: hoc eft: p:pter diuerſum ſint aurii: in alibus: dicit pbs
in libro de a:ialib: in q:uobada e: alibus aures ſunt fit in
ſupiori: pte capit: is:ed tales ptes q: in tali ſitu ponuſt: p:nt
moti: liberi: t: io: qua: et:ntue ſut in motu: aures v: o: ho:e
q: tymia pon:itur in marilla ſupiori: t: io: no: p:nt moti: libe:
C: Sertio q: riq: c:u medra q: ſunt in extremitanbus o:ino ſ纯
pura: vtr: ſi:ſt extremitates a:ialu: veneno:q: ſint ſane q: pu
re:ſec cauda: q: videt q: ſic: q: ptes q: ſunt in motu: p:opter
moti: ſe:puranq: q: ſic: m:idi:es alij: ptib: q: ſed caput q:
cauda ſunt qua: in moru et:ntuo: g: p: moti: ſe:puranq. Kon
traviu: dic:uto:cte:es q: in capite q: cauda est venenii. Ad b:
dicêd: q: venen: est in capite q: cauda. ptes v:o puriores et
m:idi:es ſunt in medio: q: c: est q: virtus veneni est ſubſtâ-
tialis illi a:iali: v: n: no: est venen: respectu a:ialis in quo eſt:
ſ respectu: corporis humani: ſicut dicit Auic: mouenq: e:im illa
a:alia a medio ad:extrema: t: io: tota humiditas: oſeuit ad
illa medra: t: io: eſt ibi venenii. Ad r:one dicêd: q: illud q: in
co:po:re et:ntine ſup:fluitares eſt. v: q: hmoï humiditas: venes
no:fa eſt eſentialis: q: p: moti: no: p:ot eliquiari neq: de: pura
ri. C:Septimo q:ritur quare cauda cuiu: libet a:alis multe
pinguedines est: videt q: ſi:q: medra q: in extremitanbus
ſunt: morui ſunt deputata: medra v:o motui deputata ſunt
neruofa: g: cauda d:5 e:q: neruofa. Ad b: dicêd: q: cauda inter
alia: membra omnia b:5 pinguedine: q: marie e: pingued co:
sregata circa renes t: e:bi lo:q: pinguedis. Seda c: e: q: lo:q
ille q: cauda eſt ſituata a fonte calo: e:remot: t: io: q: no: e
ibi calo: p:u:bidit: e:u:me:s: io: ibi aggregat m:ra p:iguedo
C: Circ: a:ed p:cedif hoc mo: q: riq: an medra: nobilia ſint
p:cio:is nutrimêti q: ignobilia: ſed q: hoc ſuit diſuſiſ: boe
bis p: particularib: ante caplin: de cerebro: io: ad p:ns ſup:ſedeco.
C: sed q: riq: quare medra: antero:ia ſunt p:cio:is nutrimêti
q: poſterio:ia: et: videtur ſiu: q: p:tes antero:ies ſunt p:io:
mi:oes ſont calo:is deput:atis ſup:fluitates q: poſterio:es
g: melious nutrimêti ſunt q: poſterio:es. Seda r:o bec eſt: et
p:urio:z: ſanguine g:li:an antero:ies q: poſterio:es c:ui p:pi:
qui:oes ſint cordi: ergo melio:is nutrimêti: c:otranu:ti po:
ni: in pozo. C:Rone huius p:ot q:ri: quare in pozo p: po:
ſterio: eſt melio:is nutrimêti: in ariete v:o antero: p:bs. d: b
dicêd: q: no: eſt ita in pozo ſicut in alij: a:ialib: q: po:ce eſt
a:ial p:ni: v: q: antero:ia ſunt de:ſpia q: poſterio:ia ſunt ele
nuata: io:des q: ſup:fluitates venjuit ad p:tes antero:ies: t: io

ſunt mali nutrimêti antero: a:ecotrario eſt in alij: a:ialib:,
Hos t: i: dicimus q: duo ſunt aliderada ad diſpositione par
tibus: et antero: i: poſterio:z. P:umii e: depuratio carnis t: lub
tilitas: et hoc mo anterio:es ſut melio:is nutrimêti. Alia c:q:
q: anterio:es e: caro:ze naturali: c:ordis e: depurani: t: midifi-
can: c:ui ſint e: p:piqno:es q: poſterio:es. S:om e: admis-
tio pinguedines in p:to v:o antero:ia pauc: aut nulla e:ft pin
guedo. v:q: inter o:em pinguedin: e:ma:ime ab:ore:em? p:in
guedine po:ci: io: c:ui in pte poſterio:ia p:uiue: e: eligim? p:te po
ſterio: e:po:ci. t: p:ead r:one:pt: e: a:retio: a:retio: e:iligim? c:ui
ſit ſubtilis t: depurata a:calo: e: et:na: p:uiata pinguedie re
ſpecto p:ti poſterio:is. C:onſequêter q:ri: de nutrimêto
partii: in diuerſitat: e: fitus in pte de:tera t: finis:q: h: q: b
plenius diſuſum e:ft in dieta: p:ticularib:; itud: p: omittu
m:ni. C:onſequêter q:ri: de cute quare facta e:ft tempa-
ta. Ad hoc dicêd: q: cutis e:ft tempata t: no: ni: in ho:e: per
cut: e:im t:actus ſenſus celeb:q: v:ni p:q e:ft têperata: o:ga
ni: e:im ſenſus op5: carere excellentia quattuo: qualitat: tâ
gibil:iti: e:im e:celleret in aliqua no: poſset diſcernere immo
ſilia iudicaret: t: hoc marime p:ingit in ho:e: q: in ipo mari
te viget diſcreto: ſenſus: t: io: cutis in ho:e e:ft temperata,
C:onſequêter q:ritur quare caro circa o:ſia laudabilis eſt
nutrimêti. Ad hoc dicêd: q: hoc e: q: ille carnes collidun:q:
ad oſia: v:q: c:ui: no: p:nt moti: ſuum exercere niſi fricenc:
ad oſia: io: in illo motu ad oſia: collidun:q. t: in collisione ita
ſubtilian: C:he: ti: q:ra:q: q:re in vêt:re:z: matrice no: e:ft os: io:
dicêd: q: hoc e: p:pt ilationate q: ſtrictione: de p:pietate
e:matr:ias e: vt e: stringa:q: t: v:ilate: e:ft hoc no: poſset fa:
cere e:bi i:ect os c:ui os impediat ilationate q: ſtrictione: t
ideo non os: de:ſe: fil: e:ft de ventre.

C:De ſpêb' volatili: et diuerſitatib' co:z. La. xlvii:.

C: L:ctio. rl.

Olatilia vnuerat: ad ambulabilia c:op:as
rata: min:ora faci:ut nutrimêta: ad digerêd:ni
tame:ubtilio:z a: facilio:ia: in me:bi:is paru:z
immo:stria. Qu: t: nutrimêti bonitatibus
t: malignitatib: q: quattuo: modis duerfan:q. P:um:
et c:opolyriib: q: etatib:q. S:os et ſubtilitatibus q:
groſlieb:q. T:ertius et cr:afficie q: macie. Qu:rt e:
loco:z me:bi:oz poſiti:ibus. Et c:opolyri:ibus qui:os
modis c:opri:edunk:q. Alia e:im têperata ſicut galline
t: galli: alia frigido: têperamêto ptin:es ſicut ſtarni
p:ulli: q: files. Têperata t:ii dicimus hec: q: carnes c:ui
natur:al: calide ſint: bar:u: q:oo:z calo:z debilis e:ft
subtilis: et ad digerêd:u ſunt faciles: et ideo têperata
eo:z c:opolyri:o d:2. Alia calida: q: ficca cor:up:es to:ma
d:ni q: a têperamêto lõge ſicut paſseri: q: iuueni: colu:
bar:ia: e:ft cui: n:af: licitas ſicut turturi: q: p:diu:
t: fil:ni: alia cui: n:af: bûiditas ſicut anatu: q: frutioni:
pullo:z col:ubin:ui: q: fil:ni. Que i calo:ze defecta: t: ſin
têperamento ſunt attin:eta:ia ſicut ſtarni: p:ulli: q: fil:ia:
ad digerêd:u velocio:ia: aut facile venas penetr:ia
cito in ſanguinê mutabilia: marime: fi in cr:afficie ſut
têpata. Si e:im no: ſint cr:affilima: stomach:u: ſunt con
for:atia: laudabil: e: fanguinê g:li:antia: oi: c:ate c:ople:
riioni: agrua: h: ti: et ſubtilitate et diſsoluti:ios ſue ve:
locitate: no: multa virtutê: me:bi:os p:ſtant: v:ni ad reg:
d: a:ni:itate: ſunt melio:ia q: ad medra: poſt:ada. De
lio:ia a:ui: huius g:ui:is ſunt: c:ui i:ã cantare incip:ui:ma:
ri:me maſcula quo: in t:pe calo:z co:z poſta:q: naturali:
t: humo:es mu:dan:q. J:tc: ti: comedan: co:ea c:ui acceo
3accara ſtomach: i:ctri:gu:it inc:efione. J:tc: rufus. Si
coqu:ar: c:ui blita: q: c:icre: e: pauc: c:innamomo ſoluit
ventr: e: Ballina q: naturali: ſiccio: e: q: p:ulli: po:tria

Dietarī vniversālium.

Fo.rrvj.

pullis agit: q; pulli ventre humeetrāt; gallina aliquā
tulī stringit. Ballus q; nature calidiois est gallina
atq; pullis: quādā fallitudinē ciliuā caro fua acqit
vri ſit solubilis, marime ſiver? ſit et decrepitus. Jnde
Ha. galli veteres et decrepiti cīn sale fori cocti et cpmino;
aneto: porris: ſemic croci hortulanī: humozes
plegmaticos deponunt: et colice paffioni: punt: et
ad dolozē ſtomachi de vētositate groſſa inflati mitis
gat: dolozēq arteticuī et tremoze. Dicunt tī quidā
quare illud no eſt in iunio:ibus gallis: cī melidiozes
ſunt natural: et calidiozes ſunt falliozes. Dicim? mos
dis eſſe duobus. Lū cīn calo: et fallitudo hozum ſunt
fortiozes: ſicce digeſtionis ſunt causa: quia carne du
rioza: decrepiti cum fallitudo non ſit temperata: et
caro molli: ſit causa lub:ice solutionis. Œte Ha. gal
li decrepiti fallitudo leuſis: no deliccatua: caro molli:
vii facilio: deſenſio et vētris emolliſto: marime
ſi ficubus ſicis nutriuā cīn lacte piftatis. Œte Hale,
galli aliquī et anſeres ſi nutriuā ſicis et piftatis ficu
bus: inde ſapòitas paſ: et velociter digerunt: et cijui
ciutur. Que volatiliuā calida ſunt et ſicca: no ſepe ſunt
accipièda: marie paſſeres natura caleſacietes: et iſu
moltitatez et cpolerā ru. tranſducetes: p[]cipeu filuatci
et macri: q; digeſtionē delicant: ventre costipant
Hogz: no ſunt accipièdi niſi domi nutriti et incraſati
ſint. Que cōplecionis ſicce ſunt: neqz calida nīmiu
ſunt ſicut turtes: pauones: pdices: et oia paludes
inhabitātia carne ſunt neruoſa: groſſa: ad digerědu
dura: tīn bīn digeſta multu ſunt nutritiua: ad diſſolu-
du: dura de med: is: tī o machinandu eſt ad molliſis
cādum carnes eoq; neqz annu: træſeuſi ſut comedē
da: ſed poſt q[]unt occaſa p[]diē et nocte dimittatur vt
carnes emoliuāt. Eſtaſ b: q; videm? carnes occiſas
vna die eſtua dimiſſas molli:es et teneriozes. Jbe
tēn carnes ad digerědu veloſes ſunt: bone in creādo
bonu sanguinē: cīn ſanguis ſuus ſit mutatus: ſicut a
caloze naturali elogaſ calozes extranei p[]cuſionibus
Q[]d palā ſit: q; carnes diu ſi dimittāt: putreſunt: et
mutan[]t. Lū a[n]t hoc er lōgo fiat tpe: et paruo alid[]q
opeſt eſt necesse. H[]ogz illaudabiles ſunt carnes iſte
ſi recētes ſint: marime ſi multu carbonib[]ſaſſen[]t et
teneren[]; q[]z. I[]z inde mébza poſten[]: tīn tarde ab eis diſ
ſoluun[]; q[]; et recēta ſit ſanguinis: t[]oſiqtate puto
ris: z vicinitate calo[]; naturāl. Jnde Bal[;]q a[]ialiu[]n et
terrenafecuīt ſecrētiora [q] opoſteat ſut: aut nō matu
ra quatu[]z couen[]t: aliq[]uādiu et ſeruata: ſicca ten[]e
ran[]; et molli[]oza eoq; induran[]; et cruda maturan[]; ſic
q[]z digerunt. Obijciet tīn quidā Ha. diriſſe carne du
ram dimiſſam emolſeſere et tenerari et caloze acris
neqz tīn de recenti alid[]q índicasse: vt si mo[]zareſt quō
tenerare[;]. Dicimus Ha. diriſſe vli de a[]alib[]; et terre
nafecerb[]; cīn dictu carne durā diu dimiſſa[] caloze ae
ris emolſeſere: et poſt de nafecerb[]; ſubintulit. Qui
fructuī molles: teneriq[]; ſunt: magis mo[]zan[]; indu
ratur: et delicar[]; ſi ſui ſeperati. Qui a[]ut duri et ſic
ci et iuncti teneran[]; et molſeſe[]; ſeperātur. hoc au
té oſtat q[]; si magis ſeru[]; ſubſtātialis ſua b[]uſiditas
cōſumir[]; et in puluerē reducitur. H[]salam e[]g ſit: non de
bere nutriri carne natural[]; dura et ſicca: neqz inha

bitaribns paludosa: niſi cīn ante p[]duos dies ſint oocſa: vt carnes molſeſat et facile digerat. Que autem volatiliuā ſunt b[]uſidioza: ſicut anates: pulli columbini ſtrutiozes: carne ſunt durioza: z groſſioza ad nutrien diu: et ad digerědu durioza: et ceteris ſtrutiones ſunt peiozes: q[]; plus ſtomachum fatigāres: vnde ſole ale et ceruices ſunt dāde. Jbe c[]m in o[]im a[]ialiu[]n g[]iubus tenerioza ſunt p[]pter n[]imiu[] motu. Anates ſunt ſubtliozes: ſtrutōibus ſap[]iozes: marime ſi ficubus nu trian[]; quoz tīn ale meliozes ſut. vīn hip. volatiliuā le uiozes carnes q[] ambulantiuā ſunt et minus humide: leuiozes q[] min[]; humide: pdicu: turtur: t[]karnozum: humidiozes domestiico[]; carnes: anſeru[]; paludib[]; in habitatiuā: anatu: pullo[]; columbe ſubtriliozes q[]; ana tīn: et ad digerědum faciliozes ſunt: q[]; ſit et p[]uitate humiditatis et teneritatis ſue carnis: et multo tamē ſuo caloze ſaguinē incêdut: marie filuatci: q[]; calidiores et min[]; humidi. vīn ſ facile in incêſionez couertunkt et i glia cholerica. H[]ogz antiq[]; cīn frigidis p[]cipiut da ri: ſicut c[]n aceto yue acbere p[]oni citin[]; po[]tulaca: la[]ctuca: co[]; iandro: ſcariola et ſimilibus.

C De diuerſitate volatiliuā er atatibus. Capt. l[]it.

Jueri ſitates volatiliuā ex etatib[]; hec ſunt: q[]; ſiccoru[]; pulli iuniozes leuiozes ſunt et ſubtriliozes: vt p[]ote minu[];is humiditair: calidio[]; r[]u humo[]; ma[]tozes meliozes ſunt: marime frigidōriuā. Diuerſitas ex groſſitie et ſubtilitate qua[]drupler, aut ſubtriliffima quaſi in quarto gradu: aut quaſi in tertio ſicut ſtarn[]; pdices: pulli[]; filia, aut i ſe cundo: ſicut turtes: coturnices: aut q[]; i in p[]roſicut pauones et grues. Que in quarto facilioza ſunt et le uioza et minus nutritiua. Que quaſi in p[]io groſſo[]; ra et durioza ſunt p[]uſq[]; nutritiua. Que inter hec me diocria ſunt media. Sed tīn q[]; in tertio gradu: leuio[]; ra et ſubtrilioza q[]; que in ſebo: q[]; tertius quarto eſt vi cinio: et ſebo[]; p[]uno. Coturnices [];o ceteris ſunt peiozes: ſicut nec in nutrimēto: nec in digeſtōe laudabi les. Dicunt tīn alid[]; q[]; re Bal[]; paſſeres et pullos aſſu milauit in nutrimēto: c[]; tīn ſenſus neget b[]; q[]; pulli humidiozes crasliozes et carnosiozes. Que[]; ſunt bm[]; o[]; ma[]tozes debet e[]c nutrimēti. R[]esp[]; Ha. non mo[]ſtraſſe multitudinē et p[]uitatē nutrimēti naturalē ſed porius accidētale. Int[]edit e[]m o[]n[]; dere groſſic[]; et ſubtilitate: velocitate: digeſtioris et tarditate. N[]o ſtrauit q[]; facilia et ſubtilia volatilia c[]ito a[] méb[];ris diſ ſoluenda: Broſſa []; o et tarda ad diſſolu[];dum dura. Que c[]; certificauerit: intelligimus ſubtilia et a membris cito diſſolu[];da: et i naturāl multu nutritiua: accidētāl paru cr[]; it nutritiua. Si e[]mi cito a méb[]; diſ ſoluun[]; velociter euacuātur: et ad aliu[]; n[]; appetend[]; ci b[]; ſeſtina[]; vīn paru dant nutrimēti: Broſſa et a m[]eb[];ris diſſolu[];da tarde: eſt i paru nutriat naturāl: tīn multu nutriuā accidētāliter: q[]; duricis ſue diſſolutionis a méb[];ris no cito aliu[]; cib[]; erpetit: et i q[]; quaſi multu eſt nutribilis. I[]oq[]; grues: pauones nutribiliores ſunt anatibus: et anates tīn ſunt nutribiles p[]o[]; p[]ter ſue humiditatis et ſanguinis multā qu[]; titatē. et grues p[]pter humiditate: mino[];e et ſanguinis pau citatē nutribiliozes: q[]; carnes ſue neruſe ſicut et o[];

k iij

Liber

volatiliu[m ale. Dicet t[ui]n aliqu[em] carnes gru[n]: pa
uon[us] alis affil[im]iati oim volatiliu[m grues t[ui]n pa-
ones groſſa ſint: t[ar]de digeſtua cu[z] gal.oim vo-
latiliu[m ſubſtilio[ra: et ad diger[ed]u faci[rio]ta alas et cer
uices e[que] dicat. R[ui]dem? ſubſtili[ates méb[ro]z ſint ou
p[li]ces: aut naturales ſic[ur] carniu[m lacerto[; aut acci-
dètales ſic[ur] carniu[m oſſib[] vicinaru[m. Alaru[m aut[ur] ſubſi-
litates ſunt accidentales: cu[] neruſo[e] ſint et dure car-
nes: q[ui]s natura fecit: ut affidu[n] morum et labo[ez]s poſ
ſent pati: ſed t[ui]n er nimio motu et labo[ez] ſubtili[at car
nes: et facit ſap[olo]io[zes: et ad diger[endum faci]li[zes]
In ſe ergo q[ui] carnes groſſe gru[n] ſunt et dure: ſed er
nimij morus labo[ez] tenerantur: et quasi lacertorum
erremitates conficiuntur.

De diuerſitate nutrimentorum corum et
macie et crasſitie. Lap[.]i.

Jueriſtates nutriment[or]z volatiliu[m et ma-
cie et crasſitie. Que volatiliu[m naturall[] ſut
humida: laudabilio[; est macies q[ui] crasſi-
ties: q[ui] macies ſua multa auſert humidis-
tate[; et ſua téperat oplecioné. Que naturaliter ſunt
ſiccio[ra: crasſa macris ſunt melio[ra: q[ui] crasſi[es] ſicci
tatem marie téperat iu[n]en[ui]. Crasſities et[ia] ho[ra]
nutr[em]ta diuerſantur ſm anni tépo[ra]. Queda[] enſi
craſſa in h[ym]e et vere: ſunt laudabilio[ra: ſic[ur] ſtar-
ni: turturez et filia. Queda[] no in aut[ino] et eſtate.

De diuerſitate nutriment[or]z er memb[ro]z
diuerſitate. Lap[.]i.

Jueriſtates nutriment[or]z ho[ra] er diuerſi-
tatibus méb[ro]z triplices ſunt: aut er co-
plexionibus ſiue et cop[ositionibus: aut
er motionibus aut loci[s]. Complect[i]ones
tam dicr[i]nas ſic[ur] neruſo[ru]z et cutis: et intreſtino[ri;
mollii: et tenero[rum] ſic[ur] p[ingu]edo et cerebrum. q[ui]
dam temperata ſic[ur] lacert[or]p[; carnes: et p[ingu]edine
nuda: neruſa ndura: et parum nutrici[ta: marime
a[i]talia macra fuerint: aut naturaliter ſicca. Si enim
groſſa et naturaliter humida: nec digeſta multa d[at]
nutrimèta: et ad diffuendu[n] dura. Mollia et tenca
niti: p[ingu]edo et cerebru[n]: calida ſunt et humida: ma-
time de naturall[] humidis: unde parum nutrici[ta
et illaudabili[ra] ſic[ur] ſupradictum eſt.

De diuerſitate p[ingu]edini volatiliu[m. Lap[.]i.

Jueriſtates p[ingu]edinum volatiliu[m ſim] co-
plexiones corum ſunt. Si enim calidio[ra: et
erit calida p[ingu]edo: et apoſtemar: diſſoluti
na. Que frigi[dio]ra: eor[um eſt temperato[;]


Que ſiccio[ra: corum p[ingu]edo minus humec[ra: bu
midu[oz]us magis humec[ra: marime ſi de humido na
turaliter eſt animali. I[deo] p[ingu]edo anſerum natu-
raliter valet arſure ſomachi et intreſtino[rum: d[ys]tere
inde facto. Junio[; p[ingu]edo humido[;] veterus eſt fic
cio[;] M[ou]iter interſectorum minus calida eſt et bu-
midio[;] Longe occi[so]nus calidio[;] et minus hu[di]do[;]
[;] Pol[ith] premiſus eſ t[er]mo circa diuerſitatem nutrimè-
ti prout exerabitur ex animalibus ambulabilibus terreſtris
bus: In h[ae] parte determinat de diuerſitate eius prout ex
trabitur ex animalibus volatilibus acris. Diu[i]ditur aute[;]
hec pars in duas partes. In quarum p[rima] agit de natura
volatiliu[m: et de diuerſitate nutrimenti ex ipſis. In secunda

ſim h[ae]: Diuerſitates memb[ro]tum volatiliu[m multipli[c]es ſunt, agit de natura memb[ro]tum ip[so]z: et de diuerſitate nutrimenti ex ipſis. P[rima] autem p[ar]s ſpectat ad p[reſ]ens tem lectionem. Diu[i]ditur autem hec p[ar]s in duas partes. In quarum p[rima] cop[ar]tat volatilia ad ambulabilia ratio[ne] nutrimenti. In ſecunda de ip[so]z diuerſitate et nutrime[t]o ex ipſis determinat. P[rima] p[ar]s indiſu[n]a eſt. S[co]da aut[ur] diu[i]ditur in duas. In quarum p[rima] diſtinguit c[ö]ditiones per quas volatilia diu[i]erſantur. In ſeda ſim diſtinkt[i]o[s] diſferentias ip[so]z diuerſitates aſſignat. S[co]da aut[ur] ſim nume[;]condit[i]ionum diu[i]ditur in quatuor[;] In quarum p[rima] aſſignat ip[so]z diuerſitatem a parte complexit[i]ons: et fil[us] a parte etatis. In ſeda a parte ſubſtatie in ſubtilitate et groſſit ieſt conſiſtens. In t[ertia] a parte habitudinis in p[ingue]s d[ine] et macie conſiſtens. In quarta a parte ſitus méb[ro]z Sunt i[git]tur in p[reſ]enti lectione partes ſer. In quarum p[ri]ma comparat volatilia ad ambulabilia ratione nutrimenti. In ſecunda, ſin h[ae]: Que cum in bonitibus et malignita[rum] t[em]diſtinguit quatuor[;] conditiones ſim quas volatilia diu[i]erſantur. In t[ertia] ſin h[ae]: Et cop[lex]ionibus q[ui]s modis dephe[n]ditur t[em]p[ro]ſequens de ip[so]z diuerſita te iu[ra] illa[]s conditiones aſſignat ip[so]z diuerſitates a parte complexit[i]ons et etatis. In quarta, ſin h[ae]: Diuerſitas volatiliu[m et groſſitie t[em]c]a parte ſubſtantie in ſubtilitate et groſſitie conſiſtens. In quinta 15. In h[ae]: Diuerſitates volatiliu[m er macie et crasſicie, a parte habitudinis in crasſicie et macie conſiſtetis. In ſexta, ſin h[ae]: Diuerſitates nu trumentorum animalium volatiliu[m er diu[i]erſitibus méb[ro]tum t[em]c]a parte diſpositionum memb[ro]z. C[irca] p[rim]a i[git]ur partem d[ic]it q[ui] volatilia in ſuo: genere minois ſint nutrimenti q[ui] ambulabilia in ſuo: et ſubtilio[rs] et viges r[ib]io[rs]. C[irca] ſecundam partem d[ic]it et h[ae]c aſſignat diſtinkt[i]oné. Volatilia in laude et vituperio quatuor[;] modis diu[i]erſantur. P[rimus] conſiſt in complexionibus et etatis h[ae]c ad cop[lex]iones reducti. Secundus in groſſie et ſub t[ilit]itate. Tertius in crasſicie et macie. Quartus in diſpoſitio[rum] en[memb]ro[rum. C[irca] tertiam partem aſſignat diſtinkt[i]ons nem ſiue diu[i]erſitatem volatiliu[m a parte p[rimi] modi. H[ec] autem p[ar]s diu[i]ditur in duas. In quarum p[rima] aſſignat ip[so]z diuerſitatem a parte complexit[i]ons. In ſecunda, ſin h[ae]: Diuerſitates volatiliu[m er etatibus t[em]c]a parte etatis. P[rima] autem p[ar]s diu[i]ditur in duas. In quarum p[ri]ma diſtinguit complexiones et species complexionum ip[so]z rum. In ſecunda, ſin h[ae]: Que in calo[ze] ſunt deſecta: t[em] tem peramèto ſunt attinente t[em]c]a ſpecies complexit[i]ons ip[so]z diuerſitatem aſſignat. D[ic]it i[git]ur p[imo] q[ui] et complexione volatilia quin[que] modis diu[i]erſantur. C[irca] ſim] cop[lex]ioné t[ep]es ratam v[am]n et ſim] quatuor[;] diſtemp[ata]s. C[irca] ſonſequer[et] aſſignat ip[so]z diuerſitatem penes ſingulas complexit[i]ons iſpecies. H[ec] autem p[ar]s diu[i]ditur in quin[que] ſim nume[;]rum complexionu[rs]. In quarum p[rima] aſſignat ip[so]z diuer ſitare r[ö]ne complexit[i]ons temperate. In ſeda, ſin h[ae]: Que volatiliu[m calida ſunt et fi[cca]r[one] cop[lex]ionis diſteperate calide et fi[cca]. In t[ertia] ſin h[ae]: Que cop[lex]ionis fi[cca] neq[ui]s calide, a parte fi[cca] n[ò] calide ſed frigide. In quarta, ſin h[ae]: Que autem volatiliu[m ſint humido[;]t[em]t[ia: t[em]c]a parte humide calide vel frigide. De temperatis autem ſeptem intendit. P[rimo] d[ic]it q[ui] ſunt marine laudanda ſic[ur] pulli. S[co]do o[ci]t: non tamen magnum d[at] nutrimentum: plus in regimè to ſanitiſis q[ui] in c[oo]p[i]ris conſo[t]atione valentia. T[ertio] di[ci]t q[ui] marie valèt cu[] cætare incipit[ur] ſunt masculina. Quar to d[ic]it q[ui] re[b] frigidis comest[]a et ingu[n]t ardo: e[ſoma] ch[i]: cu[] calidis vètref[ur] ſoluit ſim r[u]ſi. Q[ui]to d[ic]it q[ui] pulb[] bu midio[;] vt gallina magis la[at] ventrem: gallus auſt eſt ma[gi]s calidus et la[at] inci[dendo]: et marine deprepi[tus. S[exto] inducit aucto[ritatem] Ba, dic[et]is gallu[;] v[eter]e e[que] diu[re]tui: et c[ò]ditiu[m] ad multos mo[bo]s ex groſſis materijs valere, Se p[rimo] mouet ſup [bo]c queſtionem quare, ſib[ec] virtus non ſit in gallo iuuen[em] ſic[ur] in ſene cu[] ſit m[ui]t[i]o[s] calo[ris. Soluit autem dicens q[ui] b[oc] est propter duas cauſas. U[na] eſt q[ui] in iuuen[em] g[alo] est calo[ze]: for[io]: fal[de]o autem eſ for[io]: ſimi liter, ideo per ip[sum] egest[i]o deſiccatur: et venter c[ò]ſtipatur

Dietarum univer salium.

Fol. lxxxv.

Alia est: q; i sene caro est dura; t calo; paucis et falseudo mi; n; tideo magis mollitat; c; t ventre; humectat et laxat. Octauo per Bal; hoc cofirmat dicete; q; falseudo galli sensi nò est defficiatuæ: ed et caro e; mollit; faciæ deſſus; tideo humectat et laxat ventrem; maxime si ficibus et zacte nutriat; vii Bal; dicit q; anferes et galli p hoc nutrimetri; ſapoz; et velocè còtrabunt digestionem. In habetibus aſt calid; t ficca còplectione; dicit q; in ſumolitati et cholerà còvertur; t macime filudinæ et macra; t yètè t inguit feces deſicat; t nò debèt ſepe acipit; t accipianſ in domo nutrita; t crassa. In habetib? autè ficca còplectione t nò calida; hù diu; d: zio in locis paludosis degiæ; dicit q; funt dura ad odi gerèdi; digesta t in accidetulter mktu nutrit. Sod oat mo diu; reprimidi eò duriti; p moža aliqui poſt occisionè. nà fì carnes ipſuum tenanct; t hoc patet; per lòga e; možà putrefeunt. Tertio hoc cofirmat per Bal; dictem terrena icentia t aliaia per možam digestionem còtrabere; fìcut ciu ſub aere poſt morè vel decollationè ſeruantur. Quarto mo uet questionem circa dicta Bal; dicens q; potest queri quo modo Bal; de carne dura dicit q; diu ſeruata fit molliò; et niilip dicit de carne recenti quomodo teneret; ſoluit autem interimè dicens q; Bal; primo de caribus alatiu[nueri faliter dicit q; diu ſeruate tenaner t per aeris calo; et et hù hoc dicit de fructibus q; duri molleſcunt: molles aſt deſes cantur et durantur. Quinto autè còdulid t taliavolatilia nò debent comedi[n]i poſt longam moža poſt ſunt interſecta. De habentibus aſt hùridà còplectione tria intendit. Pamo dicit q; funp dure digestiónem. Semmo dicit q; ale et colla et ipſis ſunt comedenda propter ſui teneſitatem et puriſatem a motu ſeruendo. Tertio ſub auctoitate liip poera. volatilia adinuicè comparat t ambulabilia; nà leuio; ra ſunt volatilia ambulabilib? t inter volatilia quèda ſunt volut možia: quèda min; q; t fermo etius in omnibus eſt pla nus. Eòſequèter aſsignat volatiliu diuerſitatem ratione etatius dicens; q; ea q; funt calide t ficca còplectionis in prima etate ſunt laudanda propter temperamentum còplectionis abate; queat aſt ſrigide t pumide còtrario modo in maiorsi etate ſunt laudanda. Circa quartam partem aſsignat vo latiliu diuerſitatem a parte ſubſtaticè in ſubtilitate t groſſitæ confiſtentibus. Dec autè pars diuſidik in duas. In quatuor pumo diſtinguit differètias ſubſtaticè. In secunda, iin pac: Qae in quarto ſacriſiio et leuio; ipſuum diuerſitate et diſtinctionis differètias aſsignat. Dicit ergo q; volatilia ofiuerſantur in ſubtilitate et groſſitæ ſim plus t minus ſim ſunt ſeretètias quattuo; graduus. Deinde aſsignat diuerſitatem iueta illas. Dec autè pars diuſidik in duas. In quatuor aſt gnat bæc diuerſitatem. In ſeda. iin pac: Dicit t in aliqare anferes t pullos t. c; mouet duas questiones. Dicit ergo q; ſubtilia in quarto leuio; ſunt t minus nutriciæ: ſubtilis in primo còtraria: in tertio t ſecundo media: ſed in tertio plus accedunt ad virtutem quarii t in ſecundo. Inter hec autè coturnices ſunt peioisà còditionis. Consequerendo vo duas mouet questiones. Dec autè pars diuſidik in duas ſim duas questiones. Dicit ergo q; chio eò ppter q; funt Bal; bis rit pullos t paſſeres eſſe pauci nutrimenti cum ſint carnoſi humidi t multi nutrimenti. Soluit autem dicens q; paſſeres naturaliter multum nutriut; accidentaliter paru[; et in fine dicit q; propter ſut groſſitiem grues t pavones multu[nu nùpriunt propter možam in membris: t aſſimilantur alis antimaliù. Secunda queſtio est de vltimo verbo: quomodù grues alis alatiu[; affilimant: ci[; fi[; Bal; ale ſint ſubtiliſimi nutri meti t grues groſſilimi. Soluit aſt dicés q; ale ſunt groſſi nutrimenti naturaliter cum ſint ofſoſe t neruose: ſubtilis autem accidentaliter propter motum còrinuum. Circa q[uiam partem aſsignat volatilium diuerſitatem a parte babitudinis in pìnguedine et macie exſentis. Dec autè pars diuſitur in duas. In prima aſsignat bæc diuerſitatem dicés q; pum ida macra ſunt laudanda: ficca pinguia. In fecidà aſsignat diuerſitatem habitudinis ratioè nutrimenti qd te po[rum ſequitur, diuerſitatem dicens: q; fi[; copiam t ino[piam nutrimenti in diuerſis tempòribus ipſa ſunt pinguia vel macra: t hoc intendit cum dicit: ſtarrities t hozum nu[trimenta etc. Circa ſertam partem aſsignat volatiliu diuerſi

tate a parte diſpositione[m] méb[;]oz; Dec autem pars diuſidik in duas. In quatuor prima diſtinguit méb[;]oz diſpositiones. In secunda, iin pac: Còparationes iam dictius me: iueta illas diſpositiones volatilium diuerſitatem aſsignat. Dicit igrif q; méb[;]oz diuerſitas eſt c[;]a diuerſitatis volatiliu tripli citer, rône còpoſitionis; mor[;]t qetis t loci. Eòſequèter iueta còpoſitione aſsignat méb[;]oz diuerſitate t volatiliu p ipſa. Dec autè pars diuſidik in tres. In q[ui]p[ra aſſiſt méb[;]oz diſtinctione ratione còpoſitionis. In iecidæ, iin pac: Ileruofa dura t parum nutriciæ. iueta diſtinctionis differen tias in membiu diuerſitatem aſsignat. In tertia, iin pac: Diuerſitates medio[m]i volatiliu etc. Dicit q; memb[;]ozam compositio quaedam est dura: quaedam molliſs: quedam me domæ. Deinde dicit q; membra dura multu[m] nutrimenti accidenti liter: parum naturaliter: t dure ſunt digesti[m]oſis: mollia ma le nutriut; media bene. Deinde pìnguedinisque eſt molliſs còpoſitionis diuerſitatem aſsignat: cuus diuerſitas atten ditur penes còplectiones t ſpecies animali[m] t penes ipſu[m] etate[m]s t pìnguedines. De motu autè t loco poſtea determi nabit. Circa parte ità queruntur quattuor: Pámus est de còparatione alatiu[n]i volatiliu ambulabilia. Secundum de ipſis volatilibus: t comparatione corindem adinuicem. Tertium eſt de natura pullo[m]um t còparatione cori[m]i adinuicem cem. Quartum eſt de gallo.

C[irca] pámum proceditur hoc modo: queritur que alia maiòre imp[er]ſionem caliditatem cor[i]po[m] inducet: an vo latilia an ambulabilia: t videq q; volatilia. imp[er]ſiones e[m] quas faciunt terrenaf[;]cætia t aliaia in corpo[m] pumano: p[ro]cedunt[;]m] diuerſitatem elementi[m]; ergo aliaia in quib[;]t do minantur elementa calida magis participat[;]t caliditatem: 15ro latilia ſunt h[mo]r: q; in ipſis dominant[;]m] ſup[er]ma leuio[m]; fìcut dicit y[sa]c: 5 ipſa maiòre imp[er]ſionem caliditatem faciunt in corpo[m] h[ano] 5 abulabilia: t 5 c[;]u plus calefaciut corp[;]p 5 h[ua]ni 5 abulabilia. S[co]da ratio hec eſt: dicit p[bs] aſtia ilioz elementos[;] domini[m] habèt in q[ibus] còhabitat: 5 h[ua]lia elementa q[ui] plus tendunt in habitat[i]o[s] ſua ad elemèta leuia maiòre caliditatem participat[;]t: fed volatilia ſunt h[mo]r respectu am bulabiliu[m]; 5 c[;]n volatilia habeát domini[m] elem[;]to[m] leuium plus p[abent] calefacere corp[;]p 5 abulabilia. Ad oppofi[m]; dicit y[sa]cæ t p[bs] q; caliditas in materia groſſa maiòrem efficit caliditatem t imp[er]ſionè caliditatem q[ui] in materia ſubtili: 5 h[ato] materia in volatilibus respectu am bulabiliu[m] ſubtilis eſt: 5 m[ino]re imp[er]ſionè caliditatem faciunt volatilia q[ui] am bulabilia: t 5 c[;]a abulabilia magis calefaciut corp[;]p 5 volatilia. Hecc[;]r of[;]rma p hoc q; aſtia h[ut] caliditatem a locis in quib[;]t habi[t]at: 5 abulabilia habitat in locis còlidioribus q[ui] volatilia. Acr e[m] còttingens terra caliditatem e[]ppter reuer berationè radioz[;]ſolis ad terrâ. S[co]da roh e[]ſt. dicit Auicen. niilip 5: calid[;]i yel frigid[;]i nifi respectu imp[er]ſionis qua facit in corpe: t hoc vel addèdo in calo[;]re natural[;]e vel iumurato: fed abulabilia magus addut in calo[;]re natural[;]e q[ui] volatilia: ergo plus calefaciut corp[;]p 5 volatilia. Et hoc cofirmatur experimèto: q; in còualerſeſibus ab egritudine p[rip]im[;]n q[ui] re volatilia: p[hib]em[;]at[;]t abulabilia: t hoc nò facim[;]n quiq[ui] credim[;]t volatilia eſſe frigidio[;]z abulabiliu[m]; 5 abulabilia ca lidi[o]a ſunt. Ad hoc còdend[;]i q; abulabilia maions ſunt cali ditationis q[ui] volatilia. Ad r[öm]en p[um]a[n] in contrariu[m] còdi[c]e q[ui] domini[m] eſt quadrupler: fìcut d[ic]ut expoliſes antiquez. P[im]iù est qua[t]tù ad imp[er]ſionè qualitati[]t effectue: fi[;]n q[ui] piper or: calid[;]i effectue: 5 h[em] e[m] d[ini]um ptui[;]n ignea[;]t t n[ui]t eſt terreſtre p[oder]um deo[;]ſum deſcedens. S[com] d[ini]um eſt qua[t]tù ad motu[;]loca[;]le: fi[;]n q[ui] dicimus q[ui] ſilla q[ui] ſurſum moués tur hab[;]e d[ini]um leu[i]ni. Tertii qua[t]tù ad diſpositione[m] ſpiri tu[n]t t calo[;]ris naturaliſs. fi[;]n q[ui] dicit: Eòſtalinus q[ui] ſpiſis t ca lo[;] naturaliſs igni t aeri affilimant. t h[aly]q; calo[;]naturas li aeri t ſpiſus igni. Quartu[m] d[ini]um eſt qua[t]tù ad diſpositione[m] ptui[n]t in raritate deſitate groſſitie ſubtilitate. Et il[is] trib[;] modis dicunk ſupina leu[i]ni habere d[ini]um t volatilib[;]q; 5 ſtud d[ini]um nò facit q[ui] aliq[;]d dicaf frigid[;]i vel calid[;]i: 5 d[ini]um p[imo] modo, 5 imp[er]ſionis effectue: fìcut in piperet pts: t p[iper] hoc volatilia n[ò] debèt d[ici]a calida vel frigida ab h[mo]r domi[n]o. C[irca] 5 Secundo q[ui]r[;]c circa hoc fi[;]m glofam: fi[;]n volatilia ſunt mino[m]is nutrimenti t facilioris digestionis q[ui] ambulabilia

Dietarum vnicuerfalium.

Fo. Ixxvii.

nem sunt habentia: adeo autem sunt concava: vt vn-
ctuolitas ibi colligatur marima: que calori naturali
carnes facere sufficiet. Offa ho pectoris subtilis
ra sunt et n̄o adeo cocaua: que vnctuolitatè n̄o reci
pint calori naturali sufficiët, ideoq in nutrimêtum
fui caloris naturalis oporret vnctuolitates aliaj car
nui attribiſ: ſi t̄i ſui nutriunt ppter vicinitatè caloris
t bonam mûdificationè sui. Larnes natius ſaporite
et vnctuose sunt duplici et cauſa. Aina er ſui remotio
ne a naturali calione ſunt vnctuolitatè n̄o vibi auferen
te. vii sunt vnctuose. Alia cí offa ſint cocaua in pin-
guedine: multa recipièda ſunt idonea. Larnes cota
ri ſaporite: laudabilis nutrimêti: et cito diſeſtibiles
sunt duplici et cā. Aina ex nimio motu et largitate co
cautatis offiſ multa vnctuolitatè recipienti. Alia
q: caro lacertosa: et cí subtiliſſimis neruis celata. La
certoz aŭt carnes: et marie extremitates cí5 ceteris
carnibus laudabiliores ppter nimúm motú. Lerebra
eti ad cōparationè ceteroz ambulabilíi n̄u? nutri
tui ſunt: t̄i gallabide húb eſtib: q: n̄u? humida ma
rime filuaticoq. Jnde Bal: q inqvolatiliúmo motes in
habitat: cerebra et ceteras carnes laudabiliores húb
cibi. Laſtraſa volatilità ad cōparationè ambulatiuſ
ſunt meliora: marie ficubus et lacte nutrita: laudabi-
le eni ſanguine generàtia: incertum t̄i eſ ſi solubilia
sunt aut ktipica. Ballus aŭt caponatus plus est lau
dandus: q: cōplexio ſua in qtruo: q[litatib] eſ têpe-
rata: et inde nutribiliòr et coitus angmêtario. Jecor
aui costices interiores non comedunk: ſed frating de
liccari et puluerati: ad dolœm valét ſomachi calidi
et ſicet: veſicle p[of]ortatiuſ: diſtúrie adiututi: carnes coz
dure ad digerêdiſ: ſi digeſte b̄i nutriut. Anſerina au
tēr gallinacea meliora: marie fi ſicub? et lacte nutri-
ta. Ficarii aŭt oim aialiúi durú eſ t̄i ſo laudadúi, anſe
rinu et gallinacei meliusculi. In teſtina a pluribí no
comedurit níſi anſeru et gallinaz. Jnde Bal: Jnte-
tina gallinaru et anſeru et anatú cí farina ficubus et
lacre nutritor tantuide quantú porcina valét. Qui
dai t̄i et frutioni̇n laudat inſteftina. Guas et roſtra
vulgus nouit paru eſſe valétia. Sanguis eor durus
eſt ad digerêdiſ: ſi t̄i gallinaz et galloz et columbaz
ſaporit eſ ſicut et porcoz. vii Bal. Saguus gallina
ruz et colubarii n̄u minu laudabilis eſ cí porcozú. C
Diuerſitate volatiliúi assignata: mébroz ipfoz diuerſita
té assignat. Dec aŭt pars spectat ad p[er]ſente ſpeciſatione.
Diuidifc aŭt hec p[ar]s in duas partes. In qua[] p[ra]ſi aftig
generale diſtinctione diſpositioni mébroz. In ſeda, fi hac:
Ale eni volatiliúi tc. deſcedit ad diuerſas species mébroziu
ipſori diuerſitates et naturas assignas. Prima induiſma ma
net. ſeda aŭt diuidif in multas ſim mébroz ipſes: ſicut pt.5
C. Circa prima partè talè diſtinctione assignat. mébroz que
dá ſunt in motu cōtinuo: ódá in q[ete]: q[da] ſunt media. Ibe
aŭt diſtinctio cadit ſup ób. diuerſitates specierú membroz
ruz. n̄u t̄i ſim feriè p[ced]it et ipſa. Deinde dicit q[ui] méb[ra] que
ſunt in motu cōtinuo ſieu ale ſunt boni nutrimêti. C. Cir-
ca ſedam partè deſcedit ad species mébroz. Ibe aŭt diuidif
ſim numerú ipfoz in. ilii. tes. In quarú prima agit de na-
tura alaſ: dicés q[ui] ſunt ſoſorióis et boni nutrimêti marie gal
line et anſeris. In ſeda. fi hac: ſicane ſpatulis et coſtis, agit
de partibus bis. prìmi: et ſunt prope coſtas et ſpatulas di-
cens q[ui] p[ter] motu boni abate et ſapóre acdrút. In tertia: ſes
in h[ac] P[ectora] eti cali: 3 naturalis fundamèto tc. agit de
partibus p[ectoris]: dicés primo q[ui] le carnes ſunt fiſce pro-


pter carle: cordis p[ing]uedinè et humiditatè cōſumetè. Se
cu mouet q[ust]ionè dicés: q[ri]f p[ter] q[ui] carnes cōſtaz alia
vicine n̄o ſunt fiſce: ſicut carnes p[ectoris] cí fir ſint cordi vi
cine fiect et ille. Soluit aŭt dicés q[ui] h[oc] eſt p[ter] cōcauita
té q[ui] eſ offibus cōſtaz in qua p[ing]uendo aggregat q[ui] n̄o eſt
in offibus p[ectoris]: tam carnes p[ectoris] p[ter] mûdifica-
tionè a carle p[tracta] boni dat nutrimêti. In q[ui]ta p[te]: fi in
hac: Carnes natius ſapoſiſoq: tc. agit de caribus natius
dicés q[ui] ſunt ſapoſo ſingues p[ter] diſſantia a fonte carle
ris humiditatè cōſumetis: t[er] p[ter] cōcauitatè loci p[ing]ues
dinè colligentè. In quinta, fi in h[ac]: Larnes cōſtaz cetera
ri t[ec]it q[ui] ſunt ſaporite p[ter] duas coſcas. Ena q[ui] eſt
moſus cōtinuus subſtriliás et largitas cōcauitati offiſ multa re
tinés p[ing]uedinè. Alia eſt q[ui] ſunt laceratose neruis subſtuſi
miſ subculite ad modi[mi] picture. In ſerfa, fi in h[ac]: Lacerzo
t[ui] carnes tc. agit deca[arnib] p[er]acertis dicés q[ui] marie ſunt
laudabiles p[ter] ſui mediocritatè. In ſeptia, fi in h[ac]: Lere
brii eſt ad cōparationè reliquioq. agit de cerebro volatiliuſ
dicés q[ui] min? nutrit cerebro abulabili: t[ui] boni eſt nutrimê
ti: et inducit aucto[rit]atè Bal: dicétis q[ui] volatiliuſ m[ot]ano[ſ]us
carnes et cerebroi ſunt meliora. In octua, fi in h[ac]: Caſtra
volatilità ad cōparationè abulabiliúi tc. itroducit natura vo
latiliuſ caſtrato[ris] dicés q[ui] caſtrata volatilíla meliora ſunt ábu
labiliq: et marie fi cí ficubus nutriant: et láté: q[ui] t[ui] impin
guani et t[ener]an[ti]: t[ui] de eor p[ic]ticitare vel solutio n[ó] eſ cer
ti. Scièdiu t[ui] q[ui] röne caſtratioſis laſtatoria ſunt: ſi diuſeranſ
ſin naturas ip[oz] gallus aŭt caſtratus optim[us] eſt p[ter] t[em]
perametri: et multu nutrit et coitú auget multiplicado ſperma,
Jn nona, fi in h[ac]: Jecor coſtices interiores non comè
dun[que] tc. agit de méb[ris] interio[ub]: t[em] p[ro] de iec[oe] q[ui] eſ
t[omachus] volatiliuſ: dicés q[ui] c[ort]ez e[mi] interiores eor
t[ui] n[ó] comedif p[ter] duritié et imidicie: si aŭt deſicceſt et p[ul]
uris[ef] porat? et comefus ſicut pululis: valat ad dolœo flo
ma[chi] calidi et fiſc[ato]: veſicá cōſo[rat] ad expellendúi
eſ si diueticus: et curat frágiuría q[ui] eſ diſſiculas m[ig]endí
ſi cí vinool decocţióe diuretica p[ote]: carnes e[vo]ure ſunt
digeſtioris: t[ui] digeſte b[ui] et multu nutriut. Jecur aŭt galline
tanferis alij[is] p[ua]let. In decia, fi h[ac]: Epar aŭt oim aialiúi
durú eſ tc. agit de e[pat]e dicés q[ui] eſ dure diſeſtionis: epar
aŭt galline et anſeris alij[is] p[ua]let. In vndecia, fi in h[ac]: Jnte
ſtina a pluribí n[ó] comedunk tc. agit de inteſtiniq dicens q[
]ro comedunk níſi ſint anſeru et gallinaz. p[ter] ip[oz] mol
liciè: Bal, aŭt dicit q[ui] bo[et] interſina bona ſunt marie fi cí fi-
cub? et lacte nutriant: t[ui] a q[ub]uſda frutioni[]n teſtina laudáſ
p[ter] ſui puritatem a forti caloſa caufatá n[ó] a vulgo q[
]bec auſis ferru digerit. In duodecia, fi in h[ac]: Linguas q[ro]
ſtra tc. agit de lingua et roſtro dicés q[ui] n[ó] laudan: q[ui] nullí
ſunt nutrimêti. In tredecia, fi in h[ac]: Saguus eor durus eſt
ad digerêdiſ. agit de ſangue dicés q[ui] eſ dure diſeſtioris: ſed
t[ui] ſanguis gallinaz et galloz et colubá[ra] laudáſ: ſicut et poro-
coz: Baút p[5] p[5] Bal. P[éd]et aŭt p[ar]de diuerſitate mébroz
a p[re]p[ec]ente im[edi]ate. In oib[ui] aſt h[is] méb[ris] ſunt q[da] in
motu: q[da] in q[ete]: q[da] medio m[ó] diuerſitas aŭt loci h[]e r
e mébroz diſtinctione: in qua ſit diſcerniſ, ſic aŭt termínaſ b
pare. Circa p[te] ita q[tt]uo[2] q[ru]nk. Prími[] eſ diuerſitate
volatiliuſ a p[re] etatq[ui]. S[c]os de diuerſitate volatiliuſ a p[re] 16[ri]
litá? et 16[ro]ſoretie. T[erti]n de diuerſitate volatiliuſ a p[re] bitu-
dinis. Qua[rt]i de generatio[es] p[ing]uedinis in a[ta]libus.

C. Circa p[mi]u p[ced]if b mo: t q[ri]f cí gallus et gallina ad ſe
nectutè puenerit q[ui] ſit laudabilior? nutrimêti: q[vi]deſ q[al]
lina decrepita ſit laudabilior? nutrimêti: q[hi]s carnes h[ui]dio
res et teneriores. Ad oppoſitù: dicit R[af]. q[ui] carnes volatiliuſ
ſunt duriores: et vnuerſalr ingredinè h[nte]s illaudabil[]iunt
nutrimêti: h[ui] in galli[n]is decrepitis b[oc] videm: q[ui] carnes ta-
ti[ui] vnuerſaliter mali ſunt nutrimêti. Secunda ratio hec eſt
in etate prima pulli maſculi laudabiliores ſunt nutrimêti q[
]femina: q[ui] in etate 3ria 3[ui] erit: h[ui] illa etas eſ ſenectus: q[ui]
ſenectute melioris eſ nutrimenti ſemina q[ui] maſculus. Ad
hoc dicendum q[ui] in etate decrepita p[eo]ciors eſ nutrimenti
maſculus q[ui] ſemina: q[ui] carnes habet duriores ſicfiocres. vii
maſculi in etate decrepita veniſt ad tat[ui] acut[em]: q[ui] g[ra]n
in carib[em] q[ui] c[os] nitrositas q[da] et salfedo p[qu] h[ui]t ſakare. Ad

Ziber

rōnē dicendū ę duo sunt cōsiderāda in caribus volatiliuſz;  
subtilitas carnis cui veloci digeſtiohe; et puritas, quātum ę ad  
puritatis absolute caro maculi melio: est: nō ſin inate de  
crepita:immo femina melio: est: tric: q; in fenectute carnes  
maculi indurant et deſſicant: et generat in eis nitritas  
ſalſedo ficut dictu: est. (Scöo qriſ circa hoc: ęre ius galli  
ne veteris nō lazet ficut ius galli veteris: et videtur ę fic  
be fecerit, eſſe diſſolut: in iuuetute ę vo nō est hōmō acumen:  
z iō nō lazet: i5 in iure galline veteris maius: est luctibus: ę  
bī ſt rōne lubrictatis ius galline maxime laquit. Ad hoc dicē  
di ę nō lazet: et cā huius est: q; iura ita: et tēoās plane ę  
babēt naturā laxandi: habēt doc rōne nitroſitatis et acumi  
nis ę mandaf aque ſiue iuri ex pte subſtātie: vni ius galli  
ve teris lazet biſoludo feces et moridādo nō lubrando.  
In gallina ę vo nō est acumē aliqō: z iō nō lazet. (Ctertio qri  
tur quis est meliōsis nutrimēti: an gallus caponat: an gal  
lina: et videt ę gallina. Pulli dictūr laudabilis nutrimen  
ti in etate cōpleta ppter humiſtatē cōpletā: i ſenectute ę  
mali nutrimēti ppter ficcitatē: hūdidas naturalis est me  
lior: ę acadētalis: h naturalis est in gallina: accidētalis ę  
vo in gallo caponato: ę caro galline meliōsis est nutrimēti ę  
caro galli caponati. (Lōtrarii dicit yfaac, q; mas melio: ę ſe  
mina: caſtrata ę vo media ſunt: ſt cōpata ad maculſi peiōsis  
funt nutrimēti; oparata ad feminas melior. Ad hoc dicēdi  
q; gallus caponat: meliōsis est nutrimēti ę gallina: ę g; gal  
lus caponatus rōne ablatiōsis ſtecituſo: hū caliditare mul  
tā tā humiſtatē: rōne ę vo ſexus hū puritare qua non hū gal  
lina: et ideo gallina nō est ita boni nutrimēti. (Quarto qriſ  
q; est meliōsis nutrimēti: an gallus caſtratus an nō caſtra  
t; et videt ę caſtratus peiōsis fit nutrimēti: q; gallus ca  
ponatus ad maculſos cōparat: est mali nutrimēti: ad femi  
nas boni: ſic dict y ſaac, et ſic caponat: peiōsis ę vel nutri  
mēti. Ad hoc dicendū ę nō caſtratus laudabilior; est nutri  
mēti ę caſtrat. Ad rōnē dicēdi ę bonitas est oupler. Que  
que est er ſeru: et hōmō nō caſtratus melio: est ę caponas  
tus: vt i ponaſ in etate primā. Alia est bonitas ratione et  
ti: z tric caponatus est iuſ: teneran cem carnes ratione  
ablatiōsis ſtecituſo: ſic ptms iariet veteri caſtratoq me  
lio: est nō caſtrato: et in nō caſtrato carnes indurent ſt debi  
cenſ: z ideo peiōsis nutrimēti. vni ghaliter in pima etate non  
caſtratus melio: est caſtrato: poſt tres a[nos ecorrato: et hoc  
p accidēs: q; p ablationē ſtecituſorui refrenak malitiae at  
(Quinto qriſ cui potionatis ſit exhibēdi ius galline: vtrū  
veters an iuuenis: et videt ę iuuenis: q; in illis calo: debi  
lis est: et hūditas pauca t depurata. vni nutrimēti exhibē  
di est faciis digeſtioniſ: et vt calore nō impugnet: et faciis  
uerſiōis: yt cito cuoertad ad hūdidatē: et tale est ius galline  
noue: et hō notādi ę medicus tres h[ui]s cautelas in  
exhibiſtioe ilſto: portionatis. (P[rima]na est digeſtibilas: et  
hoc mō caro pulloz: et ius debet eis exhiberi. Scöa est ma  
to: cōſotatio mebiuq. Et tertia est restrictio vetrīs: et iſſis  
duob[us] modis vltumis exhibēdi est ius galline veteris: q;  
maſſ cōſotat: h[ui]s medicus primā d[um]s magis respicere. vnde  
nō d[um]s vti cōſotatiuſis: nifi forſe cōſotatiuſis medicinalibus  
ficut aq roſacea. (S[exto] qriſ cui aliq[us] imdate duct] est  
q[ui] magis cōpetit: an ius galline an ptifana. Ad hoc dicēdi  
q[ui] ptifana nō quelibet ſed calida: na h[ui]mo p[ro]mudicat in  
tefina t reliquias humo[us] in pecto[que] ex medicina euacuat:  
nā ipfa multi abſterſua est: abſtergit e[m] infectionē t h[ui]o  
res inſectos ex medicina: z ideo cōpetit ius galline cui aliq[us]  
immediate ductus est. Jus ę vo nō tantu[em]t e[m] mundiſcatiuſs  
sed cōſotatiuſis: z ideo nō ſolui cōpetit ius galline tantu[em]: ſed  
etiam ptifana.

(C[irca] ſe[m]d p[ed]e[itur hoc] modo: z q[ri]itur vtrum p[as]ſe[res] ſint ex[hib]endi in ſe[bribus]: z vid[ef] q[ui] ſic: q; in ſe[bribus] mag[is] cōp[et]ut carnes volatiliuſt q[ui] alie: q; ſunt ſubſtili[ſ]o[zes]: ſed p[as]ſeres ſubtiles ſunt multu[er]: z ex[hib]edi ſunt i ſe[brib]uſ. Ad oppoſitum: d[icit] Raſ. q[ui] p[as]ſeres c[al]idiſimi ſunt: z fan guin[ē] incend[ut] t[em] libidinē ex[er]itat: z niſil tale cōpetit in ſe[br]i

buq:q; ad calo[re] in naturalē cōuertereſ: g[ui] p[as]ſeres nō cōp[es]  
tut in ſe[bribus]. Ad b[ui] dicēdi ę p[as]ſeres in ſe[bribus] ſanguis  
neis: z cholericis nō c[oe]p[ut]. Ad rōnē dicendū q[ui] duo ſunt cō  
fiderāda in ſe[brib]uſ? (Z)im[ui] ſet c[ō]p[osit]io, Scōm est c[oe]p[io]  
rōne g[ui] c[ō]p[ot]iſi ę p[as]ſeres ſubtili[ſ]im ſunt b[ui] mō c[ō]p[es]  
tut in ſe[brib]uſ? rōne n[ō] c[ō]p[let]ionis c[ui] ſint calidiliſim: f[ic]ut  
s[it] Raſ. n[ō] c[oe]p[ut]it. Et nota q[ui] ſi dicanſ ſubtiles: n[ō] dicunſ  
ſubtiles q[ui] ſint ſubtiles in g[ni]ato: h[ui]q; ſunt ſubtiles in actio  
n[em]e: ſubtilatī a[m] ſanguinē t cholerinē reddut. (Scöo q[ui]nē  
vtrū p[as]ſeres in quibucſa b[ui]dicēb; ſicut in quartanis t quo  
tidianis c[ō]p[et]at: z vid[ef] q[ui] ſic. In quartanis c[ō]p[et]ut iltu q[ui]  
funt c[oe]p[ur]ioſi: z t[ui] h[ui]o[zes] caleſicat: h[ui] p[as]ſeres mul  
tu[er] ſunt ſubtilis ſuerioſis: z t[ei]s ſunt calidiliſim: g[ui]n quar  
nis c[ō]p[et]ut. Lōtrarii d[icit] p[ra]cti: q[ui] incend[ut] ſanguinē  
t calo[re] in naturalē augm[em]tand. Ad hoc dicendū q[ui] c[ō]p[et]ut  
in quartanis t quotidianis. Ad rationē dicendū q[ui] in quar  
tanis t quotidianis c[aria] calida compet[ut]: vnde precipi  
mus vi[n]ui d[ari]. S[ui] nota q[ui] q[da] est ſe[bris] ex melacholia natu  
rali: z i[ta] c[oe]p[ut] p[as]ſeres t o[n]o c[aria] calida. Alia est ſe  
bas q[ui] generat ex melacholia in naturali: t aduſtionē h[ui]o[zi]  
t q[ui] v el h[ui]o[z] frigido: z ſic p[le]gmatis t melacholie: vt  
ex aduſtioē h[ui]o[z] calidoz: ſicut cholerē t ſanguinē: z in h[ac]  
p[as]ſeres n[ō] c[oe]p[ut]. (C[tertio] q[ri]ſ q[ui] p[as]ſeres epiſepti: cu  
rat  z i[ta] ſint ip[il]le]p[ic]ati. Ad hoc dicēdi q[ui] in p[as]ſerib[u]  
mali eleuātur. v[n] carnis co[es] ſunt ſumofe: ſicut diat y[ac]a.  
z h[ui]mo m[ui] ſumi ad cerebrān veniut inimicam cerebro  
retrabīt cerebrān t cadit p[as]ſeres: z ſic fi[st] p[le]p[ic]ati: curat  
t[ui] h[ui]le]p[ic]i: q[ui] ſint multu[er] calidi ę t fi[ci]c: z c[oh]mitu[er] h[ui]o[zes]  
vel va[po]zes faciētes epiſepti: (Quarto] q[ri]ſ qu[iter] co[it]rō  
puo[ca]: Ad b[ui] dicēdi q[ui] quātum ſufficit ad p[ſens] q[ui] ea q[ui] p[uo]  
cōtā co[it]rō quatuco: modis ſunt. Ch[ui] m[ō] p[lu]cationē: z  
hoc m[ō] n[ō] p[u]o[ca]t co[it] ſi niſi ex p[unda]tioē imagina]tioēs  
t c[og]itATIONIS. Scöo m[ō] p[lu] c[oe]t]in naturalis: z h[ui]  
bī p[as]ſeres co[it]rō p[u]o[ca]: ex[er]itat e[m] calo[re] naturalē: z ſi  
mulat ad hoc. (C[tertio] m[ō] cleuando virgā: z h[oc] m[ō] acera  
fabe t p[ila] p[u]o[ca]t co[it]rō. Quarto m[ō] p[lu] p[ri]plicationē  
mati: z h[oc] modo gallus caponatus t coturnices p[u]o[ca]:  
t Ad hoc dicēdi q[ui] b[ui] n[ō] ſent in quolibet hoc: q[ui]  
calo: naturalis est p[of]itus: t[ui] c[oe]p[ut] ad ex[er]itand[ui] ip[ui]m.  
(Quinto q[ri]ſ c[ui] p[as]ſeres ex] malo nutriam ſicut ex h[ui]q[as]  
mo: vtrū noceat co[pi]: z vid[ef] q[ui] c[ui] h[ui]ditas g[ni]a i co[po]  
ex ſut nutrimēto ip[il]le]p[ic]ato atteſtaf: z h[ui] nutrimēti est  
mali: g[ui] h[ui]ditas mala: g[ui] p[as]ſeres co[pi] noce[t] i[pi] ledut.  
Ad hoc dicēdi q[ui] c[ui] carnes ex malis granis nutrunt: n[ō] o[n]  
nō nocit h[ui]bō nature: q[ui] niſip[il] d[ui] venen[ui] m[ui] in reſpectu  
ad co[pi]s h[ui]bōn. v[n] illud q[ui] est venen[ui] h[ui]o n[ō] est venen[ui]  
p[as]ſeri: ſicut diat Auicē, v[n] natura opak ſup i[ui]qam[ui] p[co]  
uerſionē c[ui] electioē: z i[ō] q[ui] inuenit f[ibi] ſile c[ou]ertit i[ui] na  
tura: z ſic caro n[ō] n[oc]et nature h[ui]bōn: ſi[re] nec illa h[ui]ditas  
q[ui] c[ou]ertif ad naturā carnis t ſua malitiae ſp[oli]a: marie c[ui]  
in rōne c[abi] ſoli patia[n] c[ui] immutādo co[pi]q. (S[exto] q[ri]ſ  
cui gallina acipiat nutrimēti illaudabile: q[ui] n[ō] e[m] caroillau  
dabilis. Ad b[ui] dicēdi q[ui] natura galline ſeq[ra]trat illud q[ui] e[pu]  
ti c[ou]ertit i[ui] naturā: z ſic caro galline p[po]t: ona[n]ef est  
nature h[ui]bōn. C[se]ptimo q[er]if: quare gallina nutrita e[pi]  
ſicubus t lacte d[icit]ur eſſe laudabilis nutrimēti. Ad hoc c[oe]  
cend[ui] q[ui] p[oc] est: q[ui] t[ai]icus q[ui] lacab[et] multa virtutē bume  
etādi p[ter]ea ſicut diat Auicē. fi[ic]us h[ui]t p[ote]statē generādi  
boni] colo[re]: q[ui] ſanguinē tra]bunt ad exterio[ra].

(C[irca] tertii p[ed]e[itur] b[ui] m[ō]: q[ri]ſ q[ui] e[m] in a[alib]i[bi]p[ing]uedo c[og]regaf circa p[ect]: in volatilib]uſ] minime. Ad b[ui] dicendū q[ui] partes anterio[zes] in v[tr]ſi[que] non ſunt multe p[ins]  
guiedin: q[ui] calo: c[ox]dis c[er]ſtens in p[ecto]b[ui]ditates con  
fumit: h[ui] refert in volatilibus z[ul]abulibus: q[ui] in a[bulabil]ibus  
bus in p[ecto] est ſunt magne c[ō]ca] tates: z in talib]uſ] locis ma  
gna p[ing]uedo c[og]regaf: h[ui] in v[at]ilibus n[ō] ſunt h[ui]mo c[ō]  
cauitates: immo ſunt fricta: z i[ō] q[ui] ſunt macra in partibus  
illis. C[sec]uſo q[ri]ſ quare in nalbus volatiliuſi multa p[ins]  
guedo c[og]regaf: in ambulabilit[em] s[n]o. Ad hoc dicendum q[ui]  
boc est, p[pter] duas cauſas. P[ri]a est: q[ui] in ambulabilibus  
nates ſunt carne plene t caro il: ſolida est t dura: z in talí  
parte p[ing]uedo n[ō] generaf. v[n] dipt p[bs] q[ui] in carne natu[ſ]

Dietarum vniversalium.

Fol. Ixx.

punguedo no aggregat,pter suifur duricæ;q volatilibus vo
pauca est caro in partibus illus;z sunt cœautates carneva
cuc;e:z iò punguedo ibi generat,Secunda cæ eff;q abulabilia
t volatilia in hoc differit;eo q in abulabiliis sunt renes;
yt aquofitares fanguinis depurent: in volatilibus vo non
sunt renes q no habet aquofitate;z ideo cii in volatibus
non sint renes:in locis natiuæ aggregat punguedo.

T. Lirca quartuæ pcedif hoc modo; t querif vtrù pingsues
do generetur ex foiti caloë vel debili; videtur q a foiti;q
dicit pbs lib,de animalibus q volatibus in aialib? genera
tur er caloë bone digestiojis;15 talis caloë est foitiæ; g pìs-
guedo generat a foiti caloë. Hoc cœrmaq p bim;q lictur
er aduitione lignorum alioq sупfuü relinquit; sicut ciuis
similiter ex digestione fanguinis a caloë naturali aliqò sup
fluïu relinquit;fed hoc nibli aliud est q punguedo; g pingue
do ghañ a foiti caloë:cinis eîn generat a foiti caloë: qua-
re similiter punguedo. Ad oppoftuï; nibli qò in aialib? gha-
tur in mébus a fonte caloës distàtibus ghañ a foiti caloë,
ynde in pectoë no est punguedo multa ppter fortiudinem
caloë is pius co;dis punguedine cœummete;z püditate; fed
punguedo hoc modo generat; e in talibus mébus remotis
a fonte caloës;q in renib;g no ghañ a foiti caloë.Secunda
da ratio bec eft;gall caponati sunt debilis caloës respectu
no castratù;fed punguedo maioñ generat in castratis q in
no castratù;g punguedo no generat a foiti caloë. Ad b dì-
cèdiq q no generat punguedo neqì sirbus a foiti caloë. Ad
aucto;itare pìi respòdeo q foritudo caloë multis modis
dicif, vni calo; generàs punguedine yno mò d for; alio mo
do debilis. Calo; eîn naturalis tria facit. Primum est dige
fio fanguinis. Sòm est cœuerio eius ad difpoſitione car-
nis. Tertiuæ est cœumentio fanginis t hüviditatis eîv. Quar
tu digestionis cœuerio ad illud eft mediù. Calo; igiç na
turalis a quo generat punguedo: est for; primo mò quar
to;q foiti eft in digerèdo ad mediù inter carnè z fanguinè
gò eft punguedo;15 no est foris fòdo z tertio mò. Chtre que
ti vtrù punguo generet an cœuerionè fanguinis ad car-
nè. Vicendù q an cœuerionè generat. Ss fediciq duplex
est puguedo;quedà q eft extra carnè;alia est implicita; t hec
vìltima generacionè carnis sequif q no pìra. Caltimo que
ritur quare inter aialia ambulabilia intetina poxu sunt me
liòza;z inter volatilia intetina anferis. Ad hoc dicèdi q in
ob? aialib? naturaliter intetina z homacbus sunt nature
frigide z ficec;e z plus decinat ad ficatez q ad frigiditare;
in aialibus ait humidis temperaf hmoï fuccitas; e z inter
ambulabilia aial marine humidù eft poxus;ideo b inteſſi
na bona. Similiter inter volatilia after eft marine hüvidus;
tideo fuccitas intetinòi temperatur; z ideo sunt bona in
intetina anferis magis q alterus volatilis.

Deouis. Lapi. liij.

L. Lectio. rliij.

T. a generaliter i octo diuidunt. Aut enim
de temperatis et fanis animalibus: aut ecò
trario:aut de cràfis sìue de macris; aut de
mafculos habètibus sìue non cooctibùs:
aut deveteribus sìue iuniorib. Si de fanis; nutrimè
ti sunt laudabilioris. Et iterum de cràfis maiòis et
fapòzòloris. Similiter de cooctibus eîn maſculis: cì-
caloë naturalè maiòre habèt coœntia q no coœntia.
Similiter de iuniorib: q plus caloës in cìs habèk
Quòzì ait nature vniversaliter temperare sunt me
diocres; cœplerioni bùane vicinantes; fed tì albigi-
nes frigidiores ad vitellozù còparationè quali in pi
mo gra. Tèſt a quali aq eoq ſapòzitas; z ideo ad dì-
gerendù velociora moderate:vitelli graniòzes; q in
digessibiliores marine de veterib? volatilibus; aut
maſculis no cooctibus vitella ſunt tèperata e calo
ri vicinio; z ideo ad digerèdiu velociora z faciliozra,
maicì ſi de iunioribus ſint volatilibus maſculos ha-

bentib? boz eîn còſorat mébra ab cìs tarde diffòl-
ueda;e z li hoc roti uoio attinçat;q materia eſt nutri-
menti volatiliù oim. Índe lippo; spermati e laci
aſsimilauq materia e nutrimèti abulabilùi aialùi.
Dua inquit eîn materia e nutrimètiunt ſint ambulabi-
lùi aialùi; necesse est fortilimi e multi ſint nutrimèti.
Multi q; toti aſſimilanſ fanguini; pòſtat mébra;q
quato plus calo; naturalis in cìs opaſ; tantoplus
magis induranſ; ſicut eîn extranco caloë magis co-
quinſ tanto duriora efficiunt; z ideo duri? a mébis
diflollunſ t còſoſtant. Quinç bì modis in nutrimè
to ſuo diuerſanſ. Ano er diueritate ſui aial. Alio et
etate, Tertio er cràſitie e macie. Quarto er nouita
te z vetuſtate ſui. Quinto er artificijs. Ex generib?
alogis;q si de ſubtili ſint aiali t tèperato; ſicut perdi
ce gallina laudabile nutrimentù facile eſt digeſturi.
t marie de iunioribus vel maſculos habètibus: a mé-
bis tì facilius diffòlùitur, ynde ad regimèta ſanita
tis cùſtodiède meliora q ad mébra còſoſtàda. Que
de groſſis ſunt aialibus ad digerendì duriſ: e nutri-
menti illaudabiliſ ſic ftrutiòis anferis mali ſunt
nutrimenti; ad digerèdiu duri;grauis odòris:maicè de
veteribus vel de maſculis caretib? cìi tarde diffòlunſ
meliora ſunt ad còſoſtàdi q ad sanitatis regimèna.

De natura ouoq fm diueritate aialiù. La. liij.

X etatib? oua tripliciter diuidunt. Aut eîn
de puis; aut de yeterib? aut boz mediori
bus, leuiora de iunioribus; graniòza de ve-
terib?; tèperatòria de mediorib? q calor
ſunt pefcti e minoris; puis hüviditatis z duriora vete
ranis; e inde ad sanitatis regimèta z mébra còſoſta
davalétia. Sic etia intelligendi de cràſis et maſculos
habètibus. Cràſſa eîn q alia maſculos habètia calo-
ris maiòis naturalis z hüviditatis ſubstatialis. Silr
t de yeterib? z nouiter ouis creiitib? intelligà. In
de Hal. oua gallinaz pdicìi tèperatòra z laudabilio
ra ceteris ſunt: marie maſculos habètiori: bì nutrìut.
Juniozra enim meliora q yeteri; cràſorù q macor;
vicinius factorum q veterum.

T. cù nutrimèti coris pìhani acipſa e volatilibit? z ipòz
ſupfluitatib? nutriuìis; poſt q cgit de natura nutrimenti
put er aialib? acipſik: agit de ipſi? nutrimèti natura put ab
ipòz acipſik ſupfluitatib? nutriuìis. Hec aſt pars diuidif
in duas. In qùi pìma agit de natura ſupfluitatùi volatiliù.
In ſcò. l in hac; Lac ghaliter diuidif z agit de natura ſup
fluitatùi abulabiliùi. l de generib? lactis. Agit ait primo de
natura ſupfluitatùi volatiliù eo q magis accedit ad natura
carnis z nutrimèti. Hec aſt pars q de ouis è spectat ad pè
sentè lectionè. Diuidif ait b pars i duas. In q pìma agit
de natura ouoq z partiù ipòz; z de diuerſitate ipòz rône
aialiù. In ſcò agit de medis diuerſitatù ouoq penes ſuas
còditioés. Pìa ait pars diuidif in duas. In qùi pìma affi
gnat diſtinctionè ouoq penes ſuas naturas z aialiù. In ſe-
cùda iueta illas differètias singuloq aſsignat natura. Pìa
no diuidif; l ſcò diuidif i duas. In quaz pìma aſſigt diuer
ſitate ouoq iueta illas differètias. In ſcò agit de natura z
virtute ouoq z ptiù ei? ſcò ait pars pìncipalis diuidif in
duas. In quaz pìma aſsignat diſtinctionè modoz quncs per
quos diuerſanſ. In ſcò iueta singulos modos ipòz diuer
ſitate aſsignat. Pìma eſt indiutia; l ſcò diuidif i duas. In
quarìi pìza aſsignat ouoqz diuerſitate rône quinç modoz
qui in ouis attèduntur. In ſecunda ipòzum diuerſitatem
aſsignat ratione membrozì artificialis apparatus. Pìma

Ziber

dividif in duas. In ĝrī pīma iurta illos modos q̣tuo: ipo
rui oiuferitare aſliga, yn ioda ſub auctoitate Bar, oua tue
illos modos adiuicue cōparat. Zertio vo diuifid in decc
bim numez illos decce modos. ſi ſtig in ſpenti lectioe par
tes. et. In quari pīma aſsignat distinctione ouoq penes na
tur as aſaliu. In ioda, i pac: Si de ſanis nutrimeti ſunt lau
dabiliois tc. aſsignat diſferietaiſ diſtinctionis naturas. In
teria, i pac: Quo2 aſt nature vnierualiter têperte ſunt,
aſignat natura v virtute ouoq parti iſpoz. In quarta, i.
in pac: Quinq tī modis in nutrimēto, in ĝinta. i. in pac:
Et generibd aſtalis: q: si de ſubtili q, p[er]cuiq de iuſteriare a
p[arte] generum aſaliu. In ſexta, i. in pac, Et exatib
bus tripliciter diuifund t[em]a p[arte] etatū. In ſeptia, i. in pac:
Sic etna intelligend[us] de crāſis t[em]a parte hitudinis aſaliu
in, p[ing]uedine t[em]acē coſſitētis. In octaua, i. in pac: Simis
littere de veterib? t nouiter ouis exeritib? a parte nouitatis
t vetuſtatis ipſoz. In nona, i. in pac: Inde Bar, oua gallis
nacae t perdicīt etc. ſub auctoitate Bar, oua adiuicue in ma
io: laude cōparat t minori. In decama, i. pac: Et artificiis
quadrupliciter t, aſſignat ipſoz diuferitate a p[arte] aſticiais
lis apparatus, illa aſt par ad ſequent[em] spectat lectnonem.
Circa p[am]a p[art]e dicit q oua octo modis diſtinguif.
P[ro]mo: q: quَدَّa ſunt de ſanis aſialibus. Secundo: q: q[u]dَّa
ſunt de egris. Zertio: q: q[u]dَّa ſunt de crāſis. Quarto: q: q[u]dَّa
ſunt de macris. Quinto: q: q[u]dَّa ſunt de bābetib? maſculos.
Septo: q: q[u]dَّa ſunt de n[ò]o bābetib? maſculos. Septimo:
q: q[u]dَّa ſunt de veterib? Octano: q: q[u]dَّa ſunt de iuioſiſt?
Circa ſecunda p[art]e dicit q inter hec meliora ſunt et ſa-
nis aſialibus p[ducta]s: et crāſis maſioris nutrimēti et ſapo-
ſiois: et coeuotib? p[ter] coſſatione caloſis naturalis pu-
rificat, et iuioſiſtib? q et c[ot]rātis aſialib? p[ced]ut. Cir-
da terna p[art]e tria intedit. Primo aſsignat natura ſuatoq
di- cens q ſunt têpereata. Scöo p[res] coq adiuicue cōparat. i. vi
tellu et albume: vices q albumis par[que] attinet frigiditati et
hoc pt5 p[ap]oſt et odore graue, Elitellu aſt maſioris et me-
tiois et nutrimēti: marie c[ui] et de aſiā laudabili c[od]itiu-
ni: t multu nutrit naturaliter p[ter]p citā c[ou]ſionē t aſſi-
mulatione: multu accidenter p[ter]p mora in mebdis. Ter-
tio dipo, inducita auctoțate d[ic]etis q oua ſimilia ſunt iſp[er]
mati et lacti: eo q ſunt materia t nutrimētū volatilib[us]: ſicut
illa aſaliu: ſunt aſt multi nutrimenti p[ter]p ſimulatib[us] c[ui]
ſanguine: ſunt aſt forſis: q: meb[ia]a coſſation: t quato plus
digerunt plus indurantibus et iuioſis imorant: ſicut pt5 i. indu-
ratiōs qua ab exerteri patiun[que] caloſe. Circa quartam par-
t[em] d[ic]it q oua er aſialib? ſubtilibus multu nutriu̇t naturali-
ter. t valet in cuſtodiēda sanitate: et grosſis multu nutriu̇t
accidentaliter t valent in vigore: membro: ſi. Circa ſextam
partem d[ic]it q oua puoq aſaliu ſunt leuia: magnoq grauia
aſaliu: etar[is] medie mediocria: t c[ui] hui[us] et maſiori d[urie]
vel mollities t forſitudo calo: is vel debilitas. Circa ſepti-
mam p[art]e d[ic]it q eadeq v[i]o diuſeritas a p[arte] hitudinis aſia
liu. Circa octauam partem d[ic]it q filr eft a parte nouitatis
t vetuſtatis exerit eoq. n[ò]a ſemp in his extrema excederit me
di u[ſ]t têperrati. Circa nonam p[art]e cōparando d[ic]it q in
Bar. oua gallinaru: t perdicīt ſunt meliōa marine coeuotiu
t marine iuueni crāſoq recceta q alioq aſaliu: t c[ot]raria
cōtrarioz bābetib peioza. Circa p[art]e itā ſer inqrunſ.
Prinu: eſ de p[duct]ione ex aſialibus p[ducent]ib oua. Se
cundu: eſ de multiplicatiōt paucitate ouoq in aſialib? Ter
ti: de partibus oui. Quarti: de exerit oui ab v[tero]. Quinti:
de cōparatione partiu: illa adiuicue. Septi: de cōparatiōe
ouo[rum ad lac.
Circa primu: p[ed]edif hoc modo: q[ri]k quibus aſialibus cō-
petat ouatio: t videq q n[ò]o cōpetat volatilibus: q: inter oia
anima[la] volatila ſunt agiliōis mot? t ip[is] dominan[que] ſu-
piema leuui: ſicut d[ic]it y/aa: fed in talibus non, p[duc]ic fet
us p[medi]i: q fine medio: q p[duct]io fet p[ou]atione eſt
p[ducere] p[medi]: q in volatilib[ib] n[ò] p[ò]t eſſe ouatio. Secci-
da ratio hec eſt: d[ic]it p[bs] in lib. de naturis aſaliu: q natura
opera[re] beuio: via qua p[ò]t, v[n] q[ò] p[ò]t natura facere p[er] v[n]
via n[ò] aſt p[art]e q duas: q p[duct]io fet q fine ouatioe eſt fine
me dio t p[er] v[n]ia: p[ductio] c[ui] ouatioc p[er] duas vias: q natura

in illis debet p[ducere] fetu[n]o per medi[n]: t ita n[ò] p[ou]atio
n[é]: t ſic ouatio ad p[duct]ione fet? n[ò] c[ó]petit in volatilib[ib].
Ad oppoſitum dicat p[er]q aſialib[us] generat q eſt ſi fine moving
perfecta: quَdَّa v[ato] p[edi]u: vt volatila v[re]ptilia: h[o]s te
le comittit illu medio t materiā fetus t nutrimentu[n]t: ſe[n]d
dens materiā v[ato] album eſt: vitellu v[ato] nutrimentu[n]: t[ea]ſe v[ato]
defendēs: t p[om]i medi[n] est oui: q[al]iqua aſialia ouat natu-
raliter. Ad hoc dicend[ui] aſialibus quibufd abeſe ouatio:
t c[à] buius eſt: q: aſaliu: quَdَّa ſunt, aſialia in q[ò]b[um]ditas
ſpermatica multiplicat in matrice: aante ſo[p]matio fetus eſt
vna materia p[duc]ic reliqua: t hoc eſt in eis p[pter] bonu-
tate materie q cito traducif: m[atri]o v[ato] ſtricta eſt: t n[ò] do
poſter c[ó]tinet ſo[p]matio ſet fetu[n]: d[edit] q[al]iqua aliquid in q[ò]
ſo[ma]ref fetus e[tra]: t hoc eſt oui: t i[deo] in talibus aſiali
bus naturaliter p[oſ]ibilis eſt ouatio. Aſialia ſunt aſialia in qu[em]
bus materia aggregata eſt t m[atri]a lata eſt: t i[deo] p[o]ſibilis
liſ eſt ibi ſo[ma]ſatio fetus c[ui] m[atri]a lata ſit t p[ò]t[es] c[ó]tinen
t e tali aſiali p[ro]ductio fetus eſt immediate v[tero]: ſicut
patet in alij[us] aſialibus a volatilib[us] ſere: t p[ic] p[5] q ouatio c[ó]
petit volatilibus v[re]ptilibus: t p[ic] p[5] c[à] g[enera]tioſ ouoq.
Ad p[rim]a rōne dicend[ui] q[vel]ocitas generationis eſt duplet:
quَdَّa eſt velocitas in motu: t quَdَّa eſt velocitas in genes
ratio[n]. In auib[us] aſt eſt velocitas in motu: in g[hi]natio[n] non-
im[en] potius eis in eſt tardiſs g[hi]nationis. opoſet e[m] e[rt]
pecreat tempus in quo p[oc]fecte fetus ſo[ma]ſet: in matrice e[m]
p[er]ſecta ſo[ma]ri n[ò] p[ò]t ſicut d[ict]i eſt. Ad ſcom d[icend]i q[v]bi
natura p[ò]r operant p[an]ya v[n]o eliqtias ouas: t hoc eſt in per
fectis aſialib[us]: in imperſectis v[ato] due ſuntvie. C[]S[]o q[ri]k
v[re]tui aſialib[us] v[pe]t d[ict]ato rōne p[le]to[ri]s: q: q[li] ſic: au[ro]
eſt rōne c[ó]pleriōis calide autfrigide. fi rōne calide: q: t[an]tui
aſialibus calidis c[ó]pleret ouatio. hoc aſt falſu: v[pe]tati e[mi]
p[er]ſicibus t alij[us] q ſunt frigida. fi rōne c[ó]pleriōis frigide: q[li]
multe auſes ſunt calide in q[ui]b? eſt ouatio: q: g[no] c[ou]enit r[ò]
ne p[le]to[ri]s frigide. ſimuliter p[ò]r obſiſa de c[it]as. Ad oppoſi-
ti: ſicut dabemus in alia facultate: o[es] opationes in illis in
ferioribus ſunt mediationalibus p[mi]s qualitatis aſialibus quib[us]
eſt: e[ris] eis resultat c[ó]plerio: q: c[ui] ouatio ſit q[u]d[à] actio in mi[ps]
to fit mediates c[ó]plerione. Ad hoc d[icend]i q[v]o uatio n[ò] ſit
rōne p[le]to[ri]s: q[li] rōne multiplicatiōis materie fet? in ma-
trice abſq[] p[le]ta ſo[ma]ſioe p[ull]i: vt q[ò] natura n[ò] p[ò]t itra
formare ſo[me]t exa: Ad ratione d[icend]i q[u] b[ac]anatione
q eſt ouatio: c[oc]currut u[o]. Prinu: e[mi] ſet finis vel neceſſitas
q[ie] dicta eſt. ſo[mi] ſet medi[n] vel instrumentu[n]t aderi: et
hoc eſt p[rie] c[ó]plerio calida: q: calo: in qualibet opatione
eſt instrumētui: ſed de ita n[ò] loſumur. C[]Zertio q[ri]k: viru-
ti et ouo debeat p[duc]i fetus intra v[ter]u magis q[v] extra: et
videq q in v[tero] magis: q: q[uato] aliq[us] t[us] p[pin]quiōn[us] eſt
fuo principio tanto forſi[que] ſo[per] a: q[uato] plus diſſata a p[ni]
c[ep]io t[ato] debili[que] opaſ: q[li] virtus ſo[ma]ſiua p[ull]i p[ri]miu[que] eſt
fuo principio in v[tero] q[v] extra: q[li] natura e[cr] q ouo e[tra] fetus p[duc]i
tu: m[ul]to forſi[que] i v[tero] h[ab] faciet. Scöa r[ò] e[ſ]: d[ic]it p[bs]
li de natur: aſaliu: ad g[no]ne fet? d[ic]urritu: i[ſ]tui: c[ui] p[im]a
lyma q[mi]tæ a tri p[li]c ſu[er]tute: q vitali naturali aſaliu: q: h[ab]
ab a[ra] par[è]tui: p[ris] t m[ris] e[n]fluit. t d[ic]it l[ico]. q[pi] ſimui c[ò]
mittat v[re]tues ſo[do] opabif c[ic]t e[mi]: q[li] q[re]t emanas ab aſia
ſo[ti]: e[m] in ſua radice: vt in aſia q[re]tæ: q[li] e[tra] e[ſ] p[ò]r p[duc]
fe[]t ab h[ab] v[re]tute e[cr] ouo: m[lo]toſo[ti]q itra. Ad oppoſiti e[m] illo
q[ò] d[ic]at erpimētui. Ad h[ab] dicend[ui] q[re] e[cr] ouo e[tra] p[ull]i p[du]
c[ui] e[ n]o intra: t hoc eſt q: fet? in ouo n[ò] ſhit neceſſitatem
ſo[ma]ſiōis in v[tero]: i[ò] d[ic]erat tempus ſo[ma]ſiōis e[tra].
Ad ratione p[rim]a d[icend]i: q virtus naturalis generatua
duo e[ſ]icfit opera. Prinu: e[mi] c[ò]ſtitutio feminis t nutrimen
ti fetus: t hoc ſpectat ad virtut[em] feminariā. Secundi: e[ſ]o
matio m[è]b: q toti: q[oo]ris. Túrt: igi[que] naturalis ſo[mi]t
e[ſ]t in v[tero] q[re] extra quaſtui ad p[rim]u opus: t n[ò] quaſtui ad ſe
cundu: e[per]c[at]at enim t[ep]us ſo[ma]ſiōis e[tra]: q: intra non
poſſet c[ó]plere p[ter]paruiter matricis: t per hoc ſoluitur
ſecunda r[ò]: q: illa virtus emanat ab aſia t c[ó]mmititur ouo: t
hec forſi: e[ſ] in generatione materie fetus: n[ò] aſt forſi: eſt
in ſo[gan]izatione t ſo[ma]ſatione fetus.
C[]L[]rīca ſecunda p[ed]edif hoc n[ò]: q[ri]k q[re] q[da]e auſs mul-
ta oua p[duc]unt ſicut gallina: quَdَّa aſt pauca ſicur aſialia

["Dietarum univerſalium.", "Fol. lxxx.", "vientia de rapina. Ad hoc dicendùm ſim p[ro]b[mo]m q[ui] hoc eſt p[ro]s p[er]ter tres cauſas. P[ro]ima eſt multa humiditas, vnde q[ui] galli a multa humiditate habet flue participat multa oua p[ro]s ducit, aſial yo viuſes de rapina multa fiicatare habet: t[em]ideo humiditas ſpermatica eſ paucæ, t[em]ideo eoua paucæ p[ro]ducunt. S[co]a caſ est neceſſitas penæn, vnde q[ui] tale aſial multus indiſ get peníis: matériæ ſpermati in p[en]sas redigit: t[em]ideo eoua paucæ p[ro]ducunt. T[er]tia cauſa eſ de nutrimento pulloſi con ſidentia vel diffidendæ. Aſialia euviuètiva de rapina de ſunu cenditæ coluſa multe ſp[er]iditatis nutrimentalis: t[em]o multe humiditatis ſpermatice: t[em]ideo frequêter ouat: domæſti ca marſte: q[ui] melioſis ſunt nutrimentis et majoris humiditàs. Et ſuentia vero de rapina ſem in ano p[ro]ducit oua p[ro]ter duas cauſas. Cna eſt: q[ui] aſialia alia multa p[ro]ducunt: vt anſer t[em] g[allina]: q[ui] ſunt grauis corpoſis: t[em] ſunt multe humi[ſ] ditatis ſpermatice et ſimul ſunt malivolat. Aſia yo boni ve] latus frequenter coeunt: vt coluſe: t[em] p[ro]ducit paucæ oua: multoſeis ſi: q[ui] aſtia humiditas ita frequêter no ſufficeret ad multa oua. C[ter]tio q[ui]re g[allina] parui corpoſis: t[em]a oua p[ro]ducit: q[ui] ſic dicit p[bs]: p[lura] etiæ q[ui] magni corpoſis, Ad h[oc] dicend[us] q[ui] g[allina] magni corpoſis ſup[fl]uſuitates in hec ſitare corpoſis totaliter ruruitque: t[em]o paucæ oua p[ro]ducunt: plura yo parui corpoſis h[us] ſup[fl]uſuitates m[ita]: nec ops q[ui] in eſecuſitates corpoſis inducet vel traducet: t[em]o eſt cauſis traducit in oua: t[em]ideo oua multa p[ro]ducunt. C[u]quato q[rit]ur q[re] g[allina] g[al]ine multus ouantes cito moruntur: vt bis in oſe cauſes. Ad hoc dicend[us] q[ui] ouatio fit ex materia humiditatis nutri mentalis: t[em]ideo q[ui] in multus ouatibus humiditas nutrimentalis t[em]alis cœliſum: q[ui] cedit in oua:ideo calo: naturalis q[ui] per ip[am] ſuffentatur deſciſt: t[em]ideo parvi viut: t[em] exempluſ in arbo[rum]que multus fructiferat q[ui] cito moriſtur. B[u] humiditas eſ naturalis cedit in fructu: t[em]ideo calo: viuſtus diminuit. C[u]quato q[rit]ur q[re] g[allin]e p[ro]ſub]pla[ra] ſunt ſiſt ina: p[ro]ſub]b[ilo] indiſtincta. Ad hoc dicend[us] q[ui] p[ic]ces ſunt multu frigidi: t[em]o p[ro]g[itu]t: t[em]o corvo ſup[fl]uſuitates ſunt humide t[em]umide: h[us] ex talb[us] p[lura] oua p[ro]ducet debet: t[em]ideo p[ura] oua p[ro]ducunt indiſtincta: q[ui] calo[re] habet paucit: et caloſis eſ diſtinguere q[ui] ſegregare: t[em]o no [h]o [h]int p[ic]ces oua diſticta. C[er]s[to] q[ri]e q[re] in ouis p[er]ſiſt: eſ yn colo: in ouis auſiſi duplet eſ colo: Ad hoc dicend[us] ſim p[ro]b[mo]m q[ui] in ouis auſiſe eſ colo: a calo: e perfecto q[ui] calo: perfecte q[ui] humiditate ſpermatas t[ic]a de albat: nutrimentale ſanguineæ vlerius digerit: t[em]ic ci trinat: in p[ro]ſub]b[ilo] yo eſ colo: debilis: t[em]o no p[ot] dealba: re: t[em]o no eſac colo: colo: m[it]rati. C[er]s[to] q[ri]n it[em] an eſt q[ui] ſub ſoluerit et ſub ſoluerit et totus p[ic]ſis ſit: t[em] quot ſunt oua tot ſunt p[ic]ſes in potêſtia ſi c[it] dicit p[bs]: h[us] no ſit p[ic]ſis e[ro] uo niſi ſperma maſculini at tingat: t[em]o ſima attingeret e[ro] omibus ſieret p[ic]ſes: h[us] mul ta in aqua deperduntur.", "C[er]s[to] tertius p[ced]it: q[ic]e q[ri]k et qua materiavitelli gene reſ: q[ri]ttrui et ſanguine meſtruo: t[em] videt q[ui] p[ic]c. q[ui] dicit yiac[que] sub auctoſatione [b]ippo, in ouo eſt materia fet: t[em] nutrimêſt: al] bumè eſt materia fet: t[em] nutrimêſt: yo ſetus eſ vitellus: h[us] in aſialib[us] materia fet: t[em] ſenerak e[ro] h[u]b[id]itate ſpermatica.nutri mentèt: yo euſiudè e[ro] ſanguine meſtruo: q[ui] vitellu: c[ui] ſit nutri mentis pulli ſenerak e[ro] ſanguine meſtruoſo. D[oc] [ſi]rma e[ro] per hoc q[ui] ſperma in aſialib[us] eſt albumè in volatilib[us]: q[ui] q[od] eſt lac in aſialib[us] eſ vitellus in volatilib[us]: h[us] in aſialib[us] ſperma e[ro] h[u]b[id]itate t[er]tia ſenerak: t[em] lac e[ro] ſanguine meſtruo: g[in] yo latibus albumè eſt ſumiditate t[er]tia: t[em] vitellu e[ro] ſanguine meſtruo. S[co]a ro h[oc] eſt: e[ro] volatili duo p[ced]uſt: ma teria coſtituti]onis fet: t[em] materia nutrimêſt: t[em]trusq[ui] eſt in ouo: h[us] ſic ut]odinam] p[et]us e[ro] nutrimêſt: fil[us] ut]odinam] maſteria fetus e[ro] materia nutrimêſt: h[us] fet]aſſimilat ſubſtâcie pa] vètiti: t[em] nutrimêſt: e[ro] nutrimêſto e[zo]: q[ui] ita d[he] eſſe e[ro] pre ma terie fet: t[em] nutrimêſt: q[ui] materia fet: q[ui] ſikis d[he] eſſe materie pa] vètiti: g[in] t[em] nutrimêſt] nutrimêſto e[zo]: t[em] fuit ſanguis men", "ſtruſis: g[in] nutrimêſt: fet: ſit vitellu: e[ro] ſanguine meſtruo ſenerak. Ad oppoſitù: niſil q[ui] e[ro] ſanguine meſtruo ſenera tur: eſt in illa aſialib[us] i q[ui] d[he] no ſt ſanguis meſtruus: h[us] i yo latibus no ſt ſanguis meſtruus ſicut dicit auctores: q[ui] vitellu: no ſenerak e[ro] ſanguine meſtruo. Ad h[oc] dicend[us] q[ui] e[ro] ſanguine meſtruo ſityvitelli. S[hi] notàdu ſic d[ic]t Auſi: q[ui] ſanguis meſtruus diuſiſt in tres p[res]. P[rima] p[ar]a t[edit] ad matricè: altera t[edit] ad mamillas: t[er]tia cedit in ſup[fl]uſuitates et e[rit] in e[rit]us fetus: ſed illa p[ars] q[ui] ad matricè t[edit] viduitor in duas p[res]: q[ui] d[he] cedit in coſtituti]o: méb[oz] e[ro] carnis: t[em] e[ra] ſit ſecidina. A[lla] p[ar] a cedit in nutrimêſt: fet: t[em] p[ec] vmbulicis, p[ar]s auſt q[ui] ad mamillas mittit in lacus materia] coſtuſt: v[n]i ſicut fetus in v[tero] e[ro] ſanguine meſtruo nutri meſt: e[tra] extra nutri ſe h[us] q[ui] e[ro] ſanguine meſtruo ſenerak. L[ac] lacte. D[ic]im: q[ui] q[ui] oib[us] iltis modis eſt ſanguis meſtruus in natura h[u]sana: in alijos yo aſialib[us] ſunt due p[ri]me: t[em] no illa q[ui] e[mi]ttit: q[em] cedit in viuques. in ouatiſt: yo eſt ſolus p[ars] qua ſenerak fet: e[tra] v[er]teru: v[n]i intelligendu: q[ui] aucos no [h]int me ſtruſis e[q] ſup[fl]uitas. C[er]s[to] q[ri]n e[ra] ſui] c[op]onaf e[ro] uo p[lic] p[te]. [b]alumine q[em] vitello: q[od] e[zo] plus cedat in materia fet: q[em] vitellu: videt: ſicut fet: e[ro] in matricæ ita eſt in ouo: h[us] fet: e[rit] in matrice ſicut i medio: nutrimêſt: yo c[ir]cufat: g[in] ouo: q[od] e[rit] in medio d[he] materia fetus: q[em] vitellu: e[ro] in me i[mo] q[od] c[ir]cufat eſt albumè: q[em] vitellu: d[he] eſſe materia fetus e[ro] albumen nutrimêſt. Ad oppoſitù e[rit] illud q[oh] e[rit] p[bs] q[ui] vitelli eſ nutrimentis fetus albumè materia. D[oc] etiæ p[ra] tur rôn[e]: illud q[oh] cedit ad h[u]b[id]itate ſpermaticam d[he] al[le] b[us] t[em] materia fet: t[em] coſtitutur: ſed hoc e[ro] albumè: e[ro] h[us] illo tanç[em] e[ro] materia ſenerak fet: q[oh] concedimus. Unde notàdu q[ui] b[uple] e[rit] status oui, p[rimus] generati]sis: t[em]ecidus formati]onis et magnificationis. In p[rimo] q[ui] flatu p[rius] ve] n[ut] vitelli] ad matricè q[ui] albumè vel ſperma: q[em] menstruum p[ri]9 venit ad matricæ: ſed in flatu formati]onis fetus eſt e[co] trario: q[em] albumen e[rit] extra: v[itelli] in medio. C[ter]tio q[ri]t truſt in ouo recaq[ui] t[er]tia materia: q[em] e[ro] ſemui ſic geru men: q[em] videt q[ic] p[ic]e oua ſunt p[ter] generatione: h[us] g[ni]atio ſit a v[irt]ute ſpermati maſculi: v[n]i d[ic]t p[bs] q[ui] ſicut e[ro] p[ab]et at t[ar]ifer ad ſean[ita] ita ſe habet ſpermavi ad ſperma ſemina: e[rit] d[ic]it Eſotá: q[ic] ſicut ſe h[us] coagulit ad lac: q[ic] ſe p[ic]e ſe habet tar t[er]ifer ad ſean[ita] ita ſe habet ſpermavi ad ſperma ſemina: e[rit] d[ic]it Eſotá: q[ic] ſicut ſe h[us] coagulit ad lac: q[ic] ſe p[ic]e ſe habet tar t[er]ifer ad ſean[ita] ita ſe habet ſpermavi ad ſperma ſemina: e[rit] d[ic]it Eſotá: q[ic] ſicut ſe h[us] coagulat ad lac: q[ic] ſe p[ic]e ſ

["Ziber", "vitello et fit ouſi venti: et ita nuncupatur: q; ineptus eſt genere\nratione, vnde ouſi in volatilibus: sed ad purgadum\nſperſiua in matrice: et per hoc ſoluit ratio. C[exto] queref\nen fit poſſible in auib? q;re i in natura humana b no fit poſ\nſtute: ita q[ui]a ſemina faceret aliquid proportionale ouo ven\nti. Et hoc dicendu q[ui]a multo magis eſt hoc in homine: ſicuit\ndicat p[ro]bs: generat enim ſemina aliquid proportionale ouo\nventi q[ui]a dicere mola carnis q[ui]a p[ro]t o: ganisari. vnde cum ſe\nmima imaginaſ viru natura delectat: t moueſc machine co:\npoſt: q[ui]a ſp[er]t: et calor natural: q[ui]a p[er] ſperma exiſt ad\ncollum marcrias: q[ui]a ibi non inuenit amicis ſui: ſpermar e\ndit ad fundum: et generatur mola carnis: nec potest o: gani\n3an: q[ui]a deſ deficit agens. 4perma viri. C[septimo] q[ui]r[ur]tum\nouſi venti generetur et ſpermate co: t videtur q[ui]a ſic q[ui]\neſt ſpermate generatiōi inpeto generatur ouſi venti: ſed fu\nperſuitas que eſt reſiduitas co: t ex nepra generatiōi: g\ner ita generat ouum venti. E[otraru]n dict p[ro]bs q[ui]a reſidui\ntate co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co:\nt co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co:\nt co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co:\nt co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co:\nt co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co:\nt co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co:\nt co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co:\nt co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co:\nt co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co:\nt co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co:\nt co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co:\nt co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co:\nt co: t co: t co: t co: t co: t co: t co: t co:\nt co: t co: t co: t co: t co: t co:\nt co: t co: t co:

Dietarum vniversalium.

Folrrrj.

ctoſis:mitigatoria caloſis cataractarum a capite ad pulmoné descendérin: vulnera pulmonis solidant: et emolliunt. Item ceteroſum membrozum marime ve fice ſtomachi et intetinomum:q: eis inuſcantur. et qvrdnguentum ch: oleo et cera et apparatu: eis faciunt: ideoq: solidatiſſima ſunt: vii quidà antiqui dicerit Si non gruſis ſunt odoris:tantin: valét quatuíptiſa/num ſolum: vel parum plus: calida no: adeo ſunt lau dabilia:q: in odore grauía idé ch: qv et prima prier odoris grauitate/. Faciunt frita ceteris peiota:q: par uilſime in ſtomacho morantia in ſumolitate et coruptione mutabiliá. quicq ibi ciboſi inueniunt corri pétia: grauitate ſtomacho generátiá:faſtidia peiota q: alia quelibet faciunt oua marime frita. In ſuſcellis cocta inter afflata et in aqua fracta ſunt mediocria:ch in ſure odoris remanet gravitas: et inter cetera gravant condimenta. Inde Bal:q inter cinere caleſiunt grauiora ſunt q: in aqua elíra frita generát chímos peſlimos et faſtidia. In aqua elíra laudabiliora me die cocta:q: et toro cocta mutatur in affatoſi ſtat natural: z ideo no: danda níſi ch: digeſtuis ſicut obſomo garo: oleo: forti viro.

Inunc determinede de diuerſitate ouoza parte appara tuu artificialium. Dec aut pars ſpectat ad pereſentem lectio nem. Diuerſit autem hec pare in duas partes. In quarú píma aſsignat diuerſitate ouoza a parte appatu. In ſeda ſub auctu. Bal:oua rône modoz apparatuú adinuicé compa. Prima diuideí in duas. In quarú píma aſsignat diſtinet ionem modozum apparatuú. In ſeda iurta illos modos ipoz diuer ſitutio aſsignat. Píma no: diuideí. ſada qvo id uidí in quattuo: fm numerú quattuo: modoz. In quarú píma agit de natura ouoza aſtoſum. In ſecida de natura elízoz. In tertia de natura fricoſo. In qvarta de natura iuribus coctoz. Sunt igitur in pereſentilectione partes ſer. In quan prima diſtinguit modos apparatus ouoquat tuo. In ſecunda. In hac: Aſſata elíris q: pſequens diuer ſitate: eoz rône illoz modoz agit de natura aſtoſum. In ter tia. In hac: Elíra in aqua melioris ſunt nutrimenti q: agit de natura elízoz. In quarta. In hac: Frita ceteris ſunt peiota, agit de natura fricoſo. In quinta. In hac: In ſuſco hac: cocta t: agit de natura coctoz in iuribus. In ſertra. In hac: Inde Bal. q: coparat oua adinuicé rône modoz aparaſtu. Circa píma partem dicit q quadrupliciter ap paratur oua. Aſſantur em: elíparatur: fribantur: et in iuribus coquitur. Circa ſoam agens de aſſatie: pímo dicit q misus valent elíris. Ppter ſui caliditú et ſiccitatem. Sdo diſtinguit ipozum apparatus dícens: q dupler eſt eoz moſus. Quedam em aſſantur in corſicibus ſuis. Queda fracta aſſantur expana in ſteſis calídios: z hec ſecunda ſunt peiota ppter consumptionem humiditatis a caloſe. Iam ipozum ſuba immediate corſicibus no: ſeſendentibus igni exponi tur: cum corſicibus poſita ſunt meliòza: ſed hec duobq mos dis aſſantur. quedam em ſub cinere ponunq. quedá ſup vel ppe carbones. Píma hoz peiota ſunt ppter fumoq reſetionem. Circa tertia partem agens de elíris: pímo ipozum naturam aſsignar dícens: q puealent aſſatis ppter humiſditemat ex aqua contracta et frigiditate:que in ipis albumi nibus còſerua: per aquam. Secundo diſtinguit apparatus ouoq dícens: q quedam cum corſicibus in aqua coquitur quedam in ipa franguntur. píma autem ſunt peiota ppter fumoq retentionem. ſecunda aut ceteris puealent ppter subſtituere et temperamentum ab aqua contractu. Tertio di cit q vitella plus deſſicant q albumina t minus cofolidat. albumé em humecerat ſua humiditate: t cofolidat ſua gluti noſitate: diſtringit ſua frigiditate. Quarto diſſudit appara ch ouoq elízoz et aſtoſ rône maiors excoctioſis z minoris di cens: q quedam ſunt multum cocta: quedá parum: quedá

mediocriter: ſed multu cocta ſunt dure diſgeſſionis multus nutrientia accidentaliter: z viſoem medís pétantia: ſed molla ſunt contraria: mediocria idúit in actionibus media. Quinto inducit aucto: itaté Bal. idé de illis dicent: ſerto dicit q molla valent in paffionibus membrozum ſpialium lenificádo. I vulnerib igif pectoris: z pulmonis: z mery: z gutturis: z intetinom: z veſice valent lenído z confolidans do: valent ad oculo cataractas que ſunt vie occulte q paſumo: reumatíſans a capite ſiue a cerebro ſluit ad ocu los: nam mitigát z reſtringuís ſlurum: conſoant z alterat rône albuminis z vitelli. vnde etiam albumen ponitur in re frictóſis er rebus reſtrictiuis factis fronti appoſtis: z pót er illis fieri ſanguéti ch: cera z oleo cot z roſaceo. Quidà etíá dicerit i cauſis pectoris târú valere quatuíptaná. hoc aut verum eſt de mollibus non de duris aliquatúli q magis re cípunt actionem caloſis: que ch: eandem virtuté habent ch molibus prier odoris grauitate:ná îpa plus fetent ppter caloè reſoluenté multu z non oíno cofumentem. nam ficut ptíſana mitigat asperitáte lenit z conſoat abſtergit remol lit z bumecat: ſitr q oua molla. Circa quartam parté agés de fríces: dicit q reliquis ſunt peiota z in putredinem z corup tionem in ſtomacho conuertitur et alios cibos corunt: ſtomaepum grauant: z faſtidií generant. Circa quinam partem agens de coctis in iuribus. dicit q ſunt medie virtutis inter afflata z in aqua fracta cauſa aut e ſt quia a ius re contrabat humiditate maió: q habent afflata: z caliditatem z ſiccitate maió: q elíca ſicut patet in condities cum pipere z cymino: grauitas ch: odoris qíns eſt in ſure: z tunc condimentu eſ gravus odoris. Circa ſextam parté fm Bal. comparat oua adinuicem: vicés ſub cinere afflata peio ra ſunt elíris: frita pellísa: elíra molla ſolumente z ſunt cum mediocriter coquitur. Iam multu cocta indurantur z aſſatoz habét naturam: z ideo cù rebus ſubſiliátibus ac cípiatur. ſic terminá ita pars. Circa partem itá que rúitur tría. Pímuí eſt de natura ouoq z coperſóre ipozum. Secúndi eſ de yvi ouoq. Tertíu de diuerſitate ouoza parte apparatus: ſed ſtud tertium ſatis diſcufius eſt in dictis particularibus.

Circa pímuí pcedík hoc modo: queritur vtrum ouum calidius ſit carne eiusté aſialis q ab ouo genera: vt pulli: vel vtrum caro pulli ſit calidio: z videtur q ouí ſit calidius dicit Bal. in còmento ſuper apboí: q ſanguis calidio: eſ lacte: q: in calidio: i loco generaí. In epate: lac vero in maillíns: z epar calidí eſ mamillís: ergo illud q plus appro pínquat nature ſanguinis plus eſt calidí: ſed ouí plus ap pípiquinat nature ſanguinis q caro: ergo calidius eſ carne Scóa ratio hec eſt: pullus genera: er albumine z ſemétino z nutri: e[ritello: ergo cù vitelli ſit nutrimentí pulli ace accptum ab ouo: z albumen er quo gíſa ſullus eſ frigidí res ſpectu vitelli ouí: ergo pullus filimíter eſ frigidí: ipo ouo. Tertia ratio hec eſt: sicut dicit Auíſe, aliquid dicí calidius in corpoqe: q: in corpo: caloè augmétat: ſed ouí plus cales facit corpus. cuius ſigní eſt: q: ſebicitatibus píbemus: z no níſi q caloè in naturali: intedú: ergo ouí calidí eſ car ne pulli. Ad oppoſitú: dicit pbus. iiií. metbeoq: q diſgeſt bilioza calidioza ſunt: q ſem vlterius z viterí pcedit: ſed caro pulli diſgeſtibilo: eſ q ouí: ergo caro pulli calidio: eſ ouo. Ad hoc dicendum q ouí calidius eſ carne pulli. Ad ra tionem dicendum q calidius vícitur quattuor: modis, vel duobus. Uno modo dícitur aliquid calidius: qua actum caloſis magis participat ad que ſequí major: impieſſo calo ris: z hoc modo ſanguis calidio: eſ humiditate tertia. Se cído modo dícitur aliquid calidius: q: diſpoſitioné cóſequè tem caloè plus participat ſicut coagulatiòem vel mollié: z hoc modo humiditas tertia maió: caliditate: participat q ſanguis: ouí igif pímo modo calidius eſt: q evullioneſ ſanguinis haber facere: ſedo ch modo caro pulli eſ calidio: magis em participat diſpoſitioné cóſequè caloè q molli cié: i: q quáti ad ití: modí non iudicá: res aliqua calida: ſed quáti ad pímuí. Ad ſecuſidí dicéduí q calo: dupler eſ. quidà eſ opleionalis materialis qui ſequí rem a parte qua eſ miſta fm q dicím: q caro bours frígida e: q ſicca. Alií eſ ca

["Ziber", "lo: qui inest rei a parte qua est in genere viuentis: fm ę dicim: ę omeviuès est calid: ei calo: fit principiù vite. P:it mo igif mò ouìi calidius est carne, fedò mò pullus calid: est: il:to mò nò debem? iudicare de îpo: q: de re viuète nò iudicam? in via nutrimetì: 15: ze re moitua, Quâuis igif ca ro pulli fit calidio: quâtrì ad caloè vitale: simplr tìuò ouìi cas lidi: est: q: è calidì: quâtrì ad caloè còplexionale q: attedì in vià nutrimetù. [Scò drif circa hoc vtrù albumen fit cali dìus vitello: et videc: ę fic: dicit plus oporunt digeribilioza eſse calidioza: Digestio c: e: pedit vlerius ę vlerius digere: do: fed albumè ouìe ſe h:z ad vitellùs ficut spma ad fangumem vel ad ad: ſpma digeribili: est lacte ę fanguine: ſi fil albu men vitello: ę calidì: erit vitello, Scòra ro hec est: vitellùs est nutrimetù pulli: albumè vo: est materia pulli: 15 nutrimetùs kigidì? est copre q: q: nutrit: q: nòdùi induit forma magìloris ę fil nutrimetùs est frigidì? materia corporis: 15 materia est al bume: ę cù nutrimetùs fit vitellù: erit frigidì albumie q: est materia pulli. Ad oppoſitu est aucto. R:ab. dicètis qvivellitè téparati est ad caliditare declinans: albumè vo ad frigidita te. Ad hoc dicèdi: ę albumin frigidì est vitello. Ad rónè di ced: ę digestio dupler est. Quedà est q: ad nutrimetà odi: na: et de cè est in fanguine. Alia est q: ad gîtionè odiinaf: et hec est in ſpmate. 3n albumine ę cè digestio q: ad gîtionè odiinaf. I. vitello yò est digeſtio q: ad nutrimetù odiinaf. Et ſt dicere posuìm: 9 albumè fm ę ad gîtionè odiinaf cas lidi: est: q: digeribili: 15 fm tìu ita vià nò d5 medic: et aduque aliq: dìcalidì mag: 15 fm digeſtione q: ad nutrimetù odiinaf vitellù calidì est: et de ita digeſtione debem: loq t iudicare. Ad ſecidùs odienda: 9 de vitello est loq duob? modis. 4no mò in ſe: t hoc mò vitellù calidì est: q: plus caleſact. Alio in còpatiòe ad pulli q: quæ nutrit: t hoc mò ponim: 9 qv vitellù frigidì est 9 albumè: nec intellig: 9 dicaf frigidù. pter vitellùs 15 est 9 dicida: et diſſile et diſfat à natura: nec aduque euerſuz ad natura pulli: cùſi fit nutrimetùs eiusde. [Tertio rìq 9 oua ſint melions ſapo: an: oua vèti: an alia, 9 ti illa dicatur eò mali ſapo: q: hoc eſt. Ad hoc dicèdi: 9 in ouo venti ſolì est albumè vitellù q: venit ex femina: nò 15 tus ſemètia maris: caliditas q: vo: 15 tus maris digerit materià ouo: 2ó oua q habèr ytutè ſeu admittionè 15 tuts ſemètive materiam digerentur boni ſapòs dicunt. Ouà venti fm pìm dicunt inſipida: q: carèt ytute ſemètia maris digere te. [Quarto drif q: do pl:9 nutrit an car: o an ouì: et videc: 9 ouì. illa viticutur magis nutrire in q: do: est vterò: modus nuo trièdi. 4 naturalis et accidètalis: 15 in ouis vterò: mod: còdur rit fm y:aac: 9 cito còuertùtur 15 multù mo:an: in mébus 9 ouì magis nutrit 9 caro. Ad oppoſitu est q: dicit R:ab. 9 caro iter ofa nutrièria marie nutrit. 9 t b: p:raf. illò magis nutrit eu cù nutrimèro maiò: copia ſanguis g:na: 15 caro è m:mo:15 respectu ouoì: 9 9 caro magis nutrit, mìo: pt: 9 R:ab. dicit 9 en q: vtètes mulèi 9 te sepe carnib: 9 opt: 9 pplebotomàri dicit 9 en q: vtètes mulèi 9 se pe seque carnib: 9

Dietarum vniversalium.

Fo.lxxxij.

rú e epatis p[ec]fecte r p[pe] valebit, v[n]i lac camelinúi p[pe] hydropico[re] iu[natiún]i: fi hydropilis et oppilatioib[] fit epatis e splenis: cílta lit aquolitas et acuta: q[d] et animalib[] téperatioib[] f[ici]t capinúi aliquatulíi t[í]n frigidioib[] valet melacholicis de cholere ru. i[n]c[é] síde: e sanguis. v[n]i ſeru de lacte cap:ino eſt iu[natiún]i ſcabiei: morphec: impetigunís: létiginis: cataracta[?] i oculis: fi k[]m q op5 datíu fuerit. Si g dyftere fiat: in ſteſtina lauat e m[ú]dificat de putredine p[ell]ima: zvul n[]era i[n]teſtino[?] de ſanie m[ú]dificat. v[n]i Bal[]: fi vulnes ra corupta p[ell]ima ſint ſanioſa: cíi ſero laua. bib[é]do ſi fuerint ſuperio[a]a ſicut in p[ect]ore: cum dyſteri ſi ſint in i[n]teſtunís inſeriora. Luifuncuq[] ergo lacticis maior eſt aquolitas: salabi: i[]e alio[?] minoris nocuménti etiá i[]e ſepe accipiaſt: q[]a grosſo ſanguie g[ni]ando re moueſ. Inde Bal[]: Adcuiq[]s lac subſ्rele e[] z aquoſum ſicut aſiníu[n]: e caballinúi: ſanguiné g[ni]at n[]o grosſum Q[]d v[n]o pl[ab]údat ad caſen: l[ic]uty acciníu[n]i peco:inúi ſanguiné facit groſſum: t[í]n naturalíi pl[uv] vacciníi. Ad c[ui]q[]s i ſuis trib[?] ſubſtátíis e[] téperatúi: ſicut eſt femíni n[]ú h[ú]anú i[] capinúi: p[ef]fecti g[ni]at nutrimen[í]i: e t[é]pe ratiúi. v[n]i antiq[]elegerúi ſeru capinúi. In artificiis g[]i d[u]erſan[]k ſera. Alid e[n]i c[ui] orizaccara: alid c[ui] medul lis ſe. croci hoſtulant: alíud c[ui] aq[] calida: alid[]i ſup cali dos c[]ineres: alid[]i c[ui] orifenitía. L[ui] orizaccara: i[]ubtíliate augmenta[ſt]: e m[ú]dificat[]e. Adiutus g[]i ad apert[é]i d[í]i oppilato[?]es ſplenis e[] epatis: e m[ú]dificat[]e cutis a scabie[? z] p[u]ſtulis de iceíio[?]e ſanguis. iu[n]at ad oc[]lo[?]z cataracta[?]. Ad de medullis ſemi. croci hoſtulant: co lo[?]e ſibi acq[]rit e[] acumé: adiuuat g[]i in putrido p[]hlegmate m[ú]dificádo. val[]s etiá ſeb. p[]hlegma. e diutur[]nis: m[ú]dificat e[]tia erſio[a] a p[u]ſtulis ſali[?] p[]hlegma. Ad c[ui] aq[] fit calida: frigiditá[?] e h[ú]iditá[?] mutuat ab ea. v[n]i calo[?]e e[] i[c]c[]ioné ſtomachíi ertinguit: ſitim de acumine cholere ru. tollit. Síl[] facit q[]d c[ui] orifenitía para[ſ]: pl[?] t[í]n hoc i[c]c[]idit e m[ú]dificat: e v[é]tre[?] ſoluit: ſtomach[?] e i[n]teſtina lauat e r[é]q[]litatib[?] ſumptis c[ui] orifenitía. Ad ſup calídos c[]ineres appara[ſt]: ei q[]d c[ui] aq[] calida fit vicin[?]a: pl[?] t[í]n ſeficcat: neq[]s ſitim au fert. Butyzoſa ſubſtantia natural[?]a calida e humída viſcoſa e v[n]ctuofa c[ò]p[let]io[?]i h[ú]ane e vicina ąſi vet[] ole[n]i e calo[?]e n[]o i[] ſic[]rate: q[]d ole[?]i ſic[]e eſt maríme ve tus. Buty[]u[n]o humid[]u maríme rec[]eſ. v[n]i ſepe c[]o ederis ſtomach[?] humectat: v[é]tre[?] ſoluit: e i[]o aſsimila uerúi antiq[]e c[ui] oleo mi[]to p[ig]uedini vićet[]q: i[] q[]d accep[]it valet ſcreatu[?]i de p[ect]ore e pulmoní[?]i maríme ſi ap[ò]stemata i[n] fuerint vel in coſtar[?]i p[]ellícui[?]s: q[]p[]p[]ie m[ú]naturat: e h[ú]io[?]es diſſoluí: ſi t[í]n ſolú accep[]t m[ú]naturat e par[?]u ſcreare facit: ſicut c[ui] melle[?] zuccaro minus m[ú]naturat: e pl[?] ſcreatu[?]i adiuuat. Subſtátia[?]o caſeata frígida e[] z grosſa: ad diger[é]du dura: tarde de ſc[é]dit a ſtomacho: mag[]is attinés t[í]p[ri]citatí[?] q[] solu[]tióni. B[ui] a[ut digeſta grauſis e[] in ſtomacho: e dura i epate: e i[]o i[]llaudabilis: p[]p[]rie e g[ni]anda oppilatíde c[]petis e ſplenis: e ren[?]i vitij[?]s: maríſe i loca ita inue nerit oppilatíoi[?] parata: ſicut ſivie ei p[]trict[é] natura liter fuerint: e maríſe i ſacipia[]t c[ui] melle: e q[] mel ſibi ſapo[]ſitá[?]e p[]ſtat. Ideoq[]s me[]b[]a ſibi ſumíu plus q[] di[]gerere p[ui]t: e ſic calo[?]e i ren[?]ib[?] ultra téperamentúi na

tural[?] vel accidétal[?] augm[]érat: e lapide g[ni]at. Palá ergo eſt i[n]telligi lac in quodá laudabile eſſe: in quo[?]da v[n]o i[]llaudabile. Laudabile uo[?]b[?]mo[?]s. Si v[n]o d[]gera[?] i[]tomacho e epate: i[n]teſtina lauat aquolitate ſua e m[ú]dificat. Buty[]oſitare venenolís repugnat: me[]b[]a humectat: aſp[]itaté oc[]lo[?]z inde lotá emolli: a[] po[]stemata i[b]i diſſoluí c[raſſitate ſua: vuln[]era p[]ecto[?]ris iu[n]at: e pulmoní[?]i gutturí[?]s: ren[?]q[]s i[] teſtino[?]z e veſſe: mor[]ſurá acut[?]o mo[]bo[?]z i[] teſtunís m[ú]tigat: q[] i cinerib[?] uíuic[?]a: h[]o[?] p[]hibet mor[]ſuz. v[n]i c[ui] t[í]p[ri]cís datíu tenámon fi[]et medicamé p[]fecti[?] e diarrie. mari me aſſatí c[ui] lapide vt p[]dat aquolitate ſua: e ad[]uc pl[?] p[]deſt i[] caleſacti[?] e c[ui] ferro indaico: e i[] l[ic]tati tátúi d[é] appona[?] aq[]: deinde fiat v[]tura ferri calidíi vt aq[] exinanita ſolu[?]z lac remaneat. S[c]o laus lacticí erit: c[ui] materia nutrim[]éti ambulabilís a[]alis ſit p[]fecta i nutrim[]éto ſut: e vicina mutationíi ſanguis: e velor in aſſimilat[]io[?]e carnis i c[]eter[?]o mé[]do[?]z accepa k[]m q op[]roreat. i[]tomacho m[ú]dificato: c[ò]p[let]io[?]e téperata t[]e p[]e naturalíi ſicut vere naturalíi. L[ui] c[ui] ver naturale eſt in q[]ttuo[?] q[]litatib[?] e mediocre. Bal[]: d[if]erét[á] fa[]cit i[n]ter ver naturale e n[]o naturale i l[]ib[]ro ſuo de c[ò]p[let]io[?]e. Ad q[]s accepíat ſto[]ach[?]o n[]údificato ſiue corpe n[]o m[ú]dificato: vt l[?]tpe n[]o moderato: c[]ito muta[]i e fumolitá[?]e: cholerá q[]s nígrá g[ni]at i[] calida c[ò]p[let]io[?]e: vel in frígida acerſolitá[?]e ac putrediné. H[oc]at ſepe vel raro [ing]it. Si e[n]i c[ò]p[let]ioné ſto[]ach[?]i totá muta t[á] iuenerit: e extra naturá[?]e ſepe muta[]q[]: si accitál[?] p[]pter c[]ibum vel quál[]ibet occafionem ſit raro. Inde Bal[]: lac eſt i[] subſtátia ſit laudabile e[] sen[]itariós. i[] subtilitá[?]is: e digeſtibilitá[?]is ſue: aliq[]n vel ſp[?] e mu tatis q[]litatib[?] ſtomachíi coagulá[]: e muta[]k[?]i in fumolí ta[]t e cholerica g[ni]a: aut aliq[]n vel ſp[?] i[] acerſolitá[?]e t[]p[]hlegmatis putrediné k[]m accidétria hoc faciétria. L[á] e[n]i acerſolitá[?]is ſp[?] e m[ú]nim[?] calo[?]i e matía h[ú]iditas: fumolitá[?]o n[]o minima h[ú]iditas e marímus calo[?]i vt lac mute[?]i hec duo o[]traria. Jam dic[]t[?]e de c[ò]ple rione ſua. l[]a aquoſa: butyzoſa: ſubtilíi e caſeata groſſa L[ui] g[]i ſua ſubſtátia butyzoſa i[] fumolitá[?]e muta[]k[?]i e g[ni]a cholerica: q[] buty[?]o natural[?]e e nutrim[]éti calo[?]i groſſities n[]o caſei: i acerſolitá[?]e muta[]k[?]i e p[]inguediné v[n]i n[]o e[] lac accipí[]e[?]du níſi c[]o[?]p[?]z ſit téperatúi: e ſtoma chus erinanit[?] de cholericís t[]p[]hlegmaticís h[]u[]o[?]b[?] c[]o[?]p[?]z e i[] n[]i h[]is ſit m[ú]d[?]i: e ſac b[]i digeſt[?]i: multí[?]i dat nutrim[]éti: laudabilé ſanguiné g[ni]at: carne augm[]érat totí[?]o c[]o[?]p[?]z laudabil[?] humectat: exterio[a]a tenerat: e facit pulchra. Inde rufus. lac bib[]eſtes i[]euiuos c[]e op[]5 e[] z biba[?] calid[?]i c[ui] ereat vbera: neq[]s aliq[?]d comeda[?] quouq[?]s digera[]: e labo[?]z n[]im[?] mot[?] caueca[]: si e[] c[ui] nim[?]o motu ſtomachíi iuenerit deſection[]: e[]ciſk[?] lac a[n]g[?] digera[]: e i[]o for[]titudiné: muta[]k[?]i c[ò]p[]ructio n[]e: n[]o t[í]n q[]efc[]ed[?]i a deambulatíde: e z decabulet ſuaníi ter quoaduq[?]s i[] ſtomachíi fundam[]étu n[]c[]efc[]dísſe ſen t[]iat. Digeſto a[ut] illo: ſedo accipiat: e t[]ertio i[n]de: ſic e[n]i faciéti solutioné p[]ſtat v[é]tris c[ui] aquolitate ſua: n[]tute auté aq[]uofa deficiente: i[c]cipit caſeata labor[]are f[ring]és solution[]: e c[]orpus nutriés: augens quoq[?] carne: e q[] sanguiné amicicíſiún[?]i nature generat.

C[]Post[]c[]egit de g[]ne nutrim[]éto[?] sup[]fluitu[n]i volatilíu[?]i. f[]

l i

Dietarum vniperfalium.

Fo.lxxxij.

vſch ad finem vite: i vtero vo est qo fetui rindet vt nutrimētēs
videlicem: ſanguis: g: fil est vteru aligd 05a natura postitui
pro: ponionale fanguiu qo sit nutrimētū fet? e: vteriu: h: hoc
nō pōt eē nifi ſupfluitas er: fanguine gñata q: lac: g: fet? e:
et nutrimētū naturalis: er: lacte: t: ſic pōt oculiviteri: necesse
tas lactis. Scōa rō hec e: oicit pbs li, de alabib: q: natura in
oibvus iuſis opatibioſt? gradatum pedit: t: no foli i gniatō: h:
etiā i nutrimēto: h: natura nutrif feti i vtero er: ſanguie me
mētru: c: i vō e: eē vteru i: immediate er: terrenafacētib: nō pt nt
nri: g: necesse e: p nutria aliq qo fit medii inter renacées
et ſaguine: h: h nō e nifi lact: g: e: p fet e: vteriu er: lacte
alac. Ad oppoſiti: oicit yλαſac sub auc, llip, q: ide e: outi
lqvolatibib: qo e: ſpma lac i ablabilibi: h: k ablabilibi: ſpma
ead gniationē: lac vo ad nutrimētū: h: c: exitu fet ab ouo ivo
latibib? pullu nō nutri: er: ouo nec er: aliq qo er eo gneſt: h: ſe
renacētī: g: filr i alabib: i exitu fet abvtero nō nutri: fet?
er: lacte e: vteriu: h: poti: q: frenaſcetib: Ad h: dicendū q: nee
ceſſe e: p ſit lac er: q nutriak fet e: vteriu, v: ſic i vtero er: ſan
guie nutri: filr e: vteriu nutri: er: aliq gñato er: ſanguie e h
è lac. Ad rōne dicendū q: nō e file de volatibib: et abulabilibi:
volatilia e: maſl: o: plementis recipidi ab ouo q: alabilia in
eritu ab vtero: cui: signu e: q abulabilia nō flatim vadit: iō
abulabila o5 pef nutrimētū e natura postitui. Scōdo qnifr
qre alabib: ab labibib: debef lac: volatibib: vo nō, vt: qvyrifriq
debeaf lac, natura nō foli, p: lac oſſone fet: h: etiā nutri
mētū: h: i volatibib: pduct er: natura fetu: q: pullu: g: filr o5 p
ducere nutrimētū fet: e: itavt videq lac h: eē i volatibib: iic
in ambulabilibi: Ad hoc dicendū q: lac debef ambulabili:
volatibus vero auatio debef. e: qras necellatēt in pia q
ſtoſe capi de ouis vi: plenare diſculpim. C: ertio qnifr
vtriu i marib: ſit lac: z videq e: p: fic: nulli inſtrim fecit natura
ociſe: h: ſimillas p: pter lac p: pteru i: marib: ſunt ma
mille: g: i marib: e: lac. Ad h: dicendū q: feminine debef lac: e ca
pu: e: materia fet? venit er: mfe: p: pincipiu vō efficiēs a pfe,
vō ſpma vi: pufi venio p: pfe vō fet. vō loca materie
forato vō nō e: i mare: h: ſke q: vt: foratua nō opak i mare
h: ſke ad vtuté vō foratiæ ſequat nutrimētū: h: o5 nutrimēs
tēr e: p: pedit e: nō ex mare, v: iect Oſtā: q: fic e: h: b: terra
de plaſa: ita e: h: m: ad feti: fi: e: i: terra dat nutrimētū plaſ
qe: h: biiditare terreſtre: fi: m: dat nutrimētū fetui, v: ſic nu
nutrimētū q nutrif puer i vtero e: a mfe ſanguis meſtru: ſilt nu
nutrimētū q nutri: puer e: vteriu e: a mfe: e: iō lac a mfe e: nōa
viro vēt. ad rōne dicendū q: qda: cūtici q: mamillevno mō ſit
ppter necellatēt vt lac i eis gneſt. Alio m: ppter deco: atio
ne: h: mō ſunt in viris: p: io m: i mulierib. I: hos ti: dicim
q: i viro i vife, ſunt mamille p: ppter necellatēt, i viro e: ſunt
vt retinēat qādā h: biiditare q: e: materia biidutatis ſpma
ci: cu: g: signu e: q: mamille inſlatur puero c: i: p:mo incipit
coire i multa capit, v: i: e: ſunt mamille ad b: vt i p:is nutri
mētū fet? e: vteriu gneſt: i viris vo ad recipiendu biiditare
p: p:rmaticæ. c: p: p:ct p: q: in viris ſunt necellatitem.
C: lirca fecidn: p: pedit h: m: qnifr vtriu lac er: ſanguine me
mētru gneſt vel er: alio: z: videref q: er: ſanguine meſtru: e: eade
materia g: naf nutrimētū fet? e: vteriu nutri: er: q vitero nu
trif: h: i vtero nutri: fet er: ſanguie meſtru: g: e: illo eode
g: naf nutrimētū fet? nutri: e: h: b: eſt lac: g: lac g: naf er: ſan
guie meſtru: e h: pōt oſirmari p: diuſionē meſtrui poſitā ſu
pen? ca, de ouis. Scōa rō hece: dupler e: materia e: e i mate
teria fet? e: h: e i magna app: orimatode ſube parētū. Alia e: ma
teria q: e nutrimētū fet? e: h: ſic diſat a fetu ita diſat a ſuba
parētū. P: ia materia eſt ſicur ſpma vel humiditas tertia: g:
ci nutrimētū ſit remotu i diſtā a fetu e: ſuba parētī: g: o5
g: nari er: illa materia q: e citra app: oritationē illa: iſt: aſt nu
trimētū e: lac: g: o5 g: nari er: illo qo e: citra app: orationē e: illo
e ſanguis meſtru: g: lac er: ſanguie meſtru o5 g: nari. Ad op
poſiti: i illis alabib: nibil er: ſanguie meſtru g: n: q: o5 nō
e ſanguis meſtru: h: i in ſola fema b: ſana e ſanguis meſtru:
alia e: m: alia: feme e: fi: vacce h: m:ōi cōuertut ip: i vngues
t: co: nua h: m: i: fi: dict p: b: li. de alabib: g: c: i p:is ſit lac
t: nō ſanguis meſtru: relin: qur t: lac nō g: naf er: ſaguie me
truo. Ad hoc dicendū q: lac g: naf er: ſaguie meſtru. Ad rōne
dicendū q: ſanguis meſtru diu: diſi: P: la p: e q: ad matricē

delegaf: e: hec cedit ad q: ſonē q: ruidā pt: iu: fuet, alia vo ps
ced i nutrimētū fet, tertia delegat ad mamillas h: e: h: iac
lac: uertifr. ārta i ſupfluitates cor: p: sis delegaf fi: i vngues
t: h: m: pōt eē ſanguis meſtru: i oib: q: rulibillu: vt i vacca
t: aſina h: m: i: q: nta: q: v: ps ſanguis meſtrui cedit i ſupfluita
tē: e: h: t: h: eſſe i muliere: e: h: exi de menſe i meſem p: pter
magnā biiditare q: e: i muliere: e: iō ſupabudat ſupfluitas,
alia vo aliai ita: pt: e: ſanguis menſtrui nō h: t. C: ert: qnifr
e: cu: g: digestiue ope lac relin: qur: e: videq e: p: ſupfluitate
tertie digestiōs o5 g: nari, materia cōreta e: venas i ſpogiu
ſitate mēbō: g: naf er: ope tertie digestiue: h: lac e: m:ōi i
ci ſpogiuſitate carnis mamillaz: g: n: g: er ope tertie digeſi:
ue g: n: ll. doc ſirmaſ: p: b: q: p:ui: i: e: terte digestiue mate
rias dealbare: h: i ſea rubicinde fiut p: pter naturā ſanguis:
lac vo albu: e: p: pter albedine ſube carnis mamillari: o: vo
tale ſequitur tertia digestiunem: ergo lac er: opere tertie di:
ges: ture generatur. Ad oppoſiti: illud quod ex opere tertie
digestiue relin: qur: coagulatū e: t: mai: i coagulatione q:
illo qo e: ope ſede digestiue relin: q: ficut pt: i in ſuba ſangui
nea: h: ſuba lact: n: ſuem: i: ita groſsa ficut ſuba ſanguis me
mētru: i:mo lac liquid: e: g: er ope tertie digestiue nō relin: q:
Ad h: dicendū q: lac relin: qur er ope tertie digestiue. Ad ra:
giuā diendē: q: tertia digesti: o: p:edict coagulando t: segregā
do, v: pt: e: grossi: o:es coagulado ouerti i pt:es mamillari
pt:es vo: liq:hores segregās cōuertit i lac. C: ert: qnifr vtriu
lac ſit ſupfluitas nutrimētī mamillari: q: relin: qur er: reſt
duo ſue biiditatis: e: h: e: qrere vtriu er: reſiduitate illo: ſan
g: n: q: ad mamillas delegaf ad h: v: ipas nutriat g: n: lac: e:
v: q: ſic: oic: y: ſaac i de febi: q: vn: q: q: mēbō: i er nutrimēto
q: o: attrahit p: i: nutri: t: ſupfluitate madat al: m: m: e: m: bi:
v: ſtoach: p: i: nutri: maſſa p: tanaria: t: reſiduā m: dat epi
g: mamilla filr q: p: i: nutri: ſubi ſi: debetate e: al: m: m: bi:
d: laci: q: ad al: diendē: q: lac n: g: n: fiut ſupfluitas
nutrimētī i mamillari. Ad rōne diendē: q: illo qo d: m: da
m: al: al: m: m: e: n: o: e: n: p:ra ſupfluitas; h: e: p: ſupfluitas re
ſpect nutrimētī a q: nutri: h: ſec: e: i: m:illaris: q: i n p:is e: du
p: p:le: p: ſupfluitas. q: d: e: q: ſequr nutrimētī i mamillari vt
ſudo: alia e: t: o: ſofficii i mamillari ſeq:ur: e: t al: di: cedit:
t: g: n: alia digeſi: o: h: m:ōi e: ſt lac. Ad al: diendē: q: n: eſt file
de ſpma e: t: p: e: valde p: i: m: bi: m: bi: ideo g: n:
tur e: biiditare vicina m: bi: m: i: lac ait n: n: i: g: i: m: e: p: ſanguis
n: e: nō cōuero q: e: citra biidutate: generatur.

C: lectio. rlv.

C: lectu: a:nt lac q: rto: h: q: litates, co: l: odo: e: odo:
liq: uo: e: ſapo: e. L: odo: albiſſimum clari: a citrinate
rubore: e liuiditate remotu: odo: e: odiferu: ab h: or
ze: grau: itate ali: n: liq: uo: e: inter ſubtil: e: gro: f
ſum medi: i. Si gutta ſup vnguevel alio: ſolidi cor: p:
p: i: cia: f: remanet ſtinua n: o: liq:da inferi: lata ſuperi:
acuta. S: ap: o: e: acce: tabilé ab amarit: i: ne: sali: titate
acetositate libera. Dim a:nt e: laudabil: i lac q: do: ci: q:
ſubtili: ſim: e: femine: Sc: do n: t: adeo i subtilitate
vicin: i alin: n: gro: ſi: ſim: i: vaccin: i: de:
h: cinc: o: peco: i: nn: mag: v: o: caſcat: i: peco: i: nn: inde
vac: i: p: l: aq: ti: c: po: c: i: nn: po: t: hoc cameli: i: tertio ca
ballin: i t alin: n: têperat: e: i t i: rib: b: ſubtāt: is medio
c: e: feminin: m: sc: do cap: i: nn: L: a: q: o: ne: lac naturā
t: c: p: c: o: pl: o: c: al: i: a: t: i: m: o: c: al: i: a: t: n: n: n: n: n:
c: p: c: o: l: n: n: n: n: n: n: n: n: n: n: n: n: n: n: n: n: n:
fr: al: calid: i: m: i: calo: e: tot: a: vnctuositate târ: b: fan
guis: i: o: q: line vnctuositate remanet. L: ac: a: nt n: hilb
l i: n

l i: n

Liber

alid è ch fanguis ſcodo coctè: et idcir co ſapò huià lacy
ſalus è et acutè, òvii incinuè huoè: ſubtrilat fit eí lacnucto
ſilimù et nutribilislimù. Obiicè tì nobis de lacte
porcino, qre inquifit nò ſikr vel etià vnctuofitar pl'
lac porcini h5: cù pozi ceter à alialib àblabilib frigit
diores ſint. ÌRì. Si min calidi ſint ceteris naturali
laci io auferè coctiòes: vnctuofitat àut coctio cár
digetio ſunt còpleta. Si g adeo è ſubtilis inqent vt
faeris: quare camclino i actiòe diuretica et mûdifica
tiòe filia nò ſunt. Dicim', ſubtilitas lact porcini pp
frigiditè ab actiòe lòge eſt coctoìs camclini et ni
miétate calor: et fortiudie coctoìs. Dicuit iterù qre
pecorinù caſatè: è qy vaccinù: vaccinù yo grosſi? et vn
tuctoſi. ÌRì.q: c pecorinù ſit calidi?': calore ſuo dat
nutrrimètù mai? vni plurima vnctuolitas fibi dimé
nuif: et ſiccitas augmèta vaccinù nò tâta h5: pua tì
fibi ſufficit vnctuolitas. òvii i lacte remanct tota ita
vnctuolitas caſitatè erupat: et magis nutrit: quia
ſubſtàtia vnctuofa nutribilio: è caſata: vt pote cali
dioz et hùidioz: caſato? et ſaguìs vicinio: et i mutationè
ſanguis faciliò. Lòcordati ſunt aŭt oés atiq v ròne
tekanù nulla re meli? nutri in cop ch q facile i ſaguìes
mutaſ. Ìn de pinguine nobis obiicief, qre inſquit
pìnguedo nò bis cit? i ſanguine mutabilio: et lacte
nutribilio: cì ſit vnctuofioz? Dicim'. pìnguedo: ctri
vnctuofioz ceteris ſit nutrièribus: non tamen habet
aquolitare ſubtriliare liquidà et cop' penetratè. òvì
grauat cì cù ebìs inatat: et cito coagulat et idurat. lac
nò ſikr: cù aquoſum ſit liqdù penetratùn. T eſt iltò
qì et caſoè et butrovide: q: cì ab aquoſitate ſeparè
aggrauat et tarde digerùtur. Ói ò lac bibit vt caro
augmètè: cù trib' ſuis ſubſtàtìjs ebibaſ. vaccinù ca
pùn ſue pecorinù, qò bibit ad refrigeratòes calòris
et reſtauratiònè calòis epatis: auſerak butyroſitas
ſua: et cì caſitate bibaſ aquoſitas: et ſolù accipiaſ
vaccinù. Quaìt mûnificarevult huoès: auferàtur
ono ſilla: et bibaſ ſola aquoſitas. Si aŭt frigidi ſut: ac
cipiaſ camelinù, ſi calidi capinù. Lac cì i ſubtilitate
et groſſitie diuìdif. v. moìs. Et eim ſubtiliſſimù: et mi
nus ſubtiliſlimo: eſt et groſſimì: et minus groſſo: eſt
et horum medium. ſubtilitas autem lactis oupliciò
ter itnenditur. aut i ſubſtantia: aut i actione. In ſub
ſtàtia ſieut qò còpletioì aſsimilaſ hùane naturali vt
pote ſemine: ſcdo capnù. Ìnde femininù tépati è et
nutribilib' ceteris: et moriſeris succurrens vencnis
dolori: ch opaſragmatis: vulnerib pulmonis: renù
et veſice: marie fi crugaſ a mamillis et immuſum. me
li: eim ch fi mulſi acer tagat: et mutatio caloè natura
lè auferat. ſubtilitas i actiòe è cù butyroſitas et ca
ſeitas auferétur: et aquoſitas et acumè augeaſ: ſicut
camelinù eſe videſ. vni min' nutritiùi: et tì iuatiuilib
mù hydropicis de corruptio epat: de frigiditate et
hùiditate. quidà medicoz asſeſt q: corruptioè epa
tis et ſplenis de calore adiuuat: qò er ſubtilitate ſua
d: iltò facere et aquoſitate. eſt aŭt posſible ſalitùdi
ne caret et acumie. Lac groſſilimù a téperamèto è re
motù longe: ſicut vaccinù: qò min' ceteris è aquoſuz

t magis butyroſum: ſed tì pecorinù ſicut diximus:
magis e caſeafum. Montrat aŭt er gravitate ſui
odoris. Ìnde Bal' lac pecorinù grau? eſt in odoe
qy vaccinù: et ideo magis phlegmaticum. Idem, lac
vaccinù minus eſt aquoſum: acutum: et ideo magis
nutrit: ſtomacho conuenit: membra conſoſtat: epar
et ſtomachù refrigerat, è etià bonù ad alia. Butyroſi
tate ablata t ad bibedù data moſturà calidoz huož
mitigat: caloè naturalè coſoſtat et téperat: carnè au
gmerat: dyarrià cholericà auſert: tenafmo cholericù
vulnera inſteſtinòz veſice: mfiic adiuuat. Eſt aŭt ſic
dadù i optime: yt tatu aq frigide appoàk quatuì lact
et tadiu coquaſ: donec aq auferat: et quotiès ſeceris
tato meli? bis actionib erit. Si aŭt aquà no appo
ſueris: lapidè ſue ferri indaici caſeacti totiès erit
apponendù: donec ſua fibi demaſ aquoſitas. Lac ch
hooz è mediu: qò i tribus ſubſtàtìjs ſuis erit tépera-
tum ſicut capinù: et io poſt femininù magis eſt hoz
téperatù. Si ch coquaſ ad mediù: et cì zuccaro ſit ebi
bitu: vulnerib valet pulmonis veſice renù. Si antè
butyroſitas abſtrabat: et quatuì lacti tatuidè aq frigit
de apoonaf: et cù lapide ſeu ferro ecrcoaſ quo ad
aſ ſumptionè deueniat: valet cholericis egectiob?
t inteſtinòz vulnerib: pluriminù aŭt vna libra deſ. ch
cauſat accipe ni: et ſtomacho coaguleſ. Loagulati eí
grauitate gniat ſtomacho: fumositatè mitrit capiti
vii ſuffocatio è aguſtia gniat. Cui ch coadunabit 3. i.
mellis ſue. 3. j. v. et paſ salis gème accipiat Lac un
ſubtilè inter ſubtrile téperatù: ſicut aſininù t caballis
nù qò è mediu iter camelinù t capinù: ch tì caballinù
et aſininù differènt: q: caballinù è calidi? et camelino
vicinù? et aſininù téperatè: et capinò ppiqu?, vni ſi
de aſininù ad bibedù calidù: no adeo coaglàk i koa
cho vt capnù. Si aŭt mel c paru salis appoà dnu
coaglàbit: io ch capno t feminino è ſubtril, i ſubtilita
to nè tpaſmèto è vicinù? q: capinù laudabì? dat nu
trùmètù: et feminei tépaſmèto è vicinù, vni lac aſinin
ſolubile è vètris: et molle nervosis méd: is caloè ch eſe
citate indurat, mitigat ch anhelitù: orhomia: tuſſim
cui? cà cataracta è acuta. Ìre iuuat pector: renù ve
ſice vulnera. Laballinù ppf vicinitatè ad camelinù
in ſubtilitate et acumie è iuatiuìi n apoftematib mfi
cis apreſdis: et méſtruis puocàdis: si cà coz ſint ca
lor: et ſiccitas: qin. pprietate h5 iſto ab oi lacte remota
Lac min groſſum inter groſſilimù t téperatù ſicut
pecorinù qò è inter vaccinù t capinù, vni nutribiſt
ch capinù: et fortoſis actionis i egeſtis stringèdis: et
vulnerib pulmoſis: renù: veſice: et diffiinterie: ch tì mi
nus nutrit qy vaccinù: et strigit vètre. Ìnde Bal'. Lac
vaccinù foriè è oinì lacte in stringedo: marie ablata
butyroſitate: et ecrcoaſ cù ferro v' lapide. Secudù
eſt buic capinù, porcini eſt ſubtrile e aquoſum: q: er
frigiditate ſua è incoctu, io ſi ſm medicinà accipiat:
eſt piruſilimù ſuì iuamètù: et corporis buectatiùi.
[ Actù eſt de natura et oiuſeritate lactis t subaz ch: et
actoib? et de mo expebìdi ip. 3. In pac aŭt pte agit de electo-
lactis laudabilis: t ròne maiòis laudabilitatis yel minoìs
sìa lactis adiuicè aparat. bec aŭt ps ſpectat ad pìntè lectio
ne. Dividif aŭt bec ps i. r. ptés. et q: qn pria aſſignat còdi
tiòes i qb? electo lactis attèdif. In ſcdo ròne maiòis lau

Ziber

gis coctuſ ᶜ ſanguis et magis digestiſ; et lacte pōſt fet? nu
triri et ytero ſic et lacte meſtruo. Ad hoc oiceduſ qo? nō pōt nu
triri et lacte. Vn fet? qo? ſi poterat nature mifis: iōnufri nutrif nutrimēto diſtati a natura mifis. ſi, la
ete. Ad rōnē et iūſi oiceduſ qo? ſuis lac ſit digeſhuhilanguie
meſtruo: nō ſi tō odiuſ ad nutrimētu fet intra ſic neqſ ſanz
guis meſtruo: ſi lac. Cuiſmo qriſt de coloſe lact? qre fit al
bī i termio: ſi ficit vicit Eōſa, ea qer ſanguie gianſ colo
re ſit rubenſu ſicut piz et apate qer ſanguie gianſ: g: ſup
fluitates qer ſanguie gianſ debent eſſe rubicide: ſi lac eſt
bmoſi fm yſaac: eſi ſit ſanguis ſedo coct: g: lac oſ e e pōt bu
re: qb albi. Lōtrariu ſi videm? Ad hioiceduſ qo? natural
litter albi: eſt: c: cātuhvſt: q: caro mamillaz ſuo caloſe puer
tit ſanguine in lac: ſi caro mamillaz e alba Ipōgioſa t glādu
loſa. Addo etiā qer tertia digestio et cuſ ope r. linquitur lac:
matēras coagulat et dealbat: t iō tū piter carne alba ſuo
caloſe ſuertē ſanguine in lac: tum piter eius digestione
er cuſ ope r. linquitur ſcaloſe materials necesse qe lac albi
coloſe e hat interſum. Ad rōnem oiceduſ qo? coqer qer ſanguie
gianſ: qda retinēt forma ſanguis ficit epar: qda non ſic ca
ro ſanguie ſpoliata: q: hib ſe ſanguie gianſ lac. Cuiſto
qriſt: e ſui cæſ ſanguie gneſ: qre poti retinēt ſapore ſanguis
couleedine qo? coloſo. Ad hioiceduſ qo? ſanguis ſuertuſ in lac
ppter caloſe mamillaz: q qda calo: p yterioe digestioh, p
cedit. q: q: digestio addit et dulcedine t nō remouct i pāp: p
bō ſangre retinēt dulcedine ſicur ſanguis et cōuertedo ſanguine
ad lac fm eſigetia hnoz cōtēroſi in mamillis: ſi alba pُnictas
e alba: t iō lac p remaner albi. C: yqriſ qo ſac ſit lait ſunda
luda? an lac ſemie alba e an lac ſemie nigre: t vq qe ſemie alba
e q: ſicur oicat Auicu, matru: oſe q coloſis albi pimtubi
med i. v nō lac e alafib? tēperatis bonuſ eſt t alaudabile: ſi nigre
do nō attreſa tēperamēto h albedo: g: lac ſemie albe lauda
bili: e q nigre. Seda ro: q alaudabi? e q pōſecte t digesti
bili? e: ſi ſeminis nigris calo: deſct: q: eum signi? e q: ſic
dicit Auicu, ſeripib? calo: interio: deſect? e ppter caloſe et
ter: vrefuſoletē: v ſui ſenes i. xxx. annis: g in nigris mulieru
calb eſt calo: deſect: ſi: q: calo: et deſect nō pōt ſo pecte
digeri: ig: i ſeminis nigri cal alaudabiliz e q albis. Ad q
politri e q dicit pba liſ, de alabib: q lac ſemine nigre p
vulet et alaudabiliz e. Ad hioiceduſ qo ſac ſemine nigra lauda
bili? eſt. alba e ſemia multa aquoſitas aggregat: t iō lac
aſium e, ike, nigra iſa aqſitas plumil e ſi ſit calo: forſis t iō
lac magis coagulat ſe: t tunc meli? eſt t alaudabiliz. Ad rō
nē oiceduſ qe i, e, alba pufu ruboſe lac digestibili? e t meli?
vn pba qat lac fe. iſeſi e albedie e ſui rubo: rubo: ei pimt
albedini tēpamēti: ſigni? e. Ad alia pt5 rīnso: q: nigredo h5
buplicē cam: exteriōt e interio: vni ſi nigredo ſit cāta a ca
loze exteriōt: tuc e calo: inſio: ſit obiſi ſuc cal e illaudabile. ſi
nō ſit cāta nigredo a calo: inſiro: forſi ſic e ſt alaudabile lac,

Cireca ſom, pcedit h mo: t qriſ vtru lac cōpōak et diuer
ſis ſubdātis: t vq qo: nō: nihil qo eſt h5 vna ſpēs plures co
plicerīſes t pōnes picipat: ad forma: el specifica oſpōit co
plexio: h5 lac e bmoſi: q: h5 vna ſpēs ſic ſanguis: g: nō p[re]bfe vi
uerlas cōpiones: t ſic nee diuerſas ptes diuerſas p[ro]ſon.
Ad oppoſtu e q dicit Auicu: q coq q: ſut opoſita ſeda coq
ne e lac. oic etiā q lac tale opoſitu e ita q p[re]s ip[re]p ſit feq
ſtrari: ſi tale martie e opoſitu: g: lac martie opoſitu e q coq ee
dim? Ad rōnē oiceduſ i lacte e p[ro]plexio duplex, qda e q co
p[ro]plexio toti: h toti attribuīſ t nō ptib? alia e p[ro]plexio pt
claris: t h nō debef toti h ptib? C scōdo qriſ vtru ſint pu
res ſub e i lacte q tres: t vq q plures debeat e: q t[ro]tuos ſit
elemeta dru natura geruſ ea q ſut i co: p[ro]pe mitro: ſi lacre e
qda ps q affimilat fre ſic ſuba caſeata: t qda q affimilat ae
ri ſic buty: oſa: t qda q affimilat aq ſic ferola: g: o5 e: ps q
ra q iſmi affimileſt. Ad hioiceduſ q in materia hoz cōpov mi
to: natura ignus natural pauda e t natura fre mlta: t iō
nō appet natura ignis: t iō pōt poni q[ra]ta ſuba ferēs acumē
rōne ptin ferofaz. C tertio qriſ vt? iſe ſub e i lacte ſequaſ
b[ro]ſo: z videſc q: p[re]: q: ille ſube oſequi: er materiali oſtonē
maſſe ſanguine: ſi p[re]ts il[lo]u: maſſe ſut h[no]ſes q[ru]to: q: ille
p[re]ts lactis ſequē ſubas h[oz] b[no]. Ad hioiceduſ q hmo
ſtitutio ptin nō ſeq[bo] p[no]: i mo qib[bs] p[re] e natura oſim

b[no]ſa. Ad hioiceduſ q in natura lact? e duplex gen[pt]uſ: q: qda
ſut pres q ſui et poteria remota ſic ponim: elemeta i co
p[ro]multo: h nō q[ro]tuo: b[no]ſes p[re]ts lact: alie p[re]ts lact: alie
grātes t ſut i potēna p[ra]ia ad q[ri]statione t hmo[ſi] p[re]ts ſit
duty: oſa: ieroa: t calcata, alio mō p[re]ts ſequetrarii nō p[ri].
C aquaro qriq qd ſit feru vt? p[re]ts aqſitas ſanguis ciuſa na
ture eui vina: vq q p[re]t. V[ic]t Hal[ay] i tegni q[re] maſſa h[no]
q[ro]n: q[ro]tuo: b[no]ſes t aqſitas q[re] p[re]m b[no]z nō induſt: t
b Duob[us] mōis diuindif, vna cedit i vinā: alia currit p[re] venas:
e ſaguievo gianſ lac: g: e q[re] aqſitate ſaguil g[na]t aqſitas lact: q
t e feru: g: feru n[ib]al iuō e q[re] aqſitas ſanguis ſic vina, ad
oppin: lac t o[ſe] p[re]ts lact: ſut fluitulītes puritatis: g[ra]ſa
tas e ſupfluitas i puritatis: g nec lac ne e[mi] p[re]ts e q[re] aqſitas
lacuis. Ala hioiceduſ q feru g[na]t e aqſitate curreſte eui ſanguie
vni ſi veniret ad renes fieret e vina. Ad rōnē t u[ro]n diſicuſ q
tres ſut p[re]mōi aqſitata: yna cedit i ſupfluitare t e[rit] cuſ
vina. alia fluit eui ſanguie vt ſaguine reddat clau: t puin pene
trate: alia fluit ad mamillas e c ſanguie: media purio: e t ſub
tinio: g. Cuiſto qriq ſi p[re]plexiōs ſit ſeq: t vq p[re] ſit cali: q[ro]
h5 effectu calidaſt: calidit e: ſi feru e h[mo]li: laſat e t modiſ
cat: g e caleduſ. ſinu oic y[la]ca, n[ib]il q[ro]b[no] p[re]hōs cholericos re
p[re]nit e calide nature h5 p[re]m b[no]l: ſi feru e h[mo]li: h[no] p[re]a:
g e frigidu: t nō calidu: qo[bedim]. Ad rōnē oiceduſ q u[li]t eſt
ſeq? q ſunt modiſcatuare laſare dupliſ via cān: p[ra]a ca e caſi
ditas t p b[avi]no nō p[oi]t i ſero. ſeda ca e ſubtilitas e penetra
bilitas: t h nō h[mo]i ſeru h[mo]li effect q ſi ponim: t acoſo. C
tell qriq h[no] v[n]e acuſt e ri q: p[re]ts ille q minu affimilāk acumi
nu ſit ferole, ſut e adſe: g: nov y[be] ac me. ſau: vt: ille e de
aceto t ſero: h[no] aceto aduſſik acuſt e cihoue: g: ſuſi ſero.
Ad hioiceduſ q e ibi acuſt: q: ſic e aceto a caloſe putrefacēs
te acuſem reſiniquſ: ſi n[ro]i n[ero] a caloſe opante ſupra naturā
reliniquſ acumen.

Cbliter aŭt lac q[tt]uor: mōis diuerſaſ, aut fm natu
rā aialis: aut p[ra]ſuc eua: aut ac t[re]p[ob]: aut ac paſnoſi
tate ſui et vetuſtate. Ex natura aſialis mult: mōis, vel
em ſi t[re]pamēto aſialis b[ui] carnoſi: e: ci p[re]meli? ma
gie ſi abyberq: noutiter emulqaeſ: v[re]ct alia aliaq[ui]m
p[re]lexiōs: infirmo g[ra]t macro lac p[er]e[ri]t illaudabi
le ſaguine g[na]bit ſi diu multi fuerit. Ex p[ra]ſuis mul
tis diuerſaſ mōis. Alia ei tenēris et rečetib: paſuſt
herbis. Alia ex ſiccis ramo: c[re]xtremitatib?, Alia her
bis ſipticis. Alia lataviuſis: ſic t e caſomea: titimal
lus: cucumeres filuatici. Due t[er]eneris et rečetib? her
bis aquoſus ſubſiſre lac h[ir]t: t ſt komacho nocriu. Sic
cis ramo: c[re]xtremis paſto: m: e aquoſus nō solu
tiui: t ſt komacho e c[ogrui]. Inde cap[mi]nu magis sto
machō e c[ogrui]: q: cap[re] filuaticis herbis paſcu[n]i
t ramo: c[re]xtremitatib?, Lōſat g: q ramo: c[re]xt
mitarib? k[pt]ic[ri] v[re]t d[ro]b? paſcu[n]: lac h[ir]t k[ro]ach[ic] co
foratiu[n]i t k[pt]ic[ri] q lataviuſis, herbis paſcu[n]i lac ſuiu
noct komacho m[ord]edo ſui nervos, e ſt lataviu[n].
H[o] g: lac eſt v[ad]u niu aſialis qo laudabili cibo ſit pa
ſtu: ne cito i corruptione k[ro]ach[ic] muter[ic]. Inde Bal.
Lac malu[n] non ſol[us] cōp[us] corript: h[re]t c[ia] o[ſ]e lau
dabiles chimos cōfundit. Dirit t[pe] se vidisse p[uer]i
lactente: cu[ſ] nutrice mo[tu]a ſuccerſit altera p[er]ſumui
lac h[is] q: filuaticis v[te]baf: herbis: fames em invere
ſuit i illa ciuitate: c[or]g: g: p[u]eri e repleſt e p[er]ſumis pu
ſtulis. H[inde] Bal. certificaut q[re] quos c[ui]s eſid[er] ber
bis comedētes repit poſtulatos e[ve]vidit, aliiq[u]i aŭt ca
p[ie] fr[od]es glādiu: i filia k[pt]ica p[ac]ſeſt: e ita ſit k[ro]a
chi c[of]o: lataviu[n]i t k[pt]ic[ri]e, aliiq[u]i lataviu: e acura: iō
lac lataviu[n]i t nocitiu[n]i ſt omacho. Ex t[rib]pus aŭt lac
diueraſ k[mo]ſis multis: q: lac in vere ſubtili? e: i initio
t aq[ue] affiſa: in fine veris t i initio eſtatis t[é]pcran
tio: t alaudabilio; cibus erit, in fine eſtatis t iu[mi] initio

["Dietarum vniversarium.", "Fo. lxxxv.", "autuni groffio: et min? aquosus fit. La quæ in initiove\nris aitalia sunt vicina parturitiò: et iò subtrit? et aquo\nius: q; aquosibus adunant et aitalia? tpe pt?; qùm\nos matricis claudit: quod cù fit et vicinaf là partui: ne\nceſſe et lac huoib? bis còmíceaf: et iò aquosus ę hoc\ni te pœcio niunti: ſtomacho faſtidiù moués; et nocumènti\nſtomachi emolliés asperitatè et lubicæ: et tìi ventrè\nlatas. Sed poſt dieo, rl. vlfqs in fineveris i initio eſta\ntis: illa hùiditas groſſa còſumù et obediens tèperaſ\nactiò nature: pefecte emi in mamillis digerif: zlandabi\nliis et nutribiliis efficif. In finevo eſtatis: et i initio au\ntùni calo: augmètae acris: et pars ſubſtatialis deſſes\ncatur hùiditatis: ſic hùiditas mino: at ingroſſat la\ncris tèperamenti eſcentis: ſit emi groſſum et OUR ad\ndiſgerendù et ſkpticiù: vn hòmi lacticæ ſpès in ſtoma-\ncho marime coagulat: q; peſſime inſirmitates gianſt:\nq; fumo caput alcendètui ſut ſuſocatiòs anhelit? et\ndolovis capitis cæ. Si ait aut finè decuenerit aut tùni\nhùiditas ſua ſubſtatialis ppia ſumifer et ingroſſat\nneq: ita lià ſiqtù efficif. Inde hèrmes ait: lac tìi è bu\nmidii cuz parturit: et poſt paulatim indurat et igroſs\nfatur et qìi coagulat. Dicet tìi aliq: quare coagulat et\ngroſſi è parturitètib: aitalib? vicinù: cù ante dixiſſet\nsubtrit? eſ qò è vicinù partui. Dicim naturalis ſoſteri un\ntus et calcæ acers hùiditas ſumifer. Et nouilitate et\nveruſtate lac diuerſa tripl: aut nouiter muſſut aut\nià diu: aut mediù. Nouiter mulſum mag? è calidù: et\ntèperatu cùn acu nature ſaguinis ſvit vicinù: ad copationè\nè alter? lact: laudabilio: nutribilio: cib: erit marie\naccepti ſi qu ops. Lac emi ià diu mulſi et natura lacti\ndulec: egreſſus ad frigiditate accesſit ià et ſiclitate na-\nturale iicut acerù erit vinus. Ad qò lac cù decuenerit:\nad diſgerèdu ſtomacho calido durù erit. Quato e ſou\nri frigido calido ſi ſtomacho ſi mediciuina paſt pdeft\nOktù emi acceptu groſſu et malù dat nutrimènti: i re\nndbctià et veſica arenà lapidis gnat: marie ſi ſtoma-\ncus cibis nò mûdificat lit: notò nìc ſicut dulce coagu\nlaf itocho: q: ià due cèlitares ſibi ablate ſunt hùdi\ntas et caliditas vini aufer: coagulatio. Lac iter hò duo\nmediu tardi? qu dulce ad diſgerèdu et veloci? qu acidi,\nAblata g butyrofitate nutribili? erit alio lacte: et ma\nrime vaccino. Coagula e groſſitica ſua ad diſgerèdu\ndura et peiozis cibi aliqìi groſſos huoës ghan: cito\nfaciut faſtidia: matime fine melle vel aliq dulcedine\ncometa: ad iteſtina emi veniètia grauat et gſſlie ſua\nt cogif erpilua ad erpellèdu ca velocif: et inde acci\ndetalt fit lieterie cà. Due ait iàq ſunt cali: melioza\nſut et hùdiòra q p focì idurata: cp li aliq: saliquatuli\ncoederitvì glicifcì: qvib: v'fuerit peſſimù dà nutrimèntù.", "Chà egit de natura lact: et de diuerſitate ſubaz e? qu ele\ncioe et e? de copatòde genè: e? et de diuerſitate e? ròne o\nſpofitionu fube. Agit ait iàb pate de lact diuerſitate ròne\nparticulariù: editioni q: et deſide accedit ad derininatoſes\nnature coaguli. Sùt igif i pùnt lectioe due ptes. In q: pia\nagit de lact qà diuerſitate penſticulares editiones. In\nſoda agit de natura coaguli. Pia ait pars in ouas ouidif.\nIn q: pia aſſignat diſtictiòes editioni penes qò lac diuer", "ſat. In ſoda, p[le]ſequi de eſu diuerſitate iuſta ſingulas ipſa\npia ait: p[se]que in diuila: q: ſoda diuindit in q[u]b: q: ipſa nume.\nIn q[u]b p[ia] agit de diuerſitate lactis a p[re] nature aialiu. In\nſoda a p[re] p[al]cuo: q: in tertia a p[re] tèpo[pt] anni. In q[u]b a p[re] a\nnoutari: et v[et]uſtatis. Sùt igif in pùnt lectioe p[re]s ier. In q[u]\np[ia] diſtiguit q[u]tto: odito[des] penes q[ò] diuerſinaſ lac. In ſoda\ni p[ac]: Et natura aialis tc, p[le]ſequi de q[ò] diuerſitate p[en]ces\ncas agit de e[vo] diuerſitate a p[re] nature aialiu. In tertia, i p[ac]:\nE[pa]ſcali m[li]ſis tc, a p[re] p[al]cuo: q[ò] in q[u]b, i p[ac]: Et p[re]t]p[pi]\nanni tc, a p[re] tèpo[pt] anni. In q[u]ta, i p[ac]: Et nouitati: et v[et]u, tc,\na p[re] noutati. In ſesta, i p[ac]: Loagula, et groſſitica, eg agit\nde natura coaguli: q; lactis q[ò] natura è in lacte opatione efficit,\nCLirca p[mi]a p[re] oicit q[ò] lac diuerſa q[dr]up[cr]r. et natura aialis\ne p[ra]cuſis: et e[ra]t aiala: er ſua nouitare et v[et]uſtate. Circa ſoda\np[re] agès de p[ia] ouerliſtate diat q[ò] lac p[le]ſequi natura aialis i co\npleiòe et ſua bonitate et malicia. Circa terna] p[re] agit de e[vo] di]\nu[er]liſtate ròne p[al]cuo: q[ò]ec]a p[re]t uo diuindif i ouas. In q[u]b p[mi]\naſſignat p[al]cuo: q[è]ſeritãs. In ſoda, i p[ac]: Due teneris tc,\naſſignat e[vo] diuerſitate iuſta illas odituras. Dicet q[ò] q[à] dà aialia\np[al]cuſt h[er]bis tènereſ: q[uedà] fiſcìes: q[uedam] ramis extremis:\nq[uedà] h[er]bis laſatiuìs ſicut tìtnaillo: q[il]ib: q[à] d[u]p[tr]ic: Scòda\nauit p[re] diuindit in q[in]b. P[io] emi aſſignat natura lactis ratione\nherba[ba]t tènere: q[ò] b[it] eſt aquosum. Scòda ròne fiſcàt ròman\nb[it] eſt min[?] a[q]ſum: et b[pt] i capno. Z[ertio] ròne ſkptico: è t[è] fiſcu\nſtomachi: q[ò]tàs. Quarto ròne laſatiuà: q[ò] ſtomachi deſectat\nè leduit. Ouito inducit. B, de hi[os] loquente: è d[ant]e]p[er]imen]\nin puero puo lacte nutrito. Circa p[ar]tà aſſignat e[vo] diuierſi\ntate a p[re] tèpo[pt] anni. Dec ait p[re] diuindif i ouas. In q[u]b p[ia]\naſſignat diuierſitate. In ſoda, i p[ac]: La q: i initio: tc, aſſigt e[vo]\naſſignat h[er]bis laſatiuìs ſicut tìtnaillo: q[il]ib: q[à] d[u]p[tr]ic: Scòda\nauit p[re] diuindit in q[in]b. P[io] emi aſſignat natura lactis ratione\nherba[ba]t tènere: q[ò] b[it] eſt aquosum. Scòda ròne fiſcàt ròman\nb[it] eſt min[?] a[q]ſum: et b[pt] i capno. Z[ertio] ròne ſkptico: è t[è] fiſcu\nſtomachi: q[ò]tàs. Quarto ròne laſatiuà: q[ò] ſtomachi deſectat\nè leduit. Ouito inducit. B, de hi[os] loquente: è d[ant]e]p[er]imen]\nin puero puo lacte nutrito. Circa p[ar]tà aſſignat e[vo] diuierſi\ntate a p[re] tèpo[pt] anni. Dec ait p[re] diuindif i ouas. In q[u]b p[mi]\naſſignat diuierſitate. In ſoda, i p[ac]: La q: i initio: tc, aſſigt e[vo]\naſſignat h[er]bis laſatiuìs ſicut tìtnaillo: q[il]ib: q[à] d[u]p[tr]ic: Scòda\nauit p[re] diuindit in q[in]b. P[io] emi aſſignat natura lactis ratione\nherba[ba]t tènere: q[ò] b[it] eſt aquosum. Scòda ròne fiſcàt ròman\nb[it] eſt min[?] a[q]ſum: et b[pt] i capno. Z[ertio] ròne ſkptico: è t[è] fiſcu\nſtomachi: q[ò]tàs. Quarto ròne laſatiuà: q[ò] ſtomachi deſectat\nè leduit. Ouito inducit. B, de hi[os] loquente: è d[ant]e]p[er]imen]\nin puero puo lacte nutrito. Circa p[ar]tà aſſignat e[vo] diuierſi\ntate a p[re] tèpo[pt] anni. Dec ait p[re] diuindif i ouas. In q[u]b p[mi]\naſſignat diuierſitate. In ſoda, i p[ac]: La q: i initio: tc, aſſigt e[vo]\naſſignat h[er]bis laſatiuìs ſicut tìtnaillo: q[il]ib: q[à] d[u]p[tr]ic: Scòda\nauit p[re] diuindit in q[in]b. P[io] emi aſſignat natura lactis ratione\nherba[ba]t tènere: q[ò] b[it] eſt aquosum. Scòda ròne fiſcàt ròman\nb[it] eſt min[?] a[q]ſum: et b[pt] i capno. Z[ertio] ròne ſkptico: è t[è] fiſcu\nſtomachi: q[ò]tàs. Quarto ròne laſatiuà: q[ò] ſtomachi deſectat\nè leduit. Ouito inducit. B, de hi[os] loquente: è d[ant]e]p[er]imen]\nin puero puo lacte nutrito. Circa p[ar]tà aſſignat e[vo] diuierſi\ntate a p[re] tèpo[pt] anni. Dec ait p[re] diuindif i ouas. In q[u]b p[mi]\naſſignat diuierſitate. In ſoda, i p[ac]: La q: i initio: tc, aſſigt e[vo]\naſſignat h[er]bis laſatiuìs ſicut tìtnaillo: q[il]ib: q[à] d[u]p[tr]ic: Scòda\nauit p[re] diuindit in q[in]b. P[io] emi aſſignat natura lactis ratione\nherba[ba]t tènere: q[ò] b[it] eſt aquosum. Scòda ròne fiſcàt ròman\nb[it] eſt min[?] a[q]ſum: et b[pt] i capno. Z[ertio] ròne ſkptico: è t[è] fiſcu\nſtomachi: q[ò]tàs. Quarto ròne laſatiuà: q[ò] ſtomachi deſectat\nè leduit. Ouito inducit. B, de hi[os] loquente: è d[ant]e]p[er]imen]\nin puero puo lacte nutrito. Circa p[ar]tà aſſignat e[vo] diuierſi\ntate a p[re] tèpo[pt] anni. Dec ait p[re] diuindif i ouas. In q[u]b p[mi]\naſſignat diuierſitate. In ſoda, i p[ac]: La q: i initio: tc, aſſigt e[vo]\naſſignat h[er]bis laſatiuìs ſicut tìtnaillo: q[il]ib: q[à] d[u]p[tr]ic: Scòda\nauit p[re] diuindit in q[in]b. P[io] emi aſſignat natura lactis ratione\nherba[ba]t tènere: q[ò] b[it] eſt aquosum. Scòda ròne fiſcàt ròman\nb[it] eſt min[?] a[q]ſum: et b[pt] i capno. Z[ertio] ròne ſkptico: è t[è] fiſcu\nſtomachi: q[ò]tàs. Quarto ròne laſatiuà: q[ò] ſtomachi deſectat\nè leduit. Ouito inducit. B, de hi[os] loquente: è d[ant]e]p[er]imen]\nin puero puo lacte nutrito. Circa p[ar]tà aſſignat e[vo] diuierſi\ntate a p[re] tèpo[pt] anni. Dec ait p[re] diuindif i ouas. In q[u]b p[mi]\naſſignat diuierſitate. In ſoda, i p[ac]: La q: i initio: tc, aſſigt e[vo]\naſſignat h[er]bis laſatiuìs ſicut tìtnaillo: q[il]ib: q[à] d[u]p[tr]ic: Scòda\nauit p[re] diuindit in q[in]b. P[io] emi aſſignat natura lactis ratione\nherba[ba]t tènere: q[ò] b[it] eſt aquosum. Scòda ròne fiſcàt ròman\nb[it] eſt min[?] a[q]ſum: et b[pt] i capno. Z[ertio] ròne ſkptico: è t[è] fiſcu\nſtomachi: q[ò]tàs. Quarto ròne laſatiuà: q[ò] ſtomachi deſectat\nè leduit. Ouito inducit. B, de hi[os] loquente: è d[ant]e]p[er]imen]\nin puero puo lacte nutrito. Circa p[ar]tà aſſignat e[vo] diuierſi\ntate a p[re] tèpo[pt] anni. Dec ait p[re] diuindif i ouas. In q[u]b p[mi]\naſſignat diuierſitate. In ſoda, i p[ac]: La q: i initio: tc, aſſigt e[vo]\naſſignat h[er]bis laſatiuìs ſicut tìtnaillo: q[il]ib: q[à] d[u]p[tr]ic: Scòda\nauit p[re] diuindit in q[in]b. P[io] emi aſſignat natura lactis ratione\nherba[ba]t tènere: q[ò] b[it] eſt aquosum. Scòda ròne fiſcàt ròman\nb[it] eſt min[?] a[q]ſum: et b[pt] i capno. Z[ertio] ròne ſkptico: è t[è] fiſcu\nſtomachi: q[ò]tàs. Quarto ròne laſatiuà: q[ò] ſtomachi deſectat\nè leduit. Ouito inducit. B, de hi[os] loquente: è d[ant]e]p[er]imen]\nin puero puo lacte nutrito. Circa p[ar]tà aſſignat e[vo] diuierſi\ntate a p[re] tèpo[pt] anni. Dec ait p[re] diuindif i ouas. In q[u]b p[mi]\naſſignat diuierſitate. In ſoda, i p[ac]: La q: i initio: tc, aſſigt e[vo]\naſſignat h[er]bis laſatiuìs ſicut tìtnaillo: q[il]ib: q[à] d[u]p[tr]ic: Scòda\nauit p[re] diuindit in q[in]b. P[io] emi aſſignat natura lactis ratione\nherba[ba]t tènere: q[ò] b[it] eſt aquosum. Scòda ròne fiſcàt ròman\nb[it] eſt min[?] a[q]ſum: et b[pt] i capno. Z[ertio] ròne ſkptico: è t[è] fiſcu\nſtomachi: q[ò]tàs. Quarto ròne laſatiuà: q[ò] ſtomachi deſectat\nè leduit. Ouito inducit. B, de hi[os] loquente: è d[ant]e]p[er]imen]\nin puero puo lacte nutrito. Circa p[ar]tà aſſignat e[vo] diuierſi\ntate a p[re] tèpo[pt] anni. Dec ait p[re] diuindif i ouas. In q[u]b p[mi]\naſſignat diuierſitate. In ſoda, i p[ac]: La q: i initio: tc, aſſigt e[vo]\naſſignat h[er]bis laſatiuìs ſicut tìtnaillo: q[il]ib: q[à] d[u]p[tr]ic: Scòda\nauit p[re] diuindit in q[in]b. P[io] emi aſſignat natura lactis ratione\nherba[ba]t tènere: q[ò] b[it] eſt aquosum. Scòda ròne fiſcàt ròman\nb[it] eſt min[?] a[q]ſum: et b[pt] i capno. Z[ertio] ròne ſkptico: è t[è] fiſcu\nſtomachi: q[ò]tàs. Quarto ròne laſatiuà: q[ò] ſtomachi deſectat\nè leduit. Ouito inducit. B, de hi[os] loquente: è d[ant]e]p[er]imen]\nin puero puo lacte nutrito. Circa p[ar]tà aſſignat e[vo] diuierſi\ntate a p[re] tèpo[pt] anni. Dec ait p[re] diuindif i ouas. In q[u]b p[mi]\naſſignat diuierſitate. In

["Liber", "Ad s[]com dicend[]i φ ψ[]ois ſer[]i g[]neſt er aq[] q[] c[]i ſanguine curritur: illa t[]n[]aqua in mamillis colatur: v[n]n non remanet terreſtre: t[]ic den e[]m q[] uſt admiſſerit: ſticiptatavi h[]c in y[]ua acerba t[]o aceto: t[]alis e[]t c[]i v[]epem[]eti ſiccitare. Eſt alia q[] n[]ò comiſceſt ſticiptatavi ſiut in ſucco malignatavi: t[]h[]m[]o acetoſitas n[]ò e[]t c[]i ſiccitate: t[]alis y[]o acetoſitas e[]t in ſero: t[]ideo e[]t humidiu t[] non ſiccum [C]s[]co quer[]i ſer[]i ſit ſubtil[]i in ſuba q[] aceti: t[] v[]f q[] fi: illud p[]p[]re e[]t ſubtil[]i in ſuba q[] p[] maioc ſeq[]tratione partuï terreſtritui ab adſus g[]naſ: t[]ſer[]i g[]naſ p[] ſeq[]tratione partuï terreſtritui ab aquibus mo[]ſa e[]t aceto: t[] g[]er[]i ſubtil[]i e[]t aceto. Ad oppoſiti: q[]e ſr ſubtili: materia g[]naſ ſubtil[]i e[]t: c[]i aceti er ſub til: t[]omateria g[]naſ e[]t: ſubtil[]i e[]t. ſc[]o a[] ſo e[]t: c[]i d[]ic[]t. h[]i, i[]b, de ſimplici medicina: illud e[]t ſubtilo q[]o diuidiſt in partes puas t[]e facili penetrat: ſed aceti e[]t h[]m[]o i[] respectu ſeri: e[]t ſubtil[]i ſero. Ad h[]dicend[]i φ aceti e[]t ſubtil[]i l[]ero. Ad r[]one dicend[]i φ ψ[]ois ſer[]i p[] ſeq[]tratione g[]neſt e[]t aceti p[] comiſtiones: dicam[] t[]i q[] p[] in g[]hatioe aceti duplex e[] mot[]: p[]im[] mot[]: e[]t mot[]: ebulli[]tions: t[] b[] m[]o e[]t p[]miſno partuï impuratu[]r c[]i puris. ſcos mo t[]us e[]t mot[]: p[] ſeq[]trationis in quo p[]ts i[]p[]ure refiſt: t[] b[] m[]o ſub til[]: e[]t aceti q[] ſer[]i. E[n]i nota[]du q[] triplex e[]t ſubtilitas. p[]d[]ia e[]t mina t[]uituas: t[] b[] m[]o aq[] d[]o ſubtilis. ſc[]o a[] e[]t peruſation: t[]oc m[]o ſer[]i ſubtil[]i e[]t aceto: t[] b[] m[]o ſi[]n v[]in ſubtil[]i e[] aceto. T[]ertia e[]t penetrabilatius: t[] b[] m[]o aceti ſubtil[]i e[]t ſero: q[]: mag[] p[]ene trat: t[] b[] m[]o acupaciſat. [C]ertio q[]r[]i c[]i aceti e[]roino ge nereſ: ſicut ſer[]i er l[]acte: q[]re aceti turbiu[]d: t[] v[]ino ſer[]i v[]o clav[] l[]acte. Ad b[]dicend[]i q[] oſſert g[]hatio ſeri t[] aceti: q[]: in g[]hatioe ac t[]uocurri ebullitiu partuï a[]calo: putrefaciſte: t[] ebulli[]tio e[]c per permiscet partes ipu[]ras c[]i puris: t[] i[]o totu[] groſſi turbiu[]d: t[] turbidius e[]citi: t[] i[]o aceti turbiu[]d: e[]t vino: ſer[]i v[]o g[]naſ p[] ſolas ſeq[]tratione partuï ſubtili[]i a[] groſſis: t[] i[]o clar[] remanet c[]i to[] clav[] e[]t lacte. [C]uato v[]tr[]i q[]r[]i habeat virtut[]e laſadi: q[]ui ſer[]i laſet v[]r restringat indifferenter in aliq[] cafui: t[] v[]f q[] no laſat abſolute: filis e[]t aceti e[]t ſer[]i ſed t[]i oſſert ſin magi: t[] m[]us: ſed aceti q[]ui muient ventre inaniti ſecib[] e[] p[]tispat b[] y[]laac q[]ui inuent plen[]u[] partuï: q[]ui ſer[]i aliq[]n reſtringet. Ad oppoſiti e[]t q[]o diſcut auctores. q[]o ſemp laſat. Ad hoc dicend[]i q[] temp b[] virtut[]e laſadi eſſential[]e: ſed aceti b[] virtut[]e laſadi accidentale: t[] c[]a b[]i u[]ſet q[]: ſer[]i e[]t natura frigide e[] b[]uide: t[] i[]o lemiſo ſem per laſat: aceti v[]o b[] virtut[]e ſtiptica: t[] i[]o naturaliter reſtritig: t[] i[]o e[]t ſubtilis ſuba p[] ſubpenſatione: diuidiſt h[]nores quos iuine nit e[]t diuidiſo laſat: b[] hoc e[]t p[] accidens: n[]ò e[]t hoc facit n[]iſ q[]ui e[]t multimo b[]u[]mo in co[pe]: Q[]uito q[]r[]i de ſuba caſeata: t[] videref q[] y[]laac ſicat ſibp[]liſt: dicit e[]m in dieſtis particularib[] q[] oſis caſe? v[]r malus e[]t: ſed h[]c dicit e[]m acupi[]r c[]i trib[] ſubſtan[]tis: t[]ic incipit malus caſeta nutrire: t[] dat bonu[]r partuï: e[]t dat bonu[]r in lacte c[]i ſubſtātia butyroſa t[] ſerofa hoc m[]o caſe? recapiſt t[]eneritare e[]t ponif laudabilis nutrimenti e[]t: q[]oc m[]o intelligi y[]la in h[]ib, ſeſo[]s ſtat[] e[]t q[]ui e[]tract[]: e[]t caſe? a ſubſtātia butyroſa t[] ſero ſa: q[]oc m[]o laudabilis e[]t nutrimeni: q[]ui nature terreſtris e[]t. [C]e[]rca ſcom p[]ed[]e h[]oc m[]o: q[]ui qu[]er[]i c[]i lac e[]ctis naturae c[]oſpetat v[]cō c[]oſpetat e[]s i[] immediate emulſum: y[]la, e[]m. docet remouere acu[m]e l[]acte q[]ui o[]s e[]x[]p[]eribi: t[] i[]c p[]5 q[] n[]o c[]oſpetit e[]is nonu[]l. Ad oppoſi[]t[] e[]t q[]o dicit Aucte. e[]nouiter mulſuz o[]s e[]x[]p[]eribi: v[]n ſub l[]iſgit q[] p[]oſſet pati[]es ſugere, e[] v[]berib[] m[]eli e[]t. Dicit etià y[]la. q[] ita receſ[] o[]s e[]x[]p[]eribi q[] ab aere n[]ò tåg[]ak. H[]re tale lac e[]d e[]x[]p[]eribi q[]o h[]uèctet e[] b[]uſiditate acq[]rat in co[pe]: ſed nouiter mulſuz e[]t h[]m[]o ſi[]m Raſ: g[]nouiter mulſuz o[]s e[]x[]p[]eribi, q[]o c[]oſcedim? Ad r[]onem in 3[]in dicend[]i q[] duplex e[]t calo: in lacte. Quid[]a e[]t naturalis mulcebr[]is ſuaui: ſeruas ulcedine: t[] h[]ic o[]s retineri: t[] h[]ic habet in ſua nouitate: c[]i h[]m[]o lac e[]t nouiter emulſum: t[] tale o[]s e[]x[]p[]eribi. Eſt alius calo: acut: m[]o[dicatiu]n q[] adheret ſero: t[] h[]uc docet auctores remouere. [C]s[]co q[]r[]i de lacte e[]x[]bibo[]t in fluruv[]eris: q[]i o[]s comiſceri cus aq[]: t[] poſtea debet p[]oni lapis ard[]es vt aqua remoueſt: t[] videref 3[]in: calid[]i educit partes extra q[] calidioſes e[]ruiſtunt: g[]n[]i partes l[]actis ſint aptio[]es ad caliditate q[] partes aque: poti[]d e[]x[]p[]eribi p[]s l[]actis q[] aque. Ad h[]dicend[]i q[] c[]i o[]s darin fluruv[]eris: o[]s dari: c[]i ſub ſtātia caſeta e[]t butyroſa: q[] butyroſa ſua glutinoſitate claudit por[]os e[]t oppila[]t ne magna fiat resolutio: caſeata v[]o nutrit: ſe", "roſado remouere debet: t[] cum ſerofa o[]s pon[]i aqua vt totu[]s educaſ. Ad rationes dicend[]i φ in lacte ſunt due p[]tes: que dam ſubtil[]es: t[] quedas groſſe, t[]ubrili: s reſoliu[n]ſ: q[]ub[] title t[]e tenue de facili reſoluti: ſicut p[]abetur in h[]ib de malia c[]ia c[]oſplei[]o[]nis. [C]ertio q[]r[]i per q[]uâliā lac venenis c[]oſpetat: q[] nihilo q[] de facili ſuertit ad p[]umores corrupti in naturales venenis c[]oſpetit: ſed lac e[]t h[]m[]o: q[]: comuſtert ad oem materiā quam iu[n]ent in co[]poſe: ergo lac non compe tot c[]otra venenu[]. Contraritui dicunt auctores q[]ac lac valet con tra venen[]i t[] maxime butyr[]a: vnde dicit Raſ: butyriu: mo[]ſib viſerat t[] u[]n venenis acutis e[]p[]ert. Ad hoc dicend[]i φ lac c[]oſpetit i venenis: t[] c[]a q[] c[]oſpeti t[] in venenis ſunt m[]tis mo diſ: q[]: quedā p[]orādo: quedā alterādo: ſicut 3 venena calida valent medicine frigide: t[] calide 3 frigida: quedā 3 umedo ſicut tyriaca 3 venena calida: quedā oppila[]do: t[] hoc m[]o nu ces valet 3 venenit: q[]: vias p[] quas venen[]i natu[]s e[]t venire ad co[]: oppila[]t: t[] hoc modo lac c[]oſpetit in venenis. [C]uaro t[]o q[]r[]i q[]uo lac c[]oſpetit lep[]o: in ip[]o e[]m humores ſunt coru[]pti t[] putrefacti: ergo c[]i lac de facili p[]uertaq[] ad p[]umores quoſo[]c[]i in co[]pe reptoſ: ergo lac non c[]oſpetit lep[]oſis. Ad hoc dicend[]i φ in lep[]o ſunt due nature: l[]m[]osub q[]: accidens c[]o]igitur mo[]b[]ui non c[]oſpetit lac: n[]o de facili c[]oſpetrit ad le p[]umores putridos t[] coru[]ptos: c[]otra t[]n accidens c[]o]pit. ſunt e[]m in lep[]oſo tria accidetia. ſtructura p[]ectore: t[] diſſcultās anpeſtib: e[]t hoc modi: voces: t[] canentu[]i l[]ocutus c[]i narib[]: t[] q[]: oia i[]ta accidetia iuuat lac[]o p[]cipit Auic[]e, dari. [C]e[]rca t[]eritui p[]educit hoc m[]: t[] quorum duo: P[]rimi e[]t vtr[]i lac ſequa natura: a[]alis cu[]i e[]t. Œco o[] de diuerſitate lactis a parte natura p[]alio[]o: [C]e[]rca p[]im[]o p[]educit hoc m[]: quorum p[]: quorum duo: P[]rimi e[]t vtr[]i

["Dietarum univerſalium.", "Fol. lxxxv.", "ſequiſt ſanguiné et q̃gnaſ: ſed ſanguis capreſt acutem? et ma\ntume capi: et rāgit em adamātē et lapide in vesica: g̃b moſi lac\neat capi: et ſic non erit têpati et cōpleciōcērōtrariu diicit ya.\nq̃b lac capre: et cōpleciōcērperatūt eſt. Ad b̃dicēdu q̃ ſanguis capre\nest acutem? et t̃n venit ad mamillās p virtutē mamillāz capre\net perāt: ſyn acumem remoueſt: ſicut videmus in ſero q̃o fit er\neade b̃huiditare et aq̃uofitare et q̃gnaſ: vina: et t̃n oſt eſt tati\nacuminis ſicut vina cēu in matimilis têpereſt. C[]ertanto q̃nque\nde cōparatiocēbui ſ lactis ad alia g̃na lacte: q̃: yla.laudat lac\ncapinſt p[]oſt b̃uani: ſ poſtea o[d]inat lac aſininu p[]oſt b[]u\nmanu: g̃vidē ſibijp[]i 3[]dicere. Ad b̃dicēdu q̃ ſaudabilitas\nlactis eſt ouplep: q̃ quedat eſt a perā perametmo triu ſubſtātiāz:\nq̃bec in lacte manuo: et poſt ip[]m in capinuo: no e[m] multus\nh[]z de caſeo neq[]s multus de butyro: h[]t totu[] perātūt eſt. Alia\nest ſaudabilitas lactis i ſubtilitate ſubſtātīe: et b[]mo aſininu\np[]eponiſt capno. Quarto querif: in eadeſa iſa o[d]inat poſt\nb̃umanu aſininu: et poſtea p[]onit ip[]m alij sib[]o: q̃: ſic h[]zid\nſibijp[]i. Ad hoc vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſubſtantij[]s humanu: h[]p[]onit: h[]mo[] enim\npartes ſeque i[]nlo. Quinto querif: dicit ya. q[]p h[]ua num\nest ip[]mo ſubtrile: poſt p[]uaniu aſininu: et poſt c[]uiuſit\na parte ſube vicendu q[]p in ſubtilitate ſubſtātīe duo atten\ndunt. Quinu[m] est paucitas caſeate ſube v[]multitudo. Sc[]oſ\nest ſubtilitas triu ſubſtātiarui v[]nifo[m]itas. A p[]tegiſk ſub-\nſtātīe caſeate aſininu v[]ltimo o[d]inat poſt alia g̃na lactis: q[]:\nnin[?] h[]z de ſubſtāriā caſeate: q[] plus de q̃uato a: p[]re t[]u ſub-\ntilitatis in trib[]u ſ

Naber

tñ vncus multà vncuotitatc òre se cftatç. Laudabi
liòs case' vncuotus: Ís tñ rarus et spògiosus: li tñ fit
recés. Índe òlascó. 'Recés humectat ventre; vetus
lstringit; marie elicitat? et li ab acq extract? affet. Ba,
Lafe'mollis frubilo: et ad digercùi ceteris faciol.
Dur? atq grosilus tardi? digerik. Íntelligim' et ru-
cuationib? cui em ructus paulatis et cito inde pis-
citur; et cito digestibilis; et extre velociter lignificat.
Qui dur? est et ructu dissoluit; grossicè lignicat; et
tardà digestione. Actus ergo calcus naturaliter duc
rus est: et ad diuicuntus tardus.

CÉcú lac còponaf ex sub臺tãs sfera: butyrofa: t caseata.
Jite tres sub臺tatic ab ipso extrabunt p artincii. Agit ergo
de illis. Put sunt in lacte: in hac parte agit de caseata extra
eta ab ipso. Agit igif in hac parte de natura casei. Dec autem
pars spectat ad pientè lectionè. Diuicif ait hec ps i duas.
In quarù prima assignat casei dwueritatè a parte suaz sub
fiantarù et qv? còponik. In fœa assignat ei diuueritat à
parte nouitatis et vetustatis. Pia no diuicif. Scöa ait ofi
uiditur in duas. In quaz pma assignat distinctione casei p
nouif: veterè et mediit: et dixit de singulari natura p
quefik. In fœa inducit auctoitatc circa casei natura. Pm
aui ait pars diuicif in duas. In quaz pma distinguitur casei
ofuitas ratioe nouitatis et vetustatis et mediocritatis. In
fœa de singulari natura pfequr. Pia no diuicif.
In pia no diuicif in tres im tres drias. In pia agit de natu
ra casei noui. In fœa de natura veteris. In tertia de natu
ra medicioris. Sut ait in piti lectioque partes sex. In quarù
pima assignat casei diuueritatè rône trùi suarù sub臺tiazi.
In fœa. I hæc: Pzeter qæ etia diuitionè case? cip assignat
cafi diuueritatè penes nouitatè; zervutatè et diffigit ei
ofias. In tertia. I hæc: Pecres huòes no malos p. Iro
quefès de singulari natura differètiaz: agit de natura recès
tis. In qra. I hæc: Eler? ait cafe? est acutus et. agit de na
tura veteris. In qnæ inter veterè z nouum
medi? et agit de natura medi inter noui et veterè. In fes
ra. I hæc: Inde hipoecates casei inqit ec, inducit aucto-
tates circa natura casei. piso hippo. scödo ruhi. tertio sa. Cir
aui pámà parte dicit et tres sunt sub臺statie in caeco. Pia
est ex parte lactis. Scöa er parte coaguli. Tertia ex parte salis.
Scöo diuidès sub臺tantia lactea: dicit cò ponik ex trib? et
cafeata: sfera: butyrofa. Circa fœas parte diuicuit caseus
in recentè aquoſum: veterè: ouri: et mediit. Circa tertia par
tem agès de recèti qinq intedit. Pimo dicit cò laubabilio
ris est nutrimetri ci teperat? fit. Scöo inducit hippo, dicere
ipm faito eſse melio: et min'tomacho nocere: nifi. Spp ca
loè stomachi in stomachi resoluentè ppter frig? in acetofi
tatè juertaf. Tertio dicit cp paru fait? è melio. Quarto in
sultatè gal. dicèrit boc. Quito assignat casei recètis dwuerita
tem rône maions aquoſitatis et minous im quâ magis vel
min? digerik comeft? ci melle vel fine ipfo. Circa qtrà par-
tem agès de natura casei veteris tria intedit. Pso dicit cp
ficus et acut? est mal nutrimetri. ppter vutè coaguli et pùs
ditatis ſumptionè. Scöo inducit ei duo nocumèta. Puis
mum est q; ppter sui grossicè ſuphuitates intetinoz et mè
broti ingroſſat. Tertio oſtedit cp. ppter sui numentù et ius
utitata et ei euitari os. Circa quinta parte agès de caeco me
dio: pamo dicit cp multi nutrit. ppter ſua grossicè: foriter
ppter ei vòre coagulationès a caloè i mébris. Scöo dicit cp
duierat im maiò: et minò: acceſum ad extrema. Circa ſe
ftam parte q est de auctoitatib? ſunt tres ptes. In quarù
pia inducit hippo. dicentè cp cí case? quidà fit dur? quidà
min? durus: quidà mollis. durus pulueris abilissi ppter bu
miditatis ſumptionè est peior. alius min? dur? est malus
laudabilio: est mollis rarus ppter humiditatè et molliem.
In fœa inducit diasco. dicentè de recèti cp ventre hiecat
yet? reſtringit ei eliſa et deinde affat: q: tuc humiditate co
ſumpita ſit ſtriticus. In tertia inducit ga. dicètè cp cafe? re
cens maions ſubtilis et digestibilis est: dur'min? et hoc pt p
ructura cit: vel tardius refolutus et diſſoluti per què major
vel mino: grossicæ vel subtilitas deſignat: vetus autem in

digestibilis est. Círea parte ita q: reflectit est ſuperius in
diſculum; qraf primo de coagulo: z qraf de necefitate coa-
guli cùb? a talibus debeaf coaguli. Scòm de ghatio coa
guli. Zertii est de operationib? eius et efferibus.

CÉirea prùmi querit vtr of atali deobeaf coaguli: t videſc
q ne: coaguli est lac coagulati in stomaculati laconatis:
sed lac fit recipt coagulationè in mamillis a caloè natura
li mamillari: ied in oi atali poſſible est lac coagulan in ma
millis: g fit poſſible est q in oi atali coagulef in stomacdo;
et ſic in oi atali poterit eè coaguli. Ad oppofiti est qod vid
pbs lib, de aialib q coaguli iolù debeq aialib? ruminatib?,
ad hoc oicendù q coaguli nibh alud est q lac coagulat
in stomacu alains laconis anteç lactet vel anteç nutrimèt
num recipiat. Ad rationè oicendù q ouplex est gen? alialius,
Quedæ cím iunt alia in qb? ſunt huiditates frigide liode:
ficut aialia no ruminatia vt pocus equ? q ſilia: z italib? est
medulla frigida z hùda et ſi pinguedo: et io cu in talib? no ſit
huiditas apta ad coagulationè io in talib? aialib? no est
coaguli. Alia vo ſunt alia in qb? huiditates ſunt fiſce vt
ruminatia vt vacca: z ſilia: z iſtis píguedo est fiſca: z me
dulla coagulata: z ppter b lac qo gnaſ est tali huiditate fiſca
attus est ad coagulationè: q b mtr in de natura casei: vii cu
ad stomachi puèni ſtatim coagulat cíi no inueniat caloſes
ſuſſicient ad digerenti. Ad rône oicendù q lac buob? mo
dis coagulat. Pm? est a virtute caloſis ppter longà moa
thoc mo no eſt lactis coagulatio: ſed pot? igroſtatio. Alia
est qe nimiña fùba caseata: z h coaguli o: h dicèt q pma
coagulato pòt eſſe in aialib? oib? Scöa ait no nifi in
atali ruminati cuit dicti est. Cscòo qicr cíi coagulati ſolis
aialib? ruminatib? deobeaf: g cíi lepus fit aial no ruminas:
lepozi? no debef coagulati: et ait no eit veri. Ad b cùedus
q lepus inter oia alia ha ſt marine fiſce huiditatis: est em
aial frigidi z ſicbis melàcholi: cu boc etia q h5 acumè in fan
 habitu, cuibno ventrii z latoz: ruminatio et carèta denti
in madibula ſupioniz: lacyts coagulato: q b cò conua. Ad b
oicendù ſicut dicit ſerapiò q dètes ſunt méda gna ta er ſup
ſuitate oſlii marillari: vii affici ſunt ipſis oſſib?; ſed marl
let ſunt: et io ab oſſib in vtris ghan dètes: mo? ait
denti magis attinet ad marilla inferioz: q ſupionè. Inſpe
nrio: em mouc: ppter nutrimetri: t maſticationè cíi píſas
písipaliter bmo iopus exerciseat: z no p ſupionè. In aialib?
yo pabetib? conua ſuphuitates q ad dètes debere couer
ti juertutur ad conua: z ppter b talia alia carèt dètib in
madibula ſupioniz: no píi pecte cibì masticare: et io necef
est et vt cib? veniat ad ventre. Ss5 notàdiq q natura debit ad
li alia qttuo: vètres p quos quidè op cibù tràſire anh ad
méda delegeſ. Paim q vêter est in quo ſit reciper cibi imp
fecte masticati. Scòs est a quo delegaf cib? ad os vt maſhi
cetur. Terti? in q vèmit cib? pecte masticat? Quart? in quo
cib? pecte coct? et masticat? ià nutriés pedit ad epar ad
ga alia méda. Ex pbs igif pt5 qualiter in tali aliali vêter lat est
q: fucit dicti est: neceſſe est eè plures vètres: et h non poſſet
eſſe nifi vêter eſſet latus. Est etià ibi ruminatio ſicut pt5 in
diftinctio ventrii. Per h b pt5 folio iſt? qnitionis quare
coaguli pot? in tertio vètre gnaſ: q in alio reſte pbo: q: fi
cut dicti est: plures ſunt iivèvres: et ſinguli ſinglìs oſſicis
deputatur fucit viſus est. Dicim q p lac no indiget mastic
tiòe b ſola ſuctione. Alia vo no ruminat nifi res masticabi
les: et io dèſcédit ad ventre q eſt finis masticationis: qhc
est tertii? et ideo in illo ſit coaguli ſicut dicit pbs.

CÉirea scò, pcedif hoc mo: querif a quo lac coagulef an
a frigiditate: an a caliditate: t videſc q a frigiditate: q coa-
gulatio est mo? a circiferètia ad centrú: q fit ab illa qubitate
que est principu pun? mo?; ſed fucit dicit yſaac in febibus
mo? calid est a cètro ad circiferentia: frigidi yo a circiferèt
tia ad centrú: ergo cíi in coagulatio ſit bmo mot? coagu-
lus fiet a frigido. Ad oppofiti est qo dicit aucto: es: q a ca
liditate coaguli gnaſ. Ad hoc cùedù q gnaſ a vtrute calidi
tatis. Ad rône oicendù q opatio calidi est dupler. Qua dà est
p vià rare factiòis et cùſtionis. Alidùc em cùtedit et dilatat:

Ziber

multí valet in fluru vêtris: et matime coagulái lepoſis parui et cerui. Ad hoc dicendúi φ valet in fluru vêtris: ſed illud qó valet in fluru vêtris est duplicís nature. Quedaám vafenent ſua ſtraſtura media ſtrigedo qvas: et b'rogo ſpon tonce ſticept valét. Alia valet ingroſtando e inſpíſando ſupfluítates fluéres ad vêtre: et q: coagulái h5 virtuté coagulata di lac: io coagulat feces: et ſic valet h5 ſlumum cõſtringendo. (Conſequer quuerer quinç, Pámim est de natura et gnatióne caſei. Scöſ, e de vú ſupi? Zertiſ est de natura coaguli qó cedit i ſtitutione utiſi?. Quartiſ est de natura ſeri. Quintiſ est de natura butyproi. Circa pámim, pcedic est mo: queríſ cuváalis lacte fit maió: quátitas caſei: z videſt er lacte capé, lac gíana er languine aſialis ex quo puient: ſi ille ſanguis ſequí natura aſialis exi? ſeqſe natura capé: ſed capia est aíal terſetre melácholiu: et dure ſube: gí lac ei? erit groſlum: et z tali lacte maió: quátitas caſei gína: ergo er lacte capé maió: quátitas caſei gína: qí aliciuáalis. Ad oppoſitúi: er lacte têpato i trib? ſubſtátijs mínima quátitas caſei gína: qón em est téperatúi in trib? ſubſtátijs nohónatur pars caſeata ſupia aquoſam: 15 lac capé téperatúi e i trib? ſubſtátijs: vn poſt feminíni comédat ípsum yfa. gí lac lacte capé maió: quátitas caſei no gína: Hoc etiá ſnírma praboné pámí medíi inter vaccinúi t afíminúi. Ad b'dicendus ex er ipſo effici caſe paucas em fit téperatúi nec in ipſo ondetur pars caſeata. Ad róné dicendúi φ quíu s púmiditas capé fit groſia terreftris: groſlum tîn cõuertit ad ſui natura: cuí ſi gína est et p[ro]gna: dura utra caſa: et io illud qó in lacte rema net e ſubtille t lac bonú: ſuis ſuba mala: nec magna quáti as caſei gína: et ip[ro]cui fit ſubtille ficut dictúi est. Alia ca pót eſſe q: in carne capé duo ſunt. Pámim est natura carnis ou re et melácdolice: et z lac bón effici lac. Scöſ est buíridas nu trimétalis: et hec ſubtilles est et p[ro]gna: cuí ſigni: ex p[ro]gna est illa buíriditate gína? laudabilis én nutrimíi ficut agn? parú? et eſſa ita caſe generat. (Scöſ qírca circa B: ex qúo lachte maió: quátitas caſei gína: an ex vaccino: an ex oumo: et videſt ex p[ro]gna, dícit p[ro]bs lib. de aialib: q: ex ip[ro]lacte dícro groſſi est maió: quátitas caſei gína: t: quátio fuerit groſſi: tátó caſeati erit: 15 ſicultvult ráb, vaccinúi inter o[ac] lac groſſi est: ergo ex illo maió: quátitas caſei gínaſíq: aliciu? lactis. Hoc etiá coſirmá p[ro]bín dicendúi φ caſe gína? lac lacte est in ſexdrupla p[ro]poſione ad aliuí lac. Scöſ ró hec est: dícit p[ro]bs q: lac aquoſius em: minú: e habeat ſubſtátia terreftrê q: aliud tardi? coagulat: ergo p[ro]oppoſitúi lac qó citi? coagulat: q: aliud lac maióre quátitate terreftrê h5: ſed vaccinúi citius coagulat: q: aliud lac gína: ergo et o[ac] lac vaccinúi maióre h5 quátate caſei. Ad oppoſitúi est qó dícit y ſaac: q: lac ouíi caſeati est of lachte: z p[ro]bat hoc yſaac: q: lac caſeati? est ex cuíus ſubſbátitáia maió: pars bûdiu aquoſi ſeqſtraſ: 15 p[ro]cínúi b'bmói fm yfa. ouis em est aíal calidúi: vn ſumit húiditare t rema ner ſubſtátia terreftris caſeata: 15 lac p[ro]cínúi maióre q: quáti taté caſei gínaſit q: aliud lac. Ad hoc dicendúi φ er lactevacci no maió: quátitas caſei gína: qí ex alíquio alio: groſſi em est omíi lacte. Ad auctoítate y ra,ńdeo q: quátitas caſei poníu eſſe maió: duob[modis]. Pámim mo q: materia ex qua gína tur caſe in lacte maió: est: et b'ro mo poním? q: maió: quáti as caſei gíneſ ex lacte vaccino q: ex alio, materia em caſei maió: é in eo. Scöſ mo q: pars caſeata purio: est q: magſſe q[ra]trata est a ſubſtátia ſeri t butpri: et b'ro mò dicím? ex p[ro]lacte ouino maió: quátitas caſei generat: ſeqſtratio em maió: fit ibi q in lacte vaccino: et ſic materia puíroí. (Tertio qírca in quo caſeo ſit maió: pínguedo an in vaccino: an in oumo: et videſt ex in ouino: butyri: em ſeqtur naturá calidá: t bûndá: lac yo ſequí natura aſalis cuí ex ſed ouis est aíal calidúi? t humidius q vacca: ergo filr lac ei? calidúi ex t humidius: ergo est butyroſius: ergo píngui?. Scöa ratio hec ex: ponit p[ro]bs p[ro]poſione in aialib: inter pínguediné medullái ofiis t lac: vn dícit ex fi pínguedo aliciu? aſalis est dura t coagulata: t medulla est dura t coagulata t nò liqda ſicut pt[ro]s in boue: et fi pínguedo nò est coagulata necq medulla ſicut pt[ro]s in poico: et fi pínguedo est multí coagulata: t lac filr: ſed pins pínguedo ouis magis artinet ad pínguediné q pínguedo vacce: ergo filr lac ei? erit pínguius t butyroſius: ſic poterit

côduſi φ caſe? filr ouis erit pínguio: Ad oppoſitúi: in illo lacte in quo est maió: quátitas ſubſtátie caſeate: minó: est quátitas ſubſtantia butyrose: ſed lac p[ro]co: minú em b'mói fm yſaac dicendúi φ caſeati ex omíi lacte: ergo caſe? fact ex ta li lacte nò erit pínguio: minó: etiá pt[ro]s p[ra]ſa. dicendúi φ lac ouiní plures ſupfluítates p[re]eat q aliud lac. Ad hoc dicen dum φ in vaccino butyri: magia abúdat: et ca eſt: ſubſtata tla butyproa nò còſumíi: a ſubſtátia aſialis cuí ex: ſed in lacte ouino q[ui]sumíi humiditas butyroſa p[re]t calo: e aſalis. Ad rationé dicendúi φ ea q caſauntur in corpe aſalis duobmodis ſunt. Pámim mo p[er] via comíjtions: et ſic y[ina] exi t 2 p[ro]mores exeriſt cuí y[ina]. ſi p[ro]mores ſint groſli y[ina] est groſſa: et 2 p[ro]ſubtilles y[ina] lacta terreftris: 2 p[ro]tac ca ſui cauſan tur in corpe: p viá p[ri]uatioſis: ſicut q[ui] y[ina] clara exi t 2 fe ces in corpe remanét. Eodé mo a parte ita: q in lactevace magna pt[ro]s ſube butyrose comíceſt cuí ſuba caſeata: t io ex ibi via comíjtions: vn fi flat caſe? fiet butyroſus: et filr ex in ouino via p[ri]uatioſis: ſi em: flat caſe? ſubſtátia butyproa t ferola quasi pení? p[ri]uank. Scöa ró solufi: q: vntuctuotas magus aggregat in oue q[ui] in vacca: in caſeo t[em] lac lacte ouis minó: est vntuctuotas: q: vntuctuotas que debet cedere ad caſei cedit inviuu corpe: q: calo: ſit magní in illo aſalis: ſed in vacca calo: nò ex ita magní: et ita nò p[er]uertit vntuctuátate pení in ſui viúm: t[em]o cedit in lac pt[ro]s in caſei. Quar to queríq quare caſue ouiníos em est q[ui]buda regionis bus q[ui] vaccini. Ad hoc dicendúi φ in quadá regione vacca ex aíal fícii valde, p[re]t caliditate t ſicitate regione refol uentem t confuńenté humiditate vacce: t io lac q[ui] duciut multí p[er]ab de ſubſtátia dura ſicca terreftri: 2 p[re]t p[ro]ca feus malus t illaudabilis: oues aút téperate ſunt còplectus nis: t io in illa regione calida téperat: 2 multí húide ſunt: t regione ſubſtátia butyproa auóetue. Alia ex p[ro]t ex eſſe q: in illis regíniibus extralíp butyri de lactevaccino: t io remanet ſubſtátia caſeata dura ſicca terreftris: ab ouino y[ina] butyrum ex nalíp: t 2 ideo caſeus ex illo factus est caſe: et mello: (T]nto]uinto querire ut in guñatióne caſei ſit ſeqſtratio partis ſero ſe t coherentá aliarú duarú. Ad hoc dicendúi φ caſeus genératur p viá ſeqſtratios a caliditate t non a frigiditate vt parties lique ab alíis ſeqſtrit: t 2 tunc p[er]ut partíi calidatúi: cuí uſig coagulái ita operationé faciat ſeqſehrádo parte q[ui]aſoſam q[ui]a h[rá]gulacióne v[á] coaguláta caſei repugná: t alie oue partes fo: titer corobert paret φ aquoſa debet remo ueri t nò alia: q[ui] yo butyri g[na]tur: ſeparat caſeata pars p[ro]ſe: t butyrofa p[re] remanet.

 Circa ſcedi, p[ed]ic[ur] hoc mo: queríſ cuí exhibeſ caſe? vtrú plus còperátet c[ock]us q[ui] crudus: vtrú elíuſi q[ui]s affar: z videſtur φ coct? elíuſi: ſubſtátia caſei groſſa est q: ſicca t dure vi[ae]ſectionis: ſed ita p[ar]tificiúi obét reddi faciis digeſtionis: ergo cuí hoc acquirat caſeus p[er]elationé: caſeus elíar? mei lio: est Ad oppoſitúi: q[ui]o caſeu maióre v[é]ſoſitrate acqui rit: tátó peio: est t illaudabilíos nutriméi: 15 quátio plus e[ro]coqui tátó viſíco: fit cuíus ſigníu ex: q: cuí elíuſt q[ui]t glúte: e[ro]caſe q[ui]a ſiſtatus vel elíuſus illaudabilis est nutrimíi. Scöa ró hec ex: dícit y[ac]sa q[ui] caſe? ille melí: ex in quo ex maió: húiditas naturalis: t io recés poní: ex boni: 15 pt[ro] coctioné humiditas q[ui]sumíi t maíe p[ar]ſationé t remanet ſubſtátia terreftris: q[ui] caſe? coct: peio ex caſuo. Ad b'dic edum φ crudus melí: ex q[ui] asfat? v[el] elíuſi ex maſ] co[petit]. Ad róné dicendúi φ decoctio duo effici in caſeo. Pámim est φ p[tes] caſei dígerit: et b'ro aliquá bonitáte acqrit. Scöſ est φ p[tes] húidas ſoluit t reliquíu viſoſus reddit: et b'ro mai? nocomértúi induc: q: fiut q[ui] q[ui]dá corrigie. Scö q[ri]qí i ſit maió: caliditas: an i caſeo veteri an in nouo: zídeq φ íveté ri fit m[í]no: caliditas: q: in illo est minó: calíditas in q maió: caliditatis ſit resſoluto: 15 boeſt in veter: ergo vet? caſeus est min? calidus. Ad oppoſitúi est q[ui] dícit y[ac]sa: p[er] vet? acu men maúſus habet q[ui] nouí. P[ó]t etiá p[ar]bi: q in veteri par[tes] aquoſe q[ui]sumíi t]c]cipit acumé: ergo est calidus. Ad hoc dicendúi φ in veteri est maió: calíditas: t ca]bui: ex: q in veteri virt? coaguli còſot: t q[ui]sumit ſubſtantiá aquoſas t cõuertit butyroſas t inducit acumé. Alia cá potest eſſe quia acquirit caliditate ab aere còtinéte q[ui]suméte humiditate in

["Dietarum vniversalium.", "Fol. lxxxviiij.", "caſco; et excritat calo; est interio; ad rationem dicendui, q calidi\naſt eſt dupler. Quaedam eſt naturalia qua ſtutat a ſubtiliter aſialis;\nsicur p[ro]ſi in lacte nouiter mullo qo[rum] habet quanدا cali\nditate ſuae; et hec caliditas mino: eſt in veteri. Alia eſt calidita\nſtas quæ cōrtraxit a coagulo et ab acre primèt; et hec caliditas\nmaior: eſt in veteri. T[he] T[er]cio quierit quarita in caſco par\ntas extreme cīritan: in medio vō albo: eſt. Et h[uius] dicendu\nq hoc eſt: q caliditas coaguli et acris ſuertit pres aquosas et\ncōſumit: et partes butyroſas reducit ad igneas; ſed mediatis\nbi parub/aquosis datur albedo: p parte vō butyroſas et\ntrinitas et maxime i et extremis: q h[uius]mo iuerio in extremis\nfori: et efficif: cujus immediate ab acre attingaf. Quarto q[ui]r\np quā viā valerit i fluatu vētris: et marie aſſat; et videre;\nſui: et q: caſe; acume h[uius]t: et o[ui]e tale mouet ventre; g[ui]no cōpetit\ncōtra fluribus. Ad oppoſitti eſt qo[rum] fact vulgus. Ad hoc dicendu\nq vō cōpetit in fluatu vētris. Iborandus t[em]n in caſco veteri\nſunt duo. P[ro]simi eſt acume: ſe[n]d iſpiciit as, quantus g[ui]s\nad iſpiciitate qua h[uius] ayrtute coaguli qo[rum] eſt iſpicii ſim p[ro]b[us] cōpet\ni ſi fluatu vētris: quatu[m] t[em]n ad acume p[ro]ſotet nocere; ſed t[em]\nq: iſpiciitas ſupabundat acuminati: t[em]n acume nocere nō p[ot]\n[he] L[irca] tertii p[er]ſedid hoc m[ō]: quierif tutu butyrui ſet calidit\nq oleo; videlic t[em] butyrui ſit min[ui] calidui. n[am] o[ui]nctuſum qo[\nq h[uius] p[u]res partes aquosas p[mi]turas reddid min[ui] calidui: h[ui]n\nbutyro eſt h[uius] c[ui] ſub ſerofe v[na]mi: olei vō nullu ſub ſube aq[ui]e cōs\niugit: g[ui]eſt e[n] calidit butyro. S[co]da rō hec eſt: c[ui]t L[or]t. me\ndicine q[ui]e facili ad naturam p[er]ſuert calide iudicat: h[ui]\no[ui]s olei? iuertit ad naturam ignis q[ui] butyrui: cujus iſigni e[que] l[as]\np[as] ardet p[ter] olei t[em] n[ō] p[ter] butyrui: g[ui] olei calidit e[que] bu\ntyro. Ad oppoſiti: o[ui]e q[ui]d ad lat[em] alicui caliditatis declinat\ncalidit? e[que] q[ui]d n[ō] eſt h[ui]mo: h[ui] butyrui declinat ad lat[em] calidita\ntis: olei aui t[em] n[ō]: i[m]o t[em]perat[ui] eſt in c[it]tuo: q[litati]b[us] s[ic]ur o[ui]\ncit A[sa]. g[ui] butyrui calidit? e[que] oleo: q[ui]d p[er]ſedim. Ad rōne dicendu\nq [ui]s in butyro ſint p[tes] aquoſe e[n] ſerofa comijte: t[em]n ad\ncaliditate h[ui]s iuیدitat declinat: in oleo vō h[ui]mo i[nt]es n[ō] ſunt\ncōmیٹe. p[ter]e[a] n[ō] h[ui] aliqua[que] qualitatis oleagina: c[ui] ſit t[em]peſa\nratum s[ic]ur dicti eſt. Et ad ſe[n]d dicendu q[ui] n[ō] eſt ſile de caloſe\nignis et caloſe n[mi] corpiſis: calo: e[n] ignis fori: eſt ſubtilis et ac\nuqer: t[em] i[us] ſuertip pilos ſeſtucas et h[ui]mo: t[em] olei: calo: vō n[ui]\ncorpiſ respectu caloſis ignis paru: eſt et obtusus: t[em] i[us] oleu\nn[ō] p[ot] ſuertere h[ui] pot: e[c]ouerſo c[ui] corpiſ iuیدit: t[em] i[us]\nq[ui]s olei ſuertat a caloſe ignis n[ō] p[ter] hoc c[ou]evertur a\ncaloe n[mi] corpiſis. T[he] T[er]cio quierif quare er butyro n[ō]\nſunt c[oe]ſctiſes ſicur er oleo: et d[ic]uit practici q[ui] p[oc]ſet k[eri]\nſi n[ō] iuueniret olei. Hos t[em] c[ui] odicimus hoc eſt, p[ter] p[er]du\ncas. P[ri]a eſt q[ui] h[ui]mo: res in butyro n[ō] p[it] ſeruari: in mo\np[ure]nuiſt. S[co]da ratio eſt q[ui] butyrui eſt groſſe ſube t[em] n[ō] p[ot]\npenetrare. O[le]no v[ui] p[undat] t[em] u[ra]li[o] c[ui] ſit p[er]ſutur.\nT[he] p[ic]ſiſc[b] in g[na]li. Lap[li]. T[er]cio. xlviiij.", "ditate: hoc eſt erponèndu a calo: debilis et n[ui]s a frigiditate\npura: in fero vō et aceto acq[ri]p modi digeſtios incomplet: et\nt[em] venit a debilu calo: et t[em] ſemp refat q[ui] acerofitas g[na]ſ\na calo: t[em] n[ō] a frigiditate. T[he] S[co]da q[ri]c t[em] lac coru: q[ri]c\nacerofitas p[io] attribuik t[em] ſerofe magis q[ui] alicui alia[que]. et\nc[ui] huus eſt q[ui] f[ic]ut d[ic]it y[la], acerofitas ſubſtantia liquidā\nſemper ſequitur t[em] ſerofa eſt calis.", "T[he] L[irca] q[ui]t[ui] p[er]ſedid hoc m[ō]: quierif tutu butyrui ſet calidit\nq oleo; videlic t[em] butyrui ſit min[ui] calidui. n[am] o[ui]nctuſum qo[\nq h[uius] p[u]res partes aquosas p[mi]turas reddid min[ui] calidui: h[ui]n\nbutyro eſt h[uius] c[ui] ſub ſerofe v[na]mi: olei vō nullu ſub ſube aq[ui]e cōs\niugit: g[ui]eſt e[n] calidit butyro. S[co]da rō hec eſt: c[ui]t L[or]t. me\ndicine q[ui]e facili ad naturam p[er]ſuert calide iudicat: h[ui]\no[ui]s olei? iuertit ad naturam ignis q[ui] butyrui: cujus iſigni e[que] l[as]\np[as] ardet p[ter] olei t[em] n[ō] p[ter] butyrui: g[ui] olei calidit e[que] bu\ntyro. Ad oppoſiti: o[ui]e q[ui]d ad lat[em] alicui caliditatis declinat\ncalidit? e[que] q[ui]d n[ō] eſt h[ui]mo: h[ui] butyrui declinat ad lat[em] calidita\ntis: olei aui t[em] n[ō]: i[m]o t[em]perat[ui] eſt in c[it]tuo: q[litati]b[us] s[ic]ur o[ui]\ncit A[sa]. g[ui] butyrui calidit? e[que] oleo: q[ui]d p[er]ſedim. Ad rōne dicendu\nq [ui]s in butyro ſint p[tes] aquoſe e[n] ſerofa comijte: t[em]n ad\ncaliditate h[ui]s iuیدitat declinat: in oleo vō h[ui]mo i[nt]es n[ō] ſunt\ncōmیٹe. p[ter]e[a] n[ō] h[ui] aliqua[que] qualitatis oleagina: c[ui] ſit t[em]peſa\nratum s[ic]ur dicti eſt. Et ad ſe[n]d dicendu q[ui] n[ō] eſt ſile de caloſe\nignis et caloſe n[mi] corpiſis: calo: e[n] ignis fori: eſt ſubtilis et ac\nuqer: t[em] i[us] ſuertip pilos ſeſtucas et h[ui]mo: t[em] olei: calo: vō n[ui]\ncorpiſ respectu caloſis ignis paru: eſt et obtusus: t[em] i[us] oleu\nn[ō] p[ot] ſuertere h[ui] pot: e[c]ouerſo c[ui] corpiſ iuیدit: t[em] i[us]\nq[ui]s olei ſuertat a caloſe ignis n[ō] p[ter] hoc c[ou]evertur a\ncaloe n[mi] corpiſis. T[he] T[er]cio quierif quare er butyro n[ō]\nſunt c[oe]ſctiſes ſicur er oleo: et d[ic]uit practici q[ui] p[oc]ſet k[eri]\nſi n[ō] iuueniret olei. Hos t[em] c[ui] odicimus hoc eſt, p[ter] p[er]du\ncas. P[ri]a eſt q[ui] h[ui]mo: res in butyro n[ō] p[it] ſeruari: in mo\np[ure]nuiſt. S[co]da ratio eſt q[ui] butyrui eſt groſſe ſube t[em] n[ō] p[ot]\npenetrare. O[le]no v[ui] p[undat] t[em] u[ra]li[o] c[ui] ſit p[er]ſutur.\nT[he] p[ic]ſiſc[b] in g[na]li. Lap[li]. T[er]cio. xlviiij.", "T[he] p[ic]ſiſc[b] in g[na]li. Lap[li]. T[er]cio. xlviiij.\nT[he] p[ic]ſiſc[b] in g

Ziber

minis cogat eos intrare mare. Discernitur autem ex odoe et Spinis suis q marini qui fluinales sunt. Ex odoe et Spinis suis q minus; q marini gravioris sunt odois; et pauciores habent Spinas et graviores seils grossiores. De aqua dulci gravioris sunt odois: et plurimas habent Spinas et subtilissimas. In natura coplerione differunt; q marini calidiores: minus hu midi et minus viscosi sunt. Salitudo eis in habitante aqua calefacit eos incidens humiditates et grossius ciem: vnde et pinguedo sui minora: paruitis sunt nu trimenti: sed tis laudabilis: dureq: defcendunt a tos macho et intelectinis. Lausa saporis sui paruitas est pinguinis: paruitas natrimetri: facilitas defcensio nis a membris. Dure defcendit a stomacho et intectinis duab: de caulis. Ana q: nò tantù humiditatis et viscositatis habet vt lubricare: et cito defcendere posset. Altera: q: non tantù gravitatis habent et grofli cici q venas penetrare possint: et non adeo gravant stomachu et intectina vt cogantur ad expellendum. Sifces flumini in actione et passioue contrarii sunt marinis: q: fuenos aqua frigidio: et humidio: vni fces fluinales sunt grossiores et viscoliores et pinguiores: et iò nutriètes plus: mali tis et ad digerendu duri: sunt minus saporis: et ad penetrandu venas duri: et ab ipsis dissoluendu tardia: a stomachu velociter de defcundunt et intelectinis. Lausa mali nutrimetri est multuloitudo viscositatis et duricies digerendi: paruum fa porres facit gravitas odois: pinguendo quos et tene ritas sui multis nutriunt: q: ad dissoluendu a medbis duri sunt: qui nò cogunt meba: ad alia appetèda. Ee locitas eircundi a stomacho et intelectinis duobus fit modis. Ano q: er multitudine humiditatis et viscositatis emolliunt villi et pili stomachi et ita emitit ut cos lubricanti. Altera q: c: n: venas tarde penetrant: gravitatea fua cognunt stomachu et intectina ad expellendum. Unde Bal: oes inquit píces fluinales et lacua les: etsi teneras habent carnes: cito tamè corupentes: stomachu nocètes: humo: es crudos generates. Rufus. Si ciusde: sunt píces speciei fluminei et marini: marini tis min: gravis odois: facilioes digerunt: min: nutritiu: cito in sanguine cœueriui: velociter a mébis dissolutiunt: et ad eircundu tis tardiores et a to macho et intelectinis. Singule autem species marine ne inquaz: fluminales multas habet diueritates. Marini eis principaliter diuidunt duobus modis. Alii eis inhabitant pelagus et maris fundu. Alii sem p littlea maris petut et planitiè. Pelagus in habitum: alij petrofa et dura loca. Alij mollia luتوfa in habitant et arenosa. Litroib: inſtienti: alij claras mundas aquas a fluminibus remotas. Alij fluminis putridi petunt vicinas: fluminibus eteim ciuitatum influit balneari lauature: lini inſusiones: q fiut caufe corruptus flumini. Alij horu: moratur medio et qualitates mutuat ab utroq. Dulces aquas inba bitantes diuidunt tripliciter. Alij eis fluminib: alij in lacibus et ſimilibus fluminib: imozan. In fluminibus immorzanti: alij in maioib: spaciolis currentibus longe a ciuitatib: et ideo aquis claris et múdie ficatis eructentibus: alij in paruis fluminibus tarde

flucentibus vicinis ciuitatibus: immundi ciuitatum predictis putredinib. Inſtitètes lacubus dupliciter diuidunt. Alii eis in lacubus quibus flumina illabuntur: et quon: aque ad mare ingrediu: sicq: flumini bus in eo currentib: eleuan. Alij in lacubus paludo tis: et lóge a mari remotis lutoſis et putridis. Explestis píſcin diuſionibus ghalibus et specialib: opor et lingulo: diuero: naturas execipemus. Maenos ergo píſces cito dicim: aptiores: q fluinales: fallitare eis habentes aque viscositates: humiditas est auferuit: marime si loca fuerint petrofa. Alſiduo eis motu sui et collitionib: faxoſis carnes emolliunt et teneratur: pinguedo minora: viscositas quos diu mittur: vni ad alio: coparatione ifti ſunt ſapofiores: et a corruptionibus remotoes: ideo: antiqui aſsimilauerut hos coplerioni húane. Sanguinis què generant eſt téperatiſimus: non groſſus neq: turbi duis neq: subtrius neq: aquoſus: ſed tis subtili aque so vicinus: q: ſanguis voca: téperatus q: diu duas extremitates nò egredif: alii tis odiné nancificatur: vel eis duab: mediatur equaliter extremitatib: vel vni plus paru: vicina. ſanguis igitur qui a píſcib: petroſis generatur: eti: ſit téperatus: naturaliter tis subtiliáti pertinet: et velociter a mébis dissoluítur: eſt ergo melio: in regéa fanitate q: in mébis: consforatione. Sifces de pelago vicini ſunt petroſis: q: aqua in ſallitudine bona equaliter eſt clara: vni nihil differunt niſi q: vni de pelago pinguiores et carne ſunt duriores. Ideoq: ſanguis què generat: eti: ſit téperatus: ad coparatione petroſo: tis groſſo: et ſangui ni q: ſtarni q: píces faciunt et pulli vicinio: tis in liquo: eis no in nutrimetri laudabilitate: q: qué ghanpíces naturalib: eſt phlegmaticus: quem ſtarni atq: pulli perdices: naturaliter téperatus eſt. Monfra: hoc: q: píſciu: natura frigidio: et humidio: et: ideo píces plus nutriunt: tarde a mébis dissoluunt. Ambulabiliu: so ſine volatiliu: calidio: et humidio: eſt: q: ois cib: q: duricies ûnaf ptinet terreſtibus: vii nutribilio: et ad dissoluendu durio: marime ſi tempe: ratus fit et conueniés nutrimento. Litroales píces multas habent diueritates: fm diuero: ſo locorum diſcretiones. Quid: eis loca incoliu: clara atq: múda qui pelaginis ſunt affiliali: molioes tamè carnes et ad digerendu ſunt facilioes. Quid: litto: ribus ſunt vicini et eſtu mouetur maris: in turbida et imuda mo: atq: aqua et putridis fluminib: ciuitatu: putredines keretib: vicina: viscoſio: es alij píſicib: marinis grossiores: et ad digerendu tardiores: vicini naturalib: fluminib: c: n: nihil aliu: comedat q: qò flu mina de putredinibus ciuitatu: eis afterut. Unde píces marini thufic: peiores ſunt ceteris marinis: q: aqua eſt imuda et multa flumina intratia iph: putredines ciuitatu: eis inſerut. In medio horzu: locorum inhabitates vtrimo: mutatur qualitates: et dicunt mediocres: inter hos fluminc: píces maio: et cito currentia clara atq: munda flumina inhabitates: ad comparatione cetero: fluminis ſunt laudabiliores: q: claritas aque auferet eis gravitatem odoris fornis fluminis impetu carnes tencrian: et groſſices auferitur: marime

Dietari vniversalium.

Fo.lxxxir.

tur: maxime si supr a petroſa curret; at; petre enim plus
carnes tenerant; z p[ic]ibus littores: z in aquis clau-
ris nutritis affinilatur; fed tam littores ei fallitate
aque minus ſunt viſcoli. Qui in paruis ſtant fluminibus
pari ſuentibus immundis et vicinis cuitati
bus; p[ingu]iores ſunt et groſſiores et viſcoliores; et
ad digerendus duriores: maii ſapores; q; defectio aque
morus vnctuſas carnes et viſcosas facit. Immuſus
vero nutrimentus grauiois odoris eos reddit. Q[ui]
probatur; q; extra ci ab aquis cito putrefent; quos
ſepe comidentes multos peſiſmos et p[le]gmaticos
corpo]ibus ſuis aggrauant humores. P[il]ces de la-
cubus viſcoliores grauiores ſunt odozib; q; qui ſlu
minibus innafuntur; q; aqua lacuum luctuio; eſt
et p[inguis] nec mouetur; et ideo p[il]ces ſunt vnctuioſo
res: minus ſapoziores; grauioris odoris et maliu nu
trimenti; et ad digerendum duri; et in corruptione ve
lociter mutandi: níli qui fluminibus eis intratibus
et ad mare currentib; cluenantur. P[il]ces lacunari; fi
cit p[isc]arioium et paludíi peiores ceteris ſunt; groſſores; z in odore grauiores; z in corruptio]e mutabi
liores velociter; ad digerendum duriores; q; quicta
eſt et nimius lutores, vnde marine ſunt cauendi. Ha,
dicit bmói p[il]ces ſe vidisse cuuifdam p[isc]arij; trecen
tis cùbitis longi: lati ducentis. Aqua autem illa ibi
inmo]ata ſuit tribus annis; ſ tamé lingulis tribus
ſue q[ttuo]tus: mélib; illa auferebat; ztaltera inducebaf
Caruit autem luto et putredine; poſt tres vel quatuor
annos aqua ablata eſt omnino. Inuenſt ſunt au
tes p[ic]ibus ibi; qui p[e] viſcositate ſua tenent] manibus
non poterant; et extra ci ilico ſunt mo]tui. Fisſorum
alias carnes inuente ſunt viſcoſe et putrede; p[ingue
do ventri] mollis; zn coagulata; calo]e cinericio
ſa. P[il]ces dulcium aquarum et ad ſalſam tranſuntes;
z a ſalis ad dulcia ſe mutantes; inter littores et
fluminales ſunt mediocres. Sunt t[em] hi in duo diuide
d: alij enim maio]ibus et multus ſuentibus mare in
grediuer; aut de mari in maióa flumina atq[us] müda
transducunt; alij de p[uis] et im]dis fluminibus mare
illabun]e: ſue a mari cad]er]abun]. Quid] maio]ib]
[no et multu] flueribus; mare: ſue a mari cad] flumina
ingrediunt; meliores ſunt multo oppoſitis p[ic]ibus
P[il]ces a mari aquas dulces ſubſe]entes; illis q[ui] de vul
cibus ad mare ree]cun]t ſunt meliores. D]nus em
ſunt viſcoſi et litto]ibus affinilandi: qua] in fallsi na
tis fallitudo buóres delicat naturaliter. Qui a dul
cibus aquis in falla ſunt tranſducti; viſcoliores; et
groſſiores; q; aqua dulcis humectat et emollit. Be[
ne ergo er predictis intelligitur: qua] marii p[il]ces
minus viſcositatis habet et humiditatis: marine in
petroſis immorantes locis: poſt bos illi qui ſunt de
pelago; tertio loco erut littoresi. Si aque clare et m[ú]
defuerint: minus laudandi bis: maio]ibus et curren
tibus innatantes fluminibus p[ie]c]ores; etiam bis qui
in fluminibus paruis et cuitatibus vicinis. Omni]
dus autem p[ie]c]ores viſcoliores et groſſiores: qui in la-
cubus p[ic]fi caris et paludibus nafuntur.

C Inuenſtigatio diete prout accipitur er animalibus vola
tilibus et ambula]ibibus iam facta eſt. In h[ac] autem parte

inueſtagat natum] diete; q[ui] er genere natatium accipitur
Diuiditur autem h[ec] pars in duas. In quarum prima agit
de natura p[ic]ium. In ſeda, fi in h[ac] Palm ergo eſt intel-
ligit q; q; in fine h[uius] capituli fecit m[é]tione de falis actio-
ne quo p[il]ces conduntur et conferuantur; oftendit quibus
animalibus competet ſal et quibus non. Prima aſt pars vi]
duiditur in duas. In quarum prima cóparat p[il]ces ad alia]
alia generaliter r[one] maióis et minóis nutrimenti. In ſe-
cunda, fi in h[ac] P[il]ces generaliter diuiduntur multiplici]
t[em] c[eter]nat de p[ic]ium diuerſitate. Prima non di]
duiditur; ſed ſeunda diuiditur in duas. In quarum prima
aſſignat ipſoz diuerſitatem a parte aquarum t[em] loco; a q[
bus marine diuerſantur. In ſeda, fi in h[ac] his ergo p[re]ce
dentibus g[na] p[ic]ium c[eter]nat ipſoz diuerſitate a par]
t aliar[ui; ki particularium conditionem; inter quas aqua t[
loca attenduntur. Prima aſt itar[ui] partiu] c[ui] parte p[di]
dicta que eſt de p[ic]ium cóparatione ad alia alia; p[é]spect ad p[ie]
ſentem lectione. Sunt iſig in p[iti] lectione partes due. In
quarum prima comparat p[il]ces ad alia alia. In ſeda aſſi]
gnat ipſoz diuerſitatem r[one] loco; a qu[arui]. Prima aſt
pars n[ó] diu]diſi. ſeda diu]ditur in duas. In quarui prima
agit de p[ic]ius p[di]icta diuerſitate. In ſeda genera p[ic]i]t] ad
inuic[em] cóparat. Prima diu]ditur in duas. In quarui prima
gnalem diuerſitatem p[ic]i]t] r[one] aquarum t[em] loco; aſſignat.
In ſeda de singulo] natura p[re]ſequitur. Prima aſt diu]di]
tur in duas. In quarui prima p[re]dictam diuerſitatem g[na]
l[é] aſſignat. In ſeda: q; q[da] ſunt p[il]ces marii: q[uid]am flumí]
n]eſt; q[ui] d[u]a] a mari ad flumina transferunt; ideo aſſignat o]
uerſitate] inter marinos et fluiu]ales. Prima aſt p[es q[ui] eſt de
generi singulo] p[re]p]ietatibus; diu]ditur in duas. In qua]
rum prima agit de p[re]p]ietatib] marino] et flumino]q. In
ſeda agit de p[re]p]ietatibus tranſentui] a marinis ad dulces
aquas et c[ó]trario. Prima aſt diu]ditur in duas. In quarui
prima cóparat fluiu]ales et marinos adinuic[em. In ſeda indus
c]uto; Ba[al]t ruſt. Pars aſt illa que eſt de diu]feri]tati]
bus vtriſub g[na] diu]ditur in duas p[res]. In quarus prima
aſſignat diuerſitatem marinò]z. In ſeda flumino]n. ſeda
autem pars que eſt de ſingulo] generum p[re]p]ietatib] di]
duiditur in duas. In quarui prima agit de p[re]p]ietatib] ma]
ri]no]n. In ſeda de p[re]p]ietatibus flumino]q. Sunt iſig
in p[er]ſenti lectione partes. r]. In quarui prima comparat p[il]
ſees ad alia ambulabilia ratione maióis nutrimenti et m[í]
nóis. In ſecida, fi in h[ac] P[il]ces aſt generaliter c[æ]gés
de p[ic]ium p[re]p]ietatibus et diuerſitibus: ipſos diſtiguit
per marinos et fluiu]ales; z ab aquis marinis ad dulces; z a
dulcibus ad marinas tranſinſílos. In terria. fi in h[ac] P[il]
cernuntur aſt]er odore c[eter]a] aſſignat diuerſitatem inter ma]
rinos et fluiu]ales. In quarta. fi in h[ac] P[il]ces fluminum in
actione et p[assione] c[eter]a] agit de p[re]p]ietatibus marinò]z.
In no]s na. fi in h[ac] Fluminei p[il]ces c[eter]a] p[re]ſequitur de
p[re]p]ietatibus flumino]q. In decima. fi in h[ac] P[il]ces dulcium aquarum
t ad fallas c[eter]a] agit de p[re]p]ietatibus tranſentui] a marinis
ad aquas dulces; z a dulcibus ad marinas. In vndecima. fi
in h[ac] Bene ergo er predictis intelligitur c[omparat p[il]
ſium genera adinuices. C h[ac]r]a p[rima] parté] duo int]edit
Primo d]cit q[ui] p[il]ces generaliter respectu animalium am]
bulabilium paruis nutriunt; z subſtilem et aquofum generát
fangu]nem; t cito diſsolu]untur a membris. h[oc] autem non
d]ſimplíciter ſed in respectu; t hoc] p[er] Ba[ic]entes] óia
respectu téperat]i denominari. S[è]do diu]ditur fangu]nem q[ui]
c]bis g[na]t: p[ro] groſſum subtil]e t mediocrem; t mediú]s eſt
duplex in fangu]ne] ſin maió]e acces]us ad alteru] extremo]
z ferro]n plan? eſt. h[ir]ca ſe]d]am partem b[anc] diu]feri]tates p[il]
ſium aſſignat: q[uid]a] em] in aqua dulci] babitant; q[da] in fal
ſa; q[uid]a] ſalſa ad dulcem transferun]e; ſed tranſlatio coru]

m

["Ziber", "centariora raro accidit ppter aque dulcis delectationem et horro: rem false: miſi ſtat pro actionem ab aque impetu. Circa tertiam partè aſſignat diuerſitare inter píſces fluminœs et mariuos.ná maríi ſt minus graue odó; ppter purita: p: ucas spínas ppter duricié carnis q non eget ſuſten tatioe p: spínas: bom i: pauci ſunt nutrimenti: t: tarde de ſcendit: q: non ſunt viſcoſi lubricantes: neq: graues ſtoma ch: fluviales aſt: ſunt etrarj ppter cauſas etrarjas. Circa quartá p: p: p: etates flumieo: aſſignat q: dictis ſunt etrarje ppter aque frigiditatem et humiditatem: t: ppter viſcoſitare in acis eſt: et ſermo planus eſt. Circa qintas partem pumo inducit. Sa. dicentem píſces flumini: et maſtine lacuum cito putrefere. Sèdo inducit rufum dicetem: píſces marimos cí eiuſdem ſpèi ſunt cí ſumineis: eis púa lere: quíuis ili: ſunt maióis nutrimenti. Circa férta parte aſſi gnat pumo píſcii diſtinctiones: pumo marino: ſcdo fluio: rum. Píſces aſt: marii ſic diſtinguunt: q:da eí: habitant pelag: quidá maris litto: a: vtrig diuerſantur ſim loco: diuerſitare ſit. Circa septimáz parte flumieo: aſſignat diſtinctione díces: q: ſir fluminei dueranſk róné aquarú: t ppter ſit: ipartí: t: ſoſdicié: t: múdiſtate ipſaz: ſic p: i: ter tu. Circa octauá parte ſunt tres partes. Primo agit de píſibus marinis petroſa loca pelag: habitantibus: q: melio: ris ſunt nutrimenti ppter motus: et collisioné carneg ſubſti liantes: multu: t: nutri: natural: t: parum accidétaliter: a: ſimilantur qubſdam volatilibus: quíuis magis aquoſum ſanguine generent. Sèdo cí dicit: Littozales píſces habét multas diuerſitates cí: agit de habitátibus litto: q: diuerſant p: aque diuerſitare: nón habitátes aquá mundas ſunt vicini p: dictis: et laudabiles: habitantes turbidá: t: ſoſidam ſunt ſiles fluminéis et illaudabiles. Tertio cí dicit: Unde píſces maris cí: condulció p: pefimi ſunt illi qui in ſoſida q: ſoſdes a: vicinitate cuítatú contrahente habitant: habitan: tes in medio ſunt medij in malicia: habitantes aquá muá: t: currentem ſunt puentales. Circa nonam partem ſunt partes. Pumo eí agit de píſibus fluminéis habitantib: q: aquas laudabiles: díces: q: habitátes aquas muá: cí: im petu curretes: t: maríme ſup loca petroſa maríme ſunt lau dables ppter caruís mundicé. Sèdo cí dicit: Littozales eſ ſafitate aque cí: agit de littozés dícens q: ſunt viſcoſi. Tertio de habitantib: puas aquas cuítatibus vicinas: cum cí dic: Qui in puros ſunt p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p

["Dietarī vniverſalium.", "Fo.rc.", "t aquoſero eg p[ic]ibus lepta nō poterit g[ia]ri. Ad oppoſit iu et q[ui]t dictat auſt. ap vii. ſimuli p[ic]ibus lep[ati]m in auſcit q[ui]o concedo. Ad rōnem in etarīri dicedum q[ui] alijus cibus d[omi]nucere lep[ati] quattuor: de caufis. Ap[imo]mo ſicuit ille cibus q[ui]p[uto]m: es aduſtos multiplicat ſicuit cibi calid[ati]: qui p[um]ores incendit et poſtea aduſt. S[co]mo m[oe]t cib[us] lepta inducere p[um]ores melacholicos g[ia]ndos ſicuit p[ira]: le[te]: ſade t filia. L[ertio]mo p[pter] ſui immundici: q[ui]p[uto]m res imminidos g[ia]n[ati] ſicuit caro caballo[2] o t aſtinus. Quarto m[oe]p[pter] facili ſui couerſion[em]. P[ic]ſes ergo tertio mod[em]t quarto lep[ati] g[ia]n[ati]: p[ab]et e[n]i facili conuerſione: et ad im[n]dius d[omi]no p[ic]iones p[u]erit. S[cto] q[ritur] quare p[ic]iones lep[ati] g[ia]n[ati]: maxime c[ui] lacte comefit: ſicuit d[ict]ui. vel c[ui]e caico d[ic]edid[que] p[ro] lac comefit c[ui] p[ic]ibus inducit lep[ati]: et c[ui] p[u]erit: q[ui] ſicuit inſet p[ic]ibus p[ro] de facili conuerſan[que] ad p[um]ores malos et putridos: ſir p[ec] eſt, p[ri]ptetas lactic p[ro] cito c[ito] couſatur ad p[um]ores quos ſuenit: et q[ui] p[ic]iones ad malos p[um]ores et putridos couerſtur; et ſanguine cru[i]us et immu[n]dum generant: et e[tr]ia magnā motam in ſtomacho faciunt: et lac ſimiliter de facili conuerſtur: ideo converſio p[ic]iſi[us] ad p[um]ores putridos au[n]genentur.", "T[ur]ica ſ p[eeditur] p[oc]mo: q[ritur] vtr[us] in ſebi[bus] competent p[ic]iones et videtur p[ro] ſic: ſebus est caſida et p[ic]iones diuſuraſi: ſed dieta in ſancti expeſi p[ro] ſiutinem: egris ve ro p[ra]teriatem: ſed p[ic]iones iunt frigidi t p[um]idi; ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſione[ſe]n ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] facili couerſion[em]t ed in vi cibi nos damus quaſi res ſtrigidas c[ito]cauſi b[ites]: ſicuit aqua frigida t cucur bitas: ergo ſi[ſ] p[ic]iones debet expeſi. Ad hoc d[ic]edid[que] q[ui] non c[oe]petunt. Ad rōnem d[ic]edid[que] p[ic]iones c[ui] b[us] ſe p[ic]iones frigidi t p[um]idi: ergo ſe fecitantibus et p[ua]lecentibus c[oe]petunt. S[co]mo t[ec]e eſt: non p[ib]entur p[ic]iones expeſi eri[n]i, p[pter] fac

Ziber

sunt carnis viscofarum grossarum sicut littorei quis
bus flumina influunt; magis nutribilioes et victuo
fiorees; fed tu illaudabiles; vtspote ad digerendus ou
riores; et malum sanguine ghand o viciniores; vii no
sunt comededi nii er necessitate cujus finapi et filibus
Qui duras habet carnes; fed tis viscosas licut písces
magno fluminum et cito curretiui; ad coparationes
petrofarum illaudabiles; q; groffioes; et ad digeren
dum duriores; et ad dissoluedum tardiores atq; nu-
tribilioes; ad coparatione littoezouz meliores cum
sint minois viscositatis. Sanguis ergo quê ghand
est vicinus sanguini quê ghand písces pelagi et tamè
groffio. Ideoq; quenibilis et exercitantibus et calo
rem naturali hritibus forêt; conformationeq; mébio
rum magis et sanitatê custodire amâtibus. Duras et
viscosas et groflas carnes hîntes graviterq; olentes
sicut fluminum puoz písces ciuitatibus vicinorum
minus sunt sapori et magis nutritiui; ad digerendus
duri; inſpídi ſunt et gravitatibus odorum. Dure di
geruntur duobus modis; vel q; carnes hînt duras;
vel q; pígues et viscosas. Dueriſtates píscii et
naturis aquarum tâ dicimus; cuj quodâ in falſa; q;
dâ in dulci habitare diceremus. Qui in falſa; minus
sunt viſcoli; et minus grauis odoris a corruptibus
logi; ad digerendus citi; minus in ſtomacho nociit; q;
qua quâ incolunt calidior et minus naturali hûnda
eit. Qui dulci aquaviſcoliores; odoe graniores in cor-
ruptiones cito ſe vertentes; dure digeſtibiles ſtoma
cho nocentes. vii eoq; nutrimentum malum eſt. Bale,
Omnes písces fluniales et lacuales; etli carne mol-
lioes ſunt; groſliozes tii et in ſtomacho ſunt nocen-
tes; in corruptioez cito ſuertibiles. Dueriſtates pi-
ſcium et turbida et dura aqua; q; de dura laudabili-
res; et longe minus corruptibiles; marine petroſa in
colètes; vel ſi aqua falſa eſt; q; odoe minus graues.
In turbida aq; mozâtes peioes ſunt; et magis cor-
ptibiles; marie ſi ſint in qeta et; lutuofa; q; di grauio
ris odoe; ſut; ſi ſint in foriter curretib; melioes ſunt
q; quicſcentibus. Silt q; inhabitant vbi venti flant
meliois carnis q; ſi nullus vêr; ibi ſufflanerit; marie
me ſi septentrioni loca illa ſint oppoſita; q; ventus ſe
ptêrionalis naturaliter ſicus; eſt et ſecu odoſífera
bis; ideoq; píſcibus gravitatem odoris aufert. Qui
no in habitat loca ventis occulta; peiozes ſunt; quia
venti ablario motum aque tollit et quictem reddit.
Silt píſces vbi austri ſiant; illaudabiles ſunt; cum
austri naturaliter humidi ſint; et q; secu ferunt ab
ominabilis et grauis eſt odoris. Vnde píſcibus au-
gmetatur gravitas odor. De exercitijs; písces ſe
ſemp moeteres et laboantes hiij ſunt mediocribus
q; multus mot; et exercitia coq; rarificat corpora;
emolliunt carnes; viſcositatem et groſſitie5 auferunt
Sed diueriſtates nutrimentoq; q; paſcentes hera
bas recères et radices laudabiles; oppoſitis ſibi me
lioeres; marime ſi aq; fuerit clare. Dueriſtates píscii
et etate et magnitudine; q; melioes inter paruus et
maiores ſunt bis magis laudabiles; q; parui etſi in
vno laudandi; in altero tii no efferendi. maiores non
laudatur in hoc vnde paruus magnificatur, eſſerun

tur; vnde paruus deſtimitur; q; paruus etſi in par-
uitate viſcolitatis groſſitie5 eſſeratur; q; velociter
digeratur in ſtomacho ſit nocens; in hoc tii no lauda
dus; q; cito in corruptiones mutatur. Aioes etſi
no laudandi; q; groſi et viſcoli ſtomacho nociitur; tii
bont; q; non corruptibiles ſunt. Aediocres 5 lau-
dabilioes vtspote interviraq;5 extremitate ſe haben
tes; qui tii tripliciter viuiduntur. Alij enim carne du
riores; alij in genere ſuo molioes; alij mediocres,
Qui in genere ſuo ſunt duriores; parui crunt lauda
bilioes; q; paruitas etatis ſiccitate téperat carnis.
Qui vero molioes maiores erunt melioes; q; ma-
joitas etatis mollicie5 coq; téperabi et. Qui medio-
res in mediocritate maiores. Jnde Hal; písces puı
meliois ſunt carnis ad digerêdu facilioes; et min
ſtomacho nocturi; q; cito i corruptione mutádi. Aio-
ores carne ſunt groſlioes; et ad digerêdu faciles. Ito-
macho nocètes; ſed no cito corruptibiles; hoz medij
tii laudádi; q; ab extremitatevtraq;5 ſibi ſumit q;
magi é laudádi. Dueriſtates píscii er auni tpibus
ti groſſicie; et macie intelliguntur; q; mediocres
in craftie laudabilioes ſunt; cii nimium groſi ſint;
ti ad digerendu duri; ſtomachi emolliitiu; groſi ge-
nerantes plegma et viſcosum. Si maci iunt ad vi
gerendum duri; tii io vtriq;5 de vtroq;5 malo non lau
dádi. Aediocres ergo ſunt melioes téparationes
ti laudabilioes ſunt cii oua facere incipiunt; q; qui
dam ouis pleni incraſſantur; tii cum iam ouauerunt
macie afficiuntur. Quidam vero cito oua emiferint
incraſſantur; tii cuj inceperint ſunt maci. Ambo tii
non laudandi cii ouare inceperint. Incraſſantes cii
ouis pleni illaudabiles ſunt piopter multitudinem
ſue pinguedis; filh tii no laudandi cito oua emife
runt er nimietate ſue macie5 qui etiam ſi incraſſan
tur cii oua emiferint er multitudine pinguedis in
laudabiles ſunt. Quivero macreſcunt ouis pleni no
sunt amádi er quâitate macie1 melioes hoz medij
Dueriſtates píscii er ſuis memb; is multe ſunt:
alia cii naturaliter ſunt pinguia ſicut vmbilic auris
cule oculi. Alia minus crasia ſicut latera et oſſa doz
sum circidentia. Alia cii naturali viſcoſa ſicut capi
ta. Alia cii naturali mobilia ſicut cauda: doii oſſa;
ala. Alia i motu rario; ſa ſcut vmbilicus et coste. Pin
guioa; ad nutrrendu illaudabilioa; q; pinguo fas
cit eaviscoſa; tii a ſtomacho et inteftinis lubrica ad pe
netrandumyenas dura cito corruptibilia. marine ſi
písces crasti ſunt naturall. Que enim macri píscis
naturaliter mébi pinguia ſunt; minois nocuntur;
q; macies naturali pinguediné téperat illius mébi.
Que ait mébi no ſunt naturali crasia ſicut latera
ad eredidi a ſtomacho et inteftinis ſunt tarda p par
uitate ſue viſcolitatis; ſed tii ad digerendu velocios
ra; tii non cito conuertibilia; nutrimento laudabilia.
marine ſi písces crasti fuerint; píscis enim pp; ie pitt
guedines; nutrit; tii in vêtre adunat; tii ideo dora; tii la
tera minus ſunt pinguia. Cum hec memba tii pitt
guis píscis fuerit; teneriora tii saperoſiora; v victuo
liora. Lum macri fuerit;OURa; q; groſſa ad digerendus
tarda. Que ait memba hoz; ſunt mobiliora; ſicut

Dietarii vniverſalium.

Fo.xci.

cauda t doſa: t ala: carne ſunt peioza: et minus
pinguia: ad digerendum velociota: nutrimento laus
dabilioza: marine ſi píſces cràſis fuerit. Que min
mobilia ſicut vmbilie: t coſta vel viſcoſi: ſicut ca
pita ſunt groſſo: t ad digerédi durio: t ad nus
triedi corruptibilioza. Jnde Ba. Larovmbilici: t ca
pitis oim píſcum illaudabilis eſt: q: ſtoniacho inna
tat ppter viſcolitatè t vnctuſitate ſua: vnde t ou
re digeritur. In fundum aſt homachi ſcendentiam
píſus ſuos emolliunt: qui lubi:ci factivociter cijici
tur. vii:plurima gíatu: licteria. Laro caude: ale: t
oſa do:li a capite ad caudá circu ndá tenerio: t ad
digerendí eſt veloció: t nutriméto melio: et nimio
motu fuo: t offium fricatio: carné tenerat: t mollié:
atq: papeſitate pſtar libi. Latera vero t coſte ad cò
parationé caude t ale: parú ſunt dura: q: minus mo
bilia: ad còparationé vmbilici molliòra t minus vi-
ſcoſa: t ò ad vmbilici cóparata ſunt lapoſoio: ad
digerendum veloció: t nuteriméto illaudibilia.

Cepi:pietatibus píſcii et diuerſitatibus róné loco:z affi-
gnatis: p:petates et diuerſitates róné alarui p:ticulari: di-
diti affligant: inter q: inſpitoſo aq: z loco:z attenitur.
Diuیدitur aſt bec ps in duas ptes. In quarú prima, r.j. co:
ditiones enumerat penes q:pp:retates píſcii et diuیدi
lan tur. In ſeda. l.in hac: Diuerſitates genex due ſunt tc.:
pro exeritatu et ipſo:z diuerſitate: ſm singulus illarui co:ditionis
Puma no diuیدitur. Scóa diuیدif in. r.j. ſm nume:z illarus
conditionis. In quarú prima affligant: pp:retatu: píſcum di-
uerſitates a pte ſuoz: genex: q: còſtint in qualibus etabili
et habitudinis ip:oz. In ſeda. l.in hac: Diuerſitates píſcii:
et naturis. expedit ſe de ipſo:z diuerſitate: q: ſuperius eſt af
signata. In tertia. l.in bac: Diuerſitates píſcii et turbida
aqua q. c:u:ſtignat e:ou: diuerſitate a parte diuerſatits t im
puritatis aquarú. In q:rtá. l.in bac: Et aq: motu di:im:q. tc.
a pte motus t qetis aquarú. In q:ntá. l.in bac: Sif: qui in
habitat: vbi véti q: a pte flatus vento: z p:riuitionis cíus
t ip:oz diuerſitate: eo q: aq: motu: a vétis h:unt. In ſexta
l.in bac: De exercitis q: p:es mouétis, a parte motus et
quietis píſci. In ſeptima. l.in bac: Scom diuuerſatitem nu
trimentoz: q. a pte ip:oz: genex. In ſeda. l.in hac: Di-
uerſitates píſcii er etate q. a pte etatis et magnitudinis: t
paruitatis ad ip:as: ſequentiú. In nona. l.in hac: Diuerſa
tates píſcii er anni te:po:ibus q. et te:po:ibus anni. In de
cima. l.in hac: Diuerſitates píſcii er medus Luis q. a par-
te mé:bo:z. In vndecima. l.in bac: Diuerſitates píſcum et
artificijs q. a parte artificiali: apparatuum. Jſta aſt ps ad
sequenté spectat lectionem. Sunct ignitur in lectione ſententi
partes. t. Circa prima: parte dicit q: poſt p:dictas diuerſa
tates assignande ſunt diuerſitates píſcum ſm modos. r.j. t
ip:os ſm odinéz: aſsignat manifeſte. Circa prima: parte ſode
partis due ſunt ptes. In quarú prima diſtinguit modos et
diuerſitates píſcii a pte ip:oz: genex. In ſeda. l.in hac: Du
di vero carni:z t viſcoſi. de modis diuerſitat: p:ſequif. Di
cit igif q: píſces róné ſuoz: generi: multipl: diuerſan: ſm
molliæ: t duric:et: subtilitate: et partii groſſit:ni: q:da ſunt
molles: q:dam duri: molli:ni aſt q:uidá ſunt viſcoſi: q:dam nò
viſcoſi. Conſequéter de ſingulis: p:ſequif g:hibus. Bec aſt
ps diuیدif in tres. In quaz prima agit de duris nò viſcoſis
In ſeda. l.in hac: Qui molium ſunt carni:z viſcoſa: q. agit
de molibus groſſis t viſcoſis. In tertia. l.in bac: Duras et
viſcoſas t groſſas carnes habentes. agit de duris viſcoſis
t groſſis. Agés igif de duris nò viſcoſis: dicit q: tales ſunt
litto:ei:z: t in pelago habitantes: t ſunt boni nutriméti: còpe
tut exeratibus: q: ſeſentibus: bonu: ſanguiné generant t
multu: dant nutriméti. De molibus viſcoſis dicit q: p:rau:ni
dant nutriméti: t groſſum: t ò c:ui alibus diuoreticis ſunt
comédia: multu: aſt accidenta: r nutriunt. De duris viſcoſis
dicit q: tales ſunt in magnis flumim:z cito fluètibus: et re

ſpectu petroſo:z ſunt dure diſectionis: multu: nutrientes ac
dicid:aliter respectu litto:ez: molli:ni ſunt laudáit in olibus
De duris viſcoſis t groſſis: dicit q: mali ſut nutriméti: mul
tu: tñ nutri:ut accidétal:z: t mal: ſunt ſapor: t horribilis odo
ris. Circa ſeendam p:tem primo expedit ſe de diuerſitate
píſcii róné aquarú: dicens q: ſicut dictú eſt: píſces aq: ſalſe
melio:es ſunt p:pter carni:z subtilitatè. Scóo ſm Ba. cópa
rat píſces adinuicé: díces fluminales t lacunales q:uis bar
beant carnes molles: tñ ſunt graues ſtomacho nocées cis
to ad putrediné: ſuertibiles. Circa teria: partem affignat
píſcum diuerſitate: róné puritatis aquarú: t turbulentie di
cens q: p:abitantes in pura maxime in loca: p:rofibus melio:
res ſunt p:pter carni:z puritatè: turbidá: aquá: p:abitáres pe
io:es. Circa quartá parte: affignat diuerſitate: píſcum er
p:te motus t qetis aquar:z: díces q: qui ſunt in aqua: tinne
fluente c:ui magno impetu ſunt melio:es. Circa quintá pt:re
affignat e:oz diuerſitate: a pte vento:z: díces q: vétis exponi
ti ſunt melio:es: t exponiti bo:ze melio:es q: exponiti auſtro
q:ui p:ic carnes depurat t odo:z boni: reddit: auſter autem
contrari:z inducit. Circa ſextá pt:re affignat píſcii diuerſita:
t róné ſuoz: exercitio: q: qetí:q: díces q: exercitatés ſunt me
lióes. p:pter carni:z subtilitatè. Circa ſeptimá partem affi-
gnat e:oz diuerſitate: róné nutriméti: díces q: p:acées per:
bas t radices ſunt melio:es p:pter nutriméti puritatè. Eir
ca octa:u pt:re ſunt tres ptes. In quarú prima affignat pí-
ſcii diuerſitate: róné etatis: díces q: p:ui ſunt vituperandi, p:
pter citá diuerſioné in coruptioné: tinde magni ſunt laudá:
di: ſunt aſt laudandi. p:pter velo:ce diſectioné: t:inde ſunt
magni vituperandi: mediocres aſt ſunt p:fecte laudandi. In
ſeda. l.in hac: Que tñ diuierſan: tript:q. ip:oz diſtinctioné:
affignat díces q: q: ſunt molles ſunt malí in prima etate: in
p:rouecta: doni: q: aſt duri: ecótrar io: medij in media. In ter
tia. l.in bac: Jnde Ba. píſces paru: t.j. p:orit:in intentiones
úiá q: idem co:dirotur dicéte. Circa noná pt:re duo inten
dit. P:imo dicit q: píſces in quoc:ui:q: tèpòre ſunt medioc:
habitudinis ſunt laudádi. In quo aſt píngues multu: ſunt illa
laudabiles p:pter viſco:z diuerſate: in q: multu: macri:z ſunt illa
dabiles p:pter duric:ie. Scóa affignat e:oz bonitatè t malí
ciá róné o:u:oz: díces q: píſces mediocris tiutudinis ſunt me
lióes q: facere oua incipiunt: ná quidá píſces q:ui óbuis ſunt
pleni ſunt píngues: poſt ouationé macri: q:da pt: poſt ouo:um
emissioné ſut cràſi: in inceptione ouationis macri: q: vri:
ho:z in ouatione ſunt illaudabiles: ſed cràſi: cu:z pleni ſunt
ouis tñ laudádi: q: tunc diminúi: cràſicés: poſt ouationé
illaudabiles: q: tunc intédif cràſities: macri: nò ſunt lauda
biles in emifemione ouo:u:z p:pter nimia: maci: q: ſi:ut cràſi: in
emifemione ouo:u:z non ſunt laudabiles p:ter cràſities inté:
fione: q: ſi:ut mediocres igif ſunt laudabiles. Circa decimá:
parte: p:ſequif de píſcii diuerſitate a pte mé:bo:z:bec auté:
ps diuیدif in duas. In quarú prima affligant diſinſtionié:
diuerſitates mé:bo:z. In ſeda. l.in hac: Píguitioa ad nutrié:
di: ſunt illaudabilio:z q. p:ſequif de ſinguló:z diuerſitate
mé:bo:z. Prima nò diuیدif. Scóa aſt diuیدif in q:nbq. In
quarú prima agit de mé:bi:z píngibus. In ſeda. l.in hac:
Que aſt mé:bi:z nò natura: r ſunt cràſa: q. agit de macris.
In tertia. l.in bac: Que aſt mé:bi:z bo:z q. agit de mag:z mo
bilibus. In q:rtá. l.in bac: Que minus mobilia ſunt q. agit
de min:z mobili:z. In q:ntá. l.in hac: Jnde Ba. vmbilici: t ca
pitis caro q. inducit aucto:it:ate Ba. mé:bi:z adinuicé: còpa-
rantis ſm maió:e laudé: t minó:z q: in p:dictis: c:ditionibus
atté:di. Circa prima: pt:re affignat mé:bo:z diuifioné: quadri
mé:z: q:da ém: ſunt min:z p:inguía: q:da magi:z q:da viſcoſa:
q:da magis mobilia: q:da min:z. Circa prima: pt:re ſede partis
agit de mé:bi:z píngui:z qub ip:is viſco:z còp:échédés: t: di:
cit q: ſunt laudabilia p:pter lubi:cationé a ſtomacho t diffi-
ci:le penetrationé: q:da tñ píngui:z ſunt er píſcibus píguib?
t bec ſunt peioza: q:da aſt er macris: t bec p:ualét. Circa ſe
cundá parte: agit de macris: díces q: ſunt mala. p:pter duris
ci:de: de píſcibus aſt macris accepta: ſunt peioza: de píngu-
bus melio:z. Circa teria: parte: agit de magis mobili:z di:
díces q: ſunt melio:z p:pter puritatè t subtilitate: a motu con
tractá. Circa quartá pt:re agit de min:z mobili:z: díces q: ma
m iij.

Liber

la sunt ppter cæs Otrariæ. Circa quæptê inducit Ea. cœpára
rantê medâa adnuiæces ſim maiore laudê t minoë, t ferno
eius plan? est, et ſic terminat hec ps. Circa ptê itâ quæ
dubitânt. Ptimus est de diueritate picii a pte gnis ipso
Scòm est de diueritate picii a pte disposînis aquarùm in quæ
dus habitat. Zertii est de diueritate picii a pte vento
Quartii est de diueritate eoz a pte nutrimêti. Quintus de
diueritate est ppter ouationem,

C[irca] p[mi]n, p[cedif] hoc m[ɔ]: q[ri]fr c[ui] ſint p[í]ſces ſquamofi
t q[da]n[ɔ]: q[ui] ſunt meliòis nutrimêti: q[vid]e q[no] ſquamofi
t q[da]n[ɔ]: q[ui] ſunt meliòis nutrimêti: q[ſ]ile est in aſalibus t p[ic]ſib[ɔ]: vii ſi
cut in aſalibus p[ili] t vngues g[ri]n[im] ſer ſupſuſtate nutrimê
ti: ſiſt in p[ic]ſibus q[li]me ſer ſupſuſtate nutrimêti g[an]iſt: et
et hoc p[ɔ]q[ui] in natura humana est paucæ generatio p[di]ctioz:
q[ſ]upſuſtas paucæ: ſiq[ui]e g[an]iſt ſer ſupſuſtate: g[ri] illus
p[ic]ſibus in q[ibus] eruſt plures q[li]me: maiò: est ſupſuſitas: t
in carètib[ɔ]: q[mi]s mio: h[illa] in q[ibus] est m[ino]: ſupſuſtas
melioris ſunt nutrimêti: q[ſ]íſces n[ò] ſq[mo]ſi melioris ſunt
nutrimêti. Ad oppoſitû est illud q[do] d[ic]it y[faac]i. q[ui] hab[è]tes
q[mi]s melioris ſunt nutrimêti: q[ɔ]cedimus. Et c[à] h[uius]
eſt: q[ui] in p[ic]ſib[ɔ]: q[mi]s carètibus humiditates ſunt multe
interius retiné: q[ui]nibul d[ic]it ad extèrto: q[ui] cutis extèrto
groſſa est: t[io] ſup[ſu]ſuſtates n[ò] p[ui]t exhalare nec ſuerti in q[mi]
mas: t[io] ſunt malí nutrimêti. In h[ui]tib[ɔ]: vo q[mi]s ſuper
ſuſtates ad extèrto: p[u]ſuſt. P[pter] natura q[li]marri: vnde
h[ui]t etià cùde extèrto: vnde ſubtilè: vii carnes interi[]r mun
de remanet. Ad rón[ɔ]: t[io] p[li]s solutio: q[do]: de p[pi]ſuſi
ſi est vt in ip[ſis] multa ſupſuſtas generet p[pter] magnas
frigiditate qu[à] h[ui]t: t[io] ſi c[ui]b[mi] ſup[ſu]ſtatas interius rema
neret: ſiut malí nutrimêti: ſicut n[ò] h[ui]t[es] q[mi]s: q[h]vo exteri]
transimittif boni nutrimêti ſiut. C[]Scò d[ri]fr c[ui] ſint q[da]m
p[í]ſces h[ui]t[es] q[mi]s puas t minima: q[da]nt q[ui] ſunt h[ui]t[es] groſſa
ſa: t multa: q[ui] ſunt melioris nutrimêti: q[vid]e q[ha]b[è]tes
q[mi]s groſſas: p[pter] e[mi] multitudine q[li]marini m[idi]cans
tur carnes interius: g[quato] maiò: est multitus q[li]marus
tito maiò: est puritas carni: q[ſ]íſces h[ui]t[es] q[mi]s puas
groſſa: t multa: m[idi]o: es q[mi]l[ó]es ſunt. L[ó]trartúi dictat: e[pi]
perimètú: ſicut videm[in] soleis q[h]nt carnes m[údas] t q[mi]
sa minutas: Ad hoc dicèdi[que] p[ic]ſib[ɔ]: h[ui]tibus q[mi]s
minutas: maiò: est lau: t c[à] h[uius] est: q[ui] q[mi]a p[uen]t
e[pi] humiditate interius: q[ui] ab humiditate groſſa p[uenit] q[ui]
q[mi]a groſſa: t e[pi] ſubtili humiditate ſubtilis q[mi]sa; vii ſicut
videm[in] natura humana ſim q[do] d[ic]it y[fa], q[do] q[ui] h[ui]s
vngues tenués: ſubtilis ingen[io]z e[cc]: q[ati]ſtateſt ſup[ſu]ſtati
c[ò]dis: ſi[ri] g[roſſities] q[li]marini atreſt g[roſſities] humidita
tis: e[pi] ſubtilitas carib[ui] ſubtilitatibus humiditatis: p[is] ig[it] e[pi]
q[mi]a h[ui]t[es] minutas q[mi]s a[] ſubtilés ſunt meliòes: q[ati]
atreſt anſt bonitati humiditatis: t h[ui]t[es] groſſas p[ei]o: es: eo q
atreſt anſt groſſines humiditatis. C[]Tertio q[ri]fr q[ib]o gen[pi]
ſi[ui] ſit meliòis: e[mi]nari: an alúd: q[vid]e q[pa]rini: d[ic]it
e[mi] R[as] q[ui] inter o[ia] nutrièta caro marine nutrit t caru
n[em] multiplicat: t[io] ſi mult[us] vtètes carne sepe plebotomèq
q[ſ]íſces illi q[mi]a m[acune] natura carnis h[ui]t: debét marine nu
trire: ſed q[da]n[ɔ]: q[í]ſces marini ſunt h[ui]mo[]s ſicut h[ui]t[es] virtutes
respirationis ſicut delphini t balena: g[í]ſtí p[í]ſces inter o[ia]
g[na] p[í]cius magis nutriut. Scòa r[ò] hec eſt: calo: naturalis
marie nutrifi illo nutrimèto q[do] est ſibi quenien[si]: q[do] natu
ret est ſuerti ad naturas ſanguinis: vii q[do] magis ad naturam
ſanguinis ſuertif magis nutric: ſed p[í]ſces ſanguine carèt
ſicut d[ic]it p[bs]: q[ſ]íſces q[mi]s magis accedit ad natura ſanguis
nis magis nutriut: ſed q[da]n[ɔ]: q[í]ſces marini ſi[ur] h[ui]mo[]s ſicut del
p[hi]ni: balena: g[í]ſtí p[í]ſces marine nutriut. Ad oppoſitú: illi
p[í]ſces m[ino]is ſunt nutrimêti q[ad] natura ſanguinis t m[é]s
b[io]z c[à] magna difficultate p[pter] ſui groſſitiè tráſducitur
fed marini d[ic]iti ſunt h[ui]mo: q[ui] p[ei]o: is ſunt nutrimêti q[ai]
oulibus p[í]ſces. Ad hoc dicèdi[que] p[í]ſces marini q[ui] ſunt respira
tes t h[ui]t[es] natura ſanguinis t calòre marine nutriut. Ad
rónem dicend[que] q[alid]o: d[ic]t: nutrire magis duob[mi]s: na
tural[] vel accidèratur: p[í]ſces ig[it] marini ıſtú multí nutriut
accidètatur: q[mi]s: magis mozan[]i medâa: h[ui] natural[]: vno m[ò]
ſic: alio m[ò] n[ò]: q[ui] natural[]: nutrire duobus modus eſt. P[is]
mo m[ò], p[pter] ſui facièt paſſibilitatè: t hoc m[ò] lac d[ui]: multi

nutrire natural[]: q[ri]: c[ito] ſuertif. Scò m[ò] p[pter] ſui p[oo]
tionem ad natura ſanguinis: p[í]ſces g[ra]p[ro]t de aqua d[ul]cet
multú nutriut natural[] plus q[ui] marini: q[ui] facièt p[u]ertutur
Scò t[no] m[ò] p[í]ſces magis h[ui]t[es] natura ſanguinis mag[]nu
trut[em]. C[]Quarto q[ri]fr c[ui] so[de] ſit p[í]ſibus ſanguine carere:
q[re] q[da]yeri ſanguine h[ui]t: ſicut delphini t balena: t alio
n[ò]: ſed q[u]da humiditate loco ſanguinis. Ad hoc dicend[]
un aucto: q[em] fundamètú t o[igo] ſanguis emanet a forti
tudie calo: q[ui] natural[]: n[à] calo: natural[]: q[ri] fortis eſt: tunc u
nu nutrimêt[em] ſuert ad p[ſe]nonez digeſtòs: t ſic ad natura ſan
guis: p[í]ſces y[ro] frigidi: t i[ò] ſo nutrimêtú nonvêt
conuervere p[ſecte]: vii remanet in corpora cítra digestione:
t i[ò] ſo p[ui]t nutrimêtú quuerate in ſanguine. Alio p[í]ſces
ſunt q[do] calòre magni h[ui]t in còde: t[io] natura h[ui]t ſanguis ſi
cut respírat[es]. E[ui] notand[í]q[ui] ita ſimul ſunt in aliquo: ma
gina caliditas c[ò]dis: p[ab]it[em] pulmonis: respírat[em]: vor: p[ri]
capio ſanguinis: t ita o[ia] ſunt a fortitudine caloris natu
ralis t c[ò]dis: t ita o[ia] in delphino repiuntur.

C[]Lirca s[ò]m, p[ced]if hoc m[ɔ]: q[ri]fr c[ui] alíq[ui] p[í]ſces eiuſde ge
neris ſint in aqua falſa t aqua d[ul]ci ſicut lucius: aq: marini:
t lucius aq d[ul]ci: q[ui] ſit melioris nutrimêti: q[vid]e q[ili] q[ui]
ſent in aq d[ul]ci: q[ui] d[ic]it y[fa] c[ui] q[ui] in aqua ſanguabili
lui nutrimêti ſunt: q[ui] depurant ſup[ſu]ſtates p[pter] falioſed
n[em]. Ad oppoſitû est illud q[do] videmus: q[ui] l[uc]i marini: p[ei]o
q[ui] l[uc]ius aq d[ul]ci: q[ui] anguilla marina: p[em]ili q[ui] aq
eſt aq d[ul]ci. Ad hoc dicend[ui] q[ui] q[da] ſunt melioris: q[da] n[ò]
t q[ui]da ſunt p[í]ſces h[ui]t[es] carnes molles: viſofanos: alio
qui h[ui]t carnes duras aliquatúli: q[ui] ig[it] fuerint carnes mol
les melioris ſunt p[í]ſces aq falſe q[ui] aq d[ul]ci p[pter] carni
sup[er]atione: ſi tam[é] p[í]ſces alíq[ui] fuerint illaudabilis nutri
menti ſicut anguilla: p[es]ſimi ſunt in vtrac q[ui] aqua: t[in] minus
ſunt labaudiles in q[do] falſa q[ui] in aqua falſa: q[ui] car
nes abſtergit e[mi]dificat. S[il]t dicèdi[que] alea q[ui] ſi fit in vtrac
q[ui] aq min[ui]t[em] t illaudabilis eſt in aqua falſa: q[ui] car
les vero m[údi]t e[uri]: alíquiátulúi Otrarii habèt
lucius e[mi] in aqua d[ul]ci eſt natural[]: c[ui] eſt q[ui] aq
aquæ acq[ri]fr in ip[ſo] magna ficcitas: ſit malí nutrimêti: q[ui]
d[ic]it y[fa] q[ui] marini melioris ſunt: intellerit loquendo g[na]fr
alímiplus tamen quidam in aqua d[ul]ci melioris ſunt
aliquib[ɔ]: eiuſde generis in aqua falſa habitatibus. C[]Scò
s[em] q[ri]fr calore in marini p[ic]ſibus ſunt multe q[ui] e[pi]
sp[ine] ne vero p[au]ce: in d[ul]cibus vo e[cor]trario. Ad hoc dicèdi[que]
sp[ine] in p[ic]ſibus ſunt loco offi c[ui] d[ic]it RA[ba]: deus in alia
l[ai] creavit os ad ſuſtètamentú corporis: t i[ò] c[ui] sp[ine] ſunt lo
co offi l[ui]: p[au]cas h[ui]t p[í]ſinas: q[ui] h[ui]t ſup[ſu]ſtates mittunk e[pi]
terius q[mi]s: i[ò] c[ui] multe. In p[ic]ſibus vo aq d[ul]ci
caro molles e[pi] ſubtilis: t i[ò] e[ge]t magno ſuſtèramento: t
ſice[é]t multis p[í]nis: q[mi]s t[ui] h[ui]t paucio: es: q[up]ſuſi
tates in eis n[ò] tantú mittunk e[pi]terius ſicut in marinis: et
t[ò] p[au]cas h[ui]t q[mi]s. C[]Tertio q[ri]fr quare p[í]ſces maiò
res ſunt in aqua falſa q[ui] in d[ul]ci: t ſvid[é] d[ri]: q[ui] aq falſa
d[ef]icatua eſt: q[mi]nóis qu[à]tatis debèrè e[mi] in aqua falſa
q[mi]s in d[ul]ci. Ad hoc dicèdi[que] maiòres debèrè eſt in aqua fal
ſa dupli[ci] de c[à]: P[rim]a eſt p[pter] loci sp[aci]ofitare. Scòa c[à]
eſt q[ui] ponit p[bs] libro de aſalibus: caliditas aq[ue]: vii ſub
ſiungit q[al]iditas t humiditas ſunt c[à] augmètú: q[ui] c[à]
lo: e[pi] c[ui] humiditate p[res] distendútur: e[pi] ſt augmentú. Ad
rónè dicèdi[que] q[ui] p[us] aqua d[ef]icet: t[ui] de ſui p[pi]u]tate reſi
du[n] distèdit ad ſt augmentú p[parat]. C[]Quarto q[ri]fr de c[ò]
paratione p[ici]i ad ambulabilia in augm[é]to: p[bs] e[mi] d[ic]it
q[al]iditas eſt c[à] augmètú: vii ſub[ung]it q[ar]entia ſanguí
ne m[ino]a ſunt: q[ati]r e[cal]o: is[]tudine: q[em]nímbent
ſanguine for[ti]o: habèt calòre: t magis habèt naturas ſan
guinis: q[mi]to a[]ia ambulabilia debemus habere q[ui] na
tatilia. Ad hoc dicend[ui] q[ui] ad augmentú duo requiruntur.
P[rim]u eſt ag[és]. Scòm eſt materia. In a[al]ibus q[ambu
bilibus c[à] eſſiés augmètú ſiue ag[és] maiò: eſt q[em] in a[al]ib[ɔ]
natatibus: in p[ic]ſibus t[ui] humiditas eſt multa: c[ui] p[oc]eriá
eſt ibi calo: magnus: t[ui] non lo[sm]ur n[ui] in hab[è]tibus reſp[ir]
rationè t calòre c[ò]dis magni: z[ideo] c[ui] talis humiditas c[à]
lo[ia] adiuncta debeat extendi naturaliter: relingt[ur] q[ui] ita
a[ial]ia natatilia debent eſſe magna. C[]Quinto q[ri]tur q[ui] p[is]

["Dietarū vniversality.", "Fol. xciij.", "ſces calidiores ſint: an píſces aq. ſalſe: an píſces aq. calidues: 2 videſt 4 píſces aq. calidues: 4: fuit alia ſint habitatione in aere frigido corpo: alidio: ſint: 4 filſt píſces i aqua oulci que frigida eſt respectu ſalſe erunt calidiores: mino: 5 p. 5 p. 5 p. 5 p. 5 p. 5 p. 5 p.

Aber

tus dandus erit: focus enim et oleum calidum desiccat. humiditatem et viscositatem auferit; non tis fine oleo comendendus est et obfomogaro vt facilitate ecundis adiuuentur et digestionem. Sed frito pape olei est addendum: p[ic]fis enim cui oleo frius stomachus emolliet; et inde necesse est cum odorifico detur vino. Si ait mollicie stomachi et abominatione inde p[at]tatur: orimel squilliticus detur; necq[ui] poft nui ci ace to obfomagaro e vino piebatur; hec enim velociter c[ic]uiem est: nec stomachi emolliunt. Si autem p[ic]fis durus et non viscosus fit: cum aqua et sale; et anco to: et oleo; et porro: vino quoq[ui] fortillimo; et obfomo garo dandus erit. Si autem cum duricie viscolitas et groſſities affuerint: viscolitas et groſſities auferéda ſunt: calido apponatur cineri: vt viscolitatez et gravitatem amitrat odoris. Deinde cum aceto detur et ſinapt: et calamento: pipere quoq[ui] ſinſibere. Inde ha. Si quilibet p[ic]ſis coquinandus erit: iuſculum ſuum cum aromatibus paruis decqui debet; et calido: e bullient apponatur p[ic]ſis. hoc enim ſaporoſiorem reddit: et ſanguinem laudabilior[em] facit.

De viuero apparatu p[ic]ſium.

Lapi. lij.

Qualitatibus accipientium diuerſa ſunt artificia. Quidam enim ſunt temperate, q[ui] litatis: quidam intemperate. Temperatis dentur aſſati cum ole fritz: obſomogaro vino: melioſes ſi aſſati. Non temperatis repugnentur qualitatibus dominantibus cum ſibi oppollitis. Si calide nature fuerit; da iuſcula frigidissima: vt eli ra: eos condicius cujus aceto et pauco obſomogaro fritzidis cujus forſtivino: adias ſinapi et ſizibere: pipe cala méto. Humidis aſſata denſ: adièda cujus aceto: ſinapi obſomogaro: forſtivino: origano: calamèto et ſinſibere. Sicus cujus aqua et sale iuſcula facies et ancto. Sal ſi p[ic]ſees vel ſumatur cujus melle vel vino: ſiuie cum aceto: ſeu sale ſeruantur. Qui c[ui] melle: a melle caloem habet et ſiccat: a vino maiore: caloem et ſiccat: q[ui] a melle: ab aceto frigiditatem vice calois a vino dati: et inſimul habet ſiccatatem. Sal dat caloſis ma forſtivino: et ſiccatatem aceto forſtioem: non t[ui] ſicuit in aceto cuſtodit: stringunt ventre: fed potius solubi les ſunt: necq[ui] fal cuſtodita emolliit ſemper et t[ener]at: fed aliq[ui] plus indurat. Sal e[mi] ſoparatur in r[eb]f[em] naturam reru patienti: non ſm ſua: ſicuit in actione ignis videtur: qui p[li]b[ui] ſi q[ui]ſacit: lutuz vero indurat. La: q[ui] corpo: a ſiccatate: et humiditate: ſubtili tate: groſſitie: et viscositate eſſent diuerſa: fal aut[em] et diuerſis virtutibus compositus fit: quidam calidus et ſubtilatiuus: quidam licus et induratiuus: necque ſe e[ſt] vt in corporibus actiones ſue diuerſentur ſm eſſentias corporum: et paſſiones e[cor]um: non ſm ſuam naturam et eſſentiam: et ideo id[em] q[ui] focus facit in corpo: bus. Quia calidus et ſicus eſt naturaliter: fed t[ui] c[ui] color agit et forſtior: eſt. Manifeſtaſ: e[ſ] hoc: q[ui]t: vulgus facile capi: tactus calo: e[ſ] liquido ſenti: ne ſcitur tamen eſſe ſicuum: quia ſiccatatis actio occulta tur. Lum ergo forſtior et dignior ſit calo: ignis: cum corpus aliquid ſibi oppoitum fuerit: prius caleſac[it]: et poſt humiditate: diſſoluit et expulsa ſicitate ſua

deſiccat et deſtruit. Idem et sal facit: cum enim humil diratem liquidam alicub[ui] inuenerit; diſſoluit et liq[ui] facit. Si autem corpus parue humiditatis fuerit continuatur et ſureſcit. Sale ergo apparata ſi fuerit tenera: et ſubtilis et liquidos humozes naturaliter habentia: viſſoluntur ab humiditate ſua: vnde mol liques corporum illozum augimétatur: et c[ui] magis ſit ſubtilis humiditas tanto plus emollecit: et corpora tenerantur. Si autem parua ſit humiditas et no na naturalis in qua operatur: parue humiditatis domina tur: et velociter deſiccatur ſicut i: coſijs videri potest vnde natura c[ib]i auſertur. Si autez duri fuerint: t[ui] naturalis humiditatis et viscositatis: liquefit hu[us] miditas illa et diſſoluitur: p[ic]ſis: corpora lene ſit et tem peratus. Q[ui] ſi corpus molle ſit: fed t[amen] parue hu[us] miditatis: ea diſſoluitur et corpora deſiccatur: et corpo: diuricies et temperamentum dantur.

In hac parte intendit de diuerſitate p[ic]ſium a parte artificialium apparatuum: et deinde aggreditur parte in qua aucta: agit de natura falis: ze de et diuerſitate a parte corporum recipientium: et ostendit quibus animibus cōpetis et quibus non. H[ui]ste autem due partes ſpectant ad p[ien]s tem lectionem. Partem autem p[rimam] primo p[roſequas] multas. Diuerſit autem hec pars in duas partes. In q[ui]rum p[rima] distinguit habitudines p[ic]ſium: vt ſm diuerſas habitudines diuerſis ſingulos apparat? adaptet. In ſeda: ſin hac: Q[ui] molles ſunt et non viſcoſi: ze ostendit q[ui] apparatus q[ibus] p[ic]ſibus ſueniāt. Prima pars n[ò] diuſid. Se c[ui]da diuideritur in ſer. In quatuor p[er]ma agit de apparatu p[er]ſiui molliu[m] ſubtilium. In ſeda, ſin hac: Si aliquid aliuſ ſit ſaend[ui]c: ze agit de apparatu molliu[m] viſcoſo[rum]. In tertia: ſin hac: Si autem p[ic]ſis ſit durus non viſcoſus, agit de apparatu duroz: non viſcoſo[rum]. In quarta, ſin hac: Si aut[em] cujus duricie groſſities et viſcoſitas ze agit de apparatu duroz: viſcoſo[rum]. In q[inta] ſin hac: Inde ha[ba]: ſi quilibet p[ic]ſis ze, inducit auctioratu[m] ha. In ſexta, ſin hac: Ex q[ui]litatib[ui] ac c[ipientium] ze, agit de diuerſitate apparatu[m] p[ic]ſi[m]a par [e] diuerſitatis auctiori: j[ilia] aſtui p[ars] in qua e[ſi] p[er]ſium ſicco[rum] apparatu: diuideritur in duas. In quatuor p[rima] agit de ipſo[rum] apparatu. In ſeda, ſin hac: Sal e[mi] opaſ ze, r[ò]ne p[ui]us agit de natura et actionibus falis. Sunt iuſtitur partes octo in p[ri]n[ati] lectione. Circa p[rimam] parte: p[er]nòpale diuident p[ic]ſes p[er] receſſes et ſiccos. Receſſes aſtui diuerſiſicam a p[re] ſue nature: ze a p[re] nature recipientium: a p[ar]te ſue nature multiplici: ſm mollici[m]e: duricie: et viſcositare. Circa p[rimam] p[er]tem ſede partis ag[es] de molliu[m] p[ic]ſab[ui] n[ò] viſcoſis: p[rimo] c[ui] dicit q[ui] n[ò] eg[et] multo apparatu ad malicæ reprimендæ c[ui] ſint t[em] p[er]térati: fed cujusq[ui]da condimentis et acuminibus ſunt p[ar]parandi. S[è]co inducit ha. Circa ſedam parte: ag[es] de molliu[m] viſcoſo[rum] apparatu: dicit q[ui] aſſand[ui]vel frigendi ſunt: ze cum ſalſamentis comedendi ca[mi] remouens de viſcoſitatis. Circa tertiá agens de duroz: n[ò] viſcoſo[rum] apparatu: dicit q[ui] cuſ ſalſamentis acutis ſunt dand[ui]. Circa quartam partem agens de duroz[ui] viſcoſo[rum] apparatu dicit q[ui] igni ſunt exponendi: ze cum acutis condimentis ex p[er]bend[ui]. Circa quintam partem inducit ha. Docentem mos dum apparandi p[ic]ſes. Circa ſeptam partem aſſignans ap[par]atuum diuerſitatem a parte recipientium: p[rimo] diu[i]s dit corpo: temperata et diſtemperata. S[è]co dat apparatu temperatis congruum. Z[ert]io diſtemperatis: ze hec diuereſatur ſm diſtéperantias: quia debet fieri in contraria. E[mi] ca p[rimam] partem ſecunde partis que eſt de p[ic]ſibus p[ic]ſicis dicit q[ui] cum illi ſeruentur cum melle vino et aceto: diuereſan tur ſm diuſerit: tem iuſto[rum]. Circa ſecundam parte: ratio ne hu[bi]us agit de sale cum quo p[ic]ſees ſeruantur ſiccat: ze de e[ſi] dicit q[ui] diuerſas facit operationes ſm diuſeritatem corporum in que agit ſicut ignis. Ze ſermo eſt planus.

Lectio. lij.

Dietarum vniversarum.

Fo.xciiij.

T. Palærgo intelligitur: q. omia aialia vbi cœuntientia adunantur extrema: id est mollities carnis et multitudo humorii: sicut lactentium porcorii agno: ru: vel durities carnis et mediocritas: sicut veterum boum et porcorii: illaudabilia sunt ad saliendus. Qui buscunt in corporibusque extremitates oppofite adunat: sicut mollities carnis et paruitas hnoz: sicut heduloz: lactentii: aut durities carnis et multitudo hnoz: sicut iuuenii porcor: laudatas ad saliendis. Loz pora enim mollia et mults hnozi haberris: si eis acced perit fal ad dissoluciend: dissoluuntur humoibus et liquefunt: et per totas partes diuiduntur corpora illozi: sicq: fit causa augmentande mollitieciue: vide nutrimenti dat illaudabile: q: natura eorum facta est sicut falsoz phlegma incidens propter quantitatem a fale habita. Ideosq: duplici er causa sunt pessima Ana q: sanguinis fit incenfusa er acumine suo. Se cunda: q: er mollitie fue carnis dure et tarde assimilataur mébis: marine si humiditas sua subtilis fit et li quidà. Si auté in corporis? durities et paruitas humorii adunetur et fal eis superueniat: necq in humoibus quid operet inueniat: reueritur ad subfâtiales humiditates et còsumit eis: et sic durities augmenta carnis illi? et a natura cibi ciej: Corporibus yo vbi mollities et paruitas humorii adunant: si fal eis veniat: necq naturali humore vbi operet inueniat: ad eòsd: paruos humozes reuerunt pars eorum deficca: sicq mollities corporibus ad temperamenti reducitur. Similiter vbi durities et multitudem humorii adunant: fal accedés et multos humozes iuueniens dissoluit et liquefacit eos et deficcat quatuor potest. Si aüt in deficádis hnozib: no pœuulet: et multitudine eoz: necesse est pars remanet cxcicnda: da: que pars auté remanet adunox cipus illud: ut ad temperamétu reducà. Palærgo ergo est intelligi latentes porcos et agnos illaudabiles effe fallos. Juuenes yo et veteres vtriufch generis eòsc bonos fallos. Aeteres aüt bouine et caprine carnes falso sunt illaudabiles: eorum parui boni sunt fallo: q: oia parua aialia ad comparationem veteru molliora et tenicio ra sunt. Si aüt de humidis naturaliter sint: porcine carnes et agnine si fuerint falso: dissoluunt hnozes sui cu falis subtilitate: et virtus falis deficit er illa pluri ma deficatione: et pce sua humoz multitudine. vide oporret remanere: et fit causa molliende carnis et corz rumpede: q: falis acumen accipit: vide et sanguis in cenditur et tarde mébis assimilat. Aeterna aüt oim aialii siccioz ad cóparatione sui generis: et duriora sunt. Si aüt de aialib? naturaliter fuerint húidis: si cut pecudibus et porcis: et fal eis venit: et tantú natURALIS humiditatis habet q: pal cocti deficcare no po tuit: illud ergo qo remanet illoz porcoz: téparit ouvritiè. Si aüt de aialibus naturaliter ficcis fuerint: si cut bobus capinis: et fal eis venerit: cito humiditas eorum deficca: et còsumit: et durities et ficcitas eis au gmèta: et nutrimentu corporis egrediuntur. Junioera aüt aialii duriora et minus húida: q: parua sunt. Si aüt de aialibus fuerint naturaliter húidis: sicut pecudibus et porcis: et ad falé deuenerit: deficit fal in eis deficcandis pce multitudine humiditatis: vii ali

quantulû remanet emollicit: et duritiem illius corporis in téperamétu reducit. Si aüt de aialibus naturaliter ficcis fuerint: sicut bobus capis: et fal eis venerit: necq humiditaté in qua operet iuenerit: deficatur corporis subf tantia et induratur plusc: fuerit vide fit vt natura creat cibi. Junioza tamen bovina et caprina ad saliendis sunt melioza: q: vetera: q: durities suon: corpori: er duritie est membroz: et forititu diine caloris naturalis. Dura yo corpora sunt veteri er deficcatiune subfâtialis húiditatis eoz: et approç pinquatioe fuc còsumptionis. vii sunt illaudabiliora. Dicet tamen aliquis: quare veteri oim aialii siccioz: et min? humida naturaliter: et senfus tii ſua fa tef: q: senioes decrepit i molliors iuueniunk carnis et têlioris cutis maioris húiditat: qd pbaek et semp fluentibus faluis: et oculo: lachymis semp appara tis: et humiditate narii et liquiditate. Reſpòdemus verum dixiti: quia ita eft vt afteris: no tamé eis est naturalis: ſz poté accidétalis: q: calo: coruz natura luis defect: in digerendo eoz nutrimento deficit: et ſu perfluitatibus fuis dissoluciend: et per pozos corporis emittendis: marine in superfluitatibus tertie di gettionis deficit. vide húiditas domina: eoz corpo rib: et cutis emolli: falie lachyme et mucofates in eis augmentatur semper. et adbuc plus dicturi ſu mus. Calo: suoz cerebro: naturalis defect: vii qo fibi superest: ſuoz nutrimento: subtiliare pigræ ſcut: et ideo remanetia in cœcautitati: fuis sunt clau fa. Que cum virtus expulſua ià defecta ad remotio ra no poſsit expellere loca ipa q: p edisoliuſt: et locibus cœgruerib: et vicinis emittunt: licut oculs et naribus. Bal. Que aialia bona ſunt ad saliendis dixit no dura necq groſſa bona ſi fuerit falſa: et bona dat nutrimen ta. Dura intendit fucit vetera cuisſubſet aialis. Lraf sa duob: modis intellerit. Que autem ſunt ficut la ctères agni et pozcelli multe húiditatis atq: multum piquia ſint. Pinguedo em naturaliter groſſa vifco fa: q cui ad fal veniat: fit inde acuta stomacho nocitiua: veniés aüt advenas et ſanguiné ingroſſat: icédit et corripit. Ztidé intelligénd: eft de píſibus: vbi em mollities carnis et multitudo adunant: húiditat: aut durities carnis et puitas hnoz ad saliend: no ſunt bo ni er eide: ronib: supradict: q aüt duri corporis et puí hnoz: ad saliend: ſut boni. Bal. aüt vicit. Quicui: píſces mollis corporis ſunt illaudabiles creit falſi: ſue mul ti hnoz: ſeu pauci ſint: ſi tii pui hnoz: meliusculi ſut falſi. In mollitie em corporis et hnozib: multis deficit virt: falis in eis deficádis. qo aüt inde remanet: au get mollitié corporis et corripit: sicq illaudabiles facit. parui yo hnoz: eti ſale no: ſumank toti: qo tii remanet no auget mollitié corporis. qo cí ſit no píſces ſunt falیدi níſi q corporis ſunt ficci et húidi: cí adbuc ſint mobilez et recètes: q: corpora eoz duriora vel calidiora. et calo: naturalis foritior.

T. Post apparatù píſciù: et natura fal agit de natura actio nib: fal diueris atalib: oſtédés qb: carni: fal copetat et quib: no. Hec aüt pars diuidik in duas. In qn: prima oſtet dit quibus carni: copetat fal: et quibus no. In ſeda inducit. Bal. ad cóformatione. Prima diuidik in duas. In qua: prima oſtedit quibus carni: opetat fal: et qb: no. In ſeda de ſcédit ad ſpecialia aialia cóparas ea adinuicé ratione maio:

Ziber

ris et minoris cœnurentie[s] salis. Prima diuiderit in duas. In quarum pama oftedit quibus caribus fal copetat: et quibus nò. In secunda REDDIT caufam huius cœnemétie & dicit uemètie. Pars aut illa q[ui] est de aialiiu specialiu còparatione diuident in duas. In quarum p[rima] affignat còparationem, In secunda mouet questionè incidente. Sunt igitur in lectione p[re]ſentes partes qu[em]s. In quarum p[rima] oftidentit qui bus caribus] cœnemat fal: et quibus nò. In secunda. In hac: Lozpoa enim mollia t[em] reddit cam p[uius] cœnemétie & d[omi]sc cœnurentiè. In tertia. In hac: Palà ergo eſt intelligi lactas po:cos t[em] deſcendit ad speciale còparatione aialiiu rassione falis. In quarta. In hac: Sicet tamè aliiq[ui]s mouet questionè incidente. In quinta. In hac: Inde Bal[us]. t[em] in dictu auctoſatate Bal[us]. In Lirca p[rima] partem eſt p[er] animia habëtia p[umiditatis] abundantia & mollitiecì nò ſunt faliendi: neq[ui] habëtia ouritè & humo[us] paucitatè. Alia]o habentia mouitè carnis & humo[us] paucitatè ſunt ſaliendi: ſimiliter habentia ourinè & humo[us] multitudinè. Lirca ſe cundà partè adaptat triplice caufam triplici p[ict]e diuerti tati. Lozpoa em] huidæ & mollia ſale nò eſent p[ro]pter duas cauſas. Eina eſt liquefactio abſq[ui]o còſumptioè ſup[er]flut. Alia]a eſt p[umiditatis] intenſio: oura ficca ſimiliter eo nò eſt: q[ui] coru]cōſumit & ſinit p[umiditate]. Lozpoa dura vel mollis humida vel ſica eo nò eſent p[ro]pter cauſas còtrarías. Lirca ca tertia p[re] cóparat a]ialia, admiu[n]ce ròne falis. Et ſumma ſermonis ſui eſt: vt in omni genere a]ialia multu] humida t[em] mollia multu] ficca t[em] dura nò eſent ſale. Lòtraria indigent ipſo, t[em] diuſeritas procedit ſm còplectione habitudine & eta t[em]. Lirca quartà partè p[rimo] mouet questionè incidentem er eo q[ui] paui]s d[ix]it a]ialia in ſenecture eſſa: t[em] tamen ip[us] humiditate p[er]ſuari videmus. Secundo soluit dicens q[ui] ſunt naturaliter ficca p[ro]pter consumptione ſubſtattialis p[ui] diſitatis. Suſt]auit actualiter humida p[ro]pter paucitare & ed]iſige]tione a defectu caralis naturalis generata. Lirca quin]ta partè inducit Bal[us] p[ro] dicta. t[em] primo offendit in ip[sum] quibus caribus cœnemat fal: et quibus nò. Ilia]a que dam er ſale laudabile: quedar]a illaudabile còtrahit nutrimètum. Secundo a]ſt]uit videmus: et p[er]ſis ſm Bal[us], ofſtendit q[ui] bus cœnemat fal: et quibus nò, nà quidà per ip[sum] cœnوم] tur: quidà ſuperſuare diffusione: quidà temperati]tum. Sic igitur terminatur hec p[ara]s de diuſeritate diete e]r a]alibus triplicis nature accepte. Lirca partè ita quin]s] gr]tur. P[rim]ui eſt de diuſeritate membro]z p[ic]i]n. Secundo eſt de diuſeritate apparatus p[ic]i]n]t] recenti]t. Tertui eſt de diuſeritate apparatus a parte nature recipi]t]ui. Quartui eſt de ob]ueriſitate p[ic]i]n]t] ſalofz. Quintui de effectibus falis. Lirca p[rim]ui p[ed]itur hoc modo: qu[eritur] eſt de p[inguedi]ne p[ic]i]n; vtris ſit ſapo]zio]o: p[inguedine] a]ialis ambulabilis: t[em] videtur q[ui] nò, d[ix]it y]aac: q[ui] p[inguedo] a]ialis aq]uofum: ſic]t por]ca nò eſt bon] ſapo]zio]: ſic]con]o vò a]ialiiu p[ing]uedo bona eſt: ſic]t patet in p[inguedine] bouis: ſed in p[is]ſabus eſt p[inguedo] aq]uofum: q[ui] p[inguedo] p[ic]i]n]t] nò eſt ſa]p]o]zio]: p[inguedine] a]ialis. Secunda rò hec eſt: d[ix]it y]aac q[ui] p[inguedo] e]quitur natura carnis animalis. Vnde p[ingue] do a]ialis ſic]ci ficca eſt: t[em] humidi humida: ſed p[ic]i]ns marine humidi funt: ergo p[inguedo] p[ic]i]n]t] multu] eſt humida: q[ui] ſic]cut in por]co p[inguedo] nò eſt laudabilis p[ro]pter magnà huius d]itatem & liquidi]atem: ſimiliter nec p[inguedo] p[ic]i]n]t] erit bona neq[ui] ſapo]zio]o: Ad oppoſitù eſt q[ui] d[ix]it y]aac: q[ui] p[inguedo] p[ic]i]n]t] ſapo]zio]o: eſt: t[em] maio]: qua]titas ip[ius] ſuſt]ui nec q[ui] de alia p[inguedine]: nec eſt ita abominabilis. Ad hoc d[icend]i q[ui] p[inguedo] dupler eſt. Quedà eſt p[inguedo] aquo]ſa liq]da: ſic]t p[inguedo] por]ci. Alia]a eſt p[inguedo] q[ui] adm]r]tio n[em] habèt ſiccitat]i: t[em] c]ir]zirbus vocat: t[em] hec eſt delectabili]s ſap]o]ns ad minus reſpectu alterius. nò enim t[at]ui remolit ſtomach]i ſic]t p[rima] p[inguedo]: tamè p[uma] dupler eſt: q[ui] quedar]a eſt aq]uofa v]ſicofa & groſſa: t[em] hec o]ino eſt hor]ibis lis: q[ui] ſua v]nctuofitate remolli]t ſtomach]i: ſua v]ſicofitate ad beret p[ar]tibus ſtomach]i ſua groſſtie facit mora] in ſtoma cho. Eſt aut]a]a p[inguedo] liq]da subtilis: t[em] eſt p[ilaum]: t[em] c]ec]ero eſt delectabilis: delectat]ui g[ust]ui. C]Secondo queritur circa hoc in qua parte p[ic]i]n]t] mai]o: p[inguedo] ag

gregat: q[ui] videtur q[ui] in parte posteriori: ſimile eſt de a]alib]s et p[ic]i]n]t]s: ſi in a]alibus in parte posteriori: ſic]t in remb]ui: p[inguedo] generato]r] g[ener]i ſimiliter in p[ic]i]n]t] p[inguedo] in parte posteriori: aggregat. Lòtrari]u tamè videmus q[ui]ta vmbili]que reperiri in p[ic]i]n]t] p[inguedo]. q[ui] còcedim? Ad ratione]n in contrari]u dicend]i: q[ui] nò eſt ſimile de a]alibus et p[ic]i]n]tibus. generatur em] p[inguedo] in a]alibus ſm diuferita t[em]: nà in volatibus aggregatur p[inguedo] in parte anterno in dupla]ca de cauſa. Prima eſt affinitas caralis cor]dis còſum]entis p[umiditas]. S]cò a eſt: quia partes p[ector]is frìcte ſunt multu]i: nec habèt còcauitates q[ui] reſtuntur ad p[inguedi]ne di]ne] generà]da. In remb]ui tamè habèt: q[ui] ſunt a] fonte caralis remoti: habèt etia] còcauitates. In a]alibus yò ambulabilis bus p[inguedo] p[òt eſse in p[ecto]re: q[ui] habent p[ecto]ra lata: t[em] còcauitates etia] ſunt in remb]ui: tam]ma] eſt ibi p[inguedo] q[ui] magis ſunt remoti a] fonte caralis. In p[ic]i]n]tibus yò car]di]s paruus eſt: p[umiditates yò ſunt multe: i]o nò valet còſumere bm]ui] p[umiditates: t[em] ideo i]p[uta vmbili]ci]n in p[ic]i]n]tibus p[inguedo] magis aggregatur: ſunt etia] ibi còcauitates plus q[ui] in alio loco. P[eterea] ad p[inguedine] reſu]k]cal car]di]ſtances ad còuertend]i: nò t[em] di] còſumend]i: t[em] ideo ille car]di]ſtufi in cauda: nec nò in alii]os locis extremis eſt p[ingue] do: q[em] in bm]ui] extremis partibus eſt motus c]t]inòs: t[em] di] p[umiditas] còſum]entibus per motum illu]ci]n. C]Tertio] queritur: p[ro]pter quid in quib]uſa p[ic]i]n]tibus e]par eſt membrum vn]ctu]ſic]t: ſu]mo] potu]s p[ir]uari p[inguedi]ne. Ad hoc d[icend]i q[ui] p[inguedo] in p[ic]i]n]tibus eſt circa e]par: t[em] totu]i e]par eſt qua]p[inguedo]. Ad ratione]n dicend]i q[ui] in quib]uſa p[ic]i]n]tibus] p[umiditas] tota v]nctu]ſa]o]a e]par còuert]i: t[em] maie] in illis in qui bus e]par magni], in ipſo enim e]pate tota p[umiditas] re]tinetur et non venit ad alia mem]a: nec eſt ſimile de e]pate a]li]zi] animali]: quia e]par alio]zi]s valde car]di]ne eſt: t[em] ideo p[umiditas] cònſtitut]ui: vnde non potet]i p[ib]u] p[inguede] gene]rari. In p[ic]i]n]tibus yò e]par v]nctu]ſum eſt: t[em] ideo multu]i p[is]ſeis. C]Quinto] queritur: qua]re hoc e]p eſt in p[ic]i]n]tibus p[is]ſeis ſo]lum: ſic]t in mo]na & cane mar]no: non autem in humid]ſi: ſic]t in anguilla: er videtur contrarium: quia p[inguedo] ſe]ſut naturam] corporis t[em] mem]or]z: ergo in p[is]ſe in quo ſunt carnes humide] debet eſse mai]o: p[inguedo: ſi]talis p[is]ſeis e]p]ta]n]ia: luci]q[ui] p[ui]uſmo] p[inguedi]ne. ergo e]par in il]mi] mari] me debet eſſe v]nctu]ſus, Ad hoc d[icendum q[ui] ſunt quidam p[is]ſeis magni] e]pati: t[em] q[idam] parui]. p[is]ſeis igitur habètes magni] e]par habèt e]par oleag]ni]q[ui] v]nctu]ſum: q[em] enim magnus eſt retinetur in eo magna p[umiditas: t[em] ibi magna p[inguedo] debet generari. C]Quando] queritur: quomodo e]bm]oi]e p[iat ole]ni: q[ui]deſi ſi]tui: p[inguedo] in p[ic]i]n]tibus eſt ad]ſa ſic]t p[inguedo por]ci: ſi]t p[inguedo talis nò recipit in flàmatione: e]g[em] e]pate illo v]nctu]ſo] no] poterit oleum fieri. Lòtrari]u tamen videmus. Ad hoc d[icend]i q[ui] in bm]ui] e]pate p[ic]i]n]t] aggregat p[inguedo] pura abſq[ui]o]q]uofitate: t[em] non in quoliberet: ſed in e]pate p[ic]i]n]t] in quo eſt ſic]citas aliqua: ſi]t cut in e]pate car]ni] mari]n: t[em] talis p[inguedo] ſic]citat]i attin]ſes qua]ſi z]irbus e]p[ui]s] igitur p[is]ſeis ſit aq]uofus: non eſt inco] ueniens ſi p[inguedo] in aliqua parte aggregatur: ſic]t]vide]mus q[em] e]fructibus ar]bo]is oleum generatur: arbo]i] ſter reſtris eſt. C]Serto] q[ri]tur: c]i] pars p[ic]i]n]t] u]t]a vmbilic]um ſit ſapo]zio]o: q[ui] ſit in caudavel in alii]os locis: ergo male d[ix]it y]aac c]i] d[ix]it oppoſit]ui. Ad hoc d[icendum q[ui] in cibo dupler eſt ſapo]z]n]us eſt exterio: qui] lìngue imp]rim]itur, alii]s yò qui] natura] delectat. P[rim]ui] dupliciter còſidera]p]mo mo do qua]t]ui ad p[incipi]ui: c]do] mò qua]t]ui ad termin]ui, pars igit]vmbili]ci]melio: eſt t[em] ſapo]zio]o: qua]t]ui ad ſapo]re exterio]em quoad] ſui p[incipi]ui: ſi yò loquamur de ſapo]re interio] ma]io: eſt ſapo]n in cauda: c]toſis q[ui] ſunt pure t[em] leu]ns diſegi]ſi]os. C]Septimo] q[ri]ſc] de hoc q[ui] d[ix]it y]aac: q[ui] caro vmbili]ci]ura inuen]t]ui: in alii]s yò locis molli]: 3:3]ui] th[em] dictat] experiment]t]ui. Ad hoc d[icend]um q[ui] durities t[em] mollities e]p]duobus modis.

Dietarum vniversarium.

F. x. c. i. i.

Primo modo quantiſt ad tactum. Secundo modo quantus ad
conſuèione per vià digeſtionis. Karo igeſ molli: eſt quan
tum ad moſtitiè que per tactu celebratur; vntuſo aem inue
nitur ſm moſtiti etOURITIE que in via digeſtione attendit
caro vmbilicæ eſt dura. Karo yo costarii et caude et bmōm ol
liſ et facilis digeſtionis. Octauo queritur quare partes
iurata ventrem ſunt oare in ſine oſſibus: in omnibus yo ani
malibus partes pectoris habent oſſa. Ad hoc dicendum φ
hoc eſt popter duas cauſas. Prima eſt: q; venter indiget
dilatatione et conſtrictione ſm quantitate maiore et minoro?
iſ p[ro]ſicibus cibis cibiſcuf matrix indiget dilatatoſi eſt ket magnum?
t cōſtrictione cui eſt ket paruus: oſſa yo dilatatione et cōſtri-
ctione impedit: tideo natura no fecit oſſa i stomacho: nec
in matre. Secunda cauſa eſt: q; oſſa frigide nature ſunt et
ſiccè: tideo impedit digestióne que in stomacho debet ce
lebari per caliditatem: tideo non debent ibi eſſe oſſa.

Cicuræ fecundum proceditur hoc modo: queritur qui ipſi
ſees diutius conferuentur; an recentes marinæ; an flumini
nei: tvidect φ fluminæ diutius conferuenſ: groſſities atque
viſcoſitas putredini reſſit: q; viſcoſitas partes colligat for-
ti colligatione; ſed in flutuibus eſt viſcoſitas magna: ergo
diutius cōſeruatur. Ad oppoſitum: illi p[er]ſées minus cōſeruāt
tur in quibus eſt maius humilitas: ſsси enim non de acutè facili
putreſt: ſicut diat Bal. Iſ in p[il]aſſu alibus maius eſt
huiditas: g citi putreſt: t f[im]inum cōſerunt. Ad h[uius] d[ic]en
ſi φ ca putredinis eſt duplex vel triplex. Prima eſt paſſi
bilotus subſtātio. Seda eſt multitudo h[ui]riditatis. Tertia eſt
remotivō viſcoſit: ergo p[er]ſées in apparatus illuom p[er]ſibus.
Ad op. p[er]ſit: acutæ addit in frigiditatem: t digestiónem impedit:
sed p[er]ſées frigidi ſunt multu: gno debent apparari an ac
to. adderet enim in frigiditatem: sed p[er]ſees cum rebus cas
leſacientibus ad ita frigiditatem eſt viſcoſitatem remouendā.
Ad hoc dicendum φ in apparatus p[er]ſicis paruōs marime
coſpetit acutæ: q; mediāte ſua virtute inciſua viduīt viſco-
ſitatem eſt humiditatem magnā in ipſis exiſtentē. Ad ratiōnē di-
cend[us] φ duo ſunt consideranda in apparatus p[er]ſicis. Primi
eſt remotivō viſcoſitatis eſt humiditatis: t hoc modo acutem
compettit: q; viduīt eſt incidit. Secundi eſt conſortatio diges-
tionis a parte noſtra: t hoc modo apparatus Debet fieri p[er]
alla cimitiæ: t bmōl digerit et cōſoſi: t cōſoſi: t[er]tio que
ritur: quare carnes p[er]ſicis reddantur oare per acutem. Ad
hoc dicenduſi φ mollities in caribus p[er]ſicis cōſiſt in viſcoſi-
tate eſt humiditate nimia. acutæ yo ſicatate humiditatem deſ-
ſicat: ſua etiā virtute inciſua viſcoſitatem viduīt: tideo bu-
miditate remota eſt viſcoſitate diuſiſa remanet caro dura.

Quarto queritur: vtrum olei p[er]ſicis viſcoſitatem remo-
meat: t videtur φ non: vtrum q[ui]o oino eſt viſcoſum auſt ab
alquo viſcoſitate: ſed olei eſt bmōl: g no auſert viſcoſitate
p[er]ſicium. Eōtrarii dicit yſaac. Querif etiā quom[us] oleus
det p[er]ſibus ſicitatē c[ui] ſeperat: ſit ſicut dicit Bal. et ſi de-
cinet ad aliqua qualitatem illa eſt magis h[ui]riditas: ſed ni
h[ui]b[ui]di dat alij ſicitatē: g oleum nullo modo p[er]ſicibus po-
terit dare ſicitatē. Eōtrarii tamen dicit yſaac. Ad hoc di-
cend[us] φ oleum in duplici ſatu conſiſtit. P[er]mi9 eſt natura
eius abſolute considerata: t hoc modo temperatiffi eſt neq-
dat ſicitatē neq h[ui]riditatem. Seciduſus tstatus eſt im φ igni
erponi: t calo[re] eſt inflammatione ab igne recipit qua indu-
cit in p[er]ſicibus: t q[ui] oleum de faci[li] inflammat: calo[ze]m ma-
gni inducit in p[er]ſicibus: t hoc modo ſicitatē inducit cuſ ab
igne recipit ſicitatē eſ cōſumit humiditates. O[le]um ergo
de ſui natura ſicitatitem non de ratus: ſed p[er]p[er] inflam-
matione qua ab igne recipit: tideo dicit Bal. boni[us] verbus
φ p[er]ſées tres q[ui] oleo frianſk: denigran[que] p[er]p[er] olei na

turā sed p[er]p[er] inflamatione. Quinto querif ynde hoc
accidit φ hi p[er]ſées in oleo nōdi cocto frianſk: amittuſt cutem
exteriōe neq cōquitur perfecte: q[ui] tamē olei p[er]ſus cocti
eſt tunc cōtinue coquitur: t no amittuſt cutē. In aqua vero
t aceto hoc non cōtingit. Ad hoc dicenduſ φ olei inter om
nes liquores marime groſſum eſt viſcoſum eſt: tideo n[ou] po-
teſt penetrare p[er]ſées in p[ro]ſunduſ q[ui] cruduſ eſt: t p[er]p[er] hos
parte exteriōe penetrat t adurit: ynde p[er]p[er] ſua viſcoſita
tem adheret vasi in quo coquitur, partes yo interiores ou
re remanet: ſed quādo olei p[er]miu cocti eſt viſcoſitas remo
ueſ: t tunc olei p[er]ſot penetrare p[er] partes interiores et e[re]
riotas: t tunc p[er]p[er] adberentia curis vasculq[ui] φ, eſt viſco-
fitatē olei adheterab q p[er] decoctione remoueſ. C[eto] q[ui]
tur quare olei poſt perfecta decoctionem non ebulliſt: ſicut
aqua eſt acutæ. Ad hoc dicenduſ φ olei eſt res q[ui] cito inflam-
matione recipit: t ita cito ebullitione: in principio ergo cum
olei viſcoſitate retineat: calo[ri] ignis reperiens partes viſco
ſas illas eleuat eſt inducit ebullitione qua[dā]. Poſt yo bmōi
decoctione viſcoſitas illa remoueſ: tideo non fit motus il
laru partiui nec elevatio nec ebulliſtio. Septimo querif:
vtrum melio: ſit frijura p[er]ſicis c[ui] apſpositione farine exteriueru
s eſt vidē φ n[ou] olei viſcoſus eſt t p[er]p[er] inflamatione qua re
crepit ab igne deſſicat p[er]ſées: t hoc modo viſcoſitas remo
uer. hoc aſſu non p[er]ſot fieri niſi olei ad p[ro]ſundum p[er]ſicis
penetrat: g illud q[ui] penetratione olei ad p[ro]ſunduſ p[er]p[er]
t viſcoſitate augmentat p[er]ſiuus nocet φ p[er]ſicat: ſed farina
eſt bmōi; p[er]p[er] e[mi] olei penetratione: viſcoſitate etiā au-
gmentat: g no cōpetit in frijura p[er]ſicis. Eōtrarii abit vul
gus. Ad hoc dicenduſ φ non cōpetit farina: immo p[er]ſées im
mediatæ oleo debent exponi. Ss notādī c[ui] dicit vidē yfaac: φ
quiāda ſunt p[er]ſées oino h[ui]di et tales debet f[ri]tari: t immes
diate oleo exponi: vt eo[]r viſcoſitas remoueſca: t h[ui]riditas
superſkula deſiccēc. Alius eſt p[er]ſicis f[ic]us et durus aliquam
tul[us] e[que] purus: tideo ne talis h[ui]riditas q[ui] e[mi]bōn[us] ſup[er]ſua
cōſumak I[z] remanent: ȋo ponif[us] farina in tali frijura p[er]ſicis.
Octauo queritur c[ui] p[er]ſées paralyticis expebent: vtrus
friju eis debet exberiſ: t vidēt φ n[ou] φ paralyticis p[er]p[er] g[ra]
s f[ra]cauſa h[ui]oibus eſt viſcoſis: I[z] er p[er]ſiub p[er]ſis tales gene-
ra[n]k h[ui]o[es]: g p[er]ſées f[ri]ju n[ou] cōpetuſt paralyticus. Contra
n[ui]k dicit Raſ. dicit e[mi] p[er] carnes f[ri]que eis cōpetunt: q[ui] filr fi
p[er]ſées eis exhibeant p[er] f[ri]a debet eis exberiſ. q[ui] cōcedim.
Ad rōnē d[ic]end[us] φ in paralyſi duo ſiderari. P[er]miu q[ui] e[mi]
tio grosso h[ui]o[us]. S[com] eſt ip[er]o[]r deſiccatio. Moratid[us] φ
groſſi h[ui]o[es] no generank niſi c[ui] med[ia]a ſunt debiua: t ita
via n[ou] cōpetuſt p[er]ſées f[ri]ju: c[ui] th[ui] med[ia]a foſtia ſunt: cōpetuſt
e[mi] c[or] deſiccāt h[ui]riditatem groſſas faciēt paralyſi. C[ato]n
q[ui]r: vtris ibydrope cōpetāt. i[li]s e[mi] multa h[ui]riditas adſa
generak q[ui] cōſumi: c[ui] p[er]ſées f[ri]ju deſiccēt vidēt φ [pe]s
tate in bydrope. Eōtrarii th[ui] d[ic]uit aucto: φ q[ui] c[ui] ſuſſi diffi-
lis digestiōn[is] n[ou] c[op]etuſt. Ad h[ui]d[ic]uſ φ in bydrope non c[op]
p[er]ſi p[er]ſées f[ri]ju: vn[ui] d[iff]erit in paralyſi e[que] bydrope: q[ui] in pa
ralyſi p[or]t eſſe epar ſalut[us]: tideo p[er]ſées f[ri]ju bene poſſunt ei
geri: I[z] in bydrope e[que] peccat: nec eſt in ſua virtute: tideo
q[ui] tuchmōm p[er]ſées n[ou] poſſunt d[igeri] non debet exberiſ.
Cicuræ tertii p[er]cedit hoc m[el] q[ui]r c[ui] p[er]ſées receſſes expe-
beank vtrus p[er]p[er] cōpetāt aſſati: q[ui] eliſt: t vidēt φ plus valeat
aſſati: q[ui] d[ic]it yſaac de carniſb φ carnes h[ui]de ſicut poſcine
bōnt aſſari ad remoued[us] ſup[er]ſua h[ui]riditare: carnes f[ic]e fi-
capne bōnt eliſari ad hoc vt h[ui]riditas in ipſis acq[ra]: c[ui] p[er]
ſées ſint h[ui]ridi manifeſtui eſt φ c[op]etuſt aſſati. Ad h[ui]d[ic]u φ
plus cōpetuſt aſſati: eliſt: q[ui] in eliſis multa h[ui]riditas extra
nea acq[ri]k ab aq. Ad rōnē d[ic]end[us] φ apparatus p[er]ſicis duo re
ſp[ic]it. In naturā p[er]ſicis: t h[ui] m[el] aſſati p[er]p[er] cōpetuſt: recipit etiā
naturā recipiētii: t h[ui] q[ui]q[ui] f[ri]ju q[ui]q[ui] eliſt c[op]etit: q[ui] ho[]
bus p[ic]ſicis eliſati cōpetuſt: ho[bus] yo h[ui]ridis aſſati. C[eto]
q[ri]k c[ui] q[ui] mag[que] ſp[ar]ari: an c[ui] melle an c[ui] vino: t a q[ui]
mo[ſe] caliditatem [b]hat: t vidēt φ a melle: q[ui] mel vino calidius
eſt: g maiore caliditatem a melle [b]hat φ a vino. Eōtrarii diu
cit yſaac. c[ui] φ a vino t melle [b]hat caliditatem: ſed th[ui] maiore a
vino. Ad h[ui]d[ic]u φ mel calidius eſt vino: groſſu q[ui] vino: vino
t: t no p[ot] penetrare p[es] p[er]ſicis. vini[us] yo [b]uſtib[ui]: q[ui] s[ot] p[or]
penetrare p[es] p[er]ſicis: t ita maiore inducit caliditatem φ mel.

Liber

T[em]Era quartum proceditur hoc modo: queritur vtrù pi
cious còpetat appositio salis: t'videt q[ui]c; dicit y[ia]sc q[\]c
 Carnes aliiù in quibus est multa humiditas indigent mul
ta consumptione: t'ideo debent saliri; ergo similiter cum p[]i
fces sunt multii humidi indigent consumptione humiditas
tis: ergo ci sal fit hmòi indigent sale, Eòtrarii dicit Ras,
q[ui]c p[]esces saliti peffimit funt: vnde no[]s sunt comedendi nifi et
magna coactioe, et ad hoc d[icend]i q[ui] no[]s còpetit sal p[]icibus
fed caribus. Ad rationem d[icend]i q[ui] quedam sunt carnes
ficie: t' talibus sal no[]s competit: q[ui]t vlerius deſicaret. Alie
ſunt humide: t'idee ſunt ouobus modis: q[ui] quedà ſunt bu
mide que non habent humiditatem fixà: fed liquidà ſicut
carnes po:celli t'agni: t' talibus sal no[]s còpetit: q[ui] tota còſu-
meret humiditati: t' hoc vltimo modo p[]esces ſunt humidi:
et ideo ſal in eis non competit: quia totum fit quasi salſum
t[em]bil remanet humiditatis.

Conſequenter tria querutatur, Primum eſt de y[ui]s ſal
lis t' eius operatione. Secundum: quibus cibarths còpetit
appositio salis. Tertium eſt de effectibus salis et cibarium
ſaliorum in corpori humano. Circa primum p[]rocedi mo
do: queritur ci[]s ſint plura alia calida t'ſicca: etia calidiora t'
ſiciora q[ui]c; ſicut p[]er hmòi acuta: quare no[]s habent vir
tutè conferuandi a putredine ſcut ſal: t'videt q[ui]c debeant
habere: q[ui]s ſal p[]ropter caliditatem ſua t'ſiccitatem virtutem
tem conferuandi a putredine habet: q[ui]s acuta: ſicut p[]er hmòi
maiòm acutatem caliditatem t'ſicitatem habest q[ui]c; ſal: er
go[ra]mo multoſtius conferant a putredine q[ui]c; sal. Eòtrarii yo
dictat experimentum. Ad hoc dicendum q[ui] ad còferuationè
a putredine tria requeſitur. Primum eſt diffolutio humidis
tatia a calido. Seciduì eſt còſumptio humiditatis ſuplue.
Tertuì eſt penetratio rei efficiens p[]ingulas partes. Iha
enim o[]s operationes habet ſal: penetrat enim partes
v[]ſa[]d a p[]roſunduì t' refoluit t' confudit: ideo virtutem ha[\]b
et còferuandi a putredine: t' hoc ſoluit ratio in còtrariuì
qui q[ui]s acuta maiòm habeat caliditatem t' naturam
acuminans: no[]s tamen etiam habent virtutè còſumendi et re
ſoluerit: remanent etiam in ſuperficie. Secundo queritur
p[]ropter quid p[]otica no[]s còferuát a putredine: t' videt q[ui]c
debet eſſe. Putredo en[]u mar[]ine viget p[]er caliduì q[ui]s
t' p[]ropter apertioè poro:tuì: h[]z p[]onta frigida ſunt t[] [i] sicca:
t[]e etia inducit clauſione poro:z: q[ui]p[]onta còferuát a putre-
facione. Ad hoc d[icend]i q[ui]p[]onta no[]s còferuát a putrefa-
cione: t' cauſa huius eſt: q[ui]c ad hoc vt a putredine res còſu-
uerut: opo:po[]t et v[]humiditas o[]no còſumatur: p[]otica yo[] vir
tutè còſumendi no[]s habent: fed ſolui claudiſt poro:z: vt calor
extero: no[]s poſt penetrare nec, interio: ex[]p]alare: m[]bilom[]i
nus tamen remanet humiditas q[ui]c eſt ca putrefactionis: t[]o
p[]onta non poſſunt eſſe cauſa ſufficiés còſeruát rem a pu
putredine. Tertio qu[er]it: cum ſint genera alia rerum con-
ſeruandi a putredine: ſicut m[]y[]r h[]ayerni: q[ui]p[]a naturali co
munem hoc competit iltis t[]s ſali: t[]s o[]miùbus iltis competit
quomodo differenter. Ad hoc dicendum q[ui] cauſa còmunis
unibus bus rebus còſeruas a putredine eſt deſenio ſub-
tiecti a cauſa putrefaciente: fed hoc p[]oteſt eſſe tribus modis.
Paumo modo diffoluendo còſumendo: t' hoc modo ſal cò-
feruat a putredine. Secundo modo partes corporis còſo:to:
do eas in id ip[]sum coadunado: t' hoc mo[]m y[]m[]rha còferuat
a putredine: còſo:toat e[]m p[]tes: t[]m id ip[]sum reducit. Tertio
modo poro:z corporis claudendo: t' hoc modo vern[]m conſer
uat a putredine: ſua e[]m viſcoſitate claudit poro:z. Quar-
to qu[er]tu: ci[]s aceti[]s habeat virtutè penetrandi ad p[]roſun
dum ſicut ſal: quare no[]s habety virtutem conferuandi a putre
dine. Ad hoc d[icend]i q[ui] aceti[]s it[]ſa virtutè no[]s habet: t' cauſa
huius eſt. Inter illa enim que virtutem habent còſeruan-
di a putredine: uo[]s ſunt marine neceſsaria. Primum eſt bu
miditatis diffolutio. Seciduì eſt eiusde còſumptio: q[ui] ergo
acetum humidilimum eſt in ſubſtantia: q[ui]s ſicci ſit in cò-
plezione: no[]s tam e[]p[]oteſt habere virtutè còſeruandi: ſua e[]m
humiditas impedit consumptione h[]uiditatis in altero. Sal
vo [fi]ſſi eſt t[]m in ſubſtàtia t[]in còplezione: t'ideo naturaliter
virtutem consumendi habet: t'ideo de natura ſua còferuat
a putredine. Quinto q[]ritur de complezione salis: t'videt

q[ui]c fit frigide nature: qua[] de natura rei terreſtris eſt ut fit
frigide t'ſicce nature: fed sal eſt nature terreſtris p[]o teſta:
te q[ui]c ſal terra eſt: q[ui]c frigide nature eſt t[] no[]s calide. Ad hoc
d[icend]i q[ui]c ſal eſt dup[]lex nature, qu[ed]a f[]natura materi-
alis terreſtris: t' hoc modo ſal frigide nature ponitur: t' fi
c[]pedit obiectio. Alia eſt natura que eſt aduſtio còtracta a
caloe generatede ſal: t[]q[ui]c omne aduſtii caliduì eſt: ideo in hac
via ponitur caliduì t' ſicum. C[]sesto qu[er]itur p[]roter q[]d
habet naturam terre cum e[]r aq[]ua generetur ſal. Ad hoc ci-
cendum q[ui]c in aq[]ua ex q[]ui ſal generatur ſunt partes duplis
d[icend]i terreſtris: qu[ed]a aq[]uofe. Sal autem no[]s generat
nifi per aduſtione partuì terreſtris t' incaneratione a caloe
ſoſi. Partes yo[]u aq[]uofe no[]s aduruntur nifi per com[]mitione
partuì terreſtris: generatur igitur ſalfedo per aduſtionem
partuì terreſtris: q[ui]tamen in ſale eſt dominiuì terre: ideo ſic
cum efficitur t'ouru terreſt: q[ui]c ſicut dictu[]i eſt: còſumif bu
miditatis t' remanet p[]ars terreſtris. C[]septimo queritur
quare in aq[]ua plus diffolatur ſal q[ui]c in alia re calida t'ſicca,
Ad hoc d[icend]i q[ui]c in natura terreſtris non generatur ſalde
do nifi fuerint còm[]pie de valde partes aq[]uofe, vnde q[ui]c no[]s
generatur ſalfedo nifi humido aq[]uofo materia còiungatur:
ideo aq[]ua cum ſal humida: e[]t in temp[]o: humido diſul
ditur: t[]ci t[]epus eſt caliduì coagulatur. C[]octuo q[]ritur
vtrum ſal fit ſubſtantie ſubtilis an groſſe: t' videt q[ui]c groſſe:
omnis reſ còſtruis q[ui]c per aduſtione generatur: eſt ſubſtra
tie groſſe: ſicut videmus in ponticis: fed ſal eſt hmòi:ergo
eſt groſſe ſubſtantia. Ad opp[]erat: omne illud eſt ſubſtan
tie ſubtilis q[]o de facili penetrat: t[]in partes paruas diuidi
tur: t[]s ſal vſo:q[ui]c a p[]roſunduì penetrat: t[] in partes paruas o[]
uiditur: eſt ſubtilis ſubſtàtio. D[icend]i q[ui]c ſal groſſe ſubſta
tie eſt: d[icend]i t[]s q[ui]c ſubtilis eſt in actione: t' diuſione ſubſi
lis omitto: q[ui]c capitulo de oleo in dijetis particularib[]e eſt vi
cuſa. Sal e[]m penetrat de facili per diſolutione factam ab
humido. Imbibit e[]m partes: t[]in partes imbibido penetrat
ad p[]roſundum: t'ideo p[]iper no[]s penetrat ad p[]roſundum.

T[em]Era secundum proceditur hoc modo: q[ui]c pis[]a ſal p[]liatur t[em] caro: cui magis competit ſal: t'videtur q[ui]c p[]ani: quia ſal ſim Ras, eſt calidum. ſubriliat enim partes t' appetitum eſt: q[ui]c in illo c[]mo]gus magis competit ſal maiòmi ſubtiliatioe indiget: fed pis[]a groſſio: eſt t[] viſcosio: q[]ui caro: ergo magis competit ſal in p[]ane q[ui]c in caribus. Secunda ratio bec eſt: ſal ap[]ponitur in cibaribus vt diſeſtibilo: q[]ui caro: q[]ui reddat: fed pis[]a difficilio: is eſt d[]igestiones q[]ui caro: s[]cuit d[]icit Auic[]e: q[ui]matus n[]ocumentum inducitur in stomado e[]p[]er an[]digeſto: q[]ui car[]e: ergo ſal plus competit in p[]ane q[ui]c in car[]e. Ad opp[]erat eſt q[]o vulgus faci: e[]t q[]oc po[]batur: qu[]ia rebus abundantibus in humiditate ap[]poniſt ſal ad ip[]lam remouenda: h[]caro eſt res abundans in humi[]ditate plus q[]ui pis[]a: ergo car[]ni magis competit ſal q[ui]c pis[]a. Ad hoc dicendum q[ui]c ſal in p[]ane plus competit q[]ui in car[]e fm q[]ui vult Ras. Ad ratione d[icendum q[ui]c ſal p[]ropter ouas cauſas ap[]ponitur. Prima eſt còſumptio humiditatis ſup flue: t' hoc modo competit in quib[]sam car[]nibus. Secunda eſt groſſio: viſcositas: ventoſitatis t' grauſitatis alleuca: t[]e q[ui]ta pis[]a viſcosio: eſt t[] groſſio: q[]ui caro: ideo plus cò petit ſal in p[]ane. C[]seundo queritur: cum ſal ap[]poniſt in caribus t' p[]icibus q[]ibus magis còpetat: t' videtur q[]ui p[]icibus res excellentes debent reduci ad temperam[]etum per contrarum: fed p[]esces frigido: is t' humido: is ſunt q[]ui car[]es: ergo p[]icibus ſal magis competit: vt ad temperam[]entum reduc[]etur. Ad opp[]erat eſt auctoſitas Ras. q[]ui car[]es debét comedi ſaliti nifi et magna coactione. Et y[ia]sc q[ui]c n[]ime p[]icibus competit ſal. q[]o c[]cedid[]imus. Ad rationem d[icend]i q[ui]c corporum quedam ſunt ficca: quedam humida: ficis vero ſal non competit quia ſuperflue deſicaret: ſimiliſt er caribus humidis multuì non c[]o]petiſt ſal: ſicut caribus agni: t[]po:celli: omnes enim humiditates eliquat: t[]tot a[]car ne c[]uasi in humiditat[]e redigit. p[]esces yo[]u hoc modo humidi ſunt: t'ideo ſicut carni[]b[]i aq[]ni t[]po:celli ſal no[]s c[]o]petit: fil[]neq[]us p[]icibus c[]o]petit. C[]Tertio q[]r]ic: cu[]s in g[]ne p[]icium qu[ed]a ſint h[]uic: q[]d: fi[]c: i[]s: c[]ut in genere carni[]b[]i: q[]re hoc eſt q[]ui caribus h[]uicis: ſicut p[]o:canis c[]o]petat ſal: p[]icab[]q[]u

Dietarum vniver salium.

Fo.rcv.

hûdis nò còpetit: ò fiscis yltema siccitate: sicut batio et mo-
ne. Ad ò hòcendù ò differt natura piciùt et carnîu: natura eum
piciùs oino hùida eft multa hùiditare abundat: natura vo
carniù est minus hùida: sicut oicit yfaac: ò fal nò còpetit ni
fi rebus habëtibus hùiditare mediores: hoc eft nùx et nò liq
dà sicut pozcelline. Similiter no oibus piciùbus còpetit fal
vnde nò còpetit abundatibus in humiditate sicut generali
ter piciùbus de oulet aqua: còpetit tè rêperatis in hùiditate
tiſtunt ſica: z ideo piciſb? hùidis nò còpetit ſam car
nibus hùidis. Quærto qriſt vtrù pinguedoeobeat saliri:
z vtrù magis ò caro: z videſ q no: q: dicit yfaac q carnes
q multa habèt humiditare nò debet saliri: q totù in humi-
ditare redigit z eliquiq: yf in plegma fallus redigit: ò pin
guedo est quaſi caro molliſt multe humiditatis: q non de
bet saliri. Ótrarium facit ylus. Ad hoc dicendù ſm yfaac q
pinguedno nò debet saliri: peiòes eſ humòes er pingué, di
ne falſa generan ò er carne falſa. Ad ratione p5 soluto: q:
nò quelibet hùiditas sufficit ad fal recipiendi: ò illa ò eſt cu
duritie carnis: z eſt in carne intercepta pinguedine: in pin
guedine vero non eſt talis humiditas. Æ Quinto querit
tur quare ſal non competit volatilibus. Ad hoc dicendum
q hoc eſt quia humiditas volatilium eſ tenuis levis sub-
tilis: vnde ylterioe subtili actione non indiget: et ſi ſal ad
ueniret ipham humidatatem penitus consumerer: z ſic car-
nes ſicce remaneret et peſtimi nutrimenti. C[]S[]ertò qriſt qua
de c[]i p[]ic[]es h[]ùdi: z fi[]c[]es ſali[]n[]t: quare plus ſentit ſal
dedo in humidis ò in fiscis. Ad hoc dicendù ſim yfaac: q al
in corporibus humidis libleque liblefactione magna et cò
mìſſe c[]ui par[]tib[]i h[]ùdi: ip[]o[]n: vnde q ibi eſt multa h[]ùdi:
[]p[]pter b maiò: ſalſedo ſentit: ſicut ptz p[]imile: q[]in ſin
ſibere eſt maiò: quàtque acuminatis ò in pipere: q[]in ſinſu-
bere omiſſe acume hùiditati groſſe: in pipere vo nò c[]ui eſt
ni ſal di: ſimiliter in pinguedine q[]ui ſalſedo ei c[]omilſſe ma-
io: ſentit ò in carne. C[]Septimo qriſt, quare hoc nò eſt in
pinguedine: z ip[]a emui no ienit: z ſi ſentit par[]tui ſentit re
pectu carnis macre. Ad hoc dicendù ò ois pingued h[]ùbi:
ditare vntuoconam: z dec c[]otaria eſt ſalſedini ſim yfaac: z iò
in ip[]a nò ſentit ſalſedo. In carne vo macra nò eſt illa h[]ù-
ditas: ſed hùiditas ſufficiens ad fal recipiendi: z ideo in illa
ſalſedo ſentit. C[]Octa[]uo q[]ui p[]ic[]es ſalſi ap[]p[]oſiti in
aqua ſalſa amittunt ſalſedin: videſ c[]ui oppoſiti c[]ui ſimile
augmètet ſui ſimile: q[]aqua ſalſa nò aufert p[]ic[]es ſalſado
ſed pot[]i auget. Ad hoc dicendù ò de proprietate rei ſalſe
eſ m[]idicat[]ie diffure coſumere, vy dicit p[]bs q[]i veſtes
ponatur in aqua ſalſa m[]idicat[]ur: ſi igitur p[]ic[]es ſalſus in
aqua ſalſa ponat abſtergitt illas hùiditates deferètes ſalſe-
dinè. C[]hono q[]riſt quare in c[]lyteribus ſemp ap[]poniſt ſal
quaſi acumen generale. Ad hoc dicendù ò fal habet dupli
cem virtutè. c[]mòdiciatu: z p h[]ac mo[]dìcàdo inteftina c[]os
mouet feces ad eritù: z propter hoc ap[]poniſt ſal: vt mo[]di-
cet. Secunda virtù eſt m[]idicat[]ie z eſcolare feces z[.].

C[]eirca tertium proceditur hoc modo: queritur quare res
ſal[]e ſitim magis proucent ò acute: z videſ c[]otariori: q[]i s[]tis
p[]uènit er caliditate t[]eſſitate: o[]ris ſtomach[]i: ſed acuta
maio[]e habent caliditatem t[]eſſicattem ò ſalſa: ergo magis
debeſt ſitim inducere. Ótrarium tamen videmus. Ad hoc
dicendù ò maiò: eſt caliditas t[]eſſicas in acutis ò in ſalſis:
t[]e tamen maiò: ſitis p[]uènit er ſalſis. Ón dicendù ò caliditas
t[]e ſicitas eſt dupler. quedà eſt in ſubtili materia: z dec nò
tantà imp[]ression[]e ſensibilè inducit: neq[]s tantà mor[]a facit in
ftomacho ſicut ſi eſſet in materia groſſa: z talis caliditas t[]
ſicitas eſt in acutis: ſitis aſt: p[]uènit er n[]imia mo[]a in ſto-
mach[]o t[]e imp[]ressiòse ſo[]tiz. Sal yo in grosſiò materia eſt
q[]ui magis ſensibilè imp[]ression[]e facit: z etia ſo[]tio[]e caliditare
t[]e ſicitatè habet ò acuta: z iò maiò: ſitim inducit. C[]s[]c[]i
do q[]ritur quare ec[]otario est in humo[]ribus: q[]h[]umoz acu
tus maiò: ſitim inducit ò ſalſus. Ad hoc dicendù ò differt
actu ciborum t[]e humo[]r[]um. Actio enim humo[]r[]um intrinſes
e aſt: z ideo multi: permaſſua: z hoc modo dicimus ò cho
l[]era a[]dens: q[]ui maiò: habet caliditare ò p[]legma ſalſum:
maio[]e mo[]a facit in ſtomacho: z ideo ſitis maiò: er illa pro-
uenit. Ótrarium eſt in cibis: q[]ibus ſalſus magnam mo[]

ram facit in ſtomacho p[]ropter ſui groſſitiam e[] maiò: e[]m ò
acutæ: z ideo magis ſitim induc[]t.

C[]e diuſſione ciborù. Lap[]i. Ixij.

C[]lectio. Ixij.

Ibaria in duo diuſiditur. Ant[]i eſt quod na
tura adeo excorit: z apparauſt: vt nullum
aliud apparatu op[]ortat adhiber[]t: vt in la-
cte videtur z maturis fructibus. Aliud eſt
in quo actiones ſuas nò expleuit: quibus artificiali-
ter ſuccurrendi eſt: vt in bonos mali ſui mutetur ſa-
po[]zes odo[]zes: duritieſque asperitates: quibus natu-
ra ea abhorret. Inde Hal[]o portet inquit cibos nul
los habere ſap[]o[]zes malos ſtomacho nocitiuosque
odo[]zes horribiles vnde cerebro nocètes paraniſ fu
moſitates: neq[]s durio[]zes ſtomach[]i fatigantes: neq[]
m[]oſuras quibus nervos e[]cuius modent. Quib[]e eu-
tàdiſt e[] nature amicàdiſt studeri c[]o]uenit. Qui q[]uiq[]
ſunt modis: aut ſolo ſoco: aut aqua ſola: aut c[]ui[]tro
q[]line c[]ui ſale: aut c[]ui aceto vel oleo et alij c[]ödi men
tis. Aucau ſunt c[]ibaria quibus ſolus ignis ſufficiat
de quo tripliciter intendimus. Aut enim subtrilia in
groſſitie mutat e[] duritiem: ſicut oua aſſata: aut gro[]
s: e[] c[]otinua in tenutate e[] ſubtilitate: vt aſſatà car-
nem e[] ſimilia: aut sp[]iffa e[] dura in raritatem e[] moili-
ciem: ſicut grana e[] legumina aſſata: vt deſinant eſſe
ventoſa. Dura quoq[]e sp[]iffa: vt ſi ignis ca faciat ſi[]
ptica; z a ſtomacho ad c[]iciend[]i dura: q[]i focus co[]ui
humiditare deſiccat e[] corpora ſua rarificat. vnde ſto
mach[]i humiditare deſiccare aduiu[n]t e[] pozos ſuas in
feriòzes oppilaſt. Foci a[]ur duo modi ſunt. Alius e[]mi
ad aſſand[]i ſit: z panificandum: alius ad eli[]candum
z coquinandum. Focus panifici[]z aſſandi molli[]o[]r:
z quic[]io[]t: z fine flamma: in calo[]e téperatus bonus
erit ne ad c[]erterioa corpora p[]nuecaat e[] ſua humidis-
tatem consumat. dura e[] ſicca faciat ante[]c[]ui inter[]
o[]ra ſint cocta. Si autem aſſatorum humiditas nò eſt
laudanda: igni diutius immo[]retur: vt ſua humiditas
confumatur e[] ſiccati ſuccedat. Focus eli[]candi e[]
coquinandi calidio[]z ſit ad comparationem aſſantis
p[]ropter aquam que ineſt coquinandis e[] que foci re[]
pugnat: actioni: non tamen multam habent: flam-
mam: ſed poti[]us carbonibus vicina. L[]arbonum e[]mi
focus c[]eteris habetur laudabilio[]z: quia in calefaciès
de e[] eo[]um virtus equalis. vnde actio co[]ui in om-
nibus coquinandis rei partibus equaliter domina-
tur: flamma non ſimiliter: quia accenſio ſua p[]inea e[]
ac uta eſt: neq[]s vafcula vndiq[]e p[]cuit equaliter. vnde
ſit vt non coquinand[]i ſit coctio equalis. Eque in-
t[]etio dupler eſt: vt vel ſicca molliat: ſicut faba[]z alia
legumina que t[]enerantur: z ad comedendum inſuſa
aquæ: vel vt for[]titer ſap[]ora e[] amara ſapo[]zem amar[]
amittant: cum etiam inſundantur aqua inſulco[]ren-
tur: ſicut lupini e[] ſimilia. Salis quoq[]e quadrupler
eſt no[]stra intentio. Aut e[]mi viſcosa e[] groſſa: in viſcoſi-
tate in groſſitie ſubtiliat et temperat ſicut p[]ic[]es e[] ſi
milia. Aut nò ſap[]o[]ris ſicut cucurbitis e[] ſimilibus ſa
p[]o[]zem dat: aut humida deſiccat: aut odo[]re grauib[
]grauiſas ſua aufer[]t. Groſſis vo et p[]inguibus plus
[]po[]ortet ſalis ap[]ponatur.

Ziber

De aceto. Lap. Ixij.

Læti oupler est intentio. Aut enim abominañibus et stomachus corriucentibus acestui apolitii: abominationem auferet et sapora reddit: et stomachus cœsoriat. Aut cui line calefactione subtilitatiua facere velimus: sicut in præsano aliquado facim?; aliquatulù aceti apponim?; vt subtilitas sive calore augmentetur.

De oleo. Lap. Ixij.

Lei tripler est nostra intentio. Aut enim saperem. cito dat: aut cui siccitas dominae tur: mollitiè et lenitatem apparat: sicut miliolentibus et timilibus: aut acutis et moridéribus et sua viscositate et acumen et moriturâ temperat.

De morpsis id est salfamétis. Lap. Ixv.

Dipsie triplet est intentio. Aut enim propter frigida et ad venas penetrandi naturaliter dura que necessario sunt subtiliandada: vt facile penetrét corporis vias. Aut propter nò sapora multu humida abominabilia: quibus plus auferéda est sua horribilitas: et in sua horribilitate danda est sapozitas. Aut in odore graubus rejugentur. No autem multu morpsie apportionendù:nisi quanti sufficit ad malum saporem mutandù: quia sua multitudine bûdidatissima cibo obuiat et ingrossat: et indigitatione apparat. Unde hò condimentù solo berbarum suco apparandù est cum grossi sunt corporis et ad dignerêdum duri. Intérto nostra erpleta est quo modo cibaria sunt apparada: didendú refstat quod quo modo sint reficienda: et a sapobus incipiamus: quia antiquiores esse videntur. Sapores ergo nò acceptabiles in temperamento sunt fer. Aquoſi acetoſi salti pontici amari acuti. Si igitur cibus fit aquosus et infipidis: optime aceto et sale conuenienti moripſie condietur. Si acerofus: solus sal sufficit: si saltus acetus. Hoc enim duoſ sapores quali cotrarijsunt. Quoſu vniquodque alteri vim suâ mutuat: cu tis qua litates sunt forzittime ſinguloz: neq solo ſibi opposti to pòt obuiari: ſiue cu qubitates alie interferunt: qu quilibet alia re vnctuoſa: vnctuofitasem: lenit acumem et mitigat: et viscosita te indurat et teperat. Yſiphiles ait apparétur cibariae multificétur apopitis rebus ſibi cu non bona ſint nò comedútur. An legumina grana ſic ſunt apparada: ſes vt ſint ad comedédu idonea: qvt poſtea ſunt pora: apparétur sicut dixim? dàda: vtib iò ſe iò acuponèdu: fìm naturas apponat: ſuſcipiéiùi rei qua dà dà intèdimus: aliqii en ſapo: dàduis: aliquado alpe ra leniutur: aliquado dura emolliutur: aliquado ape ritua efficútur: vina puocatur: vètres mollificantur ſue contipétur vel ſonmus pèſtatur: fìm quas naturas olei diuerſatur. Que coquinata cu ſuis ſuſculis comédiur: quo ad comécdù in ipſis vimitantur. Quèndo nò extràbatur. Si in eſtate caro coquiſ multa aqua apportionat: et carbones ſuperponantur neq vafculi cooperat: vt grauitas ſui odoris emitatur. Si aut grauis odoris fuerit naturaliter ſiue in graue mutata ſit: auferatur ofſa: q: illac plus pueredo inſuuit ad medullas: et ideo ciedienda ſunt ne in ſcula fiat odoris mali. Si hò carnes tiluatice coquinà de ſunt: poſt occisionevna dievel plurib? vimitède vt ſint tenere. Píſces hò recètes: adhuc mouètes ſunt coquinand: q: e molliitie ſie carnis nò nifi salti ſunt ſeruàdi. Si aut durozì carnes ſunt coquinàe aſaliù: anq occidatur multo fatigentur motu: vt ita carnes dure tenerétur. Indigeſtis hò dure natu: re ſicut ſenioribus: et egrotàtibus ſi carnes groſſe de tur ad comedédu verberétur: et cu paucu ſale thymo quosq: et calamèto i: aq apportionetur et aliquadùn vimitatur. ſic tantùdem nimùm loret: coquinétur. Idè facit in píſeibus: quia a ſale humiditas et viscositas auſe runtur: vii ſal opoſtet augmètetur in carni: pinguendib? Sicut Hal. Que inſt carnes ſut piguioz: et hùnidiores multu ſanguine habères multu ſunt ſa liède: et foco ſláma carèt i: pmittan: Si: o macre nò hùide neq ſanguinolète paucu ſale ſunt ſaliède: le ui foco ſunt pimitède et asliande: et ſuſtra vafcula ſunt ponenda plena aqua: vt fumus earu ascendès temperet ſiccatem.

Posſunt elixari sicut aquoſe olium: in aqua frigida et ſale ſunt aponéda: et ſic ſua amaritudine: deinde in altera aqua et ſale cu aceto reducèda ſunt. Si aut amara ſunt et vnctuosa ſic ut oliue vìi olei: conficitur ſolù ſal sufficit: q: ſua humiditate: deſiccat: et cae per eàt indurat. Si acuta et simplicis acuminis ſicut cepe et ſinapis virides: rami aqua et ſale infundatūr: paucù eti acetù apportionatur. Si aut cu acumine ſuo amaritudo et pòticitas mixta ſunt: cu aqua et ace to equaliter poſitis elicétur: et poſt cu oleo dètur: vt acumina ſua mitigencì. Inde Hal. acuta et dura alpe ra nò nifi cu oleo ſunt dàda: vel qlibet alia re vnctuoſa: vnctuofitasem: lenit acumem et mitigat: et viscosita te indurat et teperat. Yſiphiles ait apparétur cibariae multificétur apopitis rebus ſibi cu non bona ſint nò comedútur. An legumina grana ſic ſunt apparada: ſes vt ſint ad comedédu idonea: qvt poſtea ſunt pora: apparétur sicut dixim? dàda: vtib iò ſe iò acuponèdu: fìm naturas apponat: ſuſcipiéiùi rei qua dà dà intèdimus: aliqii en ſapo: dàduis: aliquado alpe ra leniutur: aliquado dura emolliutur: aliquado ape ritua efficútur: vina puocatur: vètres mollificantur ſue contipétur vel ſonmus pèſtatur: fìm quas naturas olei diuerſatur. Que coquinata cu ſuis ſuſculis comédiur: quo ad comécdù in ipſis vimitantur. Quèndo nò extràbatur. Si in eſtate caro coquiſ multa aqua apportionatur: et carbones ſuperponantur neq vafculi cooperat: vt grauitas ſui odoris emitatur. Si aut grauis odoris fuerit naturaliter ſiue in graue mutata ſit: auferatur ofſa: q: illac plus pueredo inſuuit ad medullas: et ideo ciedienda ſunt ne in ſcula fiat odoris mali. Si hò carnes tiluatice coquinà de ſunt: poſt occisionevna dievel plurib? vimitède vt ſint tenere. Píſces hò recètes: adhuc mouètes ſunt coquinand: q: e molliitie ſie carnis nò nifi salti ſunt ſeruàdi. Si aut durozì carnes ſunt coquinàe aſaliù: anq occidatur multo fatigentur motu: vt ita carnes dure tenerétur. Indigeſtis hò dure natu: re ſicut ſenioribus: et egrotàtibus ſi carnes groſſe de tur ad comedédu verberétur: et cu paucu ſale thymo quosq: et calamèto i: aq apportionetur et aliquadùn vimitatur. ſic tantùdem nimùm loret: coquinétur. Idè facit in píſeibus: quia a ſale humiditas et viscositas auſe runtur: vii ſal opoſtet augmètetur in carni: pinguendib? Sicut Hal. Que inſt carnes ſut piguioz: et hùnidiores multu ſanguine habères multu ſunt ſa liède: et foco ſláma carèt i: pmittan: Si: o macre nò hùide neq ſanguinolète paucu ſale ſunt ſaliède: le ui foco ſunt pimitède et asliande: et ſuſtra vafcula ſunt ponenda plena aqua: vt fumus earu ascendès temperet ſiccatem.

Coloptera est interio circa natura: et diuerſitatem deſte et oì genere viuènti: accepe. In hac aut pre agit de ciborum apparatu. Decaŭt pars ſpectar ad pìenre lectione. Diuèdiſt aut in duas pères. In quarum prima agit de modis apparat: cibos: ſis apparat: in cibis diuerſantur fìm ſapo: diuerſitatem: i: deo ſeda agit de ſapo: diuerſitare diuerſis cibis diuerſo: ſapò: diuerſa codimèta adaptas. Prima pars diuèdiſt in duas. In quarum prima affixant distinctio nem ciborum pòpter eos qui non indigent appa ratu et eos qui ipso indiget. In fecùda agit de natura eo: que cu

["Dietarum vniverſalium.", "Fo. rcvj.", "boz apparatus ingrediunk. P[ro]ſa par[que] no diuideſt: ſi ſoda diuide in duas. In q[ui]n prima aſſignat generale diſtinctione cibo:u apparatu indigent[us] a parte co[que] por ad apparatum frequetius concurret. Prima aut[em] p[ro]ſa par[que] no diuideſt: ſed ſe cùda diuideſt in ſer: ſi p[ro]numeris co[que] que frequetius ad cibo rum apparatu ingrediunſ. In quar[ui] prima agit de virtute ignis. In ſecunda de virtute aque. In tertia de virtute ſa lis. In quarta de virtute aceti. In quinta de virtute olei. In ſerba de virtute ſalſamenti. Secunda aut[em] p[ro]pari p[ro]paliis diuideſt in duas. In q[ui]n prima agit de diuerſitate ap paratur ſi diuerſitate ſapo[ro]. In ſecunda diuerſis cibis diu ersos apparatu adaptat. Prima diuideſt in duas. In qua[rum] prima aſſignat diſtinctione ſapo[ro] no delectabiliſtque frequentius cadent[us] in cibis. In ſecunda ofſtituit quibus cibis quos rum ſapo[ro] quis còpetat apparatus. Sunt iſtitur in lectiœ p[ro]ſenti parte[ns] vndecim. In quar[ui] prima aſſignat cibo:u diuſeritate e diſtinctione per eos q[ui] no egent: e eos q[ui] egent apparatus. In ſecunda.l[in] h[ac] Quinque modis ſiet ſe. affi gnat ea q[ui] marime ad cibo:u apparatu còcurrent. In tertia ſe.l[in] h[ac] De quo tripliciter intendimus, ad ſingulo[rum] natu rà deſcend[es]: specialiter agit de virtute ignis. In quarta.l[in] h[ac] Aque int[erno] dupler eſt, agit de virtute aque. In q[ui]n ta.l[in] h[ac] Salis yo dequlber eſt, ſe nà int[erno] ſe. y[ro]tute ſa lis. In ſerba.l[in] h[ac] Aceti dupler ſit intentio ſe. de virtute aceti. In ſeptima.l[in] h[ac] O[lei] triplex eſt intentio ſe. de vir tute olei. In octa.l[in] h[ac] M[ou]pſte yo triplex eſt de vir tute ſalſamenti. In nona.l[in] h[ac] Intention nostra exple ta eſt ſe. ſapo[ro] no delectabiliſt in cibis frequentius còrrentiſt diſtinctione aſſignat. In decima.l[in] h[ac] Si cib[us] eſt poticus: boni eſt ſe. ofſtituit quibus cibis quos ſapo[ro]s que còpetat codimèta. In vndecima.l[in] h[ac] Ideoq[al] Bal. ſe. ad quòridà specialiſt apparatu deſeſedit. Circa p[ro]ma par[que] o cito:u cibòri quidam ſunt co[que] naturali: de cito:u cibòri quidam ſunt co[que] ut artificiali: p[re]paratione: ſicet ficus. Al[hi] yo indigent: vt c[um]o z malitiori p[re]reparatur. Seco delectiur. Bal. id c[ic]dentem. Circa ſecunda parte[que] d[icit] cibòri apparatus diuerſantur ratio[es] ignis aq[ui]e a[lio]z: diuideſt: et quidam indigent folio igne: qui d[ui] igne e aqua: quidam omnibus alij[es]. Circa tertiam partem agit de igne. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quarum prima agit de virtute ignis. In ſecunda.l[in] h[ac] Foci aut[em] ſunt duobus modis. agit de ei] diuſeritate. Dicit iſtitur c[ui]n ignis actio triplex eſt. ſubtrilius ingroſſatio. et indundatio ſi cut:uon:; grosſum subtiliatio ſicet carnifi: duoròni molli fiſtio c[ui]n ſicet leguminis. Oſſequenter: agit de c[ui]n diuſeritate ſe. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de diuſeritate ignis. In ſecunda.l[in] h[ac] Carboni ſe. em ſocus c[ui]n agit de diuſeritate. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuſeritate. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur. Dicit iſtitur c[ui]n ignis. vn[que] ad affan[di]ndi: alij[es] ad eliand[ii] diuindit. P[ra]mi aut[em] leuio: debet eſſe: ſecidus forſio: Deinde agit de partibus ignis. Dec aut[em] p[ro]diuیدitur in duas. In quar[ui] prima agit de carbone. In ſecunda.l[in] h[ac] Fláma yo no ſi militer ſe. agit de fláma. Dicit iſtitur c[ui]n ignis carboni eſt eſt c[ui]n agit de c[ui]n diuیدitur

["Ziber", "Ad hoc dicèdù q lac nò eget apparatu: t cãbuius eft: q: na\ntura in vyberit abilis fens excoquit lac: t ideo digito: de\ncotione nò indiget. Pieterea nò h5 groſſit: neq vifcoſi\ntare q debeat per decoctione remoueri: t ideo nò indiget\napparatu. Ad ratione in còtrarii dicendù q duplex eft vige\nſtio. Queda enim est odiinata ad ghnationè med: oz: ficit il\nla q deleruit virtuti info: matiue: t hec digestio maiò: eft\nin carne q in lacte. Et alia digestio odiinata ad nutrimens\ntrù: t hec maiò: eft in lacte: t de icta loqumr. C[scò] querifc\nci lac crudìi comedaf: qre ouùi crudìi nò comedit: t viden\nta q ita debeat eſſe: dicit em ylaac ſub aucto: itate Hippo. q\nillud q eſt lac t Iperma in alibut? in volatilib? eſt ouui. vi\nlac loco nutrimen et: perma ivo loco materie: h5 ouum in\nvolatibus digestibili? eſt q lac: t eſt leui? g5 ci lac appara\ntu nò indigear: multoſo: nec ouui. Ad oppoſitù eſt qo fas\ncitvulgus: comedit em lac crudìi: nò auit ouui. Ad h5 dicèdù\nq ouui apparatu indiget cìi comedit: t cã bui? eſt: q: vifcoſi\ntare babet magnat bùiditare q decoctione indiget magna:\nt ideo indiget apparatu: lac vo hmoì vifcoſitare vel bùidita\nté nò h5: t ideo nò indiget vyterio: decoctione illa quâ h5 a\nnatura. Ad rônè in còtrarii dicèdù q fìcut p: pious dicti eſt fu\npertus p distinctione digestiòs: q digestio q ad generatio\nnè t colituratione digestiòs: odiina: de qo maiò: in ouo. Jilla vo\nq ad nutrimenùtio odiina: minor: eſt in codè: còtrario eſt in la\ncæ: t ideo nò valtet ratio. C[tertio] qrìf vtrù fructus eàgat\napparatu magis q carnes: t videtur q sic: ppter hoc ſunt\napparatus in cibi vt ſlat: primioa t ſimiioa còpòi: t facilius digerant: g5 illa q magis diſtát a natura hùana ma\ngis egét apparatu: h5 fruct: ſunt hmoì respectu carniù: g5\nmae egét yma carnes. Ad oppoſitù eſt qo evert ylaac\nAd hoc dicèdù q apparatus nò còpetit fructibus. Notádu\ntamè q quidà ſunt fructus liquidi molles: t talibus nò co\nperit apparat? fìcut ficus t similes. Sunt alij duri: fìcut ma\nta t pira: t iſtì ppter ſunt fìglitiè apparatu indigent. Ad rônè\nin còtrarii dicèdù q in digestio: t apparatu nò eſt mul\ntra differèt còſideràda: h5 còpoſitio t còplectio: t ideo cibas\nria que ſunt mollia apparatu nò indigét. C[quarto] querifc\nvtrù plus còpetit lac crudìi an cocti: t viden q plus còpè\ntar cocti: q: quato digestio: eſt in cibo: tanto laudabi\nlo: t nature magis obediens: h5 maiò: eſt digestio in lacte\ncocti: q: quato crudo: g5 magis còpetit cocti q crudìi. Lòrrarii vici\ncuicen. q lac debet comedi tale quale ab vyberibus extrabi\nrurit qo còcedim. Si em attigeret aerè ſm ylaac cònuptio\nne acqreret: ſit fi igni exponeref pmutaref. Ad rônè in cò\ntrarii dicèdù m ylaac: q quedà cibaria ſunt q nò egét des\ncotione ficit eſt tali liquia debent accipi ſm q natura p[re]pa\nrasuit. Alia ſunt q decoctione indigét: fìcut carnes. ideo in\ndigent apparatu.", "C[irca] com proceditur hoc modo: queritur q[ui] ignis fit\nfozto: an ſlama an carbo: q videq q ſlama fit fozto: vnum\nquodq[ui] enim fozto: is eſt vtutris ci plus accedit ad ſuìi pa\npini: fed ignis qui eſt ſlama plus accedit ad ſuìi principi\nq[ui] ad ignem: g5 fozto: eſt ignis ſlama q carbo. Secunda ra\ntio hec eſt: vnùquodq[ui] q uato plus pimicek ſuo còtrario ta\nto minore habet virtuté: h5 ignis carbo eſt in materia terre\nſtri que aliquatùli eſt fibi còtraria: q debilo: e habet virtu\nſte o q nò admicek tali materie: g5 fozto: eſt i ſlama q car\nbone. Ad oppoſitù ille ignis eſt fozto: q maiò: eſt imp[er]ſſio-\nnè caloris in ducit: h5 ignis carbo eſt hmoì ſm ylaac: g5 ignis\nqui eſt in carbone eſt fozto: Ad hoc dicendù q fozto: eſt eſ\neſfectus ignis carbonis q flâme ppter duas caufas. P[uma]\neſt: q: epiſit in materia groſſiò: t ideo groſſiore effecti in\nducit e fozto: e, Alia cæ eſt: q: ignis ille artingit oës partes\nequaliter carbonis ſm furſum e deo: ſum. In ſlama vo non\nequaliter: h5 ſm pyramidale: t pineatà figurà solú. Ad rônè\np[rimam] in còtrarium dicèdù q caliditas maiò: eſt duplex:\nvel effectiue: t hoc modo caliditas maiò: eſt in finama, ve\nlocius em imptit ſlama, alio modo: q: fozto: e effectum im\np[amut] caliditatis: t hoc modo maiò: eſt caliditas in carbo-\nne. Ad f[o]com rônem pater soluto: q: ignis in carbone eſt in\nduplici statu. P[im]9 eſt cìi eſt ante quersione ſubſtâte car\nbonis ad igne: t hoc mo caliditas in carbone debilis eſt: cì", "ſit ibi ſubſtânia terreſtris magna. S[ed]s fatus eſt qu[ue] babet\nignis poſt acceſſa carbonis: t hoc modo foſtio: effectus\nump[er]ſſios h5. C[scò] querifc quare ſub ſura ignis q eſt in\nfláma eſt pyzamualis: de qua loquif: ylaac: q nò attingit\nequaliter extrema. vnde actio q[ui] eſt acuta t pineata. z lata\nin fundo. Ad hoc dicendù q ignis q eſt fláma: partim adque\nret materie terreſtri. ſ[carboni] e: partim materie aereq: q: g\nnatura ignis eſt ſubtilis: t ſubtius eſt aſcedere lurs: nò ci\npartus luperus aſcedunt: ſubtilan[que] ſint acute: t ideo h5\ntalè ſupra: ſm t[in] bafim: q: materie terreſtri adberet: vò\nlataſt ſm dilatationè materie: t ideo fit ſub ſura ſtra in fundo\nt ideo tota ſupra eſt pineata. C[tertio] querifc cì ſit duplex\ncalò: ſ[calò] a: aeris cù ignis: t ideo fit ſub ſura in fundo\nt ideo tota ſupra eſt pineata. C[tertio] querifc cì ſit duplex\ncalò: ſ[calò] a: aeris cù

Dietarum vniverſalium.

Fo.xcviiij.

lat; et ideo fontes remanet frigidi. Quarto querif qua
re aqua caloë ignis subtiliatur; alia vero ingrossiatur; et
videtur ſium; quia calo: ignis exhalationè efficiens fumos
reſolutus subtilis: z totum refinuum ingroſſatur: ergo de
bet ſimiliter eſſe i aquatergo aqua debet ingroſſari ab igne
ſotrarit ſi dicta ſicilia, q differèter operaf; ignis ſupra
ſotrarit ſi dicta ſicilia, q differèter operaf; ignis ſupra
ſotrarit ſi dicta ſicilia, q differèter operaf; tertia: q ptes
etraneas ſicut terrefres ſeparat ab aquoſis; rōne quarum
ingroſſationem receperat.

Eirea quartu pceditur hoc modo: querif quare fal po
nitur potius in caribus q alud condimentum. Ad hoc dicen
dum q cibaria quibus viditur; pabent inſipidatem z groſ
ſitiam z viſcoſitatem ſiue gravitatem, ſere enim oſa cibaria
inſipida ſunt respectu gulfus: fal, vero omnes itas qualita
tes remouet.

Eirea quintu pceditur hoc modo: querif vtrus acutù fit
ſicci: et videq q no, caliditas ebullitionè induce nsin aceto
remouet caloem naturalem aceti: natura vinosam z oul-
cedinem: q: corumpoulo caloem naturalè corupit dulcedem
nemo: ideo q: calo: naturalis dulcedinem cōferuat: 15 in com
plexione vini ſunt ouo: caliditas: 15 q: fi acutæ, acciden
talis inducens putredinem remouet caloem naturalem: z
t Naturam vinosam: z q: ſic relinque: q acutæ acutæ
nemo: acutæ acutæ, ad oppoſitum eſt qo dicunt auctores. Ad hoc dicen
dum q acetum ſicci eſt. Ad rōnem dicēdi q acutæ in ebul-
litione non amittit acutæ: ſed potius ipam acqut: z ca
qui? eſt q: 1 aceto ſunt ouplices partes, aquoſe z terreſtres
q adnuitae cii ſicilia inducunt ſicilia, vhi eſticiip q ſicci
z tlipticiæ: caliditas z o ebullitionè inducens partes terre
ſtres cii aquoſis permittet: qo debiliné remouet z ſic acé
tum reddit pontici z tlipticii. Scdo qirif vhi qhtanæ
ſicitatè acutæ: z vtrus ſit magis frigidi q ſicci: z videq q ac
qic: q calo: accidetalis putrefacere z ebullitionè inducens agens
ſupra caloë naturale vini ipm remouèdo ſium inducit in
ipo: z frigiditati, scdo z o inſitu ſicitatè: q acutus magis eſt
frigidum q ſiccum. Scdo ratio bec eſt: vinum ad acutæ cōuer
titur p cœuſionem ad aquoſe naturam: actes in vino
ſe corrupte ſunt: partes vero aquoſe remanet: ſed a parte
aquoſarum venit frigiditas z humiditas: a parte vinofariis
z frigiditas: z qum partes aquoſe remanent vinoſe
vero corripatur: q acutus plus erit frigidi q ſicci. Tertia ſo
ro eſt eſt: videq em q no ſit magis ſicci. ois qualitas cōmiſtis
ſuo ſio debilio: eſticiur: 15 aceti frigiditas cōmiſce calidis
tati: z tliptus cōmiſce partibus aquoſis: q tam a parte
frigiditatis q a parte ſiccitatis è debilitas: z ſic no erit ma
gis frigidi q ſicci. Ad oppoſitum ſunt quattuor rōnes. Pr
ma talis eſt: ſicut vult Bal. i libido z o simplific medicina: ac
ti gniſat p ebullitionè ſicut patet in ſuccis ybi ſunt quattuor
ſube. 15 p. pumofa: aquoſa: vinofa: z terreſtris ſeculenta: ſicut
patet in vino z vua acerta: cii cōuertik ad dulcedine medias
te pòticitate q eſt medica: ouleſco z o illa videt cith yiaac: in
groſa ſuba funda: ſed vinu acceſſes reedit ad naturam p[ra]
ſtinu qà habuit in yua acerta: z ſic corumpif dulcedo z in
duciſ acetoſas z pòticitas: ſed ſuccus in ſua p[ra]ma diſpōne
erſtens eſt nature frigide z ſicce z plus ſicce: q acetum erit
magis ſicci q frigidi. Scdo ratio eſt: caliditas inducens
ebullitionè i aceto calitatè naturalè remouet z induci ac
cidentalem: ſed a quociric remouet calo: naturalis induciſ
frigiditas, calo: z o accidetalis ebullitionè faciés partes ter
reſtres cum aquoſis permittet: q illas non remouet: ſed in
lac via marime induciſ ſicitas: q acutus marime erit ſicci.
Tertia ratio bec eſt: caliditas ebullitionem faciens er purre
dine habet vtutè deſſicàdi: ſicut pluia q tranfit p aerem ſit
ſtripta: 15 vinu penetraſ a calitate ebullitionè inducete
z oſme tale ſit ſicci z tliptici: q acutus eſt magis ſicci q frigi
dum. Quarta ratio bec eſt: deſiccatio corpoſis dupler eſt. q
dam per vià accidetis: qda p vià naturalem, per vià accidè
tis ſicut q[ui] corpus deſſicatur p humoz euacuationè, p vià

ſentialem: vt q[ui] re deſiccante ſiue ſicca deſſicat: 15 acutæ
vtraq, via corpus deſſicat: q acutæ eſt marime ſicci. mino-
pt: acutæ eſt expebitti pplegma diſſoluit; viduic et ſubtilat
z ipm expulſioni apti reddit: ergo p viam accidentis deſſic
eat. Et eſentiali deſſicat: q: reſringit ventre. Ad hoc dicē
di q plus e ſicci q frigidi, z ca eſt: q caliditas ebullitionè
inducēs remouet calitatè eſentialè z impimit accidetate
z eſt ibi frigiditas cauſata er corruptione calitatise: ita ſi
frigiditas q[ui] calitatè fibi comirta: z ideo frigiditas eſt de
bilis: ſicitas vero e pluribus partibus eſt in aceto z quaſi
tribus modus, ſicitas eſi inducitur a ſicitatè vini q no ha
buit ztrarii abhiciés, induciſt etià ſicitas e[ cor]mitione p[ro]
tum terreſtri cii aquoſis, induciſt etià e[ introductione ca]
lois: q calidi eſt deſiccare: z ſicpt: q eſt magis ſicci q fris-
gidum. Ad rōnem p[ra]imà dicēdi q dupler eſt caliditas, eſsen-
tialis, 15 t accidetalis, eſſentialis in rōto coruſpik: accidenta-
lis vero acquirif: vhi ſimul induciſt ſicitas cii calitatè: z io
frigiditas no eſt oino pura: imo admira calitatii z debilis
ſicitatè v[hi] no induci[ſtrari]: q caliditas no q[ui] humecta
re: z ideo ſicitas no admifſe cōtario: z ſic remanet pura
z ſic acetum eſt magis ſicci q frigidi, Ad ſedam z tertia q[ui]
cendii q dupler eſt humidiq z ſicci. in ſuba: 17 t cōplezione, i
ſuba ſicut ois liquo: in cōplexione ſicut zimber qo putrefit
aputer ſui humiditatè: z liquiurica humida eſt i ſui cōplexio
ne ſicca q[ui] in ſuba. in aceto igif partes aquoſe putrum humide
in ſuba z ſicce in cōplexione, humidiq z o in ſuba no eſt p[ra]
triu ſicco in cōplexione: vhi pluia ſicca e z ſtripta: z ideo ſicci
tas in aceto no eſt cōmicta p[ra]trarietati: z ſic remanet pura z
ſotis: z ſic idem qo p[ra]us. Tertio querif circa hocyrus
re aceto poſtit fieri vini: z videq q ac, acetum eſi ſit per de
fectione caloſis naturalis: ſed nos videmus in rebus alijſ
ſicut in stomacho: q pumozes qui caloë naturalem amiles
rurit r edeſt ad p[ra]miu stati: q filr cii acutæ p[ra]bact deſfectione
caloſis naturalis poterit reedit ad p[ra]ſimiu stativui. Ad op
poſitui: via gnatioris ad corruptione p[ot] oxidari z no econ-
uſerq: q res corupta no p[ot] iterim gniſat: 15 er vino fit acutæ
p[ro]corruptione: q no poterit iterim fieri gnatò vini. Ad hoc di-
cēdi ſicut vult Bal. m comēto ſup apbouph. q e[ aceto p[ot]
fieri vini: ſed diſtinguit: q ſuba vini p[ot] eſte ita q no ſit
corupta: ſed aduć manet natura vini: z hec vt oſcit p[ot]re
dire ad vinui: ſi p[ot] ſepleata corruptio no p[ot] reedit adyinui
ſicut patet in humoib: q q[ui] cōplete coruſtii ſunt no p[ot] p[it]
corigi. Ad rōnem dicēdi q in aceto eſt dupler natura, natu-
ra: 15 coruſtibilis eiuæ: z talis no reedit ad vinui, alia eſt ſuba
vinofa q latebat aputer actualem corruptione: z talis reedit
ad stati ſiu: 15 Quarto q[ra]rif cii lacacelis ſicut vinui: qua-
re lac acetoſum no p[ot] reedit ad stati ſiu ſicut vinui: z videq
cōrarii, n[am]a matoſis eſt buulcedins lac q vini: ſed dulcedo
vinu no p[ot] oino coruſpi quin readeat ad stati p[ra]ſimi: ergo
multo forius lac acetoſum idem poterit. Ad hoc dicendum
q in lacte no eſt regreſſus ad stati p[ra]ſimi, z cauſa bui? eſt
dupler. Prima c[ui]a eſt diſpoſitio caloſis cōferuatis. Alia eſt
diſpoſitio partii. In vino e[mi] calo: magn? eſt: z ideo c[ui] o[mi]
ficultate deuincif. In lacte z o calo: eſt paruus: z no t[in] na-
turalis: q etià q calo: ille q gnatibus eſt ab aliai, vhi iſte debilis
eſt: nec p[ot] itui p[ot] cōſerari, ſeda c[ui]a p[ot] eſſe a p[ot] diſpoſiti[
]os partii z ſube. ſuba e[mi] lactis faciles eſt diſoliuſtioris: par
tes e[mi] de facili ſequeſtratur, acetoſitas vero c[ui] parte feros
ſa adperet. i vino vero ſequeſtrari nec diuidi p[it] p[tes]: z io
semper in aceto latet natura niſi penitus fuerit coruſta.
T[ri]quinto queritur e[mi] quo vino flat acutæ forioſis infrigi
datione: an e[mi] vino forti: an e[mi] vino debili, z videtur q e[mi]
vino debili: quia frigiditas aceti ſiſtit in partibus aquoſis
que ſunt frigide que acetoſitatem recipiſt: ſed partes plus
res aquoſe ſunt in vino debili aquoſo q i vino vinoſo: ergo
acetum generatum e[mi] vino aquoſo habebit plures partes
aquoſas q generatum e[mi] vino forti: ergo maiorem habebit
frigiditatem q generatum e[mi] vino forti. Secunda ratio bec
eſt: omne agens impriſmes magis imp[imit] in materiam di[
]ſpoſitam: ſed caliditas imp[imit] in partes aquoſas z vino[
as: aquoſe t[in] magis diſpoſite ſunt ad recipiendi frigidita
tem: ergo acutæ quod habet plures partes tales: forioſis
n

n

["Ziber", "erit infrigidatiosi: fed aceti gaiat ex vino debil est hmo: ergo fortijs erit infrigidationis generat ex vino forti. Ad oppositi est qo dicit Bal. in libro de simplici medicina q ptes aquoſe debili caloſe acerunt corriuſpunt: vinivero vinolum forte non acceſit niſi a forti caloſe ficut patet in ho minibus parur caloſis: qui pio quolibet calo debili ſubunt: homines vero forti caloſis no ſniſi a forti: ergo in aceto in quo eſt forti: caliditas forto: frigiditas imp: imetur: fed hmo: est vinum vinofum: ergo fortijs erit frigidatatis q aquoſum. Secunda ratio hec eſt: acetum generatur per viam co: ruptionis: quia calo: externo: calorem natural: cor: rumpit: conferuat vero naturam vinofam: ergo quanto viu nium magis vinum: tanto maiſo: eſt corrupt: et ſic maiſo: frigiditas. Ad hoc dicendum q acetum generatum ex vino vinofo fortijs est infrigidationis q generat ex vino debi li. Ad rönem in atratu dicendi q in aceto ſunt partes doupli ces: vinofe q aquoſe: vinofe vero calorem naturalem ferut et ideo calo: putrefaciens illas partes vinofas corumpens inducit frigiditare magnæ: vn q ille partes ſunt plures ſi cut in aceto vinofo: tunc magna eſt frigiditas. Ad e: cundam dicendum q calo: agens e: oupler: quia quidam e: agens: alq imp: im: im: v: n: calo: acetalis cor: rupit et imp: mit frigidi: et to imp: mitptib aquoſis. C Serto q: rik q aceti ſit frigidis: an noui: an yet: t: videt q: vctus: caidi tas naturalis aceti conſtitit in partibus vinofis: accidentalis in partibus putrefactis: fed quato acetum eſt receſtus tanto plus in ipo abundant partes vinofe q ſic calidus est Contrarium dicit Bal. in libro de simplici medicina: t: Alui c: ſimiliter. Ad hoc dicendi q acetum noui mino: acu: cali diatis: intelligis t: n q acetum reccs poſt: complete cozruptum eſt frigidis e: q vctus: cii t: ei in fieri corruptionis: minus frigidi e: q vctus. Ad rönem in contrarium dicendi q in aceto oupler eſt natura caliditatis. Elna eſt enſen: tialis qua: by a natura vini. Altera eſt accidetalis qa: cobra: hit ab ebullitione, et ita poſt: ſeparat ab ebullitione p: tinue augim: at calo: ei: inſitu: li: quoribus ipos acutos reddit: caliditas t: enſen: t:alis n: augim: at. C Septimo q: rik q aceti ponderoſus e: vino: cii videatur ſubtilius t: leuini vino. Ad hoc dicendi q in vino partes terrefres ſunt pau: ce q deoſum ten dunt: aere: y: multe: t: ideo vinu leuus efficitur. in aceto e: vino partes vinofe leues ex: palat vel c: ofum: m: tur: et terrefres e: abullione acquiritur et comiſentur cii aquoſis: t: ſic tot: it ſit p: d: erosum respectu vini. C Octa u: queritur: cii in aceto ſunt partes due: vinofe. q: t: aquoſe: quibus de becautur infrigadio, n: omne ages cor: rupens in illa partem qua: cor: rupit inducit effectu ſui: fed caliditas ac: cidentalis agit in calorem natural: vini t: ipm cor: rumpedo inducit frigiditare: ergo imp: im: acetalis caliditas ptibus vini a quibus ab: ciebatur caliditas: ergo partes viu noſe caleſtunt: aquoſe vero frigide remanent. Ad oppositi vero eſt illud quod dicit Bal. q partes vinofe infrigidatur aquoſe vero caleſtunt. Ad hoc dicendum q partes vinofe infrigidantur t: aquoſe caleſtunt ſicut vult Bal. Ad rönem dicendum q caliditas duo e: ſo: e: c: abſcit ei: calo: em naturalem vini t: imp: im: accidentalem: in partibus vero vinofis eſt caliditas actu: alis: et ideo ab illis ab: citur: t: tuc induci: frigiditas: ſicut in bo: mo: tuo induci: frigiditas ab: ie: cale: em naturali: ponimus iſtur in partibus vinofis frigiditare: caliditas vero accidentalis ſigitur in partibus aquoſis: ptres ei: aquoſe no: recuptam corruptione: ſi imp: eſſi nem t: ideo calide remanent.", "C Circa ſeftum p: ce: d: itur hoc modo: queritur de oleovitri babeat feces: videtur q: fic: q: oleum eſt de genere liquo: ſed in liquo: bus ſicut dicit Bal. eſt ponere multas ſubas ſe: ſpum: ſub: fa: tiam ſup: re: m: aquofam t: feces poſſe: ergo ſimiliter e: in oleo: ergo oleum babeat feces. Ad op: poſitum e: ſi illud quod dicit Bal. m: lib: de simplici medicina: q in oleo no eſt ſer. Ad hoc dicunt quidam q in oleo no uo e: ſer. in veterivero non. I: ros autem di: amus q in oleo non e: ſer. t: ſi e: ſt in in: veteri e: t. et cauſa du: ues e: qui: oleum non babet feces p: pter vi: c: ofitatem ſegre: gitas: ſed ſi ſer e: cum eo non ſeparatur a ſub: fa: ntia: yel e: omni: extra:", "nea ſicut ponit Bal. q: ſer p: ſot ibi eſse adm: pita oleo. C Se cundo queritur quare vinum quanto yetuſtus tanto mino ris e: fecis: in oleo vero e: contrarium. Ad hoc dicendum q aliter e: de vino q: in oleo, in vino ei: muncides acquirit e: partiumque ſequeſtratione: cum enim partes vui: ſeques ſtrantur: tunc vinum remanet purum: in oleo vero non e: hec ſequeſtratio p: pter vi: c: ofitatem, in oleo tamen veteri p: oritur ſer: quia calo: couerit partes a: reas ad terrefres e: ideo ſunt ibi feces. C Tertio queritur vtrum oleum pus trefiat: t: videt q: fic: quia putrefactio e: ſt per calidum t: pus midum et p: im: v: n: vctu: ofum: ſed oleum e: bu: u: modi: ergo oleum putrefit. Ad oppositi e: qo dicit Bal. q: oleum minime putrefit: q: o: cedendimus. Ad rönem dicendi q in corporibus p: ibetur putrefactio tribus de cauſis. Prima e: defectus calidatits z humidatits: t: hoc modo lapides non putrefunt: nec aliquid corpus p: u: ta: tum humiditate ſin: zibero vero hoc modo putrefeit: quia p: abet in ſe humidis tatem. Secunda cauſa e: calidatits for: titudo: t: hoc modo vina for: ta: putrefactione p: ibentur: t: res in maximo mo tu calidatitem acquirentes for: tem. Tertia e: vi: c: ofita: for: tis partium reſſens calido acquiratali: t: hoc modo oleum a: putrefactio q: p: ibet: t: hoc innuit Aluee, d: cens in oleo e: ita for: tis nek: partium q: partes ſeparari: no: posſunt. C Altimo queritur: quare oleum non acceſt ſicut lac: t: vi: num. Ad hoc dicendum q: ad aceto: ofitatem duo concurrent p: ximum e: interceptum partium aquofarum cum terrefres: nis que aceto: ofitatem o: dinantur. ſecondam e: debilis ne rus qui non potest calo: repugnare: t: ideo inducit aceto fitas. in oleo vero non e: n: interceptum partium aquo: farum: que ad aceto: ofitatem o: dinantur. p: etereca neque e: ibi for: tis partium. t: ita patet q: oleum non potest ſic: er: aceto: ſum ficit lac: t: vinum.", "C De regimento ſanitatis, Lap. I: vii:", "C Lectio. I: vii.", "Egim: et: ſanitatis et custodia ſunt quatuor modi: Cn: vt di: te: ſit ſubtilis t: po: ribus ſuis t: quibus c: op: et: ſicut de: licatis t: qui: etis: t: cau: n: in t: ep: o: n: ſuis t: in his quibus n: couc: nit. Secunda: ac: tio: groſse di: e: ſuo t: ep: o: t: c: op: l: cione c: op: etenti: ſicut in exercit: atibus t: lab: o: tibus: q: et: i: e: c: itetur in n: ſuis tempo: ibus t: non congru: s: complexionibus: L: tius vt ſuis c: ibar: de: t: etur tempo: ibus: t: fm q: op: o: po: t: et: o: dinentur. He autem contraria his ſiant fugiatur. Quartus: vt a: cibis malos chimos genera: tibus: t: kmachum cor: rumpentibus cuſtodi: amus e: par: t: splen: e: oppil: atibus. R: ſtauremus et: i: reſt: ciamus cibis t: medicaminibus ho: z: m: no: cumenta: remou: ntibus. Subtilis autem di: e: t: tripler e: t: ei: c: ibar: in actione t: paſſione: t: ſua ſub: fa: ntia ſunt ſub: rita. Paſſio: ſicut ſacilitate dig: eri: t: vel: ci: in l: angui: n: mutabilite. A: tio: ei: laudabilis ab eis genera: l:anguis: ſicut pane co: to: c: e: p: e: c: e: p: er: di: c: per: di: c: m: ilium lact: en: i: bedul: o: m: t: petro: fa in: col: et: p: fi: c: n: i: ne: ſola: et: ei: l: angui: n: illaudab: il: em: genera: ſicut a: r: p: li: p: li: p: li:

Dietarum vniversalium.

Fo.xcviiij.

tis. Aromatica sult fuitur puri: et fo:te viniij. Acuta si
cut radic: inapis et similia. Großa quocuj dicta tripli
citer est diuidenta. Ana großa i effentia et passione
fua. In passione quia ad digerendum dura: et in san
guine mutari tarda. In effentia quia fanguis quem
generat grossus ut de camelinis carnibus: capris
hedulinis: vetere bouina. Secunda großa est in
passione fola. In actione vero non laudanda ut pe
corine carnes: panis no: bene fermetatus: qu: ita eti
sint großa ad digerendum dura: ex vétositate tamè
et humiditate sanguinem generant non laudabilem
Tertia est großa in actioe et passione fua. In passio
ne sicit in digestione duritie: et in sanguinem muta-
tionis tarditate. In actione quia quos inuenit bu-
mozes ingrostat et coagulat: et facit crudos et indige-
fos. Est autem tripler. Aut e:ni incradat et congelat
sicit cucumeres: citruli: lactuce et similia: aut vnctuo
fa est et vifcosa: sicit pungedo: aut vrruncb: sicit ge-
latina ex piscesibus: marine beialibus vel duris car
nibus fine aceto vel aromatibus. Temperata et me-
diocris est dicta sicut panis coctione perfectus: he-
duli lactates et vituli similiter. Mediocritas tamen
ciborum no: est vius modi. Sunt e:ni cibi inter duo
extrema mediocres sicit hic dicti. Sunt et alij têpes
rati vni extremitati plus vicini sicit annuales agni.
Qui eti sint temperati: aliquantulum tamen calori
attinet. P:tifana yo: et medulle panis ter vel quater
in aqua frigida lote eti: temperata fucire attinet ta
men frigiditati. Adhuc etia: mediocritas aliter esse
potest. Buo contraria comitta quedam generant. ci
baria ad comparationem vius solius mediocria vt
est cibus er oideo cum lentibus cocto còpolitus: qu:
mollities et humiditas ordet temperant duritiem et
siccitatem lentis. Simile faciant lentes cum bletis
coquinate: quia frigiditatem et siccitatem lentium te
perat calo: et mollities blete. Dieta autem et tempo
ribus anni ordinâda est vt in vere custodientes suas
actiones naturaliter: demus dictas similis tempera
tas et mediocres. hyeme: eftate: et autuno naturalib
opposita naturis co:z dicta detur: et fm q: naturas
fuas egrediétur: dicta opposita ascendamus sicue de
fèdam? Si e:ni ver natura fuâ no: custodierit: et ad
extremu quodlibet perpêderit: silitudo fugiat: et ad
fibi oppolita tranfeatur: ver si ad calozem transierit
temperata dicta debet vt: si tamen attinçat frigidit
at: sicut perdices: vitellos: pisces petrosos: ptifanà
panem lotum. Si ad frigiditatem se mutaverit: tem
perata dicta danda: fed ti: calori attinëtia vt annua-
les agnos. Si ad humiditare temperatam: h: ti: pari
deliccatiua dabinus: vt obfomogarum: piper: 3in-
ziber calamentum et similia. Si ad siccitatem: hume
ctatiau denk sicut agni lactêtes: et blete humide.

C Postê: compleuit fermento: suâ circa inuvestigationem
n nature dicta et: przietatem eius: et de cibori apparatibus
egit: fm ordinem rônabilem de sanitatis regimento q: per
diete administratione p:cedit: in hoc capitulo determinare
intendit. Diuidentur aut: hoc capitulum in duas partes. In
quarù prîma distinguit modos còditionis in quibus fanita
tatis confitiliter regimendum. In fœda: fi:in hac: Subtilis aut:
Dieta triplet: etc. de regimento sanitatis iuxta illoz modoz

fingulos p:ceditur. Prima non diuident: sed fœda diuident iu
duas. In quarù prima a:signat, przietates diete subtilis et
grosse et mediocris: et de regimine diete rône tempòz anni.
In fœda: fi:in hac: Ócordatunt sult etia: antiqui etc. agit de viu
diete subtilis et grosse et mediocris: et de regimine sanitatis
put in iparii vii: s:fitit. Prima a:ut pare ch prima parte cas
pitulis spectat ad p:esente lectione. Sœda a:ut pare diuident in
duas. In quarum prima a:signat przietates diete subtilis
grosse et mediocris. In fœda: fi:in hac: Dieta er têpo:ib anni
ordinanda est, a:signat ordinatione diete rône têpoz anni.
Prima a:ut diuident in tres. In quarù prima a:signat pr:ie
rates et diuerfitates diete subtilis. In fœda: fi:in hac: Großa
dieta tript: e: diuidenta etc. a:signat przietates et diuerfita
tes grosse. In tertia: fi: in hac: Têperata yo: et mediocris etc.
mediocris. Sunt igif in p:esenti lectioe partes quinç. In
quarum prima diu:inguit modos attendendos in regimine
sanitatis per dietam. In fœda a:signat diuerfitates et p:pi:te
tates subtilis diete. In tertia grosse. In quarta modiocris
In quinta a:signat ordine: diete rône têpoz anni. Circa
prima parte diu:inguit quattuor: modos in quibus regimê
tum sanitatis s:fitit. P:um est diete subtilis ordinationi ad
vflum quietoz. sœbs grosse ordinationi ad vflum exercitantius,
tertius est consideratio tempòz anni. quartus custodia a ci
bis nocius et bonoz electro. Circa fœnam partem agens de
diuveritate diete subtilis ipam i tres differÊtias diu:inguit.
Primo agit de subtili in actioe et passioe. Dicic autem in
p:affioe subtilis c:ui de facili a natura p:muta:q. et a:ut i: actioe
subtilis habes subfiliatione i: gnato et ex ipa fanguis subtili
lips g:na:ff. Sœdo a:ut de subtili i sola passio: et e: ilia q: cito
quertif: mal:ti s: languine g:nat. Tertio agit de subtili i actioe
t e: eentia illaudabili et e: ilia q: languine subtilit: et ex ipa gan
fuas acut et illaudabili g:na:ff. Dieta aut: p:ma p:pi:et debil
tatis et debilibus magis: fœda minus. tertia cadit in vflus me
dicine. Circa tertia parte diu:ident grossam dicta triplici diffe
gentia. Deinde p:mo agit de großa in passione et fuba: et hec
est illa que est bura ad còuertend: et e: q: per quærutione
g:na:ff. grossus humoz. Sœdo agit de großa in passio: fola: et
e: illa q: p:pter groffitie fuâ tarde quertik: querua ti: no: ma
n: g:na:ff. p:umoz. Tertio agit de großa in actione et passione
p:mo a:ut agit de ipa: et e: illa q: tarde quertif: et querua p:bo
res grossos reddit. Sœdo ipam diuident rône actionis: q: aut i:
grossat congelando sicit cumeres: aut s:upnatando sicit vn
cutu:ia: aut v托q: modo sicit gelatina q: est p:icium vel car
nu: condimèt: ad p:ocyt diu feruètur. Circa quartà partem
agit de dicta têperata: dicens q: ipa est equalis. fœdo dicit q:
nò est vni:formis: c:ui flingule ad diuerlas extremitates de:ci
nent q:da: ad caliditare: quedâ frigiditare? et sic de alij. Ter:
tio dicit q: pòt hoc têperamet: fieri p: comitióne ciboz ad
inuicè. Sciedi: ti: q: großa dicta exercitatibus còpetit: sed
marime prima. Circa quinta parte agit de regimêto sanitas
tis fi: m: têpo:z anni. còls a:ut intëtio est vt dicta p: 3in: còple
rioni corporis de:ef. et fi: m: elevatione di:crasie têpo:zis in 3io
eleuf. Circa parte ita quattuor: queritur. P:mu: est de
diuveritate regiminis diete a parte regioni. Secidu: de
diuveritate regiminis diete a parte têpoz anni. Tertii de
diuveritate diete a parte etatis. Quartii est de diueritate
diete a parte exercitantium.

C Circa p:mu: p:cedit hoc mò: querif quib: hoib: q:was
lis regiòis dieta subtilis còpetat: et videc: q: hoibus calide
regionis: q: c:u:virtutis digestiue a:de: debilitas: t:uc großa
dieta nocet et subtilis iuuat. natura e:ni c:ui fit debilis no: pòt
sufkinere grossius. Dicit etiá Auicè. q: in hoibus calide regio
nis vtus digestiua debilis eft. in hoibus frigide regiòis for:
tia e:tfalde. c:ui g: in hoibus calide regionis fit vtus debilis
g:dieta subtilis eis còpetit. Sœda rò de:ec est: calo: naturalis
nature e:ft infrumèt:u: h: in hoib: calide regionis calo: debi
lis eft: g: dieta subtilis eis còpetit. mino: pater p: Auicè. dicè
tem: q: in hoibus calide regionis calo: eft debilis. v:ni in tali
bus seni:ci:to accelerat. Tertia rò de:ec est: regiòes sunt. p:poz
tionales tempòzib anni: s:icut dicit Auicè. v:ni calida regio
eftati p:positionatur: frigida hyemi: h: in byeme. p:pi:er foriti
tudin: caloris cibaria multa et großa offerèda sunt. In eftas

n ij

Ziber

te 6o ppter debilitat6 eiufd6 pauca 6 subtilia: ergo 6fl 6o
homini in regione calida eritenti subtilis dieta c6petit. A
ontrariu6 videb6 6m Bal. 6 com6to sup aphoik.ome6 file augme-
tat 6um film 6t facit ipm furere: 6 calo: exterior: 6 augmentat
cal6re interio6: sed 6 cu6r: est fortis großa dieta c6petit: 6
g homini in regione calida eritenti: cu6 calo: in ipo augm6tet
6c6petit großa dieta. Seda r6bec est: flecticit ferapton. ca-
lo6 solis aduiniat cal6re interio6: in operationibus suis: sed ca
lo6 solis maior est in regione calida: gin eade6 regione calor
solis fortificat cal6re natural6 interio6: 65 cu6r: est fortis
großa dieta c6petit: 6 homini in regione calida eritenti groſſa
ta dieta c6petit. Ad hoc dicend6 6 in regim6ro sanitatis et
eritenti in regione calida subtilis dieta c6petit. Ad r6n6c6
dic6 6 caloris actio est duplex: qu6da e6t e6 c6ntialis: 6
tqda6 accidetalis. Accidentalis est 6 addit i cal6re vt calo: feb6ilis
t6 bec corpos calefacit. Alia caloris est actio qua revoluit ca-
lo6 naturale 6t spis: 6 ita sequef infrigidatio: vn 6queſu6
duo prie6. 6 frigiditas naturalis ppter reſolutione calo6s
naturalis: 6 caliditas accidetalis ppter imprefſion6 factam
a calo6. Ad auctu6tate feraptonis dicend6 6 ip6 intelligi
t materij subtiliādi6: vt cu6 adſet hydrops paties expona
ſoli: vt materia aqua depureſ, ad digitationem t6 materie
et nutrume6t6 no6 c6petit calo6 solis. Tel pot viaci aliter: 6 calo-
eterio6: aut est moderatus aut imoderatus. ſi fit moderas
us ſic intelligend6 6 uuat cal6re naturalem 6 spis, ſi fit
t6 immoderatus quafi igneus: hoc modo nocet corpori ipm
inflamando. C[6]edo qualis dieta c6petat p[re]dictus: vi6
dic6 6 liqida 6 tumida. In hoibus e6m regionis calide est ni
mia caliditas mediam 6 toliantio ppter reſolutione parie
a calo6: cu6 hoceta debilitas virtutis digeſtive: 65 in talibus
debet darii h6mo6 cibaria 6 uuui6 digeſtivu 6 t q6 natura6 no
ſestet: talia vero ſunt liquida 6 tumida: ergo cibaria liqida
6 tumida eis c6petunt. Seda ratio bec est: in h6mo6 hoibus
ſtomach9 6ſice 6t recor6. 6 ppter flectitat6: 6 to8 parie ca
pacitatis: ergo talia cibaria eis c6petut 6 multu6 no6 replent
6 t q6 no faci6 magn6 mo6ra in ſtomacho: ſed h6mo6 ſunt liquida
6 tumida 6 de facili lubiatur: t etia6 ſua humiditate 6to
machu remollit: 6 cibaria liqida 6 tumida eis c6petit. Ad
oppositu6: in talibus hoib6 multa cholera in ſtomacho abun
dat: 65 ſic uticit y facac. habebit 6 cholerā multa in ſtomacho
cibaria liquida 6 de facili ad gen6 cholerici c6uertitur ppter
ſui paſſibilitate: großa vero pſecte digeſtitur: ſed nullu6 tale
eis c6petit: ergo cibaria liquida eis no6 competit: q6 c6cedi
mus. Ad r6nem in ſu6 dicend6 6 cholera duob6 modis est
in ſtomacho. 6q6b e6 naturalis c6ſequ6s ſtitudine6 loa
lo6s naturalis ppter ſui acum6 6 ſtitudine6: t hec purcat
digestione: t ad eam opaſ: 6 habebtibus h6mo6 choleras in
ſtomacho großa c6petut: hec vero est in hoibus ha
bitatib6 in regionb6 frigidis. Alia aſt est cholera ex actio6
caloris accidentalis acquiſita: 6 habebtibus h6mo6 choleras in
ſtomacho cibaria c6petunt subtilia vt natura ex groſſis no6
infestatur.

C[6]irca feci6u6 pcedif hoc modo: querif 6lis dieta c6pes
tat in vere: t videſc 6 frigida 6 ſicca: 6m e6m quattuo: c6ple-
rid6s tépoa contrariu6: 6ver habebit c6plicione6 anni
p[ra]ſis: bec aut no6 est nifi calida 6 tumida: 65 in alij5 tépoib6
dan6 cibaria 6ria c6plicioni tépois: ergo 6 in vere 6ria de
b6t darii: ſed ita ſunt frigida 6 ſicca vt acetofa: 6 in vere ace
tofa c6petut. hoc c6ſormaſ p[]RA[ſ]. dicet6 6 in vere magna
e6 generatio ſanguinis: ſuſtra illud p[]b[]i6 p[]sanguinei demen
tio6 ſunt in vere: 6 ſic ſanguis multu6 multiplica6: 6 ea 6
ſanguine6 reprimunt multu6 c6petut: ſed talia ſunt frigida 6
ſicca ſicut acetofa; 6 acetofa in vere c6petut. Ad oppositum
dicit Bal. in tegni6: 6p in regim6to sanitatis oſa equitur na
turā aeris. 6vi6 ſi aer téperat? fuerit oſa téperata debet expi-
beri: 6 ita diſt6perat 6 diſt6perata: 65 ver est tépus téperatu
ſicut dicit Bal. in lib[]o c6plicioni: 6 téperata no6 declinatā
d aliqua6 extremitate c6petut in vere. hoc etia6 c6ſirmatur
dicit Bal. in com[]emo sup aphoik. 6 téperata c6plicio ſola
ſiſtudine p[]g]ne gaudet: 6 no6 soli6 intedit a parte c6plicioni6: ſed
tia6 a pte regi6li6: 6 gica6 6 téperata in vere c6petut. Ad hoc
dicend6 6 in vere téperata c6petut, dicit etia6 Bal. 6p ver no

est calid6t 6 humid6t: 65 est téperatu6. Ad r6n6c6 t6 diſtingu6at
est 6 calidit 6 humiditātibus subtilitātis videbant. Quedam e6t 6 ac
accidentalis et naturalis que cauſa putrefactione: 6 in talib
cibaria frigida 6 queca6 compet ut in tépo6 perfetualia. Alia e6t
cauditātis et humiditātis p qua vita c6serua6: 6 q: ſicut
vitavigit p calid6t 6 humid6t: ſi6r bec c6plicio vitā c6seruat 6
t in talib c6plicione ſilia offerenda ſunt. C[6]edo querif
qualis dieta c6petit in eſtate vtrī frigida 6 humida: 6 vide
tur 6 q: est calore eſtatis diſcrasia calida 6 ſicca in corpe
acquirit: ſed in talib calu6 c6petut 6ria: 6 in eſtate c6petit die
ta 6ria: bec aut est frigida 6 tumida: 6 hec in eſtate c6petit.
Ad oppoſiti6: in eſtate est calo: debilis debilitate magna: 6
caloris facili conſuptionis c6petit: ſed e6 non eſt frigida et
humida: 6q ppter ſua frigiditare digeſtioni repugnat: 6q
est eſt ita no6 c6petit. Ad h6 vicend6t 6 in eſtate dieta frigida
6 tumida c6petit. h6ida in c6plicione: in ſubſtācia subtilis
6r fa6ci6 ſit couerioni6 ſicut iura carnu6 frigidar6 6 humis
darii. Ad r6nem in 6ria6 dicend6 6 debilitas caloris natura-
lis 6 acidit in eſtate no6 est ppter qualibet cam: ſed ppter
caloris tépois excellentiā. ita6 e6t debilitat calo6: naturalis
t ipm revoluit: 6 vi6 ſelis contéperare calo6 téperabis per
illud q6 téperate est frigida: 6 hoc aut est frigida 6 humida: 6
tali tépo6 debet exberi et 6 c6plicio diſtpperata 6rarie diete c6gaudet: ſed hec est 6ſt
téperata: 6 in autu6no c6petit dieta diſtéperata. E[6]otarium
t6 ponit autoches. Ad hoc vicend6t 6 in autu6no dieta 6raris
eſt exberenda. 6 calida 6 tumida. Ad r6nem dicend6 6 in au-
tu6no duo ſunt. P[]rimu6 est inequalitas tépois: 6 hoc modo
dieta téperata c6petit. Secundi6 est eleuatio diſcrasia 6m 6
corpus in c6plicione frigida 6 ſicca eleua6: 6 hoc modo die
ta c6traria c6petit: 6 remot 6r h6mo6 fringaſa: 6 vi6 médi6
t fit valde calid6t 6 darii valde frigidi6 p contrani. C[6]uar
to6 querif qualis dieta in byeme c6petat: t videſc 6 groſſa
frigida 6 tumida: calo6 e6 in byeme ſoſtis est: 65 cu6 calo6
naturalis ſoſtis est: t qu6 diota 6 tumida frigida 6 tumida 65
ebri6 ppter calo6s ſoſtitudine6: t vide6 e6t in byeme: 6 dieta
groſſa frigida 6 tumida in byeme 65 exberi6. E[6]otarium
ponit autoches. C[6]uinto querif quare calo6 corpi6 r6ndet
ſuba diere: vt groſtu6ties eius vel subtilitas: c6plicioni vero
tépois r6ndet c6plicio diete. Ad hoc dicend6 6 cauſa hulideſt
6: in cibo duo ſunt. P[]rimu6 est aptitudo 6p ad coueriones
Secundi6 e6 alteratio diſcrasia. Aptitudo 6p cibi ad ueruho6
debet ſuba cibi. alteratio debet c6plicioni c6trariet: vt ſi té
pus est calid6t: dam6 frigida 6 ecotarto: 6 ſi tbus ſit debilis
65 cobi subtilite in ſuba: 6 ſuba cibi qua6 6rarata e6 virtutis.
C[6]exto querif vt vi6n6 miſtju6 multu6 debeat darii eſta
t: t videſc 6 no6: 6 puri6. I. eſtate e6m calo6: naturalis debilis
est: igif illud q6 ipm calo6 c6ſoſtat 65 in eſtate exberi6: 6
vinu6 puri6 est h6mo6 6 Bal. 6 com[]emo ſup ap[]poſi6. 6 in eſta
te magis c6petit vinu6 puru6 6 miſtju6. Ad oppoſiti6: ſic vinu6
de facili exuerit ad calo6 naturale: ſi6r ad inaturale. Ma6 6
q6 calo6 naturalis nutrit: nutrit 6 inaturale: ſi6 p[]5 i6 oleo 6
alij6 vntuofis. 6 vi6t deu6 auicu6. 6 dare vinu6 p[]ueris 6 addere
igne6 igni, ſi6r ſi febriſtati de6 ipm inflamatu6: 6 in eſtate tép[
]6 calid6t est vinu6 calid6t: 6 oſe file augm6tet ſu6 file et faci6 fu-
rere: 6 vinu6 puru6 no6 c6petit. Ad hoc dicend6 6m auctores 6
vinu6 multu6 miſtju6 aq in eſtate 65 exberi6. Ad r6n6c6 dicend6
6 debilitas calo6s naturalis no6 est er: quafi6s cauſa 6 eſta
t: ſed p[]uenit ab ineſtitute 6 excellenta caliditatis tépois
vni6 inequalis ſit c6plicio 6 inequalitas debilitat 6 ruti6: 6
6 calo: naturalis corporis c6pois a calo6 tépois diſsolu6 yel reſolu-
tur: 6ideo ſi dek alioq calid6t yel aliq[]o6 addens in calo6: poti6

Dietarum univerſalium.

Foxcix.

b. bilitabit caloë naturalis & augmetet vel conſoſtet: t. 15
vinī puri in eſtate non debet erhiberi.

T. Circa tertii pcedif hoc mdo: querif q. dieta ſenibus còpet: vtrius opet et eis multus cibus groſſus: t. videq: q. ſic: diſsoluti oride returra ratio: 15 in ſenibus magna fit diſſoluti caliditatis & humiditatis naturalis: ſed groſſus cibus multum returraſt: ſubtilis vero non: ergo groſſus cibus et in magna quatitate debet ſenib. 9. ſoda ratio bec eſt: dicit Bal. in còmèto ſup aphoſi: q. cibus groſſus ſuturè augmè tar: 2 addit in modu: cibus vero ſubtilis ſuturè diminuit et ne addit in modu: ſed in ſenibus adſtutus debilitas 2 ſi ne modo: 5 cibus groſſus 2 multus eis còpetit. Ad oppoſt: t. vtrute eſſit debili multitudine non còpetit neq. groſſus cib? ne calo: naturalis eſtinguaf: ſicur paru? ignis a multitudine ligno: eſtinguif: t. lápas a multitudine ne olei: ſic aſt calo: a multitudine cibi eſtinguif: ſed in ſenibus calo: multus debilis est t. ſutus, vñ dicit yaſac q. calo: in ipis eſt ſicur lucerna parata eſtinctioni: 5 in eis neq. cibus groſſus neq. multus competit. Ad hoc dicendis q. paucus cibus eis còpetit ſubtilis. Ad ronè dicendis q. duo ſunt in ſe 15 b? cofideràda. Prinmi è multa diſsolutio corpi in eis fa. Secundiè eſt teno: t. ſutuis. Quotidem ad diſsoluione corpi t. medb202 nutrimento multo 2 magno indigent: 15 2 teno: virtutis debilis eſt: eſt multus cibù 2 groſſum no ſuffinent ne calo: debilis eſtinguaf. Dam? 1 gik groſſus 2 paucavt ſi tafaciam? 2 teno: virtutis q. est debilis. dam? etià frequerit t. ſepe vt magne diſsoluto fiat ſatilitio. t. ſic vtris ſatſis ſiet t. teno: virtutis 2 diſsolutoi corpi: 1. ſoq. q. riq: qre ieuinijs plus ſutinſe in ſenibus 2 iuuenibus: 2 videq: 2 rra trium. in ſenib? eſt eit multa medb202 anitio: 15 2 inanitio cä eit famis 2 appetit? 5 in eis cù ſit maio: 1 inanitio in iuue cal. 20 calo: multus debilis eſt: ergo in ſenibus minus 05 ſutine ri ieuinijs 2 in iuuenibus. Ad oppoſitù eſt auctoitas Hip. dicectis q. ſenes faciliſt ferut ieuinijs: 2 qub concedimus: t. ca diuus eſt: 2 q. calo: naturalis in eis debilis eſt, vnde no multum inanit. 3t. eſt medb 2 ora ſunt in eis 2 copacta 2 ſolida: 2 eſt eui diſſultate diſſoluuntur: 2 ideo nò eſt in eis magn? appetit: 2 eſt faciliſt ſuſinét ieuinijs. Juuenes vero t. pueri: q. ſo: ſo: ſo: hnt caloë q. etià medba 2 mollia & teneba obes dientia diſsolutio: ideo fit in eis magna diſsolutio 2 tinani: 2 eſt iita magnus appetitus: 2 e: ideo minus ſuſinét ſamè 2 ieuinijs. 1. T. Tertio querif qui facili? ferut ieuinijs: an ſenes an decrepit: 2 videq q. decrepit: in illis eſm minot: eſt calo: 2 q. in ſenibus t. 2 t. prata: taſes vero facilius ſerunt ieuus niui 2 cù inanitione no ſentavit? 5 decrepitui facili? ferut ieuinijs. Ad oppoſitù eſt qò dicit Bal. ſup aphoſi: cù eſt dicit Hippo. ſenes: nò intellerit de ſenibus eſſetibù? 2 in ſenio quales ſunt decrepiti 2 cù magna diſſultate ferut ieuinijs. Ad hoc dicendis q. decrepiti minus ferut ieuinijs. Ferre enim ieuinijs non ſequitur debilitatem caloſis: ſed diſsolutios nem maiòem vel minoem: ſed in decrepitis maſima fit diſsolutio: ideo multum appautent: 2 eſt vir: ſuſinent ieuus niui. in ſenibus vò nò ſit magna diſsolutio: 2 e: ideo nò multi appetit: 2 e: ideo leuter fame ſuſinét. 1. Quarto q. riq: q. dieta còpetat puers: 2 videq q. groſſa 2 in magna quatitate: calo: forti 2 appetitui magno cibi còpetit magnito: ſed oia priedicta in puers reperiti: 5 in puers còpetit groſſus cibus 2 mult? 9. ſoda ratio bec eſt: natura in puers marine indiget nutrimeſto 2 augmèto: ſed in iuuenibus nò indiget niſi ſolo nutrimento: qm? iam ſunt in augmèto 2 pleto: ergo plus indiget natura cibo 2 iueritia 2 in iuue tute: qm? ppter nutrimetù 2 augmentum: ſed cibus multus 2 groſſus ad ilia operat: ergo groſſio: cibus còpetit puers. Hoc etiam còfirmatur per Hippo, dicentem. Qui creſcent multo indiſ gent nutrimeſto. Ad oppoſitum: virtuti incòpente 2 debili multitudine cibi neq. groſſities còpetit: 15 ſic eſt in puers: ſic ut dicit Auicè. 5 in eis neq. multus cibus neq. groſſus còpetit. Ad hoc dicendum q. pueris nò competit cibus groſſus neq. multus. Habent enim memba: debilia 2 caloë debiblem. Ad ronem dicendum q. ad diſgeſtionem fortem requirit tur forſitudo caloſis 2 organozum completum hoc tamen nò eſt in puers. imo habent o: gana incòpleta, vñ dicit Auicè,

q. habent pulſum debilem ppter imperfectionem o: gan; Ad aliu dicendù q. eis còpetut cibaria liquida ſubtilia: 2 q. debilis eſt in eis virtus, vnde debet erhiberi cibus frequen tar 2 parum. 1. Quinto q. riq: cum ſint diuerſes etates diueretur dieta. Ad hoc dicendù q. pueris debet dari dieta in parua quantitate ppter virtu tis 2 membiorum imperfectione: t: frequenter ppter indi gentiam t. neceſtate vt ſe flat nutrimentum 2 augmentem In adolescentia 2 iuuentute dentur multa ppter nimiam neceſtate: calo: eim in ipis forſis eſt t. membra pfecta: 2 q. forſis debent dari multa: quia vero medba p perfecta: non debent dari frequèter. In ſenectute vero duo ſunt: forſis vir: t. paucu deperdito: quia virtus forſis: eſto multus cibus competit: 2 diſsolutio paucu: non debet dari frequèter ſed ſemel 2 multi. In decrepitis vò paucus 2 frequenter in illis eim calo: eſt ſimilis lucerne parate eſtinctioni: ſed lu cerna a multitudine olei: eſtinguif: ſiſt calo: cor: e: zingtinguer e tur a multitudine cibor: 2 ideo nò damus decrepitis multum cibum: ſed paucum 2 frequenter.

T. Circa quartù querif que dieta e: cito: cito: còpetat: an groſſa an ſubtilis: t. videtur q. ſubtilis: e: exercitiu: resoluit ca loem naturalem 2 ſpùs: led virtute eſſitate debilis còpetit ſubtilis dieta 2 paucu: 5 in exercitio competit dieta ſubtilis t. paucu. Secunda ratio bec eſt: cum calo: naturalis ad e: rte 2: trahitur no còplet actione diſgeſtioni: ſed in exercitâ: tibus trahif calo: naturalis ab interio:ibus ad e: rterio: 5 in ipis calo: naturalis nò pòt coplere actione: ſua: ergo eis e: pribibêda eſt dieta talis vt calo: debilis ipam digerere poſſit: 2 pmoí vò eſt ſubtilis dieta: 5 eis o: p: e: t: dieta ſubtilis. Ad oppoſitù: calo: naturalis p: exercitiu: for: t: p: ip: ſim fit maſima diſsolutio ſupertuitatum: ſed quando calo: for: e: t. groſſus cibus competit: ergo e: exercitatibus groſſus cibus competit. Ad hoc dicendum q. groſſus cibus 2 multus 2 frequè eis competit. Ad ronem dicendù q. actio e: exercatiu: eſt oupler: vel triplet. Elna è: e: cito: cito: calo: naturalis. Se cùda eſt diſsolutio, ſupr: ſu: po: a: copro: 2 hoc modo dicim? q. e: competit eis groſſa dieta. Tertia actio e: ſt diſsolutio calo: ris naturalis 2 ſpùs: ſed hoc nò eſt in exercitio: ſed còſequit tur ad exercitiu: Ad aliu dicendum q. ſt: status e: exercitiu e: dous pler: qm? primus eſt, p: put exercitiu: eſt in fieri: 2 hoc modo di: cimus q. non competit groſſa exercitatibus cibus. Secidus ſta e: t. put exercitiu: e: completu: 2 in facto: 2 tunc calo: re dit ad interio: 2 for: t: ſic groſſa dieta e: exercitat: t. ſic groſſa dieta e: exercitat: tibus competit.

T. Lectio. liij.,

Loncordati etià ſunt antiqui: 2 q. q. cibaria ſunt velo citer deſcendentia: ſ facile venas penetrantia: ante cibum primo danda: q. vero ad hoc tarda p: remo: Libus eim ſ facile digerêdu: ſi extremus accipiatur 2 digerat: 2 e: cire feltin? ſit: repugnat ſibi grauis an terio: cibus: et e: re: e: non permitt: 1. Lui autè e: re non poſſit: innatit: ibi: a: calo: cibi groſſi caleſt: 2 ebulliens: velociter co: rumpitur. Si autem ante acci piatur 2 digerat: nib: ſibi ereunt: repugnat. Simi liter: solubilia a: ſunt accipièda: ſiptica a: ſut poſtea 2 liquida antea. Subtilis a: ſut: a: ſoluta e: t: corpos: ri nec: ut: nec groſſiè: tribuat ficut groſſa. groſſa t: intendo que inter viſcosam 2 laudabilem habent ſubstantiam: vtilis t: e: ſt in custodienda ſanitate: et ſacilitate diſgeſtive: e: velocitate a: meb:is diſsolué: 2 c: a: laudabilis ſanguis: nò ſol: ſanitate: custodit: 15 2 ſanitatem: reuocat inſirmis. multotiens di: uturni: morbi auferunt: qua: to ergo magis acuti. ali:q: e: ſuſcit ſola ad inſirmitatem ſanand: fine aliqua me dicina. A: nde o: po: et: cu: t: custodire medicum in morbis ſanàdi: ſubtilè dieta: haberi: 2 t. medicinà raram 2 et

n. ij

Ziber

maio: in necessitate dari: quia antiqui dicerunt abbaties
nentie studiōsis; et subtilem dietam habentibus ca
lozem refrigerari; et siccitatem humectari: que et
nunio calore et forfiti in exercitātib? laborc. Et
sta p[ro]imum intrare balneum in acre temperato:aqua
tamen dulci erustere: neq[ui] ibi du[mo]tare. Exiens vini
accipiat mi[rum] et bibat plus ? opor[teat]: Deinde
totu[mi] euomat: et aliquat[uli] q[ui]ecat: paucas deinde ac
cipies lactucas. herbe sunt refrigerat[issime] fine aliqu
eraſſitie: poſt p[ro]ſanā accipiat: et expectet quouſa[]s a
ſtomacho digeratur. Deinde comedat pullo[rum] aſ
las: pedes quo[ſ]s hedulinos bene coctos. cum pa
no obſomogaro et aceto: et ouo[rum] vitell a eliza. De
herbis accipiat que laudabilis ſunt cibi: ſicut molochia:
atricipes: blites: vinum mi[rum] cum aqua frigidiffi[ma].
Hal. Multotiens inquit mi[hi] sufficient in
tempo[ribus] calidis sola p[ro]ſana cum ordinameto ta
men ciborum: et quoum ibi in conſuclutinem quorum
libet hominum: vinum mi[rum] cum aqua frigida ſi
ue nine p[ro]out affu[n]t ſunt bibentes. Alij enim in eſtu
labo[ra]ntes: et ni[mi]um calo[em] ſenti[centes]: parum
quiſeſcentes: et aquam frigidam bibentes: ſolent
cuadere inſirmitates. Subtilis vero dicta c[ui] cibis
in actione ſua subtilibus: et[mi] ſenſtia co[rum] illauda
bilis ſit: multum iu[nat] in corporibus ſuis habentes
multos gros[ſ]os cruſos et viſcosos humores: et eos
qui babet oppilatio[es] in epate: et p[ro]ſen[s] duriciem
Inde Hal. subtilis i[n]q[ui] dicta oppilationes e[pati]
aperit: et p[ro]ſen[s] duricijs ſoluit: ip[sum] quo[ſ]mi[nuit]
et in naturam ſuam reducit. J[de]c. Ego noui homines
anbelitum habentes ſe dictantes subtiliter: qui
taliter adiut[i] ſunt vt euafersint anbelitum: non poſt
habuere ni[mi] parum[em] et rarum. J[de]c. S[ic]o multos ne
freticos: arteticos: non tamen in artificiis lapidoſis:
paſſionez eriſſe: vel alleuiſſe cum diete subſtrilata
te. Intendit autem subtilem dictam gros[ſ]os humores
subtili[antem]: ſic ut[rimel] et radices et ſimilia.
Epileptia aut[em] ſi ſit parua: et aliquis ab inſi[ut] ſibi
occurrerit cum abſtinentia et subtili[] dieta: perfecte
ſanatur. Si autem inſurata et elongata fuerit: et[mi]
non fanetur: tamen multum et dicta tuuatur. Sed
non ſemper eſt frequentāda: ſi enim ſalba ſit vel ama
ra: et acuta: et[mi] gros[ſ]o[rum] humo[rum] ſit subtili[atua]: mari
me ſi complectio ſit cholerea. non enim hec dicta eos
iu[nat]: nec aliquos etiam ni[mi] in quo[rum] corporibus
phlegmatici humo[res] adunatur. Lalidis e[rgo] no[mi]
citina hec dicta: quia in p[rimi]s subtiliat ſanguinem
t poſt humiditatem deliciat: t incendit: t melancho
li[icum] facit. Inde Hal. opor[tet] cognosere operant[em]
acuta c[ibaria]: t humo[rum] gros[ſ]orum subtili[ta]: vt
perfecte qua[ti]tatem d[ati] diſapiat: et quo tempore qui
bus ve hominibus ſunt danda. Groſſa vero dicta id
eſt viſcosa: et ad digerendum dura: licet perfectam
non deſt ſanitatem: tamen dat groſſitiam et virtutem
p[ro]pter diſſoluendi a membris longitudinē. J[de]coq[ſ]
ſolis e[re]citiātibus ſuſſicit et laborātibus: ne c[ito] a
membris diſſoluatur: t ne co[ru]ſs deficiat virtus. Li
qui[d]am vero plus deſiderent groſſitiam et forſtudiri
ne[m]: cum in perfecta ſanitate ſunt: ? maciem: et cum

membroz[ui]m carnoſitate perfectam ſalub[ita]tem: ne
ceſſe eſt hanc frequentare: neq[ui] cum acceperint: ocio
ſos eſſe ab exercitiōz t[em]perie antequ[em] cib[ui] ſumant: q[ui]
facientes v[ri] poſſunt groſſis: maxime ſi viſco a co[ru]
sa ſint. Sic ſana eſſe a[per]iant: ſi groſſis e[ſt] ad vige
rendum d[ur]is vtantur: neq[ui] gravitatem: neq[ui] d[ur]is
tiem ſeuſerint in lateribus. J[tem] opor[tet] vt groſſa
ſint ſin exercitia et labores. S[ep] ei for[iter] exercitati
ſicut athlete et ſiles: viſcoſiſſimāt groſſiſſima eru[n]t pa
tiētes: min[que] labo[ra]tēs e[c]o[u]erſo. S[ic] q[ui] ascendere n[di]
d[esc]ende[n]di n[mi] ſin quantitatem exercitiōm. Qui non
poſſunt exerceri: quia neq[ui] etas patitur: neq[ui] ſonſue
tudinis fuerit ſibi: groſſam et viſcoſam fugiant die[s]
tam: ni[n]i cum p[ro]ſus caballiza[er]int: vel p[edites] iu[n]
ru[n]t: vt tantu[n]de valeat quatu[ri] exercitia vel exerceri.
Il[hi]bil enim inimicabili? eſt reg[ue]de ſanitati q[ui] ocioſi
tas et qui[es]. maxime groſſa vt[er]ib[que] viſcoſa dicta.
J[de]coq[ſ] non pati[b]e? neq[ui] exerceri valētib[que] dicta
in paſſio[de] subtilis: et i[en]tia[na] accipia[t] laudabilis: groſſa
t viſcoſam caueat quato plus poſſunt: neq[ui] ſol[i] hec
faci[ea]: sed t[em] corpora ſunt mundificanda couenibili
pharmacia: et t[em]peranea: et ſepe accipi[ea] digere re
adiuua[n]tia et ſanitate custodiētia: ſicut or[imel] ſquil
litic[ui]m. Quibus groſſi humo[res] et viſcoſi ſunt: neq[ui]
negligant electuaria humiditatem ſtomachi mundi
ſicaria: et e[pati]s et p[lo]ſen[s] oppilationes a[per]ientia:
q[ui] ſi negl[er]erint: cito inci[n]dent morbos diuturnos:
quo[rum] cauſa humo[rum] eri multitudo. Exercitan[
tes] a[n]t et labo[ra]ntes bis oppoſita crunt facientes:
quia in magnis erer[ci]ts ſi dicta accipiatur subtilis
et c[ito] ſolubilis: velociter deſiciunt et confumuntur
carnes: et in p[ro]ſim caudant. Multi ergo hominum
ſtudijs alij[us] occupati: cum dictam et exercitia ſin q[ui]
opor[tet] o[d]inare non poſſunt: c[ibar]ia non accipiat
ni[n]i q[ui] digere re valeat: neq[ui] mundificare corpus cum
catarticis: electuarijs et ſimilibus negligat. S[ic] i[mi]
tur exercitia ante c[ib]um ad reg[ue]d[am] ſanitatem opti
ma ſunt. Que poſt c[ib]um erunt: maxime ſanitatem
impediunt: quia antecedentem c[ib]um calefaciunt: et
e[bul]lientem antequ[em] e[rc]oq[ut]atur eijciunt. Qui cu[j]
ad e[par] crudus et i[d]igeſtus veni[at]: in venis e[pati]
humo[res] adunantur groſſi. Diuerſo[n]m mo[bo]z[ui]
t d[ure] diſſoluēdo[rum] cauſe futuri mo[b]i. Si autem
calo[st] ſtomachi et e[pati]svi[rt]uſus fuerit: mutāt[ur] in
ſanguinē: non t[em] laudabile: quia de groſſo p[le]gma
te eriſentē: vnde plurimi dolores artetieos inci[d]
dunt: t[em] similes alijos dolores. Inde Hal. Opor[tet]
inquit poſt c[ib]us exercitia et labores vi[rit]ari: t[em] f[ic]ut re
quijs a[n] cib[ui] fugi[ea] de r: q[ui] exercitia humectatio[
nem] eri[n]an[i]nt carnijs: et corpora diſſolu[n]t cum fumo
et ſudo[re]. S[angu]ine autem min[uto] carniem hume[]
ctante: trabitur c[ib]us et ſtomacho crudus: et i[d]ige[
ſtus. J[de]coq[ſ] et i[n]firmitates in[i]dunt. vnde ante ſe[
nectutem mo[zi]nuntur. J[dem] inqui[t]: multi ſanos
eſſe ſtomacho confidunt: et ad digerendum groſ[ſ]
fam et duram ſuſſicere ip[sum] eſtui[n]ant: ſicut citruſos
et cucumeres et ſimilia. neq[ui] ſenti[n]t donec i[n]firmi[
tates] ſubeat d[uras] nimis: et c[ito] mo[zi]nuntur. Invenis
enim ſepe hec comedetium necſſe est adunari groſ[ſ]

Dietarum universalium.

Yo.c.

fici et frigitudinem humozerque in sanguinem co
ucrtodilium: quia parua ex causa cito putreciunt: et
pestermarii ca sunt feci: vel calore naturalis epatis
minuunt: et digestionem sibi auferunt et virtutem. vn
de fit ut cito succedat hydropis. Opotet ergo ma
gis effe studium regende sanitatis: cibos dari lauda
biles chimos generantes: sive subtiles sint sive groſs
Hal. inquit: omnes cibi in effentia sua non laudat:
sunt maximo studio cuitadi: subtiles seu groſſi ci
mo: bozum non sanitatis sint generatiui. Soli ergo
erecitantes groſſus indigent cibis. Hal. groſſi cibi
et ad digerendum duri: non tamen in effentia ma:
li: non omnibus hominibus sunt fugiendi: quæ exerci
tantibus fostriter et laboratibus et perfectis in ſtoma
cdo et epatis complecionibus non nocent. Sed ſe
pe comedantur: tantum boni chimi generantur. He
neraliter ergo diximus qui groſſis vt debeant sive
subtilib. Reſtat dicere quomodo accipiunt. Mol
les cibi et liquidi faciles sunt digestioni: ideoq. ante
duros accipiendi. Si enim poſtea digerantur: a du
ris erire non permittitur. In effentia mali ante bo
nos sunt ſumendi. Si enim poſt: in ſtomacho immo
rantur: et boni cis corruptis corruuntur. Qui in
eſentia tamen humidi vel viſcosi neqz ante cibum vſum cibum: tatùmmodo enim
sunt ſumendi in horum medio. Qui vero cibi non
sunt illaudabiles: neqz tamen lubiti: neqz müdifica
tes: et hi neqz ante cibum neqz poſt: ſed accipiuntur
medio. Qui neqz solubiles sunt neqz frictici: ſed tibi
mundificatiui: neqz illaudandi sicut amygdale: ven
tribus fecis ante cibum sunt ſumendi: mollibus ve
ro poſt.

Egit ſuperius de distinctione diete subtilis et groſſe et medioris: et de eius diuerſitate a parte temporum anni. In hac autem parte dicta subtilem et groſſam corporibus adaptans: oftendit quibus vtrab consueniat in regimento ſanitatis. De autem pars ſpectat ad p[rae]ſentem lectionem Diuiditur autem in duas partes. In quarum prima agit de vſu vtriusq. diuerſis vtrab corporibus adaptans. In ſecunda: ſelicet in hac: Generaliter ergo diximus qui groſſis cibi etc. redeundo determinat de vſu acceptionis cibos rum subtilium et groſſo[rum]. P[ra]ma pars diuiditur in duas. In quarum prima premittit ordinem ciborum groſſorum et ſubtilium. In ſecunda ſelicet in hac: Subtiles autem cibi absolute etc. agit de vſu diete subtilis et groſſe. In ſecunda ſelicet in hac: Opotet autè intelligi etc. poſt vſum vtriusq. diete ſub d[re]uicitur modum regiminis ſanitatis circa vtrabq. concludit. Prima diuidik in duas. In quarum prima agit de vſu subtilis diete. In ſecunda: ſelicet in hac: Groſſa ve ro et viſcosa diete etc. agit de vſu groſſe diete. Et ſic quinſt ſunt partes in p[rae]ſenti lectione. In quarum prima tangit ordinem diete subtilis et groſſe. In ſecunda determinat de vſu subtilis. In tertia de vſu groſſe. In quarta regimen ſanitatis circa vtriusq. vſum d[re]uiter concludit. In quinta re dit ad ciborum ordinem. In[ circa] p[rae]ſentam partem d[ic]it q[ui] in multo[rum] ciborum acceptione subtilles debent p[re]cede re: et deinde groſſe: ne ſubtilium tranſitus impediatur et ip[po]rum fiat corruptio: debent igitur p[ra]ſus solubiles et liquidi accipi: et frictici. Circa ſecidam partem agit de vſu subtilis diete. De autem pars diuiditur in duas. In quarum p[ra]ſi ma agit de dicta subtili in paſſione et effentia. In ſecunda ſelicet in hac: Subtilis vero dicta etc. agit de dicta subtili

in actione. De ſubtili autem dieta in paſſione et effentia tria
intendit. Primo dicit q[ui] bonum generat ſanguinem: et va
let in cufodienda et regenda ſanitate. Unde medicus de
bet eam infirmis imungere. Secundo ſub aucto[ritate] ant[is]
quo[rum] docet modum regendi corpora debilia per ip[po]ſam
dicens: q[ui] habentibus corpora calida et ſicca propter etatem
et labor[em] competit vſus balnei temperati et mo[ra] tempe[ra]
rata in ip[so] poſt eruitum potus vini miſt: et poſt vomitus
deinde quies: et poſt accepit p[ro]ſane: poſt cu[n]us digestio[
nem acpiantibus pulli et au[rum] extremitates t[he]re lauda
biles frigide. Tertio vicit q[ui] fin Hal. multis in eſtate com-
p[pet]it vſus p[ro]ſane et aque frigide et vini miſt: et per obfer
rationem diete liberati ſunt a diuerſis mo[bi]s. Par[sa] au-
tem illa que est de dieta ſubtili in actione in duas diuſtur.
In quarum prima oftendit quibus competivis eius. In
ſecunda ſelicet in hac: Sed non semper eſt frequentanda
t[em] quibus non competit oftendit. Dicit igitur q[ui] habentis
bus groſſos humo[tes] competit. Secundo fin Hal. odiat q[
multi a diuerſis mo[bi]s per ip[po]ſam liberati ſunt. Deinde o[ci]
q[ui] non debet ſemper frequentari: quia p[ra]mo humo[tes]
incendit: deinde ingroſſat et infrigitat et hoc confirmat per
Hal. Circa tertiam partem agit de vſu groſſo diete. De
eautem pars diuſitur in duas. In quarum prima affinat
p[ro]puetates groſſe diete. In ſecunda ſelicet in hac: Lum
quidam vero deſiderant plus etc. determinat de vſu eius
ostédiquib[us] competit et quib[us] non. S[co]da autem diuſtur in
duas. In quarum prima de vſu eius determinat. In ſe
cunda ſelicet in hac: Inde Hal. multi inqui[tu]n sanos ſe etc.
oſtendit n[oc]umenta q[ui] er malo regimine accidunt fin Hal.
P[ra]ma autem diuſtur in duas. In quarum prima vſum
dieta groſſe determinat. In ſecunda: ſelicet in hac. Sic iſi[
gur] exercitia ante cibum etc. de vſu exercitio[rum] interſerit:
oſtendit modum et h[o]zam vſus ip[po]ſum. Secunda au-
ter pars diuſtur in duas. In quarum prima exerci-
ti[on] affinat. In ſecunda: ſelicet in hac: Inde Hal. opo-
ter inqui[tu]n cibum etc. intentionem per Hal. circa c[o]sum
vſum confirmat. Sunt igitur quinſt partes notabiles in
parte ſilla. In quarum prima agit de p[ro]p[ri]etate groſſe die
te. Dicit igitur q[ui] dieta groſſa eſt dure digestio[nis] et p[en-
trationis: tamen multum nutrit accidentaliter membra: et
virtutes conſortat propter longa[] mo[ba]m in membris. De
inde ſecundo ostédit modum vtendi ea d[ic]ens et aſſignans
quibus competat et quibus non: et d[ic]it q[ui] illis q[ui] vigo-
rem corporis querunt: competit poſt multum exercitium.
debeles et non exercitantes eam caucant niſi poſt exerci-
tium: et in longo vſu eius accipiunt diuretica: et multi euca-
dunt egritudines per p[rae]ſuationem cum medicinis lapa-
tiuis et electuarijs et exercitijs. Deinde tertio d[at] modum
vtendi exercitijs d[ic]ens: q[ui] inſu[n]genda ſunt ante cibum et
non poſt: quia ante cibum conſortant: ſed poſt cibos lubi-
sant digestiuam impedieſt. Deinde quarto inducat Hal.
circa exercitia idem dicunt. Deinde quinto fin Hal. tan
git n[oc]umenta ex vſu groſſe diete: d[ic]ens q[ui] multi non ſen-
tiunt n[oc]umenta ex malo p[ra]ouenientia regimine in tuu[n]en-
tute cum virtus eſt for[ti]: in ſenectute virtute deficiente
multas egritudines incurrentes. Circa quartam partem
agit d[re]uiter de regimine ſanitatis per vtrab[us] dietam: et
a[g]gregat ſummà omnium p[re]dicto[rum]: d[ic]ens primo q[ui] in
sanitate cufodienda opo[ter] cibis laudabilius vt[em]i[lauda
biles cauere ſiue ſint groſſi ſiue subtiles. Secundo doco con-
firmat per Hal. Tertio fin Hal. d[ic]it q[ui] groſſi cibi non ſunt
omnino cuitandi: quia for[bi]tibus exerciантibus et fanis com-
p[pet]unt: ſed tamem poſt longum vſum nocent: quia humo-
res malos generant. Circa quin[ta]m partem agit de ciboriis
ordinati[oe]: et quinſt canones affinat. Primo[us] eſt q[ui] mol
les cibi et subtiles ante groſſos ſunt accipedi: quia per mo[
ram] ip[po]ſum poſt ſuam digestio[em] corruuntur. Se
cundus eſt q[ui] mali ante bonos debent accipi: quia aliter bo-
ni ip[so]p[to] com[mi]ctionem corruuntur. Tertius eſt q[ui]
qui tamen non ſunt humidi neqz viſcosi: in medio ſunt acci

n. iii

Ziber

piendi. Quartus est 9. non mali: non autem lubi:cofi neq
mundincatur: similiter in medio. Quintus est 4r multum
folubiles neq 5ipti multi: sed mundificatiu: non aft
malt sicut amygdale ventre conspitoante cibum funt
accepti: et deinde molles cibi sequantur. Circa par
tem istam queruntur duo. Primum est de odine cibum
rum adinuicem rozs6 et subtilum de quibus tractat.
Secundum de odine cibi ad potum: et administratione
cius post cibum.

Circa primum p[ro]ceditur hoc modo: queritur vtrum in eadem menſa plura cibaria competent: an vno ſolo debet homo eſt cœntus: 2 videtur 9. plura cöpetant: cibus exibetur ad deperditi reſtaurationem: ſed ea que a membros deperduntur diuerſorum ſunt generum 2 diuerſarum naturarum: ergo ſ restaurantia debent eſt odiuuerſarum naturarum: ſed h[uius] ſunt plura cibaria: ergo plura cibaria debent apponi et etiam competunt. Secunda ratio hec est: cibus exibetur vt appetitut ſatifs ſiat: ſed plura cibaria magis ſanſtrauciunt appetitui 9. vnum ſolum: ergo plura cibaria in eadem menſa competunt. Ad oppoftum: ſi in eadem menſa plura cibaria exibeanent: aut ſubtilia precedunt groſſa aut econuer ſo: fi groſſa precedunt: ergo groſſa p[ro]ſunt ſunt in fundo stomachi et non permittunt ſubtilia oſcendere: 2 ſic ſubtilia ſupernatant et putrefunt: marſe cu digesta p[ro]ſus non egrediuntur: quod quidem debet cauere conſuere to: ſanitatis: ergo groſſa non debent precedere. P[er]terea: ſubtilia non debent p[re]cedere. ſubtilia em a ſomachado oſcenderent: et ſic traperent ſecum groſſa cibaria cruda et indigetta: hoc etiam multum cauendum eſt in regimento ſanitatis: ergo neq[ui] ſubtilia ante groſſa neq[ui] groſſa ante ſubtrita cöpetut in eade meſa. hec est 4r to Auice. Zerti ratio deo cibum hec est: e]hibitio illarum rerum debet cauert et vitari: que calorem naturalem fatigat circa operatione digestioris: ſed multitudin cibarioz calo: et naturaler fatigat circa operatione digestiones: 3 multitudin cibarioz debet vitari. Hino: patet p Auice. dicete 9. cas lo: non ſufficit ad cibo diuerſitatem conuerbat: non etiam confirmatur per Auice. dicetem 9. de rebus ceterioibus ergo multa cibaria in eadem menſa ſumere p[ro]pter cauſam ſupradictam. Dicit etiam Raß. 9. inter impedimenta regimentum ſanitatis: vnum eſt in eadem menſa plura ſercula recipere. Ad hoc dicendum 9. plura ſercula in eadem menſa impediant ſanitatem: 2 marſe illa que ſunt diuerſa ſicut liquida 2 groſſa: quia aut ſi p[re]cedet groſſa aut ſubtilia: ſemp ſequi incoueniens in re gimento ſanitatis. Ad rationem p[ra]imam in contrarium dicendum 9. membra ſunt diuerſa: 2 omne quod nutrit: nutrit per ſimile: vnde nutrientia ſimilia ſunt: ſed ſimilitudo illa Dupler eſt: actualis et potentialis. Actuas 9. vero in vno cibo non p[ot]eſt eſſe, et quatum ad istam non ſit nutritio. Sed potentiæ ſimilitudo in vno cibo p[ot]eſt eſse ad omnia membra. Ad ſecundam dicendum 9. in regimento ſanitatis duo ſunt confideráda. P[ar]num eſt ſanitario appetitus abſq[ui]s ſatidio: et hu[pi]nodiſa tisſactio appetiti] plus ſit ex vno cibo 9. ex pluribus. Secundum eſt odo cibo[rum] exibendo[rum] ſin quod ip[ro]ſum corruptio debet eutari: et ideo quia groſſum ſubtili e] impedit ſi p[re]cedat: et econuerſo: dicimus 9. plura cibaria non competunt. C[ir]sundo queritur: quare diuerſitas cibo[rum] ſanitatem impedit et non multitudine medicinarum: 2 videtur contrarium: quia ſicut dicit Aui c[ui]e. medicina eſt odioſa nature et inimica, natura enim p[ro]ſam abbo:ret. cibus vero amicabilis eſt nature: ergo cum natura plus affligatur circa e]hibitionem inimicæ bilium 9. amicabilium: ergo natura plus affligitur circa multitudinem medicinarum 9. ciboum: ſed multitudine medicinarum non impedit ſanitatem: ſed potius eſſi at: ergo neq[ui] multitudin cibo[rum] ſanitatem impediet. Secunda ratio hec est: ſicut natura segregat partes cibis

ſimiliter segregat partes medicina: ſed quando multi cibi exibentur affligitur natura in segregatione ſingu lo[rum]: ergo similiter natura affligitur in segregatione ſingularum medicinarum. C[ir]sarium tamen videmus: quia natura grauatur in apoffitione multo[rum] ciborum: non tamen in exibitione multarum medicinarum. Ad hoc dicendum: ſin quidam dicunt: et bene 9. natura multum affligitur in administratione multo[rum] ciborum: et non in administratione multarum medi carum; et cauſa huius eſt: differenter enim operatur natura circa cibum et medicinam. Circa cibum enim operatur ſpoliando ip[ro]ſum a ſua specie 2 induendo altam ſpeciem et complexionem membri ſuper ip[ro]ſum: et p[ro]pter hoc natura multum labo[rat] in eius conuerſione cum multis transmutationibus indiget ad hoc v[in]na turam noſtr[em] corporis transmutetur: et ſiat memb[um]. Eſt enim cibus in potentiæ remota; et ideo in multitudine cibo[rum] p[al]de fatigatur natura. Circa vero medicinam operatur natura ſolum p[ro]ſam exatando: non enim p[ro]ſam convertit vel affilmat: et ideo non multum labo[rat] natura circa medicinam: et ideo non grauatur in multitudine medicinarum: et ideo non eſt ſimile. H[os] autem dicimus aliter: 9. cauſa p[ro]pter quam plura cibaria noceat nature: non eſt ſubtileram eo[rum]: ſed odo ip[ro]ſum: impediens operationem nature circa ip[ro]ſam ſin aut econuerſo: vtr[que] modo affligitur natura circa ea: et ideo multa ſercula non competunt: hoc autem modo non eſt in medicina. In diuerſis enim medicis non eſt odo: immo aut ſimul exibentur: vt turbit et ſcamonea: aut exibetur ſercula p[ro]ſum p[ra]ma ſuiam compleuerit actionem. Ad p[ra]imam rationem dicendi 9. p[ro]ſam natura plus affligitur circa e]hibitionem medicina 9. circa e]hibitionem cib[ri]: tamen multitudine medicis ne non necet nature ſicut multitudine cib[ri]: 2 cauſa dicta eſt. Ad ſecundam dicendum 9. nò eſt ſimile de cibo 2 me dicina: quia in cibo ſit ſeparatio et conuerſio: et non in medicina: et ideo natura circa multitudinem ab[ut]um labo[rat] in medicina vero eſt ſola segregatio par[ti]num: tamen 9. quia medicina: eſt immutabilis nature: plus inſestatur natura ex medicina 9. ex cibo. C[ir]sio 9. d[ic]v trum plus noceat diuerſa cibaria ſimul exibita: anu[n]s poſt alid[us]: 2 videtur 9. ſi exibeanſ: ſimul debent exibere ri. d[ic]t Auice, 9. ſubtile ante groſſum non debet accipit: nec econuerſo p[ro]pter inconuenientia ſupradicta: ergo ſi plura dentur necesse eſt 9. ſimul dentur. Secunda ratio hec eſt: d[ic]t Auice, 9. de rebus ceterio[rum] eſt m[é] sam p[ro]longare in accipiendo plura ſercula: quia quod p[ro]ſus coctum eſt trabitur ad e]par[em] 2 trabit ſecum cibum alium ſemicoctum: et quaſi crudum: quod eſt cauendum in regimento ſanitatis: et ſic patet 9. vnum poſt alium non debet exhiberi: ſed potius inſimul. Contrarium tamen faciuis: quod p[ro]batur ſic[ui] enim diuerſa cibaria accipitur non participant equalem digestionem: vnde cum ſubtilis de faci[li] d[ig]eratur: oſcendit a stomacho ad intefina: et ſecum trabit groſſum ſemicoctum: 2 inde ki[fl]u[rus] ptisaniarius: quod eſt malum: ergo ſimul nò de bet exhiberi. Ad hoc dicèdi 9. meli]9. eſt accipe plura ſercula ſimul 9. mo[am] facere inter vnum 2 alterum. Ad ra[ti]onem dicendum 9. cum v[ter]q[ui] cibus accipitur ſimul vnus e]pectat e]digestionem alterius: cum enim groſſus cum ſubtili venit ad fundum stomachi: groſſus dat groſſi ſitiem ſubtili: 2 ſubtilis ſubtilitatem groſſo: 2 ſic fit quaſi temperamentum 2 committio: quoniam in maſcatione ſiunt quaſi vna maſſa: et ita ex h[ui]s ſit vnum: nec vnum coquiſ fine altero: quando tamen vnum ante alterum ac]cipitur: e]contrario eſt. C[ir]sarto queritur cum plura cibaria administra[tur] vtrum melius fit accipere groſſa cum groſſis: et ſubtilia cum ſubtilibus: 9. groſſa cum ſubtilibus: aut econuerſo. D[ic]t enim Auticenna 9. diuer

Dietarum vniversalium.

Fol.

ritas ciborum diuerset generum impedit regimen famis
tatis: quia non sunt equalis conversionis, et dicit Rafs. φ
duo cibi fanitatem impediunt: quorum vnuos est liquidus: al
tervo grofluos: ergo tales cibi debet exhiberi q. sunt equalis
groscilicet & subtilitatis: ergo groffi cum groffis: et subtus
les cum subtilibus debent exhiberi. Kontrariis tamen faci-
mus. Ad hoc dicendum φ melius est accipere groſſa cum
groſſis; et subtilibus cum subtilibus φ alio modo: groſſa enim
accepta cum subtilibus naturam impediant cum ſint diuer
ſi deſcensu & inequalis digestionis. Ad rationem dicen-
dum φ ſuo ſint considenda in regimento sanitatis. Wais
mum est virtutis tolerantia: et hec respiciat subſ tantis cibos
vrum: et quantitatem: et hoc modo subtilia cum groſſis non
competunt. Secundi eſt o:do ciborum qui deputantur pie
feruatio a numento corruptionis: et hoc modo cibaria
vniformia debent accipi. Quinto queritur vtrum mice
panis cum iure carniim impediant regimenum fanitatis:
t videtur φ non: quia dicit Auicenna: maus no cumentum
accidit et indigestione panis φ ex indigestione carniis: cum
panis groſſo: ſit et maio: cum moz faciat in stomacho: ma
noi igitur mollificatione indiget panis φ caro: sed precipi-
mus dare carnes cum iuſcellis conditis: ergo multoſotum
precipendum eſt dare panem cum iure carniim. Ad oppo-
situm est q: dict Mafis: φ tria ſunt impedientia fanitatis.
Pram eſt apposito diuerset vtrum et multum feruloſus
in eadem menſa: quorum vnuos cito deſcendit et alter de oſi
ſicili. Secundum eſt magna moza cibi in stomacho. Tertius
eſt eribitio micarum panis cum iure. Hoc etiam pribatur
hoc modo: eribitio cibi subtilis cum groſſo pribitur: q:
subtilis facit groſſum indigeſtum ad membra attrapi: ſed
panis eſt cibus valde groſſus: ergo aqua iuris cum ſit ſub
tilis facit ipſum ad membra penetrare crudus: ſed hoc mul
tum debet cauere conferuato: fanitatis: ergo panis cum ſu
tre iure non cópult. Scaio ratio hec eſt: indigetto panis
magis nocet φ indigetto carnis: et ſic tranſitus panis indi
gecti mausno cumentum inducit φ carnis: sed carnes ſub
tiles pribentur exhiberi cum groſſis ne faciant groſſas
penetrare ad membra: ergo ſimiliter a parte panis debet
propribi felicit: ſic cito non epiuambentur mice panis.
Ad hoc dicendum φ panis cum iure acceptus reginorum
sanitatis impedit: et cauſa huius: eſt quia panis duode
 digestio vel difficilis. Secundi eſt tranſitus. Panis igitur infu
ſus quantum ad facilem digestiſtionem melioſ: eſt: quia faci
lius digeritur: quantum tamen ad tranſitum peioz: q: cito
transfit ad membra t non exspectat digestioſ: et hoc maris
me debet cauere conferuato: fanitatis vt cibus imperfecte
digestus non tranſeat ad membra. Seto queritur vtris
debet eſt mo: inter duo fercula: et videtur φ fic: vitandis
e ſt oſtino ne cibo pimo ſemicocto alter ſubſequatur: quia
natura p[ro]ſus traſit p[ro]ſum: et ipſe ſecum traſit alterum
indigeſtum. ingeniandi eſt ergo vt p[ro]ſum ante digeratur
φ aduenat alter: ſed hoc non potest fieri niſi per magnam
moſam inter duo cibaria: ergo inter duo cibaria competit
magnam moſam facere. Kontrariis dicit Auicenna φ de
rebus deterioribus eſt maſen p[ro]longare inter duo feru-
cula: quia p[ro]ſum ſemicoctus eſt et ſecum attrahit erudum.
Ad hoc dicendum φ non debet fieri mo: inter duo fercula:
sed ſimul debent accipi p[ro]pter cauſam predicta. Ad vtrab
rationem dicendum φ mo: duplet eſt. Quedam tanta eſt
in qua cibus p[ro]ſum oſtino digestus eſt et receſſit a stoma-
cho: et hec mo: non eſt noctua: ſed tam non eſt vna menſa:
sed due. Eſt eti alia mo: cus cibus incipit digeri t ſupero
uenit crudus: et hec omnino noctua eſt t:o ino debet euita:
ri: ſed quia incerti ſumus vtrum cibus a stomacho deſceſſe
rit: ideo precipimus vt non ſiat mo: Septimo queri

tur q[ui]s eſt melius in regimento ſanitatis: an φ carnes p[ro]mo
accipiant: et poſta poſeta: an econuerit: et videtur φ ſimul:
inter omnia genera ciborum hec ſunt magis lubrica: ſicilicet
ius carni: poſeta t huiusmodi: cito enim convertuntur
t cito deſcendunt: ſed ſin Auicennam: ea que ſunt facili de
ſcensu debent p[re]cedere groſſa: quia alter ſecum trabent
groſſa: ergo necesse eſt φ ſimul accipiantur carnes et poſt:
ta. Si enim poſeta p[ro]ſus acciperetur: lubricaret carni: in
digestam: et ſi ecuerto p[ro]ſus digeretur et ſecum traheret
carnem indigetam. Ad hoc dicendum φ melius eſt φ car:
nes cum poſeta ſimul accipiantur: ita tamen φ illud quod
eſt humidum non tranſeat ad fundum stomachet et poſtea
alterum conſequentur. Octauo queritur quando ſen
obseruatur odo cibarium: vtrum debeant apponi medio
cinalia remedia conſtantia digestiſtionem: f[uit]e eſt ſinſi:
ber t huiusmodi: et videtur φ fic: quia carnes ita debent
p[re]parari vt ſiant apte ad digestiſtionem: ſed medicinalia
hoc faciant: ergo competunt. Hoc etiam confirmatur per
yſaac dicentem φ talia debent apponi que oppilationem
remoucant: ſed talia ſunt huiusmodi ſanitaria: ergo c[em]
petunt. Kontrarium dicit Auicenna: φ conferuato: ſanita-
tis debet cauere ne aliquas res medicinales committent:
quia cibaria corumpunt. Ad hoc dicendum φ duplet eſt
status corporis. Ham quoddaſs eſt corpus in meliori forma-
mam et tali competit regimenum ſanitatis: et de tali ſequi
tur Auicenna, ynde in cibus h[mo] corporis non ſunt ap-
nenda mediciniana: cum ſolium cibo indigeſtur t conſua-
tione t non medicina. Alius eſt status corporis: quia quan
doq eſt in latitudine ſanitatis multum tamen recedens
a meliori formaum: et tunc talia debent apponi que no:
cumenta remoucant ſicut ſunt mediciniana et ſic loquitur
yſaſc. Ilono queritur vtrum carnes debeant dari cum
lalſamento: et videtur φ non: malum enim eſt et cibaria
cruda ad membra ferantur: ſed huiusmodi lalſamento ſunt
facili penetrationis: t cito faciunt cibaria penetrare ad
membra: ergo non debent cum caribus exberiberi: quia ſic
ipſas crudas facerent penetrare. Ad hoc dicendum φ bes
ne posſunt dari cum lalſamento: nec huiusmodi lalſamens
a faciunt penetrare carnes: quia cum ſimul accipiantur ſi
mul inco:po:zantur t ſunt vnum: t ſigitur actio nature su
p[ro] vtrum g[enu]s: ynde lalſaumentum eſt q[ui]a vebelis.
T[er]cira ſecundum proceditur hoc modo: queritur vtrum
potus cum abo in eadem menſa debet accipi ſimul: t vide
ducem φ panis inſuſus melior: eſt φ ficus: ſed in eius expe-
bitionis duo ſunt attendenda. P[ro]ſum eſt faciles eius dige-
sio vel difficilis. Secundi eſt tranſitus. Panis igitur infu
ſus quantum ad facilem digestiſtionem melioſ: eſt: quia faci
lius digeritur: quantum tamen ad tranſitum peioz: q: cito
transfit ad membra t non exspectat digestioſ: et hoc maris
me debet cauere conferuato: ſanitatis vt cibus imperfecte
digestus non tranſeat ad membra. Seto queritur vtris
debet eſt mo: inter duo fercula: et videtur φ fic: vitandis
e ſt oſtino ne cibo pimo ſemicocto alter ſubſequatur: quia
natura p[ro]ſus traſit p[ro]ſum: et ipſe ſecum traſit alterum
indigeſtum. ingeniandi eſt ergo vt p[ro]ſum ante digeratur
φ aduenat alter: ſed hoc non potest fieri niſi per magnam
moſam inter duo cibaria: ergo inter duo cibaria competit
magnam moſam facere. Kontrariis dicit Auicenna φ de
rebus deterioribus eſt maſen p[ro]longare inter duo feru-
cula: quia p[ro]ſum ſemicoctus eſt et ſecum attrahit erudum.
Ad hoc dicendum φ non debet fieri mo: inter duo fercula:
sed ſimul debent accipi p[ro]pter cauſam predicta. Ad vtrab
rationem dicendum φ mo: duplet eſt. Quedam tanta eſt
in qua cibus p[ro]ſum oſtino digestus eſt et receſſit a stoma-
cho: et hec mo: non eſt noctua: ſed tam non eſt vna menſa:
sed due. Eſt eti alia mo: cus cibus incipit digeri t ſupero
uenit crudus: et hec omnino noctua eſt t:o ino debet euita:
ri: ſed quia incerti ſumus vtrum cibus a stomacho deſceſſe
rit: ideo precipimus vt non ſiat mo: Septimo queri

n p

Liber

eibus est perfecte coctus: et hoc est per magnam moſa portio
acceptionem cibi: ergo tunc debet accipi potus: et non cum cibo,
Secunda ratio est: et hoc est vel actualiter vel potentialiter: et hoc impedit digestiónem et coctio-
nem cibi: ſicut aqua frigida piolecta in potum bullientem
impeditur bullitiones: ergo cum cibo potus non est acceptius
dus. Ad hoc dicendit q potus simul debet accipi cum cibo,
Dicit tamen Auice: q per magnam moſam poſt debet acci
pi. Propter hoc diſtinguendq in hmoi exhibitio duo ſunt
attenda, Primu est ſatitactio appetitus. Secunda est et
odo cibo: u trātus ad medbia. Si loquamur pamo mo
simul damus cibum et potum: cum vtrio appetitut ſatifa-
ciendum fit: ſed ſatitactio appetitus no confirmat co
feruato: ſanitatis in exhibitio potus. Quatuſi ſi ad ordine
non competunt simul ſed poſt: faceret em cibum crudus ad
membra penetrare, ad aliud dicendit q potus ſacit cibum
penetrare: ſed nunq cibus debet penetrare niſi perfecte of
gestus: et hoc est per magnam moſam poſt: et ideo tunc debet
erubiri potus. Secundo queritur q magis competit
in regimento ſanitatis: an vinus an aqua: et videtur q vinu-
qua digestiónem plus ſiuat q aqua: et ſicvinum plus compe-
tit. Contrarii dicit Auice: q aqua frigidissima plus com-
petit. Secunda ratio hec est: nonumentu quod conferuato:
ſanitatis debet euitare est elegatio cibi crudi ad membra:
sed vinum ſacit ipsum transire ad medbia crudum: cum pto
pater ſuam ulcedine ad membza trahatur: ergo vinum mi
nus competit in regimento ſanitatis q aqua. Ad hoc dicen
dum q aqua plus competit in regimento ſanitatis q vinu-
ficat dicit Auice. Notandam tamen q tria ſunt confideranda
in regimento ſanitatis. Primu est impedimentu digestiónis
nis. Secunda est ſatitactio fitis. Tertius est penetratio cibi
crudi ad membza. Pamo ergo modo vinum plus compete
que q aqua: q minus digestiónem impedit. Secundo tamen t
tertio modo plus competit aqua frigidissima: q plus ſedat
ſtimi t cibum non facit penetrare crudum. Unum vero fas
cit: et ideo non competit. q Sed tunc queritur que aqua
plus competat: an calida an frigida: et videtur q calida: co
q minus impedit digestiónem. Contrarii tamen dicit Auice
na. q frigida: quod concedimus. calida em marine remol-
lit ſtomachu et appetitup cum debet ſecutat et nauſa p[ro]uocat: neq
ſatitacti fiti. Sed tunc queritur: an in parua quantitas
te: an in magna debet erhiberi: et videtur q in magna: con-
feruato: ſanitatis multum debet cauere de quersione aque
in ſtomacho: ſed quando datur in magna quátitate non de
facili converitif ſicut dicit Bal. ergo aqua in magna quanti
tate competit. Contrarii tamen dicit Auice. q in parua
quantitate. Ad hoc dicendit q in minima quantitate debet
dari: ſolum autem datur ad infrigidandu meri t os. Ad ra-
tione dicendit q ſtomachus in dupliſi statu pót esse: q: pót
esse in magno calore ſicut in ſebib: cholerics: vel pót ce
in temperamento. Pamo modo aqua in magna quantitate
coſpetit vt non coiuerit propter ſui magnam quantitate
ſed in fecundo ſatu ſtomachus no excellit in caliditate: ſed
eft temperatus: et ideo in parua quantitate competit. Et
timo queritur vtrum vinum poſt acceptione reruz putrida
rum coſpetat; ſed q hoc ſufficienter diſeuffinn in dietis
particulāribus capitulo de vinor: ideo ad p[re]ſens ſuperſede
mus. Sed poſtea queritur de quibudā questionibus t
queruntur. Primu est de ordine fructu in eadem menſa,
Secundi de ordine cene t p[and]ij. Tertii de ordine ſomni.
Quartii de dieta exercitantiu. Quintu de dueritate exerci
ti. Sectum de ordinatione balnei.

C[irca] primu proceditur hoc modo: queritur vtrum cum
alij cibarijs debet dari fructus: et videtur q non: cibaria
que de facili corripuntur ſecum tradunt alia cibaria ad ſui
corruptione: ſed fructus de facili corripuntur: ergo non de
bent cum alij cibarijs erhiberi, potest etiam ſitut probari
per hoc q dicit Bal. patrem ſuus nunq fructus comediffe
t ſunc semper ſuit ſanus: t poſtea fructum comediffe t ſuit
eger. Dicit etiā Bal. in comento ſuper ap[ho]ſimis: q mali

cia autu[n]i est p[ro]pter fructus. Et his omnibus potest cons
clui q non competut cum alij cibarijs. Sed contrarii v[er]
detur hoc modo: quando em diſerſa est in cons: et d[ar]
tur contraria ad reſpondi vel alterand[ui] diſcrata: ſed fru
cus alterant diſcrasiam cum ſint frigidi: vnde etiam p[ro]
hoc dantur febricitibus: ergo multoſtoſtus competunt
ſamis. Ad hoc dicendu q fructus nocent in regimento ſan-
tatis. Ad rationem dicendu q diſerſam et moſum alteret:
tideo non sequitur q ſi competant e[ris] fructus frigidi: q
ad eorum diſcrasiam alterandu: q p[ro]pter ſe competant
ſamis. C[undo] queritur cum dantur fructus poſt abu
v[er] ante: vtrum debet fieri mo[ra] inter ipſos t alia cibaria:
t videtur q no: q dicit Auice: de rebus oſterioribus eſt in
regimento ſanitatis mo[ra] facere inter duo ſercula, t cau-
sa dicta est ſuperius. Œmſicetur em coctum cum crudo: t
non accidit niſi flat mo[ra] ergo mo[ra] no debet eſſe inter fru-
cus t alia cibaria. Ad oppoſtu est q ibid dict ras. q inter fru-
cus molles t alia cibaria neceſſe est eſſe mo[ra] facili eſſi
ſunt converſionis: t ita ſi non eſſe mo[ra] co[rum]perent alia
caria. Ad hoc dicendu q mo[ra] inter duo ſercula duplque eſt. En
aqua quando vinus cibus eſt ſemicoctus: t alius crudus: t ſi com
mſicantur ſit corruptio t noctem nuncio magno: t hoc
loquitur Auicena. Alia eſt mo[ra] que non eſt nuca: vt vno
complete digestio alter ſequatur: t hoc modo intelligit ras.
C[erto]io queritur fructus p[ò]t cibiorum ſicut de p[ir]is t bu
ſui modi: vtrum immediate debent accipi poſt cibum: au
t poſt per magnam mo[ra]: t videtur q immediate, no enim
debet fieri mo[ra] inter cibaria dure digestióne: ſed ſiſi fru-
cus dure digestióne ſunt: ergo non debet ſi mo[ra] inter ipſos
t alia cibaria. Contrarii dicit Raſ. in alਮſore q de
bent dari per magnam mo[ra] poſt: t causa huibus eſt: q: fru-
cus q sua ſonfatione conſtright in os ſtomachi t ſacit defen-
sere cibaria: ergo tunc debent dari fructus cum cibus per-
ſecto cactus eſt: ſed hoc non est niſi per magnam mo[ra] poſt
ergo debent dari per magnas mo[ra] poſt. Ad hoc dicendu
q per magnam mo[ra] poſt debent dari fructus: q[ui]s c[u]ſe
dus fuerit cibus. Ad rationem dicendu q quedam ſunt co
baria er quibus commixtis cum alij: vnus debet fieri vt in
generibus carnui q p[ir]ſicium: t inter talia non debet fieri
mo[ra]. Alia ſunt que non debent miſeri alij cibarijs vt fru-
cus: co[rum]perent em totum ſi alij miſeretur. C[ed]
tunc queritur quare in alij cibarijs auctores docent vitare
mo[ra]: in fructibus qo p[re]cipiciem mo[ra]: Ad hoc dicendu
q hoc eſt em Raſ. p[ro]pter hoc q fructus inter omnia ciba
ria marine ad putredine conuertuntur: zideo nunq debet
fecut affociare alia cibaria: tideo vel poſt per magnam mo[ra]
ram: vel ante debet accipi. Alia qo cibaria er eorum miſio-
ti ne non inducunt putredine in ſtomacho: tideo neq] nuco
mentum inducunt. C[u]nto querif vtriu fructus ante com
pletam digestióne ſicut cum cibaria ſunt in oze ſtomachi co
petant: t videtur q ſic: q: ſicut dicit y[sa]ac: fructus erhibi-
poſt cibu deponit ipſus deoſuſ; ergo immediate poſt abu
ci adhuc no deſederit ad fundi ſtomachi co[pet]ut. Kōtra-
ru[i]i dicit Raſ. Ad hoc dicendu q duo ſunt ibi respect? Prin
q est depositio cibi ab oze ſtomachi ad fundi: t hocmo com-
petunt fructus: t hoc non eſt in regimento ſanitatis: ſed oc
caſione. Secidus est co[m]tio crudi cibi em ſemicocto: t hoc
modo fructus non debent dari immediate: ſed poſt per ma-
gnam mo[ra]: quia de facili co[ru]ertuntur: t hoc modo intel
ligunt y[sa]ac t Raſ.

C[irca] fecundum p[ro]ceditur hoc modo: queritur in quo
tempo c[ó]petit grosſio cibaria in regimèt ſanitatis: an
in cena: an in p[and]io: t videt q in cena: in p[é]poque illo 05 da
ri ab? grosſio in quo calo: naturalis p[ó]tio eſt: ſi hoc eſt in
nocte: g verus nocte plus c[ó]petit groſſa cibaria q in die:
t ſic in cena plus competunt q in p[and]io. mino: patet per

Dietarum vnnerfalium.

Fo.cii

yſaec libto vinarii:q. in nocte calo:fortio: eſt: 2 tunc diges
itio celebratur: quia tunc calo: retrabitur ab: extenziobus ad
interioſa. In die yo calo: naturalis min? fortis eſt: 2 trabiſ
tur ab interioſis? ab extenioſa. Scöa ratio hec eſt: 2 hoſe diei
affiliminat: temporibus anni, vnde nor: byemi: 2 vies eſtati:
calo: yo in byeme fortis eſt: vnde cibaria multa et groſſa: co
petunt: quod innuit Hippo, diceſ. Centres hyeme: 2 eſta:
2a vero subtila: 2 paucæ pater calo:is debilitatem: ergo ſi
militer in hoſa que byemi affiliminatur groſſa cibaria compe
tunt: 2 hoc eſt in hoſa: cene vel noctis: ergo groſſa cibaria
in cama competunt: 2 t in hoſa que eſtati affiliminatur paucæ
2 subtilia: hoc eſt in hoſa diei. Zertta ratio hec eſt: calidis
tas debilitat simpliciter triplicata. Paimo modo: cuſ calo: a centro
corpo:is exerabit: fuit acquit in die. Secundo cum reſoluſ
vt in feb.e. Zertio modo cuſ extinguit ab humiditate aquo-
ſa. 2 tribb modis ſiftis oppoſitis forſtificaſ 2 ſi q[ui]s retrabitur
ad interioſa in nocte: ergo in nocte forſio: eſt: ſed tunc com
petunt groſſa cibaria: ergo in nocte vel in cena groſſiōa: 2
caria competit: 2 in pandio. Ibi:oc confirmatur per auctore:
tatem Auicæ, dicit em 2 in habitatibinum in regionib: calidis
eſt: debilis: pater forſtitudiné calo:is exterioſis refoluſe
2 calio:em interioſis: habites yo in rigidiis habent calos
rem fortem: ſed nor: coparatur regionibus frigidis: dies yo
calidis: ergo flect in regionibus frigidis groſſa cibaria com
petit: militer in hoſa illa que proportionat illi regionis: 2
petunt groſſa, hoc autæ eſt in nocte: ergo in nocte groſſiōa:
cibaria copétit. Auicæ eſt: dicit Auicæ, li, ſuo de
anima: 2 vna virtus retrabit aliam a ſuis operationib? yo
vn de prudès in vna hoſa que ſatuus in alia: 2 bonus in ſtudio
non eſt bonus in digeſtione: vnde vna trabit instrumentus
comune ad ſed: ſed de die virtus animalis oino yiget per ca-
loziem ad naturali: 2 eſpirdi qui ſunt nutrimenti omnijs vir-
tutum: ergo retrabit virtutem naturalè a ſuis operationib?:
econuerofo eſt in nocte: 2 naturalis retrabit animale: 2 oſe
enivritutes animales 2 ſensibiles 2 motive perfant: 2 ſola
naturalis in nutrimenti operatur in ſipsum perfecte oge
ſtionem celeb:ando: ſed tunc groſſio: cibus copétit: ergo de
nocte cibus groſſio: copétit. Ibi:oc confirmatur per hippora-
tem dicendé: 2 ventres hyeme: yere 2c. 2 còdiudat vt puv.
Dicit etiam Bal. 2 tunc cibaria multa offerant: 2 q[ui]c: tunc de
bet fomnus sequi: ergo verus noctis groſſa cibaria compes-
tunt. Quinta ratio hec eſt: fomnus eſt revocatio calo:is ab
erterioſibus ad interioſa: filimerum fomnus eſt quæ virtus
tum animali: cum intensione naturali: ergo quanto plus
viget fomnus: tâto calo: eſ fortio: 2 virtus naturalis inten
ſio: ſed hoc eſt magis in nocte 2c in die: ſed cum calo: eſt
for: 2 cibaria groſſiōa: copétunt: ergo plus competit verus
noctes ſiue in cena 2c in die. Septa ratio hec eſt: dicit Auicæ,
capi. de ſonno, ſuper oia cauédus eſt fomnus diurnus: pa-
rat em: c[orpus] ad apopleià 2 et epilepto: 2 malí inducit colo
rem: fomnus yo naturalis e ſ nocturnus: 2 tuc: dominatur
calo: ergo tunc groſſa cibaria debent dari: hoc autem eſt in
cena: ergo 2c. Ad oppoſitione: mib[ui]l q[ui]b[us] gravitate: coporsis indu
cit 2 multas egritudines: debet muniri in regimèto ſanita
tis: ſed acceptio groſſus in cama: ſicuit dicit Conſtā
tinus in lib. de regimèto ſanitatis: hoc facit: inducit em: grav
uitarem capitis 2 oculiò: obcuritate: ergo acceptio groſſo
rum cibo:um in cena non copétit. Ad hoc dicendé: 2 in p[ian
dio debent accipi paucæ 2 subtilia cibaria: in cena yo debent
accipi groſſa flect dicit hippocrates in regimèto acutori: 2
in cena cibus liquidus debet in solidus mutari 2 groſrum. Ad
rationé: dicendé: 2 melior: eſt cena 2 p[ra]diúni: m[ui]l q[ui]c: facit gra-
uitate: capitis 2 oculiò: obcuritate: 2 ndue notàdi: 2 q[ui] do
ſunt ibi attendéda. Paimo eſt regimentsi ſanitatis: 2 hoc
modo competit groſſa cibaria in cena. Scòm eſt incurſus
accidenti: vt dol: capitis 2 oculiò: obcuritas: 2 hoc mo
do subtilia debent dari in cena in pandio groſſa. Ibi:oc auté
conſuero: ſanitatis non debet infispere: ſed debet tardare
ne cito domniat donec cibus ad fundus stomachi venerit: ne
p[re]dicta accidentia incurrat. 2 I[bi] Sed tunc querif vtrum hoc
debat eſſe in egris: 2 videt q[ui]s: 2 no: 2 cum imminet incurſus
accidenti: 2 yepemètia infirmis attenuanda eſt dieta vnde

subtilia competunt. Natura em tunc multa intuere eſt moſt
bo: 2 ideo intendere non potest couersioni nutrimenti: ſed
in nocte in infirmis intendunt accidentia: plus em laborat
in nocte 2 in die flectit dicit hippora. Quibus crisís ſit 2c. er
go verus noctem egris subtilio: dieta debet exeriberi. Ibi:oc
autem confirmatur per R[as] qui dicit: qui patitur ſeb:em
debet cibari in illa hoſa in qua minus affligitur. hoc autem
eſt in auroza: 2 ſi ſit ſeb:em continua et in auroza magis affi-
satur quod parum contingit: debet cibari in hoſa in qua ſo
lebat cibari q[ui]n ſanus erat: ſed quaſi g[raliter] magis affligi-
sit paties verus nocte: ergo 2 us nocte 25 exeriberi subtili:
dieta 2c in die. Scöa ratio hec eſt: diſſert dieta in fanis 2
egris. In fanis em datur v[us] c[orpo]sum confoſtuit 2 addat in cor-
pus. In egris yo datur vt non addat in moſbi: ſes in dolos
rem capitis 2 oculiò: obcuritate: 2 v[irt]utem ſuſtent: ergo
in tali hoſa in qua magis affligitur patiens non com-
petunt cibaria groſſa: p[oc]autem eſt verus nocte: ergo 2c.
Ad oppoſiti: dicit hippocrates in regimèto acutorum: 2q[ui]n
s[er]o debet dari p[iti]ſana non colata: in die vero vel mane li
quida: ſed non colata groſſio: 2c 2q[ui]b[us] eſt: ergo in egris
groſſio: dieta in ſero competit, 2 hoc p[ro]bat q[ui] 2q[ui] ledit for-
tas ledit debiles: ſed fanis noctem multum cibus dura de die:
ergo multo:for:2q[ui] egro nocebit. Ad hoc dicendé: 2 q[ui]t vt in plu-
ribus egris debet exeriberi cibus solidus in pandio magis
q[ui]n in cena dupliſt de cauſa. P[rim]a eſt: q[ui] incursus accidensí
in pluribus magis inſeſtat de nocte 2q[ui] de die: 2 ideo n[ot] com
petunt groſſa de nocte. Secunda cauſa eſt: q[ui] egris de nocte
parum domniunt: 2 ideo remaneret cibus crudus 2 indige-
ſus: 2i groſſa in cena reciperet 2 inquietius inducueret:
que marime in egris vitàda eſt. In fanis yo ecouerſo eſt: n[ot]
em habent mala accidentia de nocte: vnde ſolum in filis in
 tendimus digeſtioni que ſufficiat de nocte mediante ſom
no reuocante calo:em naturalè ab extenziobus ad interio-
ra. Dicimus tamen 2 q[ui]da ſiunt egritudines que plus in
 ſe no ſeſtant de die 2q[ui] de nocte vt cholera: febris interpolata.
 Quedam que continue affligitvòt còtina. In illa igrif que
 continue affligit: groſſus cibus in mane: subtilis in ſero de-
 bet exeriberi. In illa que de nocte plus affligit vt quotidia-
 re: debet cibus solidus dari in die. In illa t[em] que plus affi-
 g[it] debet dari groſſus cibus de nocte. Ad aucto:itatem bip-
 p[ro]cратi: dicendé: 2 intelligit cum egritudo incipit decima-
 re. Ad aliu:di c[ond]endum 2 q[ui] non eſtim ſimile de fanis 2 egris. In
egris em vitatur malicia accidenti: 2 ideo cibus solidus de
bet dari de die. In fanis econtraſto: 2q[ui] in fanis ſolum inten
ditur digeſtio. Ad aucto:itare: dicendé: 2 aliquid potest lede-
 re ſanos 2 tuareu infirmos vt fructus: tamen ſi intelligatur
 respectu eiufdem non eſt ſintantia: vt ſi aliquid noceret ſa-
nis debilitando calo:em naturalè respectu eiufdem noceret
inſirmis: ſed hoc non faciunt fructus: vnde bene teneret ſi
 idem facerét v[ro]tobi: 2 debilitant em calo:em in fanis: 2 for-
tu: ſuſticient in inſirmis eo 2 reducunt ad temperamentu: 2 alte
rant malam diſeraſiam. 2 T[ertio] queritur quare mala acci-
dentia v[eh]ementius grauant de nocte 2q[ui] de die: 2 q[ui]re ſe
quítur gravuitas capitis 2 oculiò: obcuritas acceptiones
groſſus cibo:um in cama: ſicuit dicit Conſtāntinus 2 yſaac.
Ad hoc c[ond]endum 2 v[eh]ementia accidentium fit de: nocte:
virtus em naturalis multum intenda eſt digeſtioni materie
moſt: Al[im]alis yo virtus quiſeſt: de die yo ecouerſo eſt:
2 q[ui] animalis in die operationib? ſuis intenta eſt: vnde incur-
fum accidenti: non ſentit: in nocte vero ſentit ſic dictum
eſt: 2q[ui] animalis virtus intenta eſt quiſet: 2 ideo gravamen
accidenti: plus ſentit in hoſa in qua quiſcere debet: ſi giſ-
tur virtus animalis non quiſeſat de nocte: ſed gravatur: fi
diu fuerit fine domitione ſigni eſt moſtis. Ad aliu:di dicens
duum 2 ideo digeſtio maxime de nocte celebratur: quando iſitur
multa fit repleto: in ſero: fumi reſoluſtur qui elevantur ad
caput 2 oculos: 2 inducunt dolorem 2 gravitate: capitis: in
die yo fumi diuertuntur a calo:e trabête extra: plus noceſt
tamé: 2 cibus crudus remanet. 2 I[bi] Sed tunc querif quom[us]
debemus acipere c[ibus] in eſtate 2 in hyeme: 2 videtur 2q[
plus noceſt prandii: in eſtate 2c in hyeme: p[ra]ndii: p[ro]bides
tur p[ro]ter debilitate: calo:is: ergo magis 25 euitari in t[re]

["Ziber", "illo in quo calo: debilis est: fed hoc est in eſtate potius ſi in byeme: ergo in eſtate plus nocet prādiuſi in byeme. Preſea in illa hoz a debet accipi cib: q frigidio: est: q calo: ex terori: impedit digeſſione: fed hec est in mane: ergo in mane debet cibus accipi in eſtate. Cōtrariuſt th: dictat experimēt. Ad hoc dicendu: in eſtate 05 cibus accipi in mane: vt in au rozæ vel in fine diei. Notandu: th in eſtate nottes ſunt par 10: 05 cibus cōplete de notte no: pot digeri. Debem: igi: ac celerare cen: ita 0 pars diei in digestione ſuppleat: q0 nor debet facere. fit bonu: erit: et etia melus fi in sero qb: tar de accipiatur 0 domitio ſuccedat vſb: ad tertia. In byeme 0 q: nottes ſunt magne 0 ſufficiètes ad cōpletam digestio nemo: ne: poſt cibus in ſero potest accipi.", "Circa tertii, pedeſt hoc modo: querif vtrù ſomnus imo\nmediate poſt cib: debeat sequi: et videſt 0 fic: poſt receptio\nnem cib:0 perfecta: requirif digestio: ebo: fit poſt reuoca\ntione calo: naturalis ab exterio: ib: ad interio: hoc 0 fa\ncit ſomnus: 0 ſomn? immediate poſt cib: neceſtari? est. Scö\nratio hec est: cum ſomnus non exerceſt tunc vigilia inducif:\nfed ficut dictat Auicæ, ſomnus ſimilis est quiet: 0 vigilia 0 fi\nmilis motu: fed poſt comefione: noctet mot? q: reuocat ca\nlooxen ab interioſibus ad exterio: ergo ſimiliter nocebit vi\ngilia poſt cib: 0 ſic reliquif per oppoſitu: 0 ſomnus est ne\nceſtariuſ. Ad oppoſitu illud immediate poſt cib: non 05 ini\nſi 0 ei quo sequif malicia accidenti: vt ingetudo marima fins\ncopis dolo: capitis 0 gravitas oculo: 0 ſimilia: unde mul\nti poſt cib: statim cib: 0 ſuffocan: 0 ſubito mo: untur:\nvel egritudines malas incurrit: cibus em remanet crudus:\nfed oita 0 ppter ſomnus accidi: immediate poſt cib: 0 05\ngon cōpetit ſomnus poſt cib: immediate in regimèto ſanitiſis.\nScö ro: bec est: fundus ſomachi locus digestioni: est: em\ncalidus: q: circunda ſaloe: cordis a finitris: calo: epa\ntis a dextris: ergo ſomnii debes attendere vt cibus ad\nfundus ſomachi veniat: 0 em et frigidi est: 05 deſcedens cib:\nad frigidu: fit per motu: aliquantuli ſuaue: ergo poſt cibum\nimmediate exercedens est motus ſuauis: qui est deductio ſa\nciens cibaria deſcedere ad fundu: ſomachi. Hoc confirma\np per qui dict 0 apote poſt cibus 0 decabulare fit cib in\no: ſomachi non resideat: fed ad fundi: descendat. Ad hoc\ndicendu: q no: statim poſt cibus 0 domiendu: est: fed poſt du\nen cibus deſcederit ad fundi: 0 tedebo pomo ſtare 0 ne\nſes: et ſi motus exerceat fit motus ſuauis. 0 deductio que\ndam: 0 non motus 0 iubeo: ficit ludus pie 0 pm: 0. Ad ra\ntione in contrariu: dicendu: 0 duplet est motus. Quida qui\nest ſo: ſo: ſo: ſo: ſo: ſo: ſo: ſo: ſo: ſo: ſo: ſo: ſo:\nconſatatis poſt cib: Alius est qui est deductio quedam t\ntalis pdeſt. 0 ſed tunc querif vtrù ſomnus diurnus c6\npetat accepto cibo: 0 videſt 0 fic: fi: tēpus no: est naturale des\nbemus artificialiter facere vt ſlabellu: cōtra calidu: ergo fi\nmiliter in digestione exercedens faciendum est ſomnus. Ad op\nposſtu: est illud q0 dictit Auicæ, cipcit em vitare ſomnus poſt\np: addiu: in die. Preparat em ad paralyſim 0 apoplei: 0 2 epi\nlentiá: 0 tale malicam inducit. Ad hoc dicendu: ſim Auicæ, 0\np: pellim: est do: mire in die. Conſequêter querif em aliá\namitis ſomnii de nocte vtrus debeat domire de die. Ad hoc\ndicendu: 0 fic: ppter neceſſitatem nature. Lôſequêter qri\ntur vtrù alicui q acceſt cib: vtrù fit mel: 0 ei domire 0 no:\ntam in byeme 0 in eſtate. Ad hoc dicendu: vt credo 0 domi\nre plus pdeſt: vigilia em digestionem impedit. Dein\nde querif quod est melius: an ſtare: an quiſeere: 0 videſt 0\nquiſeere: q: mot: calo: ab interio: ib: ad exterio: trabit:\n0 hoc repugnat digestioni: ergo diſpoſitio que motur: repu\ngnat magis 0 est ei cōtraria est miungêda. Ad oppoſitu: est\naucto:itas p: 0 opotret decambulare 0c. Ad hoc dicendu:\n0 melio: est poſtatio 0 vt moueare ſe: 0 ſi eger fit qui non poſſit\nſe mouere erigatur cor: p: ſu: cum puluinaribus retro ad\nspatulas appoſtits. P: doſtea querif cum motus iniunga:\ntur qn: melius est an poſt p: andi: an poſt cenæ: 0 videtur 0\npoſt p: andi: 0: dies est tēpus pertinens ad moti: nor 0 vo\nad quiete: fed res que ſunt têpo: bus non ſuis marime no\ncent: ergo motus in nocte marine nocet. Ad hoc dicendu: 0\nnon est quiſcedu: statim: fed paui: debet motus exercesi 0", "magie poſt p: andi: 0 poſt cenæ: 0 re: quo: de motu moderna\nto qui est deductum.", "Circa quartum proceditur hoc modo: queritur vtrum\ngroſſa dieta an ſubtilis competat exeritanibus: 0 videtur\n0 ſubtilis: exerctium resoluit caloem naturalem: maſine\ncum est immoderatum: fed cum calo: naturalis exeroluſi\ncibus ſubtilis competit: ergo cum in exercitanti calo: natu\nralis reſoluit p: p: exercitiu: reſinu: 0 eis ſubtilis 0 ie\nta cōpetit. Scö a ratio hec est: p: exercitiu: calo: naturalis ab\ninterio:bus ad exterio: tratur: fed in tali cali: cōpetunt\ntemper ſubtilia cibaria: ergo exeritanitib: ſubtilis dieta c6\npetit. Odino: pt: per ſimile in ho: ib: exis: tibus in regioni\nbus in quib: 0 naturalis exeroluſi ab exterio: calo: ſi\ncut dicti Auicæ, qb: 0 cōpetit ſubtilis dieta: ergo a ſimilis exer\ncanti cum calo: reſolua: cōpetit cibus ſubtilis. Ad oppoſi\ntum: vbi magna est indigita: reſauratio: cum forſtudine\ncalo: e: exigit multa 0 groſſa dieta: fed in exeritanitib: 0 est\npoſt calo. Item multa fit deperdito in eis 0m ſy: ac\nergo 05 cōpetit groſſa dieta. Secunda ratio hec est: in habene\ntibus pozos apertos exigitur groſſa dieta vt poſt repleanſ\nne cibus exa: plet fed retinea: fed in exeritanitib: poſt ſunt\napertis, p: p: exercitiu: fed eis qua: titas 0 e: qn est immodera\ntum: 0 po: c: modo dieta ſubtilis eis cōpetit. Ad ratione: dicu\ndem 0 p: duplet est status exercitiu. Potest em exercitus ac\np in fieri: 0 tunc retrahit calo: naturalis ab interionibus\nad exterio: 0 ſic cōpetit cibus ne: groſſus ne: ſubtilis.\nScö status cum poſt factum eſſe, 0 po: c: modo cōpetit cibus\ngroſſus est calo: retrabatur ad exterio: ibus ad interio:\nC: Deinde querif que dieta cōpetat exerctum 0 in an: ma:\nſicur scholaribus 0 ſtudentib: 0 videtur 0 ſubtilis die\nta illi exercitatu: cōpetat: groſſa dieta cōpetit 0 e: exercito in\nquo naturalis calo: exerca: excitatione magna: hoc aut non\nest in exercitio animali: c: ibi no: ſim motus: ergo in tali exer\ncito: no: cōpetit groſſa dieta: 0 ſubtilis. Scö a ratio hec est:\nin illo exercito cōpetit groſſa dieta in po: ſupflua a: co:\nre resolunut: 0 sic autem non est in ſcholarib: 0 imo potius\nſu: minutares aggregant: 0 eis no: cōpetit groſſa dieta: fed\nſubtilis. Zertia ratio hec est: vna virtus retrahit alia 0 ſuis ope\nrationibus ficit dict Auicæ, lib. 0 ſuo de alia: fed virtus anima\nli in ſcientibus multu: laboru: naturalis 0 vor: retrahit: fed\nq: virtus naturalis retrahit a ſuis operationibus: no: c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur 0 humo: minuitur. Ad hoc dicendu: 0 ſcholaribus\nnon cōpetit groſſa dieta fed ſubtilis. Illud em exercitus est in\nquieſt: 0 non facit ſupera: ſua: ſi ſupera: 0 c6\npetit groſſa dieta: ergo ſtudentib: no: cōpetit cōpetit dieta.\nAd oppoſitu: videtur 0 illis competat groſſa dieta: q: calo:\nexcitatur

Dietarum particularium.

Fo.ciiij

acceſſaliter. Unſtrigat òppter hoc resoluſit caloſem naturali. Ad ratione vicendù q ouplex est caliditas. Queda que aduenit ex additioe addendo in caloë ſicut p[er]s in exer[cio]tio: et de tali dicit q caleſacit: na omne q[ui] addit in calo[em] caleſacit. Alia est caliditas in conferuado: et p[ro]modo quies caloë inducet: coſeruat e[m] caloë: et cedit in ipſum: nò tr[um] diſic[ui] caleſacere ſi non addit in caloë. Conſequenter querif de hocq[ui] dicit Lôſtati, ſez q motus aliq[ui]s inſtrigat humo res: ergo per oppoſitù quies aliq[ui]s caleſacit. Eotarii dicit Auic[em]: q quies neq[ui] per ſe neq[ui] per accidés caleſacit: ſez motus in oppoſitù quies aliq[ui]s caleſacit. Conſequenter querif de hoc diſic[ui]s: ſez q motus aliq[ui]s inſtrigat humo res: ergo per oppoſitù quies aliq[ui]s caleſacit. Eotarii dicit Auic[em]: q quies neq[ui] per ſe neq[ui] per accidés caleſacit. Deinde querif vtrù quies z exercitiu[m] impu[m]t in corpus mediàtibus rebus naturalib[us]: z videq[ui] q mot: q[ui] de ſe non caleſacit niſi exer[cat]o caloë z ſpirit? ſed hoc ſunt res naturales: ergo illi mediàtib[us] impu[m]t in corpus. Sz c[ura] ille ſunt res nò naturales que corpus non coſtituunt: ſi nò corpus non manet fine illus: ergo cum calo: z ſpirit? ſunt b[mo]i: ſi illi mediàtib[us] impu[m]t in corpus: nò impu[m]t mediantibus rebus naturalibus. Ad hoc diſcundit q[ui] motus impu[m]t in corpus per res naturales inflamando sp[itu]s z caloë: z ideo motus caleſacit: vnde subjectu[m] proſinquus motus est ecalo: z remoti[vo] corpus. Deinde querif vtrù poſt cib[us] còpetat exercitiu[m]: z videtur q[ui] non. Ad hoc aut q[ui] ſat diſeſſio poſt cib[us] debet conari còſeruato: ſanitatis: v[n] debet reuocare caloë eſterioë ad interius: ſed hoc impedit exercitiu[m] reuocado caloë naturali ab interio[ra]z ad eſterio[ra]: ergo exercitiu[m] poſt cib[us] non còpetit. Scöa ratio hec eſt: illud q[ui] cibaria cruda ponit in fundo ſtomachi nocet in regi[ment]o ſanitatis: ſez exercitiu[m] eſt b[mo]i: q[ui] còmouet cibaria. T[em] còmota deſcendit: ſi in regimèto ſanitatis nò còpetit eſterio[ra] poſt p[ra]ndiui. L[er]tis ratio hec eſt: dicit q[ui]sac t[ra]ſ. ſi cut exercitiu[m] ante cib[us] ſummo iuamèto iuuat: poſt cib[us] ſummo necumèto nocet. Eontrarii vnde: ad diſeſſione res quiritur exer[cat]io caloſis naturalis: hoc vò fit per exercitiu[m]: ergo poſt cib[us] debet fieri ereritiu[m]. Ad hoc vicendù q[ui] poſt c[ui]m no[bo]t debet fieri inſi quodà paulatina statio. Ad ratione diſcendit q[ui] ad diſeſſione z caloëtria coſcurrent. P[ri]miu[m] eſt exer[cat]io caloſis: ſecondu[m] eſt fitus in quo debet eſterati: ter [ter]ium eſt fitus materie debitus vt in fundo ſtomachi. Exer[cat]iui vò trabit idebite caloë naturali eſteri? z iò n[ui]uat. C[irca] ſertrui, p[re]ceditur hoc modo: querif de balneo qua[re] quibufda[rum] còpetit balneu[m] ante cib[um]: quibufda[rum] poſt. Ad hoc vicendù q[ui] balneu[m] administra[que] quibufdam ad p[ing]uèdiu[m]em p[ro]creand[am] z humiditati[que], talibus autem p[ro]deſt poſt p[ra]ndiui z cib[us]: q[ui] attrahit humiditati[que] ad eſterio[ra] corporis. T[er]reptus ſupſicie corporis: vnde apparet p[ing]uè, Alijs e[pi]b[us] betur ad remouendum p[ing]uèdiu[m]: z talibus debet fieri balneu[m] aque false vt ſuperflua multa resoluat z tarde poſt comedat. C[ir]timo querif quare cib[us] non còpetit in balno macilentis cum indigeat refectione. Ad hoc diſcendit q[ui] non còpetit macilenti in balneo cib[us]: q[ui] calo: balnei trabit caloem naturali ab interio[ra]zibus ad eſterio[ra]: z ideo ſi deb cib[us] in balneo: nocet necumèto magno: cum ſon fit calo[z] ſufficiens interius ad digerendum.

C[ir]tiniu[m] diete vnuiuſeſalibus y[saac] cu[n] vberrimis commentarijs p[re]ſtantilimi viri P[es]tri h[is]pani,

C[ap]ollince artis monarch[es] y[saac] filij adopti ui Salomonis regis Arabum: diete particularis: cum vberrimis excellentilimi viri P[er]tri h[is]pani: commentarijs.

Ch[ri]ologus,

Ompleu[m]us in libro primo vnuiuſalè tignificationè generis cibarii et speciuer[i] eius: opor[et] in ſecuſo singulariter de ci bo vnoquoq[us] tractare: Initiu[m] libri h[uius] ſinis de granis et fructibus cit.

C[he] diuerſis accidètib[us] cibario[rum] in ſua ſubſtantia.

Am cibaria in ſua ſubſtantia diuerſis ſubſiaceat accid entib[us]: in qualitate bono ma[lo]: in qua[t]itate multo z paruo[m] in natura ca lido z frigido: humido[us] ſicco: duro z molli sp[itu]ſo z raro. P[rec]esse eſt gran[tr]itici tot accidentia ſimiliter acceptare: ideo marine q[ui] p[re]cipu[n]es eſt c[ui]bus ad humani corporis nutrimentu[m]: z eius natura[li]ter ſimile c[opl]erio[m]: p[ro]inde antiqui p[re]cipu[n]es q[ui] p[re]tago[ri]ci confenſeru[m] in ſua ſubſtacia triticiu[m] diuerſa[rum] erixtere qualitati[u[m]: z quantitati[u[m]: quin[que] modis. P[ri]mo ſm gen[us] ſu[n]: ſc[do] p[ro]pter terræ vbi nascit[ter]io p[ter] regionis naturam: quarto p[ter] a[cr]is qualitates t[ep]oqe ſui incremèt: quinto p[ro] ſui nouis tate z vetuſtate.

C[he] genere tritici.

Eneris nò c[ui]s[im]odi ſunt duo. C[ui]num nò sp[itu]ſum z graue fr[ä]gi diſſicule: coloris c[er]terius cerci: interius nò albi ſupſicie lucidum z lene. Alteri[ri] arid[us] z lene: fr[ä]gi faci le: interio[ra] c[ui] albiſſima: ſupſicie nò n[oli]ens. Eijs quid[è] q[ui] ſuperius diſtinus sp[itu]ſum z graue farina z medulla exerubat[ia c[ui] ſub ſubſtantia ſui corticè vincit z furſurè: meli[que] eſt faciende ſimile q[ui] farine: nutrimentum c[ui]s plus eſt: e[ci]ctio a ſtomacho tarda: diſeſſio c[ui]s dura q[ui] inobediés eſt actionib[us] nature: ad c[os]for[ta]tionè mébroz[us] z vires d[as]das q[ui] ad ſanitatis c[us]todiá magis valer. Ad mébroz[us] c[os]for[ta]tionè neceſſarius eſt cib[us] durus d[igeri]: z tardus diſſolu[m]. Ad ſanitatis nò custodiá neceſſari? eſt cib[us] leuſis d[igeri] z cito diſſolu[m]. Bran[ui] q[ui] lene eſt z ſacile fr[ä]gi pot: fur fur z coſter farin[æ] ſup[er]uat z medullam: et b[mo]i rei gratia ad corporis nutrimentu[m] minus eſt: z ad diſſolu[tionè] faciliu[m]: ideo ad ſauitatis custodiá q[ui] ad mem[br]oz[um] c[os]for[ta]tionem p[re]cialet.

J[eut] testatur P[lato] in ſimeo[omnia] composi[ta] reſolubilia ſunt in eis q[ui] cib[us] componunt: z hoc tam celeſtia q[ui] elementaria. Unde P[lato] ibidem loquens in persona dei dicit. O dij deoz quorum ego ſi[u]m pater z opifex: natura vestra diſſolubiles eſtis: mea aut[em] voluntate indiſſolubiles. E[mi]l ergo celeſtia cum ſint cauſa inferio[z]: ſint co[ru]p[ti]bilia: multo[m]agis z inſerio[ra]z corpora. Unde dicit Auic[em]: q[ui] corpora humana coſtitu[i]tutur ex corporibus liquidi[s] et fluidi[s]: vt er ſpermatem ma[n]ris z ſemina: z p[ter] hoc ad tant[ia] coagulationè puènire n[ò] potueru[m] fiut lapides z metalla. Corpa ergo b[mo]i c[ui] z bu[li]s[im]odi corporibus liquidi[s] conſtituantur: p[aff]ibilia ſunt z diſſolubilia tam a caloë naturali intrinſeco: q[ui] accidenti.

Ziber

extrinſeco. Q. ſint diffolubilia a caloſe naturali intrinſco
poc prabatur per Bal. in de complexiombus: dicentem q
sui creati ſumus in fine limoſitatis et humiditatis et calo-
naturalis non ceſſat depaſcere humidum radicale quouſis
adueniat moris: q. vicuicu debinaſtata eſt p natura. hoc ides
inuiu Auicæ, ponens exempli de igne vt lichno in lápide: q:
ſcumèdo olei consumiti et extinguit ſeipsum. Jtze a caloſe
er tranco pribatur experimente et ratione. Experimèto ſic:
q: abluas cor:pus mundiſtimi aqua mundiſſima ſemper in
aqua remanebit aliqua labes ſoſdici. Ratioc vo: q. quia
Auicæ inuiu q. in calidis regionibus citius finitur iuuenct
et accelerat ſenectus q. in frigidis: q. hoc ppter calo:q aeris
exteriorè diffuſente. Eum ergo cor:pus humani continue
diffolubl ad verto dicto calo:et indigit restauratioc vt coſ
feruetur: ſed ita restauratio non potuit fieri niſi per nutri-
menti et dictam: igitur necessaria fuit dicta: vnde Ariftore,
in topicis dicit: nutriuſk ſemper animalia: no ſemper tamè
augenſ, yſaac autè vidès hmoi necessitatè diete: fecit ſcienc
tam de dietis. Sed q. vt dict pbs: ſare aliquid contingit:
aut in viuuerſali aut in particulari: ppter hoc ſecit oupluc5
ſcientia de dieta: in viuuerſali ſe? in particulari. Sic ergo
partet que ſit cauſa materialis ſuius libi: q: dieta particulari
r. Aauſa vo efficiens vo itſpe yſaac. Aauſa formalis eſt mo
dus agendi. Aauſa vo finalis ſuit finis ſuius operis: eſt q
vt habita scientia de dieta particulari: poſſimus regere et
conſuare cor:pus humani in debita naturalitate. Tràſſens
rens ita ſcientia ſiuerit clafinatus. T. Titulus talis eſt. J. n
cipunt diete particulares yſaac fili adoptiui ſalomoni res
bis agavi. Lui parti pio ſupponit in ſequenti lectione de
claravit. T. his visis accedendus eſt ad ſo: formam tractas
tus. Jtze liber a principio viuیدitur in duas partes: qui pì
mi vititur transitu: ſeundo ponit tractatum. Prima ibi. Lo
pleuimus in pamo libto. Secunda ibi: Libaria in ſua subſla-
ta diuerſa. Prima ita ſi in tres: q: pimo vititur transitu
recapitulando de predictis. Secundo epilogat ad occenda
ibi. O poſtet in ſco. Tertio docet modu, pcedid: it ſco libo
ibi. In tertium puius libi. Tunc ſequitur ſecunda pars: in
qua ponit transitat: z in illa pimo determinat de dieta, put
reſpicit cibum. ſco prout reſpicit potum. Secunda versus
ſemn libi: ibi. Physici vlb concordat eſe marime zc. Et
in pima pamo determinat de dieta ſumpta a terrenaſcenti
Scö ab animalibus et cor:us ſuper ſuflutatibus: ſeda ibi. Jn
pima licet particula de animaluſ còpetenter. Et in pima
pimo determinat de dieta ſumpta a granis et fructib), Se
cundo de ſumpta ab perbis. ſecunda ibi: Quia copleuimus
in hoc libto ſco. Et pimo de dieta ſumpta a granis: ſecun
do a fructib: ſeda ibi: Ficus ceteris fructibus. Et in pimo
determinat de dieta ſumpta a granis ex quib? vt panis. Se
cundo a granis ex quibus non ſit panis. ſeda ibi. ſin quodſa
Fabe vo in natura. Sed q. in quibulſa regionib? ſit panis
ex fabis: piopter hoc ſin alios: ſecida pars incipir ibi. Lenti
cula frigida eſt in pimo gradu. Et in pima pimo determinat
nat de tritico vel frumèto quod idè eſt: ſco de o: deo ibi.
Odeſi frigidi et ſicci. Tertio de milio: ibi. Oliui frigidum
eſt. Quarro de panico. ibi: Panicu in farina. Quito de fabis
ibi: Fabe vo in natura. Et in pima pimo determinat de ve
ro tritico. ſco de non vero: ibi: Lisania naſcitur inter. Et
in pima pimo diuſerificat tritici a parte ſui totius. Secun
do a parte ſuarii partium. ibi: Nature co:ter triticeus. Ters
tio de confectis et tritico. ibi: Panem tritici calidio: et in
pima pimo determinat de tritico in via diete. Secundo in
via medicinæ: ibi. ſm ſuam naturalè subſtantià. Et pimo ge
neraliter: ſeundo magis specialiter. ibi: Benera vo puius
ſunt duo. Et ita ſecunda diuidiſk: q. pimo diuuerſicat triti
cum penes ſuum genus: vel penes ſuam copofitionè. ſco
penes loci p: op: iii vt penes terram ybi naficitur: ibi in fine
prefentis lectionis: Diuerſitas grani ſim terram. Tertio pe
nes locum comunem vt penes regionè: ibi: Diuerſitate tris
tici er regione. Quarto penes têpus. ibi: Diuerſitate trito
ci penes tempus. Quinto penes novitatè et vetuſates. ibi:
Diuerſitate tritici per vetuſate. Prima pars cù alius pæc-
cedentibus eſ p: preſentis lectionis. Hec eſ diuſio: et senten-

tia lectionis in generali. C. Nota vicum yerbû q. oblitum
fuit in precedenti narratioc: q. dieta q. qûb sumitur large p[ro
administratione ſex reruſ non naturali: t[que vifimil ſic.
Dieta eſt certa regula viuendi ad yfum vt vtilitatè humani
cor:pos attributa. Quandoq. vo ſumitur dieta p[ro yvu cib]
et porus solon: q. ſic ſtrite: q. tunc vifimil ſic. Dieta eſt com
petens exphibito cib[em et porus: quantitate: qualitate: tempo
re: numero: q. o: zord varianda: q. viltimo ifto modo determin
nat de dieta h[ic auctor.

C. h[ic p[ro p[ro bûda]t vtr[ri dieta eſt necessaria cor:pos buma
no: vide: q. no: q: quato aliquid eſt nobiliz: tanto paucio:q b[]
indiget: vt patet de p[ro cau]ſa: q: nullo alio indiget: ſed ab
omnibus diffutant. h[oc idè p[ote]ſer b[ar]i ar[istot]eleq in fine p[rimi] poſterior: ybi d[ict] q. demòstratio affirmatua
nobilo: eſt negatua: q. t[ro q]c affirmatua paucioribus indi
get ad lui: p[ro]bationè. ſed qued[à] cor:po[ra] vt metalla abſis
nutrimèto et dieta ſuſtentant: qu[em] no ſunt ita nobilia: igif.

C. h[ite] corruptio et diſoluto]t fit per acces]um ad contraries
tatem: ſed cor:pus humani cuſ fit temperatúſtimi: maxime
recredit a contrarietate. Unde d[ict] p[bs] in p[rimo] de anima
libus: q. ſicut aur[us] inter omni metalla eſt maxime t[ep]era
t[em]ita cor:pus humani inter cetera cor:po: q. hoc ides vult
Conſtantinus: minime ergo diſſoluetur: ſed dieta reſpon-
det diſolutione: ergo no eſt neceſſaria cor:pos humano. E[]
tra: cor:pus humani vt dict eum[que]t continue diſſoluitur: ſed
reſtauratio ſpondent diſsolutioni: ergo continue reſtaura
fuit: ſed hoc non p[ote]ſet ſui niſi per dieta: igitur. Jtze p[]
in topicis d[icit] q. nutriuſk ſemper animalia: non ſemper tamè
per augentur: ſi ergo ſemper nutriuſk: ergo ſemper dieta[nt]
un: igif. q[ô]c o]cedo p[ro]pter cauſas ita:q: cor:pus vt dictu
eſt: q[ô]c d[ict] Auicæ: constitutur et cor:po:q]b? fluidis fluis
d[is] vt er ſpermatibus: q[ô]d ad tantam coagulationè peruen[]
re non potuit ſicut lapides: vt metalla. Lo: p[ro]ſus ergo futurar
rari: q[ô]t]le et p[ar]ſibile: q[ô]d ad hoc q[ô]c o]tine]t in vita: op[or]tet q
ib[]i fit flutus còtùnus ſpiritu]t: q[ô]t]ras it]p[os]it an]b h[moi
cùtùnus flutum: vnde p[bs] eſt q[ô]c mo]liodes car]nis boni
tatem còp[lexionis] q[an]ime demòstrat. Ad p[rimi] argumen[]
tum in contrariuſi vico q[ô]d aliq[ue] diſtingue alio h[oc]eſt multis
p[liciter]. Uno modo: p[ro]pter ſui nobilitatè: vt cor:po[ra] celeſtia
indiget multitudine, stellar[us] vt p[os]ſint multos effectus in
under in c[ir]iferant: q[ô]t]e di]gentia atque]t]a] p[up]ta nov
bilitatem. t[alis] inquâ indigentia eſt in cor:po[ra] humano res
ſpectu di]cent: q[ô]t]e alio:q q[ô]t]e non obſcis. Alia eſ indigentia p[]
pter defectus vt claudus indiget pede: q[ô]t]alis arguit ignos
bilitate: qua indigentia non indiget cor:pus humani dieta
nec alio. Ad ſecuſi]q]o] c[up]lê]q]t eſt cor:uptio]t v]diſoluto,
Qued[à] a parte c[òp]leriòs: q[ô]t]ali no] cor:uptif cor:pus buma
num: q[ô]c obſcis. Eſt autè] alia a parte c[òp]ositionis: q[ô]t]a
to cor:uptitur cum còſtituitur ex fluidis q[ô]c. C. Querut vtr[ui
de dieta p[os]tit eſſe scientia: videtur q[ô]n: quia omnis ſeſi
tia de difficili zente: ſed difficil? eſt cognoscere diſpoſitio
nem aeris vt d[ic]it hippo: in p[ron]otifici: q[ô]t]a] Bal. in còmento:
t[que] tamen non habemus ſcientiæ de diſpoſitione aeris: ergo
multominus de dieta cuſ fit facili]: ad cognoscendi q[ô]s
ſp[ot]itio aeris. Jtem quanto res eſ magis neceſſaria: tanto
de ea maior eſ necesſitas: ſed aer eſ neceſſario: dieta: igif.
P[robatio]: q[ô]c d[ic]it Conſa: q[ô]t]a] aliquis trava]k a carcere p[ri]
mo appetit a[er]: ſe]co potu]t: tertio: vt v[iltimo] cib[em: q[ô]c
p[rimo] appetit q[ô]ſ eſ magis neceſſarium: ergo aer eſ nobis
neceſſarius. Jt[que] p[oc] idem d[ic]it y[ſaac] in viatico: q[ô]n p[os]ſu
mus viuere vno momèto fine attractione aeris: ſed multo
t[ep]o]ſe] poſſu]mus fine c[ibo]g[itur aer eſ nobis neceſſarius:
ſed de eo q[ô]d magis q[ô]d eſ ſcientiæ: igitur magis erit ſaentia
de aere q[ô]d dieta: ſed t[in] non habemus ſcientiæ diſtincta] p[]
ſe de diſpoſitione aeris: ergo nec de dieta. Jt[que] tres ſunt vir
tutes in cor:po[ra] humano: a[alis]: vitalis: naturalis: t[rad]i
aliari eſ vitalis: q[ô]n habemus ſcientiæ ſeparatâ de aere:q
inquâ reſpicit vitalè virtutè que eſ radit alia:q: multomin]
d ebem q[ab]bere ſcientiæ de dieta: igif. Jn ſi[mi]ſ eſ ite aucto]
qui facit de dieta ſcientiæ tam in viuuerſali q[]i in particulari
h[oc] idè p[ro]batioc: q[ô]t]a] ſic]a p[or] eſſe de omni eo q[ô]d diuidi]n if
plures d[or]tias t[an]e]n[er]ies q[ô]de eo q[ô]d noſ t[em] h[moi]: ſed dieta

Dietarum particularium.

Fo.cuiij

diuſit in plures differentias et manerias: q; quandoq; ab animalibus; quandoq; a terrenascentibus; et multis moz; di: quia quandoq; a fructibus; quandoq; a granis; etc. et di animalibus; q; quibus ab his quâdoq; ab illis; et iſtud difficilibus est ſaire; et omnis scientia de difficilis; non ſic yo; aer; igit; ſic; ſic; poteſſe de dieta: q; q; ceded potius q; de aere. Una ca; eſt: q; aer non attrapit; ad nutriendi; q; nullo mo; nutrit; vt de c; c; pbus; sed attrapit; ad alterandù; ſolimò; ſib; cib; attrabit; ad alterandù; et nutriuſi; igitur poti; est ſiētia de cibo ſiue de dieta q; de aere. Scio cauſa est eius vnuiuerſalitas; quia de viuens recpſit dieta; et non aer; imo ſolimodo animalia degentia in aere recipiunt aerem; et no; degentia in aquis; et ois scientia est de vnuiuerſali. Tertia cauſa: q; dieta in plures differentias et manerias partitur q; aer; et ita difficilio: est ad cognoſediu; et de difficiſion est ſiētia. Quarta cauſa: q; plus ribus modis potest variari dieta q; aer; et varietas facit con ſusionem et difficultate; igitur. Ad p[im]i argumetù; dico q; procedit ab inſuſcieti: q; licet diſpoſitio aeris ſit difficilis ad cognoſendi: tamen q; non poſtumus ita refiſtere nocu mento aeris ficut diete; p[pter hoc] q; et, Elui d[ic]edù; aliter per interemptione: q; difficilibus est cognoftere dictam q; acres; cum dieta fit magus q; de ſuſo; q; confuſio indigit cognitione et ſcientia. Et tu objicis bipo, in p[no]ſtificis in principio: q; co; cognitio aeris est maſſime difficilis et: tamen dico q; cognitio omnino; dieteri non pates est nec manifeſta: et ita de ipfa po teſt eſſe ſcientia: ſed diſpoſitio aeris est patens; ynde quilibet bet credit ſeire diſpoſitione aeris: et p[ropter hoc] q; ſiētia eſt de diſſiciali non potuit eſſe ſcientia de aere 15 de dieta. Ad ſes cundum et tertiu; argumentu; dico q; aliquid eſſe magis ne; ceſſarius eſt duſp[er]i, q; plurib[us] modis eſt neceſſarii: q; ſic die eſt magis neceſſaria: igit q; et q; cibus eſt neceſſar] et ad nu triendum et ad alterandù; ſimul: ſed aer ſolit ad alteranduy. Queritur quare non p[ab]emus vnam scientiam egroſus ſicut ſanorum. Una cauſa eſt conſuolo egritudinum; q; em inſinite ſunt egritudines: et v[nicui]s resp[od]et ſua dieta; et de inſinitis non eſt ars nec ſcientia. Secunda cauſa eſt: quia q; de determinati; eſt alibi non debet repeti in vna ſcientia; q; et in qualibet cur a cuiuſlibet egritudinis datur, dieta: p[os]p[ra]. Tertia cauſa eſt: q; dieta p[ro]p[zie]c resp[ici]t ſanitate; me; dicina yo; egritudine. T[ertio]o dato q; de dieta poſſe eſſe ſcientia: qu[er]itur v[trum]o se dieta particulari; arguic q; non: q; diete particulares poſſunt aliter ſe p[ab]ere; igitur. Item de inſinitis non eſt ſcientia: ſed diete particulares ſunt inſi: nite; igitur. In contrariu; et h[ic]aucto; Et p[ro]batur ratiq; e; q; dicit ha. in teqni. et h[aly] in com[emo]: q; medicinalis ſeſſis non tranſe[di]t ſenſum; ſed arſi[te]oſes d[ic]it q; vnuiuerſale eſt oſi interroga[] particulare duſ; ſentitur: ergo ſolit de par particulari dieta eſt ſcientia: et non de vnuiuerſali. Item ſcientia de dieta eſt vt c[op]us ſeſtrauſet: ſed vnuiuerſalis non tranſrau; rat c[op]us humanu; igitur. Ad hoc d[ico] q; eſt ſiētia de vnuiuerſali; et particulari. Ad duo paſua argumenta d[ico] q; duſ; plec: eſt particulare. Quoddam eſt ſub quo non contingit ſubſumere: et de tali non eſt ſcientia. Aliud eſt ſub quo conſtituit deſcendere et ſubſumere: et de tali eſt ſiētia: ynde ibi determinat de grano: et inter grano determinat ſiu deſcent ad triticum: nam non deſcendit ad hoc granum indiuſi duſi tritici vel o[de]ſed ad triticiu; vel o[de]n: et. Ad alia: ar[umenta] in contrariu; ad p[am]ni illo[rum] q; ſcientia medicina liis non tranſcendit ſenſum. Ad hoc c[ic]unt quid[ā] q; veru; eſt in cognitiu; eſigno[ru]: ynde dicunt ipſi q; Ha. it[ut]d, ponit capi, de ſignis: ſed hoc niſil eſt: q; ſequereq; q; no; eſſet ſien tia de cauſis: quare aliter diſcendu; q; licet formaliter ſenſum non tranſcendat: tamen finaliter tranſcendit ſenſum: ynde omnia illa que in medicina determinan: ſinaliter ſunt p[os]p[ter] indiuſiui. Ad ſecundu; d[ico] q; dieta vnuiuerſalis inquās tum vnuiuerſalis no; nutrit; ſed inquantu; apraſ copi p[u]ano.

De diuſeritate tritici in naturam terre.

Jueritas granti in terra vbi nafecitur trariam diuittitur. Et enim terra crassa et p[ing]uis atq; putribilis: eſt macra; et ſicca naturaliter ſiue accidétaliter p[pter] herba

rum multitudiné: ynde a ſua humiditate deſſicatur et pingnedine deſtituitur. Et et naturaliter ſicca et macra: hec quid[em] vtſione berbarù eticcaq; diluiceter et marceſcit: vii nitroſa ſit et ſalinaria. Quod in crassa igitur et p[ing]ui nafecitur granum; crasum eſt et p[ing]ue; graueq; in p[ò]dere: nutribileq; eriſtit. Quod in macra et ſicca naturaliter ſiue accidentaliter: eſt macrum et ſiccum ſit; leueq; in pondere minuſq; nutrit. Oacravero naturaliter et incens[fa] pene nunq; deinc[ce]s fructum ferens erit: ſi quos tunc ſerat: ſicilſimi erunt et macerrimit; a frumeti natura degeneres: me dulle niſil habebunt: et zizanta vicuntur. Egrifiſt de natura cibarij: et in natura venenofam ingreſſi: ynde et corpo[bus] humanis nocuſſimi ſunt.

De diuſeritate eiusſde ex natura regionis.

Juerſatutum tritici er natura regionis ybi nafecit quattuor: modi ſunt. Et em regio na ture calide et ſicce vt mercurionalis. Et cali de et humide: vt oriétalis. Et frigide et ſicce vt septentrionalis. Et frigide et humide vt occidentalis. Eiſq; grani q; de calida et ſicca nafecit: humo[res] eius pauci ſunt ynde paru; nutrit: calo: illius eſt deſe ctiuus: q[ui]n regionu; calo; ſubſtantialis eius deſſicat humo[res]: corpuſq; rarificat: ynde calo[ris] interioris mino: eſt vis: et fit etiá ſicci et durum par[hi]s nutribi: le. P[ati] in calida et humida regione: humo[res] multi ſunt calidi et humidi: ynde cauſa ſit deſectionis calo[ris] eius ſubſtantialis vel accidétalis: calo; aut[è] non ſubſtantialis et ex aere veniés: exteriúus eius humidi tatem ſubſtantiale exerit: vii; et rarus; et leuſit necſſe eſt. T[erra] que frígida eſt: humideq; nature: neſſe eſt vt vmbroſa ſit vel lutulenta. hec multiplicá[] dozum humo[ri]n cauſa eſt quibus triticiu; nutriatur ei; hoc ſit et aeris ſuperaddatur frígidas tenereſcrit vel tumefecit granum atq; mollecit. Interio[za] eius exte rioris aeris frígidas perſo[ra]ns calo[re] natural[é] e[ſ]tinguit. hoc medulle minuède cauſa eſt et furſuris au gendi. Regionis frigide et ſicce ei; niuis abundet et glaciei: aer densiſſimus ac frígidiſſimus in ea ero[ti] tritici iterio[za] penetrat: q; exterioria claudit et ſp[il]ſat: et naturalis p[ro]inde calo; clauſus interius eſt e[re] non ſinſitur: ſitq; hoc cauſa vt coniunctu; et p[onder]o[rum] medulle ſit plurime: co[ſ]ticiu; pauci: et p[ef]ecte nu[tr]it et cito digeritur.

De diuſeritate eiusſde in tempus.

Juerſitat[em] tritici in tépus nafscient: eius duo ſunt modi: aliquando quippe modera[] tum eſt tempus atq;5 vernale: equale etiam in calo[re] et humiditate: aliquando q; mode rantia deſicit in aliquas q[lit]itates egreditur: aliquan[]do in initio moderat[em] in intéperantiá poſt in coru[ſ]p[tionem]q; mutatur. Si moderato triticiu; nafscatur in tempo[re]: in quantitate et qualitate perfectum erit et crasui; medulle plurúme: co[ſ]ticiu; pauci: ſi in immo derato ero[tr]um imperſectu; erit: et macrum nutriens male. J[nt]elligi[mi]m? aut[è] hec er q[lit]aratib[us] aeris quæ[que] modu; et regionu; qualitatib[us] diuſeris. N[af]ſci; ant ali quando in t[em]e moderato: ſed meſſis ià et pr[imo] t[em]e

Ziber

graues culmi superueiſtibus imbribus humectantur; exterioſque aeris calor ingreſſus eius deſicere hu miditatem: fit ita et accideralibns cauſis macrum ſicibus et durum: et eſt minimu nutribile: ide5 patitur ſi eode in tpe calidiveri5 ſicci flatibus attractetur,

De diuerſitate eiusde5 ſi vetuſtatem et nouitatem,

Juſeritatu7 tritici p[ro] vetuſtate ac novita te ſui modi ſunt tripliſes. Acuerſu liqde5 ac longi t[ep]o[ris triticiu7 ſicuum eſt et pa[]rum nutrit: ad digerendu7 etiam durum: q[ui]n cum accidentale5 eius humiditare aeris penitus calor: erbauiat: natural[em] quo[que] plurimiu7 subtrahit. Nouu7 e contra: b[eu]ſis t[ep]o[ris propter humiditare] ſimul ac viſcolitare terre humidi5 eſt atq[us] viſcosum: denſum: digeri durum et inflatiu[n]i: ventoſitat[em] et ru[gitum faciens ventris. Si au[n]t ſit medi[n]i vt videlicet neq[us] vetus ſit neq[us] noui: humiditas p[re]t[ep]o[re] inter multa7 et paucam media eſt: erbauiſta e[n] humiditate accidentali subſtantiale5 eius parte[] aeris deſicat ca lo: p[ro]p[ote]rca hec species media laudabilio7 eriſtit et melio[]z: bene naq[us] nutrit et cito digeritur: q[ui]n q[ui] ſong[e] eſt a viſcolitate terre p[ro] t[ep]o[re] densitare viſcoſi] tareremo7 amitrit[em]. Aeris no calor: ſi accidentale5 ei[ hu miditatem erbauiſta: ſubſtantiale5 p[ro]out expe[]ditt t[em] perau[n]t: ſed ſi hoc plus minuſve contingit ſi quali bet t[ep]o[ris qualitate7. P[er]tractatis diuerſitatib[us] tritici e[tr]inſecus accidentibus: vt de natura eius p[ro]p[ia]t[em] et eſentiali ſubſcumur opor[]tet.

De diuerſitate tritici ſi subſtan[]tialem naturam ſui.

Eundu7 ſui natura7 ſubſtantiale7 triticiu7 in p[ri]mo gradu calidi5 eſt et humidi5 ſicuum mediocre: panis er eo factus calidior: eſt: calor: eius in ſedo gradu adipiſe[]id id ex ca[]lo[re] ignis et coctione: reſtatur hoc elementorum in re[bus] actio. Aerbi gratia. Oclones cum natura ſint frigidi5 et humidi5 in ſedo gradu: eo[]rum ſemen deſicca tum ad ſolem in fine ſecundi gradus effici[]s ſicuum. o[]deum et ſaba in pro[]p[]oria natura ſue ſubſtat[ie] frigida et ſicca eſt. Si coquank in aqua humiditare affiniu7. Si igitur ſicuum er aqua humiditare: humidi5 et ſo[]le ſuſcipit ſiccitare: necesse eſt vt calidi5 er niue frige]ſeat: et frigidu7 er igne caleſcat. Habet p[re]terea gra[]num tritici p[pr]ietate7 ab omnibus graniſs ercep[]t: q[ui] nutribilius et laudabilius eſt: p[ro]pter ſimulatidu7 nem cop[]lerioniſs noſtr[]i co[]poris. habet etiam c[ui] ce[]teris comiſt[]a p[pr]ietate7 atq[us] communem: q[ui] videlicet colatiu7 eſt: miu[n]diſatiu7i et lauatiu7i: q[ui] pat[]eter de eius actionibus ſi[]m medicinā apparet: ius e[n] de ei[] farina confectu7 purgatiu7us eſt p[ec]toris et pulmonis eo[]nq[us] ſenit asperitare7. J[ed]e faci t[ui] p[raſan]i faciamus ſicur de o[]r]deo fieri ſolert: et plus o[]r]deaco ad ruffim et ſputu7 et flurum ſanguinis valet: et ſi coquate7 c[ui] oleo et duro ſuperponitur apſtematiu7 diſſoluetur: et ſi ac to miſta7 et melle puſtulis appona[]q[ui] nascu[n]k in facie amouen[k]. L[ui] aqua et ruta ſi coquate7 et mamille ſuper liniatur dure p[ro]pter lactis coagulatione7 interius: in molliſe duricis commutabitur. Temperata c[ui] ſue

co iuſquiama7 et cataplaſmate ac ea ſuper nervos fa[]tor: b[uo]mo7 nociuos deſicere p[he]bet. Branu7 mauiſticatum cum ſalina hominis apſtemati q[ui] de ex rabio7 di canis mo[]ſu contingit: ſup[er]poſitui mo[]biu7 fugar. De grano oleum factu7 ad impetiginē et ſerpiginem auferendā valet: ante t[ui] eo[]num locus aspero fricetur p[ano]p[ot] oleo ſuperungua7. De tenuillmo pulue[]re qui ex molédino e[ci]ſatur: iuſ ſi fiat: ad flurum ſanu7 guinis et ſanici per os eiectum et emptoicis valet,

De prop[]ia7 et eſſentiali natura tritici.

Ature coſter triticeus calide7 et ſicce7 et cola[]tive ac mundiſticatiu7 magis q[ui] farina.nu7 trimentu7 tamē ei[] paruſſimu7 eſt. In aqua calida miſſus: et p[er]ſicatus atq[us] colatus et c[]octus vt iuſ inde fiat: et p[ec]to[ra]7 et pulmones avſcoſi humo[]bus purgat: et ſivice aque miſtatur in lac: nutribiliſt: ſi et ex ſtoma[]co e[ci]ſitur cito. Si furſu7 ris aceto miſtui cataplaſina calidum vuln[er]ibus et pu[]ſulis et ſcabici adbiuſes: valet atq[us] mundiſcat. Si cum vino aque miſto coqitur: et cataplaſina de co[m]amille p[ro]pter lactis coagulationem dure ſup[er]ponitur diſſulit. valet idem ad ſerpentis mo[]ſum. T[rit]icis reſe[]tis et noui nutrimentu7 paruum e[ci]ſtit: et crudu7 p[he]lgmaticu7i et inflatiu7i rugitu7i et doloto7 lares r[ibus] comouet: et in putredinē cito conu[]eritur. ma[n]i nſeſtat hoc q[ui] videmus in lūbico[]n[]i et cucurbitin[]orum generatio7: quare granu7 affatu7 ad igne magis nutrit: ventoſitate miſſus facit et ſtriticiu7 eſt. in aqua coctum grauifſimu7 eſt et inflatiu7i: diſeſtionē duram et rugitu7 mouer: b[uo]mo7 deſſiſimos generat et viſcosos: maru[n]tis ſi granu7 eſt farine multu7: furſu7is paru[s] habens: ſi t[em]a[n]t bene digeritur multu7 nutrit et memba7 conſo[]tat et tarde egeri[]t: p[ro]terea opor[]tet dare eis qui magnis labo[]r[u]b[us] exer[]citantur,

De p[an]e tritico.

Aem triticeum calidio[]zem dirimus eſſe alij: diuerſa tamē eius ſunt nutrimenta: quattuor modis. Ano p[ro]pter farinam vnde factus eſt. Secundo et artificio ſui. T[ert]io et igne vbi c[]octus eſt. Quarto p[ro] qualita[]te qua ſumitur. Farina trib[us] modis viſpartitur: p[ri]mus per eſſentiam ſua: ſecu[n]dus p[ro] qualitate molio[]tionis ſue: tertius ſi[]m b[ic]uitate7; aut ſi longitudinē t[ep]o[ris et quo mola c[ó]trita eſt. Eſſentie tritici mo[]duſ in duos contrarios diu[i]ditur modos: aut em viſcosum et graue: et medulle multu7: co[]ticiu7 paru[]habes: nutrimentu7 eius multu7: egeſtio7 eius a ſtoma cho tarda: diſeſtio7 ei[] dura eſt. Ei[]us nutrimeti multu7 t[itu]dinu[m] dupler eſt cauſa. A[]p[ri]ma quidē q[ui] m[è]b[us] quantitate7 multam et eo recipiui[]t p[ro]pter medulle multitudinē. Secuſa q[ui] in ei[]s p[re]ter viſcoſitatem et duricis ſuam viu[i]tus demo[]za[]k. T[ard]itatis rurſus eiectio7 is a ſtoma[]co vel inteſtiniſ: dupler eſt cauſa. A[]na quidē q[ui] eo c[ui] no multa7 recipiui[]t quantitate7 inteſtina: m[è]b[us] quippe ei[] plu[]rimu7 quatitatis affu[]s[u]ment: vnde necesse eſt ne inteſtina grauata co[]gatur ad egerendu7. Altera cauſa q[ui] furſu7is paru[m] habet: q[ui] p[ro] ſui natura e[co]ro[]coler et p[ur]get: vnde R[u]ſus: pa[n]nis quanto mundo[]i eſt: tanto p[lu]ris eſt nutrimenti: et d[ur]io[]ris

Dietarii particularium.

Fo.cv.

t aurionis egestionis tardiorius, digestiois. Leuis
cui farina et rara medulle paucæ: corticis plurimi: pap
nutrit: egrediæ facile: leuiterque digerit. Paruitatis
nutrimetriæ cæuplet est caufa: Prima quidæ cæ quæ
titas er ea parna membris accedit propter furfuris
t corticis multitudine. Secunda qui moza cius in me
bis parua est: farina leuitatis cauſa est: facilities autæ
eiectionis et inteiſtinus bifaria ratio est: cui enim mem
bia parii recipiatur: magna pare inteffinis accedit: vn
de grauata cito cogunt egerere. Rurus cù colatute
sit corcer nature: abundantia ei? facile intetina cius
ciunt. Singuli cœ duos modi in quattuor: diuudunk
modos. Est eui cù subtili ſimul adepto cortice: groſs
fum et denium relinquitur quod ſimila appellatur.
Est etiam cum groſso et tenui relicoſum abijicat
furfur. Est cum numin grossum furfur et ſimila relin
quunt. Est cum ſimila sola appellatione: furfur remanet et
subtile. Prima?no boði et quartus cœtrarij ſunt: p[ro]
mus enim est nutribilissimus et durus et ad digercu-
dus tardus. Quartus minime nutrit: leuis est: ad vi
gerendi facilis. Secundus et tertius medij.

De diuerſitate farine.

J[ohannes] ſubſitates farina et molitione bifaria di
uidunk. Est mollis p[er]ſecte trita et tota equa
læ: huius in ſtomacho converioſa facili est: nutrimenti plus. Est cù nò p[er]ſecte trita:
nec tota equalis: ſi partim groſsa partim tenus. hec
itac propter molitiones diuerſas demorat in ſto
macho: et c[it] digeri dura et egeri tarda. Diuerſitatu
farine in ſtempus triples et modus: aut vicinus est
molitiæ: aut loginquin: aut mediis. Que vicini est t[em]
poris calefacit corpus: ventrep[que] colipitat. Ige[n]a au
tem naturæ et molendini volutone adepta est: vn: de
ſtomachi calefacit: et egestiois humiditatem eric
cat. Que vò longinqui est temporis: epar calefacit et
a ſtomacho cijcitat. Que c[ui]m medij est temporis: p[re]
fatarum est media p[ote]ſectu.

Cubitak vtrui ſita scientia fit p[ote]ſica: aut p[ra]ctica. Di
co q[ui] nec est p[er]t p[ro]tica: nec p[er]t p[ra]ctica: imo miſta de
theorica z p[ra]ctica: q[ui] ſi ſcietra de dieta inquatù docet co
ginitione de b[om]di dieta est p[ro]theorica: inquatù vò adaptat
corpo[ri] h[ui]ano est p[ra]ctica. Querif vtrui tritici fit cibus
appropiatus homini ſicut glans et fructus porco: videt[que]
ſic: quia dicit Arifto. in etbictis: q[ui] homo no est aſi alium
vnde nò est peiòsis conditionis q[ui] alia alia ſim[pe] melioris
ergo c[ui] alia alia habest nutrimentum ſibi appropiatus:
erg[io] et homo c[ui] ſit nobilissimi aſi: habebit nobilissimi nu
trimentum et appropiatum: ſed hoc est triticium vt dicit au
cito: in littera: q[ui] tritici est cibus ho[mi] appropiatus. J[he]t[he] eſsen-
tialibus cœparatur cibus ad ho[mi]em q[ui] potus: ſed potus ſicut
vin[ni] appropiata ho[mi] igitur et multomagis cibus q[ui] est tr[í]
tici. Iha cibus attrahitur ad nutriendu z alterandum: et po
tus ſolum ad alteradu. J[he]t duplet est appetitus in ho[mi]. ſe
naturalis et aſialis: ſed dicit p[bs] q[ui] p[ote]ſie rationales ſe ba
bent ad oppoſita: naturales ad vn[ni] ſolui: q[ui] appetitus natu
ralis ſe habet ad vn[ni] ſolui cibui et hoc erit tritici. In contra
riu[mi] est aucto: determinas de infinitis dietis respectu co[po]
ris b[ui]an[ei]. J[he]t dicit p[bs] in lib[io] de plàtis: q[ui] o[ſis] p[ra]tà plàda o[d]
natur ad ho[mi]em: et hoc quatù ad fructu z folia z ſemem. et
ſimiliter omne aſi alodinatur ad ho[mi]em: igitur. J[he]t dicit Aui
cen. q[ui] o[ſis] q[ui] a[ſut] a p[ro]p[ri]ctate agunt occulte: vt camonea
attrahit choleram. z adamas ferrum: vt hoc a viſtute occu
ſta: ſed nutrimet[i]no nò agit occulte in corpus humanu: immo
manifeſte ip[s]u[ſ] augendo z alterado: g[ui] nò appropiata homi

ni c[ui]a q[ui] appropiariæ agat occulte. Querif vtrius q[ui]a
re alia alia ſunt contenta vno c[uo]bo: h[ui]o a[ſut] omnes ſibi ap-
propiat. Respo[d]etur ad itud. Cauſa prima est: q[ui] o[ſia] or
dinam ad ho[mi]em ratione ſue nobilitatis: non a[ſut] ſic alia ad
alia. Secunda c[ae] est: q[ui] distinctio p[ro]cutiones maxime
eſt in ho[mi], vnde quidæ est cholericis: quidæ melacholicus:
quidæ p[le]gmaticus et c[ui] no ſic vero eſt de alij[as] alialibus: im
mo p[oc]us ſemper eſt p[le]gmaticus: et omnis bos melan-
cholicus: ideo ſiut diuerlium nutrimentu homini. Tertia c[ae]
est: q[ui] homo ſequit appetiti alia que eſt in ho[mi]e diuerſus:
q[ui] nò appetit cholericis cibui: modo p[le]gmatici: igitur nulli
nuli appropiavit. Iha p[ore]t[ie] aſiales ſe habet ad oppoſi-
ta: et nò naturales quibus ſolimodo appetit bruta: igitur.
Ad questione dico q[ui] homo nò appropiavit ſibi nutrimenti
tui. Ad p[riu]mi cœtrarii dico q[ui] plus valet ad oppoſiti q[ui] ad
p[ro]p[eri]ſi: q[ui] e[mi] homo eſt aſi alio nobilissimi: p[er]t hoc nulli
nutrimetriæ ſibi appropiavit. Ad ſe[com] dico q[ui] nò appropi-
avit ſibi vin[ni]: immo ſunt homines q[ui] abdo[rent] vin[ni]: et mu-
te ſunt aues q[ui] bibunt vin[ni]. Et si querat quare quid[as] ab
ho[mi]et vin[ni], dico q[ui] b[us] eſt p[er]t malæ cœp[ion]e calid[as] et ſic
c[ae] ſt omachi: et diſtrafia naturalis appetit cœtraria: vt dicit
Bal[que] igitur appetit frigidu z h[ui]idi. Secunda c[ae] p[ote]ſt
eſſe debilitas cœreture ip[s]ius ſt omachi: et c[ui] vin[ni] ſit inco-
nu[i]i nocect ſt omacho obviliter cœtto. Tertia cauſa eſt paſ-
fibitatas capitis: q[ui] alij[as] habet caput adeo debile et paſſihi
le q[ui] ſtatim ledit a vino: igitur abdo[rent] vin[ni]: q[ui] ſt omachus
cœpatitur cerebro c[ui] b[abe]t colligat[i]a c[ui] eo. Quarta c[ae] po
test eſſe ſp[u]etudo: q[ui] quid[as] nutriſtur in terra nò vinofa: igitur
Ad tertium argumentu[n]i dico q[ui] quid[as] homines reguntur a
natura ſola: et tales nò ſe habet ad oppoſita: ſed quid[as] regu-
tur a natura et tab aſi: et tales ſe habet ad plurali et oppoſita.
T[ern]o dubitat: vtrui granu[i] nutriat corpus humanum:
t[ar]paret q[ui] nò: q[ui] nutrific fit per cœu[n]etiæ ad naturæ bu-
manæ: ſed alia[m]a mato[re] q[ui] habet cœu[n]ientia cum natura bu-
mana q[ui] terrenascetæ: et tamen qued[as] alia ſi no nutriſt bo-
mines: vt buſones: igitur nec granum. Item quod genere
erantur ad generationem ita q[ui] non ad nutrificationem: vt ſper
ma: et quid[as] ad nutrification[em] et nò ad generatione vt lac: ſed
granum o[d]inatur ad generatione: ergo nò ad nutrification[em].
In cœtrarii est aucto: in littera loqu[us] de tritico. Ad p[riu]mi
dico q[ui] qued[as] conueniſt cum natura humana in forma ſpe
cifica: q[ui] talis cœu[n]ientia nò facit nutrificationem: immo op[er]
t[or]q[ui] talia que ſic cœu[n]ienti ſp[ol]ientur ſua forma ante[mi] nu
triat: z ſicobij[ic]is. Est alia cœu[n]ientia in p[ro]p[eri]ctate et ſub
ſtanția: et talis ſacit ad nutrificatione: vt granum. Tel d[ic]end[ui]
q[ui] tu bene obſeceres ſi tu cœparares optimi in genere alia-
lium ad optimi in genere grano: eſt q[ui] tu cœparas p[er]ſis
mum in genere alia[m]i ad optimi in genere grano: p[er]t
hoc non valet. Et ſcedi[mi]n]o dico q[ui] verum eſt respectu ciu[m]
dem: vnde granu[i] illud q[ui] dinak ad generatione alterui:
nò: o[d]inak ad nutrification[em] illius granu: ſed tam e[n]ibilomus
nu potest e[di]nari ad nutrificatione ho[mi]. Tel d[ic]end[ui] q[ui]
dam o[d]inatur ad generationem respectu diuerſo[um]: vt
vitellum. Et si tu queras q[ui]a c[ae] que o[d]inatur ad ge-
neratione p[o]ſtunt o[d]inari ad nutrificatione: ſi illa que ad nu-
tritione: nò o[d]inatur ad generatione. Solutio: q[ui] plus eſt
regenerare q[ui] nutrire: et nò e[co]duerſo: vnde ſi alij[ui]d p[or]t ge
nerare: z nutrire: et nò e[co]duerſo. Quarto queritur: vtrui
grani ſue triticii melius nutriat q[ui] alia cibaria: videtur q[ui]
nò: imo pei[u]s: q[ui] dicit y[faac] nutrimet[i]no boni vel mal[i]o eſt
p[er]t ap[pr]o[xi]atione ad natura h[ui]anæ: ſed multa cibaria
magis app[or]imant nature humane q[ui] triticum: ſicut ſunt
carnes: igitur. P[ro]obatio minoris: q[ui] y[faac] in diets vniuer[es]
ſalibus infert q[ui] elementum diſtat ab homine per quattuor[
conditiones: z terrenaf[ces] per tres: ſed animal nò diſtat
ab homine niſi per vn[ai]æ: igitur. J[he]t dicit Bal[q]ui nutrific eſt
p[er]ſecta affiliiatio nutrientis cum nutrito: ſed caro eſt calio
dat z bumida in ſecundo ſicut z natura humana: triticiu[n]o
in p[riu]mo: igitur. Kontrarium videtur velle in littera y[faac].
Ad hoc dico q[ui] fine dubio caro mel[i]p[er] nutrific tritici: quod
concedo vt p[ro]bant rations. Ad aucto: ita[tem] dico q[ui] ip[er]
loquit respectu alioru[n]i grano: um: quia ip[s]i melius nutrific.

0

Ziber

T. quinto queritur: vtrù triticii melius nutriat alijus gras
vus: videlicet q. vobis; et dictit Bal., nutritio est affirmationu
nur tritiæ cii nutrito perfecta; sed quedâ grana melius affil农民
pur nature humane; vt ciceres qui sunt ca. t. bu. in secundo
gradu sicut t. natura humana: triticii 50 in pimo gradu: iGT
itur. Jtcd q5 magis augmentat coiti: melius nutrit. Pob
lio: q5 dictat Auicen. q. Iperina est superfluitas cibi vitum: et
nò est superfluitas impuritatis: immo puritatis: vnde q5
relinquitur nutritio: imādatur generatiue: 55 ciceres ma
bis augmetant coiti. t. fabe similiter: vt voluit auctores: iG
tur. In contrariis. Jtcd triticii plus habet de farina t minus
de costice 5 aliud granis: z. ratione farine nutrit: ergo me
lius nutrit: q5 cœcedo. Unde triticii meli7 nutrit 5 alia gra
na: t. tui qui similius nature humane: tum q5 plus habet de
medulla t minus de costice: idest plus de puro t minus de
impuro: z ita facit ad nutritionem: q5 nutritio nihil aliud
eft 5 additio quanti ad quatu: t quantum nihil aliud est 5
substantia. Ad argumentu dico 5 ciceres sunt similioris na
ture humane in cœpione: t cœpleio nihil facit ad nutrì-
tionem: sed triticii plus affil农民tur nature humane in pro-
pietate t subfiantia: z ita faciunt ad nutritionem. Ad tecun
dum dico 5 coitus multis modis augef. Quâdoq5 per vir
trutus impressef: vt imaqinatio alicius puelie: idea dictit
pbs in de aalibus: 5 puelle de nouo cœuntes nò poffint
abstinere a coitu: q5 tum bone memorie: z te fece recordāt
delectationè quâ habuerunt in coitu: vnde ardenter eſi ap
petut. Alio modo materiam coitus generando: vt cibaria ci
fo digeſtibilia: vt pulli: perdes: oua forbilia. t. cito mo
do verum est 5 illud quod plus augmentat coiti plus nur-
trit: z hoc modo triticii nutrit 5 ciceres t. fabe. Zer
tio modo augmentatur coitus propter malâ cœplezionè ca
lida: z ſicæ eſpientem in copre: z ipfum stimulare: z hoc
ocit Bal. in tegni. q5 cœpleio cali. z ſic. marine est venere.
Quarto modo augetur coitus ventositatem generando: z
cito modo legumina t omnia influtua: vt ciceres est: et
bmòi augmentant coitum: et talis augmentatio coitus mi
lui facit ad nutritionem: q5 erigit virgam foli. Quinto mo
do augetur coitus per bumoium ebullitionem t per conſe
quens fit titillatio: z ita nihil facit ad nutritionem.
T. Secundi ſui naturalè subſtantiam triticiu11c t.
T. Super 5 determinavit aucto: de tritico invia diete: nunc
in via medice. Queritur vtrum groſſum et denum: au
subtle vel rarum melius nutriat, videtur 5 arum le
ueli melius nutrit: q5 habentibus symboli faciio: et cito
fed triticii subtle z farum citiis digeritur in stomacho: et
maiorè habet convenientium cum copreze humano: vt vo
lunt auctores: igitur melius nutrit. Item caro pulli melius
nutrit 5 caro bouis. igitur. In contrarium est aucto: in li
tera diens: 5 groſſum melius nutrit 5 leue. Item gra-
num groſſum plus habet de medulla. Ad hoc dico 5 sub
tile plus nutrit naturaliter: q5 cito in subſtantiam alidi con-
vertitur: z diffoluitur aco a membis: groſſum vo triticiu11c
plus nutrit q5 melius accidentaliter: q5 tarde cœuertitur: et
tarde a membis diffoluit: z itaſi distinctionè innuit aucto:
in littera. Unde caro bouina plus valet ad cœſtadùi virtu-
tè t ſuffenandù: sed caro pulli plus in regimine ſanitatis
naturaliter. Queritur vtrù triticii subtile plus valeat in
regimine ſanitatis 5 groſſus; vt dictit yfaac in littera: 5 groſ-
fum plus in conſotatione virtutis. Pobatur 5 sic: quia
yfaac inferius 5 in dietis vnuerſalibus dictit 5 píces ſqua
inſi plus valèt in regimine ſanitatis 5 nò squamosi: quia
per ſquamas mundiſcanک a ſupſuuitatib: 5 igif. similiter t
triticii subtile t leue plus habet de costice: z minus de mes
dulla: z magis depuratùt eſt: q5 in coitice cedit tota ſupſui
tas: non ſic est groſſum. Et nota 5 triticii groſſum min?
habet de ſuperfluitate: vt de costice: 5 illa ſuperfluitas nò
cedit in nutrimentum: z q5 medulla groſſi triticii magis est
impura 5 medulla subtilis: idea minus valet in regimine
ſanitatis. Chota ulter 5 alidq5 reſſit causis eſtruditudinis
duſpliciter. Uno modo membra conſoſtando: z ſic groſſum
triticii plus reſſit subtili: z hoc per accidèns. Alio modo cœ
ſoſtàdo caloè naturalè et ſpirituè qui ſunt de lato: eſvirtutù:
z virtus est ita que curat morbis: z hoc modo subtle plus
refriffit: q5 cito ſubſentantur in ſubſentium mediu52. Chota
vlterius 5 animalia meliora ſunt in illo têpore in quo abo-
dat plus ſui nutrimentuè ſi illud ſit bonu: vnde ſi in byeme
nutriantur bono nutrimento vt grano : meliora erunt 55 in
eſtate ſi nutriantur berbi: ſimiliter licet groſſum triticiu11c
plus in medulla abundet 5 subtle: tamen medulla subtilis
anio: est groſſi. Chota 5 duplet est bu miditas, quedâ
naturalis in terra: z talis est mater plantat: alia est acade-
talis 5 ſuperflua ficut et abundâcia aquarù: z talis impedit
plade multiplicatione 5 et tali loquif pallado. Chota 5
aalia digerit a caloè naturali intrinſco: z talis for: est in
byeme, ppier clauſione poz: 5 nutrimentuè plâde engage
a caloè extrinſco: vt a caloè ſolis et ceſſi q5 fo: est in eſta
te. Dicit pbs in de aalibus: 5 aalia rare cœpofitiòs: vt ho
mines in regioè calida male degunt: v7 parui ſunt t paru
viuſt: fed aalia oure cœpofitiòs: vt pote melàcolica vtaſt
ni: z mule magna ſunt t diuviuunt. Querif quare ſege
tes ſunt ita beuonis vite: q5 nò nurât mi7 p vieni annuì in vi
ta sua ſupra terra. Aua bu7 5m p6m: q5 ſegetes inter ce
teras platas magime fructificat. vnde vnica palma bene de
fert centuì grana t. ideo multu expendunt in ſua fructifica-
tione de humido radicali: z vita cœpum per coluſionè
buiidi radicalis. Item còrmaſk hoc per p6m in de aalibus
ciende: q5 multiuè generas vel puriés est groſſus
vite 5 nò generas: z ſimiliter gallina multu: ouas. Sœda ca
est q5 ſeges de parve virtutis: vnde habet ſlipit longum
gracile: z hoc debiitati virtutis atteſtatur. vnde dict pbs
in de aalibus: 5 aalia exremitates longas 5 graciles ba-
tia ſempfer habet flutux y谷r: z arde 5 grues. Zertia ca
est raritas 5 cœpitiòs: vt5 dict pbs 5 est lògiòsie vite
5 aalia aalia: q5 et durioris 5 solidioris cœpofitionis. Choc
idè vult giraudus: q5 dictit 5 ruſticii diutus viuunt magnat
bus: q5 fabis glandibus 5 carſaneus 5 carne bouina nutriu
tur que ſunt tardiois diſsolutionis 5 carnes facius nutri-
tionis quibus multu nutriuſ. Queritur cui cœpleio
nis fit triticii: pt5 pite frigide 5 cice completionis: q5 vt dict
pbs in de plantis. Ois plâta generaf 5 humido aquoso et
ticco terro: sed ita ſunt frigida: igif. Jt6 pbs di: uij, me
teco: 502:5 q5 in omni mixto generato citra mediſ dominanè
elementa grauia: fed triticii est bmòi: igif. S5 elemeta gra-
ua ſunt aqua 5 terra 5 ſunt frigida: igif. Etoe murti ſeq
tur natura dominatùs in eo. In còdrarii est vſacila littera,
Jt6 eò matatuſt est calid: vt dictit Auicu: sed triticii va-
ler in maturatione apofemati: vt vult Auic: igif est calid,
Jt6 eò vit yfaac in littera: q5 triticii habet nutility diſi ina
tura humana 5 est calida: igif. Jt6 Bal. in de simplici me
dicina dicit: q5 œ oleaginoſum est calid: 5 frumètis est ola-
ginoſum: q5 in ſa determinar de oleo facto et tritico. igitur,
5d hoc dico 5 vno modo est calid: z alio mò est frigidi. v7
de cœpitiòse diſtiguo. 5 q5 aäde e cœplecio rei materialis mi
te 5 ſequeiſ r6 r6ne suoz 5 ponenti: materiali: z ſic quod
bet terrenasceſt eſt frigide cœpitiòs: z p5p q5 est calid in
g6rto quatu: ad b6 frigidi. Jt6 e alia cœpleio forma: q5 aäde
de cœplecio formaſi q5 debef miſto inquatu: viues: z ſic œ
murti est ca: t. bu, cu vita ſtet in ca: t. bu, z de itis nò loſq
medicus: 5 pbs. Jt6 e alia cœpleno forma: q5 debef miſto
nò inquatu: est viues: 5 inquatu: est miſt: z de tali odour
d medicus. z loquèdo de tali triticii est ca: t. bu, q5 una medul
da r6ne cu7 nutrit: eſt ca. t. bu. z vn quod5 denoiaſ ab eo
q5 h5 in cetro: v7 n6 a cêtrali cœpitiòs e2 tale vel tale. Ad ſom
argumèt: q5 objicis de humido materiali: z tale bühidum
nò ponit cœpitiòne in miſto: 5 ſolimò illud q5 formaſiter
donatur in eo inquatu: est miſt: z inquatu: nutrit: t q5 r6ne
medulle nutrit: igif. Et ita distinctio cœplezion: locu: h5 in
multis: igitur boni est retinere eam.

T. De diuſcritate panis.

Juerſitatu5 panis ex artificio ſui duo ſunt
modi: aut er forma: aut et artificio forma-
ut aut triplet eſt: aut magna: aut parua: aut
media, Magna medulle plus habet corri

["Dietarū particularium.", "Fo.cvj.", "cē subtiliorēt & durioē: copter, ppterea parīn nutrit; q; ad vigerendīn durus: humiditātē egestionis ericcat: vnde & vētref consipiat. Medulla grossa est viscosa & humida, vnde est inflatiua phlegma viscosus gene rās. Panis parui & subtilis interioa ignis pfo; at & humiditātē medulle ericcat: vnde parīn nutrit & tar; de egeritur; & ventrē stipat: p; cipue li frigidus fit & er vno vel duobus diebus a coctioe lōginquus, vn de Hippocrates: panis magn? & grossius medulle est multe & nutrimenti pluris ventre soluit. Panis par uus & tenuis medulle est pauc; nutrimēti pauci ege stio eius tarda: ventrem consipiat. Qui vno menfure medic; in forma medie est poteftatis.", "### De artificio panis.", "Rtificiān panis in quatuor diuiditur: modos. Est panis quanti; erpedit fermēti & bens & salis: & bene cōfectus: & ficit opor; et cactus. Est parīn fermentatus atque con fectus: & in cesseris a necefferia temperātia imminu tūs. Est fermētūn & sal ultra; fatis est habēs. Est asy mus panis & sale carens. Qui moderatus fit in omnibus fup; adictis in stomacho pſecte digeritur: & fan; guiné in corpo; clariſſum generat: vnde nature cō forfat actionē: ppterea cōmodus est eis: qui in quie te ſunt & delitiar; ſelectione: & eis quod digeſtio defectu; pati: vt senio; ſ & egritudinē ecreuntin. Aris ei chribita exerterius ſufficit nature interius labozi an ti. Exercitantibus aſt & laboſtibus incoſtuātis est ptopter ſua subſlitatē & facilitatem diſolutionis et membris cori: Panis fermentatus & salis parīn & bens nec bene coctus: visſolitare creat & groſſitiam: vnde durio: est rardo; q; pto; c: ptopter hoc aptus est exercitantibus: abundātie caloris cori: est cā for; titudinis diſgeſtioſis. Qui fermēti ſupfluīn falisq; habuit: parīn nutrit & nō cōſor; tat: virtus eſt ſalis & humiditātē cius ericcat: fermentu; cōwneſtione cius ra rificat. Asym? minime nutrit & durillime digerit: p; o p; c; e; t; a; b; c; e; t; a; b; c; e; t

["Ziber", "ſale et oleo temperatū carbunculis apponatur; maſturat et aperit.", "De trí.", "Ri groſſu ſt et viſcoſu: ad digerédu du\nrum: vétris costipatiu: vià cpatis et ſple\nnus oppilat: lapide in renibus generat et\nin velica: qm factum est er maſſa asyma\nuec ſal habere nec cocta. Quádo tis digerit: in corpe\ngroſſum fanguine generat: ſed er aqua nifi coquat\nhuiditas adipicif: vnde humi. et cali. plus autu bu.\nUnde pectus humeemat: et valer ad tuſſim et ad dolo\nrem pulmonis qui er paruo caloze et ſicitate natus\nest: it cí poſtulaca coquatur: aut bleta: aut crisoloca\nna: aut cucurbita: empoſtoicis valet: ſantis aliquado\nci oleo cometh: aut ci amygdalis: aut ci carne gal\nline: vel alia pecoſina ſue poſcina multu nutrit: huo\nres tamen viſcosos generat et oppilatione facit. Qui\nvero ne ſibi modo alioque noceat: curâ gerit: menta\noiganu aut calamentu et meru vinu dibat et meſſi\ncratum: cum aromatibus vel zinſibere conditum.", "De zípulis.", "Izple groſſus est cibus er caufis duabus: epati nocent ſplenios ac renibus: vna pto: pter viſcolitatè olei: altera popter viſcoli tatem farine. Iſ deo phlegina groſſum gene rát et viſcoſu: z venarú viam oppilaſt: z epatis. Qui aſt hec no documenta paucet: eas cí melle măducent, Epatici auté z ſplenetici ab eis ſe caucat pæcipue,", "De grano fracto.", "Ranú fractus et ſimula ſi cí lacte coquant: ſa\nguiné laudabilé generat et nutrimentu mul\nti: tu tamé ſepe ſuman oppilationè epatis\nfacit: z duritu: ſplenis lapide i remib? et ve\nlia: marine ſi renes calidí inueniatur naturaliter ſi\nue accidentaliter.", "De amido.", "Widú ſiccu ſt et frigidú: durú ad d'ge\nrendú: digeſtú tamen nò malú generat\nfanguine: ſed viſcolitaté quandâ habet\nppertere asperitaté lenit pecto: et pul-\nmonis: z solidatiu: ſt vulneris coruz. Et ſi cí aqua\ncoquat et zuccara et amygdaleo: multu valet ad tuſ-\nſim ſiccam: et ad humo: quí tenues ſunt: z a capite\nin pulmoné pectuſos deflectunt. Aliquando coctus\nci ſimula bìi nutrit: et fanguine ghat téperatiu: ſepe\ntamen acceptum lapidem in renibus et velica creat\npæcipie ſi calidos inueniat renes naturaliter ſue ac-\ncidentaliter: valet auté ad reprimendos humo: in\noculos deflectentres et ad vulnere in cínsaſſeitá ſi\noculorum miſtum ſit medicíne.", "Superius diuſerifcauit panem quantú ad ſua ſubſtan\ntiam: in ita parte ſui artificij. Queritur quod eſt calí\ndius: aut tritricum natum in regione calida aut frígida. Di\nco q triticii simpliciter natu: in frígida regione calidius eſt\nnato in calida: q in calida regione aeris caliditas confumit\nhumiditare naturalè in qua radicatur calo: naturalis ipſi9.\nSed in tritico nato in frígida non ita cofumiur humi, natu-\nralis: immo poſi clauduntur ratione frigiditatis regionis: et\nper còsequens forſticatur calo: naturalis interius. Et p. ſo\nſutione argumento: ſi que poſſent fieri: nota q ſimile adue", "niens ſuo ſimili in puncto auget illud: ſed ſi fit diffimile de\nfruitt et coriſt: et ſic intelligit Hippo. Et etia còſtruam p\nBristotelem in lìb. de generatione dicentem q maiò: ſi am\nma offuſcat mimo: Iſ deo volo: dolo: maio: deni\ngrat alterus etc. Similiter dico licet calo: celeſtis ſit ſimili ca\nlo: naturali ipſus tritici: tis q: eſt excedens diminuit pu-\nmidú radicale ipſus tritici: et per còsequens calo: innatu:z.\nAut aliter nota: q œ ſimile augmentat ſui ſimile de p ſe\nnò tamen de per accidés: immo deſtruit còſumèdo humidí\nradicale. Ilota viterius q coſter tritici eſt calidio: in ca\nlida regione q in frígida: q còntinens immurat contenti: ad\nſuam cratim: et coſter immeditate expont calo: folis: vnde\ncoſter in calida regione eſt magis abitariu: q: magis ca\nlúdus et fícus: ſed nò eſt ſic de medulla: q: nò exponitur ae\nri. Ilota viterius q calo: celeſtis conſo: tat naturalem ſi\nille calo: naturalis ſit obedi: ſed ſi fit foſtio: nò, vnde acus\ninueniens reſſens for: tius impimit: et hoc eſt q dicit pbs\nin quarto metheoz, q aqua calida citius cògclat a frígis\nditate aeris. Et ultra: nota q aliquid forſticat aliu: dupliet\nter. Iſno modo còſotádo illud, alio modo debilitádo eius\ncótraríi. Iſto fecundo nò còſotácalo: naturalis in hydro\nde p a calo: celeſtis: q calo: celeſtis diminuit humiditá aque\nlaz ipſi hydropisí: còtra qua pugnat calo: naturalis. Aut\naliter nota q calo: naturalis conſo: tat calenti quádo ca\nlo: naturalis agit ſupra materiá mo: bi hydropisí: hno: ſu\np: a nutriment: materiá: immo debilitatur citius. Et qua in\ntritico calo: e naturalis agit in materiá nutriment: popter\npoc debilitat: celeſt: l: in hydropre calo: naturalis agit i ma\nteria mo: bi Íò iuatur a celeſt. Et ratio huius eſt: q: cí iu\ngeſto: nihil aliu: ſud q: preparatio male materie ad expulſio\nnè: et calo: naturalis ſupra materiá mo: bi operàs intendat\np: pám digere et diuideret: et poſtea eà eapellere: cí calo: ce\nleſtis ſubtilerit ea: et habilitet eà ad expulſione: popter pòc\ndico qo: còſo natural: adiuuat materiá: ſupra: naturalis mo: bi: l\nſupra materiam nutrimenti impedit: q: aperit poſis et fa-\ncit calo: tem naturalem pereate exterio: vnde debilitatur\nin terius et remanet locus decocţiòis depauperatus calo: na\nturali et ita impedif digeſt. Querif vtrio tritici: anti\nquum ſit calidius nouo, videq: q antiqui: q: dicit Auic. q\nſicitas eſt lima calo: l: cí tritici: ſit cali. in pmo gradu vt\niſe dicit: et pectus in tempore deſſicatur: videq: et cí e dict\nHac. in de ſimplície medicina: q vinu: q oleu: qua: etiquito\nra tanto calidio: vnde pribat qvinum vetuſtus eſt calidifi\nmi: et pòc de ſeruo notaríi qui quando domin: ſiu: iuit ad\nbalnea: bibit vn: pault: vini vetuſt: et ſtatim incurriti: inſa\nlias vigilat: et per còſequés mo: te. Sed calo: celeſtis vnia\nformiter agit ſupra vinu: et tritici: et alia terrenascentia: igif.\nIn ſui eſt aucte: in littera. P: etereca puerita: ziuuer: ſunt\netas cali. ſed ſenectus eſt frígida: igif. Ad hoc dicit: quidā\ndiftinguè q tritici: nouí calidius eſt qua: titратiune: q pl\np: p: p: p: p: p: p: p: p

Dietarū particularium.

Fo.cvij.

apostemata maturare. Arguit q. nos; 3. Bal. in de complexiōtibus dicit q. de maturatiuōm est simile cōplezioni humane: 5 triticii est calidīs in pimo; et complexio humana in fedo: 5gitur est non simile. 3. Igif hoc quercit ſtraque triticium masticatū maturat apoſtemata. Ad istud vtimiſ dico pimo: q. ratione ſaliue acquiſit aliquod acumen: 2 omne acutum inciſiui est et penetratiuōm: 2 ſic cī ſua cōplecio ſit cali. 2. bu. maturat. Aliy dicit q. ſaliuia hoſs iſium est venenosa: 2 in ſerſtific bufonē vel araneā; vnde videmus ſagittarios in bel lo ſemper ſagittas ſuas aspergere ſaliua ſua, reddit igitur cī tritico maſtico; materiā apoſtematibus venenofam q. ſuc et ſarema nature: 2 ſic natura expellere ca ſtatim nitif: vn de eāmatur et poſt expellit. 2. fed in via abſterſionis et veniſtus in ſimili in pecto: immo ſufficit q. ſit in qualitate: 3. Vel dicendīs q. triticii maſticatū est ſimile cōplezioni pumane: 2 acqrit alioā caliditātē ſvlla ſuii gradam a ſaliua ſeu maſticatione: 2 ſic ſerit calidum in ſecundo ſicut cōplecio puſmana. Jurta litterā nota q. iuſquiam? cī farina triticii com petit in olo: 2. neruoq: 2. quis iuſquam? de ſe moriſtificer uos cī ſit narcotiſ; 2. iuſquiāmus ratione frigiditatis reſ percutit materiā ne ſuat ad neruoſ: 2 triticii ratione ſue ca litiditas est cōſoſotat: igitur. 4. Poſtotea dubitat p. hoc q. dicit poſtea q. oleum triticia valer ad ſerpiginē et impetiginē auferendā. Respondef q. valer: 2 q. ratione ſue humiditatis remollit: 2 ratione ſue caliditatis ſolufuit. Ad argumento ſu solutionē dicitur q. vbi timeretur in apoſtematibus in ſlंamditānno cōpeteret tale oleum: nec eā frigidī: 5 in im petigine et ſerpiginē no ſtimetur inflamatio. 5. Dubitat: 2 inui littera q. coſterit citiui miſſus in aqua calidā ſe perſtric tus purgat pectus a viſcosi humoſb?: vnde valer in apoſtematibus pectoris et pulmonis ſi bibatur. Contra in talibus bus apoſtematibus est febris: 2 igif cum triticii ſit calidīs no cōpetit eius coſter. Responetur q. in ratione alteratiōs t. via non cōpetit: fed bene in via abſterſionis et mundiſcationis materie viſcoſe exſiſtēns in bmō apoſtematibus: et ſc loquif in littera. 5. tu obſicis q. coſteri triticii no ſet abſterſius cī ſit frigidus et ſicus naturaliter: 2 omne abſterſuum est calidīt et ſicci. Dico q. veri est: q. omnis coſter na naturaliter est frigidus et ſicvis: fed q. est proſpina medulle calide eius: 2 et iatia ratione caloſis celeſtis est calidus: qui maſ gis acquiritur in corſione ſatione ſubtilitatis: 2 iſoq ca: 2 lo: 2 magie et citius penetrat per cum. 6. Queritur vtrū pas nis melius nutriat: aut caro. 2. Dicendī q. panis magis vel melius nutrit accidentaliter: 2 tarde converitur et multus immoſatur: vnde tarde diſſoluſ a mebuis: fed caro magis nutrit naturaliter: 2 citius digeritur et citius diſſolutur a membris: 2 ita ſolutionē inuiuit yſaac puius in prima pagi na: 2 per hoc poſſunt ſolui multa argumenta. 3. Vel dicendī q. caro magis nutrit naturaliter & accidentaliter: 2 q. magis et citius cōuertitur in ſubſtatiām membōz: 2 accidentaliter quia tardius ſeparatur a membris: 2 hoc patet q. natura maſ gis allicit nutrumetū carnis: 2 panis: 2 ſicur plus allicit enā tardius ſinut abre: 2 ita plus moſtur in medibus: 2 q. plus nutrit accidentaliter. Et ſic dicatur q. in pane est cibus q. pozus: 2 vt aqua q. farina. Dicendī q. veri est: fed illa humiditas est aquoſa vnde no nutrit: fed in carne est humiditas aerea calida: 2 humida ratiocuius nutrit. 3. Vel dicendī q. iſtud aris gumiſtū magis valer ad oppoſiti: 2 panis artificialiter prie paratur ppter hoc pu? nutrit q. caro que habet cibi: 2 pozt de ſua cōplezione ſeu compoſitione naturali: omnia eſi animalia viuēntia accipiunt cibum: fed no omnia mingunt vel vināt: vt pote volatilia. Ellerius nota q. caro habet viſ gestionē in aiali: vnde q. facit artificiui in pane: 2 illud facit natura in carne. 3. Iſte caro habet exterioſe digeſtionē: quia vlerius decoquitur. 3.tem decoquitur interioſ digestione ſes: in ſtomacho ideo nutrit. 4. Queritur que repletio plus noceat aut panis aut carnis. videt q. panis: quia dicit liip po. q. faciuis est repleri potu q. cibo. Arguo igif ſic: quāto aliquid min? nutrit tanto eius repletio est minus timenda: fed panis minus nutrit quia tardius Queritur in ſubſtatiā mēbōz: respectu carnis: igitur. 3. te in egris est virtus debiūs et ibi timetur repletio ad minus quod ad virtutem: 2 ta

men egris conceditur panis: 2 non caro: igitur repletio paſ nis minus nocet. In cotaritui est Raſ. 2 Auicen. dicentes q. repletio panis est magis timenda: 2 plus nocet q. repletio carnis. 3. Item in ſebibus dicit yſaac q. cum ſanguis ſit na ture amicus: citius corigitur eius deſectus q. alius pumō ris peccatū: ergo ſimiliter cum caro alſimiletur nature pinae: 2 magis alliciatur a natura: minus nocebit repletio ei9 q. panis, q. cōcedo: 2 pono istud argumentuōv ſltemum p[ro] cauſa. Ad pimſi argumentuōv dico q. min? nutrire intelligi dupliciter: aut ratiōe ſubſtatiæ ſubtilitatis: aut ratione ſecu lentiæ et impuritatis ſubſtatiæ. Dico q. oq alioq aliquid min? nutrit ratione ſubtilitatis ſubſtatiæ: tanto eius repletio est minus timenda: 2 ſic obſicis: fed quanto aliquid minus nutrit ratiōe ſue ſeculente: 2 impuritatis ſube tāto ei9 repletio est magis timenda: 2 hoc modo repletio panis est magis timēda: quia ratione ſue impuritatis et viſcositatis minus nutrit q. caro. Ad fecundīs dico q. non negatur caro in ſebibus acutis p[ro]pter tumo:em repletionis: led p[ro]pter tumo:em inflammatiōs: quia in carne est quedan humidiſtas aerea q. vnctuosa parata inflammatiōn: led panis habet humiditatem aquo ſam illi inflammatiōn oppoſita t. oino reſſistentem. 4. Quare conceditur panis in omni mo:bo vbi conceditur caro: fed no econtra. Respondeq q. dqa ſunt egritudines frigide t. lōge in qb9 timeq cauſis vir tutis: 2 vt in quartana: 2 in bmō cōceditur et panis caro ne virt? deſiciat: queda yō ſunt diēues acute t. calide in qub? maſima est inflammatiō: 2 in talibus no cōceditur caru c[us] ſit vnctuosa t. parata inflammatiōn: 2 tamen conceditur paſ nis qui habet humiditatis aquoſam illi inflammatiōn cons trariā. Secunda cauſa est cōluetudo: eti p[ro] panis ſit deterior tamen quia conſueta est comedi omni tempore: non ſic ve ro caro: igitur, vnde liippo, in apho:miſ: 2 in regimi:nto acutoz. 2. Paruſ deſtabiliol: po9 q. cibus: melio: est me li:ibus: ſi ſit conſueta. 3. Tertia cauſa est: 2 in egris times mus de repletione quoad virtutē. ſyn in egris: vt dicit Ba, et virt? dimiſiua: 2 q. caro magis allicit appetitū: 2 in ma ion quantitate attrahitu: q. panis t. per conſequēs magis addit in virtutē: 2 virtus debet diminu: igitur. 4. Queritur vtrū in mori: bis acutis magis cōpétat panis lotus in aq q. ſicus. Ad hoc dicendī q. abluitur panis: 2 q. est cali. 2 q. ſic. 3. Iſte ratione decoctiōis acqrit caliditātē. 3.tem caro ſalis vel fermenti ibi poſiti acquirt alia caliditatem. vnde ſi ad minifretur ſicus addit in diſſrahom calidum ſebuſet: et p[ro]pter hoc abluk: 2 q. eius caliditas per aquā reſpimitur. Secunda cauſa eſt: 2 q. per decoctionem acquirt alia caliditatem que per aquā remouetur. Tertia cauſa eſt: 2 q. talis panis lotus adminiſtratur in via diete: 2 in via medicine, in via diete ratione mice ad ſuffentandum in via medicine ratione aque: in qua abluitur ad alterandī. Et dicit Bal. q. il la medicina est melio: que ſit per dietam q. per medicinam. 4. Queritur quare homo citius mebriatur ex comethione vipe poſite in vino: q. per potum ſolum vi[n]. Una cauſa est ſm p[b]: q. cum in vino ſunt partes aquoſe: 2 queam vinofe ſimul miſcre: viipa ibi ínticta attrahit partes vinofas ratione quaruſ vinum habet meb[are]: 2 simiſtīt aquoſas q. vinofe in viпа penetrant vſq[us] ad profundum mice: iſoq per hoc cogniſcet vinum foſte a debili: 2 q. quando viпа po nitur in vino foſtī ſtatim penetrant partes vinofe que ſunt calide vſq[us] ad profundī: non ſic vero in debili t. p[ra]uo. Alia cauſa eſt: quia panis est calidus ratione decoctiōis t. ratiō triticii: 2 attraſcio ſit a ſimili t. a calido. In vi[n]o y[ō] residuita terelicti: est quafi nullus valot: iſoq t. Sed no ita mebriat vinum per ſe ratione partium aquoſarum que ſunt obtufe non permiſtentium ita cito partes vinofas reſoli: nec ca[put]ere: 2 per conſequens nec ita ebiſtetatem inducere. Sed alia cauſa potest eſſe maiſ: mo[ra] vipe in ſtomacho q. vi[n]: 2 quare diutius effumat ad cerebrum viпа q. vinum quia cito digeritur. 4. Dubitatur quis magis nutrit aut panis niger immundus et furſureus: vel p[an]is mundus et albus. videtur q. niger t. ſurſureus: quia quanto cibus est grosſo: tantomagis nutrit: vt caro bouina melius nutrit q. pullina t. plus. 3.tem dicit liippo, in fine regimi:nti acutos

o if

Ziber

rum ᾤ hydromel magis nutrit ᾤ vinum dulce, reddit causam q. piores habet feces; sed panis niger magis habet feces; na videmus htercotisare plus panem nigris comedentes ᾤ album; igitur. Ad cœstris argitur: panis nutritive ratione medullae et non ratione furfuris et cœtis; sed in albo est pluvie medulla et minus de cœtice; igitur, unde quia conuerit totus in natura membriom et non niger, quod conceo do pio cauña puma. Secunda cauña quia magis attrahitur ad membra; quia est magis cœformis nature humane ratio ne caliditatis; non sic vero niger ratione furfuris qui est ficis et frigidus. Tertia cauña est; q; albus magis immo;az in memba; cum natura fit magis auida in eius retentione ᾤ panis nigri. Ad paumum argumentu dicitur et illud solus tenet in rebus eiuldem generis et eiudem cœditionibus obseruatis; nā si nutritive ratione furfuris bene obficeres; sed nō quia ratione medullae. Ad secundu respōdef ᾤ hippo, ibidem intellige de nutritio naturā; hic autem intèdim? de accedati, vel dicendī ᾤ intellige de hydromelle; ybi est plus de melle ᾤ de aqua; et tale bis pluvie feciby hydromel in quo plus est de aqua ᾤ de melle; h; non sic est de pane 16 non eit fimile. Quarto queritur vtrum magis cœpetatur panis niger furfuris in regimine sanitatis; aut albus et mundus, videtur quia furfureus; quia citius digeritur; vt dicit littera; et omne tale magis competit. Hè dicit Aufcen. φ φ conferuato: sanitatis studeat habere fempet ventrem la rum; vnde dicit et fit impossibile aliquem mo; c fluixur ven tris naturali; sed panis furfureus optime laetat vèretur; vt dicit littera; q; maiores habet feces respectu panis albi, tii quia plus habet de superfluo; tum quia plus habet de cœtice ratione cum? est abiteriusus et mûdificatiuæ. In còtra rium est tite aucte; t Rufus qui dicit et panis albus et mun dus plus valer in regimine sanitatis; t quâto purior; et mun dio; tanto melior; q; dico: cœcdo; q; minus habet de superfluo t magis amicatur mebmentis; t natura cum magis dicitur et eum audius retinet ᾤ nigrum. Ad primum dicitur et li cet quantum ad hoc non panis dicitur melius nutriat; ta; men quia plus habet de superfluo vnde nō bene obicitur quia omnes conditiones non sunt cedè ytrobio; Ad fecun du5 dico et panis albus naturā literus restringit; quia cō glutinatius et magis retinec a natura; h furfureus min? q; multo epercutitur; ni ita retineatur cum multum habeat de superfluo. Quinto dubitatur quis magis competatur in regimine sanitatis; aut panis lotus in aq; aut aliquo b; dio; aut panis fucce; videtur et lotus in aliquo liquoze vel brodio; q; prima digesito et sed a requirut rem mollie c; pro; cedant subtriliando; vni q; dixit citius digerit et meli? magis cōpe tit in regimine sanitatis; h panis lot? et hmo; lig; q; lot? melo; est fico; lig; et q; dixit quibus in prima et fecunda digesio etiam et in tertia; cum due prime fit preparatioe ad ter tiam. Hè panis recedit a temperamento per ficitate c; fit calidus et ficus; fed per loturam reducitur ad temperamètum; c: omne tale est eftus in regimine sanitatis. In cō trariis est Raf. dicens φ conferuato: sanitatis studeat vitas re prolongationem menſe ne fumat panem lotum in aliquo liquoze. Ad hoc diucent quidā et panis lotus nō compeſtit in fanis; quia vifcoſitatem acquirit ratione loture, vnde in magna quâtitate fumitur in fanis; t attrahitur; vnde fas cito opilatiuæ ſplenis et epatis. Sed in egris cœpetit c; in paucæ quâtitate deſ; etfi paz ille panis moſeſ i liquoze; ita q; non habeat multa vifcoſitatem. Tel dicendum et panis lotus cœpetit fanis in regimine sanitatis ſi fumatur in paucæ quantitate; etſi non multu moſeſ in liquoze ratioe cuius non posſit multam acquirere vifcoſitatem. Et ſi queras quæ re competit medico et per loturam acquirit paucam vifcoſitatem. Respoſeode q; abſtergit et mûdificat superfluitares ſtomachi; t concedo duo p; ma argumenta. Ad secundum in contrarium dico et Raf. intellige in magna quantitate; vnde tunc ſine dubio non cœpetit. Querif vtrum fermètum fit calidus et paſta; t videtur q; nō; quia minus habet de bûmido radicali; t per conſequens de cœlo; paret quia ferment est paſta antiqua; t in proceſiu temporis con ſumiture humiditas radicalis; igitur, Hè cadè est compara

tio grani novi ad vetus et pateſt ad fermèt; sed granu novum calidus est veteri; igitur. In contrarium eſt ratio: quia caliditas mouet a centro ad circumferentium ebulliendi do; et frigiditas ecstrario: sed fermenti mouet a centro ad circumferentium ebulliendo: igitur est calidus. Ad hoc dico et fermentum est calidus calo; acidentali acquisito ab ae re etrinseco. Sed paſta calidio: est cœlo naturali; q; plus habet de hûido radicali in quo radicatur calo: naturalis; t hac via procedunt duo prima argumenta; t prima via vitum mum argumentum, que simplificat duo prima argumenta. Concedo. Queritur quare cooperitur paſta quando fermetatur. Laufa est ne frigiditas aeris poffit penetrare ad centrum ipfus paſte; t eam extinguere; t per conſequens eius calo; et naturalem. Queritur de hoc q; dicit in litra et fermentum habet calo; et paruum et frigiditate; yn de videtur dicere et habeat; simul duo contraria. Solutio et fermentum paruum habet calo; i. accidentiter acquisitum et frigiditate; i. calo; naturalem remiſum; t hoc intè dit dicere. Queritur de tri qui et cibus iudeoum. Et primo vtri cœpetat emoptboicis; t contra tuſum cum hoc dicat littera, videtur et q; nō; quia in emoptboica paſſione est debilis digesitiva; t tri; vt dicit littera difficuliter digeritur; igitur. Hè emoptboica paſſio via eſt in ptyſim; fed in ptyſi no cœpetit illud quod dictu difficuliter digerit; igitur. In contra nō cœpetit in littera. Propterca ome illud quod abſcini dit cauſam emoptboica paſſione competit in cuius cura; fed tri et hmo; lig; c; fi conglutinatius; t abiterius; q; fanguine ſubtilē inducet et emoptboica paſſione ingroſsati; et cia groſsus fangine generat. Hè aprione viariz venaz solidat c; fi ſit glutinatium; ergo cœpetit in paſſione emoptboica dico et concedo; t hoc pono pò ca; ad paſſum argumentu tii dico et non datur in via diete; ytur obiectis; fed in via me dicine; t medicina nō reſpicit digeſtionem citâ vel tardam c; medicina nō patiatur; fed agat; t propter hoc patet folius tio ad secundu argumentum. Queritur ſaper hoc q; dicit in littera et tri comeſt c; iio olea valet fanis. Contra trivium tuperatur propter vifcoſitatem quam habet; c; ergo oleus addat in maiore vifcoſitatem adhuc minus competit. Ad hoc dico et cum oleo comestit allicit appetitiu; vnde quanti ad hoc plus fact boni et mali propter vifcoſitatem ſuam. Et hali dicit in tegni; q; quod aliquid poffet et nocet; fi plus valeat et noceat d5 admitti. Dubitat de sipulis et gene rati groſſus pumoeos et plegmaticos vt dicit; t ame; dicit et q; qui vult cauere ſe ab hmo; groſſus pumobus; comedat eſ cum melle. Contra; mel addit in matorem opulationem igitur cum melle nō debent comedi. Dico et c; melle cōpes tunt nō ratione ſubſtatie mellis cum ſit opulatua; sedraſtione acuminatis eius acquisitatem cœtuius ſubtiliare et dui dit; igitur dicit et cœpetunt ſic contra opulationem. Dubitat vtrus granu fractu; generet fanguine laudabile; tamè dicit et ſi multu; et affidere comedatur generat opulationem d; lapide; in renibus et veſica. Óra: ibpipo. in apbo. et in re gimi; et acuto? dicit et paru; deſtabilento; cibus ſi ſoſtie tus; melio; est optimo cibo incoſueto; ergo p; opter affluet dinè; et affidiatate nō generabit granu fractu; opulationem nec lapide; Ad hoc dico et immo; q; ficit dicit y ſac dictis viuereſalibus; et p; bouina carne quâtricis; digeratur im poffible est boni fangine generari. Sic dico de grano fra cto; vnde ſi vna vice ſumatur licet ſit groſſus cibus; non ta men p; pter hoc generat lapidem; nifi frequet et affidet. Et tu obiectis affiduus cibus minus nocet t. Dico et hoc veru est reſpectu alterius cibì non conſuetti; ſic non eſt ibi. Dubitatur cuius complexioſis ſit amidum; videtur et calide; quia decifum ab aliquo atteſtatur et a quo deciditur ſiue deſcinditur; fed amidi deſcinditur a tritico; igitur erit cali; sicut tritici. Hè paſtus et farina ſeu medullat; coſtice cœſicat dicil calidius; ergo magus amidi; c; et eſola medulla cœſcatur tritici. In còrrarium eſt aucte; in littera vicem et eft frigi; et q; q; concedo. Et nota ſuper hoc et illa que ſubito et in paucu et bœui tempore ſunt et tritico; illa retinet c; coplerionè tritici; vt panis; quia ſubito et ſi in bœui tempore de tritico ſin c; c; c; coruptione ſubſtatie; ſed illa que ſunt

Dietarū particularium.

Fo.cviij.

ex tritico nō subito: sed paulatine et in longo tempore et cuss触crptione subfiantane: illa nō retinet: complexionem ipfius: immo magis contrariam. Et q: amidum fit et tritico posito et putrefacto in aqua et corrupti ibi diuigitur acquirit frigi, et fic. Figitur solutus argumenti fecundi quia non eſt ſimile de pane et amido: quia pams fit subito et nō amidum. Queritur quare amidi oppilat medra nuſtritua et adiuuat medra spiritualia. Etna cauſa est: q: vene spiritualiſi in principio ſunt ſtrite: in fine yo late: vn: viſcoti tas amidi ſubtiliatur et digeritur anteſt ad ſpitalia puemat et c: amidi tunc habeat humiditatem lenit ea: ecuerto eſt de mem: oſi nutrituōm venis. Tel oicēdum q: immeſ diatius venit ad membra nutritua: ideo oppilat ea.

### De zisania.

Zisania nafcitur inter triticum ſicbis coruſpits: q: temporibus: vnde vim habet acutāt: venenosam: aliquando mentem turbans et inebrat. fi farine odei miſeatur myrhe croco. et churi: et mulieribus erinde fumigetur vulna: aperit eam concipiendiq: ſit cauſa. Dirita etiam ſulphure vino et aceto ad impetiginē et ſerpiginem valet. cum vino coacta et ſtercore alinino et lini ſemine cataplasmate facto apoſtema ſoluit: et ſcrophulus: coacta aſt uz cuy radice et cortice vrtice vulnerib: iam putrefactis apoftita ſanat et mundiſcat.

### De odeo.

Rdei frigidum et ſiccum eſt in primo gradu: virtutē mundiſcatiuar habet et erco latiuar: et fabe ſimiliter: pl'ti n: faba eric cat: et p[ro]perea nutrimentum eius ab inſlatione eſ liberi: fabarō non ſimiliter: plus ta men odeo nutriunt accidentaliter non naturaliter. vnde Bal'odei ceteris granis nutribili: eſt. Ruſus nō tritico:n inquit et odeum ſunt nutribiliōra ce teris et laudabiliora: nutribilius tamen eſ triticum. Nee arbitreris h[uius] vſipulationes ſibi eſſe cōtrārias. Bālienus d[ic]it accidentaliter: 'Rufus n[ō] ingerit ſubſtātialiter ac naturaliter. verb[ia] gratia: ſi nu[triment]i rīſi et odi: p[ro]ponam?': vn: eſt ſubſtātialiter odei nutribili? inueni: q: pl'em ſubſtātiae et medulle habet: fi vero p[ro]ponamus rīſi: vnde accidentaliter inuenimus vel reperimus rīſi maioris eſſe nutrimen ti p[ro]pter groſſitudinem ſuam et morā in ſtomacho longioem: o[de]cum accidētialiter minus nutribileviſ detur p[ro]pter diſeſtionē citam et faciē membi diſſolutionem. Iſtem Bal'de o[de]co et faba ſm medici nam d[ic]it: o[de]cum et faba quoniam temperamentis membrowm vicina ſunt: in multis locis ſm medici nam in vſu habentur. Sed cum cera et oleo inſanguē tis et cataplasmatibus ſit de o[de]co cōſectio talis: eli ratur enim o[de]cum p[ri]imum in aqua: deinde aſſtur: inde farina facta cum succaro conficitur ſic: hoc in eſtuo tempore ad ſtomachi refrigerium et e[pat]is valet: et ſtim auſert cum aqua temperatum ſiue corut: et cum coſcario edatur: ſiue aliquantulum li quidum: vt ſi cum mulba bibatur. Inde fit pt[is]anum hoc modo. Conſligatur o[de]cum: vt co[ter] posſit au ferri: et mensura ſumatur o[de]i vna et aque decem: et tamdiu coquatur donec redigatur ad vna: deinde coletur et potui detur. hoc valet ad ſanitātē cuſto diendam corporis: humectandus; fi etiam reſrigeri.

et eo plus appetatur: aceti pars vel parus admisca tur: et ſi calide nature fuerit: parum addatur feminis papauers albi: pt[is]anum ſanum cerebro viſum clari fiſcat: et perfectiſimum in corum corporze fanguinem generat: nec minus q: panis nutrit: hoc pt[is]anum ſanis eſt d[ādum]. Inſiruis vero diuerſis modis eſt d[ādum] prout vniciuſ expedit inſirimitati: fi vero ſtaTIMvelis e[pat]is calorem extinguerē: bibe vt ſupra diximus. Si etiam e[col]atium et mundiſcatum: et pt[is]anum eſſe volueris: cum cortice illud coque: fi la xatuum et refrigeratuum cocto pt[is]ano manna ſupponatur et mel violatum. fi p[ro]pter e[pat]is contſipa tionē illud velis e[cc]ipere: coque ſimul radices fenicu li et api: et accipe illud c[ui] orizaccara plurimum p[ro]pter ventris solutionem. Bālie. d[ic]it. Rīſi accipe non tamen quantum o[de]cum opinatur valere. Non tamen k[ri]pticum eſt nifi eius co[ter] rubeus ſit: p[ro]perea k[ri]pticum magis eſt albo rīſi rubeum. N[atu]ra rīſi calida eſt in primo gradu: ſic. in ſecundo. diuerſis tamen modis homines accipiunt illud: et ſm vnī quēſmodum actio eius in plus minuſve mutatur. Aliquando n[ā]q[ui]s illud mola terit: et farinam eius veſut tritici co[qu]unt: valet autem eis qui moſſionem patiuntur in ſtomacho: et in ſteſtinis. ſunt et qui inte grum co[qu]unt cum aqua: hoc valet ad cholericam diarriam. Idem alij c[ui]z lacte co[qu]t: amygdaleo: hoc modo amittit contſipationem ſuam: et bene nu trit: et bonum ſanguinem generat: ſperma auget: habet etiam rīſi p[ro]p[ri]etatem q: fi cum ipſo: vel cum aqua ipſius lentiginē laues: auſert ipſam: et cutem mundiſcat.

### De milio.

Ilium frigidum eſt in primo gradu: ſic. in ſecundo. teſtatur hoc leuitas eius: conca uſitas viſcositatis n[u]ctuſoſatiliq[us] abſentia nutrit min' q: grana cetera et quib' panis ſit: ſanguinem minimum nec laudabilem generat: ta men, ſiccatatis ſue gratia conſoſtatiu[m] ſtomachi eſt alio[ſ]uq[us] membrown corporis: p[ro]inde et ventrem co[ſ]tipat. Diaſcoſides mi[li]um diu[re]tici eſſe d[ic]it. Bif[ula] tum ad toſionem doloremq[us] ventris calidum ſu perpoſitum valet: cauſa autem nutrimēti minimi eſt ſicitas eius. Non ab eis accipiendum eſt qui carnes ſuas augmentari et p[ing]uſcere volun[ti]: nec eis qui laudabilem ſanguinem ſuo corpori cupiunt generari: sed eis ſolūmodo quibus ſtomachi refrigera tio ac coſoſtatio: humorumq[us] eius ſuperfluorium de ſicatio appetitur.

### De panico.

Anicum in forma et natura eſt ſimile miſlio: minus tamen nutrit eo: ventrem ma gis consipitat. Accipitur diu[er]ſis modis et p[ro] eo[rum] diu[er]ſitate immutat actio[nem ſuam. Quocunque tamen modo p[re]parato omni panico mi[li]um melius eſt: co[qu]itur autem ſepe: aut c[ui] p[ing]uedine: aut c[ui] oleo: ſepe in lacte: alio[ſ]u do[do]o cum aposi[nate] tritici corticis et amygdaleo. C[ui] p[in]

o iij

Liber

guedine coctu: aut cum oleo laudabile est: quoniam ticcitatem suam amittit: lapo:itatem ab eis: z boni nutrimenti acquirit: stipatione autem sua priuatur propter lubrizitatem et mollitiam pinguendiis olei. Eus lacte simul vel aposimate sup: adicto coctus laudabi lius est eo quò cum aqua coquitur sola. Loctionis au tem cum aqua duo sunt modi: coquitur autem aut fa ni: aut mola fractum. Sanu autem ablato corti ce: et ad vnam milij vel panici mensuram: quinde cim apponantur er aqua. ita cocti grossum est et du rum ad digerendum: nec est ventris contipatiui: gra uat etiam stomachum: et er co integrum eijcitur ad in: tefina. Hoc etia gruar: ideos cito egredix ab eis hæc ergo ratio: stipticii non est. Mola tritiu coqual ita: farine mundate decies tantù aque adiungatur: et postq[ui] bisvel ter bullerit: fricatum digitis etcole tur: calamétui suscepti donec durefcat excoqual: sic q[ui] comedere vtilæ est: et ceteris subtilius est digeriq[ui] facilius: minus zò stipticii et durum est propter sub: ktantie absentiam.

De fabis.

Abe in natura sua frigide: i siccitate sunt diuerse. Comeditur aurem: fice ac perfe cte temporibus suus. Comeditur virides nondum messonis fue completo tempo re. Cúrides frigide sunt et hui[us] in primo gradu: nu trimentu carum minus: quia humores generat grof sòs et crudos. Inflatiue: et vêtositatem faciunt in fupe rioribus ventris: propterea valde nocieunt. Sic eis zò suifus temporibus perfecte sunt frigide z fice in primo gradu: non laudabile sanguine creat: ordeo magis nutriunt accidetaliter: non naturaliter duabus de caulis. Ana propter subflatie grosflitudine et tar ditatem dissolutionis er membris: subtilitatem zò subftantie ordei et dissolutionem er membris cità fu periùs viribus: vnde minus nutrit. Secunda pro: p[ro]ter fue multitudinis grosfitatem et viscolitatem ei? vnde carum inflat et dilatant: et operantur in ea quò fermentum in farina vel paffa: propterca in superio ribus ventris ventositatem plarinam grofiam gene rant er inflationem er qua fumus incipit ascedere ce rebro noces: et somnia multa et corrupta inducit. L[ui] hoc ergo naturaliter h[uius]t fabe: non eis aliquo coctio nis modo poſſunt auferri. Vnde. Bal[us] fabe si nimius coquantur: ventositatem et inflationem ſua: ſicut or: deo auferre nequimus: minuere tamè poſſimus. Et perimento autem hoc probatur in eis qui fabis vretes affidue thetatione: i. indigeſtionem patiuntur et inflationem: eti[que] ſaniffimi fuerint. Et[que] Bal[us] fabe ſin cibum inflationem faciunt: et dure ſunt ad dige rendum: et ſin medicina adiunat humores et creare de pectore et pulmone: quoniam colamentum habet: et ideo non morantur in stomacho: sicut alij grosli cibi. Manifeſtat hoc colamentum earumq[ui] mundifica zio: qua cutem exterius mundificari cernimus: c[ui] ea rum farina ablufur: idcirco ad lentiginè valet. Qui ergo cutre corporis ſui mundificarivolucrit: et farina fabarum lavari affueſcat. Apoſtemati in mamillis

vel in teſticulis apſ opposite er farina cocta in acceto ca: tlaplaſmate facto diſoluunt. Æniam autem que virius earum inſunt medulle tantummodo: cortici autem niſib: est enim kipticus et colamentus nulli habens; vnde aliquádo fabas decoquimus c[ui] cortice in ace to damuſq[ui] diarrá patientibus propter deſectione cortérue vurtutis in stomacho et inteflinis. Eligéda autem est magna alba no vetus: diuerſiſq[ui] coquitur modis: vnde diuerſe ſunt eius in corpore actiones: ſunt náq[ui] coete in aqua: ſunt auté afflate igne. Aqua coete laudabiliores ſunt: quoniam aqua eis pluriníuſt auſert vêtositatis et groſtitatis: marie ſi cicera aqua p[ra]ioziz altera adiugá: zec q[ui] decoctio duob[que] ſit mo di: aliq[ui] c[ui] cortice: aliq[ui] fine. L[ui] cortice coete dure ſunt ad digerendú ſt inflatiue: kiptícitas e[mi] corticis fabar[us] eſectionem probibet vêtris: mora eius diu: turna in ventre necesse est vt inflationem z vento: ſitatem generet. Sine cortice minus ſunt inflatiue cito digeruntur. Et ſi ius fiat caſeſtatiuſis rebus ap politis: vt pipêre longo et zinſibere: z oleo amygdalæ leo: p[ef]ecta est medicina ad coitus operatione. Sunt qui eis vêſcuntur eliſtis aliquando c[ui] cortice: aliquá do fine. De eliſtis: id[em] q[ui] ſupradictim? iudicam? L[ui] eſte tamen aliquádo cum menta origano: et cymino et ſimilibus ſua ventositate et inflationem minuït. Aſſate tamen ventositatis minus habent et inflationis ad digerendum ſunt autem duriſſime: veruntamen ſi aqua inſundatur poſt aſſationem z c[ui]z cymino me ta z origano comedatur parté duritiæ amittut. Diaſcozides fabe inquit noue veteribus magis stomachi nociere ſut. Fabe miſte farine fenugæ c[ati] cataplaſmate facto apoſtemati retro auriculas valent. Ad li uoem ſub oculis ſimiliter cum rosa myrba et ture ouiq[ui]s albugine valent. Ad ericæationem lippitudinis eſt oculorum cataplaſmate facto valét. Oſticate z tonſe temporib[us] apſ opposite humoribus a capite in oculos deſcendentibus reſiſtunt. L[ui]m vino coete ſi ca tlaplaſmatæ fiat et eſteſticulo: apſoſtema diſſoluït: Farina earu: p[u]ero: u[rum] apſoſita inquinibus libidi nem conſtringit. Loci in quibus p[ili] nafcentur ſup perpoſte: subtilè ac defectu: p[ilum] faciunt. Scaſſe quóq[ui] in duas partes: cataplaſmate ſuper birundisnum moſibus facto: ſanguinem stringit. Mamillis lactis coagulatione inſuratis apſ opposite diſſoluunt et lactis adjuvant eritum: ſi cum alumine et oleo vetez[ri] miſceas scrophulas diſſoluunt. A[qua] caru: lanam tingit.

Superi? determinaui aucto: de tritico vero: h[uius]c de nò vero: vt deſiſania vel lolo q[ui]o idem eſt: et iuidiitur: q[ui] p[ro]mo ponit ſiſanie generationem: ſebo eius iuunamenta: ſes c[it]da ibi: Si farine odi[em]e admíceaf. ſi c[ui] sequi[que] illud cap[mi] in quo determinat de ordeo ibi: Orde[n]i frigidi: et ſic[ui]. Et in itto primo determinat de ordeo abſolute. Secundo per c[omi] parationem ad rifi: ſecta ibi versus finem cap[li]. Bal[us] o[mi]ct n[si]. Queritur vtrum ſiſania poſſit generari et tritio: co: videtur q[ui] non: quia in elementis est generatio converſiua z recip[io]ca: vnde et aere fit igni: z[ui] non vero ſic de alibus: illa ergo que magis vicinaſ: elemétis magis habebunt generationem converſiua q[ui] terre naſcentia z q[ui] ve getabilia: h[ui]s mineralia no h[uius]t generatione recip[io]ca: nec conuerſiuam: q[ui] d[ic]it p[bs] quarto metheo: o[mi]ſant c[iti]es

Dietarum particularium.

Fo. cit.

artifices alkimie species metalloz transmutari non posse; ergo multomagis terrenascencia: vel vegetabiliæ non habet ghiationem conversiuram. Sed ex tritico non pot ghiari 55 iisa non nifi ghiatione conversiua:igitur ei iisa ghiatio non fit in vegetabilius:non fier in tritico et 55 iisania. Itc dict pbs in de alibus:cp fi species odinare ad aliam:decens cp ad nobiliem fiue ad minus vires;nde musca gnatatur mediá te verine que est nobilio:ideo potius 55 generari triticii ex 55 iisania ex contra. In alibus est iite aucto. Et Eltes rus queritur quare ex tritico magis generatur loliom 55 ex alio grano. Ad id vtilium dico: cp tritico est quasi granum eſtis in centro respectu alioz granoz:in me dio bonitatis eo2. Et ſic dit pbs in ctedic: diſſicile est inuenire medium:facile vero est diuerti a medio:nde vplus ra contrariantur tritico cum fit in medio bonitatis 55 alijg granis cum ſint in circumferentia:vel verius circumferentia5 propter quod te. Seda cæ est:q: tritico est nobilissimi in ter cetera grana vt dicit ſuperius:z quanto aliquid est nos bilus:tanto plura requiruntur ad eius generationem et quanto plura requiruntur ad eius generatione:tanto ma5 gis accidit error in eius ghiatione:vt pt in homine in quo p pter bane caufam potius accidit error:cp in generatio 55 alio rum alibus:nde videmus plures hoes cecos naturali:z alios claudos:z etiá multa morira in natura humana c6 tingitur:vt mola 55 multe figure z varie. Ad id ſtud pot adduci pbs in topicis:ocens cp facilius est destruere cp 56 fruere diſſimination, ratio q: plura requiruntur ad ei con fructionem 56 deſtructionem. Ad p[rimam]queſtionez dico cp posſibilis est generatio 55 iſanie ex tritico. Ad p[umuz]o dico cp posſibilis generale potest c6 parari ad alio eiud emſpeciei vt idud aurus ad id ſtud vel illud:aut poſſunt comparari me talla deſuſeræ faciunt:z de hoc amplius aut ſt pereque nobilia:z ſic eſt imposſible cp vnum in alii mutetur: aut comparatur vnum ad alii alterus p[er]ſpeciei maguis nobile z ſic potest vnum mutari in alud. Sed ego diſtinguo de potentiæ aut de potentia nature aut artis de potentia natu5 re intellige z non de potentia artis de qua loquitur philo5 sophus in metbeo.allegatus. Ad fecundum dico cp quæ degenerare a natura dei in intentione naturæ z non concedo, aut p[acter] intentionem eius:z ſic ex nobili ſit yile, vt de tris tico loliif:z ita va generatur vermes 57 apotemata i cor5 poſe humano er ſupersluo nutrimento. Vel dicendus cp 58 iisania ſit ex tritico citoius per viam corruptio5 cp generatio 59 nis:z ſic non eſt transmutatio p[er]ſpeciei in p[er]ſpecim:impo po5 tius corruptio nobilis 55 tritici. Queritur in qua regio ne plus generetur loliom ex tritico:an in humida vel ſicca, Palladius dicit cp humida:dicës in agricultura cp humi5 ditas facit degenerare plantas:ſed per degeneratio ge nera[rum] loliom ex tritico:igitur. Item dicit philofophus in li bo de plantis:cp fol eſt pater plantaz: terra vo mif. In illa illa 59 regioe in q fol influit recte: ſunt radii folares vel calo: lo5 suſ p[er]platas:in illa min9 pláte degenerat:ſed k eſt in ca. z ſic igif. In ſtrix est aucto in littera:cp plus ſit cauf magera5 tio in ſicis z corruptis temporibus. Item continens imo mutatur contentum ad ſuam cràſim:vt vult philaretus in li bo pulſuum:ergo cum medulla loli[us] ſit calida z ſicca: ge5 nerabitur in ca. z ſic.ſimiliter z medulla tritici erit cal: z ſic ca:quod c6cedo. Unde dico cp plus ſit generatio loli[us] ex tritico in regione ca. z ſic. cp in bu.qua caliditas z ſicitas con ſumunt humiditatem aeream que erat ca. z bu. in tritico: et cum hoc trabit calorem naturalem ipſius tritica ad c[er]terios ra. z facit ipſum exhalare. Item ipſam resoluit: z per cons5 sequens inducit ibi completionem frigidam z ficcam: z c6 p[er]plecio via eſt in p[er]ſpeciem:vt dicit philofophus: z per itſam viam in ca. z ſic. regione generatur loliom ex tritico. Ad p[er]mum argumentum dico cp duplex est humiditas:quedà ac 56 editalis z ſupflua exp[er]pa ſup[er]a terram. z talis facit platas degenerare:z de tali loqitur palladius. Eſt alia h[ui]ditas ef 57 ſentialis q eſt calida z humida aerea. z talis non facit dege 58 nelere plantas:z de iſta loqitur aucto: iſte z non palladi9 Tel dićendum cp licet humida faciat degenerare tritici non tamen adco eſt faciat degenerare loliom. Ad fecundum di

co q fol de perſe facit ad generationem plantaruz:tamè de per accidenis facit ad degeneracionem:z ch humidam radicale consumendo:z caloem naturalem ipſius plante resoluendo: z hoc modo fit degeneratio in tritico a caloze. Que ritur vtrù si5ania habeat ſomnus inducere z ebietatem: vi detur cp non inducat ſomnú:z c[it]ius infantias vigiliarit quia dict constantius cp quidam est fumus ſuaui z mul c6bis:z talis caufat ſomnus:quidam vero est fumus capi noſus maliciſus pungitiuus caufans vigilias:z non ſom num: cum ergo ex 55 iisania generetur fumus capinus z pu5 gitiuus:igitur tc. Item narcotica que ſunt frigida in quar tovt opium mandagòa iuſquamus tc. inducunt ſomnum vt dicit aucto:ez:z humi5ania non eſt ſic frigida:igitur. In contrarium eſtaucto in littera:dicens z mentem turbat z inebiat. Solutio cp queſtio est affirmatiuavera. S5 duplex est ſomnus:quidam naturalis qui fit ex fumo mulcebi: et talem non inducit 55 iisania. Quidam vero est in naturalis: et fit duobus modis:quia aut fit per vià infrigidatio5 z mo5 tificationis ſenſuum et ſpirituum: et iſtum facit narcotiz cum. Alio modo fit virtutem animalem retrahendo: et p[u]mo modo non:ſed iſto modo 55 iisania inducit ſomnum inna5 turalè:q: ab ea resoluitur fumus maliciſus venenosus et pungitiuus: qui ſtatim petit cereb:z: p[uenit] ad virtutem aliam:z tunc virtus alialis ſentiens illus fumú venenum retratib ze:z c[it]u hac retrahunt ſp[is]us z ſenſuātura ſpirituum ad ſenſus pticulares:z tunc o5 gana immobilitant:z k m6 55 iisania inducit ſomnum et ebietatem. Per iſta p[os]lution ad argumenta. Queritur vtrù panis calidus aut frigidus fa c[us] ex 55 iisania inebiet plus: videtur cp calidus:q: mag[us] va po5 ſoſus z euapozatiuus cp frigiduo:igitur. Et còtrarii videmus ad ſenſum:q: narcotica frigida plus inebiant:z ſom n[us] inducunt cp calida:igitur. Ad hoc rindeb:z eſt calidum eſt in calidum eſt oupl[er]z aut plus. c[it]ius:z ſic dico cp plus ca. 55 frigi, aut plus. c[it]ardius diſſolitur z plus dura[que]i9 inebiat: z ſic e contra:z p hoc p[os]lution ad alia argumenta. Queritur cuſus complexioris ſit o[de]cum. Et videtur cp calide z bu. q: dicit y[faac] in dieticis viuierſalibus cp oupler eſt dulcedo: q[as] da5 deſiccans z talis ſubtilis eſt in actione:z talis eſt i mel le. Et alia humectans vt dulcedo o[de]i:z ſed dulcedo hume c[ut]ans fundatur in calida ſubſtântia:ergo cum ſin y[faac] du, humectans fundetur in ſubſtantia ca. z humida:calida z ca. z bu. erit o[de]um. Item p[er]ſana que eſt ca. z bu. decidif ab o[de]o:z ſed omne decibus atteſtatur ei a quo deciditur igif. In còtrarium eſtaucto: dicës cp eſt frí, z ſic. in p[u]mo gradu q[ui]d concedo. Ad p[u]míu argumentu5 dicuit quidà cp eſt cal. z bu. quanti5 ad medulla:ſed quanti5 ad co[tr]icis z eſt medulla: ſi mul eſt frí, z ſic. Sed iſta ſolutio non valet:q: iſte aucto: n[ò] loquitur de o[de]o níſ inquantíu nutrit:z q: non nutrit níſi ratione medulle z non co[tr]icis:igitur. Dicas igif aliter cp medulla h[us] dupliſe ſubſtantia:quanda5 k[it]z frí, z ſic. in centro eius:z talis eſt ibi a d[u]no:z quátu5 ad iſta ponitur in gradu Et aliam quandam aereà ca. z bu. z iſta eſt ſubjectum d[u]cedenis: z quanti5 ad iſta non ponit in gra. z de tali loquiſ y[faac] in viuierſalib. Ad ſin dico cp ſin q dicit aucto: ſu p[er]perius ſicca p eliſatione acquirunt humiditatem. Silk dico de p[er]ſana cp p[er]liatione acquirit humiditatem: v[n]o eſt bu. p[os]l. z p[ar]tifici:z o[de]ui eſt ſicui5 de ſe. Querif q[ui] magis nutrit aut tritici: aut o[de]ui. v[er] q triticii:q: maiò[que]5 d[u]nenientiá cui natura humana h[us] ſup[er]ius dicit y[faac] in dieticis viib:q nutritio ſit p[er]uenie tiá ad natura humaná:igif. Itc graníu nutrit rónë medub le:z triticii pl9 h[us] de medulla:igif. In h[ui]s eſt aucto: iſta dicës aucto:itate Ba. q o[de]ui ceteris granis nutribili5 eſt z laudabilius: z ió videſt eſſe 5[ietas] inter Ba. z ruf. q: ru fus dicit q triticii nutribili5 eſt o[de]o. Et y[faac] ſoluit in iſa dicës q n[ò] eſt 5[ietas]:q: Ba. intelligit accideta[que]z: tardi9 querif k plus mo[af]:z tardiua meb[us] diſſoluit. Sed ru fus intelligit natura[que]z: q: c[it]ius quertif: z c[it]iu5 à meb[us] o[ſ]iſ soluitif: z iſta nulla e[ſ] 5[ietas]. S5 iſta ſolutio y[faac] videſt pati calu[ni]a:q: dicit q fabe magis nutriuſt accideta[que]z o[de]ui z n[ò] natura: p[pter] hoc aliter dićendum z Ba. intelligit re ſpectu grano[um] determinando[um:nde o[de]um nutris

O V

Ziber

bilius est granis determinādis: q; de tritico superius de terminatum est; igitur non comparat odœm nifi ad triticii cum superius ea comparuerit: immo solum comparat or deum ad alia grana inferius determinanda: vt milibus trium panicum: quibus nutribilius est. Queritur qo fit melius in regimine sanitatis triticii aut odenti: videq odeus q; illud qo citius digeritur plus valet: hoc est odœus; vt oicit in littera; igitur. Hc dicit hippo. in regimemo acutoz: qo ledit sanos: ledit egros: q; quod iuuat sanos iuuat egros: 15 ptisana odei plus iuuat egros q; facta est tritico: igitur et ptisana; igitur cum decibus attetatur illa quo decidif. In contrarium est auctor: superius vt patuit: q; plus habet de medulla tmafolemientiam cum natura humana, quod concedo. Ad argumentum dico q; illud solum tenet quando fit comparatio vnibus indiuidi ad aliuad indiuidiut q; non specie ad speciem: q; q; odœm t triticum sunt diuer solum specierum; igitur non tenet. Ad secundum dico q; se cus est de ptilana q; de ordeo: quia ptisana melio est egris in via medicine: quia datur ad alterandum: et alteratio fit p costraria: sed panis odi noceert illis: quia est fri. q; fiscus t nutritio fit per calida: q; panis datur ad nutriendum. S5 ptisana tritici non potest alterare malam complezionē cal. t siccam: cujus fit calida; igitur q; non est simile. Queritur vtrum risi est fristicius: vt dicit yaac. Contra dicit yaac in diectis vniiueralibus: q; sapo: fristicus frig. est q; fiscus: fed risi est ca. q; fic. igitur. Item risum valet in diffisteria chole ca vtd dicit. Contra: contraria contrarijs curarunt: fed risi est ca. q; fic. igitur. Item dicit in littera q; risi rubeum plus valet in diffisteria cholerica q; albi. Contra: quanto est ma gis rubeum: tanto est calidius: et ita magis augmentabit diffisteria cholerica: ad paimum dico qrisi est fristicii. S5 duplet est fristicitas. Una est que est velut sapo: is species t ita kundatur in frigida q; ficca subfantia: t sic loquitur in diectis vniiueralibus q; non hic. Alio modo accipitur fristicias: p our nominat speciem compositionis: t ita potest efe in subfultantia calida: q; q; fic fumitur hic: vnde risijs fristicius est. t. viscofum conglutinatuum: t constipatiuus. Ad fecundum dico q; non valet in diffisteria cholerica: ras tionē sue complezionis cum fit ca. q; fic. ratione sue subftā te conglutinose: viscoſe q; consolidatise. Ad tertius dico q; ne rubeum est groſsius in subfultantia: ideo magis vals in diffisteria cho.nó ratione ſue coplectionis. Querif vtrii milibus fit calida q; humide complectionis: q; fm yaac q; aluis c; coſter cuiuſlibet grani q; cuiuſlibet feminis est frigidus q; fiscis: q; medulla ca: humida: q; a complezionē centra hienominatur vniiuodq: igitur cum medulla milis fit ca lidu humida q; q; milium. Item omne euapo: atium est cali. t. bu. sed milium est euapo: atium: vnde hippo. in re: timine acutoz: docet in pleureſi facere euapo: rationem de milio q; vnde: vnde dicit q; tale euapo: atiuri est forzius: igit. In contrarius est auctor: in littera dicens q; est fri. in primo q; tic. in fecundo. Etterius dubitatur de hoc q; dicit yaac ipfum eſſe diureticum q; vîne prouocatiuum. Contra: ome diureticum calidum est q; ſt fecuum: fed milium est fri. q; fiscus: igitur. Item omne diureticum est subtilis subſtantie: 15 mi lium est groſſe subſtantie: vt dicit in ſla: igitur. Hc dubita: tur de hoc q; diat in littera: q; milium valet contra toſios nes q; dolores ventris. Contra: toſio ventris generatur a ventofitate: ergo omne illud q; ventofitatem confuimit còs petit: fed milium est fri. q; fic. igitur. Ad paimum argumetûs dico q; comparando coſtice cuiuſlibet grani ad medullam cuiuſlibet: fic ois coſter est fri. q; fic. t omnis medulla cal. et bu. t itto modo non ponuntur in gra. Alio mō fit cóparatio medulle ad medullam: t hoc modo pomtur in gra. q; fic itfa compatione medulla milis est fri. q; fic. refpectu medulle tri ticis: t hoc modo loquitur aucto: in littera: t alio modo Aui e: q. yaac. Ad fecundum dico q; milibus de ſe nò est euapo: atium: fed rône to: reſctionis q; miritionis ch fale etiam eſ ficitur plus. Tel dicendis q; hoc est ratione cuiuſdam subſtâ tie calide q; bumide eſiſtens in ſuperſicie acquifite ab aere aeremefco: t ratione ſtius non ponitur in gradu: t est pau ca talis subſtantia calida q; humida: t nò est ratione ſue sub

ſtantie centralis que eſ frigida q; ficca: q; ita diſtinctio dabe locum in multis terrenascentibus: vt in caule t enquiua ideo boni est eam habere per manibus: quia per ittudin uritur aliuad queſtitur ſes q; eſ diureticum ratione subſtâtie ſupſericialis t non ratione centralis. Vel dicendum q; queam ſunt prouocantia vnam per ſe: vrpote diuretica: alia yero per accidens ſes retinendo feces in intefunus ratione ſue groſſitie: quia dicit yaac in vints: q; diminutioni vnibus ſuperaſtuitatis eſ cauſa augmentationis alterus vt patet. Ad aliuad dicit yalet de toſiones ſue ſubſtantie ſupſericialis t nò centralis: t etiam ratione ſue to: reſ yapıo nis. Dubitat de panico: dicit yaac ſuperus q; milium minus nutrit q; cetera grana: ergo minus nutrit q; panici. Pofea dictat in caplo de panico: q; panicum minus nutrit e: dicendum q; non eſ coſtraritatas: ynde credo q; panicii simpliciter minus nutrit q; milium t q; cetera grana. Et of q; aucto: comparat milius ad alia grana diuerſa in specie: t panicum non eſ duierum ab ipſo milio: ideo non compa rat tunc ipſum milium ad panicum. Queritur de fabis in via nutrimenti respectu odi: videtur q; odeus magis nu triat q; faba: quia dixit ſuper? q; odeus ceteris granis ma nutrit: fed faba est granum: igitur. Item o: dei minus habet de co: tice q; plus de medulla q; faba que habet co: tice cem duras magis q; groſſo: t: in maiò: quantitate. In contrarium est auctor: in littera. P: eterea ſedo fm Arifio. quale vero alterat: nutritio ergo nitra ratione quantitatis: 15 faba est maiò: de ordeo: igitur. Ad hoc dicitur q; duplet est ut tritio: quedam eſ phantaſtica: t ſin ſenſum: t de tali loquie do faba magis nutrit q; de ordeo: vnde fabe magis ipſiugat q; apparentiam: quia ratione ventofitatis fabarum cutis e: tenditur qua diſtenſa videtur eſſe pinguis ſin ſenſum. Alia eſ nutritio ſin veritatem: t tunc odœm magis nutrit: q; citius conduerit in ſubſtantiam membrum: et ponit exemplum de furture q; magis impinguat equos: q; in bce uioi: tempore q; granum: t hoc phantaſtice q; ſin ſenſus: q; eos magis inflat: t cutes: diſdicitur. Vel dicendum mel: q; ito aucto: q; fabe magis nutrunt accidentaliter: 15 odœi magis naturaliter. Sed contra itam ſolutione: fabe ſunt lubi: catiuie vt dicit littera: non ergo plus nutrunt acciden taliter. Respondeo q; intelligit littera de: ecorritatis: q: ſi e dubio ſabe ecorritate non magis nutrunt accidentaliter: fed non ecorritate magis. Vel dicendum q; licet fabe ſint lubricatiuie in prima q; tecunda diſgeſione: non tamen in tertia: immo multum immo: zantur membris: t de ita teria diſgeſione auctu in littera cum dicit: q; magis mozantur in membris: t ita adbuc magis nutrunt fabe ac: cidentaliter. His viſis patet solutio. Queritur quod magis competit in regimine ſani. aut faba vel odœi. Arguitur q; odœum: q; magis assimilatur tritico: vt ſuperius dicit au: dicit: igitur. Hres: illud q; actus diſgeritur q; in homachus cpa te magis in regimine ſanitatis competit: cum natura tunc minus labo: et: fed odœum est punuimodi vt dicit ſuperius igitur. Contra: dicit aucto: inferius hic: idem in diectis vniiuerabſh: q: pifces q: fumamo: meliozes ſunt nò ſimmos cu: tota ſuperaſtuitas cedat in squamas: t caro remanet pura. fed illud quod fact: squama in pifibus: fact: coſter in gra: nis t terrenascentibus: igitur que grana maiòem pabent co: tices: erunt melioa in regimine ſanitatis ficit fabe. Hre dicit philofophus in topicis q; idem eſt ſanum simpliciter q; ſanum homini bene diſpoſito. ſanum ergo homini e: gro eſt ſanum fm quid t non simpliciter: fed ſanum fm quid e: egrum simpliciter: ergo cum odœi ſit ſanum homini e: gro erit odœum egrum t malum simpliciter: fed nullum tale competit in regimine ſanitatis: igitur. Duo prima argume ta tenco po: conſuione. Ad paimum argum entum in con: trarium dicendum q; duplet e: ſub abundantia ſuperaſtuitatis. Tina que fit ab opere nature: vt in pifibus ſunt squame: t talis depurat nutrimentum. Alia eſ que non ſit opere na ture: fed er abundantia materie impure: t talis nò facit ad bonitate: nutrimenti ficit in faba. Ad ſe: ſom dico q; aliq: ſana ſunt egra upl: aut rône egritudis: q; talia ſit ſana fm qd e: et egra simpl: q: dâ: yo cœpit: nò rône egritudis: 15 rône.

Dietarum particularium.

Fo.cr.

virtutis: et talia sunt fana simpliciter, et hoc modo competite
vocidem egris scilicet a sufficientum virtutem. Que
ritur vtrum omnes faba taz ficce ᶜ virides sunt eiudicem com
plexionis. Arguit q. sic: dicit philosophus q. cleplatio est
via in ipse: sed sunt oës faba eiudicem speci:igitur. Item que
est comparatio co:ticis ad co:ticæta medulla ad medullam
fed co:ter fabarum tam viridium q. ficarum est vnius comple
nonis: 15 fri. q. sic. ergo tam viridio q. fic. erit ca. 20
humidus. In contrarium est aucto: in littera dicens q. vir-
des sunt frigidæ et humide in primo gradu: et fice fri. q. sic. in
pimo. Ad hoc dicendum q. in fabis est duplex complejo: q.
daz est radicalis q. fica: et ita est cadem in viridibus q. ficis
est via est in specia. Alia est complejo ſiuenz q. diuerſi
ficatur ſim nutrimentus; et ita diueria in viridibus q. ficis
reperitur. Ad hoc dicif. ſom argumentus q. non est ſile de
co:rice tam medulla: q. co:ter ſemp in veriſis nutritur et nutri
méto terrore q. ſicco: est ſemp fri. q. ſic. 15 medulla in viridis
bus nutritur ex humido aquio:ideo frigi. et 20 bu. eſt: fed cu
in proceſu temporis illa humiditas aquaſa digeratur et de
ſicetur: nutritur et humidendate ſicca:ideo est in ficis ſicca
2 a medulla que est centrus denominatur c:plejo. Que
vitur que magis nutrit aut viridis: aut viridis: videtur q. viri
dis: quia quato aliquid est temperatus ſato meius nutrit
t. citius digeritur: fed faba a temperamento declinat p
fic: quidam humiditas igitur cam reducitur: et 25 igitur: q. et
hec dicit yaac inferius q. omnis ſetus ficce matris: quanto p[ro]
quinio: partu tanto melior: vnde vitulus melio: est boue an
tiquo: ergo cujus faba viridis ſit quasi ſetus ficce matris: ſeq
tur q. aqua ſoſa digeratur. Ad hoc dicunt quidam: q. in via dicte
ficce ſunt meliones propter rationes ſtatim dictas: 15 in via
medica virides ſunt melio:es: q. magis alterant malam
compleionem ſicam et calidam. Vel dicendu q. comparans
do ipſas viuuerſaliter respectu culuſubiber tépo:is ſicce ſunt
meliones: fed comparando particulariter respectu eſt: 20
tépo:is: virides ſunt meliones: q. in eſtate calo: est acutus:
qui per humidendatem q. fri. fabaribus viridius temperat: fed
ficce fabe adderent tunc in diſcraſi: ſi comederentur. Tel
dicendus q. ſicce meliones ſunt abſolute: q. ſanguinem lau
dabili:ioem generant respectu viridium. Ad p[rimum] dico q.
humiditas aerea melio:at nutrimentum: et talis reperitur
in ficis. fed humiditas aqua:indigita peio:at nutrimen
tum: que in viridibus reperitur. Ad fecundis dico q. nou eſt
ſimile: q. bos in prima etate nutritur et nutrimentu melio:
ti q. magis digeſto q. in vetuſtate: fed ſic non eſt de fabis: q.
idem p[ro]t nutrimentum tam virides q. fice. Secunda cau:
sa eſt: q. fabe digeruntur a calo:ze naturali interior: et eſte
tori: et fed in animalibus ſolum digeritur nutrimentum a
calo: interior: et q. in animalibus calo: est acutio: et foro
tio: in iuuenture: igitur. Queritur vtrum fabe aſſate ſint
meliones eli:catis: et videtur q. eli:catis: q. dicit ſuperus q.
necesse eſt calidum et niue frugefecat: et q. frug. et igne cales
ſeat: vnde opotet q. ficus p. humidendatem acquirat humi
ditatem: et econuerio: cum ergo fabe recedant a tempera
menta per ſicfitatem: ergo t:q. in eli:atione acquirent bu
miditatem ab aqua: et in aſſatione maiorem ficitate. Iteſ
dict: p[bs] in quarto methe:co:oz. q. illa que eli:cantur vnifor-
miter decoquuntur: fed vnifor:miter decocti melius diſſo:
miter decocto:igitur. In contrarium est littera. Preterea
fabe peccant per ventoſitates: fed aſſatio eam remouet: igi
tur. Ad hoc dico q. fabe diuerſa inducunt no cementa: h[illa
debét apparari. Dico ergo q. fabe a parte ſue complejo:
cum ſint fri. q. ſic. inducunt conſtipationem ventru:que re
moventur per eli:ationem: et ſic procedunt prime rationes.
Item fabe qua:do:q. inducunt no cementum a parte ſue co
poſitionis cum ſint ventoſe: t. ventoſitatem generat: t. qua
tum ad ſuſd. no cementum remoendum ſeu diminu-
dum debent aſſari: q. per hoc q[od]s dicit in littera remoetur

ventoſitas: et procedunt vltima argumenta. Si igitur plus
noctet toſio q. consitpatio: affentur et econtra. Et ſi qui
debet comedere fabas: nec fit consitpatius: nec ventoſius: et
ventoſitas plus noceat affentur. Secundo queritur de
fabis a parte medicina: quare co:ter fabarum est magis ſi:
pticus q. eius medulla: cum co:rices alio:us granu:us 20
sint ſtiptici immo la:ratui: velut co:ter tritici qui la:rat ven
trem. Ratio est quia co:ter fabe inter cetera grana eſto:
ratio: et ſpilior: q. ideo calo: ceſticius non potest impaire in
cum caliditatem et humidendatem: ratione cujus haberet la:
ſare: fed co:rices alio:us granu:um ſunt p[ari]re: ratione cujus
facile recipiunt imp:ſationem: igitur. Queritur quátus
ad tertium: vtrum faba ſit optima medicina ad co:itus ope:
rationes. Arguitur q. non: quia ſunt fri. et ſic. fabe igitur ba
bent diminuere co:tu:us. Item multi ſunt audaces vel e:
ce:nde multum appetunt: vt dicit Auic. ſed aug:metario
appetitus cibi diminuit appetitus co:tu:us: ergo cu: fabe ſint
melanpolice nocent co:tu:ui. Item dict: p[bs] in de animali:
bus q. galline comedentes fabas non ouant: ergo a ſimili
non augmentem co:itum. Ad hoc dico q. fabe p[ouo]cât co:
tum ratione ventoſitatis ſue erigentis virg:am: et ſic intellig
git aucto: ſed non ratione imagina:ti:sis que inductiva est
co:tu:us: vt dicit p[bs] in de animalib:et: nec ratione materie ca:
lide q. humide p[andantis: nec ratio:ſe caliditatis et ſicita:]
timulant: q. dicit Ba. in tegni. q. p[le]rio: cholerica eſt ma
rime venerea q. stimulatua. Queritur ſup hoc q[od] in lit
tera dicitur q. fabe maturant apostemata mamillarum. Lo
tra:omne maturatiu: est ca. et 20 bu. ſed fabe ſunt fri. q. ſic. i:
tur. Dicendum q. hoc facunt ratione viut: et non róne ipa
rum: fed hoc niphil valet: q. ita bene faceret lignum vel lapis
ideo melius dicendum q. maturant: q. ratione ſue frigidis
tatis oppliant meatus q. po:os: ratione cujus calo: natura
loſo:ſtificatur interius qui digerit et maturat. Item cum
mamille ſint ſpongioſe attrahunt humidendates ad ſeipas
ab omnibus membris: q. fabe repercutiunt tales humidita
tem: ideo maturant p[ac] via. Et per hanc viam stringunt li
bediné in puers quando emplaſtrank ſupra inguina: qua
stringunt po:os q. meatus: nec permittunt materiam p[er]
matis deſcendere ad memba:za generativa. Item querit
tur de hoc q[od] dicit littera q. fabe emplaſtrate ſupra locum
piloum ſubtilant ip[os]. Contra: p[ilus]us nafſetur et e[mo] ca
lido q. ſicco: ſed fabe ſunt fri. q. ſic. igitur habebunt citius
in grossiæ q. ſubtiliare. Dico q. pilos ſubtilant per acciden:
ratione oppilationis quam in poſis inducunt: et non per ſe
ſubtiliát. Ite: faba est abſterſua: et o:q. tale eſt depilatu:us.
Tideſt: trouerſia inter Auic. Ba. q. y ſaac: q. y ſaac dicit au
cot:itate galeni. q. fabe si p[ri]tridui decoquantur: niſq[ui] amit
tunt ventoſitatem. Sed Auic. dicit q. p[os]tul e:as amitutter
Ad hoc dico q[od] ventoſitas fabarum p[oteſt] impediri: non ta
men et toto auferri: et ſic intelligit Bale. et p[ra]ſac: q. Auic.
quando dicit q[od] p[oteſt] auferri intelligitur. a. impedi.

*De lenticula.*

Entricula frigida eſt in p[imo] gradu: ſicca
in tertio. Inueſtigata tamen eius natura
er duobus contrarijs compoſita inuenitur
vno i medulla: altero in co:rice. Lo:ter ei
acuitatem habet: vnde ventrem ad ſolutionem mo-
net. Medulla ſtiptice eſt virtutis et conſortiatue sto
machi q. inteſtino:um: vnde ad cholericam diarrią
valet. Lenticule ſimul co:nte cum co:rice aqua:z tolle
t cola: et oleum cum ſale q. aqua commiſce: poti:q
ſtipticis dabis: q. ſi aqua p[io]: e:lecta ſit dum coqui
tur alteram adiungas: ſolutionem minuit: et ſi cum
co:rice ablato coquatur: et p[ima] aqua abi:ecta: ſe
cunda addatur: melio: ſit ad digerendum: et ad
egeſtioniem cholericam refrigerandam forſtis. Tn:is
uferſaliter dico: nutrimentum lentis groſium eſt: et
ad digerendum durum: melacholicu: languinem g[na]t

Ziber

marime i cù cortice comedatur: cerebrus fumo grof
so intplet z melacholico: vñ ca est doloris z fallacius
formidolosop sónios. Stomachiis z intestiavěsita
te iplet: z inflamatione z contipatione facit: ppter
ca ceteris granis itomacho plus nocet: z pulmoni
ac diafragmati z pelliculis cerebi: ceterisibis neruis
pellicular: spicipe neruis oculos: qin huiditate eop
decicat z diftepat: fanis officit oculis: quato magis
infirmis fue delicationis ca: ventrè z méstrua coſti
pat: z ingroſsat vt exire no poffint erenis matricis
Lens itaqs cù cortice cocta ſicce eſt noria copleſio
ni: z paſſionem melacholica in ea creat ſicut nigram
morpheae z impetigine: ſerpiginé cancri elephatias:
bis tì qumide ſunt coplectionis aliqii pſunt: ideo
li fine cortice edantur hydropicis valer: cù corticeve
ro nocer: aut ppter ventolitare z inflationem quam
cerat. Lenticula laudabilis eſt grâdis z noua z co
quibilis: accipitur fm cibii z mediciná: li ſm medici
na ppter còtietive virtutis cofatione z calefactio
nem: aut ppter vetris solutione. Qui ad cofoſtanda
virtutè reſtituâ accipit: z reſtringéde cholerice eſe
tiòis ca: a cortice ea mundet pioe: òu coquitur eie
cra aqua: ſeda adda: cocteis accti immifceak: z ar
nogloſe frodes: z eius ſemina: z mala citonia: z ma
la acria z meſpila z filia. Qui ppter ofoſtādi z cale
faciendu itomachii illavoluit accipere: aceti vicevinu
rufum vel nigru: odoziferu comilceat. Hopter vè
tris solutione accipienda cum ſicla: aut crifolocana
aut cucurbita ſiu molachia. Item ſm cibii diuerſe
accipitur: aliqii soln òn oleo z aceto: aliqii cuz carne
reccedi: aliqii z ficca z falſa. Li aceto z oleo miois
eſt nutrimetri: cù carne reccìt maioris. Que vero cuz
ficca z falſa pellim ac nociu? eſt cibus. Hatura nàq
carnis ſicce: in ſe groſſa eſt ad vigerendu dura. Orit
ta cum lente malicia duplicat: vn ca eſt caſſactionis
incentivisibis ſanguis: cù etia in melacholicos puer
tit pumoſes: io pellima eſt marime li cum cortice ſue
rit cocta. Item vt no nocerat ſi aptare volucris: eme
da a cortice z in aqua elita: priorioq ejicies aqua: ſe
cunda: auit mifce: z cù aceto ca còdi z origano: méta
pipere cymino z oleo vel amygdaleo: aut ſilamecon
Diacorrides: cù melliloto z celidonía: oleo rosato et
lente cataplasmate facto in oculis calidu patietibus
apostema diſſoluï. Li malo granato cocta: et rolis
ſiccis: puſtulis vel apostematibus in cruribus appo
ſitavalet. Iaet ite ad eripilílaz z ſifurà in pedibus
ppter frigus cù aqua marina: ſi coqitur z mamillis
apponatur: lac coagulatu valet babentibus.

De robellijs,

Obbellie frigide ſunt i primo gradu: mediè
inter ſicci z bu. coſter earum itipticus eſt.
Costice ergo mûdate laudabiles gîant ci
bos: nec inflatione aut ventolitare faciunt
ſicut fabe. Ad yfum edé di bone ſunt in eſtate. z in ca
lida regione. Lataplasina factu er eis mébis fract
appolitù solidat: z dolores aufert maxime ſi cù ſapa
fuerit temperate. Hre ius er illis velut et faba facti
valet ad coriſz: z ad tuſſim doloresq in pectore. Lo
steq cù ideo z crisolocana: aut bletis fedre patien

tibus pſunt: q et sanguine nafciz z cholera ru. Qui
ppter diarie refrenatione illas volunt accipe: cocta
vna aqua ciecta z alia addita: adm ictis porulace
ramis z ſucco malo: punico: acido: ſorum: z oleo ro
farum ſumant.

De cicere,

Icer eſt pluri nutrimetri: ventre humectar:
vina mouet: méstrua puocat: ventolitare
ti creat z inflationem. Idecir co ſperma au
get: coitubis ofoſtat. Eſt cicer viride nec co
pleti: eſt iicci z copleti, viride ad fabari potes
furare coporatione: cadé eſi q fabari eſt ſicarum z
vuidi: ciceris eſt viridis z ſicci. Sicci duobq viu
ditur modis. eſt eſi cicer albii z nigris. Albii calidii
eſt in primo gradu bu. in medio: ppter ea nutrimetri
cius q fabari maius eſt: no tii bonti: ſed ad vigerê
durii ventolitare z inflatione faciens: instanti vt
carné inflet z dilatet: z in ea idè faciet qò acetum in
ſicco luto: aut fermeti in paſta: vnq coytuſk pulchre
cutis ſint: delatata eim z ertéſa caro luceſt z daril
catur. Ide coitum adiuutat: q: tres h5 cauſas ad co
pti prinéres. i. calozé: nutrimenti z inflatione. Unde
hippocrates: ciceri ſunt potestates due diuerſe atq
cotarie: cù coqitur eas amittit: z in aqvyi coqitur re
deut. vnã dulcedinis: alia ſalfuginis, altera cù dulce
dine ſua mundificat: z excolat: z nutrit nutrimento
bono: lac augmétar: humectat vétre: apoſtemata de
ſoluit ac minuit: z maxime q in teſticulis z retro au
riculas ſunt. Eus ſalfugine ſua grosſos humoſes vi
ſoluit ac minuit: z vinã z méstrua puocat: ventrem
humectat: valet y ctericis: bydropicis, valentierius
ad totius cospois capitibis: puriginé. Si eius iure
lauetur: impetiginé: ſerpiginemq5 mundificat. Ba,
inquit. Licer h5 quaſſa amaritudines q5 bus aperi
tium eſt: méstrua puocat: facilitate facies er vtero
pueri creudii: cucurbitinos lúbicosq5 educit: venre
humectat; ad yctericos de oppilatios epati: z fellva
let: lapides em fràgit in renib? z veſica: nociuſt eſre
nui z veſice vulnerib? higrui albo eſt calidiz: pumi
du5 min?; ppterca amaritudo eſ dulcedie maſſeſtio
eſt: io plus albo in operatione epatis z ſplenis atq
lapidum fractura, cucurbitinis lúbicosib: valet: ad
epatis oppilatione: spicipe ſi cum apio coquatur et
radice eius: iuſq5 bibatur iuſpius. In augmentatios
ei7 lactis: z ſpmatis z puocatione vîne albii eſt me
lius ſue dulcedinis ſaporitatisq5 cauſa.

Superius yſaac determinauit de granis er quibus con
ficitur panis: hyc autem de illis er quibus non conficitur.
Dubitatur de complexiòc lenticule: nã aucto: dicit q eſ
frigi, z ficca. z Auic. q eſt temperata in actiſus: tamen ma
gis declinat ad calidum: vt dicit. iſe aucto: intelligit de
complezione centrali: ſed Auicé, de ſupfericiali. Cques
ritur quare auctoſes magis contrariantur in compleione
iſtozum leguminum q in cozum compofitione z operatio
ne. Solutio eſt: quia cibozum quidam ſunt compoſiti et oi
ueris ſubſtantij: vt pote caulis z lenticula: z quidam pos
nunt quantum ad centralem: z quidam quantum ad ſupſi
cialem. Item ita legumina diuſerificantur ratione regiòis
quantum ad complezioni: q: qinq5 nafunk in calida regio
ne: qinq5 in frigida. Item etiam diuſerificantur rône etatis
z qinq5 a parte temporis ſue collectionis: q: qâda colligitur
in hyceme; quedam in eſtate q: ſed ſic non diuſerificatur eo

Dietarum particularium.

Fo.cri.

rum compositio et operatio: igitur. [C]tem queritur vtrum lenti
ticula fit ventris solutius. Solutio: eit: nam ratione consicris
habetis quodque acumen eit laxatiua: fed ratione medul
de le est contaphatiua. Contra: correr lenticule groſſo: eit: me-
dulla vero fubtilis: igitur. Di. endum q. in corrice lenticule
funt est fubstantie: quedam ſuper animalia ſuccus in plan-
tis: fed ſanguis est eiuidem complexionis cum animali: igitig
ſuccus cum planta. In contrarium est auctor. 3. Jurta
hoc queritur quare non reperitur in omnibus plantis: q.
ſuccus lacet et ſubſtantia stringat. 4. Item queritur qua-
re non est econuerio reperire q. ſubſtantia lacet et ſucco: fir-
gat. Ad p[]rimum iſto[rum] dicendum q. eſt possibile in aliqui
bus plantis reperire iſtas duas ſubſ tantias duerfas et con-
trarias: ita q. ſuccus lacet et ſubſtantia stringat. 5. Ad p[]ri-
mum q. ſic illud verum eſi ſimili in actum idei nutrimento
in actu: fed antea non eſt verum: vnde dict p[]bs in ſibilo de
anima: q. nutrimentuſ; extra non eſt ſimile rei qua[]d nutri
de. Et ſe arguitur contra nutrimentum attrahitur et attractio
eſt a ſimili: ergo illud ſimile nutri. Dico q. ibi mutatur q[]d
in quale: vnde verum q. quicquid nutrit attrahitur: z. attra
cio fit a ſimili: ergo illud ſimile nutri ſin illud quid quod
attrahitur immo ſando. 6. Vel dicenduſ; q. in ſucco nutriente
plantam eſt dupler ſubſtantia: quedam ſuperficialis caſ. et
ſicca: z ratione iſtius non nutrit fed laxat: eſt etiam alia ſub
ſtantia centralis: ratione cuius nutri: z ita eſt frigida q. ſic
e: z confipat: z de ita vltima p[]cedit tu[]s argumetui. Ad ſeu
cunduſ: dico q. aliquid decidiur ovipliciter. Omo modo per
viam contrarietatis z diffonitatis: vt eſt medulla ab ſoffi-
bus: q; oſſa attrahitur nutrimentum melacholicum cujus ſint
melacholicæ: z tunc remanet puritas nutrimenti que couer
titur in medullæ: z tale decifum est attertatur ei a quo des-
ciditur: z ſic ſuccus decidiur a planta: et ſimiliter acuſitas
in epate a quartuo: humoibus: z hec p[]roſp[]ecie non eſt deci-
sio: ſed porius eſque letrius. Alia eſt decipio per viam conti-
nuitatis vt cholera iuutuata decidiur a neceſſaria cholera
z tale decifum attertatur ei a quo decidiur: z ſic tu[]s objecis
Ad ſeom argumentuſ p[]s ſoluto. Ad queſitum ſeom q[]; q. in
quibufundam plantis eſt forto: q. digeſtiva: parte igitur illus nutrimenti digerit planta talis: alio vero re
pudiat ſeu respuit cu[]n h[]o poſtui digere re: z t[]ic illa pars a ca
loze celeris igitur ſub ſubtilatur: z concipit calo: q[]; q. ſicita
tem: reſpectu illius partis laxat: h[]moſ eit caulis et lenticu
la. Quedam vero ſunt plante que equalem p[]abent attre
actuam z digeſtiam: z ſic totum il[]ud quod attrahitur viſi
geritur: vnde conueritur totum in ſipticam z ſri. ſubſhan-
tiam: z ſic patet ſoluto ad argumeta. Item alia cauſa: quia
cum ille plante que magis attrabunt q. digerant repudiat
aliquam partem: z repudiatio flat per viam contrarictatis
opotet q. illud q[]b[]o repudiatur: conueritur in oppofitas q[\]litates: cum ergo illud q[]b[]o digeritur in planta fit ſri. illud q[];
repudiatur erit calidum z ſicum racione cuius fit laſa[]z
tio. Ad tertium queſitum dico q. digeſtio fit ingroſſando z
p[]rocedit ingroſſando: cum ergo q. ſucco fit ſuba plante: z
ſtat q. ſuba plante erit groſſio: ſucco: ſo is laratio de p[]ſe
ſit p[]ro ſubtilitates: v[]n ſubtiler laxat. groſſum v[]o comp[]imit et
ingroſſat: z quia omnis ſuccus ſubtilio: eſt ſuba ſeu plan-
ta: igitur z. 4. Queritur vtrum lenticula conſoſet ſtoma[
chum: videtur q. ſic: q; omne frigidum z ſicum p[]roſat to
machu: z bac e cauſa melacholia trafiſtittk ad ſtomaabi
os: ſed lenticula eſt ſri. z ſic. igitur. In contrariuſ eſt aucto:
talij doctores. Respondeo in l[]ěticula ſunt duo: complecio
et compositio: ratione vero complexionis conſoſet ſtoma[
chum: fed non racione compositionis cum fit inflatiuæ z v[]e
tem diſtenſuæ z rusituæ caufans: z hoc modo loquunt aus-
croſ: Queritur vtrum robellia generet bonum nutri-

mentum, videtur q. ſic: q; hoc dicto aucto. 7. Item dicit Raq
q. robellie cocte cu[]n carne bonu[]s p[]ſant nutrimentuſ. Contra
generant groſſum nutrimentum cum ſint melacholice: e[]r
go nutrimentum earum peccat in ſubſtantia. 8. Item frigis
de ſunt: ergo peccat in complexio: z ſic generant nutriment
um p[]ellimuſ. 9. Item queritur ſuper hoc q[]; dicit q[]; valent
in dolore p[]ectoſis. Contra: ois cura fit per contrarium: p[]e
cus eſt frigidus: q; neruſum z oſuſum: z ſimiliter robel
lie ſunt ſri. igitig z. Jurta hoc queritur quare omnia legu
mina nocent oculis. 10. Quæ queritur quare intus exlibita no
cent neruis: z extra eplaſtrata p[]roliunt et conſoſtant. Ad
p[]rimas questionem dico q. robelie generant malum nutri
mentum vt p[]obat vltima ratio qua[]c[]; concedo. Ad auctores
z ad raq. dico q[]; intelligunt de robellia fine corrice cu[]n medul
la. 11. Vel dicenduſ q. nutrimentuſ: bonum dupl[]; aut ſimpl[]
z ſic non generant bonu[], aut reſpectu a ioz legummuſ et ſic
intelligunt auctores. 12. Vel dicenduſ q. robellie quoad cōpo
ſitionem z ſubſtantiam generant malum nutrimentuſ; fed
quoad complexionem z maxime in eſtate z cōplezione cho
lerica bomuſ q; frigide: quia acumen nutrimenti t[]ic tem
peratur quoad homines. Ad lecom questione dico: q. rōne
memboz: adjacentem lep[]ius membra z p[]ozorialem incurrit
mobum caliduſ. Ad tertiam questionem dico q. oia legumi
na generant groſſum z melacholicum nutrimentum: ratione
cuius fumus ni[]ger z oſſucus tendit ad caput (p[]riutus viſi
bilem ingroſſando qui eſt clarus: igitur. Ad vltimam que-
ſiones dico q. hoc eſt: q[]; vt dicit constantius: p[]legma c[];
tinu[]de delegatur ad m[]ébra iu[ncturalia que ſunt in continuo
motu: irro: ando ea ne per continuum motum deſicentur
ſicut videmus q[]; aqua t[]inu[]de delegatur ad rotam molendi
ni ne per motum ſtinu[]i inſametur: ideo cum generant nu
trimentuſ ſicuſ z melacholicuſ deſiccatu ea. Sed ita legumina
extra eplaſtrata, p[]roſant ratione deſiccationis moderate:
sed dicit Ba. q. neruſ quanto ſicções tanto melic[]; eſi: ni
ad tantā ſicitates perueniāt q. r[]umpantur p[]re n[]inia ſicu-
tate. Queritur ciceru cuius complexionem ſunt: cujus ſint q[\]d
naman[]eries p[]iſo[]; videtur q. frig. q. ſic. q; ſunt venuſoat
v̈dicit littera: z ventoſitas in ſubſtātia groſſa fundatur: vt d[]
ict Ariftores: ſed groſtities melacholie app[]op[]iatur: igitu
tur erunt frigide z ſicce complexionis. Item er c[]is genera-
trum nutrimentuſ melacholicuſ: igitur. In contrarium est au
c[]; dícens q[]; ſunt ca. z hu. Sed ſulice. Dicit q[]; ſunt ca. z ſic.
Ad hoc dicendum q. Auc. intelligit quoad ſubſtantiam ſu
perſicalem que eſt ca[]; ſic. z ite aucto: quoad centralem
ſubſtantiam in qua[] fundatur ulcured: z ſic non eſt contra-
ſietas. Ad argumentuſ dico q[]; rōne ſue cōpositionis g[]hant
nutrimentum melacholicum: z non racione ſe complecio
nis: igitur non tenet argumentum. 13. Iota vlerius q. au
c[]; Dicit in littera q. p[]rima decoctio ciceru: la[]rat: q. ſeda c[];
ſipat: q; ſuba ciceru ſup[]ficialis q[]; eſt calida z digeſtia: ſubtilioz
eſt: p[]pter q[]; o de faciliu[]i: diffoluitur z ratione iſtius la[]rat: z
ſi in ſecida decoctione oino diffoluitur z confu[n]itur: z i[]de
non la[]rat: q[]; in ſeda decoctione com[]endatur aque ſubſan-
tia ciceru centralis calida z bumida racione cuius c[]; cōſipat
Item ſeunda digeſtio p[]rocedit ingroſſando: p[]rima vero
ſubtiliādo: v[]n p[]rima decoctio ſubtilio: eſt ſeda: q[]; q[]; liq[]; la
rat: z groſſum conſipat: igitur. Et ſi arguif q[]; quato aliq[];d
magis mo[]taſ i aliquo: plus i[]llo imp[];imit z forbi? Reſpo-
d q[]; e veru: eſt ſi virtus ſandari remaneret: ſed diffoluitur
reſoluif z euap[];oat: igitur. Querif vtrui pureta ſue de
coctio p[]iſo[]; vel cicez: q[]; id eſt ſunt: cōpetat in ſeb[]; du.
Ila[]s ſub cicerib[]; cōp[];bédit oia g[]na p[];iſo[]; videre q[]; n[]; q[]; o[]; p[];ar
macui eſt ca. z ſic. vt dicit Ba. i. o[]; la[]atiuſ: igit[]; cu pureta la
jet n[]; cōpetit. Yt[]; dicit Ba. in tegni. q[]; medic[]; q[]; b[]; ſe ocu-
di b[]; de[]triu[]; ad v[]rute: z finifr[];u ad mo[];b. i[]n curayero e[]situ
diſ n[]; ſol[]; q[]; b[]; ſe ocu[];li ad virtut[]; eſd ad diminu[];di mo[\];
bu: igit[]; cu talis pureta ſuſſet et virtut[]; e n[]; diminuat mo[\];
bu: n[]; val[]; in ſe. acut[]; yn ſriu[]; eſt aucto. Yt[]; dicit h[]ipo. in
aph[];o[]ſimis q[]; b[];ide diete o[]; b[]; feb: c[]; itat[]; b[]; cōferu: z; pure
ta p[];iſo[]; eſt b[];ida: igit[]. Yt[]; o[]; q[]; o[]; la[];rat c[];o[];pet in ſe. i[]; pu-
ta la[];rat vt d[];icunt auctores: igitur c[];o[];pet cu[];n venter[]; pu
ſum[]; ſt c[];ipat i[]n ſeb: ib[]; b[]; d hoc dicenduſ q[]; qua[];t ad feb[];

["Liber", "formalem non competit: fed quantiſt ad materiale ſebus diſtiguo: quia aut illa materia ſeb: is plus aſſlitig ſuo acuminé: q: ſua quantitare: vt in tertianis veris: et ſicnô competit: q: hmoi pureta magus ſubtiliſt et addit in fluri: et facit mas teriam hmoi magus ſurioſam et mobilem: quod eſt malum Si plus ſua quantitate: tricô cöpetit ſicut in quartanis: et tertianis notis: et quotidianis: quia illâ materiâ grosſam ſubtiliſt et reddit habilem expulſioni: et incidit et cíu hoc nutrit et eſt optima medicina: vt dicit Ha. q: fit cíi cibis et potibus p hoc p: ſoluno ad argu: q: tu obijcas deſe. ſomalí. Tel dićedú: q: Ha. ittelligit de fortib: q: pharmacis et nô de debilib: vt eſt purera. Ad ſom: dico q: l: rône ſue côplicationis pureta aliqd faciat mali in ſe. tr: rône ſue côpoſitionis et ſubſtanctie plus facit boni: vt or: q: incidit diuidit materiâ grosſas et côpacta: Querit vtrii cicer debeat admiftrari cíi ſuo iu re ſanis: videref q: nô: q: diſit inferius q: q: aliqd eſt dupliſcis ſube: ita q: p vnà laſat et p alia: ſtipat vt cauſis: nô: dô da: ri: fed cicer cíi ſuo iure eſt hmoi. In cotrarii eſt literra. et ne pts q: cicer p: ſu fiscitat: recedit a téperamento: et p: bus miditare reducif ad téperamétú: et oë tale cöpetit: igitur. q: concedo. Ad argumenti dico q: valeret ſi virtus laſatiua c: cötpitatuæ eſent equalis virtutis: q: tric fine ombio opera tiones iuwerſas induceret in corpore: fed q: virtus diuerſa in ciere vna ſnâtur alteri: io virtus cötpitatuæ reducif ad téperamétú p humiditati ſui furis. Querit vtrum caro magis coitum: puoec: aut vinum: aut cicer: videtur q: cíer q: tria q: reſquit ad coitii in acerib: reperiuſt: vt pote materia caſ. et p: côplicio naturam stimulâs: et ventoſitas meb: u: eleuas: et nô ſic in carne vel vino: igit. Dicendú: q: cice rea magis: puoat coitii in via medicina: et ſic loqur aucto: toës alij qui poffent allegari. Sed nô in via diete: immovi nû: et caro: q: p: v: de materia ghan: Et dico ſimplif: car q: vini plus: puoat: q: ſuis dici pôt q: quatum ad plures cödições plus cícera: puoat: led tr: quanti: advint ſintefiones q: ertentione: q: materie ſpimatico: caro et vinii plus p: p: uocant: et cétia aucto: c: opócat: cícera ad alia legumina q: non ad carne et vinii. Et nota vtilerius q: in egris vi: caret appetit: q: coitius plus: puoat cicer: q: nô in ſanis q: via diete: et ſic qua: tum ad plura: q: cíceres: puocent coitui: tr: illud ſolui in quo puoac caro vel vinum preponderat oibus alij pluribus Queritur vtrii in ycteriae cöpetat cicer. Reſpondet q: duplet eſt ycteria. Queda eſt q: caufat: ex caleſtio: epepatis q: q: q: e ſupcaleſacti: ghat plus de cholera q: deberet: q: de legata ad cuët: ghat yctericia: q: 3 ifa: nô valet cicer. Alia eſt q: genera: e oppilatione meatus illius: q: delegat ab epate ad cith: fellis q: oppilation non pôt cholerâ delegare ad cith: fellis: immo ad oës ptés cutis caufans yctericiam: et còtra ifam yctericiam valer:cicer: quia ratione ſue ca. et ſic.aperit illos meatus.", "### De fæcolis.", "Aſcoli calidi ſunt in medio ſecundi gradiu: humidi in fine. Teſtatur hoc q: vt plurimi nô perfecte vt cctera grana pitt de ſiccar: et tric: ſelicentur non multum téporis ſcruari valent: idcoq: humores gignunt grosſos inflatiuas: ventoſitatem: fumuti: plurimi caput in plentem. ſomnia pellima et terribilia faciunt et corupта. Tn in duas diuiditur partes: ſunt cíi albi et ſubruſi. Albi minus calidi: humidi magis: vnde corum grosſus eſt nutrimentum: et ad digerendu: duiru: buo: es plegmaticos faciut et grosſos. Attenua re volentes grosſitudinem eorum eos elicient: et eli: ratos corticibus mundent: mundatos cum obſomogaro et oleo cvmoi: et pipere comedat. Alirides albi ablatis corticibus cum ſale ſunt affumendi: et ſinapi origano et pipere: merum vinum et forte cum illus ac cipicis. Ruſi ca. plus et humiditatis ab albo minus", "habent: ideo et in ſuis fortoſus ſunt operibus. Jus cius ad meſtrua p: ouocanda volentes: trés accipiat vicias: olei nardini. 3. ii. galbani. 3. i. et ſin illud calidum bibat.", "### De ozobo.", "Robum calidum eſt in primo gradu: ſicuſ in ſeundo: vnde mundiſticuum eſt: excolatiuum et aperitiuum. Undatuz a corti cibus: uryceq de cius farina facto: ventrem humectat: vinâ et menſtrua p: ouocat: cuted: clarit cat: non tr: illo plurimum affueſcat ne forte ſanguine mingere faciat: et alii: p: nares ſanguinis eſt iſus cum. Farina ozobi cocta cum cepotis q: de ſpecies tburis hydropicis yctericifq: valet: quib: ytrifis: et cepatis oppilatione inſirmitas contingit. Te mperata vero cum vino ſuper rabioſi canis moſum valet apolita: Temperata cum melle lentiginem mundiſicat. Aulnerib: et apoſtematibus ſimiliter valet re generando carnem.", "In ita parte determinat aucto: de fæcolis et ozobo: Queritur quare fæcoli comeduntur cum ficubus: caitaneis: q: ſicus ſunt viftoſe: et caſtaneo ventoſe: et ſimiliter fæcoli: q: ita eouſ malicia augeſ per ſicus q: caſtaneas. Re ſpoffio eſt quia ſunt magus appetibles q: per ſe ſunt in ſipidi: et caſtanea q: ſicus ouſces: et quia melius ſic appetut tur: ideo melius nutriunt. Queritur ſuper hoc q: diu: in ſi: q: ſæ fæcoli p: ouocant meſtrua: 3: p: ouocantia meſtrua ſunt calida q: ſicæ vt pote diuretica: fed faſoli ſunt frigidi q: ſic: igitur. Irem fæcoli non p: ouocant: v: man: ergo eſt meſtrua. Dicendú: q: q: quam: puocant meſtrua rône ſubtilitaſe ſube: quædavero ſatione complexionis calide q: ſic: et ſi cut diuretica: q: da: vero lubizando et remolliendo ſanguine q: ſubtiliádo: q: hoc m: fæcoli p: ouocat meſtrua. Clota q: in ozobo eſt duplet ſubſtatia. Una ſuperficialis calida q: ſicæ ca: et ſic cöpetit in via medicie q: nô diete: et ſic loqui: yſaac in littera. Alia q: est centrali frígida et ſicæ cauſis nu: trit: boues q: pecudes: q: non eſt cíbus hominis. Et ſi obijca q: q: debet ponii in gradua ſatione ſubſtantibus calibers per quam nutrit cum h: loqutur de dietis. Reſpondet q: q: quia eſt cíbus non congruens homin: ideo p: of: c: for lum graduationem ex parte: qua eſt medicina hominis. Clota q: quedam regenerant carnem materialiter vt e: p: remittentes animalium q: cibaria laudabili: quia generant materiam carni: q: q: loc modo ozobum non regenerant carni: q: quia non eſt cíbus hominis: ſed bo: q: equoz: quedam vero regenerant carnem effective vt med: e: ito: i: que: dam hoc faciit abſtergendo et mundiſcando: vt ſupet: ipſo: gie: vnde dicit haly. q: vulnera non ſanantur donec p: uus mundiſcentur. q: hoc modo cum ozobum ſit abſterſuum et mundiſtati: regenerant carnem: et ſic loqutur aucto: in litera: quedam vero regenerant carnem conglutinando et in uifcaſo vt gumme: quedas: vero deſicando et cariis ligno rum q: pulus ſtanni: quia consumunt humiditatem et deſicant: quedam vero vulneris labia coniugendo et refrin gendo: vt tela aranee.", "### De lúpinis.", "Apini in ſeundo gradu cal: ſunt et ſicí. Farina eorum cum melle temperata: po tata lumbricos extinguit: q: vifera: pu: tredine expurgat. fi cum ruta bibatur et pi pere valet ſpleneticis: aqua in qua cocti fuerint lo: te puleſt auferuntur: fi cíi myrrha et melle c: oficías et peſarium facias menſtrua p: ouocat. Dulcoato: ſi aqua nutrimentu: grosſum eſt: q: ad digerendí: ou: humores grosſos generant: p: o: p: o: p: p: p: p: p: p: p:

Dietarum particularium.

Fo.crij.

fostatiue: frictiueçs nature cibaria. Antiqui quidem inquiutare: farina lupini i. pilo: nascentium locis ap- ponatur eis cuellendi ca: et natos adimit et exurgere illos non permittit: aqua vbi dulco: zantur si loca c: imicum abluas moientur.

### De fenugreco.

Enugreci ca: est in sedo gra. sic. in primo, Farina in melle téperata si potetur mobi- litatem, deſt flurum ventris: facit a groſſis intetina: et viſcosi humo: ibus purgat. In aqua cocta et melle mitta idem facit et cum ficus bus et dactylis ſi coquantur donec spſitur: a iecius ſumpti ad dolo: e pectoris valer: et ad tuſtim diu turnam. Ham grosſozum ac viſcoſo: phlegmatico rumq[ui] humorum nocumento valer: et pectus expurgat. farine nigelle: ruteq[ui]s. quinq[ui]s cum melle temperate: ſi cu[mi] fenugreci bibauk apſo: mitate matricis oppilat ionem auſt: a viſcosi illam groſſiq[ui] humo: ribus purgat: et e p Apoſtema viſsuluit.

### De filamo.

Ifamum ca: l. in primo gradu: in sedo hu. Aliud filamum cum costice: alium fine cor: tice: q[ui]d: fine costice vnctuoi: eſt: io: groſſus duriuſq[ui] ad digerendum. Quaob[em] ſofficit ſtomacho: p[er]ſertur neruis cíuſq[ui]s vil lis. ſuaq[ui]s viſcolitate emolliit ac deſiccere cog: it: vir tutem ítem contertiuá diſgestiuáq[ui]s defectat: in fumo fitates humo: eſq[ui]s cholericos ſuertitur: cito ſiti: ge nacerat et fastidium: odó: oris boni in feto: cœ mutarat maxime ſi remaneat inter dentes: c[ui]m melle ſumptus minus nocet: p[er]ſipue ſi aſſum comedatur. Ad c[ui]s cor: tice eſt: quoc[ui]s modo accepti minus nocet. Aququa vbi ſilami coquuntur frondes: caput ſi abluere cri: nes elongantur: furſureq[ui]s mundiſcat. Aposíma ſi ſami menſtra p[er]ſuocat. Antiqua q[ui]d: dicunt ſilami: c[ui]tra venenus eſſe: idq[ui]s n[ò] impoſlibile ego dico: ſua c[ui]s viſcolitate atq[ui]s vnctuositate et ventoſitate: por: ros cor: po: s: cœ oppilat: nec ad cor: venenum pene: trare p[er]mitit. Diaſcorides nullá inter ſisameleon et miſceleon differentiá facit: et f[ic]ut miſceleon illud va: lere testatur: Haliensus vero illud non affirmat.

### De papauere.

Apaueris due ſunt ſp[es]. Aina ſilueris alia domſtica. Domſticis duobus mo: dis diuidi: eſt c[ui]m alb[ui]n: niq[ui]: v[n]i: opíi: ſit. alb[ui]n laudabilius ac nutribilius ſit: ni: grum vero minus eſt frigidum: frigidi: as eſt in ſedo gradu. Diaſcorides de papauerib[ui] ait: quid[ata] papa uere veſcuntur: par[ui] vero nutrit: et durius eſt digeri ſed auſſetis domſitione: obliuone: g[hat]. Si aqua in qua coq[ur]t caput abluas: téperatum ſommi in ſe: bríb[ui] p[er]ſtat. Faciut de papauere electuarii: et ſvo: p[ui]n: valent ad tuſtim q[ui]r: e calidis subſilibuſq[ui]s p[er]cedit humo: ibus q[ui]r: capite in pulmone p[er]ctuſq[ui]s deſcen dunt. J[est] ad cholericá: et diuturná eſgeſtione: Iliſtri virtus ecuóroſo in potione eſt: n[ò] cibo. frigidi: as e[mi]t: e ſicitas in quarto gradu: p[er]trea v[ie] c[ui]s in oib[ui] actionibus maio: eſt alio: p[er]ſtim in ſomno. ventrís: q[ui]s c[ò]ſtipationem maxime ſi ſy: opum illius aque plus

uali: c[ò]ſiſceatur: id: eoq[ui]s cauend[ui]n ne ſepe vtand: q[ui]n ſi ſit auſſe: factus: maxime cere: etro: p[er]ſo: em infert: na turalis calor: in eis c[ò]ſtinguitur: ſuccus a[ui]r papae: ris nigra: lac eius opium d[omi]. Et lacte t[ui]n fact[ui] co me lius eſt q[ui]d ſit er ſucco. Papauer filatici: domſtie: co in ibus for[ui]s eſt.

### De agnocaſto.

Bnus caſtus ca: eſt i: ſic. in tertio gradu. p[er]ſictas eius eſt defectare: encruerat libidi nem e: concurpſentiá moſtificare: inſlatio nem auſt: ſp[er]ma deſſicat: non ſol[ui] ſi c[ibo] aſſimatur vel potu: ſed etiá ſi iaceti: aliciu: ſuppona: v[n]i: Bal[ati]beniſes ſuaq[ui]s tempore: c[ef]ſtuitatu: agn[ui] caſt[ui] ante deos in ſuis oraculis p[er]ſicibant: vt omn[em]e libidinem ab eis excluderent: b[anc] herba: greci pen taſoliu: appellant: n[omen] a[ui]r ſup[er]adicti: id eſt agn[ui]r: eſt: et c[af]ſitatem mundicam ve ſignificat.

### De ſemine lini.

Jni ſemen ca. in primo gradu: ſicci: n[ò] hu: midiq[ui]s eſt medium. paru: nutri: digeri eſt duriu: inſlatiui: ſu nocitiu: ſtomacho: t[hi]ndiure t[icum] eſt: aſſum e: cum melle eſt e: meli: a: de tuſt[ui]s valet: p[er]ctuſq[ui]s phlegmatica collectio ne purificat: cum melle manducatum e: ſipere libidi nem auſt: e: c[er] ap[o]ſo: mitate eius c[ui]o: oleo roſa: dyſte re factu: ad tenaſmo: moſtioneq[ui]s valet inteftino: u: c[er] ap[o]ſo: matici eius calido mulicres inſedcant apoſte: mata vulture carum diſſoluuntur.

H[ota] p[er] l[upini] multu: nutriu: accid[em]t aliter: v[n]i: groſſum ghant nutriu: t[em]t: quare multu: mo: an in m[è]bri: e: tar de eis diſſoluunt. Et q[ui]r: vt dicit p[hs]ulce ſol[ui] nutri: id: eo: l[upini] debent multu: imor: at in aqua: donec eo: p[er]amit: do ſeu ſuba eoq[ui]s amara q[ui]e: ſupſicialis tota: r: remoueatur e: ita: ulco: an: e: t[une] nutriu: t[em]t: e: ſic intelligit p[ra]ac in litre. Et not[ia] p[er] c[ò]parando medullá ad costice eoq[ui]s parum nu: truiu: t[em]t: q[ui] multu: h[ui]nt de cor: tice respectu medulle. Sed c[ò]pa: rado amaris multu: nutriu: q[ui]n ſunt ulco: zati. H[ota] v[teri]q[ui] p[er] l[upini] e: o[ia] amara interſicuit a: p[er]ſi: tate verme: e: ſer: p[en]tentes: q[ui]r: vita ſtat p[er] ca: l[upini] e: t[ui]o: vita ſtat p[er] ulcedine: io: vita marime impedif p[er]ſipue in alia: lib[ui]q[ui]s ex anguibus: e: t[em] in q[ui]s bus vita eſt debilis: vt in verimib[ui]q[ui]s e: ſer: p[er]tibus: v[n]i: q[ui]ato plus eſt de ſanguine t[ato] plus eſt de calo: e: ſp[er] v[n]i: vita. Se: cunda ca: e: t[em]t: o[ia] amara fundan: k in ſubtili ſuba: vt dicit Bal[ati]: inci: ſuua: et diu: ſuua: e: t[em]t: verme: ſunt debilis coagula: tions: c[ui]m n[ò] b[ea]nt oſſa: neq[ui]s ſanguine: n[ò] o[ia] amara diu: diu: t[em]: incidi: eo: t p[oh]s interimi: t[em]t. U[er]t[em]no: p[er] materia piloz: e: v[ato] ca: t[em] ca: l[upini] vn: ſanguine: e: q[ui]diu: durat h[om]i: vapó: t[à]diu: e: p[ili] durant: e: t[em]t: consumi: h[om]i: vapó: e: r[em] toto n[ò] p[ò]r amplius reparari: vt in calunto: n[atus]i: rali: e: t[em]t: l[upini] ſunt amaríca: e: t[em]t: ſumptiui: ſumunt h[om]i: vapó: e: q[ui]t: materia pilóz. I[tem] r[ò]ne: ſue cali: ap[es] riu: t[em]t: po: s: ſaciu: t[em]t: h[om]i: vapó: e: chalare: n[ò] euellunt capi: los e: p[ilos]. C[uer]i: k vtr[ui] fenugreci valeat. D[olo]zem pe: c[eto]: e: vt in pleureſi. I[h]idek p[er] valet in apoſtematibus pe: c[eto]: e: q[ui]r: incidi: et diu: diu: t: materiá apoſtematís: e: c[ui] p[er]parat ad e[rp]ulſioné: e: ſic i: telligit aucto: e: t[em]t: obi: c[ui]a: p[er] o[is] cura ſit p[er] 3[ui]n: vez: p[er] 3[ui]n in effectu: n[ò] l[oh] no ſit 3[ui]n fenugrecum in ſo: ma: q[ui]r: ca: e: t[em]t: t[eh] c[ò]petit in effectu diu: ſu: n[eh]ſi: n[eh]u: materie pleureſq[ui]s q[ui]s fit ca: e: t[em]t: cholerica. Et ſi argua: p[er] feb: é: accid[em]t e: n[ef]c: pa: b[ile] p[er]leureſis: t[eh] p[er]leureſis é: mo: b[ui]q[ui]s p[er]c: principalis: n[ò] l[oh] n[eh] c[ò]petat p[er] feb: é: t[eh] c[ò]petent p[er] materiá apoſtematís: e: t[eh] p[er]c[ip]t: de: b[em] infi: tere p[er] materiam apo: stematís. Et al: d[ic]é: d[ui]q[ui]r: n[ò] d[af] fenugreci in pleureſi ad alterádu: feb: é: t[eh] ad incidi: d[ui]diu: diu: diu: materiá p[er]leureſis vt platearí: e: d[omi]t: fariná: fenugreci i facello poſitá: v[eh]o: c[em] in aceto cum ſucco malue: ſuppo: ſitam loco dolenti.

Ziber

T Querifc de filamet: et primo de hoc: cp dicit in littera: fi fi
lam in fumosuam: pamo: cholericoz: couvertur virtutem
digestuam, vnde inuit cp generat filamus humoem cholerici,
Kontra videtur cp generet fanguine: q: dicit ari stoteles in topicis: cp habentius: symboli: faciio: est tranſi-
tus: sed filamii est calidii et humidii: vt dicit aucto: in littera: ra-
gitur. Arguit cp generet plegma: t nò cholericos pu mozes: q:
Auic, dicit cp ex quolibet cibo plegma p indiges: ſtioniem generatur: ſed filamus enuerat et defectar: digeſti
uiam virtutem: vt dicit aucto: in littera: igif. C Nota: cp ta li
humo: et tali cibo qnq generatur ppter ſimilitudinem vt et carne caro: et ex ole in propter ſimilitudinem in ſple-
tione: t sic vera est aucto: itas pbi allegata, Aliqii vero bus
mo: generatur et abo rône ſue quartitatis et nò ſimilitudinis:
vt vinum fi in nima quartitate ſumatur: ghat humores plegmaticos: t p onis egritudines frigidas: qnus vinum
ſit calidii et ficci. Aliqii vero ghatur humo: ex cibo ratione
lue còpositionis: t sic anſer cii ſit calidus et humidus nò ge
nerat humores ſanguineos: immo potius melàcholicos ra-
tione ſue dure compositionis t solide t melàcholice: t itfo
terto mò dico cp filam? generat humores cholericos: nò ra-
tione còplecionis aut quantitatis: ſed rône ſue digeſtois
rare t fubtilis, vnde cito extra in ignè convertitur: et ita i cholerà intra. Ad còm argumetù dico cp verù: e: cp quà
peccant contra digestionem p defectum digestiones: t ge
nerant plegma, vt loquiſ Auic. t sic objicis: quaedam vero
pereſeſum: t talia generat cholericos humores vt filamii.
T Queritur ſuper littera vtrum filamum cu: co: tice meli?
digera: q fine co: tice: co: co: ſit frigidus t fice: t medul
la calida t humida: non digestioni repugnans ſic co: tice:
Reſpondetur cp fic: q: qnus co: ſit fri. et fic. repugnans
digestioni: t: q filmus quatum ad medullas: t magine
vnctuorum t ſupernatans: vnde ſubrufugit digestioni p.
ster hoc cum co: ſit medullam iunctum vncitum: deſp
mat ad fundus ſomachi: in quo digestio celebatur: igitur.
Et hec cæ est quare poſt carnes caſeus comeditur: et poſt pi
ſees nuc: es: de adpemendum hmo: carnes t: picles ad
fundum ſomachi. Nota: viterius cp filamum ſua prima ob
uatione ſit fecat: cum ſit calidii et humidum: ſed in fine
ſitim generat cii in choleram couvertatur t humores cholericos: t sic loquiſtur aucto: in littera. T Querifc quæ filam
appetitus enuerat t necet oſticio ſomachi. Cà vna
est q: appetitus qui est in o: ſomachiviget per irrigidatio
nem villo: vnde ſiptica conſtant appetitum irrigando
villos ſomachi: ſed filamum remollit villos ratione vn
cuotifatis: qumicitatis ſue. Scò cauſa eſt: q: ſupnatat
oſticio ſomachi: vi: os ſomachi phàtaſtice replec: igitur.
C Nota: viterius cp iſus filamum dulcedinem in o: ge
nerat cum ſit calidum t humidum: t: generat oris feto: em
non materialiter quidè: ſed effectue boc mò: q: qn: admini
fratur ſomacho repleto corruptis humo: bus cito conuer
titur in fumum cholerici: q fumus cholericos cito petit os
ſomachi: t fecum defert aliquem humo: em fetidum a flo
macho: igitur. Vel dìcèdi: q nò daf in via cibi ſeu nutrimè
ti: cii ſit vnctuolum inuicatur ſupra gingi:as: t poſtrea pu
treſat cii ſit calidii et humidii. t caliditas t humiditas ſunt
principia putrefactionis: vnde cum ibi inuicetur t retina
tur pater naturam: putreſit t ita ghat feto: eis. C Que
ritur vtrum filamum addat ſeu habet propriétatem in p
longatione capillòus: vt dicit aucto: in littera. Reſpodeſ
q materia capillòum est vapò aerus calidus t humidus
t filamum addit in bui: modi vaporem. Item viſoſi: ſt
cuius partes vt catene adherent: vt dicit pbs in quarto: me
theo: oz. Nota: ſura teſtum cp filamum valet contra vene
num meat? oppilando ne venen: u cito penetret ad co: t b
modo etiam nuces ſicut filamum valèt. Item retinet cibii
in ſomacho donec digeratur: valet ergo extra venen: oppi
lando. Et de hoc dicit Ha. cp opium cui vino citius interſicit
q fine vino: q vinum eſt for: pis penetrato: t facit opini: cito
penetrare ad co: t ita mo: tem inducere. T Queritur cu: n
còplecionis ſit papauer: videtur cp calide t humide: q: onne
vuens eſt cali. t humid. cum vita ſtet in cali. t humido: ſed

papauerviuìt: c: ſit vigeſtatiu: i: igitur. Itè o: abſteri: uis
calidus eſt: ſed ſu: nò papaueris eſt abſterius? c: de: t in
oculo maculam vt dicit in littera: igitur. In contranum eſt
aucto: in littera dícens cp eſt fri. i: ſo: gradu. hoc id voluerit
ali: aucto: es. Item opium fit ex papaueret: eſt opini: eſt fri.
ſic. ergo t papauer: c: o: q: decidi: et alio t: Reſpondo
deo: piblicus eſt comple: xed: quedas eſt materialis: e: t de ta
li loquöpapauer eſt fri. quedam vero formalis: e: ita eſt
piblicus: q: de: q: quæ debetur papaueri inqudotum viuens:
et ſic eſt ca. t. bu. Alia eſt que debetur ei non inquan
tum viuens: ſed inquantum miſtum e: ſe: qurit ita nutrimetus
t: t hoc modo e: fri. t: ſic. et t: dali loqui: aucto: in lit
era: t: q:ndo datur in nutrimentum cait inna: comple:
qio que debetur ei inquantum viuens: e: t de bac non loquutur
medicus: e: t per hoc patet solutio ad piumum argumet:ri
Ad alia duo argumenta: nota cp in papauere eſt quæ: ſub
ſtària ſuperficialis que calida eſt: t ita eſt amara: t quatuor
ad itam non ponitur in gradu: eſt alia aſt: centralis frig. t
ſic. t ita eſt dominio in papauere: t quantum ad itas po
nitur in gradu. Queritur q: eſt melius: aut opius facius
er: ſucco papaueris: aut eius lacte: videtur cp e: ſucco: quia
opium quanto frigidius tanto melius: e: quanto magis b:5
naturam venienti tanto melius: ſed opium non b:5 venenam
nifi a planta: ſed flucus magis vicinatur plante q: lac: vnde
e: ſu: ſucco nutratur planta: igitur. Item quanto res plus ba
bet de calo: e: minus b:5 de frigiditate: ſed lac plus b:5 de ca
lo: e: q: ſuccus: e: ſic pbs quarto methezo: q: digita: a
ludioza ſunt indigestis: ſed lac papaueris magis eſt vigeſti
q: ſuccus: e: cum per viterio: em digesti: on generetur: igi
tur. In contrariis ſunt omnes auctores dìcètes: cp opini:
facti e: lacte meli: q: de ſucco t frigidius. Itè dicit y: ſaac
in diets vnueri: alibus cp filium plus infridigerat q: e:
q: pbs q: qnus frigiditas ſit mino: in p: filio q: i aqua: t: ſubie
catur in groſſo: i: ſubiecto t fundatur. i: p: filio q: in aqua.
A ſimili dico cp lac papaueris groſſius e: ſucco eius: cu: dige
tio: procedat ingroſsando. Ad hoc dico cp facti: e: lacte me
nus e: ſet e: facto e: ſucco: e: magis contrariant: nature pumæ
ne: ſed tamen quidam dicunt cp quedam contrariant: na
ture humane ratione complexionis: quaedam vero ratione
aſpectus: e: dicunt cp venena non ſolam contrariantur na
ture humane ratione complexionis: eſt edicti ratione ape
cus: que contrarietas in aspectu major: e: in opio lacteo: q
ſuccoſo. Et dicit Auic. q: illa que còtrariantur aspectu i eis
non queratur: e: ſit foli experimento credere: fi autem
venena ratione complexionis contrariantur nature puma
ne: e: ſic e: elementa cii babeant qualitates vtilimatæ c: Ali
dicunt cp opium factum e: lacte e: frigidius: q: eius frigid
itas in groſſo: i: ſubieci: q: in ſucco e: frigiditas magis
intensa. Ciel o: c: ndum cp actuali frigiditate opium factum
e: ſucco e: frigidius: non tamen eſtentiali e: potentiali: q
factum e: lacte b:5 calo: e: acquifuit: ratione acquifus cito de
netrat e: cito interſicit. C Nota: viterius cp factum e: papa
uere negro: melius e: fac: e: papauer albo: e: non admis
nitratur nifi via: medicin. Et pro solutio multo: argu
mentoz: q: album plus habeat de ſubſtantia: e: ſm p: m in
de cel: e: mundo: virtus a ſubſtantia egrediatur: et a virtu
te: operatio: tamen minus habet de virtute: e: propter hoc
vituperabilius. It: dicit Bal. in tegni: cp capit: magnuto: cum
gracili: colo e: debili virtute pellima e: t vituperanda
fed licer papauer fit nigrum: tamen habet plus de virtu
te: igitur laudabilius. C Et nota q: e: ſedam nigredo
que generatur per aduſtionem: e: t de ita dicit Bale. cp e: ſi
lia caliditatis: e: ita: p: cedit viriditas. Eſt alia nigredo q: ge
neratur a frigiditate mo: tificante ſicut in opio: e: ita e: ſi
lia frigiditatis e: nò caliditatis: e: odem modo e: diſtingue
dum de albedine. C Nota: de agnocaſto cp re: pimit coiti:
t eneruat illum vt dicit littera duobus modi: q: materia: s
ſpermatici diminuendo: e: deſiccando cii ſit ca. t: ſic. Alio
modo ventosita: es: consumendo. C Nota: viterius cp calo:
temperatus abſcindit coiti: t non calo: excedens. E t nota
e: agnufaſtus ſperma diminuit: q: ſperma e: ca. t. bumi. t
omne tale maxime e: paſſibile e: t consuprioni: obediens: e:
q: agnus

Dietarum particularium.

Focrit.

quia agnuscaftus est cali. et humi, igitur consumit lperma et desiccat: h[uius] non lacui fit frigi, et humi, et marime cōlsumptio nu: repugnans: et hec est ratio quare agnuscaftus non au gmentat lperma: tino diminuit: et tamen non diminuit lacui potius augmentat. Alia caufa potest esse: q[ui] lac est in magna quatitare respectu lfermatis. Et dicit pbs in quar[ato] metheo: et toti mare non putrefit, p[ater] sui multitudi n[em]: fed bene pars maris. Tertia ca[ta] pot est: et q[ui] gnatior lactis fit per penetratione sanguinis méstrui in manillas: fed vt dicit pbs: gnatior lpermatis est quita in qualibet p[er]corpo:ris: et c[ui] agnuscaftus fit penetratius: igi[que] tuat generat ionem lactis et n[on] lfermatis. Mota concordantia auic[que] et yfaac: q[ui] auic[que], loqui de agnacito viridi i quo est magna humiditas aqua rep[imens] caliditatem solis: ideo dicit et frigi, in quarto: fed yfaac loquitur de antiquo in quo est cōlsumpta humiditas aqua: ideo dicit et cali. i[tertio]. Querif de se. lini de quo dicit littera q[ui] dat malum nutrimentu, cōtra est cali. et humi, et ome tale dat boni nutrimen tum. Solutio q[ui] ad boni nutrimētūn non sufficit solui cōplesio: q[ui] anfer est calidus et humidus q[ui] t[in] generat malui fan[guin]e et melancholici: h[uius] requirīt bona cōpositio: q[ui] se. lini est groſſe cōpositio[n]s ſicut anfer; et dure et ſolide: igitur.

Inchoatur secunda particula de fructibus.

De caibus.

Ius ceteris fructib[us] laudabilio: et ac nu tribilio: humiditat[que] t[in] ſue caufa: groſſos creat humo: natura et sicca est: quatitatis in caliditate vt ſiccitate diuerſe ſunt ſin ipijs diuerſitates. Est aſtus ficus do meſtica et ſileneſtis. Domestica in viride bipartif, et ſicci. It[em] viridis duplet eſt modus: q[ui]m perfecte mia turata et non cruda: et n[on] perfecte maturata et cruda. Eruda nec perfecte matura eſt minus calida: magis groſſa p[ro]pter diſatione terreſtris partis in ca: h[uius] t[in] humo: lateres q[ui] acuitate et p[re]ſtant et ſiccitate in ſcdo gradu: ideoq[ui] laudabilis eſt. vnde Hip[po], ficus quato lōgiuino: eſt a maturitate: t[ato] minus calida e[ra] groſſa mag[que]. Iaet ca[mi] ſin mediciatu cocta et cataplaſmate facto: ſcrophulas glādeſſo[rum] diſſoluit. Iſlitro et aceto commi[ta] p[u]ſtulis i capite valet, mitra c[ui] melle: ad moſzum canis rabidi: et p[u]ſtulis que viſcosos habent humo:es, papauercis agreſtis frondibus mi[tra]: oſſa fracta et vulneribus ejicit. Item cera adhibita apoftema diſſoluit: ſi p[il]ſtata for[m] mice vulneribus apponat: ſanat. Perfecte matura taviridis ficus: ſicca minus calida. Lalo: c[ui]m ieme dio p[rimi] gra. b[ui]ditas et ſicitas i eis téperate ſunt. Et tribus it[em]q[ui] rebus cōpositio crufit: corricibus vi deliciet ſemine et carne. ſeminis nutrimentum eſt nullem: natura vt arcne vel lapidis: corer ſicca vt e[rit] cutis, p[pter]ea duriſſim? ad digerendi: caro nutribilio: solubilio: erufit. Sup hoc diſacorides: calo: e[mi]nuit c[ert]inguit: ſitim auſter: ſudo: puocat. Sicca vero ficus calida eſt in ſecundo gradu: ſicca in medio p[rimi] qu[au]obem caleſacit: ſitim c[reat]: et in cholericos mutatur humo:es: ceteris tamen fructibus nutribilio: eſt: minus inflatiōis habet: ſi ſuperfluos humo:es in ſtomacho inueniat: dura fit ad digerendum ad corruptionem mutatur et inflationem ventolitatem: generat et peſtimu[n] fanguinem: in ſuperficie aſtus corporis pediculos creat: ſi aſtus humo:es mundifica[tos] inueniat: bene d[iger]itur; ac ſanguinem laudab[us]

lem facit: corporis mundificat ab humo:ibus malis: vina: puocat: pectuſa purificat: et pulmones: renes atq[ui]ve liac[que] humo:ibus groſſis: non tamen inflatiōis ventolitatiq[us] ſhiba eſt. Qui vero nori[et]ates eius omnino vitat iei[n]us accipiat: et poſt illam calamen tum manducet aut amcos: ſiue iſopum: vel piper: iſue ſinſiber et ſimilia. Holericus poſt illam orisacca ram accipiat. Qui maiors cauſa nutrimenti etiam velit accipere: vel ideo vt ſanguinem laudabilio:em generet: nuces simul aut amygdalas manducet. Item ſin mediciam valet: ſi cum iſopo coquatur pectus: pulmonēq[us] mūdiſat: et tuſſim diuturna e[n]neruat. H[ar]garſina cum aposimate eius in canalibus pulmonis apoftema diſſoluit: et i lacertis q[ui] ſunt in la[ter]e lingue: cocta in vi[n]o iſ dyſtere fiat: valet ad dolo rem vētris qui er groſſis humo:ibus. Rurſus cocta c[ui] ordno et ſenugreco cataplaſmate facto apoftema diſſoluit: p[il]ſtata ac ſinapi commi[ta] apoſtima ad t[in] nitum aurum valet.

Superius aucto: determinat de granis: h[uius] aſtus de fructib[us]. Et in iſto primo determinat de molliuq[ui]n toto ſcdo de molliuq[us] p[ro] parte: vt de nucleos habetibus. Querif vtru[us] poſt iſible aliquā p[latā]e fructificare in anno: vtrate ficus: vites: et roſerra: vidque q[ui] no: q[ui]vmo:rmis eſt gnatior fructus in ficu et alij[as] plantis: et c[ui] fructus er reſiduo nutrimētui generēt vt dicit p[bus] in lib[io] de plantis: ſed multe alie plante non ſunt h[uius] fructificates bis: igitur nec ficus. It[em] dicit p[bus] in lib[io] de plantis: q[ui] planta ad fructus p[du]ctio[n]em quattuor t[em]p[or]ibus indiget: que non poſſunt eſſe bis in anno. Item folia que odinantur ad fructum tuſtione[n] non p[du]cuntur niſi ſemel in anno: ergo neq[us] et fructus ſimi liter. In contrarium eſt yfaac et p[bs] in ſib[us] de plantis: et pal d[omi]nus in agricultura. F[u]tura hoc quero quar[em] quedam plante bis in anno fructi[n]cant et quedā no. Ad iſtud vtilimui dico q[ui] quedā plante vt ficus bis in anno fructi[n]cant rōne for[ti]s attractiue earum: vnde er eod[em] nutrimento generan tur h[uius] plante et nutriuntur vt er ſucco ſterreo: humido: aqueo: et ſic multi atrabunt de nutrimēto: nec poſſunt to[m] tum illud conduertere in ſui naturam: c[ou]vertif igi[que] et in natu: ram ſeminatua: quia quod relinqui[que] nutritive mandat ge[n]eratue: vt dicit p[bus] igitur. S[eba] c[ui] eſt a parte ſue cōpoſitionis et ſubtilitatis: q[ui] c[ito] peruenit nutrimētui attractiui viq[us] ad summitate ipſius plante vnde fruct? generat: et ibi nutrimētum ſubtiliā[que] et paratur generatiō: igi[que] et n[on] ſic do alie plante: quia ſunt dure cōpositiōis et ſolide: et n[on] cito peruenit nutrimētum ad ſummitatem plante: in qua g[na]fructus ſimo tempus longum e[qui]t ad hoc ſicut in quercu: igitur. T[er]tna cauſa eſt q[ui] ſin Arifto: fruct? et ſubtiliō[que] nutrimento respectu radicis vel plante generat: et quia quedam plante: vt quercus attrabunt nutrimentum groſſum c[ui]ſt groſſe et ſolide compositiōnem: multo tempore indigent ad h[uius] ſubtilitatione et diſgeſſione nutrimenti: et ita n[on] p[it]ni ſemel fructificare in anno. Et per hoc p[ater] solutio ad [uo] p[rima] argu. Ad tertiui dico q[ui] Arifto: loqui de g[na]tione fructus viu[n]erali et regulari: et n[on] particulari q[ui] ſic e[mi]tate rie abu[n]dantia. Ad quartu[i] dico q[ui] finis imponit necessitatem eis que ſunt ad finē: vnde fruct? imponit necessitare folijs et n[on] ecoduerio: vnde n[on] ſequi[que]. Tel d[ic]edui p[inter]emptorio n[em]: q[ui] ſin p[bi]m in de plantis: quedam plante, p[duc]ent fo[ſ]lia bis in anno. Querif quare iſta fructificatio bis in anno eſt in paruſis plantis vt in ſicibus: et n[on] in magnis vt in quercub[us]. Iaula: ſin p[bi]m in lib[io] de aſtali[q]e eſt: q[ui] in aſtali[q]e magnis ſunt magna méb[ria]: ad quo: ſi ſubſtationem reſq[ui] magni[que] et multu[n] nutrimētui: et in p[ui]s sufficit paruſi nutrimētum: igitur plus eſt de reſiduo in paruſis aſtali[b]us quod m[à]s datur g[na]tiate q[ui] in magnis: ſic pariter eſt de arboibus. Et iſta fructificatio in aſtali[b]us eſt yniuſ fetus in anno: vt in vac

P

Liber

ea et equa vnus fetus: fed in paruis aialibus est pluralitas
fuerit in cato et cantucia 2c. Et nota q in regiſe calida
plus fit giiatiuina fructuum in anno 3i frigida: quia tol
cſt pater plantaru̇s humiditas 3o mater:ideo i calida regio
ne eſt calo: celeſtis forſis: et forſtis influit radios ſiues ſup
plantas:igif. Querif quare ıſta fructificatio bis in anno
plus fit in plāris iumenibus 3q antiquis. Ena cauſa eſt for
tudo calo2s et attraetive. Scöa cauſa eſt a parte cōpoſitio-
nis: quia eſt rario: et ſubtilio: compositio 3q in antiquis. Jtē
qui ıſta fructificatio bis in anno marine ſit fit per occidenem
vpt patct in vite 2roſario: videm? em q 3q volum 3q vites
bis fructificent: ſunc facimus decifionē in eis 1 martio: ſi fir
in roſario: quia per occidenom quaſtatis eo2 mino:v: vnde
paru̇i de nutrimento attraet cedit in ſubam eo2 multumvō
in fructificatiuē. Querit cuuis complectitus ſit lac
plantaru̇s vt ficus tinimalli 2c. Dicuſt oes auctores 3q lac fiſ
cui 5e calidi 2c fiſci. Jutka hoc 3ro quare lac alaiuli eſt fri.
2bu. et plantaru̇s calidi 2c fiſcii. Ad paimu̇s 1to2 dico 3q nos
poſſumus cōparare lac plantaru̇s ad lac alaium: 2c ſic lac pla-
tari 5e calidi 2c fiſcii. Jtēe ad lac aliciu̇ plāte: 2c ſic quodda
est calidi 2c quodda frigidu̇. Diftinguit tri: 2q: qda cōpierio
materialis 5i in lacte plante: que debef ei rōne cōponentiu
materialiis 5i et talis 2c quia 3q pumoie frigido 3q: queſ
dam vero eſt formalis qu. datur ei a calo e agente: 2c ſic eſt
cali: 2c ſic. 2c per poter pateſt ſoluto in multa argumēta. Sol
ſi ſuaqur 3q decuitum ab aliquo ei arteſtur at vt dicit Bal.
in regni: fed lac decidit a planta:ergo cu i quedam eſt ca. 2c qda
frigi. ſic eſt pariter 2c lac quodda ca. 2c quodda frigi. Jtē
qui ſimi le giiatur ex ſimili: fed dicit 3bus quarto metheo2o2q 3bu
mores in plantis ſunt fri. igif 2c lac quod e 3s gniſat. Jtē
dicit Bal. 3q calidum agens in materia humida denigrabit: 2s lac
nō cali 3q a calo: 2c ſic erit frigidu̇. Solutio patuit. Ad feccti
quodque pateſt pateſo: quia lac plantaru̇s giiabit a calos
re agente ſes ſolus: 2s in alaiibus giiatur in mamillis 3q ſunt
fri. 2chumide: 2c enimutat contenti ad ſim alacrimas 2c
vrt dicit pilaretus. Tel ideo q: aliaſa ſunt humidio: plan
ſt 2c marientb 3q ſimus creati in fine limoſatis: vt dicit
Bal. 2ita humidio: a nutrimēta requirit aliaſa 3q plante 3q
ſunt fiſce. Scöa cauſa: 2q lac in alaiibus ſolus generatur in
mamillis: in plantis vero in qualibet parte earum: 2vutus
vnita eſt forto: lepſa disperſa: igitur facili deſcatur in
plantis 3q in animalibus. Queritur quare quercus 2c ze
tere plante nō habent lac ficit ficus. Ratio eſt: 2q: ſim pbi
quedā aliaſa que dabeut abundantiam nutrimenti pabét
lac vt interus 2c exterius nutriat ſetus: vt femine: 2c quedā
nō 3q bint abiduātā nutrimēti nō bint lac ſicut auues. Scöa ca
eſt: 2q lac gniſa er iubrili nutrimēto: 2s q3r 2c mite alae plāte
attrahit groſſum nutrimētū et impuru̇ ad lactis giiationē
Et per poſſet quojet ſolui: quare herbe plus abundat
in lacte 3q arbores. Queritur cuuis ſaporis ſunt ficus 3q
matura 2c noua 2viridis: videſq pōtici: 2c: dicit Bal. 3q oes
fructus in principio ſunt pōtica ſaporis: ergo ficus immaturs
ra noua cum ſit in principio ſui erit pontici ſapo2is. Jtē dicit
yſlac in dieſ vniueraliib 3q oes fructus in ſui principio ſunt
ſimiles ſuis plantis: 2q 3q planta ficus ſit kriptica: 2c ſic 2fru-
cus. In 3ium eſt aucto: in littera. Solutio 3q in ficu noua
e ſupler ſuba. quedā lactea ſubtilis in ſupſicie cexpāsa: 3q
deſert amaritudine 2c quaſtī ad ifta e amara. Eſt aſt alia cē
talis a diuō que eſt pōrica: qui ſapo: nō manifeſtā in ficu
immatura: imo occultatur p ſapo2em am arum ſupſicalem
qui ſicut fermemētī totā maſam pafte cor:ripit pōtici 3q ſapo2e
Tel dicēdē 3q eſt quidā ſapo: occultus: 2c talis eſt pōricus:
quidā eſt detectus 2c eſt amarus. Queritur cuuis ſaporis
ſit ſic 3q matura. Rhideo 3q dulcis. Arguiſ: idēnō eſt cau-
sa 2c eſfectus respectu eiusſde: fed e ſulei ſapo2e generatur
amar? vt p5 i in ſelle vleriori decocte decocto. Jtē dicit Lo
ſtati. 3q crudu pōt decoqui: fed cocti nō pōt incruari: cum
3q amara ſint magis calida 3q oculia: videſq amara nō poſ
ſint ſien dulcia. In 3iuſ eſt aucto: i littera. Solutio 3q ſapor
amarus ſiuſ ſuba ſupſicialis amara expirat. adueniēte ma-

turitate ſube centralis pōrice:ideo ex amaro niſi ſit dulce;
fed bene per pontico per vigorem. Querit que ficus
ſit calidio: vtrui 3c? matura vel imatura: videſq matura
q: eſt digeſta: e digeſta calidio: 3aunt indigeſtis: ſed ficu
matura eſt digeſta reſpectu imatura: igiſ. Jtē dicit yſaac die
tis vnuerialib? 3q piliui p1v infrigida 3q aqua p1pter groſ
ſit in piliu i qua funda frigi. 2c 3q digeſtio p1eedit ingroſ
ſando lequiſt 2c. In 3ium eſt yſaac i littera qui dicit 3q fić
p1eſt matura eſt minuus calida. Meterea pōra: amarus in
caida ſub funda: vt dicit Bal. 2y ſaac: cu i 3q ſapo: amar?
ſit in ficu imatura nō i matura ſic p1eedit duo vltia argu.
Sed loquu6o de calo mali acqito a calo reſtere: fić matura calidio: eſt imatura: 2c ſic p1eedit duo pima argu
mēta. Querif vtrui ficus cōpetiſt in regimine ſanitatis
videſq nō: 2c iſto in putredine cōvertutur: igiſ. Item cibi
groſſi peccantes p exceſſus in groſſitie nō 2péti1r i regimine
ſanitar: vt caro bouina 2c vina: 3q nec eti peccantes p exerſ
ſum in ſubdilitate quæadmodu1i ſunt ficus: igiſ. Item ficus
nō cōpetunt in ſomacho imido: vt dicit Ia: fed ois ſomas
cuſus eſt imundus: 2q: dicit Bal. ſupia p1offica: 3q vomitus
3s eſſe cōpoſit? er plegmate 2c cholera: 2c ita ois ſomach?
eſt relept? pumoibus. In 3ium eſt aucto: in Ia dicoſs
ficus inter ceteros fructus ſuoladibus: et nutribulo: 2c chol
bilio: e ſanquinē gniſat: 2c ome tale cōpeti1r in regimine ſanita-
ti: igiſ. Ri. 3q dupler eſt regimine ſanitatis: qodā forma:le:
2c qodā finali. Regiſ igiſ ſanitas q3q forma:le: 2c ſic chole
rie3p cholerea c6iſ forma:le i eo ſatu in 3q eſt ſic de alijſ
quaſtī ad ifudi nō cōpetit ficus. Sed q3q regiſt final: vt ſes
reducaſ ad ſanitarē 2c bonu2 stati: 2c ſic 33ia: 2c hoc nō c6i
petitū ficus: 2q alterant. Ad paimu2 dico 3q ficus non ſunt ſon
p1eſpecte de putredine 1omachomido: 2s 1imido: 2c talis nō
indigit regimine cōſeratoamo: 2s potius curatoamo. Ad fecadu
dico 3q nō eſt ſimile de cibo groſſo 2c ſubtili: 2q: ab3 groſſus
eſt cibus tri: fed cibus ſubtilis eſt cibus 2c medicina. Aleaſ
giſ ficus in via dieſte 2c medicis: 2c p1ſequis in ſanitaris
regimine. Ad tertiu2 dico 3q licet in ſomacho ſint plures bu-
moſes: nō 3q p1pter hoc 3q imidus niſi ſubilis a regi
mine nature deſtituam 2c putrefiāt: imo dicif repleſt? 2c
p1er hoc nō valet argumēt. Querif vtrui ficus debet
admiſtrari ante prandii vel poſt: videſq poſt: 2q in omi
diſgestio 3s eſſe p1po:lio agentis ad paſſum: ergo cu i in ſum
do ſomacho mai: ſit calo: 3q in eius oſſinio: igiſ in ſum
debeſt pom cibaria groſſa 2c non ſubtilia: 2q statim adueriſ
ei cuſ ficus ſunt ſubtiles nō debent ponii in fundo vii viſe
digestio. In 3ium eſt aucto: in Ia: qui dicit 3q debet acpi
iuemo ſomacho: 2c qui norietae eis oino vitat: ium 3q acpi
ciat. Ad hoc dicēdē 3q quidā ſunt fructus molles 3q rare eo
poſtioſis: vt ceraſa: puna 3q ficus: 2c tales c6peti1t in p1po:lio
tenſe: 2cito digerunt 2c ito expellutur. Jtē abſperrutur. Jtē
mudificat ſomachri a ſuis ſupruiatib: 3q. Quidā vero ſunt
duri groſſo 2folidi vt mepilfa: pira:nuces. 2c tales debent ſu
mi poſt p1adſi. Ena cauſa e: 2q: rōc ſue p1oderoſitans raciſt
deſcedere eibaria ad fundi ſoachri vi viger digestio. Scöa
că eſt: 2q: iſt fruct? duri ſunt frigi. 2c fiſi cōſorātēs ſomachi
appetitum. Tertia ca eſt: 2q rōne frigi. 2c fiſic. vnctuōſitares
fupnātates abſtergut in oſe ſomachi deſectantes appetiti
Ad argumētī dico 3q p1eedit in illis 3q adminiſtratur in via
dieſte nō i in via medicine. Tel dicēdē 3q bene obſeret iſ
cus remaneret diu i ſundo ſoacbi: 2q fine dubio adurerenf
fed cito digeritur 2c ito expellitur cu i ſint mollis cōpōnis.
Querif vtrui cōpetat potus poſt ficus poſt videſq nō: 2ua
potus adminiſtraſ poſt cibi recepti p1pter tria. aut vtnu
trimētū remolliat: aut vt fit vebiculi nutrimenti: 2v vt reſſi
geret mēbza tertiē digestiue: fed ita tria eſt reperire in ficu
remolliſt nutrimētī: 2q cali. 2b. 2v evebiculi: 2q. 2bu. vt reſſi
gerat mēbza tertiē digestiue: igiſ. Jtē dicit Bal. 3q haben
tes v1utes innatas meli2 opan: habetib? acquiſitas: fed fi
cus de ſe b5 cib: 2q: fiſcii terre: 2p pot: 2p humidi aqueum
ergo. In 3iuſ eſt vius. ſemp e1n potamus p1oſationē
cicus. Ri. 3q cōſiderado cōditione cibi accepiti non cōpetit
potus: 2s cōſiderado cōditione acpiſtis qui forſe eſt chole
ficus hiſs oſiicuſi ſomachi fiſcic: cōpetit poſt poſt ficus: 2q

Dietarum particularium.

Foriitj.

remollit potus cibum in stomacho et os stomachi. Tel di
çedù q[ui melius appetatur] ficus cui vno tinc pot?] est vädus
q[ui q[os melius appetit] meli'digenk. Et ideo pt[us] solutio alte
rius oub[ui]q[os vtrum magis] còpetat cu aqua aut cui vino:q[ui
fi in via cibi plus q[ui] medicin]e denk: melius valèt cui vino:cu
plus appetant:q[ui] si denk magis i via medicin]e q[ui] nutrimèti
ad alteradù:tricvalèt cui aqua melius:q[ui] aq] reducit ad tèpe
ramèti] caliditare] caq] quâ vinì] augment]at. [Querif vtrù
ficus] còpetat i febrib]: vidèf q[ui:q[ito] còuertùtur in pu
tredine] vt dicit l[ita]. In洪um arguif: dicit l[ita] q[ui] ficus ficca
caloè] ertinguìt: sitim aufert: t]udoè] puocat: to ome tale
q[et]petit in febrib]: igif. Rn. q[ui] materia putrida feb.eft in
stomacho aut epate: no] q[et]petit ficus: quia cito i putredine
coûerteren:q[ui] si materia putrida]tineà in intestinis aut
pecoralibus mèbis: tunc còpetit: q[ui] alterat; abſtergunt:
z mundificant. [Queritur vtrù ficus generèt pediculos:
vt dicit littera. Lòrta: generât ſanguinem laudabilem: igif
Rn. q[ui] ſanguine] subtrile] laudabile generât in corpore mûdo
qui cito p[ro]tùpit ad exteriòra: z fecum defert humoè] putris
dum qui est ca] generationis pediculòs: z per ita] vià ficus
impinguát: q[ui] subtilis ei] q[ui] ſanguiscito ad exteriòra] p[ro]tùpit
At etià] gian[us] pediculi: q[ui] in corpe no] mûdo cito i] putredi
nê] còuertùtur: er qua pediculi gian[us]. Et p[it]a] vià no] valèt
q[ita] defationem cutis: fed bene p[rima] vià: q[ui] ſes cutis
est maculata a groſſis hu. quos ficus] subtriant. Iota vitæ
ri] q[ui] ficus] fìcut alia] dulcis nocet nutribiuis: q[ui] oppilant ea
cui babant in principio venas latas z in fine strictas: z hoc fi
capian] in quantitate magna: q[ui] ſpitalibus mèbis] iuuant:
q[ui] babant venas in principio strictis z in fine latas: z ita] fi
cus] subtiliantur anteq[ui] veniant ad membra] spiritualia: et
i[pa] abſtergunt.

De vuis in genere,

Ta in duo diuïdik. Est quippe acerba nec
matura: z eſt matura in ſua completa dulce
dine. hec digna] è appellatione] vue. Acbera
frígida eſt in tertio gra] sicca in ſectido. ſub
ſtantias in ſe tres] habet diuerſas: grano] vnam: cor-
ticum altera: humo]s tertia. Brano] natura] ficca
eſt z dura] còuerliòs] nullius in digeſtione: ſed er ito
macho] integra] egredi]tur ei] ſua forma: p[iftata] z fa
rina] er eis facta] ſtomachu] ſi biba] oſſo] ſo]tatur: cholerica]
fringit] eſgelionè] marit]e i] aſſetur. Lo]rter] groſſus
eſt z neruofus nec] còuertik: p[pteræa] non] nutrit. Hu-
mor] p[pter] ſua] ſtipricitare] z ponticitare] durus eſt] di-
geri: conſo]tati]nus tamè] ſtomachi] e] cpatis] calo]em
ertinguìt: sitim aufert: cholerà] rubæ] mitigat: vomi
ti: e]ge]tione]q[os] cholerica] ſtomachi] vel] e]patis] p[pter
ò]tutis] còtentie] deſectione] fringit] ocu]lis] appoli]
tus] palpeb]arum: groſſos] humo]es] attenuat] deſie
cat. Ia]ta] itaq] ad] purigine] oculo]z] e]ſperitatem:
Diaſco]ides acerbe] p[ecip]et: vue] ſuccin] ante] dies] cani
culares] ad ſolem] poni] donec] p[iffetur] vt] mel: hoc] va
let] vulnèribus et] humo]ibus] in gulam] deſcendên]
tibus: in] gingiuas] atq[ur]iculas: ſi] d]ystere] facias
valet] vulnèribus] in intestinis] diuturniſq[us] humo]ib]
er] vulua] deſcendèribus. C]ta]a] maturata] ſanguine]
laudabilem] facit: ceteris] fructibus] quæ]modi] fic]
melio] cibus] eſt: plus] t[ui] ficus] q[ui] vua] nutrit. I]tè] hec
quar]no] còpo]ſita] ſubſt]arijs] crìſtit: oſſa] ſunt] frígida
et] ſtiptica: grani] acerbe] vue] in]OURicè] vicina: habèt
a]ſt ac]ume] quodda] ob] q[ui] cito] et] ſtomacho] an] còuer
ſionè] erit. I]tè] còter] eſt] frígидus] et] ficcè] ad] e]ge]tio]
nê] durus. Bal. còrtices] inſt] vue] q[ui] ficus] fil]es] ſunt] ad
e]ge]tione] duri: p[pteræa] vua] fi] c[ui] còrtice] simul] e]da]

t] offibus] indurat] e]ge]tione] z inflationem: ventoſita
tèq]s] generat] et] humo]es] groſſos] a] ſanguine] longin]
quos] laudabili. Rurſus] Bal. ficus] et] vuas] ceteris]
fructib] aſſerit] laudabilio]es: nec] e]mi] dure] ſunt] ege]
ſtionis: ſed] potius] còuerſionis] faci]s: marine] ſi in
ſua] arbo]e] perſecte] ſunt] maturate. T]e]ſtatur] hoc] bor
tolant: q[ui] ficus] et] vue] tépo]riibus] ſuis] habè]tes] peni]
tus] eis] vtunt: vnde] p[ingues] et] clare] ſunt] cutie: faci]
litare] a]ſt car]i] e]ge]tioneis: illar]i] deſi]ſtées] ab] vfu
facile] macreſcunt. Laro] quidem] ficus] et] vue] inflati]
ua] eſt in] ſui] ſubſt]at]ia: z ideo] comedètium] carnes] in]
flant. Accipitur] a]ſt diuerſis] modis] vua: vnde] nutri]
mèta] eis] z actiones] in] corpore] ſunt] diuerſa: accipit]
a] qui]buds]d] hòra] ipfa] qua] ex] vite] carpit: ſunt] qui] eas
ſup]ſe]unt] donec] humo]is] plurimù] er] ceis] ac] eliciat:
ſunt] q[ui] e]as] in] muſto] vel] ſapa] reponát. I]bora] ſue] car]
prionis] accepte] ſi] ſtomachu] malis] iuen]at] humo]ib]
vacui]z] cibis: z] for]t]e] e]ge]tio: digerik] bene] ac] bo
nù] còuertùtur] in] ſanguine: z] ventris] adjuuamt] solu-
tionè] corpora]q[us] malis] purgat] humo]ib? E]còra] ſi
ſtomachu] humo]z] aut] e]carum] reperer]int] plen]i] et] digere]re] imbecillè: in] co] morantur] et] inflationem] ge
nerant] z] rugitù] in] humo]es] malos] còuertùt]er: z] fu
mù] nor]ui] plurimù] cre]t. Appenſe] ab] acre] humo]z]
superflu]i] deſiccante] ceteris] vuis] ſunt] laudabilio]es]
z] ſubtrilib] e]dictis] còueniètes: ab] inflati]o]e] longe] ſunt]
z] vè]toſitate] z] ſumolitate] nec] ſliptice] t[ui] ſunt] nec] ſolu
biles. In] muſto]v] ſapa] groſſe] diete] ſunt] et] ſtomacho
minus] còueniètes: z] a] tenu] dieta] longin]qua: vento
ſitat]e] inflatione]q[us] p[ducit: p[pter] extrancos] humo]
res] ex] muſto] vel] ſapa] p[eſtitos]

De vuis fine carne.

Te fine] carne] humo]es] laudabilio]es] fa]
ciunt: minus] t[ui] q[ui] he] cum] carne] nutriunt
et] cito] digerik] i]de]co] vue] q[ui] carnis] pluris]
ſunt] q[ui] humo]is: nutribilio]es] duri]o]e]q]
eſſententes] eis] q[ui] humo]is] q[ui] carnis] plus] habent.
I]tè] vue] modis] alij]s] ſunt] diuerſe: aut] ſapoe]: aut] caloze:
aut] ſubfrilitate: aut] groſſitudine. Sap]o] alius] eſt] ac]
tofus] vicinus] acerbitati: alius] groſſus] et] dulcis] mel]
liq] vicinus: alius] medi]us] vincie]q[us] ſapois. Groſſus]
a] c]ulc]es] calidio: z] sitim] generat: groſſious] eſt] nutri
mèti: ad] digerendum] duri]o: inflatione] faciens] ac] ru-
gitù: oppilatione] ſplenis] ac] cpatis. Subtilis] aq]uo]
su]q[us] frigidio: z] digeri] leuio: còfo]ſat]iu] ſtomachi] et]
mù]di]cata]iu] a] cholericis] humo]ib]: ſtirs] mitigati]
z] còueniè]s] cop]eri]ibus] téperatis. Melio]: eſt] qui
videlicet] vinei] eſt] ſapois: q[ui] medi] eſt] inter] groſſum
et] ſubtilè: ſic]ut] e]mi] medi] eſt] ſap]o]: ita] et] p[otefatum
Diuerſitat]i] vue] et] colo]e] quadrirari]a] diuïdunt. In
albu] q[ui] clarus] eſt] et] aq]uofus] modic]i] carnis] habens
còrtices] subtriles: oſſa] er]gua. In] nigr] groſſe] carnis]
z] còticis] et] humo]is] pauci] oſi]ui] inge]t]i]n. In] citri]ni]
z] rufum] p[edicto]z] medios. C]ta]a] alba] leuiter] nutrit
facile] digerik: venas] cito] perſo]t: z] vinam] puocat.
I]lgra] dura] eſt] digeri: ſed] còfo]ſat]iu] ſtomachi: vi]
n]a] no] puocat: t[ui] ſi] b[ui] digera]: nutrimèt] mulen]i] p[re
ſtat. I]ruſa] vel] citrina] media] ſup]io]: vni] Airi]t. alba
vua] ſubtilis: min]in]nitr]t: z] cito] digerik: qua]obrè] vini

p
i
j

["Ziber", "cine cbiectas cito venit et cito transit. Illigra groſſa\nnutrimetri pluris: ſed diſegtionis tarde: idcirco vi-\nni eius cbiectas cito diſcedit. Ruſa vel citrina ha-\nrū medie ſunt: cuinſiſci vini cbiectas cito venit: cito\ntraſit. Rurſus cuinſiſci? tarde: diu pmanet et tarde\ntransit. Hsſa ad vue cōparatione: vt ficus eſ ſic ad\ncōparatione viridi: leuto: aſt eſ ficus. Hsſa dīn\nſa eſ tribus modis: qni eſ dulce perfecte in dulcedi\nne: eſt acerbitate habes: eſ ponticitate continens et\naſpitatc: hoc et duab? ſtrutib? cōpōlitii celiſt. Etna\nmaturi ad diſoliuèdi. altera cōstringèdi et cōſorati\nLoſoſatio pceid et oſſib?, Dulce calid? et: humi\ndiis: marime ſi nigru ſit: ideo mediú inter conſip-\ntiui et mollificationi. Si malos inuenerit humores\nin ſtomacho: temperat et mitigat morione ſtomachi\np: eſertim ſi carnoſum ſit et cōticiis tenuis. Eriguoz\naſt oſſi hmoí valet ad dolore pectors et pulmonis\nt tuſtim mitigat: et renes mundicat et veſica. Hno-\nmodum eſ ſpleni et epi precipue ſi duriciè habent\nt groſtitudine. Hsſum aſt acerbitate habes min\nnutrit et dulci frigidius eſt: humidi a ſt minus: mari\nme ſi albú ſit: ideo ſtomachu conſorat: caloſe cerni\nguit: vêrre cōſtipat. Hsſui duier ſe accipit: cí oſſib?\nvidelicet ſuis et ſine oſſib? Sine oſſib? itaq: accepti\ncomodii eſt tuſtietibus: et ad pectors dolore pulmo-\nnis ſen: e veſica: vêrre rem diſoluit: ſed epi nocet\nt ſpleni p: eſertim ſi duriciem habeat. Li oſſibus ac\ncepru ſtomachu conſorat: splenem et epar: marime\nſi acumen habet et carné paruá: et oſſa magna.", "Tat moris celsi.", "Dra celsi duobus modis ſunt: aut cruda et\nacria nò matura frigida: aut matura pſecte\ndulcia. Aeria nec matura fri. ſut et ſicca: vim\nhabet ſtipricá cōſoratiuā ſtoachi et intefiti\nnoz: et ventre cōſtipat: p: pterea hmoí multu ſiccat\nvalent ad diarriā et diſſinteriam: marime ſi cholerci\nſunt. Itc: coz ſuccus ad gutturis dolore vel faucium\nvel yue valet multu: marime ſi coccus ſit cí ſapa et\nmodico zuccari. Matura et dulcia ad caloſe prient\nt humiditaté: plus aſt ad humiditatem: quare e ſto\nmacho ciciuſk cito: ventre humectat: vinálpuočat: ſi\nti cibos in ſtomacho aní ſe acceptos inuenient: et eis\nobſiſtetibus comoratur: et in corruptione coouertun\nſt ſtomacho nocent ac caputi. Si aſt ſtomachu vacā\nt inuenerint: bene digeritur: ſi modici nutriunt. ſe\ntumis accepta reſrigerata in aqua frigida: aut in iuie\nreſrigeratua ſunt valde: ſitim auferunt: et inſeſioné\ncaloſis eſtinguunt. Radit mori coacta cí aqua et pota\nta lumbicos necat et cucurbitinos. Si frödes simul\ncoquatur et radic: et aqua coz: retineak i oere: ad dolo\nrem dentivi valet. Si cum vino coquak et gargariffina\nfiat: valet humoribus ad gulá deſcedérib? et guttur.\nHsſiata mori radit ponar: i aceto et ad ſolé quattruc\ndecim dieb? relinqua: et deſiccata i pulueré redigat\nhic dentea perſoſatos et putridos appoſitus euclit.\nH: Dubita: vtrú vua acerba plus inſrigidet aut acetu. Et\nvidet: q: agreſſa: q: o: cecit. Bat. in megategm: q: res ſubtilles\nfrigid is iuſenire nò potuit. Et ſi tu objicias de aceto: ipse di-\ncit q: tu nò objicis: q: h5 quandá caliditate: cí acut eit fit in", "ſubtilio: ſuba q: agreſſa minus inſrigidabit. Itc: dicit yfaac\nin diectis vnuerabili?: q: p: p:lii plus inſrigidat q: aqua: filtr\nignis plus caſeſt in ferro q: in tipula röe groſſu ſubſtati\negiſ. In ſiium ſunt auctores. I: re: dicit I: p:po. in apſoſi,\nq: acut: inimica: neruis: q: frigidi: z: nò loqui de agreſſa:\negiſ. RN. q: aliquid dicit: eſſe frigidius altero ouplr. Tho\nmodo formali: q: ſic agreſſa eſt frigidio: q: röne illius frigid\ntat: ponif res i gra. Siue effectue: q: hoc ouplr. Aut q: eſſe\ncți frigiditatis actius induct: q: ſic acetu eſ frigidius agrees\nſta cí ſi fit penetratiuā ſub ſuſi ſube. Aut q: ſuſi effectum in\nducit in plures partes: q: ſic acetum eſt frigidius agreſſa: q2\nacetus ptes remotas inſrigidat cí ad eas penetrat. Aut q:\ninſrigidet plus i: ſotius et tardius tén: q: ſic agreſſa plus in\nfrigidat: q: tardius remanet et frigiditas cí in ſuba groſſio\nri fundek e9 frigiditas. Unde dicit Arifto. quarto meſtbo.\nq aq calida citi: q: gelaſ: q: frigida tardi: p: ppter raritati: vn:q\nq groſſitc: frigide. H: Iota q: agreſſa conſorat ſtomachu\nq: nò acetu: q: nò inſrigidat níſ partes exteriores ſtomachi\nrecludés caloſe interius q: vnens: q: acut: ad partes interio\nres penetrat cas defectans. I: frigiditas circundãs cop:\nq: v: tutes naturales cōſorat: fed fri. p: ſundãs defectat. Unde\nI: p:po. dicit q: cholerci iuuenes melius digerit in byeme\nq: in eſtate p: pter hac rónem. H: Querif quare vna gutta\nagreſte in oculo p: pita clarificat oculi q: p: p: p:eruat q: a va\nriolis. Iausa q: eit fin. Bat. q: habètes v: tutes in: inatas meli\nopanf. v: nò dicit q: melio: q: illa medicina q: ſit cí cíis q: poti\nbus. Et q: in agreſſa röne caloſis exteriores ſunt partes ſub\ntiles: röne quatuor abſtergit. Item in ea ſunt partes groſſe\nc: e: ctrales q: pontice: röne quatuor repercutit materia fluère ad\noculi: egi: p: p:referat a variolis q: que erant parate generari a\ntali materia reperuſſa. H: Querif quare o: o: pòrica p: p:pi\nca frigida et acetoſa cōſorat ſtomachu. RN. q: quedá cōſor:\nt: ſt:omachu deperditiuā ſt: restaurando vt nutrimetriuā cōſorat\nmêbá: q: in eis deperdiuā ſt: restaurat. Quedá vero reſocillado\nq: ſic yipin a vina odo: iſero faca q: naribus fincoperiātis\nappoſita releuat a fincovi: q: sp:us reſocillat. Quedá c: c: c: c:\nt: materiá malá euacuado: vt medicina lapuá. Quedá\nv: o: malá diſcraſiá alterádo vt medicia alteratiua: q: d: d: yu\nmo:es q: sp:us in c: c: c: c: c: purificado: vt aurú in lepta. Ques\nd: d: v: v: medbá deſectata q: deſecta in vnú redigendo: q: hoc mò\naqua frigida c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: medbá nutriuā deſectata p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\nq: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\nq: q: attracta fit a calido: q: etiá diſegito: ideo attractua: plante eſt c: c: c:\nin calida regione q: et. Et non eſ ſimile de tritico: q: h5 ſubam\nsubtil: rara: q: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c: c:\nq: a calo: c: c: c: c: c: c: c

["Dietarum particularium.", "Fo.crv.", "eaf:nó ficáit in curta pláta. [T]Querif, Ære ex vùis paruís gían boni víní et ex magnis piauíi et aquaticií. Mn. q; magne vue attrahit de nutriméto plus & potínt digere reueré cíut hóes gulofi non autí sít parue vue. [T]Querif quare vina humana vites fecundat: vt dícit palladius:nó sicvero egeíno. Ecuóerio est de segetibus. Caua húvis est q; vides fructificant ex humido aquofo; q; vina pabet multum de humido aquo; igif. S5 egeíto h5 multi de terro et pari de aqueo: et segetes fructificant ex sìco terro. [T]Querif vrúvua maturá statim cometha in sua corëta aut iuì feruata. Uidec ex statim cometha: q; cí fit calida et púmi da cito putreferiet: igif. 但是我 superius dícit triticií nouí melius est antiquó ergo et a simili vua noua. In oppoftitú est aucto: in littera dícens cp vue súpſe in aere et referuate ſunt meliones ceteris. Mn. cp in via medicine et alterationis melio: est noua: h5 in via cibi est meliora: q; nó tátit est ventola róné humiditatis accidentalis aquoſe erablate. Ad argumétil dico cp bí obiecteris ſi illa humiditas p refer uationé deſtitueré a regimie nature: q; tíc putreferiet: h5 nó ſic est: Ad feciði dico cp nó est ſimile de tritico: q; pabet pauíi humiditare acadétalet q in pauco tépoë cólumík. et it díu ſeruec cólumíkere ſubalis humiditas. S5 in vua est multi de humiditate accidentali que egit magni tépus ad ſiúmptioné: igif referuata meliora: q non cito de tritico. [T]Querif quare racemi et multí dulce nó inebríat viní vero et ceruſia inebríant. Pídecií cp illi potus q epebúliótioné gnaní inebríant: q; ab ípiís reſoluí ſumus acutus q statim petit cerebrí et perturbat ipm: vt a vino et ceruſia: h5 q; vua et multí no aduc ebullioné cöepertum: 但知你没有读到此。但愿你没有误。但愿你没有误。但愿你没有误。但愿你没有误。但愿你没有误。但愿

Ziber

ſi habet dentem eueliere vt dicit littera. Respondeo q. ra
di celfi per ſe data non euelit: ſed cum vino ſuperspita
quiā ratione caliditatis vini penetrat gingiuam: et ratiōs
ne ſue humiditatis remollit: et cum hoc ſert virtutem ra
ſicis celfi ad interio; ynde ſubſtantia radicis celfi ad inter
rius delata conſtringit et complicit ingiuam ſe am con
ſtringendo cum euelit.

De prunis.

Rura parum nutriunt eo:um duplex eſt
modus. Sūt enim alba t nigra. Alba du
ra ſunt digeri: niocua ſtomacho: crīgē
solutua: hec quiſ groſſa ſunt comedi non
debent: nifi grandia t bene maturata fuerint. Iſtem
pruna nigra bifariam diuidentur: in domſticum et
agreſte. Rurſus domſticum triplex eſt. nígrum per
ſecte maturatum dulce: erudum durum viride ponti
cum: rufum mediſi maturati et crudi in ſapoe quod
dam habens acumen. Pligrum ita:q. perfecte ma-
turatum t dulce minus eſt frigidi: magis humidi,
frigiditas eius in primi gradus initio: humiditas in
ſuie. ſtomachum diuidentat et mollit: ventrem diſſol-
uit: choleram rubeam cijcit: ſi tamen ſepe vtatur ní
mis ſtomacho nocet. Erudum t durum: viride t pò
ticum e pellimú in cido t medicina: duri cíi eſt ſto
macho t nociuum: minime nutrit atq. fatigat. Ru
ſum nigro frigidius eſt magis: minus humidí: ideo
refrigerat min? Optima ſunt carnoſa cor:icis subli
ſtis: t in ſapoe acro:em quædam cum ponticitate ha
bétia: ante cibum ſumpra nò nocent. Agreſtia kipti
ca ſunt: valét ad diarriāt et diſſenteriam. Hummi co:
valere quidam dicit ad lapidem in vesica: ſi cum vi
no accipiatur. Si autem cum aceto temperentur: ad
imperiginem valent. De ceratis idem que de matu-
ris prunis ſentimus.

De crifonulis.

Rifonula frigida ſunt et humida in ſecundo
gradu. ſacile in putredinem couertibilia.
groſsum phlegma generant et viſcosum in
coaunitate epatis et ſplenis: ideirco diutur
ne ſunt cauſa ſebris. hec oſnibus modis ſunt peſſima
ideo ante cibin ſemper accipi debét ſtomacho inaní
to: poſt cibum enim ſtomacho pleno in ſuperioribus
natant: et in aceditatem cito putredinçs: conduertur
tur. Si enim noriétates eo:um cauere cupimus: ieiuni
accipiamus: et poſt illa anſium maſticem et vectus
vinum ac odoſiferi: oleum er nucelis eius expeſſum
valet emoroidis.

De perſcis.

Erſica frigida ſunt et humida in ſecundo
grad u: plurimis ſimilia crifonulis: ſed ſa
porio:ta ſtomacho couenientia: non enim
conueruntur vt crifonula: licet crifonulis
ſunt ſimilia: quia eodem modo phlegma generant.
Perſica ieiuniſt ſtomacho vacuo ſunt edéda: et poſt
vectus vinum odoſiferum eſt bibendum. Perſica in
duo diuidentur. Est enim grande album pilosum: ru
boris quiddam habés. Est paruum: lene: rufum: vel
citrinum. Bráde ſaporis eſt dulcis: ac:or:ioſq. cuius
dam humiditatis: humidius ac viſcosius eſt: quare
conueribile in phlegma groſsum atq. putredinem,

manifeſtatur hoc: quoniam ſi perſicum ſiſſum ferro
poſt paululí naribus apponas: odo:em quali putre
dinis ſenties. Paruń odo:atiuom t: couerſione lon
ginuum: frondiui cius ſuccus potatus lumbicos t
cucurbitinos educit: idem facit ſi et eo cataplasinata
feceris vmbilico: ſi vermínose apponas auricule ver
mes occidit.

Superius determinuit yſaac de fructib9 in toto mol
lib9: p[ic]aſt de molib9 in parte: z in parteOURIS: q[ui] de illis
q[ui] habét nucleos p[rimo]: z ſeundo de illis qui non habent
nucleos: ſicut poma. Queritur vtrum p[una] competent
in febibus: videtur q[on]: quia dicit Auicé, q[ui] calo: de natu
rali debilí exiſtente non competent p[una]: nec h[ui]m fruct
humidi z frigidi: quia ſtatim calo:em natural[é] extinguerét
fed in feb: calo: naturalis eſt debilis z febriſis forſis: igitur.
Iſtem Auicé, c[ap] de eo quod comeditur z bibitur: dicit q[
ex] omnibus fructibus generantur p[umo]ez p[le]gmati: z
corruptibiles: h[oc] corruptibiles maſſive in feb: timetur: igif,
Iſtem p[una] non c[ó]petunt níſi in ſtomacho mundo: ſed flo
machus feb: eſt immundus: igif. In ſiium eſt yſus. Iſtem
practici dicunt q[ui] p[una] debent refrigerari in aq[ui]: deinde fe
bructibus admittari. H[oc] idem p[o]perröm: quia
dicit in littera aucto: q[ui] p[una] choleram rubeam p[ro]ſcunt
fed feb:es vt plurimú ſunt de cholera: igitur. Iſtem omnis
cura fit per c[ó]rarium: igitur. Ad hoc dicit girardus ſupra
viij. viatici: q[ui] in febibus nullus fructus competit cum gene
ret putrefactionem que maſſime debet cauert in feb. Alii of
cunt q[ui] p[una] ratione ſue complexionis competent: quia al
cunt malam completionem calidam et ſiccam: ſed ratione
ſue compositionis rare t molliſ cito paſſibiles t parate pu
traſactione non competunt. Alii dicunt t melius: q[ui] compe
tunt ratione feb[us] formaſis: ſed ſi feb[us] ſit materialis ſub
tibus cholerica adpuc competit alterando illam it ingrossian
do z ventrem lubiſando magnam partem cholere euacuā
do: ſed ſi materia ſeb[us] ſit p[le]gmatica: que indigeret ſub
tiliatione z maturatione: et non ingrosslatione: nò c[ó]petit,
Ad primi argumeſtus dicaf q[ui] in calo:ebilí abſolute nò c[ó]
petet: h[oc] in c[ó]paratione ad materiam morbi debilis bene c[ó]
p[er]petit. Tel dicéſi q[ó]c[ó]petit p[una] in feb[ub]: q[ui] natura fa
g[ra] non transiſtiti p[una] in feb[ibus] níſi ad alternationem
materie z hoc dicit Auicé, c[ap]o de opiciis. Ad ſecundum
competent cum diſtemperantia: et etiam ratione ſeb[us] ma
terialis: ſed formaſis. Queritur que magis competat al
ba vel nigra: videtur q[ui] alba: quia ſunt frigidio: z vt dicit lit
tera. In ſiium eſt littera que dicit q[ui] nígrum perfecte matu
ratum eſt melius. Iſtem nígrum eſt magis digeſſu: igitur.
Soluſt q[ui] in via medicina alba melio[za] ſunt: ſed in via de
te nigra ſunt melio[za]: quia magis digeſta: z h[ic] principalí
ter agit de dieta. Tel dicendum q[ui] nigra simpliciter ſunt
melio: quia alba habét quandam humiditatem phlegma
ticam per quam repugnant indigeſioni: et cito putrefiunt: z
illa humiditas eſt c[ó]ſumpta in egris p[or] digeſione. Quo-
nitur que magis valeant in feb[ib]: aut magna aut parua,
Arguitur q[ui] magna: quia vt dicit p[bus]: magnitudo ſequi
complem[è]tum rei: igitur: cum res completa fit melio: inco
pleta. In contrarium eſt ratio: q[ui] videmus vuas maliores
eſſe peiòes in feb[ibus]: igif z p[una] ſimiliter. Soluto q[
magna] non competunt q[ui] ſunt ex abundatia materie q[ui] ibi
remanet indigeſta. Iſtem nec parua: q[ui] ſunt ex defectu vir
utis: ſed mediocria valent: q[ui] y[τ]us eſt ibi ſufficiës z mate
ria equaliter z moderate abundās. Tamen poſſumus d[ice]
re q[ui] parua in feb. ſunt melio[za]: q[ui] maſſis digeſta z digeſſio
n[í]o obediëtia: nec e[ſi] ibi tāta materia p[le]gmatica. Ad auctos
ritat[é] dicéſi q[ui] p[bus] intelligit de magnitudine c[í]i ſoſtítu
te q[ui] n[ò] eſt in magnis p[unis]: imo eſt debilis y[τ]us. C[ó]ue
ritur de conteruſia inter aucto:es: q[ui] Auicé, dicit q[ui] inter
cetera p[una] citrina ſunt melio[za]: z y[fa]ac dicit q[ui] nigra ſunt
melio: Ad hoc dicendí q[ui] Auicé, laudat citrina n[ò] vitup[es]

Dietarum particularium.

Fo.crvj.

rando nigra: imo cum hoc nigra cōmendat: et sic ubi nigro cōphe编辑edit citrinu: fed yfaac diuīdit nigrum solūmmodo cona albī: conapciēs cetrinu ubi nigro. 〔Querif q pruna de bent ponī in ſy:upis factis extra febrēs: aut puna nostra vi vidia: aut damascena que diu referant: videt q nosfera viri dia: q alterant malam cōplectionē: cīi ſint frigidioa t humi dioia q damascena: vt dicit in littera. Itē puna damascena ſunt calida: igif. In ſiium est yſus. Œt que est paratio vue paffe ad viridē: eadeſt damascenōri ad viridia: ſi vue paffe ſemp in ſy:upis ponitur: igif. Itē viridia puna pīnt quāda humiditāte plegmaticā digestioni repugnāte: ſed indigestionē marine timment: in ſeptembē: t damascena bitim ſi illā consumptā: igif. Solutio: q paſi patiēs plus moleſſe q ca loze febili tunc viridia debent ponī: ſi aſt plus a debilitate digestiue patia: tūc damascena debēt ponī. Aliter q pa ma teria febili ſit in regione prime digestiue: vt in stomacho tunc magis cōpetunt viridia: q statim obuiant caloſi febili t iſm alterant. Si vero ſit in regione tertie digestiue: tūc damascena magis debent ponī in ſy:upis: q cum ſint ca. t hu,attrabunſ a meduis: ſecum deferunt ſyrutes medicina rum valenti cōtra febrē: no ſicvero viridia cīi ſint ſiptica et frigida nec puit ad medbia tertie digestiue penetrare. Ss. q: raro materia febris i ſomacho oine: igif raro apponim: i ſy:upis puna viridia. Et ſi dicas q yſus ſemp poniuas paſſas: z non virides. Rnideo q hoc eſt: q ſemp inueniitur vue paffe t damascena: no aſt ſemp viridia puna nec viri des vue. 〔Querif vtrum puna damascena larent vētref Solutio: q puna damascena rōne ſue humiditatis laxant: et hoc per ſe: et ſic loquy yfaac dia: q Bal, fed tī pa accidenis reſtringunt: qua alliunt medbia: t medbia auida ſunt in eo rum retenione: t ſic ſunt Auicē, auotactate diacōscidias: Tel diſedū q Bal, t iſte aucto: loquif de viridib: Auicē, aſt t vioſides de damascens. Plota gùmi pruni valem lapide: vt dicit littera: q rōne ſue humiditatis remollit: et rōne caloſis acquiſiti ab et erioiu cōſumol materia iſpius la pidis t frangit. 〔Querif cuius complecionis ſint cerafla rubea t nigra. 〔Bo: quo nota q colo: datur multis modis. Tno modo rōne ſimis: q ſic terria diſeguit dealbat q os affi: milare medbis nutrimenti: t medbia ſunt alba. Sèdo modo rōne materie: t ſm bu dicit Auicē, q calo: agens in mate: riam ficæ dealbat: in humida yo denigrat: t duo ſua ab eo dem ageat gianl. Tertio modo a modo actionis: t hoc mo ignis a principio ſue actionis denigrat: t in medio dealbat t in fine rubicat. 〔Quarto modo a tota ſpecie datur color: t ſic ois coruſis eſt niger: t ois cignus albus: t ois pica varia vt dicit pbs in de alialib: t non reddi: inde cauſa. Et ſic ru bedo in ceraſis: vel nigredo daf ab agente: vt posſet obiecti q nigredo ſit a caloze adurente: aut frigido moriſcitate: ſed in ceraſis nigris no: eſt aduſto: ergo ſi frigida: daf igif a toſa ſpecie: et ſic quis dicat Auicē. q rubedo niſlamationi ſemp atteſſat: t in ceraſis rubeis rubedo no: ſit ab agente: ſed a tota ſpecie: t eſt iſa in roſis rubeis t c: et ſt arguatur q ceraſa rubea citius digerunt q nigra: vt dicit yfaac: t cī bi qui citius digeruntur ſunt calidioſes: vt vult yfaac. 〔Rn detur q hoc no: ſit rōne ſue cōplectionis: ſed cōpofitionis: t ſic ſit cōſluſo q ceraſa nigra ſunt dulcioa: t p cōſequē ca lidioa rubeis cīi creſcut in plantis altioribus. 〔Queritur e re ceraſa filuſtria tardi? maturātur dometicis cīi tī ſint calidioa dometicis. q e q loc: filuſtris ſicitate: impinit locus vero dometicus humiditātēt caliditatem, vnde vide de mus alia domesica bu. t ca: t filuſtria ficca t melacholi: ca: cum ceraſa domesica ſint cali. t humi. citius recipiunt digestionē q filuſtria: que ſunt fri. t ficca. 〔Querif qua re ceraſa filuſtria ſunt paue carnis: t multi nuclei: t econ uerſo domesica. 〔Rnideo: q ceraſis filuſtris cīi ſit altio: domesica: parum de humiditate attrabit t multeſi de fleco terreo cīi ſit cōſcio: domesica: t vniquodq attrabit nutri: menti: ſibi cōnueniſ: t q caro gni: af e humido aquoſo: qo: humidu aquoſum in pauda quātitate attrabit a filuſtrib. 〔 item cum: cito ibi cōnufat in lōgitudine itineris. Ss. quia ibi multa: attrabit de fleco: t nucleus fit gilatus q fleco ter reo: igitur nucleus eſt groſſus: totum aſt eſt eſcoora in do

melticis. 〔Queritur de crīſolocannis t perſicis: t pūmo vtrī crīſolocāna generēt egritudines diuturnas: videtur q ſic: quia poc littera innuit. Item dicit q generāt groſſum pblegma t viſcoſum: ſed ome tale gni: at egritudines diutur nas: igif. In ſiium est yſus. Œt que est paratio vue paffe ad viridē: eadeſt damascenōri ad viridia: ſi vue paffe ſemp in ſy:upis ponitur: igif. Itē viridia puna pīnt quāda humiditāte plegmaticā digestioni repugnāte: ſed indigestionē marine timment: in ſeptembē: t damascena bitim ſi illā consumptā: igif. Solutio: q paſi patiēs plus moleſſe q ca loze febili tunc viridia debent ponī: Aliter q pa ma teria febili ſit in regione prime digestiue: vt in stomacho tunc magis cōpetunt viridia: q statim obuiant caloſi febili t iſm alterant. Si vero ſit in regione tertie digestiue: tūc damascena magis debent ponī in ſy:upis: q cum ſint ca. t hu,attrabunſ a meduis: ſecum deferunt ſyrutes medicina rum valenti cōtra febrē: no ſicvero viridia cīi ſint ſiptica et frigida nec puit ad medbia tertie digestiue penetrare. Ss. q: raro materia febris i ſomacho oine: igif raro apponim: i ſy:upis puna viridia. Et ſi dicas q yſus ſemp poniuas paſſas: z non virides. Rnideo q hoc eſt: q ſemp inueniitur vue paffe t damascena: no aſt ſemp viridia puna nec viri des vue. 〔Querif vtrum puna damascena larent vētref Solutio: q puna damascena rōne ſue humiditatis laxant: et hoc per ſe: et ſic loquy yfaac dia: q Bal, fed tī pa accidenis reſtringunt: qua alliunt medbia: t medbia auida ſunt in eo rum retenione: t ſic ſunt Auicē, auotactate diacōscidias: Tel diſedū q Bal, t iſte aucto: loquif de viridib: Auicē, aſt t vioſides de damascens. Plota gùmi pruni valem lapide: vt dicit littera: q rōne ſue humiditatis remollit: et rōne caloſis acquiſiti ab et erioiu cōſumol materia iſpius la pidis t frangit. 〔Querif cuius complecionis ſint cerafla rubea t nigra. 〔Bo: quo nota q colo: datur multis modis. Tno modo rōne ſimis: q ſic terria diſeguit dealbat q os affi: milare medbis nutrimenti: t medbia ſunt alba. Sèdo modo rōne materie: t ſm bu dicit Auicē, q calo: agens in mate: riam ficæ dealbat: in humida yo denigrat: t duo ſua ab eo dem ageat gianl. Tertio modo a modo actionis: t hoc mo ignis a principio ſue actionis denigrat: t in medio dealbat t in fine rubicat. 〔Quarto modo a tota ſpecie datur color: t ſic ois coruſis eſt niger: t ois cignus albus: t ois pica varia vt dicit pbs in de alialib: t non reddi: inde cauſa. Et ſic ru bedo in ceraſis: vel nigredo daf ab agente: vt posſet obiecti q nigredo ſit a caloze adurente: aut frigido moriſcitate: ſed in ceraſis nigris no: eſt aduſto: ergo ſi frigida: daf igif a toſa ſpecie: et ſic quis dicat Auicē. q rubedo niſlamationi ſemp atteſſat: t in ceraſis rubeis rubedo no: ſit ab agente: ſed a tota ſpecie: t eſt iſa in roſis rubeis t c: et ſt arguatur q ceraſa rubea citius digerunt q nigra: vt dicit yfaac: t cī bi qui citius digeruntur ſunt calidioſes: vt vult yfaac. 〔Rn detur q hoc no: ſit rōne ſue cōplectionis: ſed cōpofitionis: t ſic ſit cōſluſo q ceraſa nigra ſunt dulcioa: t p cōſequē ca lidioa rubeis cīi creſcut in plantis altioribus. 〔Queritur e re ceraſa filuſtria tardi? maturātur dometicis cīi tī ſint calidioa dometicis. q e q loc: filuſtris ſicitate: impinit locus vero dometicus humiditātēt caliditatem, vnde vide de mus alia domesica bu. t ca: t filuſtria ficca t melacholi: ca: cum ceraſa domesica ſint cali. t humi. citius recipiunt digestionē q filuſtria: que ſunt fri. t ficca. 〔Querif qua re ceraſa filuſtria ſunt paue carnis: t multi nuclei: t econ uerſo domesica. 〔Rnideo: q ceraſis filuſtris cīi ſit altio: domesica: parum de humiditate attrabit t multeſi de fleco terreo cīi ſit cōſcio: domesica: t vniquodq attrabit nutri: menti: ſibi cōnueniſ: t q caro gni: af e humido aquoſo: qo: humidu aquoſum in pauda quātitate attrabit a filuſtrib. 〔 item cum: cito ibi cōnufat in lōgitudine itineris. Ss. quia ibi multa: attrabit de fleco: t nucleus fit gilatus q fleco ter reo: igitur nucleus eſt groſſus: totum aſt eſt eſcoora in do

## De pomis.

Oma in duo diuīditur. In complectum maturatum perfecte in ſua arbore: et in crudī immaturati durum t lignicum. Crudī male nutrit: et toacho nocect: do loſe: generat: labore: ſtomacho eſt: et quo eicecti venas vt opor: et non penetrat, affluactio eorum cauſa fit febris diuturne et dure dissolui: quod de ceteris intelligendum eſt fructibus: qui non ſunt in ſuis arbo: bus perfecte maturati. 〔Perfecte maturati in ſua arbo: diuerſum eſt ſuorum pro diuſerita te ſaporum. Eſt enim ſticiuſus: eſt ponticum: rurſus eſt acetoſum: eſt dulce: eſt fine ſapoe. Pontici ſub ſtantia frigida t ſicca terreſtris: conueniens cīis quo rum ſtomacho calo: et humiditas dominatur: quo: niam pontitate ſua ſtoma: hum p: emit: t humidi: tatis cīus plurimū in inferioa demittit: qo: remanet deſiccata: quare ſtoma: hum conſo: t intefina: in ſe tamen groſſum eſt: durum digeri: t tarde penetrat

p. iij

Níber

re in venas: et ideo inflationem facit: et neruis nocet: hec enim natura est in corpore suo. Liquor vero est? laudabilior: subtilior: ac lenior est: idcirco stomachi conforat et intestina: valet ad sanguinis fluctu: diffin teriam: ad cholericâ egestionem vomitum: ppterea pomorum hnoi succum oporret mandendo exprimi carnem aut pici: aut ingeniari quomodo eorum du riciar: asperitas auferantur. hoc itaq. tribus modis sit: aut illudelicado in aqua: ut er aqua humiditatê attrahat et mollici: aut fup fumii aque calide suspe dêdo ut humectet aut maturetur: aut diffecta p me dium granis interioibus duriis proiectis eorum lo co mel aut succarum reponendo in naturam ac cipientium: ita comittum: postea induendum pasta et in cinere calido aut prunis dimittendum donec pa kta exteri? ecoquat. Urs hnoi mollicies libi pectat ac apositatem: et ad digerendum velocitatem: no xietatem eius in neruis aufert. Stiptici substantia terrestris et sicca humiditatem habet: ppterea frigi ditatis est maioris & siccitatis. liquor vero eius sub tilio: superio: et corpus est mollius quare conuenit quoque stomacho cui non multa humiditas domina tur: vis nâq. eius debilis est humiditati plurime repugnare: idcirco actio eius ad ventris restrictionem et stomachi conformationem vomitum valet. Item appetitие vel digestione suauis est fine labore natur re. Acetosi nature dominatur aquosa substantia cus terrestr ei riguo. bac de cauſa frigiditas eius & siccitas temperatores sunt stiptico ppter vicinitatem liquoris aeree nature. inde humores generant frigidos tenuiffimos penetrabiles. Actio eius compos ita est: qum constringit et confortat stomachum et venu trem: et egestionem cholericam et vomitum inhiber: bec tamen ſua stipticitate operantur. Cum frigi ditate vero et tenuitate liquoris ſtim ettinguit: et acumen cholere urbee. cum acetofitate cardiace cho lericevires aufert: et humores grosſos qui calidi non ſunt i stomacho deſtruit: et chimos dulces ac tenues quoz dulcedo fine acumine eritit: humores grosſos diuicat: egestionem humectat et expellit: dulces vero chimos attenuat: ut torum corpus habeat penetra re. hnoi poma et ante cibum et post bona ſunt edi pieter pira ſola: quæ admodum Diascoides afteruit quoniam pira ante cibum nociuâa ſunt,

### De citoniis et malifloranatis,

Italia et malagranata aſi cibum accepta: ſi ſint pontica et stiptica: et ſimiliter ſi ſint acetofa stomachi conſoſtant subſtâ tiam et intestinorum. egestionem cho lericam auferit: morisonem interinoium. Post ei bûm autem et ſuperioribus stomachi ad inſerioza deponunt eſcas: et fumum ſalientem ad caput: vomis tumque cholericum reprimunt. Et dulcium ſubſtantie natura et compleo aquoſa et temperata: caloris alii quid obtinet: et ideo parum refrigerat: et stomachum conſoſtat erique: quare stomacho calido aut molli nò cœuenit. Hociuâ eis qui cholericâ egestionem hest

et vomitum. Non aſpoira pessima ſunt in omnibus qualitatib: quia nature frigide ſunt et humide: mas gis autem frigide & humide: ppterea nec ſin cibum valent: nec in medicinam quippe nec aſpoem bazent vt expedit cibo: nec iuamentum vt medicinæ: quoniam pontica nò ſunt vt stomachum conſoſtat: egestionem inhibeat: nec acida vt acumen cholere eſtinguat et vomitum: nec dulcedine habent vt nu triant: sed humores plegmaticos crudos gignunt. Quoniam ergo de malis: piri: citoniis et granatis vnuerſaliter dicim? oporret vt de ſingulis particu lariter dicamus.

### De dîneritate malorum,

Am in natura et subſtâcia ſui malâ diuer ſa ſunt: quoniam quedam pontica ſunt terreſtria: quedam tiptica ex terreſtri com poſita: et aquoſa. Item acida ex aquoſo modico: terreſtri compoſita. Rurſus dulcia tem perata inter quattuor qualitatea media. Rurſus inſapora aquoſa: necesse est vtique frondes et raz mos coſticeſq. eorum pariter eſſe diuerſa. Ponti ca: ſkiptica ſunt frigidioza: et tardioza ad digerendis magis autem conſoſtatiua ſunt stomachi et coſtrici uia egestionis. Moro acetofa que ceteris minus ſic ea ſunt: subtilioza ſint necesse est ac penetrabilio ra: quare acume cleole. ru. ettinguit: et deſectionem coſdis et caliditate conſoſtant: ſitim mitigant: tos machum conſoſtant: vim ecritant appetitiuam: egestionem vomitum coſhibent cholericum marieſt a leiunis accipitur: quia cibi antea comecti probi bent ea ad loci decoctionis deſcendere: et ideo in ſu perioibus natant: os enim stomachi ſuperioris co primêdo inferius relarando ſolutionem faciunt. In hnoi autem actionibus pontica stipticaq. ſunt for tioza acidi. Habent tamen acida: pprietate a stipti cis pòticiq. diueraſam et diſeretam: it enim in ſtoma cho humores grosſos non frigidos inuenirent: diuis dunt ac diſsoluunt. et ad inſerioza deponunt atq. ex pellunt. Rurſus fi chimos dulces: nec acutos reper erunt: nec grosſos acuunt: et viam faciunt per to tum corpus penetrand. Sirupus ex eis confectus itidem valet. Dulcia vero que temperata ſunt: inter quattuor qualitatea media: frigido stomacho minime nocent: ad ſtrictionem ſiue layationem ventris: in manifeſto non ſumantur. Sunt autem alia in ter dulce et acidum media: huiusmodi appellat tur. Actio eius media est dulcis et acidi: ad ſitim tamen mitigandam: caloremq. ettinguendum: cho lereq. rubee acumen acido est vicinum. Lardia ce vero qui er caloe contingit: palam prodeft: pro pter vineum aſpoem quem habet. Inſapora eo q ills aquoſa humiditas dominatur: nec apositatem habet nec iuamentum. Idcirco abominabilia ſunt et fastidium faciunt: nec stomachum conſoſtant: nec vêtrem diſsolut. Frondes et rami coſticeſq. eorum stiptica ſunt: et acida et conſoſtatiua stomachi: vulne ra ſolidant: humoſezq. malos ad ea currentes inh ibent.

Dietarum particularium.

Fo.crvij.

De ctonijs,

Ftonia generaliter dividuntur in duo. In
fecte videlicet maturatu: et crudu ligne.
Lrudu itaqs et ligne peffimi: et: q; groffi
et et terrefre durum ad digerendu: humo
res generat crudos ac groslos: nil nutrit: idcirco ea
vitare oporret. Maturatu vnuiuerfaliter frigidu: et
in fine primi gradus: licci in medio fecundi: ppterca
ponticitas et kipticitas maio: et: q; in ceteris malis:
ideo valet ad sanguinis flurum et egestion et vomitum:
cofortatiu: itomachi eft: etli mozetur in eo: mult
tum tamen accepru fastidii facit: pefertim poft ci
bum: et maxime si cibus grossus fit ac viscosus. Rur
fus ctonia specialiter dividunt in fex: in ponticum:
ftipticum: acetofum: mu zum: dulce: aquofus: vel in
faporofum. Ponticu: vo ceteris grossus eft: ac terre
ftrius durius digeri membza compriem: cipicue ner
noſa: quare caro ei? peſsima eft. Multitudine quip
pe fue comp: effi:ois dividit membza: quasi acute rei
acies: idcirco philofophi acutum illud accidetaliter
afferunt: ppterca affuescentibus colicam paſſione
generat doloz: neu zuum: veritamen liquo: cius
non similiter: ſt stomachi conſoſtat: vinu: prouocat:
egestionem vomitiu: cholerici stringit: ad flurum
ſanguinis valet: hac de cauſa ſuccum mandendo ex
pimi oportet: carnem autem proijci: aut ingeniari
vt eius duricia et alperitas aufererit: aut elzando:
aut ſupra aquam calidam apponendo: aut ſciffo mel
reponendo durioſibus eictcis ficut ſupradicimus.
Skiptici: vo natura et actio vicina eft pontic: debi
lio: tamè: tenuio: nāq: et liquo: ipſus: idcirco illud
pontico vt peficimus confecto plus contulit. Bal,
ait acidum eſubtiliſimi et penetrabilis. ideo ſitiz
ertinguit et acumen cholere rubee: cardiacis et calo
re valet: egestionem vomitum cholerici vinam pro
uocat: vim appetitiuam auget. odo: cius vomitum
pobiber: ſuccus poſt bibiti vinum fumum deponit
vini ſalientem in caput: cōp: eſſione autem ſua diſſol
uit ventrem: vnde poſt cibum multu acceptum illau
dabile eſt: stomachi enim ſuperio: coprimens indi
gedas eſcas crudafq: deponit. Dulce tamen tempe
rametum quidda calo: is habet: vnde vis ei marima
non eſtim aut calo: em extinguendi. Musum me
dium eſt acidi et dulcis vnde nec soluendl nec ventris
conſtringendi viruutè habet. Differentia muſi et
aci eſt ea que pontici et kiptici coparatio. De aquoſo
vel inſaporo: ſufficiat ſuperius in vnuiuerali dieta di
sputatio. Malo: uſque differentia ac coctanorum prop: ie
tas dupler eſt. coctanorum vna q; cum kipticitate ſua
eſt viuoretici: altera q; in coRUptione non mutan: in
ſtomacho: malu aut ieo corſipuntur: q; humidita:
tis ſupflue et crude ſunt. Si coctana accepias mudiv
ficato ſtomacho cibo et humo: ibus: ventrem cōſtrin
gut: ſtomachu conſoſtat. vnde Rufus: coctana non
conuerunt in ſtomacho infirmor: qua: tomagis in ſa
nis: diuerſe tamen ſunt actiones eo: zum po diuerſis
tempo: ibus acceptionis: q; ſi ſtomacho cibo vacuo
accepiantur: et conſo: ant et pofunt soluti: ad strin
gendum. et vomit: et ſanguinis flurum et vinam po

uocat. Si: vo in ſtomacho cibis pleno accipian: per
manent natâcia ſuperioribus ſtomachi: oq: cius co
fortant et exp: imunt ſuperiora: cius: atq: ad inferio:
deponunt cibum cito: magiq: ita accepta ad strin-
gendum vomitum pofunt ppter c: is ſtomachi con
fo: tationem. P: o: pterea ſkripica omnia poſt cibum
accepa ſolutionem faciant p: pter ſuperiorum. to:
machi of: strictione et inferio: dilatatione. Qui aut e
volunt coctana p: pter ſtomachu conſo: tandum et
egestione ſtringenda acceipet: ieiu: iu: acceptant to:
macho inanito. Qui: vo p: pter egestione laranda: z
et ſtomachu vacuandi: poſt cibum accepiant: no mul
tum tamen quantitatis: q: i multu accepiat: ſtoma-
chum grauant et digeſtioni repugnant. Solent qui:
dam re: chendere et contradicere q; in ceteris ma:
liis non idem iudicauimus de eo: cum virtute iudici:
qui: bus respondemus: q: mala ſuperflua humiditate:
habent crudam nec bene digeſtaz. hoc eis p: c: eſtat
lu bricitatem: nec ſint ſtomachu exp: imere et ofo: tare.
Eligenda ergo ſunt coctana parua bene rotunda et
odo: ofihera vt rufus dicit.

T:ueritur de fructibus in parte molli: q; qui ſunt eiufu:de
nature: vtrui: competat in regimine lanitatis: videlicet q: fi: c;
q; Arisfoleto: c: i: plante mediante ſuo frucu o: dinan: b
ad hominem: mediato: q: suo ſemine ad multiplicatione ſui.
T: de c: i: Arisfo: an quarto: metheo: q: tunc eſt papa:
uer perfectum quando poteſt: generare ſibi ſimile: i: gitur,
T: em c: i: g: et t: egni. q: op: tura naturali tantum: appetit
quant: i: digere poteſt. et l: baly in c: omento c: i: dicere:
q: oupler eſt regim: e: sanitatis, quod: e: ſormale; et tale co
ſtat per ſimilia, et iſto regimine ſol: indiger: c: plexio: t: p: e:
ta: et ſic non compet: i: fructus. E: ſt aliu: regim: ſine ſin: e: q
ſit per contraria: et hoc: modo: c: o: p: t: in re
ſimine: conferuatiu: no c: o: p: c: o: p: fed bene in permutatio:
u: Ad auicen, dicend: q: formaliter nullus fructus: compo:
tit in regimine: sanitatis. Ad p: pr: iu: argumentu: dic: q: que:
dam o: dinantur ad hominem immediate vt caro et alia bu:
u: iu: modi: c: baria e: quibus homo: nutritur immediate; et ſe
non: competunt fructus. Q:uedam vero: mediante vt o: o:
bus ordinat ad p:omin: mediante boue: q: i: fructus bene
c: o: p: c: o: p: c: o: p: c: o: p: c: o: p: c: o: p: c: o: p: c:
conferuato: naturali de quo: intellig: p: u: ſed: ap: p: a: i: al:
qui q: q: e: ſt ad bonu: q: q: ad mal: i. T:ueric: vtrui: i: i: fru
c: t: c: o: p: c: o: p: c: o: p: c: o: p: c: o: p: c: o: p: c:
tate acridetali: ſed i: i: fruct: ſunt humidi et fri. i: g: . In 3: iu:
sunt pr: a: i: i: g: et i: p: pa: rati: e: q: inter o: e: ho: es choleric:
sunt m: in iu: u: tute: et c: i: u: veni: ad ſenectut: e: t: p: p: e:
gmatici ecu: r: o: i: g: illu: q: fac: q: i: de cholero: p: legma
tici: plongabi: et i: i: i: fruct: c: u: ſint fri. et bu. re: t: d: ar:
con ſumpti: o: h: i: naturali: a: calo: e: naturali p: qua: acce: la:
ſenect: q: i: g: . Ad hoc: dico q: ſenect: re: t: d: ar: a: multis: m: odis.
T: no: modo formaliter: ſe per aliqua: multi: plicatio: materi:
humida: per quam stat iu: u: ntus: et hoc: modo omnis re: ca
lida: et humida: re: t: d: ar: t: d: ar: t: d: ar: t: d: ar: t: d: ar:

p v

Ziber

nectutem addendo in caloē naturalē: et hoc aut qualitatие
ficut piper et alia que acuunt caloem naturalē: aut quanti
tatие vt applicatio lane calide supſa stomachi: vel puelle
vel viri ſuicilis ad stomachi: aut quantatие et qualitatие
ficut bona cibaria. Aut per irroationē aque calide supſa me
bia calide balneum aque calide que irroat membra tertie de
ſiſtive. Quarto modo humiditate aquosam accidentalem
conſumo: et hoc modo opiate sicut omnis trifera vt deat
Auicenna; retardat ſenectutē: quia ſonſuit materiam hu
midam aquosam accidentalē et ſuper ſuam que faciebat rus
fructus in coepe: per quas rubas homo videbatur eſe ſne
nes. Quinto mo prieruādo ad egritudine accelerante ſene
cutem: et hoc modo fructus: quia ſunt frigi et humi, prieru-
suant a moſso calido et ſicco; prieruāt a ſenectate cita; et etiā
repiando citam/conſumptionem humidi ca, reſpiuādo.  

*Queritur vtrum iſtī fructus debent capi ante vel poſt
paſtum. Soluto: quidam fructus ſunt in toto molles et
rare ſubſtantie: qui cito digeruntur et cito expelluntur: ſicut
cerſa et puna: et abluum stomachum et abſtergunt: et ſicut
medicina ante cibum ſumuntur. Quidam ſunt ſolidi et duc
re cópofitionis ſicut ſunt poma: pira: coctana: mespila et hu
iſuimodii: et tales poſt fructus debent ſumi. Ena cauſa est: q
faci et cibos supernatantes deſcendere ad fundum stomas
ci vbi est locus coactus. Secunda cauſa: q ıſtī fructus ıs
dinatur respectu oris stomachi cum babeant illud reſtrisin
gere ratione ſue ponticitatis: et ſic faciunt cibaria ad fundi
deſcendere et non ordinatur ad fundum: igif debent ſumi
in illa hoz in qua remaneant circa orificiis: et illa eſt in fine
paſtus. Tertia cauſa est: q uia ratione ſue ſubſtantie groſſe
remouent pinguedinem ſeu. vnituctuſitatem supernatantes
in orē eius. Arguif q: omnes auctores volunt q cibi ſub
tiles p[]ius debent ſiunt ſicut pureta b[]odia q. ſed. buſuino
di. fructus ſunt ſubtilis ſubſtantie: igitur. Secundo iſtī fru-
cus iſtancit appetitī cum ſint ſkipticfrigidi et ſicet: fed ap-
pentus debet incitari ante et no. poſt: igitur. Œt eſt fructus
fructus medicinæ: q: competunt in via mediæ vt ratione
ſue kipticitatis et ratione ſue ſubſtantie depriimant cibaria:
ſed omnis medica deſcendere acipaci ante cibum vel lōge a cibo
igitur. In contrariis est R[]aſ qui dicit q fructus amari ſoli
di et kiptici debent acipaci poſt cibum: q ipſum ad fundi ſto
machi faciu deſcendere. Ad iſta argumenta pater ſoluto
per antedicta. Zamen ad primum dicif q quidam ſunt cibi
ſubtiles ſt foſbiles: et quidam ſolidi quorum vinos ad alium
ordinatur non in via mediæ: et de tali loquendo, ſubtilie
p[]recedit ſolidi vt pura carnes et ſic obſcis. Quidam ſunt
ſunt ſubtiles fructus qui ad cibos ordinantur non in vià ci
bi ſed mediæ: z tales poſt cibum ſumuntur. Ad ſecundus
dico q facere cibum deſcendere ad fundi ſtomachi p[]epon
derat huiic ob eſt incitare appetitī: igitur. Ad tertii dicitur
q benæ concludit de forſi medicina laxatiuæ tc. *Queritur
vtrum iſtī fructus debent ſumi ſtatim poſt cibum aut
longe. Arguitur q ſtatim: q dicit Auicenna q[]nium de de-
terio: ibus in regimine sanitatis eſ p[]roſlare menſam: igi-
tur. Et hoc ſtim caufes datur ſtatim poſt carnes: ſic eadeſt
ra tione iſtī fructus poſt cibaria: igitur. In cōtrariis arguſt: iſtī
fructus cito digeruntur respectu alioium ciborum: et opo-
tet q cibaria vi[n]ni comestionis ſue menſe ſimul digerans
tur: igitur debent ſumi longe poſt. Soluto: quidam ſunt bos-
mines qui guloſe comedunt: et ad ſaturitatem: et nō comes
dunt vt viuanti: ſed ecōtra: z tales debent ſtatim tales fru-
cus comedere. Et neſverus. P[]oma meri pleno nur eſt me
dicina veneno, vt illa cibaria ſuperſua ad fundum stomachi
comp[]imank. Aliſt ſunt qui ſobre comedunt et parce, et come
dunt vt viuanti: vt habes in viatico: z tales debent comedes
re bm[]oſi fructus longe a cbarths vt tu ob[]dís. Ad p[]rimi ar-
gumentum dicitur q Auicen. intelligit de hoz[]a comeſtōsis.
vnde ſi aliquis conſueuit comedere in prima vel tertia et p[]
longer vtſi ad vesperas vel nonam t[]uc maluī est: et ſic loqui
tur Auicem. et non loqui de diu ſedere in menſa, Tel dicif q
Auicen. intelligit de prolongatione menſe que eſt ciboum
tin: et nō q eſt ciboum et medicinaruvt ſunt fructus.  

*Quod bitatur cuſus complexiónis ſunt poma: videlic et fri. et ſicce:

q: fructus atteſtatur ſue plante ſicut fetus matrici: ſed plās
ta eſt kiptica fri. et ſicca: vt deat Auicen. igitur.  
I tem genēr anſerur er ſiduio nutrimenti plante q[]e eſt fri. et ſicem: igitur.  
Jn contrariis ſunt aucto: ee dicētes q: ſunt fri. et humi.  
R[]ni. q: in ponis eſt duplex cóplexio. Queda: qualitati
malis reſultans a viutate agēt: et hoc modo poma poſt
coſarari ad alios fructus: et ſic in principio ſiunt ſtri. et ſic,
t in fine eſſicium oulca calida et humida.  
*Queritur vtrius poma domeſtica et ſiluſtria competent in regimine sanitas. Soluto q non in via nutrimenti: ſed bene in via meſicine. Et ſi arguāq q natura regulariter operās mittit meſa lancholiam a ſplene ad os stomachi ad conſoſtandu[]i appetit tum: igitur et medicus cum ſit minifter nature debet mittes re iſta poma fri. et ſicca.  
R[]ni. q: ſi natura indigeret medicus tunc debet admiſtrare: ſed ſi natura non indigeat: non eſt regulariter operās: nec eſt in latitudine sanitatis: ſed poſt ius egritudinato: et ſic t[]uc medicus admiſtraret poſt in cu ra egritudinis t non in regimine sanitatis. Et ſi arguatur q dicit p[]bs in lib. poſt[]erio: iſ. q: decambulatio poſt cenam eſt cauſa ſanitatis: iſeo q: facit deſcendere cibum ad loci diges ſtionis: ei igitur iſtī fructus illud faciant: eſequif  
R[]ni. q non eſt ſimile: q decambulatio niſbī reale impinſit q[]ene genet reſt putredine: ſed bene fructus q: cito conuertunt in putre dinem: igitur.  
*Querif vtrius poma cópetunt in ſebu: cuſ de vſu comuni adminiſtre[n]k. Soluto q in ſedbe duo confi deram q[]es coditionis ſonſirmi et naturā diete ſue cibi: ei igitur coditio ſonſirmi ſt fructus: ſales ardere deſideret: t[]ic cópetunt poma.  
*Unde verus. Quod natura p[]etit quis conſtraria danſ: M[]a potius natura vigeret in yota reſpen. Et hoc eſt vult Hippo, in ap[]do: iſimis t in regi. acu.  

*Paru[]des de terio: cibus. Si igif confidence remurus naturā diete ſive cibi et pomt tria ſunt conſiderāda q[]es eius cóplexio: eius compoſtio: et tertio ipſi[]q pomt operatio.  

*R[]ne p[]rimi cópetunt: q[] alterat ei ſint fri. et bu. ratioſe tertii cópetunt: q: cóſtitut os stomachi et appetitī q marime deſecta in ſebu: q ventre laſat: v[]n marima copia materie feb: is euacuaq q ſecſuum: ſed respectu ſodi n[]o competunt: q: cito in putredine cedunt ratioſe ſue ſubſtatie rare.  

*R[]co t[]n q ybi plus de putredine timem q[]no debem admiſtrare: et vbi p[]lq de mala diſcracia t cópitatio de v[]etris ecōtra.  

*Querif vtrius cópetut in omni ſeb.  

*R[]ni. q nō ratio materie: q[]ene ratio materie: ſi p[]er ſeb. q[]e eſt calo: in materia t[]h[]i cholērica competit. Et ſi arguas q humide diete q: cibus ſe. cópetut.  

*R[]ni. q: queda: et humis da i actu ſicut vi[n]ni t n[]o in cēntia. Queda: ecōtra vt lactua poma q bm[]oſi. Queda: y[]o in actu et eſſentia vt aqua: v[]n q[]uo q Hippo, intelligit de humido in actu ſolui. Tel dicas q po ma ratioſe ſue humiditatis cópetut in omni ſeb: non t[]in ratione ſue ſubſtantie.  

*Querif vtrius poma decoqui aut n[]o in eo[]z administraſo: Apparet q debet decoqui q: v[]fus ita conſueuit. Œt carnes q ſunt magis fimos nature bumane q p[]oma anteq[]u[]em comedant decoquunt: igif.  

*In op politius arguif: q p[]bs q[]uo quarter metbeo: q[]uo dicit q ars quātius cunq[]ui labo[]zet n[]umq[]u ſequif naturā in ſua operatio: et ſic natura meli[]q operat q ars in operationi: q cibus nature t[]arti: ei q cruda poma a natura digerant: ſequif tc.  

*Jtem dicit p[]bs q naturā iq[]m q deſiderare q[]o meli[]q eſt: e[]go illa ſunt meli[]za illo m[]o quo ſunto: d[]inata a natura: igif. Solu[]tio q q[]da ſunt fruct[]q molles digesti[]tō obediētes q cóplete in ſua arbo[]ze maturanq[]ui generem er bu. adſo vt ceraſa: p[]una tc. z tales n[]o indig[]et artificiali decoctione. Quidam yo ſunt dure cópoſitōis ſolide respectu illo: nec in ſua ar bo[]ze piſt maturari cóplete c[]ui er p[]icco generem: cuſuimodii ſunt poma: pira: z tales artificiali decoctione indig[]et: vnde in talibus ars ſupplet deſecti nature. El[]n dicit Auicēna q q[]ueda ſunt pira lapidoſa: z talia marime artificiali decoctio ne indig[]et anteq[]u[]em comedant: igif.  

*Ad argumētaq soluto: q est veru q natura n[]umq[]u ars ſequif in ſua opatio de n[]i natura deſciſat: ſed q[]uiq[]u deſicit rōne materie inobediētis et illi deſecti p[]ot ars ſupplere: v[]n q natura nequ[]ui facere dos t[]mi t[]n ars facit. Ad aliuſveru est q[]m q eſt nature poſsiſble:

Dietarum particularium.

Fo.crviiij.

fed q; hoc nò est ei posibile dictos fructus decoquere igitur. [T]ueritur que magis competent aut aflata aut eliptata. Respon. q; respectu hominis fani aflata meliòra sunt: quia per eliptationem: humiditas aquosa augetur que alterat: et fani non indigent tantat alteratiora humiditate: fed respectu infirmoñi eliptata p[]requalent: q; plus alterant: et cum hoc mas gis vniforimit decoquuntur: q; affata furia aucto: statat philo opbi quarto methezo: or: q; cibaria aflata competunt labo rantibus: in quibus est for: tis calo: c; diforimit decoquas tur. Elica vò quietis in quibus est calo: debilis: q; cito ibi digerantur cum vniforimit per eliptatione decoquantur: et in egrotis est calo: debilis. Etiam potes dicere q; in fed. de materia frigi. Et hu. affata meliòra funt: fed in febre calida et ficca ecórra. Et nota q; yfaac: quis dicat q; caro humida de bet affani: et fic poma cum sint humida ec; hoc tamen intelli git yfaac de illis que ordinantur in via nutrimenti non tamen in via medicine. [T]ueritur quare er pomis fit vinuì feu quidà potus. Respon. vna caufa est: q; sicut funt quedà leguminina in quibus homo marime laborat; vt triticum: et ta lia ordinantur ad dominè in statu proseritatis. Quedà vò funt in quibus non multu laborat: fit calo: orobus: et h[]mo]i or]o dinantur quando homo est in statu paupertatis: fic similis et de vuis respectu pomos: fit vinum feu potus de pomis quidè tempore paupertatis: et de vuis tempore proseritas tis: q; vites funt magni lunt[em] ad cultiand[us]. Scòa caufa quia in pomis est multus de bûmido aquofo. [T]ueritur quare ficera diu conferuatur puta per annum: z poma cito putrefunt. Respon. q; putrefactio fit propter permixtio nem puri ei impuro vt in pomis: fed in ficera fit depuratio impuri a puro: q; fit per ebullitionem: z in illa ebullitione partes pure sequefrantur ab impuris: z cedunt in naturas vinif: sicut patet de vino q[]diutius fermentat: q[]vua. Hota q; yfaac plus laudat poma vulcana q[]in infapozosa per viam nu trimenti: et platearius econtra: fed hoc intelligit via mediocine et etiam viniuconantur. [T]ueritur cuius com plecionis funt coctana. Rui. cum l[]fa q[]funt frígida in fine p[]ani gra. et ficca in medio s[]odi. Et q[]uiis sint citrina: hoc t[]ri est ratione speciei et non ratione finis aut modi operatiois funt talia ratione materie t[]ri: q; sicut omnis. cera est citriona: z hoc et apibus que vescuntur et flouibus citrinis: fic et in coctanis. Et si arguif q[]p[]rouocat vinam. Respon. pa]tut in multis locis ante: et q[]uiæ feces retinent. vel c[]p[]i intel ligitur de fucco e[]zum. [T]ueritur vtrum coctana compe tant in regimine tanitatis. Respon. q; quedam est viam sanitas in p[]uncto: et fic non competunt: alia est lap[]fa et fic c[]pètut: et fic intelligit yfaac: etiam posunt fieri argumenta alia et fìsilia et fìmiles solutòes sicut de alij[]s stipticis frigidis facta funt fuperius. [T]ueritur vtrum fuccus citoniori: p[]ouo cat vinam vt dicit littera. Respon. q; in fucco est dupler po]tio. Queda[]z est grofia que nutrit subfiantià citoniori: et tas per accidens p[]rouocat vinam: q[]es feces constringendo. Alia est subtilis que non nutrit subfiantià citoniorum: et tas per fe p[]rouocat vinam po]os aperiendo. [T]ueritur que magis competent in regimine tanitatis: aut poma aut coctana cum aucto: dicat q[]fcoctana. Respondeo q[]n via medicine competet plus: fed in via cib[]i: hoc est dupliciter: aut in stomacho mido: et fic poma plus competut: aut stomacho immundo: et fic coctana: quia licet tardius dige rantur: non tamen ita faciliter convertuntur in putredinem: igitur.

De p[]eris.

H[]zoum frondes et rami stiptici funt soli modo: p[]omor[]no vò stipticitas cum aquosæ dulcedine comitra est. P[]ira diuiduntur in duo. Domesticum et filucret. Silucretque quidem est crudum: pontici: et du[]rum et grofium: nec prodeft nec boni faporis est: ma]turatum p[]irum domesticum in primo gradu frigi. in fecundo fic: generat in stomacho humo[]re laudabilio

r[]em q[]mala coctana propter temperamentu]nuum. Est tamen diuferum fm Saporem et fm compleziones fuas: quoniam est ponticum terrestre et grofium: et est stipticii compositui ex aeræ subfiantia et terrestri parua: et est dulce temperatu]n ad calorem quendam pertinens: et est aquofum et infapozosum. Pon ticum autem minus ceteris nutrit: fed plus egectiosum facit: vomit[i]q[]h[]olericum stringit: magis stomachum et intestina consortat: p[]ro sua tamen asperitate et groflitudine vel duricta nocet neruìs stomas: vide oportet nos ingeniarit vt mollescat et amittat asperitatez: vt videlicet aut elirec: aut sup[]a aque calide fumum suspendat vt maturatu]n asperitate fuas duriciæz: deferat: aut opertum pafta asfetur: aut cussmelle conditatur in fructa concilium fm completione accipiétis. Diaſcorides ait: d[]icturus p[]ira ieiunis neciuæ eſſe, nec quare nec quomodo exprouit: neq[]s q[]s e[]zum genus. Pos autem dicimus: q[]p[]ro diaſcorides vituperauit p[]ira ieiunis accepta: fi non fm necessitate et medicinam accipiuntur: fed fm gule appetitum ad saturitatem v[]ſoq[]s funtatur: p[]ecipue it pontica sint: quor[]um proprietas: fi multum a ieiunis accipiatur: colicam generat p[]affionemOURAM incurabilez[]t: marime fi crebro affueſcant. Sed fm medicinam ie iunis melius q[]faturis comedunt. Saturis enim ſo lubilia]a ſunt: et stomachum debilitant: propter ſuperiorum stomachi comp[]l[]essionem et contentione virutus inferioru]n debilitatem. Stiptica vero q[]; er tereara e] aquosa e] aeræ subſtantia composita ſunt: subtiliòra et tèperatio]a ſunt: magiſq[]s nutriunt: ideoq[]s stomacho minus nocent: neq[]s bis ingeniari necefſe est ſicut ponticis. [D]ozum q[]uod ad acidiæ t[]es pertinet: subtilius ac]leuius: stomachoq[]s ad di[]gerendui facilius: acumen etiam cholere rubee c[]ertin quit: et ſtim[]a aufert: p[]roinde tam advo]mi]t[]n q[]; ad ege ſtionem c[]oh]bendam laudabilius eſt. pot[]icum plus illo stipticum eſt. Et hoc sopſitte argumentantur, cur p[]òtica ſtim[]n no] c[]ertinguìt ei frigidio]a ſunt mu]s: et natura ſit frigor[]is ſtim] c[]ertinguere. Quibus reſpondemus tribus er caufis o[]ri ſtim[]; aut er ſicicat e] in quib[]usdam membris a] stomacho remotis, p[]ster multitudines calo]s ignei in illis inſertam: aut er calo]e nimio in ip[]ſo stomacho: aut er ſalfo vitreop[]legmate. Et quacuiq[]s cauſa h[]oc e[]rota ſit: mu]ſi v[]tilius eſt et laudabilius: quia liquo] c[]ius t[]enuis eſt et acreus: in ſapo]e gratus. Si aut[]e in membris p[]recul a] stomacho er nimio colo]e naſcatur ſit: liquo] acidi t[]enuis aperit et perforat concu]a membr]o: et ad cum v[]ſoq[]s locum subtilis liquo] p[]necrat v[]bi ca]lo]z latet vnde vim incendij c[]ertinguìt: et ſit[]z mitigat. [R]urſus fi er calo]e stomachi ſit[] in]de]ſcat: moue]tur et di]ſp[]ertitur liquo] acidi atq[]s calorem v[]biciq[]s fuerit mitigat. [T]e] fi er ſalfo p[]hlegmate o[]iatur: per tenuitatem ſuam liquo] acidi p[]hlegma diuidit: c[]iq[]s c[]omictus falſuginè diuidit: et fic fit cauſa ſit[]e c[]ertin guende: q[]ui acidi]tæs falſugini] opposita eſt. Oppoſit[i]o]n aut interim]tia ſunt ſemp] oppoſita ſibi. ſicut in prima cuius libri particula]o]ſt[]edimus. pot[]ici]no] vò no] ſimiliter: liqno: eni c[]ius gru[i]s eſt et d[]ur[] digeri:

Liber

vnde perſoare nequit et penetrare ad loci ſitis: p[ro]p[terea] ſi er caloſe p[ro]cul a ſtomacho in m[é]bis or[ia]tur ſitis: et co liquo: pontici nequeat peruenire: au[get] caloſe et ſitim: ſi autem in ſtomacho er caloſe ge[neretur]: ponticitas ſum[us] deſiccat et cogit in vn[ti]: vn[ti] ſit cauſa augéde ſitis. Rurſus ſi er fallo ſit phlegma: te: cogit p[ro]ticitas parté phlegmatis et ſolui phibet: et fit ca augéde phlegmatice actiòis. Psira dulcia t[em] perate completionis ſunt: q[ui] minus ceteris frigida ſunt: quap[ro]pter calefaciunt et augent diſeſtionem: valent[es] in bis qui ſtomacho frigidi ſunt et ſicci p[ro]p[ri]ctas eis eſt h[mo]i: q[ui] ſi cum ſungis coquantur omné auferunt leſione: p[ri]cipúcipe ſi filueſtria ſunt p[ro]p[ter] ponticitaté ſuam: arboris eorum acqueſtis cinit[is] bibitus in bis qui ſungorum comestione ſuffocati ſunt: valet multuſ. Inſap[ora] p[ira] p[er]ſima ſunt: q[ui] p[ro]pter inſap[or]itaté abhorétur a natura: idcirco la boros[fa] et ſuſua ſunt ſtomacho.

### De malígranatis.

Alagranata vtilia ſunt eſui: ſy vtilio[ra] me[dic]ine: nutrimentu[] quiſpe co[sp]er ſi lauda bile ſit et boni: t[in] paru[n]i eſt p[ro]pter ſub[t]ilitatem eorum facile[m]s diſeſtion[em]. Ex quattu[n]o: partibus cópofita ſunt: que tamé o[es] ſunt ſtitp[ic]e: p[ri]ma co[ter] eſt e[ius]: ſecunda eſt caro: terra eſt liquo: quarta grana. Liquor frigidus eſt: ſed di[uer]tus modis ſim ſuos ſapo[es] et liquidatues. ſuit n[am]s p[or]tica: acida: muza: dulcia: et ſap[ora]. Similiter liquo: tenuíſtinus ac aqnoſus: groſſus: paruſs et me dioc[esis]. P[ontica] aut ſtitp[ic]ia impoſſibile eſt acip[ici] ſim cibui: q[ui] p[ro]pter asperitáte et duriciam ea natura abhor[et]: nec recipit niſi ſim mediciná. P[ro]inde h[uius]modi granata ſi paru[n]i in ſuperſicie exco[t]tícétur: et trito[n]i succus aut cum vino aut ſiropo potétur la[ra]tino: inſerio[ra] ſtomachi expe[ri]mi[n]: et expellút h[ui]umi diſitatem putrefacta de inſerio[ra]ubis: p[ri]cipúcipe ſi calída da cauſa ſit: acio e[n]i e[or]i in ſtomacho ſicut myroba lan[oz]um citriu[n]o[n]: et poſt mundificatione ſtomachu[n]i conſorant abſ[que] ſefione e[ius] neru[riu[n]: idcirco valent ad ſeb[em] diuturna[ſ] que er putrefactis humo[ſibus] p[ro]creatur. P[raur]iginé qu[o]ſus et ſcabi[de] de putredine falli phlegmatis natam: e[rt]ipar. A[cid]or[u]i e[ſi] min[que] ceteris ſit nutrimentu[]s: videlicet malis et p[ir]is et co[ct]an[is]: p[ro]pter tenuitaté tamé liquor[is] et aquoſita[tis] acceptabilis liquor[is] et tép[eration]is ſunt nutrimé[t]i: atq[us] faci[lia] ſunt eſui: h[mo]i autem p[ote]ſtatis ſunt p[ro]pter paruitáte terreſtris ſubſtantie: vnde in mul[til]is rebus melo[ſis] q[ui] cetera ſunt actionis: et ſicut alijs comu[n]is eſt p[ote]ſtas cho[ru]. extinguende ſitis eſeſtionis et vomitus: p[ro]p[ri]ictaté tamen habent ex tenuandi humo[ſes] e[cor]ſus cum vina c[i]ciendi: calo[ſes] epatis extinguendí: membra conſorat[] et p[ri]ſertim os ſtomachi: e[par] et co[sp]vnde valent ad ch[ol]ericá car diacá: et ad dolóre qui nasci[nt] in o[re] ſtomachi er cho[ler]ibus rubeis. vnde [li]p[er] in ſecunda partícula ep[is] dimiuar[em] de muliere patiente in p[re]co[d]ijs: veteres e[n]i os ſtomachi p[re]co[d]ia nuncupabant: p[ati]c[batur] autem mo[ſum] et ch[ol]era conſinu[n]i ex acutis humo[ſibus] natum inhe[r]entibus villiſ ſtomachi: et niſi re[ſ]

pert[ut] eſt q[ui] ei quodlibet c[o]ſerret remedi[n]: niſi far[ie]na o[d]ei ciu ſucco granati acetoſi: et iure eſt id quid[em]: farine e[n]i: p[pi]u[n]i eſt humo[ſes] ſup[fluo]s eri[ccare]: ma[l]i [ho] granati acetoſi: humo[ſis] acu[n]e ettinguere: et ſtomachu[n]i c[ó]ſoſtare. P[ab]et etiam p[ro]p[ri]i q[ui] in o[c]uſis i[ct]eric[u]ſi[ns] stillatus citrinum abijct ab eis caloſe: p[ro]pterea ablato co[t]tice malignanati omnia acetoſa p[it]entur: et succus e[rr]actus cum melle coquatur: et quandá vinguenti ſimiludiné habeat. valet ad vn[gu]ium oculo[n]i expulsionem: p[ri]uſi[ca]tq[us] acie a groſſus viſi[co]liſi: humo[ſibus] q[ui] ſi naribus infundatur carnem ſuperfluam cos[rod]i: et ſi er e[co] g[ui]nque inu[n]gantur roſuram et omné fet[or]em expellit. Maligra[nati]o[n]o dulcis liquo[rs] groſſio[n]i eſt et calidio: et vigetſi bilio[n]: et p[ro]ter ea calo[ſis] aliquantulú[] ſtomacho inge rit: c[ito]ſus in ch[ol]erá rubeam mutatur: et h[ac] de cauſa natura calidis inconueniens eſt: et marie febri[ci] tantibus: humectat autem ventrem: p[ect]oſis lenit asperitatem: t[uff]im mitigat, marie ſi fuerit affa[ſ]tum cum oleo violarum: et ſic agatur ſo[ra]men in ſum mitate malignanati: in ſimiludine latio[n]us venari] et impleatur oleo violarum: et ſuper p[un]as pon[as] tur: quantum fuerit oleum in coctione minu[t]um: tan[ tum] aliud ſemp adhíbeatur quouſus videtur ni[n]búv ultra poſe ſuſcipere: deinde ab igne tollatur: et abl[ato] co[t]tice: interio: pars conſerat: e[iu]ſus succus t[uff]iſtibus ſentibus adhíbendus eſt. H[ita] autem conſectio ven[t]rem humectat: v[ini]nam p[ro]no[cat] : t[uff]imq[ui] et calo[ſe] mitigat. Et ſi dulcis succus cu[ſ] acetoſo ſucco miſcea[t]ur: bibentibus ventrem humectat: et ch[ol]erá rubeá p[ro]hibet: calo[ſe] feb[us] extinguit: ſed e[n]i dulcia et ace toſa malagranata inſimul e[n]i c[o]p[ula]p[is] p[it]eſtur: ac succus bibá[t]: ſit ad ſtomachi c[ó]ſoſtatione[s] vtiliſis: et ch[ol]ericos humo[ſes] atq[us] p[ut]refactos exp[ell]it: ter[t]ian[is] feb[us]ibus atq[us] h[emi]triteiſis succurrí. D[u]ſu[n] quod eſt inter dulce[] et acetoſum medium: ad epatis calo[ſes] et ſtomachi non minus valet q[ui] acetoſu[n]i: ſed vim vomitum c[ó]p[es]cendi: et ventrem conſtringendi non habet: p[ars] e[n]i ſue acetoſitatis ventris ſoluti[n]em auſert: dulcedi[n]is quid[em] pars ſtitp[ic]um ventré ſoluit: vnde ſit q[ui] inter ſtitp[ic]um et ſolubilem conſtat medium. Inſipidu[] quod eſt q[ui]ſi aque ſapo[]: p[ro] ſui liquor[is] aquoſitatis copia ad frigiditatem pertiné[t]: vnde inconueniés eſt ſim c[ib]um et ſim mediciná. ſim c[ib]um: quia ſapo[]: c[ib]i non habet: vt a membriſs co[por]is attrahatur. ſim mediciná: quia p[ro]pter aquoſi tatem nec ſtomachu[n]i conſorat: nec ſolutionem inb[et]: idcirco faſtidiu[n] faci[t]: ſtoma[ch]um mollem reddit: c[ib]um in ſtomacho dig[eri]o[n]o permittit: vnde fit cauſa rugitus et inſlationis. ſed tamé malo[ſ]granato[rum] nucl[ei]s ſi a ſucco expe[ri]ſi ſunt: vt[iles] ſunt ad ex[t]inguendu[n]i ch[ol]ericu[n]i vomitum et eſeſtionem: p[ri]c[ip]ue ſi aſſentur e[cor]ſus puluis bibatur: calo[ſem] etiam ſtomachi atq[us] ch[ol]ere rubee acumen extinguit. E[oz]o[n]o co[t]tices frigidi ac ſicci ſunt et terſtres: qui ſi e[n]i aqua coquátur riſo et o[d]eo p[ri]us aſſat[er]: et e[ri]b[us] d[iv]ſtere ſiat: diſintericis et diar[tr]icis commoda erunt. Similiter et er co[t]tibus eſi[dem] aposíma facti[n] g[ui]as ex[for]tat. Ano q[ui] ex oleo loto emo[]: roda[n]i ſan[]

Dietarum particularium.

Jo. crit.

guiné stringit; et sanguinis flueri menstruoiz in muueribus arctat. Lozer ait maligranati cii radice in vino cōctus zibicos afcarides et cuburbitinos educit de ventre moztuos. Mudei quidem maligranati stipticioneis sunt succo: corer ho stipticio; e nuclei: flos autem omnibus est stipticio; e licio: Diaſcorides flos inqui maloſtrum aliquantuli ad sole deſiccatis; e in vitreo vafe cōditus; e vafe er oleo omppabino impleto: tribus diebus ad solcm polito; valer quantum oculum roſatum.

T. ſic aucto: determinat de píri: e primo de ſiſtis que cōpetunt via nutrimenti plus e via medicine. Sèdo de illis e plus via medicine e nutrimenti ſecunda ibi: Malagranata, T. Queritur vtrù pira comptantie iefiuo ſtomacho aut reſplecto, i ante cibum vel poſt. Et videtur q. ante: q. Auicé, di cito ſi ſtructus ſunt cibi medicinales: igitur. In còrariuſt eſt aucto: iſte dicens aucto:itate Diaſcoridis: q. pira ieuio no ſtomacho marine ledunt ſtomachu. Idem vult raf. Ad hoc vico ſim aucto: eſtum q. ſi pira dentur maia cibi vel meſicine ad saturitare: tunc non còpetut ieuio ſtomacho: q. mullei reſplent ſtomachu e aggраuant. Jhes ratione ſue frigiditaris e bu. ledut ſtomachu: vt dict Diaſcori, aut dant ratione ofſich vétris denegadi: e ratioſe appetitus ſuſcitan; et ofſich vétris procuradi: e ſic competit poſt cibu: q. repit muntunctoriuſoſates oſis ad fundu: e faciuo cibum etiia deſeſe dere illuc. T. Querif vtrù poſt pira còpetat vinu aut aqua: Arguif q. viniu lurtua illa metra: poſt pira p[ro]ſoyteru quere: vel adde meru. Et iuiu docide p[ra]baf aucto:itate auctuus. Jhe[]t dicit littera q. pira in ſtomacho recepta cauſant colicam: i[]ret in ſerinti ſeſces: fed vinum eſ cauſat inſuſa aqua y[ro]retinet obtuſe: igitur. Ad hoc dicit quid[am] q. ſi pira dentur ieuio ſtomacho vtru[n]inu non còpetet ſed aqua: q[ui] cum vinu ſit eſſentiau ca: e ſic marine ledit ſtomachu cii ſit nueruſous. Si y[ro] den[]ſe pira ſtomacho reſplect magis compe tit vinu poſt q. a[di]uuat ad digeſtione eon: e rea dura cit ad temperamentu c[ui]m ſint frigida: e q. etiá dantur ad appetitioni: ita etia ad digeſtione c[ui]m ſit calidu: L[]ota q. qu[ui]s de natura frigidi ſit mouere a circuſerentia ad centrui: e ſic pira cum ſint frigida per ſe p[ab]eát reſtringere: ſiuе ſumaru ante cibu ſiu poſt: t[ui] de p[ac]cides laxant caloſe naturale c[ó]ſtando per antiparitatiuſam: q. vt dicit Ariftore, quarto meſteo: q[li]c ſo: lícet fri. ſemp inſtrigide ſed per ſe: t[ui] de per ac[ci]des q[ui]s adurit: vt p[ts] in tonitruo, b[oc]idez vult B[ip]po. d[ic]ens T[ietres] byem[]e: t[em]re calidiflum ſunt natural. B[]ota q. Aui cenna dicit q. ſi pira poſt cibu ſumaru in magna quantitate laxan: e t[ui]n modica conſpát, et hoc intellige ſane: q[ui]s diſco q. ſi in magna quantitate ſumaru poſt paſtum laſrat: dum t[ui] non deſtituan[]c a regimine nature: q[ui] deſtituerentur re stringerét: etiá ſi ſumaru in parua quantitate: ita q. ſo n[fi]t ſub regimine nature reſtringi[]t poſt cibu: q[ui] reman[]et ſeu re uertuntur ad natura propriá: e ſic indigeta reman[]et in ſtos macho. M[]ota q. pira ſiut lapidoſa ratié c[ſ]cicatatis terre las pidofe a qua nutrimenti ſuſpiciut. Et dicit palladiq. q. ſi ter ra mollis adda[]r adi: aut q. arbo[]r: transplanſte ad terram molle[] efficien[]k molli pira e t[ui]n lapidoſa. M[]ota q. ſer vinu appoſita plante ſterili faciu e[]a fructificare: hoc intellige do ſi ſit ſterili. p[er]t h[um]iditare groſiam terre frigida[]s non potente penetrat per minima partes illus plâte: e ſer vi n[fi] cum ſit penetratia faciu penetrare: ſed non eſſet verum in ſterili planta p[er]t locum ficu[]s e aridum. T. Queritur que ſint fanioa aut pira aut poma. S[olu]tio patuit in còpatione pomou: e co[to]ano: u. Illtra tamen nota q. p[om]a c[í]

tius digeruntur in prima e ſeunda digeſtiva; e similiter cibum molles respectu ſolidi: ied in teria digeſtiva eſt ebi q: q[ui]t: teria digeſtiva procedit ingroſando et liquidum eſt tarde coagulationis: ideo poma tardius digeruntur in teria digeſtione q. pira: T. Queritur vtrum malagranata còpetant in ſe. S[olu]tio q. ſe, aut eſt ardentiffima de materia cholerica e t in corpo: iuene e ſt ſtomacho carmoſo: e t[ui]c c[ó]pete ſuccus maloſtrana, acido: q: t[ui]c malá c[ó]pleſioné alterat e choleru euacuat vt dicit littera. S[ia]utem in conſeditionib: contrarijs: contrariuſt fiat. Et nota q. ſi tumeaus plus de inflamatione ſeb. q. dulcia minus competunt cum non ita alterent. Sed ſi plus de difficultate anhelitus: tunc acida ſeu acetoſa minus competut: cum cauſent difficula[]ta: tem anhelitus e ſoffendant illu: e t in omnibus ſeb. fructus ſoffendens malum vt dicit B[ip]pocra. Et q[ui]s adhuc offendant anhelitu: tamé illa offenſio non eſt ratione deſbilitionis virtutis de qua intelligit B[ip]pocra. Et q[ui]s etiá malagranata denigrent lingua: tamen talis denigratio cuſa fit a natura cibu n[ó]t eſt mala: ſed ſi eſſet a materia cholerica ardente eſſet mala: e ſi corſetro itarum nigredinu: qua a materia cholerica ſi lingua e[]aſpera e ſicca: e t[ui]c maſſi ligranati eſt mollis e humida. T. Queritur quare ſuccus iſte habet linguam denigre e oculos claricare. S[olu]tio: q: lingua eſ t[ong]ſoſa e tara ratione cuius ſubtilitatis et penetratioſi ſuſc cito ſuum effectu demoſtrat: ſed oculus eſ ſolidus e t non t[ong]ſoſius: ideo non p[ot]eſt ſubſtantiam oculi penetrare: immo bene partes circundates oculus abſtergere: igitur clarificat viſi[]um. T. Queritur in ſuccus maſſi l[o]ſtrangato, còpetat ante cibu v[]l poſt. P[ob]aſ q. ante: q[ui]t dicit B[ale]q. anteq medicus det aliquid egro: debet rep[ri]ſe cere preſentialiter materiá mo[]bi. T[he] rep[ri]ſemere debet acu[m] men ſiu ardo[]e illius materie ſue ardo[]e ſtomachu: igitur. In còrariuſt eſt R[]aſ. d[ic]ens q. fructus molles debent exb[er]ber ante cibum: ſolidi y[ro] poſt. S[olu]tio q. r[af]u. intelligit de ſolidis interius e ſterius vt nuces e t non de bisur extra et molibus intra vt malagranata. T. Queritur vtrù malagranata, dulcia còpetant in ſebribus cuſo ulced funde[]n in groſſa ſubſtantia: e omne dulce oppilet. R[es]p[ó]q. ſicet ſint calida: tamen habét humiditate ratiune cu[]b plus poſſunt q[ui]noctent ratié ſui caloſe: igitur. T. Queritur de h[oc]q[ui] d[ic]t Auicen. q. dulcia plus conſoſtant ſtomachum q. acetoſa. Eoncedo cum Auicen, et cauſa e t q[ui]s c[ó]s dulcia ſint in groſſa ſubſtantia: non ita penetrát partes ſtomachu ſiut acetoſa que ſunt in ſubtili ſubſtantia. e etiam acetoſa ratioſo ſue frigiditatis nocent. Et ſi arguitt q. magis vicinau tur acetoſa p[ont]icis e ſtipticis que habent ſtomachu conſo[]tare q. dulcia. R[es]p[on]deſ q. q[ui]s ſunt in ſubtilio[]i ſubſtantia respectu dulciuſ magis conſoſtant. T. Queritur quod eſ magis reſtrictiu: e ſtipticu: aut q[ui]s granati: aut corer mal: aut fructus: aut planta. R[es]p[on]deſ q. flo[]s: q[ui]fruct. M[]ota q. quedam arbo[]res ſunt que ordinantur ad homines mediante ſuo flore: vnde non habent alium ſtructum m[edi]turo: roſari: quedam y[ro] mediante ſuo ſtructu: quedam m[edi]tano: te flore e ſtructu: et ıſt[i]ta tales v[]timi[]s ſimul v[]aſ flore e ſtruct: e q[ui]s flo[]s cadit e ſtructus m[atur]atur: igitur ſtructus eſt minus ſtipticus vt in maligmanatis: ſed in illis qui p[ri]us florent e t deinde fructificat ſiut pira: flores ſunt minus ſliptici q[ui] fructus ſiut poſset argui aucto:itate philofophi[]n li. de plátiſis dicentis q[ui]s flo[]s ex nutrimenti ſubtilio[]i parte nutriſ: cum igitur ſtipticum in groſſa ſubſtantia fundetur: videtur flo[]s m[ín]imeſſe ſtipticus e.

T. De meſpilis.

Espila frigida e ſicca in primo gradu, pro[]p[ri]cat[é] habent ſtoma[]b[ui] conſo[]tádi: cho[]ſericam eſegetio[]n ac vomiti[]u auferu: viná p[ou]o cant: magis pertiné[]t ad medicinu q[ui] ad cibum: paru[]ſi em nutriunt e grosſos faciu chimos meli[]o[]ra ſunt ante cibu q[ui] poſt cibum fumpta [ſtoma] cho: q[ui]s ſunt conſo[]tatiua c[i]uſq[]u n[ru]cis non nocetia,

["Ziber", "### De rilocaractis.", "Ilocaracta modicum habent dulcedinis multis: skipticitatis: quorum substantia grossa & lignea: digestionis inobediens sed viridia meliora: sunt atque solubilibiora: stomacho nocia. Sicca no sunt skiptica et min? no: cëria hæc de re: q: liquores corus paru habet acuminis; vi: viridia sunt vêtris solutius. Li autem deficessit: et liquore cum acumine amittunt: fitque coru substantia terrestris et lignea: proinde fit contificationis cauta et vîne prouocationis: est tamen corum pellicitas: q: tardissime descendit a stomacho: pptcrea sunt cauſa generâde colice paffionis si affidie comes dantur. vnde Halie. vtinam rilocaracta no veniſſent in partes nostras a ſirie regiòb?; ibi em: ſunt solubilibiora: et vt ad nos veniuit: ſunt skiptica corporis nocia.", "### De glandibus.", "Landes frigide ſunt in primo gradu ſicce in secundo. Significatio cari caloris est dulcere: earumque laporitas & pòricitas licitatem innuit: fed tamen ad glandulum comparatione ſunt ad digerendum faciles & nutribiles: tuffientibus er phlegmate non multum nocire: nec multum skiptice: nec multu diuretice. Que tamper plerius non comedantur: q: cerebro eſui date inflationem & capitis faciunt dolorem ppter digestionis duriæm & ſumum in stomacho clauſum. Sed vt ab eis nocumenti auferatur & skipticćiess fiant: affari cas oporct: vt earum corpus rarificatur: que ſicita tem temperat pectoris: et vîne difficultate dissoluit: q: ſi aqua tepida inſundatur: q: earum còplecio tem peratur er aque mollicie & humiditate: pioinde ſunt boni chimi in corpore generative. Cholerici tamen cum zuccaro eis comedant: phlegmatici cum melle, ſin medicinam no virtutem habent laudabilê: quia abominationis & vomitus ſunt conſtrictiue: iciuni quoque stomachi còſotatine. Rurſus ſi cum modico ſale terantur: et melle temperentur: ad rabidi anis morium ſeu humanus pioſunt: necnon cum vino aut fapa téperate in magdalonis ſorma mulieribus ſup poſite ſanguinem ſtringunt. Lataplaſina quoque et eis cum odci farina & aceto fine vino factum: et fueram. mamillas tumentes politum: potenter auxilia tur. Eari corticibus vſtis et pulueriſatis et cum fas", "### De castaneis.", "Aſtance calide ſunt in medio primi gradus ſicce in secundo. Significatio cari caloris est dulcere: earumque laporitas & pòricitas licitatem innuit: fed tamen ad glandulum comparatione ſunt ad digerendum faciles & nutribiles: tuffientibus er phlegmate non multum nocire: nec multum skiptice: nec multu diuretice. Que tamper plerius non comedantur: q: cerebro eſui date inflationem & capitis faciunt dolorem ppter digestionis duriæm & ſumum in stomacho clauſum. Sed vt ab eis nocumenti auferatur & skipticćiess fiant: affari cas oporct: vt earum corpus rarificatur: que ſicita tem temperat pectoris: et vîne difficultate dissoluit: q: ſi aqua tepida inſundatur: q: earum còplecio tem peratur er aque mollicie & humiditate: pioinde ſunt boni chimi in corpore generative. Cholerici tamen cum zuccaro eis comedant: phlegmatici cum melle, ſin medicinam no virtutem habent laudabilê: quia abominationis & vomitus ſunt conſtrictiue: iciuni quoque stomachi còſotatine. Rurſus ſi cum modico ſale terantur: et melle temperentur: ad rabidi anis morium ſeu humanus pioſunt: necnon cum vino aut fapa téperate in magdalonis ſorma mulieribus ſup poſite ſanguinem ſtringunt. Lataplaſina quoque et eis cum odci farina & aceto fine vino factum: et fueram. mamillas tumentes politum: potenter auxilia tur. Eari corticibus vſtis et pulueriſatis et cum fas", "pa temperatis capiti adolescetis in modu cataplasmatis impolitis eius capillos consortat et augmentet: et contra allopiciam valet.", "### Queritur vtrum meſpila ſint frigida & ſicca: arguitur q: non: q: dicit philofophus in quarto physico: um: q: omnis motus a contrario in contrariis: et ſi flat motus a me: dio ad extremum vitur medio tanquam contrario: ergo cum meſpila in principio ſint frigi, q: ſicca: cum mouentur ad maturationem erunt calida & humida. Item dicit philofophus q: mater putredinis est bu, et pater cali, in quò metpeo, ſed meſpila cito putrefunt: igitur. Item ſunt diuretica: igitur ca. Solario patuit in pœdentib: a ſimili: vbi dictum est q: quadruplex est còplecio. Et ad argumenta dicendum q: ratione cuiusdam subſtantie ca, ſupſicialis p: ouocat vinacque et q: est pauca igitur non reponitur in gra. meſpila quantum ad hoc. Ad p: imum argumentum dico q: quidà eſt motus qui fit a natura et: et iſte fit a contrario in contraribi: et d: cali loquut: philofophus. Alius est qui fit a natura et ab anima ſimul vt in meſpilis cum fit motus augment: et talis non fit a còtrario in contrarii. Ad dicendum q: quanti: ad hoc q: eſt eſse maturi: et immaturi contrariantur: non tam quoad còple rionem. Ad secundi dico q: putrefunt cito ratione ſue rare còpofitionis et non ratione còplicationis. Queritur vtrus meſpila augebant appetitum: arguitur q: non: quia duplex est appetitus ſelicet coitus qui fit vt repletur inaniſtur: et appetitus cibi qui fit vt inanimum repleatur: ſed meſpila cù ſint groſſe subſtaticè replent stomachi: igitur deſtruunt appetitum. Item Halienus in de mo: et acci, dicat q: appetitus nihi aliud est q: ſenſus inanimitis: omne ſentem q: deſtuit ſentium: et appetitum: ſed omne fri. est bòdi: et meſpila ſunt frigida: igitur. Hæſt philofophus dicit ſedo de anima q: eſuæ est respectu calidi & ſicca: ſed fri. còtraria: calido q: ſicco: igitur. In contrarii est iſte aucto: et alii auctores. Ad pumdi q: meſpila principalius còpetunt vià mediæ: q: et q: tunc ſumnum in pauca quantitate: igitur non replent ſtoma cump. Ad secundi dico q: meſpila non ſunt frigil, frigiditate narcotisante vt argui. Ad tertii dico q: Ariftoleces loquifque còpаратione ſeliciter respectu appetitum pot: qui eſt respectu fri. et humidi: et nò simpliciter: q: simpliciter eſt respectu ca, et humidi. Alii dicunt q: eſuries eſt respectu calidi & ſicca obſectiue q: tanquam obiectus: non tam et tanquam diſpoſitio: q: in cipbi motiui. Et q: meſpila cum ſint frigi, & ſicca diſpoſitum os stomachi ad appetetu irradiado os stomaci. Teſicidù q: ariftoleces intelligit de appetitu naturali omni: médo: q: talè non ſo: ſo: ſo: ſo: ſo: ſ

Dietarum particularium.

Fo.cxx.

homo distinguïf pplegum aticus melacholicus t fangume? et cholericus t resque respectu alialius et téperatio: vt dicit Conſtuit: q. téperatio: igitur virtus eſt in hoſe forto: q. reſe raméti cōplectionis ſequif foritudovirtus vt vicit Ha. et q. appetit excaſa t a cōplectione fri. q. ſc. de fori vtu: p[os] pter b cii in hoſe melancholico c[urrat] ita duo: no ſie yo in pplegimatico aut ſanguineo: igitur magis excaſa t. S[]z alia alia bruta recedit a téperamento respectu hoſis: vii debiſ lioſi vird: eſt in ipſi: iſo alia rapacia c[ui] babeat virtutes: fori toem plus appetut ratione virtutis: non t[em] ratiòe comple cationis. Sed in alia q. vir: vt eſt debilis: igitur q[ui]s ſint meſ lanpolica t debiliter appetut. ☞Querit vtr[ui] meſpila cò petant ante cibum vel poſt. ☞K[hi]n. q. non còpetunt principali ter in via diete ſed medice: et ideo debet capi ante cibum. Et fi vius capiat poſt: hoc eſt q. plures conquerunk de conſtipatione ventris q[ui] latione: igitur. Et ſi obſtaas de rati diſte q[ui] q. ſunt dura còpetut poſt. Solutio q[ui] rafis loquif de illis fructibus qui principaliter còpetut in via diete: ſed meſpila principaliter còpetunt in via medicine. Vel diſcendu q[ui] q[ui]s vicit q[ui] solidi debent capi poſt: intel: igitur de remanentib? solidis: ſed meſpila comederunt molli: igitur. Ilam: fi dentur paru[us] ante cibi: reſtringut et conſoant: r[os] machus: et ſic intelligit ſe aucto: Si yo denfin via diete t[em] magis còpetunt poſt: q[ui] faciunt cibum deſeſdere. Utherius nota q[ui] in via diete renata t[em] molla ſunt in via diete melio ſa: in via autem medicine econtra eſt de viridibus. ☞Querit tur quare meſpila mollecunt extra arboſe: no ſicyo alij fru: crus. ☞K[hi]n. q[ui] e[ritatione] ſimis: q[ui] finaliter odiu[n]k ad vium hominis: et aliquid eſt bandi: ſint: et aliquid materie. Secus da cauſa: q[ui] ſint plurala offa: i.nuclei, et caro circa offa q[ui]to pu treſt: t[em] molſſat vt vicit y[ac]ac. ☞Nota q[ui] meſpila abundant mult in nucleis respectu alioni: p[ro]pter terreforit: t[em] ou t[em]ridem arboſis et ſiccitat: nam e[rit]o arbo: durio: ceteris. J[heſ] aliq[ui] nuclei cetero[us] fructu[us] ſunt in medio: q[ui] mediatae n[unc] leo fructificant: q[ui] non in meſpilis ſunt in medio: p[ro]ter cau[mi] ſam contrariæ et plures nucleos p[ab]et: q[ui] abundat planta mult in materia ſicula aut generantur: diſtincti: q[ui] ſicca eſt cauſa diſtinctionis: et ſeparationis: et humiditas con tinuitatis vt dicit y[ac]ac in victis viu[n]eribus. ☞Querit que ſunt melioa aut rilocarata viridi: aut molli. Recitat y[ac]ac in littera q[ui] Balianus vituperat ſicca: còmendat vero viridi: y[ac]ac vero vituperat viridi: et còmendat viridi: igitur contradicunt. Ad primum dico q[ui] rilocarato[um] triple[er] eſt ſtatuis. E[n]us q[ui] complete maturan[que] in arboſe ſa: t[em] t[em] vi vidia ſunt melioa ſiccas. Secundus eſt qu[ado] colligunk ab arboſe ſua: e[rit]o ſicca ſicca ſunt melioa. Et ideo dico q[ui] y[ac]ac còmendat rilocarata ſicca in ledo ſa: q[ui] duo ſita: no cent ſomacdo ſicur vit dicit in littera: t[em] Bal. yo vituperat ſic ca in tertio ſatu: q[ui] per p[ro]ceſſum tépo[us] ſunt fructi[ca] et t[em] manco nocia: vnde nota q[ui] ſunt meſpilis vicina. ☞Querit tur vtrum ſtomach[i] conſoſtét: contra: frigidu[n] non apponit manu in operibus naturali: igitur. Item virtus naturalis vi get per calidum t[em] humidu[n] igitur non conſoſtát digestu[n]as. Ad primum dico q[ui] frigidu[n] q[ui] quod frigidu[n] acti[us] quod eſt inſtridare non apponit manu: ſed bene quod ſcom actu[us] qui eſt reſtringere. Et ut distingue p[ro] ſe aut per accidés. Aut diſtingue e[rit]o de frigidu[em] excelli[t] aut de remit: q[ui] auicen, intelligi de excellenti. Ad ſcom dico q[ui] hoc intelligi de virtute regiti u[m]a naturali toti: corporis: t[em] non de virtute retentiva. E[le]l d[ic]o q[em] omnis virtus naturalis finaliter ordina[n]k ad digestu[n]os nem t[em] digestio viget per ca. t[em] bu. ſed formaliter t[em] p[rim]o no eſt ſic. ☞Queritur cuius cōplectionis ſint glandes. ☞K[hi]n. q[ui] ſunt fri. in p[rim]o t[em] ſicce in ledo. ☞Nota q[ui] q[ui]s fructus atque ſturur ſue plante in principio: no tam e[rit]o in fine: ideo q[ui]s pla[ta] fit ca. q[em] non tam e[rit]as glans. Et nota q[ui] ignis factus e[rit]o l[ignis] quercus non eſt calidio: ratione cōplectionis: ſed r[ö]ne cōpositionis dure quercus. Et q[ui]s impinguèt p[oc]cos ſim apparentia: non tam e[rit]o veritati: iemo inflat eo square v[ic]entur p[ing]ues: et ſic non impinguát ratione cōplectionis: ſed ratione cōpositionis. Nota q[ui] co[ter] quercus c[ob]uſtus remouet alloplicia: q[ui] ratione ſue fructicatis p[os] claudit:

q[ui] ratione ſui acuminis acquisiti per aduſtione amouet mag[ui] lam materiæ corrodent[em] materiæ capillorum. ☞De uicibat de hoc q[ui]s Au[n]i. dicit q[ui] interio: co[ter] gládis eſt iuptio: t[em] tam men e[ritio]: eſt groſſio: in qua magus fundatur ſtipicatas. Solutio q[ui] e[rit]io: eſt magus ſtipicus formaliter: interio: yo eſſeultive: t[em] ſic intelligi Auicenna. ☞Queritur vtrum planta eſt fri. q[em] igitur. Item Auic[em], ſimul determinat de cāſtanțeis t[em] glandi: p[ro]pter ſimilitudinem ſeu c[ö]u[n]enienti: ſed glandes ſunt fri. q[em] igitur. Solutio q[em] c[ah]tanțea bas bet multa preputia et coſia: nutrimentum ſolidum g[ri]fidus et ſiccum cedit in co[ia] illa: t[em] p[ur]ios p[ar]s illius nutrimen[ti] cali. et bu. c[edit] in medullá: ſed ſicitas de officiis remoue[n]t. Et ad argumenta que poſſent fieri: nota q[em] fructus ſequitur cōplectioné plante materiæ: ſed ratione iſſus no ponitur in gradu: ſed no cōsequitur formal[é] que eſt a domi[n]io que datur ab agente ratiòe cuius p[ont]ur in gradu. Et nota q[em] Auicen, determinat fil: de eis q[em] ſunt ventoſe: non ta[n] men q[em] ſint euſſé cōplectionis. Nota q[em] c[ah]tanțea non dant bonum nutrimentu[]s ſimpliciter: ſed leu[que] cōparatione ad gládes: eſt ſic loquitur y[ac]ac. Item allici[que] appetit: t[em] q[em] bene sapit bene nutrit ſicur dicit y[ac]ac. Et q[ui]s ſint ventoſe de ſe t[ain]em per artifici[n]t[em] de co[de]ctione e[con]us ventoſitas remoue[t]ur: t[em] ſic adhuc dant bonum nutrimentu[]s abſoluto loquéd[que]. Nota y[er]tius q[em] aſſate ſimpliciter ſunt melioas e[li]tratis: q[em] aſſatio remouet maius n[ument]u[]s ventoſitate: q[em] eſt fil[ia]tio que remouet aut téperat ſiccitate[s]. Nota q[em] c[ah]tanțee generant ſonit in igne: q[em] quando ponunt in igne medio[s] c[ri]: t[em] c[al]o: ille mediocris diſſoluit ventoſitate: tantam q[ri] opotet vt rumpa[k] co[ter]: t[em] t[em]illa ventoſitas ſubito c[um] ſonitu: e[rit]: ſi in calore ignis debil[em] aut p[ri]ſoſtimo ponere[n]t no fieret illud: q[em] ſin A[r]istotéle quarto me[the]o: q[em] c[al]o: for[ts] us non generat ventu[n]: nec e[n]tiam debilis: q[em] ſon[s] confutim plus q[em] ſolratu: t[em] debilis non eſt potens ſolruere: ſed non r[up]ſic ſic co[ter] in aqua: q[em] illav[ent]oſitas ſumif[em] paulatine.

Te De olíuſis.

Líuc duobus modis diuiduntur: ſunt emi domeſtice et ſiluſtres. Domеſtice yo trifa[ri]am diuidunſk: vno cum ſint p[ò]tice virides t[em] nondi[m] mature: ledo c[ui] ſint nigre p[ec]ſectas habětes maturitáte: tertio c[ui] ſint inter maturitate[s] t[em] imaturitáte mediocres ruben[] habentes colo[re] q[em] d[ia]ſcori. appuſtavit hyacinthas. A[irides] q[em] p[ò]tice t[em] imaturi: i duo diuidunſk. in aquaticas: hoc noie p[pter]ea ſungutur: q[em] ni[n]vnturolitatis in eis reſpetur níli paruſilmiu: q[em] nullo modo ab eis p[ò]t ma[n]nare p[pter] ſui liquoris t[em] aquoſitatis subſlitattem. ſunt t[em] alie que abuſiue vocanſk aquatice de quib[em] ſit oleum omphacinu. Líuc yo que recte aquatice vo[ca]túr: ſunt terreſtres: q[em] p[ò]ticitas ſueq[em] vntuolitatis t[em] teſtatur inópia: t[em] ob hoc ad frigiditáte t[em] ſicita[em] tem pertinent: vnde ſtomach[i] ſunt conſoſtatiue ma[n]gis c[eter]is olíuſis: ventris tamé c[ò]ſtipatiue: t[em] minus omni[n]i corporum nutrítio: e[rit]e ad d[iger]endus tardio[res]. A[rauitas] nutrimenti ſit p[ò]ſue vntuolitatis inópia: t[em] ob d[ige]tionis t[ard]itaté t[em] frigiditáte t[em] d[uri]ſiam: quas multi p[re]parant cum ſale t[em] aceto: quidas vero cum ſale t[em] aqua: n[on]nulli ho cum aceto: ſed que ſunt cum ſale t[em] aqua condite: a ſale accipiunt quan[da] acuminis t[em] ſiccitat is partem: vnde ſanguin[i] incendium p[e]ſtát: ſtomachi nervos mo[d]eſt: ſunt e[ti]a diffi[ciles ad d[iger]endu[n] p[pter] groſſitudin[é] t[em] d[uri]c[i]e: e[ca]t[em] acu[m]e p[ü]git intreſtina: vii citi: egerunk. Q[ui] auct[em] c[ui] aceto p[parate]: ſunt temuioſes: p[inde] cho. ru. acu[us]

Ziber

men extinguntur: appetitum excitant: marime si in me
dio p[and]ij accipiantur: que si digestioni obediestes
sunt: optime stomachi conforant: ventre stringit.
Alio quo que abufine dicitur aquatice: p[or]iorib[us] sunt
nutribilioes: minusque stomachi conforant: p[ro]pter
corum vnctuofitates: videb[us] a stomacho facile deſcen
dunt. Nigre que ad maturitatez peruenient: calide
sunt et mediocres inter ſiccum et humidi: quas tamem
diſacoides dicit ſiccitati pertinere. Bal. no teſtatur
eas babere h[uius]iditare. N[os]ſibile eſt eſi q[ui] dicit: eſt
ei ſapozitas ac vnctuolitas inuiut illa humiditare
babere. bac de caufa: cibus earum multu nutribilis
t grossus et mollificas stomachi: tardus ad digeren
dum. facilis ad egerendum. tarditas digestioſis fit
p[ro]pter vnctuofitare cibum facient: natare in ſum-
mitate stomachi: et cohibent[em] ad locum decoctionis
defendere. faciitas digestioſis fit p[ro]pter vn-
ctuofitatis ſue p[ot]iticitatis inopia: proinde aliquan
tulum stomachi c[of]oſtarat: ch[imus] tamem qu[em] ite ſue
rubee generat olioe: eſt fin earum colores: de nigris
videlicet niger: de rubeis rubeus generatur cibus:
Rubee inquit Ba. olioe colore faciunt quaſi aliquel
oniu. Iste idem. rubee olioe: nec nigredini nec maturi-
tati accedentes: stomachi conforat: et ventre confiſt
p[ant]at: ſed nigre perfecte maturare cito in humoſi: coz
ruptiones tranſducunt: stomachi molliut: ventre
humectant. He t[in]i ſm medicinam ſunt vtilis: q[ui] ſi tera
tur et ſuper loca igne vel aqua calida vſta ponantur:
veſicam ibidem naſcitur reſp[er]imunt.

De oleis.

Leum bifarie diu iditur: eſt enim recens de
oliarum qu[ie]des fructib[us] nouiter erp[er]ſium:
eſt et vetus tarde de eſiſe fructib[us] manibus.
Recēs yo ſi ſit de olíuis ponticis et imma-
turis: vocatur oleum ompbacinus. Aniuerſaliter t[in]
oleum cognofitur laudabilius in odore ſi ſit odorife
ram. in ſapoſe ſi ſit optimi ſaporis. ſ.cuius p[ot]icitas
i. lingua ſentitur: acuminis indigēs. qualitate quia
q[ui]ntu ponticitatis h[us] tantus frigiditati et ſiccati
p[er]tiner: et ob hoc stomachi conforat. proinde anti-
qui illud affiniuauere oleo roſato: illudq[ui] in multis
p[as]ſionibus vice roſati dederut. Olei quod recens
nouiter ab olíuis manatu nigris et maturis: calidus
et humidus medio[rit]erit: stomachi mollificatuju: ven-
trem humefaciens cito in cholerá ru. tranſo[rm]atur.
Olei yo q[ui]s ab olíuis erit diu residentibus: ſi er olí
uis fiat immaturis: omni carebit malicia: niſi q[ui] ali-
qui retinebit ponticitatis: et ablata pontitate pe-
nitus fit nocibile: citoq[ui] in malos humores conuerti
bile: atq[ui] molle faciens stomachi: diſgeſtiam t[in]vim
non impedit. q[ui] si multomaq[uis] inueter aucret it ſapo-
ris fiat asperioris ac ho[er]ibilioſis: inconueniens erit
eſi: medicinæ tamen vtilæ.

Oliue ſunt fri. et ſic. ſin Auicen. q[ui] reſtringit fluxum y[ris]. I[tem] oliue in ſui p[ro]ciptio ſunt pontice: ergo fri. et ſic. quod concedo. Et ch[uis] in regione calida generent: tamen non immutant[em] ad crafim continétis aeris: q[ui] continé[n]o non complete dominatur deſuper: q[ui] olíuis non eſt obediens. Et ch[uis] ſap[o] amaros atteſtatur caliditati: vt dicit y[ia]ſac in viuuerſalibus dietis. et, tamé[]uis olive ſunt amare non ſunt calide gradualiter: quia illa ſubſtātia cali. in qua fundatur amaritudo eſt paucæ ſuperſicialis: ſed quantu[am] ſub ſubſtantiā centralem reponunt in gra. Et nota quod iſtud q[ui] dupler eſt amaritudo: quedā que ſit a calo[re] agentis vt p[er]ts in mel[em] le q[ui] decoqutitur ad ignem: et talis atteſtatur caliditati. Alia eſt amaritudo que ſit per admixturem partium terreſtrium cum ſiccis ſicut patet in mari quod eſt amarum. Et nota q[ui] ſicitas inducant in olíuis a calo[re] agētis. et extraneo: et talis n[ò] ponit i speci[em] nec c[opl]èrationé. Querif quare burus abies et laurus longo t[é]poze retinent folia ſua et non ſic alie plante. Solutio q[ui] in bu[po] reſinen[]t folia ratione bure c[opl]è tionis difficilis resolubilis. Et in abiete ratione viscoſitatis et vnctuofitatis. Et in lauro rōne materie nutrimétalis cali. et b[ui]m[us] et per viam p[im]a melacholici homines duiti viuunt: p[er] ſoam p[le]gmaricati: et p[er] t[er]tia ſanguine. Querif turare folia ſunt acuta in bu[po] lauro olíuis. et in populo et alij ſunt lata. Cauſa eſt q[ui] nutrimentu populi et ſimiliuſt humidus: fluidus: aquoſum: et meatus ſunt lati per quos attrahitur: iſtur erp[ad]itur in latum. ſed in alij nummētis fructus eſi in principio oculis: et amaritudo introductur tractu t[é]poſis longo: ideo t[ard]ius maturatur. M[ota] q[ui] ſita planta mati[que] degit in calida regione. P[ro]ma ratione ſue magne attractionis in virtute attractiua nutritha. Secundo de ratione ſue nobilitatis. Tertio q[ui] nutritur et nutrimēto nobili ſe ca. et b[ui]m[us] et omnia talia reperiunt in calida regione. Querif vtriu olia b[abe]t stomachi c[of]oſtare vt diſ cit littera: et i[te]telligit de medie eſtatis et non vindit et p[ae]me necvitime eſtatis ſeu maturitatis: q[ui] tales mediocres habet quandá vnctuofitare naturalé n[ò] nimis aquoſam ſicut b[ae]t ha[ve]t virides: nec nimis deſiccata ſicut habet c[opl]è p[er]matu re. y[ia]ſac dicit q[ui] debent ſumi in medio p[and]i[n]g: qu[ui]ās ratiōne molliſcici d[eb]erét ſumi ante c[ar]ib[us] et ratione c[opl]è c[it]atio poſt: vnde si ante ſumerent facerent abominationé et deſe c[ant]er appetitui ſicut faciut p[er]bōdia nimis p[ing]uā tamem in p[ro]ciptio ſumunſ p[and]i[n]: et ſi poſt ſumerent supernataret stomacho ratione, ſue vnctuofitatis: i[g]itur debent capi in medio vt ratione vnctuofitatis mediocris faciant p[ra]ſa de baria deſcendere et ſequētā: et ſita vnctuofitas cari non re maneat in o[ſ]cio faciens phanțaſtícā replectione. Queritur cuius c[opl]è rioniſis fit olei[]a parte actuariu. Bal enim multu diffuse determinat de eſijs c[opl]è rioniſc in lib. de ſim[pl]ici medicina: videt[que] q[ui] ſit cali. et ſicce c[opl]è rioniſes: et hoc per rationem Ba. q[ui] vt dicit omne vnctuofic est calidiz ſicci. J[de] dicit p[bs] in lib. de animalibus: ſed olei eſt vnctuoliz: i[g]itur. I[tes] in habentibus symboli faciio: eſt tranſit? ſed oleum cito inſiāmatur: ergo habet c[of]uendentiam cum igne qui eſt ca. et ſic. I[tem] dicit Auicen. q[ui] olei ſupernatat omni bus alij liquo[rib]us: cum ergo calidi et ſicci ſit supernatare i[g]itur. In c[ò]rtrariu eſt Bal. in de ſimpli medicina: p[ra]bōs q[ui] eſ t[é]peratu b[oc] modo. O[m]ne illud quod applicatú corpo[]i téperato non diſtrahit illud ad aliquā qualitati eſ t[é] peratum: olei eſt b[om]i[g]itur. I[tem] dicit p[bs] ſedo de alia: q[ui] ſuſceptiui colo[ri]ſis eſ noncolo[ri]ſi q[ui] ſonu abſonu. I[tem] o[ſ]i o[ſ]it y[ia]ſac in diſtetis vnueraliſb[us] q[ui] ſuſceptiui ſap[o]i[ui] eſ inſa po[ra]tum: ergo cum olei omnes qualitates ſuſcipiat erit de ſe nullius qualitatis: et ſic erit temperatu. I[tem] dicit Bal. in de ſimpli medicina: q[ui] omne illud quod corpora frigida calefacit et calida refrigerat eſt temperatu: ſed olei eſt b[om]i[g]itur. i[g]itur.

Dietarii particularium.

Fo.cxxj.

igitur, ad hoc dico φ Auicen, dicit φ oleu est temperatum in calitate tamen deculnat ad humiditare. Quidam dittin gunt φ aliquid dicitur esse tale vel tale per id quod habet in actu: τ hoc mō aqua calida dicunt: esse calida: dicit fit essentia taliter frigida; τ sinis quod calit i et siccum: licet essentia taliter fit calidī; et humidī. Item aliquid dicitur esse tale ab eo qo habet in essentia: sicut aqua dicitur esse frigida; τ ab ita cople tionem essentia! denominaf ynū quod qo sicut dicit Hal. in tegm. Aut aliquid oq tale finaliter: vt lac dicic effe ca liqui et humidī respectu nutrimenti: cuj ad nutriendu odi notur: et nutritio vigeat p calidum et humidus: licet la celen taliter fit frigida: et humidus. Etel oq esse tale formaliter: sicut caro est calida et humida formaliter ci affimiletur cōpplerio ni que calida est q sicca: et hoc modo dicut φ oleu est formali ter calidī et humidī. Aut effectue dicitur esse aliquid tale: et hoc modo oleu est temperatu: q no dōstrabit copus hū manu ad aliquā qualitati: ita solutionē videtur velle Hal. in de simplici medicina, Alȋc dicunt φ oleus cōdideratum in se est calidī et humidī: et in cōparatione ad naturā humanā est temperatu. Sed dicamus in pm imā solutone et melus φ auctores qui dicunt calidum et humidus loquutus formaliter: illi vero qui dicunt esse temperatuā loquunt effe cieutie. Et pruim ad caliditiam dicitur φ vntuofitas a calido generatur: sicut patet in ficubus maturis: et talis attesfatur caliditati. Alia eff que non generatur calidate: sed a ma terie radice: et talis nȏtās eff in oleo. Ad secundum dico φ quedam inſamāntur ratioc est com plessiones: ignite: et alia caliditati attesfatur: quedam voq ra tione fue subſtātia paſſibilis: sicut oleum cui fit temperatu patutur cito: et domo cui fit temperatu: citi patutur lapistum φ alia animalia. Ad tertium dico φ oleum non ſupernatatu alij s liquoaratione ratioc est cōplicatio: sed calida est vio ſoſitotis. Ad aliu dico φ aer nȏtō est in oleo: ſeu oleum non est plenum aere per viā cōpofitionis et cōmίctionis partius aerearic naturalis: et c turn talis plenitudo arguerat caliu: sed est plenum aere per interceptionem: sicut patet de mue in qua intercipitur aer: et tamen non dicitur: egi t in oleo similer intercipitur aer inter partes olei cui ſint vifcoſe. Alia argumenta que pobrant oleum eſse tempera: t: concedo ci Auicen. Sed ad alia argumēta ſequētia p[ro] bantia ipfum eſſe frigidu: dico ad pmim φ species vno mo do ſumitur p[ro] ſupponitur generi: ſic obiectis. Alio mo do ſumif puridæ eſt qo maneres: et ſic capit p[bs] vi: nō lo quod p[ro] quod completione: ſed quantum ad p[ro]pientatet ſch ſuere. Tel dicendī φ in oleo eſ qdā pars aquaſ: et qua tum ad itam eſt ſensus aque. Et alia vntuofa: et talis non eſt ſensus aque: et quantu ad ita reponitur in gradu. Seq[ur] tur argumentum ſolutum probanus oleum eſſe frigidu. Ar guic ſic: dic Arisſto. φ omnis aqua et e[pen]ſus est frigidi: sed in Arisſote. oleum eſt ſpecies aque: igitur ſolutum est. Aliu sequitur caliditati: De natura frigidi est condensare, et conſtringere et cōferere cui moueat a circuſerentia ad centrum conſtringendo: ſed partes olei cōſerte ſunt et cons deſlate: vnde nȏtō poſſunt ſeparari abnuicē: iget. Et Auicē, dicit φ oleum refrigerat caliditati apoſtemata: igitur. Ad p[bs] mum iſtorum duo[rum] responſeφ talis inſertio nȏtō ſit ra tione frigiditatis: ſed vifcoſitatis et vntuofoitatis materie quare non potest ci alij s rebus miſceri. Ad aliu dicitur φ no refrigerat per contrarietate: sicut aqua frigida: ſed p reſsionem: sicut aqua tepida refrigerat calidiflima: igitur cui oleum fit temperatu remiſſue refrigerat. Querif vtrī oleum fit ſiccum: patet φ fi: q: dicit Auicen. φ oleum cut e hominis deſiccata: igitur. Item dicit yaac inſeri: φ p[ſic]es qui peccant per humiditatem debent frixari in oleo: q[ur] per oleum humiditas consumitur; igitur ci deſiccet erit ſicuz. In oppoſiti e yaac q dicit φ eſt lubicatiusi et remollitiu: ſed omne tale est humidus: vt dicit Ippo. in regimine ſani tatis. Item Hal. ſuper ap[bo]. dicit omne maturatiu[m]um eſſe cali. et tu. ſed oleum eſt h[mo]i: igitur. Item ibidem dicit φ illud qo p[ur]cat ſaniē eſt ſimile nature humane: ſed olei vt dicit Auicē, p[ur]cat ſaniē: iget eff ca. et tu. ſicut natura h[na]na. Ad pmim dicic φ hoc est ratione calous naturalis acuti

sub cude exſentis: q statim diſtrabit oleu c[ui]s fit temperatu q uio temperamento: q nȏtō ratione moſt. Simileri ad c[om] di co φ hoc est ratione caloris ignis: qui diſtrabit oleu a ſuo t[em]peramento. Ad alia dico φ licet oleu fit p[ui]mi, in subſtātia nō tamē in cōplicione. Ad alia duo dico φ hoc nō facit ratio ne ſue cōplicione: ſed dōtarat calo[ra]ē naturalē cōdorando: ne digeſione: materie mo: bi p[ur]cado. Querif qo oleu fit melius aut factu: ex vuis immaturis aut ex maturis: videc φ p[ui]mi: q: dicit Auicē. φ omphacinu: eſt melius. Item p[it] mi vini qo eſt abvua p[ōte] eſt melius illo q[ui] eſt p[or] to: lar: igitur a ſimili prima gutta q[ad] cadit ab oluiis eſt melior iſco: et ſic p[ui]mi oleu erit meli? yn cōtrariu: eſ yaac dicēs: φ oes fruct[us] ſunt melio[es] in ſu cōplemēto. Ad argumēt p[ui]mi dico φ p[ui]mi oleu eſt meli? via medicine: q: magis p[ōt]icu: t min ynctuofum; et ſic loquitur Auicē. Sed ſecuſu oleu eſt melius via nutrimēt: q: ſit ex oluiis cōpletis. Ad ſe cundu dico φ nȏtō eſt ſimile devino: vtvidebiſ statim. Que rīq qo melius eſt oleu aut de oluiis maturis diu referatuq aut nouiter factu. Dicuſ oes aucto[es] et matime Auicē. φ oleu antiqui eſt multu cali. et fi c[nu]no: vȏtēperatu: vt d[ic]it Hal. ſed omne temperatum eſt melius nȏtēperatu: igif. Et cauſa hu[pi] eſt: q: ois res t[eper]ata p[er]ceſum t[ep]o[ris] p[er]to: ſed res nȏtui exiſſes in t[eper]ameto: sicut vinu nouuſ nȏt peio: aatur p[er]ceſu temp[or]i: q: ſi melio[af:]ideo dicit yaac q[ui]n antiqui eſt meli? : q: invivo nouo putres p[res] t[res] aque q[ui]digen[et] p[er]ceſu temp[or]i ad caru cōſumptionem: ſed in oleo ſunt pauc[ue] que in b[eu]t t[ep]o[re] ſumum: igitur. Mota φ oleu niuq[ui]t putreſt: q: c[ui]s ſubſtātia eſt vifcoſa q[ui]n et u[ct]uofa: et vifcoſuſ q[ui] e[ui] p[res] adberēt vt catene: vt d[ic]it p[bs] q[ui]to met[ri]co. igif q[ui] no p[mi]ſeſc ci alij reſb: q: q[ui]a p[ur]craſa c[it]o eſt permixtio p[uri] cui impuro: ideo matime putrefactio n[er]i refiſt q[ui]us ſit cali. et tu. ſt[he] eſt groſse subſtātie q[ui] m[ari] me repugnat calo[ri] extraneo. Tel dicendī φ cali. et tu. rema nientia in ſatu naturali nȏtō ſunt p[ri]ncipia putreſactio[is]: igif cum ſint in oleo in ſatu naturali nȏtō generā ſt putrefactionē. Mota v[ter]tius φ oleu ſupernatatu alij s[iquo]tibus q[ui]us fit ponderoſum respectio aque: et tamē aqua nȏtō ſupernat: et etiā q[ui]us digeſtio p[ecat]ur ingroſſando: vt d[ic]it Arift. q[ui]n de alialibus dicat φ l[per]ma b[hi] digeſtā ſi p[er]pet fundi: et y[faac] in viiis φ p[yo]ſtasi laudabilis b[hi] digeſta p[er]pet fundi. Etna c[ui] eſt: q: eſt plenii aere et a[er] ſupernatet aque: q: ſeda c[ui] eſt ei materie viſcoſitas rōne cuius refugit cōmίctionē ci alia re. et d[iffer]it graue et p[oder]oſuſ: q: p[oder]oſuſ d[ic]it diu[hi]s ma teriale: ſed graue d[ic]it molā: vii p[oder]oſu[n] nȏtō oppronit leu: ſed graue: ideo ſi oleu fit p[oder]oſum tamē nȏtō eſt graue. Mā videmus q. ex: lib[ex] ligni ſupernatāt aque: et yna lib[ex] plādi p[et]ut statim fundi. Et nota φ q[da] eſt digeſtio q[ui] p[ro]ce dit ingroſſando: vt in ſpermate et p[yo]ſtasi: eſt u[n]t alia q[ui] ſit rareſendo: sicut in oleo. Mota v[ter]tius φ oleu nȏtō cōpetit in beriſpila aut alij apoſtematibus magne caliditatis: q: ci ſit oleu cito paſſibide diſtraperef a ſuo t[eper]amento: et inſamare: ſed in alij apoſtematibus calidis vbi nȏtō eſt ca[lo]t: forſis: olei conſo[rat] calo[ra]ē illu[ri] per modu[m] remiſſionem: ſi cut aqua tepa calidiflima refrigerat.

### De iuuiubis.

Aluibe calide ſunt tu hu. in primo gradu. pa rū nutriu: et difficiles ad dige[re]dum ſunt stomachos q[ui] nociu: et ſanguis phlegmati ci generatiu. Quæ tamē ci ſunt pontice et immatu[re]: ſc quaguinis acumen c[ern]guinu: q[ui] ad maturatiōis tempus peruecrint: p[ecto]ris ac pulmonis asperita te humectāt. vnde Hal. Aluibe nec ſanos custodiu[n]t nec ſanitatem egris reſtituunt.

### De myrtillis.

Irtilli diuerſis cōponuntur virtutibus: q[ui] t[in] cos frigiditati et ſiccati ptinere dicim? habent enim p[ot]icitare et modicu[m] amaritu dinis tenuēq[us] dulcedinē. Ideo q[ui]p[ter] ſue dulcedinis tenuitatem valēt ad tuſſim de calo[ra]ē c[it]a

9

Liber

abque pectoris et pulmonis no cummo: et propter ſua
ponticatæ cœtra ſangainis flurum et cholericâ ege-
ſtione. Romachî et velice et intekto no cum ſunt cœſo-
tiue. Rurus propter cori pòticitatis et dulcedinis
comittonem vinam prouoat; ventris doloë mitigant;
comum succus nò minus fructibus valet. Mytilloz
tamè qui ſunt nigri; ceteris ſunt meliores,

De pomis citrinis.

Oma citrina quattuor: rebus ſunt cœpo
lita. pîma eft corter. secunda eft caro. ter
tia medulla. qra'ta feme. Lo'ter qdem ca
lidus eft in primo gradu: ſiccus in fecun-
do: qd acuminis ei odo: oftendit: cuius tamè ſubſtâ
tia eſt dura et ſolida: ideo ſi pò cibo accipiat; diffici
le digeritur; tarde a ſtomacho deſeedit. Q. ſi. ppter
eius acumin ac odonis ſuauitatè: crigua pars tamè
pro medicina ſumaſ: ſtomachî cœſoſtat: et vim dige
kina auget: boniſs ori pèſtat odore: critiqo cœtra ve
nemini: qui ſiccus inter pânos miſſus: cos a tînca ſer-
uar in columns. Diaſcorides corter pomî citrinî cuvi
no pòpianatus potenter mori ſeru deſtruit venenî.
Rurus ide: corter pèngantibus datus cuvi: earci
irrationabilè curat appetitum. Laro autè frigida et
humida in primo gradu: cuj tamè frigiditas maius
eft humiditate: vide ppter ſui frigiditare ſtomachi
eſt refrigerația: et tuti inobediés digestiue: ad ege
rendi quoqz difficilis ob eius corpo:is duritiæ: qua
propter ſtomacho inanito neceſſe eſt ut ante omnem
fumatur cibû: q. ſi in medio pàdi aut in fine ſumaſ
cit cauſa dure ac groſſe ſebis: vii boni eſt ante oem
cibû cui melle: aut succara accipiatur. Medulla ſub
tiliſe et aquosa onniqus caret nutrimen: eſt eti ad
oim liquo: cum còparatione quali ſimpler: duob? tîn
modis: eſt enim fine ſapo: nonuq? paru habens ſa
poitatis: eſt et acetosa. Inſipida vero eſt frigida et
humida in primo gradu: magis tamen frigiditati q
bumiditati ptinet: vii caloë refrigera: ſitis tribut
mitigatione. Acetosa qvo frigida e ſicca in ſedo gra
du: virtutè habet incidente extrenuatè: et refrigeran-
tè: ideiroc ite cpatis calo:is mitigatua: ſtomachiq
conſoſtatua: crearat enim appetitum: cholere rubee
acumin acbrundit: ſitientibus perfecte ſubucint. ſu
ſpectione atq. trifciatia de cholericâ cardiaca procrea
ata remouet: eſegitione vomitiuq cholericum fecat.
Impetiginem et lentigines cum ca fricatas deſtruit:
q. reficitur: q. ſi ipfa in pannulinauto madeſa
cer fricetur: ad pristinu reducit coloë. Semè autem
cali. et ſic. eſt in ſecundo gradu: qd ſua teſtatur amari
tudo: vnde ſm cibû eſt incoſueniens: ſm medicinam
eſt solubile: apostematum q. diſolutiunui ſuauiqz odo-
ris eſt: et contra venenî ſi cumino propinck: frôdes
bo arboz pomoz citrinonu odorifere ſunt: et quod
dâ habent acuminis: ſunt cœticibus pomoz citrino
rum propinque in iuammento.

Quenitur vtrù iuube bîn nutriat: cù aucto: dicat aucto:
rate. Bal. q. nec ſanos cultodiunt: nec ſanitate in egris cu
rant ſeu restaurat. Dico q paru nutriut: q male digerunt
ratione ſue viſſoſitatis. Jtè cito putrefunt ratione ſue cœ-
plexonis et ſubtilitatis ſubſtâſte ſue: quâs ratione ſue com
plexiòs cœunire videanک digeſioni ci: ſint cali. et bu. et cia

quia appetitû alliciut. Queritur vtrù cœpetat via med-
ane. Repòdeo q nò ſim text: Tamen oicendu q non com
petunt corpori: tèperato: q tale nò indiget medicinam: ſed
corpo:a lapio, diſtingue: aut administra ſam cum alij medici
nisi valentib ad mo:bi: et ſic valèt q: retinent medicinas ad
loci inſermitatis ratione ſue viſſoſitatis. S.5 per ſe diſin-
gue: aut respectu mo:bi formalis: et ſic còpetunt q: lenient
aſperitate: aut respectu mo:bi materialis: et ſienò còpetunt
pùris ſue viſſoſitatis et indigeſionis generant puro:
res grossos plegmaticos et indigeſtos paratos facere mo-
bum. Queritur vtrù iuube generant plegma vrbiac
littera. Arguitur q nò: q: ſunt cali. et bu. iғitur generabunt
ſimile bu:io:q:q: languinè. Mota q plegma generat q:q
propter ſimilitudine in ſubſtantia: et ſic carnes po:ciæ
cui ſint frigi. et humi. generat plegma propter viſſoſitare
cbi diſeſtione reſuigiétis. Etia qdam generant plegma ſi
cut iuube. Zerto modo generatur plegma propter debi-
litate virtutis et claudicantis calo:is: et ſm hoc dicit pbs in
topi. q plegma eſt pimum hùidù a cibo indigeſtù. Quar-
to modo generatur plegma ratione quaſtatis: fiuct qua
do vinu fumitur in nimis quaſtitate in plegma couertitur
qùis ſit cali. et humi. q: virtus ſeu calo: naturalis nò potef
ſup: a quantity refatant: q idea a ſuo regimine deſtituitur.
Queritur vtrù iuube cœſoſtat et humectè spnia, vide
detur q nò: q: ſunt viſſo: ſed pecto: alia indiget humidis
et lenientibus. In còratiuè eſt yfaac. Soluto q quæ cò-
pétut spiritualibus medibus per vià ſometaſtis: et ſc aqua
calida et liquiritia competut: q dilatant vias et humectant.
Quedà vo alterado: et ſic cali. et bu. ci pectozalia ſint frigis
daz: ca:uius ſigni: eſt: q: mult: ioleſtan: in tempore fri
gido et ſicco; vt aut inano: tunc indigent alteratiuè: q:cali,
et humi. et tuc marine còpetit: et dicit Auicen. pellis ouina
pectori applicata: q: ca. et humi. Quedà incìdeò q diuìdeò
do bumozes plegmaticos to: cipri erifètés: et tunc còpetut in
ciufa q diuìſua: vt eſt yfopus. vnde verus. Ad pulmonis
opus ci: lacte coquaf yfopus. Quedà vo pectozalia luba:
cando et leniendo: et hoc modo pittanfa còpetit: et illo ultimo
modo còpetunt iuibe in aſperitibus pectoalii: et ſic lo-
quitur yfaac. Mota q vlerenq q iuibe cito putrefatè: q: ſunt
cali. et humi. q: ſunt paſſabilis ſubſtârie. Quenker cu: cò
pleoriis eſt mytus ſue plâta mytilloz. Pio qo nota ſm
Bal. in de diſplici medicina diſtinguente quadrupli: ſub
ſtatiam in roſa: diſcit eſi q in roſa eſt quæda ſupſcalis ſub
ſubſtantia cali. et ſic. q in iſta fundatur odo: et cita ſtatim chala-
tur. et alia frigida et humi. et in iſta funda: inſpiciitas: vnde
roſa eſt quaſi inſipida. Eſt iſbi alia ſubſtantia cali. et humi. ae
rea in qua fundatur dulcedo. Eſt alia centralis a ônio frigì-
da q ſicca: q quoad iſtam in gradu reponik. Simuliter dico
in myto eſt iuque ſubſtâtia: quæda ſupſcalis cali. q: ſic.
et in iſta funda: aromaticitas: q: q: cito exhalat quoad iſtam
nò ponit in gradu: eſt alia céralis a ônio fri. q: ſic. et de tablo
quiſ Rau. ea graduãs. Et rò eſt: q: ſcò act? fundanک in pi:
mis: q ſeſcide qualitares: in p:miis: iggi: ci mytilli bapeat
reſtringere flurum ſanguinis et eſeſionis: et refrictio ſita
frigi. et ſic. ſequiſ q ſunt fri. et ſic. Mota q quæ d eſt ſpiciat
q e: a radice materie: eſt talis maius eſt in planta q coctice
q in fructu q ſemine: qda eſt q diſeſſionem acquiri q diſe-
fno inducit fiſcatate q p còſequè ſpiciitare: et ſic fructus?
e: ſunt magis ſpicta q: planta aut coſter: et ſic loquunq au
ctozes. Quenker vtrù folia myti coperù pòſtrata in came
ris ſebicitiuènti: et circa co:z lectos: vt dicit littera. Arguiq
q nò: q: Bal. dicit ſup apbo. q od aromatici inducit doloem
capitis: q: ab p:lo eſluanک fumi calidi: et ſic q caput poten-
tes inducunt doloë. Jtè etià hùide diete oibus feb. còſerit:
sed mytilli ſunt frigi. et ſic. iggi. Pio soluſione nota q fi ad
ministra ſt proſterna: n respectu ſeſbis formalis: tunc nò
còpetut. Si vo respectu ſutis: c aput ſi mûdu a malis bu
mo:ibus: tunc còpetut: q: spis cœpetat: et ſic loquunq prati-
ci: si vo ſit imidu tunc nò còpetut: q: ròne ſue aromaticitat,
refouler eſt fumi q doloë mouerit capitis. Quenker vrus
mytus vel mytilli puocer ſomni. Repòdeo q quæda
prouoant ſomni naturaliter: vt bona dieta ci tab laudabi

Dietarū particularium.

Fo.cxxij.

les: a quibus resoluitur fumí ſuaes et mulcees q[ui]eníſt in cerebru: et vii cödenſantur: et interpút ſe inter ſenſus et ſua oſgana: vnde ſenſus n[ò] poſt debere virtutes ſuas ad ſua oſgana, p[er]t illus fumí intermediſt: et t[us] cadit al[ia] doomit: et ſcloqui Arſito. Secundo modo p[u]oſca ſomnus virtut[em] aſſale retrah[ê]do: ſicut c[ô]tingit poſt longos labores: q[ui] t[us] virtus aſſalis retrapit ſe c[ui] ſit fatigata. E[erti]o modo poſt c[ui]b[us] aſſumpti: vt virtus naturalis in ſua opatione fo: ſtific[ee]: vnde mouet virtut[em] aſſale ſt c[ui] ſet ſua operatione: q[ui] intenſo vi[n]us eſt diminutio alterus: et ideo d[ic]itur q[ui] virtus naturalis in ſomno ſtoſtificatur: et in die q[ui] vigilia de] bilitat[em]. ec[ô]ra eſt de aſſali: q[ui] in die ſtoſtificat: et in ſomno q[ui] ſeit. Quarto modo virtut[em] aſſale t[em] ſpiritus c[ô]gelando mor: t[ifi]uſeſiando vt ſunt narcotica, et ſuſt ſeuſi fac[em]e re[m]ali hoſpites qui d[at] ſucci uſquiamí equis: vt q[ui] vili p[re] c[io], derelicti b[abe]t illos: de]ide aceto diſtillato in aures e[rum] ſolunt. Quinto modo virtut[em] leni[do]: et aſſali virtuti delectation[em] inſer[ê]do: vt vetule fricant manus diuítu in le[is] c[uis] ſuis q[ui] ſcal p[unt] vt c[ui]tus domniát: vt hoc modo v[ir]mo myztili ſomn[us] p[u]oſcat: q[ui] r[one] ſue aromaticit[em] delectatio n[é] faciut in virtute aſſali: et t[us] virt[em] aſſalis retrapit ſe t[que] ſeit: et hoc n[ò] mo[lo]unqu[un]p practici. C[Qu]erif q[ui]e pom[us] aſſiri n[us] et e[uc]urbita in ſiti c[eter]is fructus magi generan[que] in frutibus c[ibus] n[ò] in arbo[ribus]. T[ina] c[asa] eſt: q[ui] ſtrutices h[ui]b[us] ma[n]gná attractiúa: ſicut p[ts] in]vua: ideo c[ui] generen[que] ex h[ui]b[us] aquoſo dilatabili magnos fructus generát. Se[da] c[asa] eſt: q[ui] ſiti frutices n[ò] multi diſſat a terra a q[ui] attrah[ut] nutrimen[ti]: t[us] ita plus attrah[ut] q[ui] arbo[res]. Et q[ui] q[ra]t quare faciunt magnos q[ui] paucos. R[esp]o[de]o q[ui] ſicut d[ic]it Arſito. in ſib. de aſſaliibus q[ui] aſſalia magnos ſerus generáta paucos generát ſicut bos q[ui] equis: q[ui] q[ui] q[ui] natura diminuit in viſcretu ad dit in c[ô]tnuít: et ec[ô]ra. Et b[ec] eſt c[asa] q[ui]aro bo[res] h[ui]b[us] t[ep]o ris p[unt] parure p[us] plures q[ui] antiqui ſolbát: q[ui] quod natu[ra] diminuit in c[ô]tnuít addit et diſcretu. Et q[ui] ſera[que] quar h[ui]b[us] fruct? ſunt c[ui]tus n[ò] diſcretu racemi. Ratio eſt: q[ui] de ratione h[ui]b[us] aquofi eſt facere c[ô]tnuít: et d[er] ſone ſicci diſcretu ſeu diſtint: vt d[ic]t y[faac] v[ites] aſt acquirút cal[è] t[em] ſiccitat[em] ab ag[ete] q[em]. C[Qu]erif q[ui]e ſiti fructus volut[em] ſept[em] i[rr]ozari aqua. R[ò] eſt q[ui] attrah[ut] multus de h[ui]bítudine aquaſo a terra: t[em] ſic terra in qua plantan[que] remanet arída t[em] deſiccata. Et generan[que] magi in regioſe calida: q[ui] attractio v[iget] p[cal]id[em]: et c[eti]a attracta n[ò] poſtul ita bene digere[re] in frígida ſicut in calida. M[ota] q[em] co[ster] pom[us] citri meliſo[n]s eſt nutrim[é]t[em] q[ui] caro q[em] medulla: q[ui] q[ui] fructus magie peccat per m[oll]itiem: q[em] caro q[em] medulla mar[íme] ſunt h[ui]b[us]: ideo ſetu giuſt action[em] nature in digere[n]do: immo ſupernatant. Sed co[ster] d[urus] eſt magi q[ui] accedit ad ſiccitatem q[em] bene potest e[pectare] digestiónem nature n[ò] subfer fugit. Et[er]i[ta] nota q[em] p[omo] citri eſt bupler co[ster]: q[ui] d[ar]q[ue] ex[ter]io: melacholicus d[urus] eſt: t[alis] c[ô]petit via medicin[em]: et d[er] t[al]i loquiſt Auicen. Et al[ius] interio: m[í]nus d[urus] ex[ter]io: eſt t[em] d[urus] respectu medulle: et t[alis] melius nutrit q[ui] medulla: et d[er] t[al]i loquiſt y[faac]. Et nota q[em] valet contra venenum sc[on]pionis: q[ui] ipſum retinet in ſtomacho n[ò] p[mi]ttit petere co[z]s. con tra venen[us] viſere valet alterando. Yt[em] valet c[ô]tra venen[us] sc[on]pionis interi[que] administra[que]: vi[per]ere ex[tra] emplafra[ſus]. Pro solutiu[m] c[ui]ſuſa[di] B[ietatis] appa[er]t: nota q[em] me[n] dulla pom[us] citri iam collecta ab arbo[res] ſua eſt cali: q[ui] h[umi]. t[em] ſic loquiſt Auicen. ſed q[ui]ndo c[ô]ſideratur p[ro]out eſt aduoc in ſua arbo[res] eſt ſtrí. t[em] h[umi]. t[em] ſic loquiſt iſte auct[em]: y[el] p[ro]out eſt m[atur]ata in arbo[res] ſua: t[em] ſic eſt frígida t[em] ſicca.

### De dactylis.

Ac[ty]li calid[em] ſunt h[ui]b[us] in ſe[do] gradu groſſi ſanguin[is] generatiu[m] et diſſicilis di]getiun[is]: ſicibus t[us] ſic[is] digestibilia[es] maq[if]isq[ui] diucreti[que]: ſed illi aſſueſeſtes e[pa]tis q[em] ſplenis c[ô]tipationem d[ur]itiem: et tumo[re] incurrút: g[ing]iu[n]tis et dentibus ſunt nociu[m]: dolóre in o[ze] ſtoma[chi] faciut: diuſas tamé bábét actiún[es] ſm region[us] qualitátes: q[uid]á c[ui]n in frígida: q[uid]á in calida: q[uid]á

in mediocri n[af]cun[que] regi[ó]e. In calida regi[d]e ſunt d[ul] c[ill]ime q[ui] viſcol[em] p[ro]inde p[ar]u5 nutriu[m]: et c[ito] d[iger]u[m] tur: v[etr]e humectát. plus c[iti]a c[eter]is c[ô]tipationem c[ep]atis q[em] ſplenís: et n[oc]umentu[m] capit[em] or[if]is. ſtoma[chi] faciut. R[ur]ſus q[ui] i terra frígida n[af]cun[que]: in ſua cruditate q[ui] ponticitat[em] ſicitate perdurát: quare ce teris ſunt ſic[io]ez[es] minus omnibus nutriu[m]: ac ou[ri] ad d[iger]endu[m]: tardeq[as] a ſtomacho descend[è]tes: ce teris t[us] plus ſtomach[us] c[ô]ſoſtát. In mediocri n[af]c[io]tes region[em]: licet in perfecta c[ô]ſtét maturitate: tamé illi abeſt ſicitas vt in maturitate ſeruari n[ò] queát quon[à] in eis qued[à] liquor[is] ſuperfluitas eſt: v[n] cor po[za] reple[t] crudis humo[ribus]: qui ſunt materia diu turne q[ui] periódice ſe[br]is: ad diſſoluédu[m] inobediétés.

### De muſa.

Aſa calida eſt i medio p[rim]i gradus hu. in eius fine, v[etr]e humectat: p[ector]is ac pulmonis lenit aſperit[ate]: eſt t[em] nutrim[é]tui mul[que] groſſi: que aſſueſacta ſtomacho g[ener]at grauítate: ſplenís c[ep]itíſis oppilaſtionem: v[n]e n[oc]eſſe eſt poſt eius com[el]tioné s[in]ſiſber c[ô]tnuít accipia tur aut or[im]el: ſi m[à]dúcat[es] frígide ſunt nature: ſi ca l[ide] o[ri]zaccara accipiatur.

### De canna mellis.

Anna n[ò] mellis in natura eſt quasi muſa: que magis c[ou]n[ent] hu[an]is c[or]pobus q[ui] muſa: dulcior: eſt e[n] muſa: p[inde] v[ine] eſt p[rouoac]tua: re[nes] et v[el]icam mundiſcat: v[etr]e humectat: p[ector]is ac pulmonis lenit aſperit[ate]: subtrátit humo[res] et c[ern]atu[n]: inſlationé t[em] ven tris fac[em]: p[er]ſertim poſt c[ibus] ſumpta: que ſi aſſata detur: ſit mel[é]t: aſp[er]itati p[ector]is et pulmonis: v[etr]e tamé aliquátul[em] inflat. H[or]o si multu[m] de c[à]na mel lis p[pp]inetur: deinde aqua calida c[ui] modico ſale po[tetur]: vomitum urri[tur]: et ſtomach[us] de groſſis humo ribus mundiſcat: i[d]eŕcire multu[m] vtilis ad creádas ſe b[ium] putredines ſi modo ſumatur ſuperio[ze].

### De zaccara.

Zaccara calida eſt i fine p[rim]i gradus hu. 5 in medio: cholerá diſſoluit: c[ern]atu[n] et v[etr]e tres ab[ſ]q[ui]a moſura ſui humectat: et i[to] machum mundiſcat: q[ui] paſſibilis p[raſt]antia eſt: non num[que] t[amen] in choleram rubeá mutatur: ſi choleris c[is] tributatur p[er]t eo[us] dulcedi[né]. ſic ut[ac]etos c[holere] acumé c[ern]inguit: ſic dulcedo q[ui] rei acetose eſt contraria: regit et auget cholerá rubeá.

C[Qu]eritur quare palma ferens d[ac]ylos non fructificat donec vicerit centu[us] annos ſm quod[á]ſa. R[ò] eſt: quia vt d[ic]it p[bs] in ſib. de plantis: fructus generan[que] subtrátio[m]: parte nutrim[é]tui. et ita planta attrah[ut] groſſum nutrimen[ti]n[em] ind[em] gens magno t[ep]o[de] ac eius subtili[tioné]. Et[ia] d[ic]it y[faac] in die[nt]is viu[n]erali[bus] q[em] planta quanto vetu[n]ho: t[ato] ſue[us] eius subtrátio[m]: i[git]ur. Secunda cauſa eſt ſim aucto. quia planta q[em] c[ito] creſcit c[ito] fructificat: vt p[er]ſicu[s]: et q[ui] tarde vt palma. M[ota] q[em] q[ui] aucto: h[ic] d[ic]t q[em] d[ac]yli ſicub[em] ſicicis ſunt digestibilia[es]: int[end]it vicere q[em] ſicut ſeuſis vi[rum] des laudabil[í]ez[es] ſunt ſicic[is]: ſic q[em] d[ac]yli vi[rum]es ſicic[is]: n[ò] c[ô]parádo d[ac]ylos ad ſicu[s]: quia als eſſet c[ô]tradictio[n]. H[o]ta q[em] d[ac]yli n[ati]n in lap[sa] regione ſunt meliſo[n]es natu[m] in re[ſ]gione temperata: q[ui] in temperata p[ro]pter eius c[ô]peta[m] ma turationem acquirunt minus de viſſoſitate: et in lap[sa] mi[n]us, et aduoc in lap[sa] ad latus frígidiat[em] q[ui] in lap[sa] regi[d]e

q [i] j

Ziber

ad latus caliditatis propter viscoſatate generatā ca loze ni
mio. Mota 4µufe quantus ad complexioem decerret effe
boni nutriment: verutamen quātis ad caru cōplezionē: q2
sunt ſubſtantie groſſe viscoſe oppilatine: ſunt duri z groſſi
nutriment: vt dicti littera. Querif cuius cōplezionis ſit
succara: vtrui cali in fine primi gradus: z bumi, in medio7.
Reſpōdeo 4fie de oleo eſt dictum: loquendo formaliter
eſt cali. z bumi, ſed loquendo effectiue eſt temperate como
plezionis. Mota 4µndo y ſaac dicit in dietis ynuierſalib: 9
succara eſt ſimili nature p[]ſane q[]ali, eſt i ſedo: p[]ic dict
succara eſt cali, in fine primi gradus: n[]o intelligit de ſimi
litudine punctual: ſed de n[]o punctuali. Queritur vtrum
succara competat in ſeb[]e: c[]ui dictat littera 4fiecit cholera
appare 4fie. Reſpōdeo 4n[]o: vt dicti auctors: q[]ito in cho-
leram coueritur: z ſic in caufam materialem adderet. Ithā
cum succara ſit temperata cito diſtrabitur a qualibet re ſibi
admiſt. Et 4uis eſciat cholera cui dominatur: c[]ui tamen
quando eſ coſtra ſeliſcet quando cholera ei dominat. Et
ſi arguatur 4facit aqua penetrare que eſt obtube ſubſtācie
igitur valet. Reſpōdeo 4n[]o ſequitur c[]ui plus noceat 4µi-
ueret. Querif vtrum succara habeat ſitim ledare: vt dicti
Platearuss. Reſpōdeo 4fitis caufatur quādoq[]e m[]alis
humo[]ibus in ſpitalibus eriſtibus: z tunc competit acce-
tofa: quādoq[]e yo p[]ropter malā cōplezionē cali. z ſicp[]a
ſua membro: um: z ſic ſcompétit aqua frigida: quādoq[]e yo
p[]ropter malā complezionem cali. z ſic. membro: um remoto
rum a ſpitalibus: z ſic cōpito aqua frigida cum aceto: quia
acetu[]i facit penetrare aquam ad partes remotas. Alio mo-
do caufatur ſitis ex deſſicatione: z asperitate membru[]i ſpi-
ritualium: z ſic ſcompétit succara q[]ila membra lenit z bus
mectat: fed q[]ui talis ſitis v[]tima raro caufatur q[]ui ſint ibi
malī humo[]es: ideo n[]o ſcompétit in ſeb[]e: c[]ui in illos c[]ito co-
verta: h[]iōs. Querif q[]e eſt 4 succara n[]o ſedat ſitim:
ti c[]andi quod ſit e[]r succara ſedat. Ratio eſt: q[]: aulce
groſſe ſubſtantie: non cito ideo in cholera m[]oeritur: ſi
cut succara. Seda: ro q[]: c[]andi h[]uīdi ſaliuale multiplicat: vt
volut p[]ractici: z ita ſitim ſedat n[]o ſic yo succara. Querif
quare succara creſein calida regiſe: z n[]o frigida. Ratio q[]
ficat acetoſitas generat a d[]iminu caloze: ita dulcedo a
ſoſt: igitur. Querif quare generat in cānis z filulis.
Ratio eſt: q[]: vt dicti Arift. in lib. de plantis natura nibi ge
nerat quin conferuent illud: ideo c[]ui succara ſit quādo genes-
ratur liquo: fluidus z liquidus: n[]o p[]oſet conferuari niſi in
canna aut fitula. Secunda cauſa eſ a parte materie: q[]ui
natura ſemp[]p[]edit fequeſtrando ſequeſtrat in generatiu[]e
succare partes puras calidas humi. z aereas: ex quibus ſit
succara a partibus ſolidis groſſis z impuris: que c[]ui respu-
tur a natura cedunt in naturam canne que cōtinue indurat
t deſſicantur a caloze agente.

De melle.

El calidu[]i eſt: z ſicu[]i in ſecundo graduāliqua
tul[]i habens acuminis ab apum natura ac
quiſtui: vnde cacochimiā corporu[]i incidiſt z
z mundificat: malo[]u[]s copiā humo[]u[]s ab
interioribus corporis per poros excludit: venaruis
ſoſdes optrime diſgerit: ideoq[]u[]s nature frigide z humi
de couenit: p[]recipue ſenioribus: cito em in eis in ſan
guin[]e muta[]r. calidio[]vo incouenci[]es eſt marine ſi c[]
plerio co[]u[]n ſit ficca: acu[]me e[]n incendioſum largitur
z in cholericum humo[]em con[]vertitur. ſi[]vo in ſangui
neu[]i humo[]e vertatur: e[]n calidio[]e reddit: z nullu[]s co-
poribus co[]u[]z dat nutrimentum. Del tamen diuer
ſe eſt q[]litatis ſin temporis qualitates z diuerſitates
erum apes nutrientius. Eſt enim vernale: autu[]nale:
byemale quibus laudabiliu[]s eſt vernale: autummale
vero p[]ciu[]s: byemale 4vo p[]ellim[]um: groſſum emi eſt.
vnde propter ſue ſubſtantie duritiam: virtus in ſua
deſſit actione. Querifitas rerum apes nutrientium

multiplet er: de q[]b[]e eſt flos amygdalin? z buie ſim[]
lia: z eſt calamentu[]i o[]taginu[]t th[]iplus z ſimilia: abſynu
th[]i p[]loq[]e cupa[]tiorum p[]aſſium z ſimilia. Wcl au[]t
ap[]u amygdala[]n flo[]ces p[]aſcentu[]i ceteris temperat[]i
eſt z ſapo[]roſius humidius minus[]q[] acutus; vnde mi
nus p[]ecto[]ri ſtoma[]ch[]oq[]s nociu[]m: valet ad gule
fauci[]um[]s d[]o[]lo[]ces: z ſi ſuffocationem: ſi e[]r eo fiat
gar[]arimus: marine ſi diſpumetur z c[]ui amygdalco
com[]ſicæatur: vtile eſt etia ſuffocatis venenolis ſung
q[]i p[]i calefactu[]i c[]ui oleo rosacco miſcæatur: tu[]ſim mito
gat: v[]ne diſſicultat[]e ſoluit: z ventrem humectat: de
coctum loca impetigo[]n o[]na mundiſcat ſup er p[]er ſup o[]liu[]s,
Item c[]ui farina fabe temperatum lentigines quic[]ui
ſuerint abſtergit. Wcl q[]de ap[]u calam[]eu[]i taliaq[]
edent[]um calidius ceteris: z ſicius eſt: ideo conue
nit epil[]ericis paralyticis: z p[]utrefactos diſſoluit bu[]mo[]ces.
Aulnera fanioſa m[]uſdificat: marie ſi fit putre
do in auricula. Rurſus ap[]es abſinthiu[]z abotanu[]z
miſilia p[]aſcēres facient: me[]l me[]lomagis ceteris m[]
diſicatiu[]i et aperitiu[]i: marine adp[]atiu[]os c[]patis z
ſplenis z ſtoma[]ch[]i: hydrop[]icis ad c[]irco ſit iuua[]m[]e:
ſi e[]n cameio[]z lacte ſeu ſero cap[]ino biba[]: q[]i ſi diſpu-
matu[]i poter[]: valet c[]o[]rra canis rabidi mo[]ſum. P[]ro
terea mellis acio[]t variatur ſin ſumentium diuerſo-
tates: quid[]a enim illud acip[]iunt crudum: quid[]a co
quunt cum multitudine aque: deinde ſpumam ei? au
ferunt: illud[]os ad pru[n]as co[]u[n]t ad ſp[]ilu[]tudin[]e: qui
dam co[]u[n]t ab [b]aqua: z ſp[]erumam acip[]iunt.
Del autem ſup[]adictum in ſua permanens crudit[]a
te manduca[]tibus inſlationem z v[]eſoſitatem genc[]
rat: asperitatem p[]ecto[]ris augmentat propter ſui acu-
men: v[]omitum e[]gectio[]n[]e p[]rovo[]cat. Del tamen c[]
aqua multa ſufficienter coctum: tenuibus z humid[]
eſt: qua de re nih[]il acuminis i co reperi: deinde ſua
virtus ſua dulcedine minuitur: z ventrem facit bu[]
m[]idum: ventris tam[]e non eſt inſlati[]uum: neq[]s vomi
tus p[]rovo[]catiuum: ſed edentium corpora: cito perſo
rat ac velociter nutrit: p[]ecto[]ris ſenit aſperitatem: z
vin[]a adducit. Del quid[]e co[]tine aqua: z diſpu-
natu[]z: m[]in? c[]eteris habet acuminis: eſt tam[]e acio-
eius vicina virtuti co[]tii mellis cum aqua: v[]ne tam[]
n[]o diſſoluit diſſiculatem.

De amygdalis.

Dygdale dulces ſunt cali. z bumi. in
medio primi gradus. Unde Hal. habet
in[]t amygdale amaritudine ſensui occul
tam propter ſui p[]a]p[]o]itatem. Verutamē
amygdalarum amaritudo vetuſtati accedentu[]i pal[]
oſtenditur: ſit e[]arum acio[]t velut nuces corporu[]i nu
tritiua: ſunt d[]ure t[]i ac groſſe ſubſtārie: diſgeri[]to[] ino
bediēres. p[]s v[]e[n]ctu]o[]ſitatis eſgetate: p[]roinde tande
cholericis affini[]ātur humo[]u[]s? neq[]s ſtoma[]ch[]o ceu
nuces ſunt nociu[]b. ac de cauſa virtus earum ſin me
dicu[]na eſt q[]uasi virtus amararum amygdalarin. P[]
ctoris renuq[]s ſoſdes mundificant: v[]inam p[]rovo-
cant: c[]patis oppilat ion[]e referant: ideoq[]us ama[]re d[]
tur per medicinam: dulces vero p[]ro c[]ibo d[]atu[]r: qua[
rum quippe oleu[]z mel[]i? eſt quod ab eis e[]trabitur:
q[]: earum corporu[]i duru[]i eſt. S[]z ſi ſup[]erficie[]tenus e[]r

Dietarii particularium.

Fo.cxxiiij.

corticent eſuioſ datur; digestibiliaes ſunt: marie ſi
ci melle aut succara accipitāſ. Amygdale autvrides
ſunt tenuioſes; et laudabilioſes ppter eaz aquositate
idcirco ſi in aqua calida vna nocte iaceant excoſtica
tc: ſunt in actioni viridibus vinec. Poro ſi virides
priuſp coſtices hæbat elicitur et edatur: gingibus
conſo: rabunt: ſtomachiſ caloem refrigerabunt.
Amygdale amare cali, ſunt et ſic. in fine ſedi gra-
dus: eternuant perſorant: ſunt diucretice: groſſoſus
viviscoſum humoſo diſsoluie: vnde pectus mun-
dificant et pulmonem ex humo: plegmatico: oppi-
lationem ſplenis et cpanis aperiunt: groſſam ventoli
tatem habitam in colon intestino: diſsoluunt: vinā
prouocat; renum ac matricum ſordes mundificant: et
etia coſtipatione aperiunt. Ac quidè interioſ cor-
tice ablato ſi piftate in vuluam mittantur: menſtra
potenter educit. Rurſus a corporibus putridos ex
pellunt humoſes: ventris dolo: em mitigant: ſonnuſ
inducit. qbus etia ci amido et meta potui datis om
ni ci celeritate ſanguinis flurum coarctat: et ci ſi
ſapa potentur: vine diſcultatem diſsoluunt: lapide
omnino frangunt: et ſi cum aceto temperêtur: facie
lentigines adſtergut: potate etiam cum vino diutur
ne ſebi: mitigationem piftant.

Superius determinavit aucto: de fructib: generatis in plagiis: dic: auct: de his q: relinguam: et opere aliaſ. Ac que ritur vtrui mel fiat et residuo nutrimenti apu tanç: et ca materiali: vel ex rose celefti: fucit dicunt auctores: Solurio cp caufa materialis iſpilmi mellis est ros celeftis: qui est dulcis fucit mána: labdanis et rose celefti: fupia barbas capi: ap in greca cadete: et tuc et pumii: parte illius ros faciunt ma: et ex groſſo: labdanii. Similiter iſte ros celeftis q: oubis eſt: cadit in vere ſuper perbata et plantarum flores: et apes nutriunt et iſta dulcedine: et inde mel generat. Pico ergo cp mel generatur ex rose: et ros ex pluia que marie est ulc cis triplici de caufa. Prima caufa eſt: qua aqua puilualis generatur ex alia aqua per ſequeſtratione partii: aerearum cali. et humi. que cedit in natura:que aluualis. Secunda caufa: q: inter partes pluie intercluditur partes aeree ca li. et humi. que ſunt tulces. Tertia caufa: qua magis decoqur tur q: alia aqua: z digestio pcoedit vulcoado: igitur. generatur igitur materialis a rose celefti: et ab apibus tanç ab agete caufa. Nota tamem q: dulcedo in alioqua generatur ab agete: vt a calo: de degere: et ſic dicit Auicen. cp ſanguis na turalis dulcis eſt: q: eſt temperate digestio respectu alioſi humoſi. Et no: eſt ſimile de fructibus qui ordinatur ad generatione ſui ſimilis: vnde ordinatur respectu ſue ſpeciei: z piopter hoc ex refiduo nutrimenti plate generatur: ſed mel no: ordinatur ad generatione mellis vel apis: ſed ſoli ad nu tritione: igitur. Et nota vlerius fucit arance telificant: ita apes nidiicant: et eſt filitudo ſoli quanti ad operatione: t: no: quátus ad materiâ neq: ap finè: q: tela aranea: zodinak ad rapiendii nutrimenti ſes muſcas: ſed mel ordinatur ad nu: triendum: z piopter hoc ex materia aliena potet mel generari. Et nota vleri? cp eo modo quo mel deciditur ab apib: eo mo: attestatur eis: et q: deciditur ab eis tanç: a caufa age: te e: efficiente: et a rose tanç: a caufa materiali: nota cp apes ad ho: em ordinat: quantum ad ſua: operationem: t: q: ho: mini duo ſunt neceflaria: ſ: nutritio z cognitio: ideo faciut mel ad nutriendi: t: ceram ad intellectu: z cognitione: t: iſta eſt prima caufa: qua ex animalibus ánulosis iſtis generatur mel t cera. Secunda ca: eſt a parte ſue materie: q: fucit in lacte eſt tripler subſtânia ſes: bury: ofa: ſerofa: et caſeta: ſic in fauo quede: eſt cali. et humi. cedens i c cera: quede: frigi. et bu: mi. cedens in mel: et quedam frigi. et ſic. cedens in mun. Blo: ta cp cera illuminat igne: t mel extinguit: q: aerea pars illi:

faui cedit in ceræ: z aquofa fri. et humi. i mel. Et nota cp mel extinguit paruum ignem ratione ſue fri. et magnus ignem forſtificat: q: in magno igne illa humiditas cito confu mitur et relinquit ſicita: q: que eſt caufa calor: isig. Ac que nitur ci omne animal caré: ſanguine ſit apes fit venenosum ſim pbi: quare tam nobilis operatio que eſt mellificas re z terere ſit ab iſtis aitalib: vilibus z venenofis. Acauſa eſt ratione diſſidentie z timora: ne deficiet eis nutrimentus: ſi fit videm: timidos z melacholicos mult: mult: labore: p[ro] bos nis temporalibus: z eſse auaros timétes ne eis veniat pau pertas: z timo: z diſſidëtia cauſatur a frigi. z ſic. cum ergo iſta aliaſa ſint frigida z ſicca cua: ſint excauſa: ideo iſta fas ciunt gregem z regem z coſitatem z opum comûne: vt ac. Acueritur cujuſ copleſiōs ſit mel. Solutio: cp in melle eſt dupler complejo. Quedam formalis que ſit ab age: e: ſic eſt cali. z ſic. complecionis: q: apes in generatione mel iſs acquirit per motu: cali. z ſic. et iſta eſt ibi a domino: qua re quantum ad iſtam ponitur ab ysaac cali. z ſic. in ſecundo gradu. Quedam eſt complejo materialis: z qua materia mellis qued: eſt remotiſima: vt aqua: ideo qua: tum ad iſta eſt frigi. et humi. Quedam eſt materia remota: vt pluia: et ſic eſt cali. et humi. Quedam eſt materia p[ro]opinua z ſic cuſ in fauo ſiat ſequeſtratio partium aerearum cali. et humi. q: cedunt in ceræ a partibus tererſtribus frigi. z ſic. que cedunt in naturam mellis: ideo eſt quantum ad hoc fri. et ſic. Nota cp oupler eſt dulcedo: quedam pura: z iſta eſt cali. et humi. quedam eſt admira: acuminii: z iſta eſt cali. z ſic. vt in mel: le. Nota cp fucit aliqd eſt frigidus formuliter: vt aqua respectu p[il]ſi: p[il]ſii q: ro: frigidi? effective: q: in ſubſtânia groſſiōi funda: frigiditas in p[il]ſio: ita eſt cali eſt calidi: z succura eſt effectue: z succara calid: q: melle formaliter, eti: ratiōe acuminatis mel in plures partes penetrat et vulcorat q: z succura. Ac ſi arguitur cp digestio p[io]cedit vulcoando z dige: ſtoria eſt rulciora. veru nifi inueniat reſſiſt: fucit groſſas subſtātā mellis. Nota cp dulcedo potius inueniat in plan tis q: in aitalibus: q: plante nutriuntur ex frigi. et humi. aut ſicco terreo: et cali. et humi. reſpunt: z ſuare cedit in dulcedi nem: ſed aitalia nutriuntur ex cali. et humi. Item alia caufa: qua plante ſunt motogence: z t animalia ſunt et perogenea habentia plura memb: a: quorum quedam attrah: ſangui nè: alia p[le]gina q: c. ſed plante no: attrapunt p[ro] nutrimentos to nifi humi. aquo. aut ſic. terre: reſpunt: ſupere cali. et humi. q: in dulcedine: cedit: z in aitalib: nifi: p[ro]l]ſu p[ro]t de nutrimentò q: poslit in dulcedine: couert. Nota cp melvernale eſt meli: autunali: tum p[ro]pter flores: tum p[ro]pter ro: em: tum p[ro] p[ter] operationem animalis: z ver virtutes confoat. Ac ſi arguit cp succara fit in autunno. Resp[o]detur cp no: eſt ſimi: le: qua tunc plante habent fructus matur: oes: z ſit ex pla: ta: ſed mel fit cp apibus et flombus etc. Acuerit quod eſt melius aut mel coctum aut crudum: cum dicat Bipo, in re gumeine acuto: q: non potest bicere aliquam bonitatem in qua cocti p[er]fatur crudo. Resp[o]deo dupler eſt mel. quod dam purum: z iſtud mellius eſt erudii: z ſic intelligit Bipo. aliu: d[u] impur: z tale eſt melius coctum: z ſic eſt de aqua pura aut impura cocta aut no: cocta. Acuerit quare olei melius eſt in ſup[re]mo: mel q: ro in fundo: vinum q: in medio dolj. Ratio: qua vniſquod: q: melius eſt quando eſt in ſuo ſatu naturali: z qua olei p[ro]p[iet]as eſt ſupnatare: igitur. z cuſ natura mellis ſit fundi: petere: igitur. Sed vinum h[ui]s plures partes quaſdá aquoſas supernatátes: z quaſdá ter reſſes fundum petentes: igitur partes vinofe erunt in me dio. Nota cp amygdale competunt in febre: dum tamen amygdale ponantur in aqua frigida quaſdá ſua v[n]ctuoſi: tas remoueatur ante: q: eis ſiat lac. Aut ſi lac facti fuerit agitur diu cum baculo: z ſpuma tunc ſapernatam mo ueatur: qua: eſt v[n]ctuo: sitas ibi: et per hoc p[os]punt solui ar guméta p[os]ſibilia fieri. Acuerit q: meli: eſt aut lac amygdalarum cocti aut crudum. Respondeo cp in via medicine crudum eſt melius: ſed in via nutriment: coctum eſt melius. Tamen ſimplíciter loquendo crudum melius eſt cocto: qua in cocto partes aquoſe consumuntur ratione quarum habe bat alterare. Item crudum dulcius eſt cocto. Item coctum

q iij

Liber

est groſsum contiſpatiūm: non ſic vero erudum. Ita e co
to quidā ſum cali, reſuſiitur qui peteſes caput cauſat
doloſe capitis qoſ eſt pellimi in febre. Nota q[ui] confiderādo
ſebrem ſeu completionem ſebſiſlem lac amygdalarus preua
let in ſe. brōdio ſeu colatura pulli: ſi cofiderādo virtutē eſo
tra eſt bicendum. Queritur vtrum lac amygdalarū com
petat in dolore capitis. Nota q[ui] oloſi capitis quandoq[ui]
cauſatur er fumis malis: et hoc modo competit lac: quia ipſ
fos fumos reſpimſ. Item etiam oppilat ratione ſiuenctuo
ſitatis quare impedit fumos ad caput ascendere. Quodque
vero cauſat dolo: capitis ex strictura vētris: et tuncō noſ
petiſt: quia stricturam veneris augmentarent. Nota q[ui] oſu
ces ratione ſue dulcedinīs ſunt vnciuſtoſores amaris.

### De nucibus.

Aces dupliciter diuiduntur: ſunt enim viri
des et ſicce. Cirides ſunt min? ſiccis cali. ta
men habent aliquantuli hūnditatis: ppter
maturitare imperfecta: vnde parijs ſunt ſic
ce: parijs ſtomacho nocive. Quæ ſi a ieiunis come
datur cum obfomogaro et aceto: vētrem humectat: et
cumuta māducate ſunt contra venenum. Sicce yo
ſunt tripliciter: quedam ſunt tempori producēdi eas
vicine: quodā remote: et alie ſunt mediocres. Hocpi
que autē ſunt humide parum vnciuſoſitatis habētes
arq[us] quiddam pōrictatis inſet eis: que quaſo ab co
dam elongantur tempore: tanto earum conſumitur
humiditas: eſiſq[us] vnciuſoſitas dominaſt: que tis man-
ducate cito in humoſe conduertur cholerici. Qui
bus itaq[us] vetuſtiorib: eriſtērib? et vnciuſoſitate mul
tomagis dominante: ſit earum ſapo: vt vetuſtissimi
oleum et cibi naturam amittunt. Letere quidem nu-
ces corporibus nocent: quia difficulter digeruntur et
ſtomacho nocet: cholericus aſſimilātur humoſus:
caſideq[us] inimicantur tuſſi. Qu[ui] ſi nuces comparamus
aucllanis: inuenimus aucllanas nutrimenti maiors
ppter ſue ſubſtātire p[il]ſitudinem et v[ic]ſoſitatis par-
uitate. Huces minus aucllanis ſunt nutribiles: p[ro]
pter ſuon[us] corpori raritatem: et ſue vnciuſoſitatis vi
ſcolitatiſq[us] copiā: vnde villis ſtomachi ſemper ſunt
contraricem: niſi tamen ſtomachum inueniant tempera
tum: aut tantum habentem frigiditatis: quantus ca
loſi nucum repugnare valer: idcirco tali ſunt ſtoma
cho nutrimenti domi[que] boneq[us] digeſtioris. Calidio
bo habentibus ſtomachum p[re]ſtant vſitionem: in chole
ričiſq[us] mutatur humoſe: ac fumos capitib[us] dolore fa-
ciunt et in oculis vertiginem. Sed vt ab eis oſſe au-
feratur nocumentum: mundate in aqua calida ponā
tur per noctem: vt partem humiditatis ab aqua fibi
mutuere: ſtatib[us] virides. Scōm medicinā verovalent
q[ui] ſi ante cibum cum ficubus edantur: contra remve
nencioam corpus defendunt. Q[ui] ſi et co cataplasma
feceris eui cepe et ſale et melle moriui rabidi canis p[ro]
ficere. Rurſus et eis cum melle et ruta cataplasmate
facto ſuper apoſtemata melancholica vel phlegmati
ca impoſita mire diffoluunt. Que etiam eui ſuis cor-
ticibus trīte: et ſuper vmbilicum impoſite: deſtruunt
apoſtemata i ntrinſecus in corpore manentia. Lorit[
]is
cum vero ſue frondiſus ſine arbōris vnum eragii: eui
vino eſui datum iſtrangurie optime ſubuenit: et ſi eui
aceto potetur repugnat ſeb: ibus rigo: habebus,

### De aucllanis.

Cellane nucib: ſunt frigidiores et portiores: eaz em corpora ſunt sp[il]iōza et solido: avnctuofitate carētia: h[ac] de re plus nucib: ſunt nutritiue: tardiores ad dige
rendim et ad descendendum de corpore: inflatione
in ventre generāt: maxime ſi cum interiori cortice co-
edantur: que interiori cortice ablato: ſunt digeſtib[ilia]iones: etiam ytiles antiquā habētibus tuſsim: p[re]c
ipſue ſi p[il]ſitate veſcatur cu[m] melle. Quiibus etiam cu[m]o
modico pipere aſſatib[us]: reumatizatib[us] cito ſubuenit
que tamēn affe a ieiunis ſumpte ſunt contravene
nui. Preterea ſi cum exteriori cortice p[il]ſentur cu[m] ve
teri adipe vi[rum] vel ſuis allopitioſis ſunt iuatiuie: lo
ciſq[us] denudatis capillos reuocant,

### De ſifticibus.

Iſtici calid[us] ſunt et ſicc[us] in medio ſecum &
di gradus. bonus comendentibus p[il]ſtat
nutrimentum: quiddam tamen ponticibus
tatis et amaritudinis habent: vnde ſunt
epatis confortatiui: eius etiam contiſpatiōnem ape
riu[n]t. ſunt p[ect]us atq[us] pulmonē m[odi]ficātēs. Qui ſi
cum vino cocti potui dentur: ſunt contra venenum.
Iph[us] quq[us] ſiftici p[ro]p[ie] epati conueniunt. Oleuſ
quidē e[que] capitī doleti valer: q[ui]o D[ia]ſcorides dicit
ſtomachi eſſe iuatiu[n]i. Bal[us] hoc h[ui]o aſſimat: neq[us]\ēmi tuuamētui: neq[us] leſionē ſtomacho facere v[ic]it: ne
q[ui]s ventre ſoluere: nec coſtipare: ſed tamen calida habent
bentes completionem modicum ex eis comَدَّat: q[ui]
si affi ſuerint: comendementum ſtomachum confortant,

### De p[ine]is.

H[ue]ne ſunt calide in fine ſedi gradus: ſic
ce in eius initio: quar[que] ſue ſunt ſpecies:
ſes maſculinē q[ui] p[er] ſunt: et femininē qua
ruſ z[om]a e[m]a magna. Masculinē o[n] ſunt ca
lidioſes et ſic[io]ſes femininīts: q[ui]r[us] calo: e[que] ſi in initio
p[ri]mi gradus: ſicitaſq[us] i ſine euſide: q[ui] ſi in a[que] calida
fundant laudabile d[ar]t nutrimētui: z[ec]ollecione habē
tibus in pulmonē et p[ect]oſe ſubueniſt: atq[us] tuſienti
bus et humo[rum] putredine mitigationem p[re]ſtant:
que cum feminibus date cucumeris renum et veſice
ardore[que] et dolorem vinam p[ro]ouocando auferunt. ſe
minine yo maſculinīs ſunt nutribilioſes: groſſum ac
difficule faciunt ad diffuſuendum nutrimentum: ſed
tamē v[iles] ſunt in medicinā: ſunt enim lenitūre me[m]
b[ro]um asperitatis: humo[res] p[u]refactos diffuſu[n]t:
et extenuant: p[ro]pter hoc ſunt v[iles] ad mundifican
dum p[ector]is ſanien cum tuſi p[er]cellandam: que eui
ſapa p[ro]pinate purificat renes atq[us] veſicam ab omni
nui ſanie: vinam p[ro]ouocant: lapidem p[er]celli[n]t.

Querif[ui] co[pl]erionis ſunt nuces. RN. q[ui] quanti[que] ad ſuam completione materialem ſunt frigide et ſicce. Sed qua[m]tum ad forma[m]em: hoc est dupliciter: vel loquimur de no[u]uis ſeu nouiter maturatis: et ſic ſunt calide et h[ui]sde: et ſic lo[que] quitur Conſtantinus: aut de ipſis immaturis: et ſic ſunt frigide et ſicce: aut de ipſis antiquatis: et ſic ſunt calide et ſicce: quia in antiquatis ſicitas introducitur: et per coſequēs ca[li]ditas: et ſic loquitur Aucon, et ita imp[ra]mitur ab a[gen]iā acere ex[tr]inſeco. Et nota q[ui] nuces valent contra venenum quia oppilant, et valent cum ficubus quando venenum ex

Dietarī particularium.

Fo.crrittij.

reccens; et cui rata quando est ant iquatu: id est diu est et fuit
receptum. Nota et facere sub nuce caufat dolorem capitis:
quia a nuce resoluitur quidem subfultâ calida aerea et iub
tilis que in capite facit dissolutionem. Item quia nuces vt
plurimum habet mato: et vmbam: ideo citius fatigati ibi
quiecuntur: qui cum pabeat pumozes in motu fit clauſo po
roum a frigiditate vmbze; et dicti pumoze magis comouë
tur: et caufant fumofitates ad caput. Nota et dupler est mo
tus: quidam a natura folum: et quidam a natura et anima fi
mult: ideo ficit caro bouina que est gravis naturaliter tamè
in corpore humano recepta petit ſuperius et inferi: et omnes
differentias positionis ratione anime mouentis ad plures
differentias popter diuerſos fines: ſic etiam in fructib qui
dam habent costices extra: quidam nuclcos intra etc. ratio
fine finis: quibus naturaliter res groſſe et terrestres debeat
eſſe in centro rei: tamè ratioe anime mouentis poffunt eſſe
in ſupſorie ecotrrario. Et nota et nuces habet multa pputia
popter paſſibilitare nuclei ſeu medulle earum. Cire nota
et auellane habent imperfecto costicem exterioem: vt ca lo
exterio: magis poffit digere remediam cum fit durio
ris digestionis et quibus: et nur habet nuos costices pefctos:
quia faciliors est digestiois. Nota et cum ysaac dicit et auel
lane ſunt magis nutritiue nucoib: intelligit acciderat alteris
no naturaliter: q: nuces naturaliter magis naturali: q: minus
groſſe subſtâcie. Nota et quibus auellane mag: alliicat appe
tut: et quibus: et ſint minus oleagine et nuces: et q: eſſe groſ
ſoſi: subſtâcie pôpôrat quoad tardi digeri in co: pua
no: nota et nuces caufant ſonſmi et nò auellane: et ab ipſis
resoluitur fumus cum ſint magis euapozabiles: et etià ſunt
oleaginofiozes: et oleus ſupernat atuicio ſtomach: quod
oſſicium habet maximam colligantiam cui capite: vnde pê
det a cerebro p duos nervos: ſicur bura pêdet per laquos
ſed auellane ſunt groſſe ſtomachi fundum perentes: igitur
et ita de cauſa ſoluitur questio quare nuces exbietare indu
cunt et auellane deſtruunt. Querif quare frequens yſus
auellanarum ſm Auicen. oculos glaucos ad temperamen
tum reducitur. Redito et Auic: no dicta istud propria aucto
ritate immo recitatiuie. Tel oicam? fi velim? et ab ipſis re
ſoluitur fumus qui nihil alid est et vapot: aduſtus: et ita va
po: niger ad ipſos oculos ſertur: et q: glaucitas in oculis fit
p reſeſus i nigredine et acceſſus al ad albedin: egif fumus ni
ger cóſoſat ſpiritus viſibiles qui ſiſtemperati erant per ac
cesſum ad albedin: Nota et oculum fitſcoz nec iuuat nec
nocet ſtomacho: ſicur dicti Bal: quia habet kipticitatem in
ſe ratione cui iuuat: et oleaginitate ratioe cui: nocet: et hoc
Bal: cofiderans dicti et nec iuuat nec nocet. Nota et ſexus
in plantis ſm veritate nullo modo poteſt diſtingui: vt dicti
pba in libro de plantis: et ſexus in plantis est cōſuſus: tamè
ſm proprietate poteſt diſtingui: et hoc modo diſtinguit pba
in fine vegetabilium dicens et propiorum eſt plante que est
maſculus et fit oura apſera et magna: ſemine yo parua ra
ra molis et fertilis: et hoc modo ysaac ponit ſexus in pînæ.
Querif quare pinus et abies marume inflammantur. Ra
tio eſt: quia ſicut de hominibus gulozes qui de nutrimento
multum attrahunt nibil relinquent familie: fed torti in ſua
naturâ conduerit. Similiter diſco de iltis plantis et multi
attrahunt de humido aqueo: et meliòem partem illius con
uertit in ſui naturâ: et popter hoc conduertur vnctu oſita
tê in ſuam naturam: et ſic rami eoz cito inflammantur. Sed
alie plante: vt nur etc. conduertur groſſum nutrimentum in
ſui naturam et aereum nutrimentum tranſmittunt ad ſuos
fructus: et ideo videmus et fructus nucis cito inflammatur
eſtrotario eſt de fructu pini: quia eius planta citius inflam
matur ratioe iam dicta. Cire querif quare pinus marine
inflammatur circa radiem: abtes yo circa ran os. Aulau ià
patuit: quia pinus foſtem habet attractionem: ideo mulc
tum attrahit de nutrimento aereo et huiusmodi marine vi
get circa radice. Aliud yo nutrimenti tranſmittit ad fructu:
fed abies no ſubſtructificat: ideo nutrimentum quod deberet in
fructu cedere cedit in Ramos. Querif quare fructus pì
ni marine copétit in moribus spiritualium: et in augin etatio
ne coitus. Aulau eſt calidi, et humidi, ideo aperit meatus ipi

ritualius et ipſos lenit. Et quia ſunt diuretici: ideo caleſſeſt
renes et membra generatua: et etiam aperiunt meatus cor
poſis: quibus apertis defendit ſperma ad membra genera
tionis.

Tertia particula de herbis.

Aia compleuimus in libro secundo
de granis leguminibus et fructibus
prout oportuit in cultu diéda ſanita
re: et egrot: valitudine reddéda: opo-
tet in tertio libro crequi ea q dimidi-
mus: ſcz olera condimenta carnes et
píces et ſimilia: ſcalicet aquam et vinum: ab herbis er
go incipiendum eſt.

De melonibus.

Elones eſtui duobus modis ſunt: rotúdi
et longi: vt erqvo: no frigidus et humidus in
medio ſecundi gradus. Rotundivero vi
ſcoliozes et groſſiozes ſunt. Aulau rotundi
tatis eſtDEC: liquor eoz quia viſcosus et groſſus na
tando in ſuperficie diuidit ſe circa latera. Longo:uz
vero liquor: quia ſubtilis eſt et aquosus: eſſuit et di
ſeurrit in inferius: idcirco et ipſi elongantur q6 teſtifi
catur hæ ratione: ſapor ením rotundi aliquantulum
dulcedini vicinatur: longi: yo ſapor quali aqua eſt
ſapide auri dulciori rei groſſitudo et viſcositas diſatur
vnde lógus minus nocibilis eſt parumq: colatiuus
et mundificatuus. Rotundus auté nocibilis et ma-
gis colatiuus et vîne prouocatuuus: arenas et lapide
a reníbus et veſica expellit: quod eius ſaporitas teſta
tur: videmus eni corpora ab eis fricata ab omní mus
dari ſoſtitie: vtríq: tamen ad corruptionem parati
ſunt. Mutantur etiam in humo: ſual qualitatem inko
maſco eriſſentium: ſine cholericí ſine plegmatici
ſint: idcirco ſtomacho nocent eiusq: nervos omnes
mollificant: eisq: lubrizitatem pectant. Quod ſi
cíbum in ſtomacho inuenerint: miſcentur cum eo:
et cauſa lubrizatís cíbus egreditur píuſq: coqua
tur. In inteftinis etiam rugitum et inflationem et vé
toſitatem faciit: nonunq: vomitum et abominatio
nem. ideoq: comedantur ante omnem cíbum ſtoma-
cho ab humo: ibus inanito: nec ali: accipiatur cíbus
quousq: ipſi videantur eſſe digesti: ſi ſic accipiantur
digestioni obediunt: et bonis chímis affimantur: li
cet eozum conuerſio plegmatica ſit. Quibus econ-
tra datis frigidi pellimí: generant humo: e: fiuſq:
cauſa malarum generandarum ſebzius: marine cho
lerícis et calidís naturaliter: q6 fit ob ſue velocitatê
conuerſiòs: et mutationem ſui in cholericum humo
rem. Sed vt nocumentum eozum auſcératur: dentur
in fine eoz ortisaccara: maratrí: maſtir. H: plegmati
ce completionis homines accipiat orímel. Detur zin
zíber conditum aut zinſiberis succus et tburis ma
ſculi. an. 3. j. aut dyaciminum: et parum bibat vinum.
Semen melonis et radic minus carne fríqida ſunt:
fed cum ſiccantur kiunt ſicca in fine ſecundi gradus:
idcirco plus carne ſunt colatua: femen autem viná
prouocat: et renes et veſicam ab arenís mundificat et
lapidibus: maio: em tamen in renibus et in veſica ba
bet actione: renes autem ſunt carnoſi: vnde lapides
q. iih

Ziber

Et arene in eis nascentes sunt molles: vesica q. est ner
nofa duros generat lapides et arenas: qua de rene-
cesse est forior de medicina vesice et renibus. Lo:ti
ces autem melonum puluerizati oris fecioem tollut:
si er aceto lauentur. Diascorides inquit: semen melo
num superficietenus excozticatum et cum carne me-
lonis et ciceris et fabe farina temperatum: et in modi
trociſci cœpoffit: et ad ſolę ſiccat: valet ad facie mun
dificandam et cutem extenuandam. Rurſus radicis
eorum puluis 3.ij. cum orimelle bibitus vomitum ir-
ritat. Et et aliud melonum genus qui paleſtint vo-
cantur: qui vulgariter dicuntur faraceni: humiditas
iſtis mino: est ceteris: frigidiores t. illis ſunt: pioin
de tardiores: duriq. ad converſionem. Dicimus etiā
eos corruptioni eſſe inobedientes: vnde calorem ha-
bentibus in ſtomacho atq. febricitatibus coucenuit:
qui groſſities eorum et frigiditas repugnando ſebi-
bus eorum ardoem ertinguit.

De cucumeribus.

Acumeres frigidi ſunt et humi. in fecundo
gradu, groſſi ſunt et duri ad digerédi: et
carde a ſtomacho deſcendit: ſtomacho
ſunt nocui: nervuſitatê eius percutiit:
qui ſi cibus in ſtomacho aliquem innenerint: cu ſui
frigiditate cum ſeruant crudum: nec ſinunt a ſtoma-
cho diffolui. Sed tamen minus ſtomacho nocent ᶜ
melones: quia cucumeres digeſtive inobediéres vir-
tuti faciunt in ſtomacho laboem. Melones vo to-
machi subſtantia molliunt: et convertitur in véno
ſos humores quibus ſtomachus percutitur: ſi melo-
nes bene digeretur: melio: et cucum. generat chi-
mum: quia cucumeris groſſus est chim? plegmati
vitreovicinus. vnde Hippo. cucumeres ſunt groſſi
difficiles ad digerédi et magis et melones: vina pio
nocant: ventrem humectant.

De citrulis.

Itruli ſunt frigidiores et groſſiores et durio
res et grauiores cucumerib: frigiditas eſ
eorum eſt in fine fecundi gradus: proinde
groſsum generant plegma: et magis cucu
meribus nocent nervuſitatì ſtomachi. Rurſus po-
ster ſuam duritiem et frigiditatem ſunt groſſoſi hu-
morum et ſuper fluoſi generatiui: quod certificatur
quia citruli in ſtomacho moram facientes corruptio
nem et venenoſos humores faciunt. Litruli ergo ma-
gis ſtomacho nocent. Medulla tamen eorum perfe-
ctiorum generat chimum.

De cucurbita.

Acucrībta frigida et humida eſt in fecundo
gradu: plegmaticum generat chimum: pro-
inde cholericæ nature coucenu: e contra fris-
gidis nocet: cholericis etiā melio: eſt et ſan
guicens: quia eius humiditas ſtomachus humectat:
t etim cholericōs humo. ertinguit. Similiter debe
mus intelligere eam eſſe nociuā plegmaticis plus
et melacholicis: que quidē melio: eſt cholero: ſi hoc
modo detur. coquatur in citoniorum et malignanati
succe: aut vuc agreſtis: aut cum suco malorum citri

novus: aut oleo amygdalino: aut oleo omphacino eo
diāf. Plegmaticos hō cito datur: cito in aqua et ab
aquæ expreſſa: cum ſinapi pipere apio et menta: uti
datur vt eorum caliditate codimento temperetur:
chimum generat calidum; et codimentu eius ſit cum
coctanis et ceteris supradictis: vt têperiem accipiat
ad ertinguendu calorem: et ſtomachus conſoſtandu,
Que etia habet actionem medicina cogruam: quia
ſi inuolatur paſta et aſſtet; et succus intr fecur in
paſta inuentus potui detur: calorem ſebiis mitigat:
fitim ertinguit. P[ro]eterea ſi cui caliaſtula viola zuc
cara manna potui detur: purgat choleram. Porro
ſi in aqua elixetur eiusq[ui]s cum melle et modico ni-
tro potui detur: eos quibus plegma dominari vide
tur adiuutus et tectur. Lo:ricis eius succus cum oleo
roſacco miſt dolore capitis ortu et calida coplicherio
ne amputat. Rurſus ſi et eo de suco in aure calidu
apoſtema habete vistule: miru dolore mitigat apo
ſtemati repugnat: ſed tamè colice paffioni nocet p[io]
pter ſue lubicitatis indigentiam.

Et iſte liber in ſui principio ſuit diuſus in quatuor paro
res principales. In quatuor prima determinat de dicta ſum
pta a granis. In fecunda de ſumpta a fructibus et plantis.
In terria de ſumpta ab herbis. In q[ui]ta de ſumpta ab aſſa
bus. Duab? primis execut incipit tertia: in q[ui]mo vifit tra
ſito: ſedo tractatur. Queritur vtrù melones ſunt frigid
et humi. i medio ſći gradus: vt dicit yaſac. Resp[odeo] q[ui]
q[ui] simile et ſimili generatur: c[ui] ergo p[leg]mati q[ui] nores et
ipſis generenſ: vt dicit Auicè, igiſ. Nota q[ui] teri quidam
ſunt omogence nature in toto et in p[te]: et acumen in iſtis
arguit cali, z[ui]c, z[ui]bſterſion: q[ui]da ſunt et per[og]enere natu-
ne z[ui]tales habet ſubſiſtate: ſi melones quad[ui]a ſupſi
ciaſe cali, z[ui]c, z[ui]duretica: et abſterſua: z[ui]ſa habent ab agen
te: z[ui]quant ad iſtam non ponuntur in gra. qua[d]a v[ob] habet
central[em] a dominio frigid[em] et humidam: z[ui]quantum ad iſa
ponunt in gra. vt dicit yaſac. etiā dicit Auicè, q[ui]n quod
debet denominari a centrali compleſione. Et q[ui]s int ſoul
ces n[on] ſunt tamè cali, et humi. qui dupl[er] eſt dulced[em], que
dam pura: vt in ſuccara: z[ui]talis arguit cali, et humi. quidam
est iſpura: ſed permittet et hoc quandoq[ui] cum acuminæ: vt
in melle: et tali arguit calidi, et ſicita, aliquando inſi
p[id]i: tate: vt in melonibus: z[ui]talis frigiditati z[ui]humiditati at
teſtatur. Queritur quem p[umo]zem habent generare
melones. Nota q[ui] dupl[er] eſt generatio p[umo]ri: quid[am]
naturalis et iſa ſit in epate: et iſc omo[n]us plus habet generare
ſanguinem et aliump[umo]zem: q[ui] epar eſt calidu. et humi,
Alia eſt generatio humoſis non naturalis: et tali ſit in flo
maſch[us] et hoc modo d[omi]: q[ui] melones admiſſurant itema-
cho choleric o generant choleram: et in p[leg]matico p[leg]
ma: z[ui] ſi in temperato plus ad uque generat p[leg]ma et chos
derat: q[ui] p[leg]ma abuſat plus et cholera in ſtomacho. Si im
pliciter tamen oicendu eſt et p[le] plus generant p[leg]ma et ch[ui]
lerat p[ro]pter duas causas dictas: quia ſunt frigi. et humi, et
ſtomachus eſt p[leg]mate vt plurimum plenus ſeu abun-
dans plus et cholera. I[deo] nota q[ui] a parte sapotis diceren-
tur calid[em] et humidi: non tamen quantum a parte abundan-
t[em] p[umo]ris. Queritur vtrù melones c[ó]petant in ſebze.
Reſpon. yaſac q[ui] non: quia cito et de faci[ui] co[u]ertuntur in
p[umo]zes putridos cum ſint paſſibilis subſtantie: et nullum
tale competit in ſebze. Nota q[ui] ratione formalis ſebis c[ó]pe
tunt et non ratione materialis. Zamè die aliter q[ui] melones
virides qui habent humiditatem accidental[em] ratione eumus
cito putrefiunt non c[ó]petunt. Sed melones maturi in q[ui]
bus tali humiditas c[ó]sumitur bene c[ó]petunt. Quenſ
vtrum competant ante c[ib]um vel poſt. Resp[odeo] q[ui] ſi den
tur via medicina competunt poſt: quia illa de dantur via
medicinæ dantur in paucæ quantitate: et tunc non habent
inducere naufæam; et ſic loquitur Auicen, quando dicit q[ui]

Dietarum particularium. Fo.crrv.

noccet stomacho ratione fue frigiditatis et neruis. Si vero dentur via nutrimenti: cum dentur in multa quantitate; et multum eſt timendum de nuliaſa: tunc competunt ante eis; quia tunc ponuntur in fundo: et ſic loquitur ſte aucto: Queritur vtrus cucumerces competent in ſe. Respondeo eſt de melo. Dicas tamen eſt competunt ratioe ſincopis ſint homatis ſebis: quia Auic, dicit e re relevant a ſincoptial tem in ſe, acuta: quia in ſe, chionica plus timendum eſt de ſe. eſt de ſinthomate vt eſt quartana: ſi in acuta p[u]s timeſ de ſinthomate eſt de ſebis: vt de ſincoſi. Non tamen competit ratione materiaſis ſeb. cum ſint putrefactibus et paſſibiles nec eſt, ad p[ro]ſe ſone formalis: quia posuit? dare aquas frigidam in ſincoſi ſebis: vbi non erit timendum de eius puſtreſactione ſicut de putredine cucume. Et ſi arguitur e[mi]n ſa, in tegni naturalis diſcraſa appetit ſimilia: innaturalis vero contraria: igitur cum cucume, ſint frigid. et humi. et natura appet at talia in ſe, competet. Respondeo e[mi]n obiſcis de natura non coacta: ſed natura coacta quandoque ap[pet]it contraria per moribus tamen: q[ui]e de facili patiuntur cu cu.ideo melius eſt dare alia fri. et humi. non ita paſſibilia ratione fue ſubſtantie ſicut aqua. Queritur qui ſint meliores aut cucu, rugosi aut lenes. Respondeo e[mi]n asperi et rus goſi ſunt meliones: quia minus habent de mollicie: ratione cuius lenes vituperantur. Nota e[mi]n innotati ſunt meliones: p[ro]pter iſtam cauſam quia ſunt minus molles. Et e[mi]n oſt et yſac: e[mi]n vnſquod melius eſt: e[mi]n ſum de i[n] ſuo compleſento: boc intelligitur vt in pluribus e[n]t non peccantib[us] in mollicie. It[em] natura non generat nec digerit melones. P[ro]pter nutritionem: aut p[ro]pter carnem: ſed p[ro]pter pepana vt magis ſint apta ad multiplicationem ſue ſpeciei. Etliet[ur] nota e[mi]n donitas itoſtom fructum potest attendi in via me dicine: et tunc virides meliones ſunt; aut in via nutrimenti et perfectionis ſui feminis: et ſic maturi ſunt meliones. Nota e[mi]n cucumeres conſoſtant cor: et valent contra ſincoſp. q[ui]e eſt in ſup[er]ſicie quedam ſubſantia ſubſtilis aromatica, it[em] ratione complexionis ſue fri. et humi. alterat membrozium ſp[ital]itum ſicci. et ca. Queritur vtrum citruli valent in ſe. bubus, videtur e[mi]n ſic: quia d[ic]at Auic. e[mi]n maſtme ardoentes re p[am]unt: igitur. Solutio: Auic. intelligit de extra applicatis e[n] non intra. Nota e[mi]n non competit in ſeb. cum apoſtes mate: quia inerudarent materiam apoſtematis: et ſic ſke. cuſi ſint accedens: e[mi]n curarenſ: tamen apoſtema non. Nota e[mi]n Auicen, d[ic]at e[mi]n cucurbita valet in paſſione colica: q[ui]e vt p[ru]ſimum generatur a duricie fecum: quam cucu. habent res molliſe ratione ſumiditatis.

### De lactucis,

Actuce duo genera ſunt: domēſtica et filuſeſtris. Domēſtica: licet frigida ſit et bu mida: non tamen ei vtime dominatur: ſi he enim qualitates ſm quantitatem doſminarentur: lactuca natura e[mi] careret: ſed actio e[mi]n ſoli medicina conueniret: magis in fi[n]e ſui tempōris cum induratur. I[de]coſs antiqui d[ic]erunt eam eſſe frigidam in ſecundo gradu: et aquis lacuum affilialerunt: quarum complecio min[que] acſum fluminum frigida eſt: p[ro]pter ſoli calo[mi]n: ea[ſ] v[erb]s ad profundum penetrantem: et terre vicinitatem: et committionem ſui cum luto. Lactuca vero e[n]i ſit me diocriter frigida et humida: melio: eſt ceteris herbis ad generandum bonum ſanguinem in qualitate et quantitate: que ſi non lauetur aqua: melio: eſt: aqua enim ſue humiditati et frigiditati p[re]bet augmētus. Lactuca cito d[ic]igeritur: vīnam p[ro]vocat: moſſioneſt stomachi de cholera ru. et ame[ct]inguit: vnde tuſſim placans: ſanguinis ebullitiones r[ef]rigerat: ſomnum

vigilias habentibus p[re]ſtat laudabilem: capitīs do lo[mi]n de chol, vel ſanguine factu[m] amputat: cataplaſa ma in temporibus ad ſup[er]adicta valer: et coacta p[lu]ſe e[mi]n cruda e[mi]n eſt conucuicn[que]: e[mi]n lac calo[mi]n igni minuitur: p[ro]pter q[ui]nod ſomnum crat inducens: p[ro]pter hoc ergo lactuca in ſuo etordio cum lacte indiger: fit vtilio: ſtoma[ch]o: et ad augmentandum lac in mulieribus: et viris ſemen conucientio: Laufa ito mach[ui]n u[n]uans eſt paruitas ſui acuminis p[ro]pter ſui frigiditatis humiditatiſp[er] temperi[m]: ſperma et lac augmentat: p[ro]pter bonitatem ſanguinis quem ge nerat in qualitate et quantitatis perſectione. Rur[s]us eius actio nec ventris eſt solutiu[n]a nec contipatiua; indigeret etiam acumine et falſedine et dulcedine vnde fiat solubilis: et ſtipticitateſ: et ponticitate[n]on habet: per quam contipatiua iudicatur: ſed tamen cum indutur et lactis copiam habuerit eius humi, minuitur et fit amari ſapois: vnde fit aperitiu[n]a: san[gu]inem tamen generat p[er]ſimum: idcirco cam affueſcensibus fit novitiu[n]: quia teneb[ro]ſolitatem in coru[n]z oculis facit: ſpermatis materiā cor r[ump]it. Laufa vi ſum obſcurans eſt morſtificatio ſenſus: vnde viſibilis ſpiritus e[ct]inguitur: cum ſua etiam ponticitatem calo rem e[ct]inguit naturaleſ: ideo[que] ſperma coagulatur bac de cauſa ſemen lactuce pollutionem habentibus potui datum ſumma celeritate succurrit: cataplaſis ma frondium earum crif[ili]p[ati] habentibus subuenit: calida etiam apoſtemata deſtruit. Lactuca filue ſtris in forma ſimilis eſt domēſtice: rami tamē ſilueris ſtris longiores ſunt: fr[ö]des ſubtili[ſ]o: et asperi[ſ]o: minus: virides p[ro]pter humiditatis ſue paruitas tem: quod testatur ſue amaritudinis et ponticitatis multitndo. Idcirco min[or]is eſt frigiditatis doſmētica: eſt enim quasi mediocris inter caliduſ: et fr[ig]iduſ in p[ri]mo gradu: cuius actio inmatua quasi cu pato[ri]um: lac eius eſt quasi papaveris nigri: minus tamen frigiduſ, vnde diſa[ſ]ciones: lactis filueſtris la cuceſ, ſemis cum succo domēſtice et aceto miſto: et potui data: bu. crudos erpellit. ſolum etiam lac bibi tuſ ſomnum inducit: alij dicunt menstrua p[ro]vocare p[ro]pter ſuam amaritudinem.

### De endiuia,

Adiuia dupler eſt: domēſtica et filueſtris Domēſtica vero diuerſe eſt virtutis: hab[us] enim amaritudinem: ponticitatem et inſipiditatem: que iterum in duas partes diu[vid]itur. Et e[n]i hyemalis eſt ſtualis. Hyemalis aſt inſipida eſt p[ro]pter ſue amaritudinis paucitatem: et in ſipiditas eius p[ro]pter t[em]po[ris] fr[ig]iditatis et bu. vnde frigida eſt in fine p[ri]mi gradus: alij dicunt in p[ri]ncipio ſecundi gradus: quidam autem dicunt eam eſſe bu. q[ui]e ſenſui non patet: eius enim ſicitas palam eſt p[ro]pter amaritudinem: ſui[que] ponticitates. ſm medi cinam vero vtilis eſt: q[ui]e cataplaſa et ea factum ſup[er] stomachum poſitum mire conſo[ſ]tat: in potu valer q[ui]e cholericis et cardiacis. Eſt iuſe autem amaritudo eſt mai[n]: ſed min[or]is frigiditatis: frigida e[n]i in p[ri]mo

q v

Ziber

gradu: sic. in medio eiusdem: proinde peioem *genes* rat fanguinem *Ba. cendiuia* iue lactuca que majoris est amaritudinis: ipsa deteriorem fanguinem *genes* rat. Estiuia vero *in mediciina* est mediocris: quoniam plus est aperitua marime conspitationis epatis: q. si elita detur cum obfomogaro: et oleo ad comedendi erit nocibilis: si vero cum aceto: stomachu conſoatut et vêtrem conſipat: succusq. eius cactus et despuma tus cum ***saccarum** bitibus conspitationem acerit: et humo, ut refactos muuſidicat: fitq. conueniés diu ſebrucitantib. Silueſtris frigida est in initio p[ro]mi gradus: ſic. in medio eiusdem: ideoq. habet pontici tatem stomachum conſoantem, que ſi comedatur aut succus eius potetur: mor: ſui ſcorpionis ſubuenit cataplasma eius idem operatur. Radit eius cōtra venenum est: que cum myrha mirta: et in vuluā miſſa: menſtrua proculdubio p[ro]oucat.

Et *Hota* φ luctuca ſi frequentetur generat canicie: vt dicit auic, intelligindo in stomacho p[plegmatico]. Et nota φ ᾿uis ratione ſue complexionis fri. et bu. non generet bonum fanguinem nec bonum nutrimentu: t[em] ratione ſui acumi nis occulti in ſapoqe: qua de re h[us] caliditatem: et ratiocen[tralis] ſubſtantie ſri. ratione cuius h[us] inſipidum ſapoem: ε[pi]ſi in ſuobuonitatur et ſacit bonum nutrimentu: n[ot]o tamen bonum simpliciter: ſed respectu alioz oleru: et ſic in telligit littera; et ſi ſe detur stomacho temperato aut p[le]gmatico non generat bonum fanguinem: ſed bene ſi in f[los]maaco cholerico ratione ſue complexionis et ſtiam ſubſtan[te]. Et lota viterius φ formaliter lactuca melius nutrit φ bo rago: q[ui] magis obedit digeſtio: ſed effectue boago c[ui] pu[ſic]erifc ianguine melius nutrit: n[ot] t[em] ratioc[em]ptionibus ſue ca. et bu. Et lota φ p[le]ſim[ur] lactuca non lota melior: est lota: q[ui] abluatio inducit molliſc[ie] que eſt via in putrefactione: et ſic in via nutrimenti est melio: et etiā in via medicine: q[ui] lactuca de ſe est fri. et bu. quā virtutez fri. et bu. faciut penetrare par[as] ſuper ſuperficialis calide: q[ui] ſic eſt q[ui] ad centrui: et ſic effectue non lota magis inſrigida: formal[em] t[em] lota. Et *Querif* vtrui omnis cibus et marine frigidus vt lactuca h[abet] corp[us] calefacere. Solutio: calefacere est dupl[ur] aut quaſtitutie: et ſic queſtio eſt affirmaſtia: q[ui] addit in ſanguine: aut ſoma[li]ter et qualitatue: et ſic calidi c[ui] calefaciunt et frigidi non. Et ſi arguitur ſic. O[mne q[ui] reducitur ab aliquo de poten[ti]a in actu: cum ſuconueritur in natura illius: ſed omnis cibus re ceptus in corpo[re] reducitur de potentiā in actu p[al]calore na turalem noſtr[em] corpo[ris]: ergo ſeuconueritur in caloem natu[rum]. Item quec[ui]s reducuntur ab eodem agente de poſtentia ad actum: t[em] in ide[re] ſuconueruntur: eundem effecti pa[bent] inducere: ſed oſis cibus in corpo[re] receptus reducitur de potentiā ad actum a calore naturali: t[em] eund[em] caloem naturalem ſuconueritur: ergo eundem effectum inducet cum calore naturali: ſed calo[ri] naturalis calefacit corp[us]: ergo t[em] aut eund[em] effectum inducent oſis c[ib]i: ſed quidā eſt cibus ſe[que] calidus qui calefacit: igitur t[em] omnes c[ib]i caleſa[n]cien[te]. Item dicit y[ſaac] in ſe. φ tantum potest debile agens in magno tépoqe q[ui]tāt[em] forſte in paucu. hoc id[em] dict philoſo p[hu]s in de celo t[em]midu: ergo cum calo[ri] ſebu. ſit forſte ag[em]s in quemlibet humo[sem]: t[em] potest in fiuam naturam conuer[tere]: t[em] ip[plum] calo[ri]em ſeb[ile]m fortificare: videtur φ simili[es] ter calo[ri] naturalis cum fit debile agens. hoc id[em] dicit *Ba*, in terrio de ſple[ctionibus] φ omnis cibus tam calidus φ fri g[id]us addit in fanguinem: t[em] ita in cal[em]. q[ui] dicit Arifto[el]: in de animalibus. φ omnia animalia ſanguine carentia frigida ſunt et venenofa: igitur. Contra: oe contrarium obuſiās ſiu contrario reſp[imit] illud: igitur c[ib]i frigidi alterabiſt re[ſi]p[ri]mendo calo[ri]em naturalem et obufando. Item dicit *Ba*, φ vn[ui]nquoq[ui]tate vel reſtate dicitur ab eo q[ui] habet in poten[ti]a t[em] non ab eo quod habet in actu: quia aqua ca. diceretur cal[em], cum fit frigida: ergo cum c[ib]i frigidi in corpo[re] recepti

ſint frigidi in potentiā: t[em] corpo[re] reducantur in actum p[al]caloem naturalem inſrigidaubunt: t[em] calefacerunt c[ib]i iam haberent duos effectus contrarios quod eſ inconuen[ti]mens: Ad p[ri]miſi dicitur φ illa autox[em]s habet in ſtantiam: ſaltem in illis que reducunt erictando calo[ri]em ſo[pi]tum in actum: ſicut aqua frigida ſup[ra] c[alm]oem pro[iecta]: t[em] tamen calo[ri] non ſuconueritur in naturam aque. Et d[ic]id[em] φ eſt vera quando reducens complete dominatur ſup[ra] ſul quod reductur: ſed non ſic eſt in p[ro]op[ito]: non enſi calo[ri] naturalis complete dominatur ſup[ra] c[ib]um frigidum: immo cibus frigidus agit quodammodo ratione ſue mate rie in calo[ri]em ip[plum] remittendo: et hoc inuiut Auic[ie]. caplo de eo q[ui] comeditur et bibitur. Ad ſecundum d[ico] φ verum eſt ſi ab eodem agente: t[em] eodem modo ſe habente: t[em] ſi p[er]terentur in idem eodem modo ſe habens: ſed non ſic eſt in p[ro]op[ito]: quia c[ib]us calidus reducitur a calo[ri] naturali: non eodem modo ſicur c[ib]us frigidus: nec econuerſo. H[es] non ſuconuerunt eodem modo in calo[ri]em naturalem c[ib]us ca. t[em] fri. vt dictum eſt. Ad tertium d[ico] φ non eſt ſimile de calo[ri]e febri[li] t[em] calo[ri]e naturali: quia calo[ri] ſeb. ſemper dominatur: ſed non ſic naturalis. Ad contrarium de *Bal*. d[ico] φ ip[ſe] intelligit quantitatiue t[em] non qualitatie t[em] formali[es]. Et *Querif* vtrui omnis cibus tam ca. φ frigidus vas beat in fine corpo[re] alterare. i. in t[eria] digeſtio: videtur φ non: quia complexio via eſt in ſpeciem: vt d[ic]it p[le]ſacere omnis cibus in ſecunda: aut ſaltem in t[eria] digeſtio ſp[o]latur ſua complexio ergo et ſua ſpecie: igitur. Item hoc faceret maxime cibus frigidus: quia ca. non alterat cum aſſi miletur nature p[umane]: ſed hoc non: quia *Ba*, d[ic]it φ omnis cibus in fine calefacit: ergo faceret duo contraſia: igi[tur]. Item d[ic]it p[ilof]o[plu]s ſecſido de anima. φ omnis c[ib]us in principio: diſimiles eſt corpo[ri]: in fine vero ſimiles: igitur. H[es] d[ic]it *Ba*, φ nutritio eſt perfecta affilimatio nu[tri]menti cum nutrito: igitur cum c[ib]us fri. et etiam cal[em] u[tr]iat: igitur. Sed contra: que eſt comparato p[u]me digeſtio n[is] ad ſecundam: eadem eſt ſecunde ad t[eria]: ſed p[ima] digeſtio non immutat c[ib]um: ita qui alteret in ſecunda: ita ſimiluer non ita ſecunda immutabiſt qui in t[eria] alteret. Item vt volant auctores continuus y[ſus] frigidum facit de cholerico p[le]gmaticum: t[em] econtra de cal[em], respectu p[le]gmatici: ſed hoc n[ot] fieret n[ifi] c[ib]us in t[eria] digeſtio alteraret: igitur. Ad hoc quidem dicunt φ triples eſt c[ib]us: quidam eſt c[ib]us extra: et quidam in viat[em] in ſo[da] digeſtio eſt quidā c[ib]us c[ib]as effectu. D[ic]im y[ſus] ergo φ c[ib] extra e[m]n via alterat: ſed non in effectu c[ib]ans: ſed ita ſoluto non valerit: quia complexio eſt e[ de] c[ibante] in effectu. Ali[us] d[ic]it φ fine dubio c[ib] e[cib]ans in effectu: in t[eria] digeſtio cor[pu]s alterat: ſed ip[ſa] alteratio vt ip[ſi] dicunt n[ot] debet c[ib]o ci banti in effectu: immo potius calo[ri] naturali t[em] ſp[iritu]alib[em] t[em] p[er]banc viam. dicunt enim φ et ſubtilio[mi] parte nutrimen[ti]: t[em] ſue c[ib]i c[ib]antis in effectu generat[ur] calo[ri] naturalis et ſp[iritus] qui calefaciunt memb[ra]: t[em] ita corpo[re] alteratur: n[ot] alerat c[ib]us groſſa ſit respectu illius que ſuconueritur in calo[ri]es naturalem t[em] ſp[iritus]: videtur φ illa humiditas groſſa maſ[gi]s h[abet] corp[us] alterare φ ſubtilis: quia omnis qualitas fundata in groſſio: ſubſecto ſo[pi]tus operatur. vt p[ater] de caliditate ferri t[em]ripule. Item cum ita pars ſubtilis que o[d] uertitur in naturalem calo[ri]em: t[em] ſp[iritus] fit valde ſi brutiſt: t[em] memb[ra] ſint ſolida: n[ot] poſſet memb[ra] alterare. Ali[us] d[ic]it φ omnis cibus in fine alterat: diſtinguendo tamen φ humi[des] c[ib]i in t[eria] digeſtio e[m] potest considerari ratione ter[mi]t[ie] digeſtio: t[em] non alterat: aut ratione veſtig[em]: t[em] adueret retineſt a ſecunda digeſtio: t[em] hoc modo habet alterare. La[men] diſcendum eſt simpliciter φ omnis cibus mar[ime] meſdi[cinali]: vt lactuca et p[ui]ut[modi] in t[eria] digeſtio corp[us] alterat: q[ui] aliter p[le]gmaticus n[ot] fieret cholericus aut eſt tra. Item terrio[phyi], d[ic]it p[bs] φ o[em] ag[em] p[hy]ſice d[ui] agit patitur. hoc idem d[ic]it *Bal*, ponens exemplum de cultello

Dietarum particularium.

Fo.crrvj.

qui ſcindit rem mollem; et tamen aliqhi hebetatur, ſit oſo. ḕo calo: naturalius agens in cibum: in tertia digestiu paſtitur ab ipſo cibo. Ad primum argumentum dico ḕuplet est ſpecies, quædá que inſeſt rei inquantuſ est reſ; et ita noſ eſt via in ſpecies: eſt alia ſensuſ q[ui] debetur rei inquantuſ eſt miruſ; et ita remanet in cibo in tertia digestiu: et ratione iſt[que] alterat. Ad ſeſim dico ḕrigidus cibo caleſacit quantitaſtive; et p[ro]mo]do loquitur. Et aſed t[in]frigidat qualitatiue q[ui] hu. gnat p[ple]g in arici: vel fal[re] reſp[imit] calo natura naturam: et boc non eſt incoſuem[es]. Ad tertium et quartum dico ſimul ḕc[ó]p[er]io humana q[ui] latitudině vytra quaſi p[cedat] non erit naturalis: et ſi ſi infra ſubſtitut. Sed t[in]ſa in ſua latitudine p[ot]intèdi: et remitti: iſo oſis abus in fine eſt ſiſt. cosplegiu humane exſiſtenti in latitudine ſua. ſed n[ò] exſiſtenti in p[unctu]: q[ui] p[le]grio humana eſt ca. in ſedo: et cibus erit ca. forſte in p[rimo]. Et a[ta] q[ui] lac in herbis eſt amarit: et n[ò] in aliali bus: q[ui] in herbis gnatur ex humiditate terrestri q[ui] eſt amar[ra]: et in aliali bus ex ſanguine q[ui] eſt dulcis. Et eſt album ſicuit in aliali bus: q[ui] vtribioq] gnatur a tertia digestiu que p[ro]ce dit de albando. Et a[ta] vyterius q[ui] lac ſactu. applicatiu] e[per]ti: alterat repettendo materiā ca. venient[em] ad oculos: et viuſz]turbantem ideo viuſim clarificat: ſed adminiſtratum interi[rum] ledit: q[ui] eſt marime euapotatiu[m]: unde dict[ur] p[ippo]. in am p[no]. Et dare caput dolentibus malus. Et a[ta] q[ui] in endiua eſt dupler ſubſtantia: quedam in ſubtilis in ſuperſicie e[paſſa] ca. et ſic. imp[er]ſia ab agente: et quaſtum ad iſtam eſt ca. et ſicca Alia eſt c[etrauis] frigid[ae]t et ſicca a dominio: et quaſtum ad iſt[que] reponitur in gra. et ſic loquitur y ſaac. Vel nota q[ui] quæd[ae] eſt amaritudo ab agente imp[er]ſia: et quedam a radice materie eſt eius ōſio: et ita caliditari non adiut ſicuit in endiua in q[ui] generat ab humido aquoſo: aut ſicco terreo. Et ſic h[ac]e cauia cum epar fit ſit quænque coagulatus: habet endiua ratione ſue ſubſtantie centralis ipſum vnire: et conſoſtare: et n[ò] permittill illud diſſoluit a ſua viuureticitate ſuperſi]tiali: nec ab alij[us] medicin[em] diuereſtici ca[li].

### De apio.

P[er]p[er]t]icuſis eſt modi[d]omeſticiuſ et ilucit[re]. Domesti[i]n in duas par[ti]culas diuidentur: eſt em quod[que] in aqua nafſces t[in] aliu[n]d in bor[is]. Aquatile aſt minus ce teris ca. eſt et ſic. p[inde] degeſtibile eſt et minus ſt[ip]ricu[m]: vnde cali. natura c[ou]cuit. T[as]alet ſm medicinam: quia cataplaſinatum c[ui] panis mica ſuper ſtomachum eius ardo[em] mitigat. Quod veſto in bor[is] nafſtur: ca. eſt in initio tertij[ui] gra. ſic. in medio: boc teſtatur amaritudo eu[i]ſq[us] acio. Jo[ſ]coctum ſeu crundum eu[i]n datum opp[ila]ſationem a[per]it vi[nam] puocat: ventrem stringit; p[pr]ietatem etiam h[uius] consſi]pationem ſoluend[ie]: et vias humoribus faci[ē]t di[ſ]e[c]oſq[us] ad ſtomachum vuluam et caput attrabendi: vnde fit epi[le]pticis n[oc]umentum: marime ſetui i[] vulua exſiſtenti: vi[n] Ba. p[eg]nantes inqu[it] affiſue ap[ui]i comedèctes: fit ca[ta] generandi in corpore ſetus apſote matæ et putridas puſtulas. Ruſus. Hon de]bem[us] ſm c[ibus] apiu[m] laudare: q[ui] humores totius corporis ad ſtomachum coadunat: vnde generat vomitum. Semen magis frondibus eſt diuereſticiu[s]. Radit au tem magis omnibus duretica: q[ui] ſi cum lactuca com edatur: non adco corporibus nocer: quia de lactu[rum] carum humiditare temperi[m] aliquat[ulam] ſuſcipit. Honnunq[em] in medicinam mittitur ſemen: et dolores p[re]ſtat mitigatiu[n]e: atq[us] tuſientibus remed[i]n: ſitq[us] contra venenum. Sed tamen epi[le]pticæ ap[ui]i vnueret ſaliter nocer. Succus ap[ui]i valer contra amphibieris nam ſebzem: ſi solus aut cum ſucco maratri mitt? po

tetur. C[est] et aliu[n]d genus ap[ii]: quod vulgus cerſo liu[m] vocat. ca. in tertio gradu: ſic. in fecundo. Quod potui datum cum mellicrato: vi[n]nam et menstrua puocat: laterum dolorem renum ac veſice placat. ven tris dolorem de groſſaventolitare mitigat: ſtomachi et omnium viſcerum ventolitatem et opp[ila]ſationem diſſoluit.

### De petroſilu[n].

Erroſilu[n]e ca. et ſic. in fine tertij[ui] gradus ideoq[ui] diuereſticiu[m] eſt et inciden[es]: vi[n]as et menstrua p[ro]uocat: ventolitatem et inflationem diſſoluit: p[re]cipue hoc eius ſemé facit. vnde Ba. petroſilinum inqu[it] cataplaſinatum ſuper puſtulas ſcabi[m] et morp[he]am mire mun diſicat: vnde fit hydrop[ici]s iu[n]atiu[m] et periodic[as] ſebzem patientibus: renum ac veſice dolorem placat quia corporis poros a[per]it et vias rarificat: et hu. et tenuando cum vi[n]na et ſudoſe p[ro]ijac[er] et c[ar] et vuluas mundiſicat: e[cor]um opp[ila]ſationem a[per]it: et ap[osta]ma ta e[cor]um curat: marime que ſunt in renibus: ventoſi tatem colice paſſionis diſſoluit. Quod p[ila]ſtatum et in vuluam mi[n]ſum: ſecundinam et ſetum mori[m]um ex p[ell]it: quo etiam potui dato: mundiſicat fetuſ ab hu mo[ri]bus groſſis et viſſolis.

### De eruca.

R[u]ca e[ca] in fecundo gradu: hu. in p[rimo]: ſola cometa capit[is] dolorem generat: v[ê] toſiſatem et inflationem facit: que ſi man[du]cetur coacta ſpermati tribuit augmétu[n]t et veretrus erigit. Augmentatio ſpermatis fit p[per]ter calo[em] cum humiditate eius. veretri inflatio fit p[er]ter calida[ſ] ventiſitat[ê]. Sed tamen quia capit[is] do lo[em] facit: choleric[ie] et ſanguinei illam c[ane]cant. Dili gentibus illam comedere detur cum endiuiar[ia]: lactus ca: po[tr]utulaca: ſola enim accepta calo[em] generat: oſi geſtione[ſ] corripi[t]: ventrem contipat: ſpermatis de ſiccat humiditatem in calid[is]: frigid[is] vero co[it]um augmétat: et iſo natural[er] frigid[is] suenit: q[ui] e[cor] idige ſtioné adiuuar[em] ventrem humectat: co[it]um et ſperma augmentat. Diaſ. vi[n]nam p[ro]uocat: q[ui] p[ippo]. nega uit: dirit enim ventrem eam humectare: vnde vi[n]as non p[ro]uocat: et bene dirit: non enim vim habet ape rièt[re]: ſperma[vo] eius non inflationis generatiu[m]: q[ui] eget humiditate: ſed cum calo[re] suo co[it]in augmétat: ſperma non facit crescere.

### De porris.

Dirus e[ca] in medio tertij[ui] gra. ſic. in fine eiusdem: q[ui] certum facit ſua ponticitas: vnde ſanguinem manantem a naribus bringit: ſed ſm c[ibus] inutilis eſt: nocet enim ſtomacho faciens inflationem ac ventiſatatem et cum ſui acumine neruos eius moreret: habet etiam propriétatem faciendi ſumum n[ig]rum melancholie pertinentem: qui ad caput s[ali]ens: viuſi tenebroſita tem facit: atq[us] ſonnia terribilia ac timorosa inducit, vnde cauendum eſt ab omnibus naturas habentibus apras ſue leſioni: marime cholericis: maniacis opp[ila]ſationem in capite habentibus. Quem com[ec]

Ziber

dere diligètes: accipiant post eſt porcula. lactu. endis
uiâ et similia: vt eius calo: ab ilſis têrcer: aut clipes
tur: deinde bis aut ter lauctur et eſui priori mo dcf.
qui tis ſm medicinâ valet. crudus eſt comect? et arte
rias a groſſus bisio:ib? mûdificat: et epatis oppilatio-
nê apit. hûntib? oricremiâ tribuit medela. Suce ei? cí
acero et oleo roſ. et thure narib? imilius: sanguine
ab eis manâre stringit. ſ. eis q[ui] s[ui] frigid nature. In
aurê diſtillatus dolore placat de frigiditate et hûdi-
tate. Crud? cataplat? ſup mo: ſuz ſerpetis b[ui]n p[er]deſt
Elitius quoq[us] p[er]ſetur et ſup emor odas catap[let]
tumòre de hûdiitate factu diſſoluit. Caput ei? cocti]
et c[ui] ſisameleo vel amygdaleo còditi] venerè ſuſci-
tat et ventre h[ui]necat: et valet 3 colicâ paſſionê q[ui] ſit et
groſſus viſcoliq[us] bisio:ib? Semê porri ſicci] eſt et for-
tioris actionis. de quo du[que] 3. potui date c[ui] totide ſe
minis myrte sanguinê et p[ecto]re exer c[itibus opitu
latur: gule tis et dêtrit? nocet. Q[ui] ſi aſſek et cum na-
turich femie miſcear: emor oides patièb? p[er]deſt: vê
tofitare inteſtino[us] diſſoluit: ventre tis còſtipat. ſil
ueſtris vero cal. eſt in. il[ium] gra. et ſic. in. il[ium] p[inde] groſs
ſos diſſoluit bu. oppilationê apit: vinâ et meltrua p[u]
ocat. Suce ei us in modi] p[ell]arij vulue ip[olit]e m[es]
trua educt.

### De feniculo.

Eniculus bifariâ diuidiſt. eſt. n. ſilueſtris et dometicus. Dometicâ ca. eſt in medio h[ui]gra. ſicus in medio p[rimi] inobediê[s] e[dig]estioni: 15 tis ſm medicinâ valet. Suce cus ei? c[actus] et deſpumatus atq[us] c[ui] orimelle potui datus: valet c[ôtra] diuturnas ſeb:es: et vinâ puocat Qui deſiccat? et c[ui] collyrio miſt? fit viſtilis oculòs lu mini. Semê eiu] calidum eſt in. il[ium] gra. ſic. in. ſem p[iti]lactis eſt augm[è]tatiu[n]. oppilatio[s] epatis: renu: veſſce apitiu[n]: lapide fragit: meltrua. puocat: valetq[us] c[ôtra] diuturnas ſeb:es. ſilueſtris a[n]t frâguriosos iuuat: lapide: vinâ: et menstrua pl[ui] dometicco curat D[ia]co. Radit feniculi c[ui] ſuo ſemine potata c[ôtra] yctericiâ valer c[ôtra] venenu[n].

### De menta.

Enta ca. e ſic. in. il[ium] gra. h[ui]s p[ò]ticitate et aromatici odore: vn[ius] stomachu p[of]orat: ap[er]petit[ur] urritat: abominatione[us] de putridis bu. amputat. Succus eiu] c[ui] malor[ia]gra nato[us] ſucco c[ò]mictus: et c[ui] aceto pomi citruli: lin]gultu et vomitui cholericu[us] ſedat. liguâ lenit aspera ſi et co frice[et]. C[ap]laſmat[ur] ſup mamillas lacte c[um]tis das tumorê o[ſe] diſſoluit. Eſui aſſucta coiti] ſuſcitat. Queruf vtrui ap[ius] fit ca. et ſic. vt dicit auctu: et etiâ Auic. Et videtur q[ui] no: q[ui] dicit philaretus q[ui] c[ò]tinê[s] immutat c[ò]tenti] ad ſua crasim: igitur c[ui] c[ò]dâ cotineak in aq[ui] vt aquati c[ui]: et quodâ in terra vt ho[re]ſe: igitur vn[ui] erit fri. et p[umi] diu. et ſeom frigidu et ſicci. J[ui]t dicit p[ui]s in de aſalibus q[ui] oia habitantia in aq[us] ſunt frigi. et p[umi], vt p[ic]ſes rane t[em], igiſ et apini. Ad p[umi] d[ico] q[ui] ph[il]aret? intelligit de immuta-
tione qua[tr]t ad c[opl]erionê fluente t[em] no radicalê: ſed non po-
nitur in gra. quod ſluentê. Aut loqui[que] de immutatio[em] ſim modi] t[em] no ſim veritati: q[ui] ſim vn[ui] p[ò]t imutari a c[it]inete: q[ui] inteſdi t[em] remitti: no t[em] alterari in c[ò]trariu toti] latitudinis ſue. Ad ſeom d[ico] q[ui] p[bs] iſtelligit de illis q[ui] nutriu[n]k in aq[us] ſed apini] nutreitur in terra: q[ui] ſuis fitin aqua: t[em] radices ei] ſunt in terra. Et nota q[ui] ap[ium] viride eſt frigi. et p[umi], vt d[ic]

cit rufus et macer: 15 ſicci] eſt cali. et ſicci: et ſic intellig auq
c[uo]t: Aut d[ico] q[ui] rufus et macer intelligit qua[tr]t ad e[ui] radi
c[ee] et aucto: iſte t[em] auic. qua[tr]t ad ſeme: ſed qua[tr]t ad eiu]a
ſolia eſt cali. et p[umi]. Nota q[ui] qua[tr]t q[ui] ch[og]r] datur in via medic
ne: ſe c[ui] c[opl]erit a[n] alb[us]: aut ſiu] nutrimeti et dieſte q[ui] p[er] poſt
et hoc mo] intellig auic. eſt e[ui] q[ui] ch[og]r] datur p[er] ad incide]
di] et diuide[d]um p[umo]p[leg]maticos t[unc] c[opl]erit a[n] alb[us]
Aut d[atur] c[ui] alio alio tempante ſua cali. et ſicci, vt e[ui] la
etu. et ſic d[atur] poſt ad ardo[re] stomachu rep[ir]imêd]t etappe
ti] coſo: tand[us] et ſic loq]tur Auic. Queruf vtrui ap[ius] i[n]
et t[epilepti]a vt dicit Auic. et iſte auctu: i[n]dicit q[ui] ſic. p[ro]
quo nota q[ui] a q[ubus]a d[ic]iſ epilepti]a min[or] app[ople]tia: q[ui]
app[ople]tia replen c[oe]s ventriculi cereb[us] h[ui]nicitate melane
c[oli]ca vel p[leg]matica: t[ep]ilepti]a vero repleſ ventriculi]an
terio: i[de]o d[ic]iſ min[or] app[ople]tia. et q[ui] ap[ius] ratione ſue ca
luditatis ap[it] et facit fluere b[umo]zes ad cereb[us] p[er]p[ro]boc
induct epilepti]a. Et etiâ q[ui] lola abu[d]antia humo[um] non ge
nerat t[epilepti]a: 15 et i[eri]a venofitas ill[us]. et q[ui] e[pi]o reſolu
tur ſum] venenoſus qui petens cereb[us] i[n]ſi: c[ui] materiâ e[pi]
ſent[ui] cereb[us] o[git]. et q[ic] 2 inducit venenit[ate] caufat e[pi]
lepti]a. Et etiâ q[ui] diſſoluit caufat e[ffect]ue t[em] no materialiter
epilepti]a. Et q[ui] qua[tr]t ad materia a[n]cedent[em] p[er]uert ab
epilepti]a q[ui] vomiti inducit: t[amen] qua[tr]t ad materia c[ou]m
c[um] tam r[one] ſue ap[tionis] aut venenoſitatis c[ui] inducit. Et n[uo]
ta q[ui] e[nu]t cereb[us] quantum ad eiu] p[rimi] cu[po]: imm[
no] do: non tam e[pi] q[ui] d[atur] m[udo]. i[m]o calc[efa]ctêdo stomachu co[ſo]
que d[atur]. Et liet inducit vomiti q[ui] d[atur] co[po]: imm[
tu] do: non tam e[pi] q[ui] d[atur] m[udo]. i[m]o calc[efa]ctêdo stomachu co[ſo]
ta q[ui] e[nu]t q[ui] d[atur] ad materia a[n]cedent[em] p[er]uert ab
epilepti]a q[ui] vomiti inducit: t[amen] qua[tr]t ad materia c[ou]m
tam e[pi] q[ui] d[atur] bonum s[anguine] et clariu] g[ui]ndo materialiter
[nota] cauſas q[ui] ſare ſem[ee] ap[ii] in prima d[ige]tiva reſtrinque
in fecunda la[pat]: q[ui] vinâ puocat: et radic] la[pat] i vtrag[us]. Ko
eſt q[ui]: t[em]e ap[ii] diuoretici] eſt: q[ui] e[pi] facit t[raſ]ire totâ h[ui]bûda
tem chil[ii] ad epar. et ratione etiam ſue ſubſtantie groſſe re
manentia in stomacho indurit: ſed in radice eſ diuoretici]
q[ui]sare vinam p[ou]ocat et eſ humitas lubricans intelli-
na. Nota q[ui] p[er] genera ap[o]ſtemata aut p[u]ſulas in ſetu quan
do mulieres p[re]ſantes comedunt: ap[ium] ratione diſſolu-
tionis humo[um] quos facit fluere ad stomachum et ma-
tici] e[vi] eſt fer[us]. vnde d[ic]i] o[ſic]a p[om] stomachu et materi]
eſt q[ui] qua]cloa et ſentina tortius c[or]po: i[de]o fetus interſi
centur aut p[u]ſulantur. Alterius nota q[ui] ratione ſue diu-
ticitat[em] et diſſolutionis humo[us] qua[s] facit: augmentat lac
t[em] coiti] e[rcitat: i[de]a] facit delegacione materie p[ra]matice et a[te]
ſiculos et sanguinee ad mamillas. Nota q[ui] qua[do] vomit[
cauſatur et p[um]iditate villos stomachu remolliente: et vir
utate reſentuâ e[fr]igriditate moriſt[ante] ap[ii]: t[em] vomiti]
refugi: cu[s] fit calidu et ſicci: et ſic intelligit macer. Sed q[ui]
refugi e[vi] eſt fer[us]. vnde d[ic]i] o[ſic]a p[om] stomachu et materi]
eſt q[ui] qua]cloa et ſentina tortius c[or]po: i[de]o fetus interſi
cuntur aut p[u]ſulantur. Alterius nota q[ui] ratione ſue diu-
ticitat[em] et diſſolutionis humo[us] qua[s] facit: augmentat lac
t[em] coiti] e[rcitat: i[de]a] facit delegacione materie p[ra]matice et a[te]
ſiculos et sanguinee ad mamillas. Nota q[ui] qua[do] vomit[
cauſatur et p[um]iditate villos stomachu remolliente: et vir
utate reſentuâ e[fr]igriditate moriſt[ante] ap[ii]: t[em] vomiti]
refugi: cu[s] fit calidu et ſicci: et ſic intelligit macer. Sed q[ui]
refugi e[vi] eſt fer[us]. vnde d[ic]i] o[ſic]a p[om] stomachu et materi]
eſt q[ui] qua]cloa et ſentina tortius c[or]po: i[de]o fetus interſi
cuntur aut p[u]ſulantur. Alterius nota q[ui] ratione ſue diu-
ticitat[em] et diſſolutionis humo[us] qua[s] facit: augmentat lac
t[em] coiti] e[rcitat: i[de]a] facit delegacione materie p[ra]matice et a[te]
ſiculos et sanguinee ad mamillas. Nota q[ui] qua[do] vomit[
cauſatur et p[um]iditate villos stomachu remolliente: et vir
utate reſentuâ e[fr]igriditate moriſt[ante] ap[ii]: t[em] vomiti]
refugi: cu[s] fit calidu et ſicci: et ſic intelligit macer. Sed q[ui]
refugi e[vi] eſt fer[us]. vnde d[ic]i] o[ſic]a p[om] stomachu et materi]
eſt q[ui] qua]cloa et ſentina tortius c[or]po: i[de]o ſuo]l
lent corruptum illud quod eſ de materia remouêdo vt ſuc
cus chelidonie et alumê: qu[ed]a abſtergêdo et mundiſcado
et hoc n[uo]do valet ap[ius] contra c[ac]rum. Et nota q[ui] ſuis ge
nus eiu] noceat capit: t[amen] cerſolui] uuat cum fit aroma
ticci] alde. Nota q[ui] p[et]roſilinu] aut d[atur] respectu p[le]gma-
tis ſoli] et quoad ſua diuoreticitat[em]: t[em] ſunc eſt melius
aut respectu h[ui]o: e[po]ſiti] et p[le]gmate et cholera: et t[em]
folia ſut melio[as]: q[ui] r[oe] ſui p[ler]o[ſis] val[et] ad p[le]gma: r[oe]
h[ui]bûda t[actualis] ad cholera. Nota e[n]a q[ui] p[uple]r e[cal]o: s.
naturalis t[em] i[n]trin[ec]e: t[em] talis eſt maio[us] in radice p[et]roſi-
ali] eſt i[n]trin[ec]us d[atus] ab agere vt a]calo] celeſt: et hoc
modo eſ maio: in eiu] ſpermate ſeu ſemine. Tel d[ic]as q[ui]

Dietarum particularium. Fo.crrv ii.

est maio: calo: vitales in se. et maio: naturalis in radice: fis cur in vitello: et alium vitales est maio: calo: vitales. Queritur de erucu cuis fit completionis. Nota φ eruca quantit ad eius completionem accidentales est ca. et bu. et sic loquitur iste aucto: est quanti ad eius completionem radicalis est ca. et sic. et sic loquitur Auic. unde sicut senes ficii sunt cali. radicale et humidi humiditate accidentali; iuuenes vero eoontrario: q: ficii sunt humiditate accidentali; et humidi humiditate radicalis: ideo fit in eruca. Omo modo loquitur iste: et alio modo Auic. Nota φ eruca augmentat coitui erigido do virgã p ventositate: et no materialiter: et quis pugã lín gua: nares: et per hoc videatur calida maxime tam me pungit linguam ratione acuminens: sicut poiri: et alia: sed rato: multitudinis fumi ab ipسis eleuent: et ideo no: est multum calida. Queritur quare eruca porus et cepe generant flertum. Solo φ fletus q: quos generatur ex vilatatiæ ce rebit: vt in gaudio: q: tunc regitua totius corposi pie mi: mia delectatione quas habet in gaudio: cereb:um dimittit abire: et tunc elinquant humiditates cereb:it ad oculos: et in de generatur flert: sicut videmus φ aliquis pie nimio gau: dio dimittit abire illud q: tenet. Aliq:is causatur fletus per iam restrictionis et constrictionis: et hoc multipliciter: et q: quod confringuntur virtualiter impizendo: vt trifft: an gustia. et tunc humiditates aliquem flect p5 in spongia ma defecta φ q: h: compfimitur et confringitur aqua cadit. Que dam vero confringuntur cereb:um extrinfecis impizendo vt ventus boealis: Auedam vero malus fumum ad caput mittendo vt eruca porus cepe et lignum q: combustitur et fumo: q: ab ipسis refolitur fumis maliciosus et pungitiuq: qui statim petit caput cum caput fit camin:ui totius corposi: et tunc virtus animalis existens in cereb:um: sentiæ illus fumum tanç: nociumu retrahit se et restringit cereb:um: er q: restringe híos: fluit: et inde generat fet? Que ritur vtrum porus fanguinem restringit. Solutio: φ qua: do applicabit abringet restringit in plegraminatice et augmèt at in cholericis: fed si ab extra restringit cauteri:ando: aut fum aliq:is fristictado: q: byna subfianti grossam frigidã et ficcas per quam te. Ulerius nota φ dolozem capitis fedat extra applicat: q: rône ca. et bu. sule wemozes subtilat: et er: walat: et fic intelligit Auic. fed intra applicatus dolozem au gmentat. Et nota φ valet contra ebietatê fumos consumê do et subtiliando. Queritur vtrum feniculum valeat in omni pasfione oculum:um. Respondeo φ fic. Illem ratione fue completionis in calida: et etiam in colerica subtris liando aperiendo et exhalando eam. Item valet a tota spe: cie: etfi no semper respectu completionis omni materie mo: bi oculo:um: vnde ficut dicit Auic. φ cantarides compesunt a tota specie passionibus veſce: ſic feniculus pasſionibus oculo:um. Queritur quare ſerpens babet cautelã circa feniculum ipfum querendo ad acuendum eius viſum et alia animalia circa plures herbas: et canis ad herbam ſi miles blado et non homo. Ratio est quia vna virtus reſtrabit alia: ſua operatione, vnde qui bonus est in foro no: est bonus in teatro nec econuerio: et q: virtus regitua bo minis marine impedita est circa plures res extrinfecas: 16 minime ſolita est circa regimen proprior: econuererovero est de alij:is animalibus. Vel aliter et melius dic φ flect dicit pbfilosophus in libro de animalibus: alia:ia alia ab hoſe ha: bent vn:us genus armature: vt canis dentes: ceruus cornua te. fed homo non by aliq:is fibi appoſiatum. Et ſoluit pbs q: hó pòt fibi q: libet genus armature attribuere ratione ſue nobilitatis: no: ſut al:ia alia:io: non habet aliquam medicinam inna:ã. Nota φ feniculus valet etra venenum fri. alterado: et 3 calid:is exbalando. Queritur vtrius fenicul9 et alia diuretica valeant in cura lapidis: videtur φ. non: q: di: cit pbs quarto metbeo. φ coagulantur a calido diſſoluuntur a frigido: et econtrario ergo cum lapis coaguletur a ca: lido in corpo:ze humano: q: calo: partes subtilés exbalat: et groſſe remanent: iatur. In contrari:is est aucto: Solutio φ valèt in cura lapidis cum aliq:bus remollitiu:is mi:eta. Ad pbi aucto:rat:ato dico φ habet caliniã in multis: quidam di: cum pbs loquif de generatis in maio:i mundo: et no: i mi

no:re: Tel dico φ coagulantur a calido: no: ti eodè modo se habente: nec ab eodem calido, vnde dico φ co: generans lapide: est debilis: et diuretico: itto: est for:ti. Vel diendit q: by calini:am aucto:itas: q: lateres coagulant: a calido: et ti non diſſoluuntur a frigido: vnde tu bene objiceres ſi ita humiditas non consumitur: q: em in lateribus tota pumis ditas consumitur a calo:; ppter hoc no: poffunt diſſolu: a frigido. Nota φ menta q: est ca. et ſicca: co: conſo:rat stomachum frigid:ui cu: a tota natura. et etiam calcaciendo stomachum frigid:ui ſit neruofus: et frigi. est inimicum neruis. Item ratione ſue aromaticitis. Nota lenit linguã non asperatam a calios re:cholerico: aut mala completione ca. et ſic. fed asperas ra: tione humiditatis: viſcoſe muſcate in lingua quam habet diſſoluere et consumere. et ſic intelligit auctor. Nota φ men ta quantum est de completione radicali: ratione cuius res ponitur in gra. est ca. et ſicca. et ſic auctor: loquitur. Que ritur quare menta pofita in lacte non ſint ipfum coagulari. Ratio: quia c:ui ſit calida et ſicca: icifuia: subtilitanua: non p: mittit ipfum coagulari: quia lac coagulatur a frigido cons ftingente.

De boragine.

Drago ca. est et bu. in pio gra. bys ppricta tem leticiã generãi: ſi in vino miſa pos: tectur. co: etia conſo:rat: pinde antiq: mi: ſeebant eam medicinis cordice paſſione valentibus. Que quoq: cum aqua corda: t melle ac succaro potui data: canales pulmo:is et gutturis op: time curat. De porculaca.

De porculaca frigida est in tertio gra. bu. in ſedo. Rami eius habet aliquatulum pò: ticitatis: vi: ppter frigiditate: frondium valet ad inſe:ionem stomacbi: matricis: renu: et v elſe mo:ſione: calo: et ſebzium acumè ertinguit; ppter pò:ticitatè qua: rami hìnt ſto machu: et intreſtina ſo: ſu: vulnera vel in eisvel in veſica nafſcètia valet. Sanguis flur:u vícunq: fuerit ſtringit. Succus eius bibitus cucurbitinos de vè: tre ercloudit. Qui ſi capit: frò: et rèpo:ci: inu:gat: do:lo re: calo:q: auſert. Ramo: ait eius comeltio diſſin teria: et cholericæ egestionem habentibus ſublect. P:eterea porculaca dentibus congelatis maſticata occurrit. Lenit em: eos co:q:is asperitate de acerſonis natam humoribus. Lataplasinata ſuper emoroidas earum ſanguinem ftringit.

De atriplicibus.

Tripler frigida e: i primo gra. bu. i ſedo. pa: rù: nutrit: eius liquo: est aquoſus: cito cij c:ic: co:uenit medicine ppter ſua: viſcoſitate: cataplasinata ſuper calidum apoftema il:ud refrigerat: maritime ſi fit eripilla: ſc:me c:ius mi: diſicatura: et colatiu:ni: pinde vtilis: et vctericia:z: que de c:patis est oppilatione hìntibus. de qua. ii. 5. c:ui melle et aqua potui datis: cholerico vomitus pro: uocabitur. De ſpinachijs.

Pînachia fri. e: bu. i ſedo gra. vè:tre bu: mectat: et gule de ſanguine et cholera ru, dolèti valer: et melio: est ſt stomacho q: atri plices. De blitis.

Litus fri. e: bu. in ſedo gradu. laudabi: lem g:niat chim:ii: vè:tre humectat: et nature calide puenit: ſitim etringuit: ruſſim calida: humectat. De maluis.

Liber

Alua fri. ên primo gradu:bu. in sedo. Ba. Malua inſt inter fri. et bu. est. mediocris: qò dètaſt e' actio qù phlegmonè diſsolut; et apoftematis ſaniè diſcrit: cuius radit et ſe me hòc agit: apòsima eius ſanguinis ſiurui valet: qòd dam eſi ponticitatis habet: que ſi cum vino potui detur: groſſos ſoluit humores: reniſq[ui]z lapides fran[git]: cataplaſinata cum anſerino adipe vulue apoftes: mata diſsolut: et ad maturitati ſaniem perducit.

De ſicla.

Izda quâ vulgus blitam appellat: cal. et ſic. in primo gradu. illaudabile p[]ſtat sto macho nutrimentum p[]pter quand[à] ſui acuminis: et ſue humiditatis multitudinè que ſi li in aqua coquatur: et conditatur c[]ui aceto et obſomagaro: carui: vel oleo omphacino: vel amys daleo fit diſgestioni: ſacilis: par[]u tamen nutrit: et veni trem humectat: c[]uius oppilationem aperit: mari me ſi ſit de groſſis humoribus et viſcosis: cocta in aq[]ui et ſine aqua comecta fit ſtiprica: vnde hippo. apòsima blitis latatiu[m] est: c[]orpus eius ſtipricum vel c[]oſtitatiu[m].

De cauſibus.

Aulis frigidus et ſic[]e in primo gradu: tur[]bid[]u zel melancholicum ſanguinem generat bor[]viblem odo[]rem d[]atez. Qui dupler eſt. eſ q[]da ſimilis blitis: eſt qui vocat canabit. Aeri quid[]es caules duobus ſunt modis: hy[]biles et eſtiales. Est[]iales v[]ſtior[]em generat ſanguinem cholere v[]ſte vicinum: q[]d[]o e[]zum acu[m]em m[]ôrnat proinde ſunt colatiu[m] zel mundiſcatiui[]. Hy[]males vero nec tanti acuminis ſunt: ſed vis e[]zum ventres humectat: et vi[]niam p[]rouo[]cat: e[]zum ver ſo[]pus ſic cum: vnde constipatiu[m] Quer[]ui ergo ius bibitum ventrè ſoluit: et ſine iu[]re comecti c[]uem conſtitat. J[]deo q[]vbt ab e[]zoc no[]cumento temperentur: eli[]en[]k: et aqua proi[]ecta in alia coquatur cum p[]inguil[]ima carne p[]eculis vel ſuis: et diſiantur coriandro: p[]ipe[]re: c[]ymino: et allio: et eſui donentur. Similiter canabit ciuſdeſ actionis ſunt cuius ceteri caules: plus ta men d[]uri z[]el indigeſt. Eſt etiam inconueniens oculis: dentibus: gule. et omnibus vulue dolo[]ribus ſin medicinam non conuenit.

Mota q[]b[]ago generat leticiam: quia ſanguinem clas[]ificat et mundiſcat: et ſic leticiam generat effectiue: znon materialiter. Etiam generat leticiâ: quia cor: conſo[]rat: vt di[]ct littera: et cor: ſo[]con: ſo[]tatum conſo[]tat e[]par. et e[]par cor: ſo[]tatum generat bonum ſanguinem et laudabilem et qu[]uo ge nera[]t leticia. Et q[]uius [b]ago per ſe data generet humid, phlegmaticum ſanguinem: vt poſſet argui per Auic. dicètè q[]b[]eta generat ſanguinem malum f[]ic[]ut alia olera: et cum [b]ago ſit de genere o[]lerum: i[]gitur. Tamen ſumpta cum alij[]s herbis: aut c[]ibarijs mundiſcat ſanguinem. Mota q[]p[]er in via medi[]cine flores ſunt meli[]ores folij[]as: ſed in via nutriſmenti ec[]ôtra. flores inquam ſunt meli[]ores in virtute debili: quia ſubtili[]ores et diſgesti[]bili[]ores. et ſunt aromatici ratios ne cuius conſo[]tat. Sed in virtute for[]ti folia p[]ualèt: quia plus accidet[]a nutriſt. Mota v[]terius q[]ui ſi plus timemus de putrefactione debemus ponere folia in ſy[]upis: q[]ui plus resi[]ſunt putrefactioni. Sed ſi plus timemus de violentia ſintombat: vt de ſincoſp: tunc est ec[]ôtra: q[]ui flores ſunt aro matici. Vel nota q[]p[]er flores plus competunt in ſy[]upis: q[]ui plus

appetitum alliciunt et folia deſciunt: et non cito putrefunt ratione succur aut alio[]um miſto[]rum. Queritur de po[]putulaca: et de iſiſt h[]uiuſmodi o[]lerib[]e fr[]igidi: vtr[]u p[]ſint em p[]laſtrata. P[]roba[]q[]ui q[]e: q[]e: acuta et ſrenediq[]ui ex cad[]e mate ria ſunt in ſpe q[]ui ex materia cholericâ: ſed in ſrenedi compe tunt h[]uiuſmodi emplaſtra frigida: falte[] in principio: i[]gitur et in par[]or[]iſinis ſeb[]rium. Solutio non eſt ſimile de ſrenedi: q[]e: et mo[]bus particularis et ſe, vniu[]erſalis p[]occupationes in omni membro: et non indiget repercuſiui: immo ſoluit tiu[]s: q[]als reſolutio materie impediur. Sed in ſrenedi particulari solum occupat ſit in parte anteriò[]rum cerebri[]t[]in in principio ſine dubio competunt repercuſiua: ſed in conſ firmata ſrenedi competit ſolutiu[m] et diſsolutiua: ſic[]ut pul mo ſeruec[]is: vel gallus ſiuius per medi[]us capit[]us apoftitus Mota q[]u po[]putulaca h[]z ammouere verrucas: vt dic[]it Auicê. Tno modo ratione ſue humiditatis radicê verrue remol liendo: et ratione ſue frigi[]ditatis c[]oſtringentis po[]s[]is: q[]e non poſtet deſerre nutrimentum ad radicê verrue: et ſic ca dit. Mota q[]ui e[]n ſuccus bibitibus e[]ſiut a ventre cucurbitinos potius q[]ui aſcarides: quia ratione ſue humiditatis lubricat inteffina: que ſic limita et lubi[]cata expell[]ut cito feces: et per ſeq[]uens cucurbitinos c[]ui ſint curi: et ſic per accides: et ſpe l[]it: non ſi qu[]i aſcarides: q[]ui ſunt longi magis inteffinis adbe rentes. Mota q[]u po[]putulaca occurrit dentibus congelatis et ſupidos: quia ſa p[]ſoins i[]pídi: et t[]ſup[]o: cauſatur et e[]p[]o po[]re acetoſo qui confunditur a ſapo[]re i[]pídi. I[]tem ac[]es t[]um inimicatur ſeru[n]is: quia nervos reſtrig[]uit qui reſtricti e[]p[]aſperant dentem: et po[]putulaca lenit e[]p[]aſperitatem: i[]gitur. I[]tem cauſes ratione ſue viſcoſitatis valet b[]ac vi[]. Mota q[]u in principio cure lapidis competunt remollitiu[m]: et ſic ſemè po[]putulace competit: ſed po[]ſea p[]etit diſsolutiua: et ſic du[]u remate competit: et q[]uius centraliter ſit fri. et bu. tamen ſup[]ficialiter eſt ca. et ſic, ab agente. Queritur vtrus atriplex ſue crifolocanna q[]o idem eſt: et par[]u nutriat: q[]uius nutrimentum eſt aquoſum: vt dic[]it littera. et tamen rafus d[]ic[]t q[]u bonum dat nutriu[m]et. Soluatio: quodam bene nutriſt quia in bonum ſanguines: conuertuntur: et ſic non bene nutrit. Alio modo bene nutriunt: quia cito convertuntur et nò aggrau[n]t natura: et ſic i[]ntelligit raf[]a. Et nota q[]u valet in euil[]ione v[]nu[]gium radicem remolliendo. Alio modo radis e[]m cor[]vo[]de: et ſic allii p[]iſtatiu[m] valet et ſe emplaſtrat: et ſic loquitur Auicê. Mota v[]terius q[]ui non valet contra e[]p[]aum p[]etericæ: ſed bene contra ſintb[]oma: nam ratione ſue ſubſtate c[]iè centralis fri. et bu. eſt oppilatiu[m]s: ſemen tamen ratiòe complexionis calide: et ſicæ acquisite ab agente eſt deoppilatiu[m]. Et nota q[]u p[]ſinagria min[]o[]n[]ces ſtachom [b]a p[]riplex: quia minus e[]p[]umida: et minus v[]ntuo[]ſa: et n[]imia humidi tas et v[]ntuo[]ſitas ſtachom[]um defectant. Mota q[]u blit[]u ges nerat laudabilem ch[]iimum ratiòe compositionis: ſed non ratiòe complexionis: q[]ui: fri. et bu. composit[]us tamen e[]n et nò eſt min[]u[]ſubtilis nec min[]u[]ſgroſſa. Querif de malua cuius complexionis: vid[]eſ: q[]ui cal[]i: et ſic: q[]ui: la[]tat: et omne pharmanç[] est ca. et ſic. ſin M[]al. ſup[]ra aph[]o. I[]tem omne diſsolutiuiu[m] est ca. c[]ui diſsolutio fiat a calido: malua eſt h[]mo[]i[]g[]if. I[]es d[]ic[]t Sale. q[]e o[]maturatiu[m] e[]ſo[]me nature l[]umane: h[]malua eſt maturatu[m]: i[]git e[]rit ca. et bu. H[]n Auicê e[]auto[]in I[]fa d[]ic[]es q[]e e[]ſi ſt bu. Q[]d o[]cedo: t[]a r[]one ſup[]ficialis c[]óp[]tionis q[]u centralis. Ad pr[]imum d[]ico q[]u e[]da[]t la[]tat ratiòe acuminis: et talia ſunt ca. et ſic. q[]da v[]r[]one lubi[]citiat: et pu midi[]tatis f[]ic[]ut malua. et talia nò opo[]tet e[]ca. Vel dicèduſ q[]u Ba. intelligit de pharmanco for[]ti: et nò de debili f[]ic[]ut e[]mal ua. Ad t[]erii diſe[]du[m] q[]ui malua per ſe nò diſsoluti. nec ma tatur: h[]r[]one ar[]gie ca. et bu. Queritur de blito ſeu de ſi cl[]a: d[]icit in I[]fa q[]u v[]etrè humectat: et alibi d[]ic[]t q[]u p[]ſipat. M[]b deo q[]u quâtiu ad ſicu[m] laxat: et quâtum ad ſubam p[]ipat. Mota q[]u in caule e[]ſup[]ler ſub[]a: q[]da ſup[]ficialis ca. et ſic. et I[]ſa cito ſoluitur in prima aqua: et etiam per ablutionem: v[]n[]i lotus n[]o maturat apoftemata: et per i[]ſam viam eſt calide ta ſicæ, et principalius competit in via medi[]cine: que[]dam eſt complexio c[]e[]tralis frigida et ſicæ: et per i[]ſa c[]ipica liu[]s c[]o[]perit in via c[]ib[]i et diete. Et nota q[]u h[]z amicabile ſapo[]re r[]one ſui i[]r[]u: et n[]o r[]one groſſe ſue ſube. Vel dicèdiſ

Dietarum particularium. Fo. cxxxviiij.

ATIONE SUE CALIDITATIS ATTRAPIET SAPOR: OFITATEM A PINGUEDI-
NE IN QUO DECOQUITUR. Et nota φ caulis filae fris est ca. ὁ fic
cus: ἤ plus valet in via medicina ἀ dometicus. Ἡστα ἵνε
τισ ἀ ὑστερα macronus seu macer inter omnia olera coms
mendet caulem in via diete: ἤ non est ei credendum: ἤ fan
guinem melancolium et turbidum generat. Tel. dic φ intel
ligit quantum ad nutritionem: ἤ non quantum ad modum nu
tritionis: immo fic vituperatur: ἤ fanguem melancolio
cum et turbidum generat. Nota vyterius φ caules byemas
les sunt meliones estualibus: pamo q[ui]s sunt completi: es.
Item ratione frigiditatis temporis pori construnguntur. Et
pari attrahit de nutrimen: et illud pari bene digerit a ca
lo: e intri: φ qui maior est in byeme ἀ in eſtate: in qua ca
lo: abe: rbin fecus acquisitus maior est intrinſco: ἤ ſi te nò
melio: at nutrimentum. Teliterius nota φ caules antiq
ſunt meliones in via nutrimenti iuuenibus: q[ui]s ſuccus anti
quo: um est magis digestus; et etiam caules antiqui ſunt
perfectiones; et non est ſimile de fetu bouie: aut cap[em] q[ui]
lio: est in iuuenture: ἀ in ſenectute: q[ui] non nutriuntur iſt: ſe
tus ex codem nutrimento toto ſuo tempore durationis ſi
cut caules: immo in iuuentur nutriffur tales fetus ex p[us]
rio: nutrimento et magis digesto: in ſenecture vero nò. Mo
ta vyterius φ caules ſunt meliones poſt gelu: ἀnte: q[ui]s ge
lu ratione ſue frigiditatis ſubstantiam ex: dilatat et remov
lit et eos magis reddit aptos digestiones. Secunda cauſa est
q[ui]s frigus debilitat ex: attractuam: et calor: intus naturalis
ſo: ſtificatur; et fic complctus digerit. Et nota φ q[ui]s frigus pe
netraret vi: ad iterio: caulis caulem moſtificaret: et eius
calorem naturalem: ſed fic non eſt: immo poros claudit ſoli
et circu: di caules: et fic: antiparitrafim calor: intrinſcus of
gerens ſo: ſtificatur. Nota φ aucto: dicit φ prima aqua cau
lium debet abijet intelligendo via non medicine: ſed nutri
menti. Tel. dicendum φ simpliciter melius valent cum ſuo
p[rimo] iure. Et ſiacq: q[ui]s dicit φ debet remouerit: intelligit ad
maio: em nutritionem. Nota φ valet contra ebnetatem ſu
mum ſes ingroſſando. Et valent ad clarificandum viſi: q[ui]
ſuccus eius applicatur ratione ſue ſubstantie ſupſcialis ca.
t: ſicce viſum abſtergendo: ſed abuntra viſum obnubilat: ob
ſcurando ſpirito: viſum viſibilem qui clarus est. Et ſacb de viaya
let in cauſedine vocis cauſata ab humiditate inuſcata in
ſpirito: alibus: q[ui]s illa: remouerit et ſic clarificat: deperacidès
non tamen valet in cauſedine cauſata a ſiccate: et ſacb via
maturat apoſtemata non lotus ratione ſue ca. et ſic, ſuperſi
cionalis: et nò ratio: centralis. Queritur quare caulis plus
retinet ſua ſolia: φ cetera olera. Prima cauſa est rōne finis
q[ui]s: o: o: di natur ad hominem respectu: alio: um olerum: et hoc
respectu: ſu: ſum foliorum. Secunda cauſa est a parte ſue ma
terie: quia fo: tem habet attractuas: vnde plus attrahit de
nudamento φ alia olera: et p[ro]pter hoc quidam c: ict: q[ui]s vi
derunt caulem alto: em domo. Zertia cauſa est: quia agris
cole maxime ſunt intenti circa caulem apponendo terram
v: nctu: o: ſam: et v: nctu: o: ſitas est cauſa retentionis foliorum.

### De rapiis.

Apa calida ê in fecundo gradu: bumida in
p[rimo]multum plus ceteris: nutrit: dure
ramen digeritur: mollem: et inflatiuā facit
carnê p[ro]pter ſui ventositatem et inflatio
nem: coitum suſcitat: que ſi in aqua: recoquatur: et illa
eiceta in alia recoquatur: duricira: ſue ſubstantie tem
peratur: et mediocriter inter bonum et malus: nutrit:
que non bene cocta digeritur difficile: ventositatem
generat: et in venis et poris oppilationem facit. Id
circo vtilis est bis cocta et vtra: q[ui]s aqua proiecta: fi co
quatur cum p[ingu]ſima carne. H[]eterca et fin medis
cínam est cogrua: quia eius iure ſi pedes podagrico
rum et artetico: cum loti: fuerint: dolori: mitigamet: u
preſtabit.

### De radice.

Adit ca. ê in tertio gradu: fic. i: sedo. min
φ rapa nutrit p[ro]pter ſuum acumen quod
eſt for: us acuminere rape. Nutrimentum
eius groſſum est et durum digestio: ito:
macho est nociu: est etiam inconueni: es
oculis: dentibus: gule: et omnibus vulpe dolos: ibus:
ſm medicinam vero couenit: est enim lauatiuā renu
velice de groſſis humo: ibus: vir: nam p[ro]oucat: lapis
dem frangit: et ſi cocta. comedatur: tuſt: de humo: ibus
bus facte conuenit. ſm cibum manducata: torſione:
t: inflationem generat: et ſtomacho fit illaudabilis:
quod ructus eius putridus teſtatur: qui marime ſit
ante cibum. Zeiu: nis eſui data cibum elevat: et deſſe
dere p[ro]hibet ad locum decoctionis: vnde ſit cauſa
indurande digestio: nis: naturalem virtutem inbi
bet cibum in interio: zem partem expellere: quare ſit
vomitus marime eis qui ventositatem habet in to
macho: que ramen poſt cibii accepta min: o: cem agit
ventositatem ſuperius ascendentem: et c[um] ſua gra-
uitate deſcendit inferius: et deponit cibus in loco de
coctionis et digeritur vt op[or]tet: vnde ſit cauſa ſecii
das digestione: coſo: t:andi: hec enim gratia ſue actio
nis: que non habentibus ventositatem impedit poſt
cibum accepta. P[ro]inde volentes eam p[ro]pter vo-
mitum accipere: ante cibus ſumant: ſed p[ro]pter ſup
plementum ſecunde tertio: q[ui]s digestio: nis poſt cibus
m: inducent.

### De ſparagis.

Paragus ca. et bu. est in p[rimo] gradu: q
dometicus et filae fris est. Dometicus
temperatio: ê et ceteris nutribilio: p[ro]in
de ſperma augmentat: ſtomacho uocinit
vinam p[ro]oucat. Filae fris vero calidio: et ſicior:
id: coq: plus est colatiu: us: aperit e: patis oppilatio:
nem et renum: et vinam p[ro]oucat: atq[us] yctericis va-
let: cu: ius radit et ſemen n: imum valet: q[ui]s co: zum apo
zima bibitum ar: arcarum mo: ſibus occurrit. Et: ius
aurem datus ventrem humectat: valet enim contra
dolos: em do: ſi de humida ventositate o: t: colico
dolori p[re]stat mitigationem. Bucca quoq: codem
apozimate lota dolos: em dentium amputat. Quid: a
autem nouici dicunt ſparagum coitus eſſe augmen-
tatiu: um: q[ui]s Ba. et Diaſ: negant. Ego quoq: dico φ
ſi coitum augmentaret: non eſset ni: er copia ſui nu
trimenti: n: imum enim calorem non habet: nec: vēto:
ritatem: vnde venorem suſcitet.

### De baucis.

Aucia ca. eſt in medio ſedi gradu: humi
da in medio p[rimi]. Due duobus modis
eſt. Eſt enim dometica et filae fris. duri
groſſi: q[ui]s nutrimenti eſt: minus φ rapa nu
trit: et h[ui]s quidda: s acuminis: vnde eſt extenuās et dia
fo: eſim faciés: atq[us] vinam et men: strua p[ro]oucat: ba
bet etiam aliquantulum inflationis: vnde coitus eſt
iuuatiuā: q[ui]s affuefacta illaudabilē generat ſanguine:
q[ui]s vt p[er]e: cur: et op[or]tet eam cl: itari: et c: iecta aqua ter
tio coquatur cum lactuca coriando cepa: et cond: iak
cum oleo omphacino: aceto: pipere et carui.

### De culcasia.

Ziber

Alciasa eſt radix plurimum in parte egypti nſaſcens; aliquantulum ponticatis habet cum acumine; vnde monſtratur eſſe ca. et ſic. Que ſi ciretur; acumen penit? amit tit: et viſcolitas quam p[ro]ius habuerat latenter in ca pateſiet. Ideoq[ui] duri groſſis nutrimenti eſt generatio: ſed cum ſui ponticitate ſtomachum conſorat; et ventrem conſtipat; et tamen ſi moderate ſed comeda tur: bonum generat ſanguinem vel nutrimentum: va let diſſericitis cuſi viſcolitate quam h[uius] t[em] p[ro]titate, et melongianis.

Elongiana ca. et ſic. eſt in fi[mi]ſecuſi gra. q[ui]oſtificatur eius acumen et amarito et morſus quo lingua inſicitur; idcirco conſuertibilis in cholericam naturam. hec eſt ei? pp[ra]ctas: v[n]i cut[em] co[po]ris coru[n]p[rit; lentigines: et impetigines: cancrum: elepbantias; duriq[ui]s ad diſſolundum apoſtema generat et oppilatione: et fi[m]ilia facit. Que vt minuſis fiat n[oc]umenti: tem[]peratur et findatur et ſale impleatur: deinde diu poſt in aqua calida dimittatur: poſtea in alia mittatur; et bis aut ter lauctur; vt aqua qu[ui]a lauatur careat omni nigredine: deinde ciretur; et aqua ciectæ cum pin qui carne bo[n]s ſeu pecudus: por[co]q[ui]s: et ſimiliu[n]que reco qual[ur]. J[ulia] a[n]it abſo[li]s carne comeder evolères coquat cuſt aceto: oleo omphacino: et obſomogaro t[em] filibus.

### De fungis.

Angi[]ſri. ſunt et humidi in tertio gradu, quod mollicie ſuiq[ui]s humiditate retſiſi caſ. Qui dupliſes ſunt: moſtiferi. ſ. et im[mo]ſtiferi. Immoſtiferi groſſam habent ventolitatem et humiditatem viſcolam actioni natu re et vigefioni inobedièces: vnde illaudabiles ſunt: vt p[ro]tore tumoſo[li]: ideoq[ui]s bonu eſt vt omnino cauca[]tur. Quos comedere volètes: co[n]ſi[n]que n[oc]umenti n[ò]timentes: cirelit atq[ui]s p[ir]is aut calamento miſſeann tur: qu[o]p[ro] primo iure et p[ro]ſio: in alia aq[ui] recoq[u]tatur; et cum pipere carui ſinſi[n]zibere calamèto or[mi]zano et ſimi libus condiantur; et eſui tribuantur; et in ſine merum verus potetur. Frigidi aut[em] natura accipiant in fi[mi]ne coruſi ſinſi[n]zibere adſitui: diacini[n]um: di atrionpipe reon: ſo[cr]ugene: ty[ri]cam magnam: vel aliud huuiu[ſ] modi nature. Moſtiferi vero ſunt diucreſe actionis ſin coru[n]que diuerſitates: ſunt enim quidam moſt[em] inſerentes cum ſui frigidiate et humiditate velut ſunt in quarto gradu: ſunt etiam quidam occidentes cum nimia viſcolitate et oppilatione: quam in por[si]s et veni faciunt; et p[ro]pter humoſes coru[n]m ad diſſol uendum inobedientes: ſunt etiam quidam cum maſſa occidentes qualitate quam de loco habent vbi n[af]scuntur: ſicut illi qui ſunt iuxta eruginosum ferru aut pannos putridos: aut foſamen reptilium: vel ar bozes groſſos viſcolosq[ui] humoſes habentes. No[]tiferu[m] ligna hec ſunt: moſſi[c]es. ſ. viſcolitas: bu[ſ]miditas et groſſitudo. Qui ſi per mediuſ diuidan[que]t et aliquantulum in acre dimittantur: putridi [p]culduſ bio inueniuntur. I[n]gno[]ranter cos comedentes: ita curentur: p[ira] c[ui]s eſui dentur: aut c[ui]nis cum aceto: et nitrum cum oleo potui d[et]ur: vel fal cum aceto:

ſtercus galli ſiue gallinæ cum aceto et melle, a[po]ſi ma etiam calamenti origan[que]t iſopi et ſilium iuua[.]

Rapa calida eſt in ſecundo gradu: humida in primo, quod concedo: et cauſa eſt: quia mediante radice rapa odinatur ad ho[mi]o[m]: ſicut qu[ed]a plante mediante ſuo fructu vnde debet eſſe magna et multum attrahere de nutrimento: to: q[ui]a attraction ſit a calido: iſitur eſt ca. et eſt humida: q[ui] multum attrahit de humido aquoſo. Et ſi arguitur q[ui] Aris floteles d[ic]it: q[ui] ventoſitas in groſſa subſtantia fundat: led groſſa subſantia: vel eſt p[le]gmatica vel melancholia et vraq[ui]s frigida: iſtur et rapa. Respondeo q[ui] conceditur de materia groſſa obſolute. Si autem comparato, i[er]spectu caloris degerentis materia groſſa p[ot]eit eſſe ca. et ſi vtilerius arguitur: d[ic]it Sa. q[ui] calo: debilis potens eſt refolueret et non consumere: calo: vero for[ti]s potens eſt refoluere et consumere: ſed in rapa eſt calo: refolueret et non consumens v[n]i ventoſa eſt. Et d[ic]it p[bs] in quarto me[th]eo. q[ui] calo debilis in vuentibus idem eſt q[ui] frigiditas: vt p[ro]5 in reptilibus iſtur c[ui]s in rapa fit calo: debilis: et frigiditas. So[lo]: p[bs] in telligit de calo: debili ni[n]bil impmente: et ni[n]bil reliuente ficit in reptilibus calo: debilis ni[n]bil refoluit: ſed in rapa ca[]o: debilis aliquid imp[mi]rit: q[ui] refoluit et ſic non valet. Vel d[ic]e q[ui] oupler: calo: quidam qui debetur rei in generaviu[n]tui: q[ui] et ſic loquitur p[bs]: q[ui] quidam in genere mi[n]que debitis: et ſic loquitur auct[or] qui agit de ea inquantu[n] nutri[t]: et nutrit in quantum eſt mi[n]to i[os] eſt ca. Mota rapa loquendo mateialiter minus nutrit bo[ra]gine zactuca: ſed accidentaliter plus: quia plus tarde convertitur in ſubſtantiam me[n]b[us] et plus immo[t]atur in membiſis: et ſic non eſt contrarietas ap[parens in diuerſis paſibus huius: et etiam auct[or] q[ui]e consiparat ad ſequendas perbaſs que copétunt ratione ratiu[m]que non ratiu[m]e folio[ſi]. Et nota q[ui] q[ui]s v[ic]at p[bs] q[ui] radices ſunt o[n]i ſimiles: z[ui] in o[n]i: eſt in nutrimentum indigeſtum: ergo et in radice perbe: ſed nutrimentum indigeſtum non nutri[t]: iſig[ui] neq[ui]s rapa. Solutio: q[ui] q[ui]s radices ſint o[n]i ſimiles qua[n]tus ad un[i]tium digeſtione: et q[ui] quantum ad hoc q[ui] ſicut per os at traſpitur nutrimentu[n] ita p[er] radicem: t[n]in quanti[as] ad c[öm]plemen t[em] nutrigeſtione non eſt ſimili: q[ui] in o[n]i non complete o[ge]itur nutrimentum. Sed in radice q[ui]s[que] complete digeſtur et p[ro]pter hoc arguitur ab inſufficiens diuſione. Qu[er]itur vtrui rapa fit melio: in hyeme q[ui] in eſtate: videtur q[ui] n[ò]: q[ui] d[ic]it Aris[to]. q[ui] bonitas in planta ſequitur bonitatem et irro[ationem] p[lu]iue: vnde d[ic]it q[ui] aqua p[lu]nalis eſt cali. z[ui]. t[em] plena vite: et valet ad multiplicationem et conferuatio nem plante: ergo cum illa irro[atio] plus ſit in eſtate q[ui] bye me: ſequitur oppoſitum vnde ros cadit in eſtate. In c[ó]tras rapi er vulgus: q[ui] marine in hyeme comeditur et poſt ge[ſu]. Et ratio eſt ſicut de caule ſuit dictum. Ad argumentum d[ico] q[ui] tu bene obſciones eſidem conditionibus vtrobiq[us] ma n[enti]bus: ſed non ſic eſt: non e[m] tantum attrahit in hyeme ſicut in eſtate: ideo melius digeſitur in hyeme. Mota q[ui] rapi pa e[ci]tata co[it]um: primo q[ui] armat membi[m]um ad coitui [ip]n eri[gi]ndo: ſedo q[ui] quaſdam partes habet ca. et ſic. r[ô]ne qua rum ſinu[n]latu[n] naturali ad co[it]um. 3tem eſt ca[]l. z[ui]. et ita materia ſpermatis augm[ê]tat. Qu[er]itur quare rae[ſ] pu[i]ſinodi radices ſunt ventoſe. Una cauſa eſt: q[ui] latifat[em] ſub terra et inittatur ibi digeſtio: et num[que] ini[n]tui et c[öm]plementum digeſtionis ſunt ſimuli: ſunt v[et]oſe q[ui] incoſplete digeſte. S[é]co ca[]e eſt humiditatis abundan[ti]a: et caloris naturalis de bilitas impotentiis ſupra tant[em] materiam: ideo reman[ê]t in digeſte et per ſequens ventoſe. T[er]tia ca[]e eſt: q[ui] nimis ſunt in p[u]undo terre et non poſſunt recipere digeſion[em] a caloſi folio[ſis]: ideo reman[ê]t in digeſte et ventoſe. Qu[er]itur quare ra[pa] et bu[ſ]midodi radices habent magnas et folia parua ſupra terram. A[u]aſe eſt attractiue multitudo ſiue for[ti]tudo. Et d[ic]it ſui. q[ui] for[ti]tudo attractiue diminuit e[pol]pulſi[u]. Se cunda cauſa eſt gratia fini: q[ui] ordinatur ad dominem me[n]diante radice. T[er]tia cauſa eſt: q[ui] d[ic]it p[le]ſophobus: natura quod addit in vna dimenſio[n]e diminuit in altera: vnde q[ui] eſt ad in longitudine diminuit in groſſitiam: vnde videm[que] no biles: et mar[mi]ſe de ſabaudia habentes tibias longas t[em] gracios c[iles] et

Dietarum particularium.

Focix.

elles et rusticos tibias grosses et brutes. Queritur quali
ter pappa valeat in podagora et artetica: cum hoc dicat litteſt
ra. Dico φ ratione ſupſicialis ſubſtate cali. et ſic. penetret
ad membra remota: et ratione ſue humiditatis lenit illa: et
ratione ſue caliditatis materiam podagre cōſumit et chira
gre. Queritur de radice que galiſe cōdiitur rabip: cuius
complectionis ſit: videlic φ frigide: q: dicit Auicæ. φ radit: diſ
gerit et non digeritur: ſi calida cito digerunt: frigida vero
digestioni repugnatur: igitur erit frigida. Jtê dict pitarèt? φ
calidum cito mobile: frigidù vero de difficili mobile: er
go cum radiſtarde defecerit a ſtomachum frigida. In ſe
corriuè ſi aucto: dicens ea eſſe calida in tertio et ſiccam in ſe
cundo. Ad argumentum Auicæ, dicitur: nec Auicæ, intelligit
quantum ad corſicem qui eſt calidus et ſicus: et non quan
tum ad medullam que eſt frigi. et bu. Tel dic φ Auicæ, intel
ligit ratione ſue compositionis φ non digeritur: et ſo ratio
ne ſue complectionis. Nota vlerius φ ratione ſui corſicis
conſoſtat ſtomachum: ſed non detur ante paſtum: quia flo
machum defectaret: ſed detur poſt: quia tunc conſoſtat re
ſtinendo cibaria in ſtomachum donec digerătur ratione ſue
caliditatis et rōne ſue compositiōs. Nota vlerius φ radiſ
plus valet in via diecte medicinalis et respectu partiij p[]p
quinque: tamen ſpectu longinquarum et in via medicine
ſoli ſeme plv[]cōpetit: et ſic loquiſt Auicæ. de ſemine. Qu[
]ue
tur de ſpago cuius ſit complectionis. Soluto: φ quanti
ad ſuum ſemen eſt diucretiij: et quaſtum ad radicem ſu
policii potet considerari: aut put nouiter eſtracta e a
terra: et ſic eſt ca. et bu. et ſic loquiſtur aucto: aut put aliuquatu
reſeruata et e ſeccfat et ſic eſt temperata: et hoc modo loq
tur Bal. Et nota φ quando dicit aucto: φ plus nutrit cere
ris berbſis: intelligit naturaliter: q: ſubtilio: is ſubſtantie φ
rapa. Sed rada acceſſus plus nutrit: et ſic ſuperti: intelligit
aucto. Nota vlerius φ addendo in materiam ſpermatis
ſpagus auguet coitum. et ſic loquiſtur iſte aucto: ſed ventoſa
tatem generando non augmétat: et hoc modo loquiſt Bal. et
Diſaſtociſes: et ſic materialiter augmétat et non effectiue
Arguitur: vina augmentat: ergo materiā ſpermati dimi
nuit: q: vt dicit yfaac in devini: quod addit in vna ſupflu
atuſt diminuit in alia. Doc ſoluit: quia non eſt ſimile: quia
ſperma eſt ſupfluſi residuitatis et vina impuritatis. Et
et in non non valer ſaac auctoſas. Nota φ spargus ſilue
ſtris eſt melio: domēſtico: ſicut caputſus ſilueſtris domē
ſtico plv[]c exercitat: et p moti ſue carnes attenerant: ſic ſilue
ſtris ſpagus minus attrahit de nutrimento φ domēſticus
et per ſequens melius digerit. Et quando aucto: iſte dicit
φ ſilueſtris melio: eſt domēſtico: quidam dicit φ intelligit
in vià medicine et ſo nutrimenti. Queritur de baucia ſeu
paſtinaca quod idem eſt: vtrum ſit groſſi nutrimenti dure
digestionis: q[]od videlic ſi cum ſit ca. et bu. Soluto: φ a pre
complectionis eſt faciſus digestionis et non a parte copofthiſis
Queritur φ plus proſuocat coitum aut cruda auc coacta.
Rh. φ in vià diecte medicinalis et materialiter coacta plus p[
]uocat coitum. Effectiue tam e: t in via medicina cruda plus
provoacat: q: magis ventoſa cum minus digeſſa. Querit
tur cui? cōpclusionis ſit culcaſſa. Soluto eſt fuit de radice
ſes φ rōne corſicis eſt ca. et ſic. ſed ratione medulle eſt frigi. et
ſic. et hoc attreſatur ponticitati. Et ſi arguaf φ littera dicit
φ aliuquatuſijs ponticitatis cum acumine: vnde mirantur
eſſe ca. et ſic. et videlic φ male dicat: imo fri. q: ponticitas
atte statur frigiditati. Rh. φ ly vnde non refertur ad p[]oſtitatè
ſed ad acumen: ideo ſic debet legi: q: babet acumem: ideo mi
rantur eſſe ca. et ſic. Queritur quem bumeorè babeant ge
nerare melōglana: vtrù melacholiij ſicut dicit littera. Rh. φ
ſic: φius ſint ca. et ſicæ: et viderentur poti: choleram gene
rare: tamen q[]u: ſtomachum inflamant: quo inflammato bu.
adurunt: et ſic in chol. nigra adſuſt: converuntur: et ſic lo
quitur iſte aucto: Et ſi dētur in magna quaſitate vt in vià
diecte: oppilant: ſicut dicit aucto: tamen ſi in vià medicine
dentur: cum paucum de c[]is ſumatur: oppilationem aperiſt
q: ca. et ſicæ. Queritur de ſungis vtrum ſint plante aut
medium inter terram et plantà. Et videtur φ planta: quia
omne viuens eſt animal aut planta: ſed fungi viuſt: et non

ſunt aliaſia: igitur. Jtê oſme eſt quod allicit guſtum et nutrit
est animal vel planta: igitur. Item in principio p[]u[]t auct
determinare p[]miſit de vnoquocq: quod nutrit hominê vel
animal: ſed terra ſo nutrit hominem: igitur erit animal vel
planta. In ſi um eſt Auicæ. dicens φ ſunt medium inter ter
râ et plantâ. Nota φ ouplec eſt mediú. Et ſi fm vitatè et ſic
non ſunt medium. Aliud ſin p[]p[]r]ietatem et ſic ſunt media: ſi
cut dicit Aristo. φ puer non eſt vir: imo medium inter am
mal et brutum: non ſin veritatem: ſed ſin p[]p[]r]ietatem: quia
magis p[]p[]r]ietatem habet cum brutis: cum ſit magis ſiu
fium ſolens intentus circa comſectionem et puiluſmodi eſt b[]u
sum. Et vla pores dicere φ ſunt plante vilſime: quia nec
faciut fructum: nec ſloem: necq[]u]radicem: ſicut cete reſt plâ
te, vnde ſunt ſicut quedam vilſima animalia in rupibus
adberentia: que non mouentur motu locali vel p[]roſresliuo
e et puiluſmodi non merentur d[]ici animalia: imo ſunt media
inter plantam et alia: ſic et iſti fungi ſilt. Querif quare
fungi ſunt venenofi. Una cauſa eſt diſtantia fungorum ad
hominem qui eſt animal nobiliffimum: et fungi ſunt planta
vilſima. Alia cauſa eſt: quia ſicut melancholia generat e[]
re ceſſu alioum humoſt et eſt venenofa: et p[]erniculare: ſimiliter
fungi generantur e[] reſe terre que venenofa eſt. Et ideo ilti
qui reſeſt in locis mineralibus a quibus attrahitur ferrri
quod e[]d impuriuſo: parte ipſius terre generatur: quia e[] ſilla
eſt impuritate: quoniam e[]zum nutrimentum transi[]t per
rubigine[m] que marime eſt venenofa: ideo marine ſunt
venenofi. Et etiam quia nutriuntur aliqui iuſta nucom: et
oliuam attraſentes reſiduum nutrimenti vnctuſi o quod e[]
re melancholicum: ideo tales ſunt p[]eslinu. Querif qua
e re fungi marine crescent poſt aquam tonitru. Ratio e[]
re: quia illa aqua eſt ſubtilis ſubſtantie cali. et bu. vnde cito pu
streſt: et iſti fungi e[] putreſtioſe generantur: et ideo marine
de nocte crescent: quia ros de nocte cadit qui cum ſit cali. et
hum. cito putreſt. Item quia ſunt vilſime nature ſubito
generantur: quia paucæ requiruntur ad e[]zum generato-
nem. Queritur quare fungi parui qui vocantur tubera
ſunt meliones φ magni. Eauſa eſt quia magni abundant in
humiditate: que non potest in eis cito digeri: ſed in paruis
bene potest d[]igere: quia ſo tantum abundat. Queritur
q[]re poma valer[]t cōtra comſitionē e[]zum: cum poma ſint fri
gida: et ita non cōſotab[]t diſeſtiam. Dico φ rōne ſue fri
digitationis conſoſtant ſtomachum et appetitum alliciur: qui
ſtomachus cōſoſtatus p[]ot p[]u[]ra diſgestionem ſeu maliciam
illo[]um fungo: um.

T de capparis.

Appari ſunt triplicis modi: e[] radi: frôdes
fructus. omnes ca ſunt et ſic. in fecundo gra-
du: quod e[]zum teſtatur amaritudo: ponti
citas et acumen: ideiico incidi: vſoluiſt
et mundificat ſtomachum a ſuperfluis: et meſtrua p[
]uocant: qui vtilioſes ſunt ſin medicinam φ ſin cib[]ui
q[]illaudabilis ſunt nutrimenti: vtpe choleri: ni[]
griq[]s languinis g[]hatiui: neruos ſtomachi percu-
tiun: vnde elíros opor[]et manducari ablata eis a[]
qua et c[]óditos c[]i aceto e[] oleo. Qui ſi cum carne aut
alia re comedi ab aliquo optantur: absq[] coriandro
non măducentur: quia coriandri natura p[]reſtat te[]pe
riem nocu[]mēto capparoum.

T de cepis allijs et poris.

Drum trium virtus acumē habet: quia
de ſubſtantia acuta mītua cum groſſa et
terreſtrit: humida et aquoſa: ſubtrit: acrea
cōponūtur. Que ſic poſſunt intelligi. Si
e[n]im vnum borum p[]istetur et coletur: et aliquantulūn
in quodam vafe dimittatur: in fundo calicis ſer ter[]

r

Liber

reſtris acumen hīs inuenit: et ſuccus liquore hīs cī paruo caloſe aereo. Quæ inter ſe differit: quia cepe ca. eſt in. iij. gradu hu. in. iij. Allii ca. et ſic. in. iij. gra. Porus ca. in. iij. ſic. in. iij. Proinde cepe cometh cī ſui acumine et humiditate: malos in ſtomacho genêrat humoſes: ſitim: inſationem: vêtoſitatem: capitis doſoem: atq. inſaniâ facit fumo eius caput ascendê: te cerebri percutiente, vnde affuescentes illud in mania cadunt: et ſomnia terribilia ac melaneſPOLica cernunt: p[rae]ſertim ſi egritudinem ercuntes illud mā ducent. Si aſt im medicinam moderate ſm q[ui] opor tet māducetur: caloem inducitur: et extenuat: et incidit humoſes groſſos et viſcosos; ora venarī apit: vinā et menſtrua puocat: otiremiam mitigat: apperitum augmentat: ſuperſienciem rareſcit. Idcirco ſudoem et eſſationem puocat: vetrē cī ſuo caloſe et ſiccitate irriſat: iperma cī ſua humiditate augmentat: malī t[em] facit nutrimentum. Erudī t[em] cometh: nihil nutri menti corpori tribuit. Si elicitur: et aqua p[ro]icat: in alia recoquatur: Dat nutrimentu boni et plurimim: marine ſi cum p[ingu]iffima comeda carne: et c[ui] bos no occidento: et odóſero condiaſt. Allia vero pa rum nutriut: ſunt nocua cholericis: et calo[re] natura lem habentibus. Quæ cometh: frigidis et humidis naturaliter vinā: puocant: ventreſque humectat: econ trario ſicis natura faciunt. Sed vt c[ui] calo: nihil comendatibus inferat nocu[m]eti: bis elicitur: Dein de conſiandur cum aceto et obſomogaro. ſunt etiā ſim medicinam: quia moſibus canis rabioſi remediu p[rae]ſtant. Lomeſta quoq forti vi[n]o ſuperbibo: con tra ſerpétinu moſum valent: et veneno inſactis: et fri das paſſioes habebus: ſicut tyriaca magna. Duli tuat putant allii maio[rum] ſitim q[ui] cepe generare. vnde peccant: q[ui]n non ſolum ſitim mino[rum] q[ui] cepe generat: ſed etiam nullâ ſitim cometh ſumpendit: p[ro]inde a quibufdā tyriaca ruſtico[rum] vocatur.

T. D. coriandro.

Diandriu diuerſe virtutis eſt: q[ui] testantur varietates ſui ſap[or]is: habet eſt ama[ra]ritudinem et p[ot]icitatem: ideoq. Hippo, dicit ip[m] habere caloem p[ra] ſua amaritus d[ine] et p[ot]icitate ſua: d[ic]it et eſſi k[atio]n: vnde d[ic]ito: coiriandrum viride calidum eſt et consipans ventrem otiremiā mitigās: q[ui] poſt c[ui]b[us] accep[t] ſomni p[ra]ſtar S[an] diaſcorides int[ed]it illu[da] frigidi[que] eſſe d[ic]it: illud ſcrophulas diſſoluere: q[ui] Bal. negauit dic[es] ipſoli bile eſſe ſcrophulas frigiditate curari: q[ui] groſſi ſunt et d[uri] humo[ris]. D[ic]it iteri Bal. int[ec]ione dia[ſ]. intelli gere n[ò] valeo ſcrophulas frigiditate curari: et coriā drā frigidi[que] eſſe dic[et]is. ſap[or] cut amarus eſt: ama[ra]ritudo aſt ſignificat calo[re] extenuantem: ſed im ci[mi]b[um] durus diſgel[ion]i: inobediens. Quod ſi miſce tur cum aceto et maligranati agreſtis ſucco: t[em]perie ſumit: vnde calo[rum] e[rt]inguit ſtomachi: im medicinam vero congruit: q[ui] ſuccus eius miſtus cum ceruſa aceto: litbargyro et oleo ro. ſit d[al] apoſtemata et cholericas puſtulas. Q[ui] ſi miſceatur cum mi[ca] pa[n]nis et farina lentis: c[ó]tra eriſpilam de groſſis humo[ribus] or[à], vnde Diaſcorides q[ui] et Bal. affirmauiit

Opoſtet huſuſmodi inquit cataplaſmatis confectio nem in ſatu apoſtematis non in initio ponit: quia in initio neceſſaria eſt res inſrigidans et doſoem mitis gans non diſſoluens et vulnere aperiens.

T. De rura.

Tata duplet eſt: domelſtica et filuſtris. Siluſtris ca. eſt et ſic. in quarto gradu, domelſtica in tertio. v[n]i domelſtica melio: eſt ad digerendum: q[ui]brutē incidi[n]ba bet: et groſſos viſcosos humoſes erte nuandi: v[er]itatem: z inflationem diſſoluere: venre humectat: p[ro]inde iuuat inſerio[a] intefina. Quod ſi coaquq. eiuſq[ui] ap[os]ima potui detur: toſionem toſlit: et ventris doſoem de ventoſitate viſcosiſque humo[ribus] factum. Rurſus ſi coquatur in oleo et d[ys]tere et co factum fuerit: groſſam diſſoluit ventoſitatem: groſſis et globolis intefinis ſuſpenſam. In vino cocta potuiq[us] data: ſit contra hypofarca.

T Queritur cuius compleſionis ſunt cappares. R[h]ide: in cappare eſt duplet ſubſtantia. Quedam calida et ſicis ſu perficialis erpanſa per totum: z in cappare diſnatur: z ideo quoad hanc ponitur in gradu ca. et ſic. Et alia ſubſtantia centralis paucæ et occulta frigi. et ſic. et quoad hæc n[ò] ponit igr. Et ad hoc q[ui] d[ic]it Auic[em] c[ap]pares fructificat ſicut cucu. ſed idéritas fructifications[em] ſequitur illam naturam c[ò]p[er]ſionis z. R[h]ide c[ap] oupler eſt ſimilitudo. Quedam materialis et essentialis. Et quedam accidentalis et formalis. D[ico] ergo c[ap] cappares fructificat ſicut c[um]cumer quatuor ad ſo[ma]m erterio[rum]: quia habent fructus ſimiles in ſo[ma]m et ſic loquitur Auic[em] n[ò] tamen quatuor ad materiam nutri mentale m[ec] que eſt cali. et ſic. ſpectu caparum. M[ota] q[ui] c[ap]pares ſumatur via c[ib]i in magna quantitate tunc oppi lat: quia operatur tunc ratione ſue ſubſtantie: ſed ſi fumatur tur in paucæ quantitate: deo[pp]ilat: quia tunc operatur per capparis compleſionem calida z ſicam: z tunc datur via medi c[ine]: et non generat ſanguinem melancholium groſſum. T Queritur quare capparis habet p[po]zietatem in egritù dimibus ſplenis: z ip[u]m propriè respicit: non ſic vero alia membra ſicut e[pa]r: vt dicunt ilt[ui] verſiis. Baudet e[pa]r ſp[odio]: mace co[mi]: cereb[um] quoq muſco. Pulmo liqui[ritia]s ſplen cappare: ſtomachusq[ui] galanga. Ombria quoq vene regcaudent fatirione. Ego d[ico] q[ui] a tota ſpecie respicit ſplen[em]: z in ilt[ui]s n[ò] queratur ratio: vt d[ic]it Auic[em] ſed ſoli er perimento credatur. Secunda cauſa eſt: q[ui] ſplen eſt frigidus et ſicus: z capparis ca. et ſic. et ideo ſplen eſt confotat: quia diſeracia innaturalis appetit contraria: quia illis ſuatur et re ducitur ad temperamentum. 3tem in ſplen eſe melancol[i]a: vnde receptaculum eſt melancholie ip[u]m oppilantis: z capparis ſua ca. et ſic. deo[pp]ilat: z cum hoc alterat ſuam ma[ra] diſeracia fri. et ſic. Sed nonſic e[pa]r respicit: quia eius ſub ſtantiam c[ito] paſſiblem diſſoluerer ratione ſue caliditatiſt e[co]ſicatatis. T[er]tia cauſa eſt: q[ui] q[ui]da ſunt diu[re]ticia fundata in ſubtili ſubſtantia: vt ſi q[ui]s genefte: z ſemen rappani: z ilt[ui]e ſp[ici]tium membra remota z deo[pp]ilant ea: quæda vero i groſſa ſubſtantia vt radi[ra]ppani: z huſuſmodi deo[pp]ilant m[è]b[ia] q[ui] p[ro]inqua et ilt[ui]a respiciunt. Quedam vero in mediocrii ſubſtantia vt cappares et ilt[ui]a respiciunt et deo[pp]ilat m[è]b[ia] ad media ſicut eſt ſplen. M[ota] q[ui] radi[ra]s capparis quantum ad partes p[pi]nquas eſt magis diu[re]tica: ſed quatuor ad l[on]ginas ſem[è]e eſt magis diu[re]tici: et ſic n[ò] capit Auic[em]. ſed p[imo] modo: z ideo radi[ra]s eſt magis diu[re]tica capiendo p[ro]tius: ſed non p[ro] longius: im[ò] ſemen. T Queritur cuius compleſionis ſit cepe. Solurio: quantum ad compleſionem eſſentialem et radicalem eſt ca. et ſic. Sed quoad accide tem[em]t eſt ſuentem eſt cali. et b[um]i. quia in cepa abundat h[ui]b[us] miſitās nitroſa et fal[ia] accide[ta]liser: ſicut p[ater] de ſembus qui radicaliter ſunt frigidi et ſicid[em]: tamen accidentaliter ſunt humidi. T Querif vtrum cepa generet hu. p[ple]gmati

Dietarum particularium.

Fo.cxxx.

ſteut dicit Ræſ, Rn. per ſe t materialiter generat choleræ affectuam et accidentiter generat plegma ac fac viæ qv: vt dicit ſta: cepa h5 acumen rône cuius pügit t mordicat intefina t stomachum, t fac itacbaria cito epiro t plegma est pumûmidus a cibo indigestu: vt dicit pbus in topicis. t hoc modo loquik Ræſ. Tel dic q material h5 plegma generare: quavit dicit littera: cepa maxime est euapo:abilis unde perviam reumatimini fumi ab ea refoluti petunt caput. Sed dicit Haly. qv quando ascendit reumatum calida deſces dunt reumatum frigida: zita deſcendêdo converſitur h5moi fumi in plegma, Hota q cepa nocet cerebro. Ena caſ est: qv: vt vitat Hali. cepa habet proprietatem inficiendi cerebrum t ſita nocendi. Secunda cauſa est quam tagit littera: quæ est maxime euopatiau: t ſita caput replet t eius miringas diſtendit. Item habet acutum ratiune cuius ipfim modicat t pungit: ſed ab extra administraſi non est ita euapatiaſi t ſic rône complexionis non nocet: ſed ratiune ſue fubstanſie cito euapo:abilis: t quando ab extra applicatur nô euapo:pat: ſed diſsolut. Et ſi arguas q Hali. dicit q illa que valent extra valent intra: vn: que cito putrefiunt extra et intra igitur ſi fucus cepe eructus applicari capit dolorem ei: mitigat: vt dicit Auicæ, ſequitur qv t inra fumpt? Solutio Hali. intelligit de illis que in capitaliter agunt: vt de medicis: z non de illis que agunt t patiutur vt cepa. [Querif qæ cepa t alia h5moi acutia h5bitur alia: teriæ: emplafra ta faciunt rupturam: non autem interius quâdo comedunt tur: cum tamen membra interio: aint paſſibiliro: exterio: bus. Ena cauſa est: quæ cuit vult Auicæ, medicine est eges: cibi vero pati, cù ergo extra emplafra ta administraſt in via medicine: igif. h5bi administraſt via cibi t ppter hoc non agunt: imo patiunt et nutriut. Item intus recepta multipli: digesione degutur: t aſua ppria natura posiantur t marime alterantur. Secunda cauſa est quâ tagit Hali. ſe abudâtia plegmatis i ſtomacho que eis occurrit ipa reſpinitendo: non autem ſic quando extra applicantur. Tertia cauſa est: quia in ſtomacho vadunt per concauſatæ ei: non tangido ſubſtantiam eius: ſic tangunt cutem: quâdo extra emplafraſt. t omnis actio fit per contactum vt dicit Arif. Quarta cauſa est qoam tangit Hali. quæ: diu t per magnum tempus moxantur ſupra cutem: non autem in ſtomacho: t omæ agens requirit tempus debendum ad ſiam operatione: igitur. Quinta cauſa est admixtum humos cum eis in ſtomacho t. Hota q cepa valerit in paſſionibus bus oculorum: quæ est abſterſua: quæ calida t ficca. Secunda cauſa est: quæ ſim Arſito, in celœ t mundo: in anterio: parte cerebri omnes ſenſus ſunt fituati: quæ ergo cepa exra applicata ratiune ſui acuminus mundiſtic ceredi: parte anterio: em per lachymas wuat oculos: ſed ab inſtra dicta euapat: z video necot. [Queritur quare cepa valerit in ſeſte œis. Rhideo q fetor: œis quandoq: cauſa: vicio ſpbia lium: vt in p[raſicis t leproſis: z ite non potest curari. Aliqui cauſatur et mala complexione ſtomachi ſue humoz vicio: z ite fetos: manifestare ante cibum: z per potum vini odoſeri ſedaf. Tertio modo cauſatur vicio cerebri vt t ppter bu, corruptum eriſtentem in cerebro: vnde quando aer attrabi tur per nares vna potio currit ad cerebrum: z feci deſert aliquid de odore illius humoſis putridi: quâdo expiratur alia vero pars aeris currit ad co: z talis fetos: curatur p me dicinas ad hoc valentes: z per aromaticas ſpecies. Quarto modo cauſatur vicio ginguarum putridarum: z hic ſedaf per abſterſua odoſerat vt per galangâ. doc modo cauſatur t ppter humo: es putridos eriſtentes in ſtomacho: t punc ſe torem remouet cepa: quæ incidit t diuidiut rône ſue calidita tis t ſiccitatis illos humo: es: t pungit ſtomachum ad illos expellendum. Hota q cepa lubricat ventrem ratiune ſui acuminis: quo pungit t mordicat ſtomachum t stimulat: z ita de cauſa tranſmittit choleræ uaitatu ad inteffina ad e: citandum expulſuam: vt volunt auctores. Secunda cauſa est quia habet cepa bumiditate: nitroſam lubiaticuam: qv omne humidum lubiaticum. Hota vlerius q cepa cruſ da plus impriimit via medicine t cocta via cibi. [Querif que alia ſint calidiora: aut nata in regione calida aut frigi

da. Solutio q in frigida ratiune conſtrictionis poro:um et reſclusionis t vyoniois calo:is naturalis: ſed in calida regione ſit exbalatio t tractio calo:is naturalis ad exterio:ra. Et ſi arguatur q Serapion dicit q calo: naturalis inuatura: ce left: igitur. Ditinguendus est: quæ intelligit quando calo: naturalis est debilis: quæ quando eſt for:ti deſtruitur a calo: celeſqui qui pius eſt non deſtruens debilis: ſed ſoſten fibi reſſiſtem calo:em. Et cauſa huius eſt: quæ quanto alio: quid impri mens inuenit materiam magis reſſiſent: tanto forti:us impriimit: t ppter hoc aqua calida citius cogelatur q frigida: igitur cum calo: fit for:ti in alii:is: igitur eum de vebilat: nô ſic vero in hydropre: quæ eſt calo: naturalis debilis. Tel dic q Serapi: intelligit quâdo calo: naturalis agit in materiam morbi t non cibi. Tel dic q deperacides ad iuuat debilitando ſuum còtrarium: vt in hydropre: t nô ad dendo in calo:em naturalem de per ſe. [Queritur vtrum alia valent contra ſitum: vt dicit Hali, in de ſimplici medi: cina. Respondeo q ſitis cauſatur quandoq: ex inanitione memb:ozum: vt patet in feiunantibus: z ita ſedatur per po tum vini. Secundo modo per caleſactionem remoto:um mè to:um: ſicut renum: z ita non potest ſedari niſi per potum aque frigide mixte cum aceto: quæ acetum facit quam pes netreare vſis ad renes: que est obtuse ſubſtantia. Tertio mo do cauſatur ſitis ex mala complexione ſtomachi fine vicio humoz: z ita per potum aque frigide curatam. Alio modo cauſatur ſitis ppter ſupercaleſactionem aeris frigidi ſpbia lum fine bu, vicio: z ita ſedatur per attractionem aeris frigidi: vt dicit Lonſantinus. Quinto modo cauſatur ppter abundantiam male materie in ſtomacho vel ſpirituābus eriſtens: z ſic cauſatur per alii: quæ ratiune ſue calidita: tis t ſiccitatis abſtergit t mundiſticat t incidit huiusmodi malam materiam ſitim cauſantem: z ſe loquitur Hali, loco allegato: z ſic non eſt inco:ueneins q alia cauſent ſitim vno modo t ſedent alio modo. Et ſic alia magis habent ſedare ſitum q cepa: quæ magis abſterſua. [Queritur vtrumva lent contra venenum: cum Platæarius dicat q ſunt tyziaca ruſticorum: z innuit q valeret contra omnia venena. Reſpon deo q valent effectue contra omnia venena: quæ incidunt t consumunt: ſed formaliter nô: q nô ſolet hoc modo cons tra venena calida. [Queritur cuius complexionis ſint cos riandra. Rhideo q quatum ad duplicem ſubſtantiam ſuper ſicalem ſunt calida t ficca: z in ita funda: amarito qua habet: z ratiune iſtius diſsoluit apofemata: ſed quantum ad ſubſtantiam centralem ſunt frigida: et ficca, et quan tum ad itam loquitur diasco:ides qui dicit q ſunt ſiptica, [Hota q ruta valet contra fluri: languinis ipf iſtencan do t consumendo: z etiam cauteriſando cum ſit calida et ficca: non autem valet condenſando infrigidando t. Hota vlerius q valet contra ſacrum ignem abſteri: o muns diſcado ratiune ca. t ſic. ſue: z non valet alterando. Hota q domesticum eiusdem ſpeciei est cali, filueſtri: ſed non eſt ve rum de illis que ſunt diverse ſpeciei ſicut ruta filueſtris et domesticæ. [Querif qæ muſtela querit ruitam: z fricat ſe cum ruta quando vult pugnare côtra ſerpentem. t quidâ lupi inqurunt eam ad acuendum dentes: z duſo ſeniculi ad recuperandum viſum: vt dicit pbus in libio de animalis bus. Respondeo q ſicut saliu hominis ieuini eſ venenſi contra bufones: quæ eis contrariatur a tota ſpecie. Simili ſiter t ruta eſ venenum contra ſerpentem: z ita animalia bruta habent cautelas innotas: z hoc ratiune ſue vilitatis respectu hominis qui non habet illas innotas: imo acquiſ tas. Tel dicendum quæ ruta eſ diſsolutua: z ſerpens eſ debilis coagulationis quare ſerpètem interſict ratiune ſui porribilis odors etiam quem ſerpentes fugiunt. [Queritur quare dicitur: Ruta viris venerem minuit: mulierib9 auget. Ratio eſt quæ coitus confiſt in temperamento: z mulieri: frigiditatem t bumiditatem diſtemperatam ruta reduci: ad temperamentum: igitur. Unde dicit pbus q mu lieres plus appetunt coitum in eſtare q in byeme: quæ in eſtate téperantur per caliditatem t ſiccitatem eſtatis: ſed viri ſunt minime diſtemperati ilto diſtemperamèto.

r ï

Ziber

De cymino.

Yminii calidii est in tertio gradu: siccii in fecundo; vêrofitatem diffolut: doloremven tris et tosionem placat. coctum cum ciba rijs ventofitatem generantibus eam têpe rat. Simili modo hoc faciunt nigelle. habent autem nigelle aliam propietatem: quia occident lumbricos fi potentur.

De aneto.

Meti cali. est in fi. fecendi gra. sic. in medio. ventofitatem et inflationem et tumorem difsoluit. cuius rami fi in oleo cocti fuerint: di ureticevirtutis sunt: et inflatione diffolut: labiosos mitigant: somnum pessant: humida apoktemata ad sanitatem pducunt. Semen eius bibitui vinam. puocat et lac augmentat: ventrem de humorum putredine mudiicat: dolorem et tumorem laboreque diffolut: habet etià, propietatem ctinguendi singul cum de plenitudine. Quod li vnzatur fit cali. et sic. in tertio gradu. valet contra vulnera putrefacta et diu querna in ventro nata.

De carui.

Arui cali. est et lic. in tertio gra. h.5 aliquan tulum acuminis. vnde congruit frigidos humores habentibus: ventofitatem expellit: digesituam vim confortat: vinam prooucat: lumbricos et cucurbitinos expellit.

De pipere.

Iper calidii est et siccii in quarto gra. valer frigidos et humidos habentib: stoma edos. adiuuat digesituiâ virtutê: et est in medicinâ: quia i immiscer in electario optimum fit còtra diuturnam tuffim: que de groffis humosib: est. et pectus: pulmonê: et stomachum devi scoso plegmate mundificat: ventris inflationem et ventofitatem auferit: vinam puocat.

De sinzibere.

Inziber ca. est in tertio gradu: humiditatem babet: licet senfui non appareat: quod testificatur: quia putredini apparetum est: utile est frigidis: ventrem soluit: humiditatè deficcat: digesituam vir tutem adiuuat: ventrem humectat.

De cinamomo.

Innamomum calidum est in tertio gradu: stomachum confortat: quia aromatis cum est: oppilationem epatis apcrit: et me brua: et vinam prouocat.

De croco.

Rocus ca. est et lic. in primo gradu: stoma chum confortat: epatis oppilationem apcret: anhelosos iuuar: vinam et menstrua. puocat et membra debilia oia confortat.

De maftice.

Aftit ca. est et lic. in secundo gradu: stomachi conforrat: vinam. puocat: et indigestionem adiuatum.

De finapi.

Innapis ca. est et lic. in medio quarti gradus humiditate capitis et stomachi deficcat, et li cum blitis fluiti ducur: stomachum de groffis humoribus mundificat villis cius et adnectentibus.

Queritur cuius cesserionis fit cyminum. Nota q. que dam ponunt in gradu ratione iue compositionis formalis: et hoc mo aqua in alto: gradu ponit frigidam pflutii: et frigidior est. Queda ponitur in gradu effectu: ac est per effectum quum inducunt: et hoc modo in alto: gradu ponitur pflutium p[er] aqua: et iltis modis no ponit p[er] cyminum in gradu. Queda ponitur in gradu rario: et et c. cyminum in lia prima etate fit humidus que humiditas repimit calis ditarrem: sic est cymidum inter tertium et secundum: et ficum inter primi et secundum: et sic loquitur Autce, aut ponitur in gradu ratione etatis complete: in qua abundans humis ditas consumitur: nec firmum calorem repimit. et hoc modo ab illo auroze pontur in gradu: et li in excedenti quâritate daretur lederet senfum: ut post objecti: led cyminum non datur in magna quantitate: q[ui]n permiscetur cum cibarje.

Queritur viru: emplafratum super perculsionem t[ur]uorem p[abe]tat turpem et fedum colozem et sanguinem conges latum et mortificatui remouere: interius vero adminitratui ecotra: et dicit plateart: et h[us] coloz[em] fecit gnare. Nota q. abfiergedo imidicatis et flupfluitates cutis: vt beuteri ota acuta calida et fiscayulet i maculis cut: et t'anguiné mori: consumendo et abfiergendo. Item quia habet aliquam p[os] ticitatem probibet flurum bu. et sic emplafratui valet còra luoem: et sic loquitur. Hobantius de bono co: co: quo dicit acutis colo[ra]tur in exigiétam humoris exiffetis sub cuute. Et nota q[ui]cymini comethui in parua quâritate et raro boni coloz[em] facit: in magna tamen quâritate et sepe non: et c[um] cum fit ca. in tertio et sic. i fecundo cholerisat nimis fanginé: qui choleri]satus penetrãs ad eutem fedum colo[ra]m ges nerat: et sic loquitur Autce. et platearius. Queritur viru: anetum somnii p[er]estet. Reſpondeo cum littera q[ui]c. q[ui]c. q[ui]c. datur corpo: diſperato patiente toſiones a ventofitate in têre cum ventofitates còlumat: in corpo tamen t[ur]uato rato impediret somnii. Nota q[ui]c. anetum maturat apoſtema ta remuendo: abfiergendo: et consumendo humidatem aquosam abundantem in apoſtemate: et sic intelligit aucto: non tamen maturat: naturalem calo[ra]m qui in calido et bus mido fundatur conſo: tando: fed lana ſuccida et oleum et beuteri res calide et humide. Hec flurum materie crude ad c[um] c[um] percutiendo et conſtringendo pozos membri: apoſte mati: et hoc modo percurſiua maturat. Querit viru: anetum augmentet lac. Solutio q[ui]c. quedâ augmentant lac: et generant materialiter: ficut bona cibaria: quedam vero exca[ti]tiatione: vt continua attractio mamillæ. Unde dicit p[er]sub: et c[um] c[um] c[um] percutiendo et conſtringendo pozos membri: apoſte mati: et hoc modo percurſiua maturat. Querit viru: anetum augmentet lac. Solutio q[ui]c. quedâ augmentant lac: et generant materialiter: ficut bona cibaria: quedam vero exca[ti]tiatione: vt continua attractio mamillæ. Unde dicit p[er]sub: et c[um] c[um] c[um] percutiendo et conſtringendo pozos membri: apoſte mati: et hoc modo percurſiua maturat. Querit viru: anetum augmentet lac. Solutio q[ui]c. quedâ augmentant lac: et generant materialiter: ficut anetum augmentant lac. Item aliq[ui]t[em] impedit trâfit: fanguinis menſtru ad mamillas. p[er]veni toſitatem groſſam exiffitem inter mamillas et marriſem et illos meatus oppilantem: et hoc modo adpuc anetum ges nerat: ſue augmentat lac: no tamen ſperma: imo diminut quia est in paucæ quantitate ſpectu lacticæ et magis paſſibus: rône cusus citiis consumitur et deficcatur ab aneto. Queritur quare anetum fedat ſingultum et tamen vomi t[ur]u: p[er]cut. Et ab ut? est: et ſingult? causatur ex ventofitate in tercluſa inter partes ſue parietes stomachi quâ natura in tendit expellere: et ſic curat ſingultu: anetum consumêdo: et etià potus. Unde dicit p[er]sub q[ui]c. p[er]pluia abſcindit magni ven tum per eandem viam: et ventus est ex ventofitate magna et pluia ratione ſue humiditats habet ilam abſcindere. Sed vomitum p[abe]tat anetum p[er]curare: quia datur stoma.

Dietarum particularium.

Fo.cxxxj.

cho plectoξto reſoluſt; quon potest cōſumere: cí noſt ad ſit ſtate
caſitādæ cōſumat; q; non eſt cali, ſi in ſecundo gradu:
facit ergo q; pôd, diſsulit pioſos quò cōſolut faciu facit phtâ-
ratâ replectio ſen in oξ ſtomachi; t ſtomachus tunc ſentiens
nocuſumtu emuſit. Sed ventoſitare ſonſumit in ſingulatu
q; illa ventoſatas erat in ſim general; t faciu eſt ſonſume
re tantúmmodo  Phil resolueret ſonſumere ſimul; illota q; vo-
mitus piouocat multis ſub ſolens. Ono modo phtantastice res
plendo os ſtomachi; ſicut anetum. Ouedâ ro retinendo in
ſtomachovtrappan? Ouedâ facendo ſupnatare in oξ ſto
ſomachus. Ouedâ ro ſenroendo ſupnatare in oξ ſto
vnde poffum faciu emuſit. Ouedâ vero vomití pucant
attrahédo dumòzes ſue ſuperfluitates ad ſtomachis
ſicut ſunt medicine vomice; t eſt ſunt foξtes; q; tâ a partib?
ppinſs Phil remotiæ attrahit. Nota q; amcos vt dicit aucto:
ventoſitare eppellit in coξpœciam gratâ; noſ tamen in coξpœ-
re noſódum generalat; quia non eſt potens reſolueret ſonſu
mere ſimul. ppter ſuam debilem caſitarem: ſed bene coſu
noſ tamen generalat. Queritur vtrui piper cōſpetat in reξ
gimine ſanitatis. Iſt eſt quare frigida in quare
vȏ̈gra ſunt venena vt rusquamus opiti; ſed calida in quar
to gradu non ſicut piper. Solutio ſtius manifeſtabit ſolub
lutione alteri? quâre dico q; vna cauſa eſt; q; calidu eſt amis
nui naturali: frigida vero no; Seda cauſa eſt; q; quia vt dicit Arto
viuere eſt motus spialis a centro ad circiferetiam: mo-
mo; vt revo ecôra, vnde dicit q; vita eſt pimo in coξde; t poſſa
diſſunditur a coξde ad alia medξa. Iſtem vltimo eſt vita
in coξde; q; vltimis q; moſſe in coξ; q; calo; naturalis in vltimo
refuſit ad coξt; ad ſuâ ad ſuâ minerâ ſm q; gq recitatur. Sal. q; iſe
poſuit manis ſua in alii moratu turtæ coξ interius; t inues
nit tunc caloem q; am ſui ſuit; q; iſtio calidum mouet
motu vire; t frigidiæ e contra. Igitur. Tertia cauſa eſt melioz
q; vſubtilio: q; quedâ eſt complejo humana radicalis; t ita
eſt interveru temperamètus q; prìmi gradi. Ouedâ eſt com
plexio flueſe eſt que elepita q; de ſecundi gradum. vſi eſt
câ. t bu. in ſecundo gradu. Unde dico q; calida in quarto gra
du no ſiſtant a cōplezione humana fluente ni per diuos
gra. q; ppter non ſunt venena. Sed frigida ni in quarto di
ſitâ a cōplezione humana fluente p fer gra. qua p quattuor
piza prima a cōplezione fluente. Iſt e veru têperamèto
ſue radicali; qui eſt inter têperamentu q; prìmi gra. diſtat
q; vnni gra. q; ecouerio radicalis diſtat a fluente per vnni; et
ita frigida in quarto marie diſtant a cōplezione humana
ppter quâ matimam contrarietatem ſunt venena respectu
cōplezionis humane. Et ſt ad argumètus dicit q; piper t ca
lida in quarto gra, ſanis competut in parua quaſitare. t tu
obſcis de magna quantitate q; arguis q; ca. in quarto des
fruitt ſensum. Tel dic q; ca. in quarto cōpetut cù alijas cíba-
ris q; non per ſe. Et noſt de euſobio: q; e venenam a tota
specie q; non piper: ſed ſolvi rône cōplezionis. Sed ita ſolu-
tio nihi valet: q; lithargyii q; ſulphur ſunt venena a cōple-
ione q; no ſtamen a ppietate; ergo q; ſimiliter piper. Iſde
dicas q; lithargyii q; ſulphur ſunt venena rôe ſue ſubfatîe
grosſe que no ſpotest a natura corrigi ſicut ſubfatîa piperis
que eſt ſubtilis: q; t per cōsequens paſibilis. Et de euſobio
dic q; quis fundeſt in ſubſtantia ſubtri: dic tamen q; giiat
e ſupſuſitate arboſis cù ſit eius gùmi: ideo eſt venenu; no
aŭt piper: q; no giiatur e ſupſuſitate arboſis cù ſit fruct?
nutritus e puriori parte nutrimenti arboſis. Tel dic q; eus
foxbiùi receptum in coξpœcito penetrat: t non potest expe
care actione nature: ſed piper multu moa: igit. Iſque
ritur vtrum oës species piperis ſicut leucopiper: macropis
per: melanopiper ſint cōplezionis eiuſde, videt q; sic: cù ſint
eiuſde arboſis ſim Platerarit; h cōplelio eſt via ad specie;
igitur. In ſiium eſt Auicè. dicæ q; piper albii q; longi ca. t
bu. eſt in ſecundo gradu q; nigrum in quarto. Rhideo q; qua-
tum ad complexionè radicalis ſunt eiuſde cōplezionis: t ita
cōplezio radicalis eſt via in ſpecie. Sed quaqúod in ſuſciente
que quotidie diuſerſicatur non ſunt eiuſde cōplezionis: q;

album piperet & longum colligunt viridâ ab arboξe: tideo
humiditati bìt rep; imètê caſitadere. Sed piper migrì colli
gitur ſicum & cōſplete maturati: non habet tantâ humidis
tatem:imo nullâ:ideo eſt calidt & ſicì in quarto.eſt em ru-
gosum quod attesſa defectui humiditatis vt patet iſenio.
Iſueri q; quare piper valet in tenebtoſitate oculoξ. Rn.
q; rône ſue ca. t sic. abſtergit foridices oculi: t oculus debet
eſt eſterius t politus. Secunda cauſa eſt: q; ſim Arſto. cere-
buì & oculus ſunt eiuſde nature: cuius ſigni eſt: q; verung
marîque debilitatur in coitu t patit: vnde oculus cōpatur
cerebro: t dicit q; cerebri diues eſt in virtute alii pauper
vero in naturali, vnde eſt fri. q; bu. q; ergo piper habet calo-
rem ſue virtutu naturalè conſortet vt dicit littera: videt e
q; et fic.ideo diſgeſionè cereb: cōſotat t ipm reducit ad têpera-
menti: t per ſequêſ oculi cum ſiteiuſam nature cum ce-
rebro: vnde dicit pbs q; oculus e nature aquee: cuſi ſigni
eſt quia ſi pungat acu: cōuertitur in aqueâ ſubam t in eam
dissoluit. t hoc dicit Arſto. in de ſenfu t ſensato. Tertia cau
ſa eſt: quia cerebrum directe ſuperponit ſtomacho: tideo
cum piper conſortet diſgeſionè ſtomachi: ſimiliter t cere-
bu: t per conſequ eculi. Iſqueri cuius cōplezionis ſi
tinsiber: videt q; calide t ſicce: q; Auicè. dicit q; caſitaditas
in tena t perfeuerans affociat fibi ſicitatet; ergo cum in sini
bere ſit caſitaditas excellent: q; ca. in tertioru dicit littera: videt e
q; ſit ſiculi. Iſtem dicit Auicè. q; ſinſiber magis calefacit q;
piper: ſed piper affociat fibi ſicitatet; ergo multomagiæ
q; ſinſiber. In ſiium eſt aucto: dicens q; eſt ca. q; bu. Iſtem eſt
to putrefit, vt dicit lfa: h mater putredinis e ſt humiditas:
igit. Solutio: q; radicaliter eſt ca. q; ſic. q; ſic intelligit Auicè.
fluenter tamen eſt humidu: q; multu abundat in humidita
t: eum ſit qradit latitans ſub terra: nec posit ad plenii calo-
celeſtis digerens impirere nec illâ humiditati cōſumere
ſicur facit in pîpere quod exponitur aeri. Ad argumètus igit
cideur q; ſinſiber plus calefacit. I. tardiuò videt e: ſed sinſi
ber plus calefacit. I. citius. Et posſusem dicere ad argumentum
tum in ſiium q; illa humiditas non eſt naturalis: ideo cito
putrefit. Nota q; ſinſiber cōſtipat ſi detur in magna quaſi-
tate: t ſic intelligit Auicè. loquêſe auctoſator Alcane: q et
eta i detur ventri conspíato a fecibus duriſ. Sed cōſtipato ab
pumoibus viſcoſis latat eos incidendo et diſsoluèdo. etià
rône ſue humiditatis lubricat: t rône ſui acuminare pungen
do intestina etià latat q; ſic intelligit lfa. Iſqueri de hoc
q; dicit Auicè. q; piper latat ecotrario q; q; camonea: qd
eit hoc dictu. Rhideo q; camonea in modica quantitate
fumpta reſtringit: ſic narrat Hal. de quodâ iuene q; erat
cōſtipatus: t ſumpit paruè de camonea q; feces deſiccaut:
eſt in senectute habuit ppeſutu q; t immoderatui fluri: cœ
consuerò eſt de ſinſibere: q; in modica quaſitate ſumptu ſlat:
qui tunc per humiditati têperatur: ſed in magna quaſita
te ſumptu deſiccat t conſtitpat rône ſue magne caſiditatis
Nota q; ſinſiber rône ſue humiditatis remollit maculâ ocu
lozum: t rône ſue caſitaditis abſtergit: incident t diuïdit ma-
culam. vt dicit Hal. q; q; habent vutes innatas melius ope
ratur: t ſinſiber habet itas duas inntatas: igitur. Iſque
tur quare dynamomu boni odores facit: garioſili vero ge
nerant fetozè in oie. Aaua eſt: q; dynamomu boni odores
eſt: impirimit odozè in humido ſaluali: vnde tantum confus
mit quantum reſoluſt: ſed garioſili licet boni odozè impis
mât in humido ſaluali: cum tamen non tantu cōſumat qua
tum reſoluſt: illud quod reſoluſtur inuſcatur inter dentes
t gingiuas: tideo putrefit: t ſic fetozè generat. Iſque que
tur quare frequê vſus t continuus iſtarum ſpeceru aro
maticarù generat feto:em anhelitus t tamen paucus t no
frequens generat bonu. Ratio eſt: q; que nimis frequeta
tur plus reſoluunt  Phil confuſant: igitur. Iſqueri quare
coster ſubtilis dynamomi melio: eſt grosso. La eſt: q; cynas
momu eſt coter arboſis giiatus e ſuperflitate nutrimètiri
arboſis: t ita quaſto groſſo: tantomaguſt attesſa impurita
ti q; contra. Secunda cauſa: q; coter ſubtilis attesſa plan
te ſueni: groſſus vero antique: h in iuene plâra eſt maior
calo: t ita ſubtilio: t magis digerit  Phil groſſus. Iſqueri
quare dynamomu cito frangibile vituperatur. Ratio eſt: q;
r iij

r ij

Liber

igniſcat p[ra]ſationem humidiſtatis: rōne cuius laudabat. C[um] de croco quero vnici: quare defectat ſtomachu: tamē
marīme conſoſtat 2: Ad hoc oico ſin Auicu. φ crocus dire
cre oppo[n]itur acetoſiati: 2: acetoſa habēt ſtomachu con
ſoſtare: igiſ, ſed 2: eſt aromaticus: 2: ota aromaticā habēt
con: coſtoſtare: igiſ. 3tem penetratiuus eſt 2 diuſiunus per
minima: 2: p[ter]ter hoc recreando ſp[u]s conſoſtat virtutem vi
talem cuius domi[n]iuiuſt 2: C[queritur] quare maſſu eſt
ſreni ſcamonee. A[uaſt]a eſt: q: ſin Bal. ſup p[ro]ſticta: ois
medicina ſcamoneata noſet ſtomacho: 2: maſſu inter omnia
giua ſtomacu[m] conſoſtat: ideo interpont ſe inter ſtoma
cb[u] 2: ſtomacēne ei ne noceat: 2 ideo ſcamonea debet grosso
modo pulueri[s]ari: 2: maſſu ſubtrilime p[ac]o cauſa: 2 etiā
q: meli? attrabat a longinquis ſic: nec ita poterit adberere
villis ſtomachi: vt e[co]ſet ip[im]. C[]lota φ finapis stringit
vīna 2 e[geſſione] puocat: 2: rōne caliditatis ſue et acuminis
pungit intefu[n]ta: 2: c[os]umit materia vīne. Et nota φ noſet
cerebro: 2 e[ſo] no naribus rōne ſube ſue euapo[ab]iliis marīme
ideo ſumi acuti ab eo resoluti peti[ut] caput modicādo: 2 e
erebi ſentiuus ſu[n] nocumentu̇ repellit eos ad nares: igitur
carſicule ei[n] nariu[m] marīme ſunt ſenſibiles. C[queri]q
qua re finapis cerebro[m] ſu[n]at: ſp[ial]ia vero ledit: e[co]narrīo eſt
de alijſs 2 eruca: iuerta illi [v]um. Alia p[er]coſibus p[er]ſu[n]t:
cerebro[2] finapis. A[uaſt]a eſt: q: finapis eſt ſubtilis ſubſat[ie]
t 2 euapo[ab]iliis: vnde ſumi ab eo resolutiu[m]ur calidi [i]cic
qui alterant malam diſcraſiam cerebro[2]i. 2 et bu. 2 poſtea t[ui]
p[ot] caput cito eſ exonerare ab illis ſumis: tranſimittědo ad
nares: ei[n] ſint ſubtilēs. S[in] ſtomacho n[ō] moza[n]k rōne ſue
ſubſtitutatis: 2: p[ter]ter hoc n[ō] poſſunt imp[]umere in ſp[ial]ib[2]
2: p[ter]ter hoc ſu[n]ant cerebro[2]i: finapis t[ē]n nocet ſp[ial]ib[2]: ſed
e[co]uerto eſt de alijſs eruca 2 alijſs acuminibus: q[2] dure ſunt
ſubſat[ie] t[ē]n grosso: 2 n[ō] cito euapo[ant]: vnde diu moza[n]k in
ſtomacho: 2 t[unc] imp[]um[]t in ſp[ial]ibus ſi tarde euapo[ant]
ad cerebro[2]: 2 q[ui] ad ip[im] euapo[at]: non p[ot]eſt e[] cito e[corone]
rare ab illis: cerebro[2]i ſu[n]ant ſp[ial]ia.

C[um] de aceto.

Cetum moderate inſrigidat et ſoſtiter deſiccat cauſa deſectionis ſue frigidiſtatis: q: de duabus componitur naturis. frigidiſate videlicet eſtentiali que p[er] ſui acroſtate eſt, et accidentali humiditate acquiſita de ebullitione et putredine. omne enim acertum eſt in inſitio dulce: ſed cum coqutur calo[re] ſolis et acris et ebulliens non habuerit vim qua cultodiaſt: putreſcit: et e[co]quutur eius liquor: et in acetoſitatem, vertitur, ideoq acutu inſrigidat in pr[imo] gradu: et deſiccat in tertio: vnde p[ter]ter ſue humidiſtatis et frigidiſtatis debilitate perſo[]zat velociter corpu[]s viq[us] ad loca remota: 2 facit ibi illi q[ui]d i vino iam fecerat. L[à] ſubtrilat[is] eſt calo[re] quē acq[lierat] ab ebullitione. L[eteri] vero liquores n[ō] ha[ment] illam ſubtrilat[em] ſimili modo: ſicut vue agre ſtis liquor et maſſigranat[ie] pom[ic]s citri[n]t 2 ſimiliu[m]. h[or]um actio plus in vicinis q[ui] in longinquis opera[]t locis. vnde Bal. volens ſtomachi reſrigerare calo[re] aut membra ſibi vicina: malorum granator[um] ſucu[m]: aut[ue] amare: aut pom[ic]i citri[n]t accipiebat: vt[ile] enim eſt: quia in ſtomacho moza[n]tur p[ter]ter ſimpli[ci]tatem frigidiſtatis coru[m]. A[olenti] quidem reſfrigerare membra a ſtomacho remota: co[u]diens eſt ae[]c tum: habet enim vim viam faci[em]: qua ad loca lon[]ginqua dirigitur: ide[]cra eſt diſsolu[t]um et ertenua t[iu]niu[m]: quod caleſacti[n]ui potui dat[ui]: orthomia habentibus ſubuenit: et ſanguinem et lac coagulatum in ſtoma[]ch[u] diſsoluit: fit contra venenofa 2 mor[em] inſe[]rentia: ſicut eſt op[]ium: iuſquiama[]cus: euſo[b]ium et ſimi

lia: diuſuturne tuſſientibus er p[le]gbmate occurrit: no
cet t[em] n[ō]uiiter tuſſientibus: tuſi marine licca erag[]
tat[ia]: φ co[]i coqutatur cum c[ib]is: vel aliqua re mandu[c]
cetur: erit ſtomachi conſoſtatiu[m]: appetib[ile]m vim
e[rc]itat et augmentat: malíq[us] repugnat humo[]ibus
ad ſtomachum venientibus.

C[um] de obſomogaro.

B[os]mogarus ca. eſt in pr[imo] gradu, virtu
tem hab[er]t mundantem t[em] colantem: p[er]cuss
enim p[ur]ificat: pulmonē atq[us] ſtomachum
de grosſis humo[]ibus t[em] putridi: ſapo[em]
cib[is] p[re]ſtar: ventrem humectat: in femore dolorem
ſeu ſciaticā habentibus mitigat ionem tribuit: ſiue
manducetur: ſiue d[ys]teri[ctur] 2 t[em] vulnera ſoſidā de
eo loto mundiſica[n] neq[us] per ſanas partes dilatant[em]
Barus etiam de p[ic]ibus minu[i]s eſt calo[re] q[ui] obſo
mogarus: p[ic]ces en[i]m frigidi ſunt 2 humidi: 2 ideo
garus e[cor]um temperatu eſt.

C[um] de ſale.

Al caleſcit moderate multuq[us] deſiccat;
q: c[ó]poſitum eſt er duabus qualitatibus
vna e[] colatiu[m] et inci[u]na: altera vero
eſt coadunatiu[m] et c[ós]lipatiu[m]: quevtrq[us]
deſiccantes ſunt. 3deq[us] ſal deſiccat in tertio gra[ca]
leſacit iu fec[]do. q[ui] tamen duobus modis eſt. D[es]
tallinu[m] videlicet et marinum. Marinu[m] autem ſit in
lacubus: quas ſalinas vulgus vocat: vel ſit de aqua
maris c[it]u[m] calo[re] cotta. De tallinu[m] laudabiliu[m]
eſt marīme q[ui] c[ar]et lapid[ib]？ e[] t[em] clarum obtufum et
equale. Marinu[m] vero bonum eſt i[li] ſit candidi[n] n[ō]
t[em] q[ui] male metallinu[m], v[n] Dia. Sal metallinu[m] for[mi] eſt
marino. q[ui] Bal. negau[t] d[ic]it ei[n] actionē illo[] v[oe]
equal[em]. In inſitio diſsolu[n]t 2 mi[d]iſtant groſſo[] ſu
p[er]ſuitat[ē] et p[u]trido[]z humo[]bus. Deinde que e[ris] e[re]
manent deſiccant et consumunt: quiu[m]s fini[t]is natu[
]ralem corporis coadunat[em] humiditatem: z[em] conſtricț[ia]
conſeruant: 2 por[os] cuti[s] claudunt: vt illa humi[d]
tas putredini non appareſt. ſm medicinam non conſ[
]feru[n]t. D[at] ei[n] c[ib]is condimentum: ſapo[]tatem atq[us]
acceptabilitat[ē] digeſtiu[m] vim adjuu[n]antem.

C[]Superius determinaui ſucreto: de condimentis ſolidis
ſiu[em] de illis que habent ſuum eſſe a natura: p[ic] autem de
fluidis que habent ſuum eſſe ab arte vt aceto. C[uenct]
vtrum ſapo[em] in aqua ſalsa fit a p[pr]ia natura ip[er]ſue: videt
φ non: q[ui] d[ic]it p[us] in ſib[]o de ſenſu et ſenſato: φ aqua eſt
materiale principium ad omnes ſapo[es]: ſed nullum tale
habet ſapo[em] a p[pr]ia natura: quia indifferenter ſe habet
ad omnes ſapo[es]: neq[us] ſapo[em] habet ſin p[mi]r: igitur. Se
cunda ratio: ſapo[em] eſt paſſio nutrimenti: vt d[ic]it p[us]: ergo
quod caret nutrimēto caret ſapo[es]: quia p[pr]o: p[ra]ſiio n[ō]
ſeparatur a ſub[]e[]cto: ſed aqua non nutrit e[] cum ſimpler:
vt d[ic]it y[ac] in diens vniuſerabiliu[m] circa principi: ergo
aqua non habet ſapo[em]. T[ertia] cauſa eſt: quia omnia e[le]
menta carent ſapo[es vt d[ic]it p[us]. Quarta cauſa eſt: quia
qualitates p[ra]cios ſunt in elementis: 2 in illis qualitatibus
ſolum quiu[m]s elemeta ſunt contenta: poſterioſes vero qua
litates ſunt in mi[n]tis et bas ſequitur ſapo[em] ſicut effectus
p[ra]p[ri]am cauſam: igitur. Quinta cauſa: aqua eſt mate[
]ria 2 t[em] principium omninu[m] ſapo[em]: ergo habet ſapo[em] qui
eſt principium omnium ſapo[em]: h[ui]u[n]modi autem e[] ſa[
]po[em] 2 inſipidus ſin y[ac] ergo aqua ſalsa e[ſ]inſipida eſſentia
liter ad minus: ſed ſapo[em] 2 inſipidus non e[ſ] ſapo[em]: ni[n]i abuſi
]ue et p[ri]uatiu[m] c[ui] ſit materia ad omnes ſapo[es]: 2 h[ic] ſapo[em]

Dietarum particularium.

Focxrii.

est in omni aqua: igitur. Ad oppositum: sapo: est sequela. cōplectionem et firmatur. acu: ysaac, vnde non dere: linquit complexionem: h: semper eam sequitur: aliter enim non cōfirma ret complexionem: spec: sed cōplecio frigidæ et humida materialiter est in aqua salfa: ergo in eadem erit sapo: Item colo: plus distat a complexione: spapo: vel ab elementis: quia sapo: firmat complexionem: non aut colo:; h: colo: cōplecio est in elementis: ergo t: sapo:; t: igit: sapo: est in aqua: colo: c: colo: fit in elementis: p:q: plato distinguebat elementa per sapo:es: ergo h: m completionem colo: est in elementis. Respondeo: q: aqua salfa non est aliciuus: sapo:ris h: suam naturæ, vnde dicit pbus: q: omnes aque in p:in cipio s:ui fuerunt dulces vel infalsc. Ad primi in contrarium dico: cōplecio est duplex. Una que est combinatio duar: qualitatum: t: hec in elementis: Alia est que resultat ex: cons: mixtio: qualitatum elemento: in miro: t: hec est in mi:ctis: t: bane complexionem sequitur sapo: t: non p:amam de qua arguit. Ad secundum dico: q: colo: yno modo dicitur extre: mitas perficiu: cuiuslibet corporis: sicut luminis: et hoc modo colo: est in elementis t: in corporis: superceletib:9. Alio modo dicitur extremitas perficiu: in corpora termina: to: hoc modo est in mi:ctis: t: hec colo: sequitur complexios nem mi:cti: non autem elementorum. 10. Queritur quo do generetur fal:fed in mari feu in aqua. Et videtur q: non a calo: solis: quia dicit pbus in libro de senfus t: senfato: q: nullus sapo: potest generari ex: actione calo:is solis in aqua maris: t: a nullo alio generatur fal:fed in mari: sicut dicit philosophi: ergo fal:fed in mari a natura: pp:ria t: non a ca:lo: solis caufatur. Secundo: sapo:es funt per viam diges:itis: fed aqua maris nullo modo digeritur a calo: solis igitur. Tertio: dicit pbs in libro de senfus t: senfato: t: in libro: vegetabilium: q: calo: sapo: a calo: pinguia funt t: nutriunt fed aqua maris nec nutrit nec impinguat h: p:pm: ergo non est sapo:; q: non recipit fal:fed a calo: solis. Kontrarium dicit pbs: t: haly in còmento: q: fal:fed est in mari:pter adustionem factam in ipsa a calo: solis. Solus: tio h: p:pm: et actione calo:is solis t: reuerberationis radios: rum ipfus fupta mare resoluuntur partes subfites maris t: remanent terreftres que permittent cum aqua maris effi: cumtient ipfum fal:um. Ad rationem in contrarium dico: q: non sufficit subftatia que maris ad habendam fal:fed: fed adhuc requirif: q: partes terreftres et adufte per calo:em solis cōmiscoantur cum ipsa aqua: t: reducant ip:am fal:fed is:em: sicut paret in cinere: qui cum mifcif: aque reducit e: ad naturam fal:edinis: t: hoc fol:modo non soluit rations: quia in nullu tangit e:as. quare aliter dicendum q: sapo:es dupliciter generantur. Eno modo per viam generationis t: hoc modo actio calo:is solis nullum cau:sem generat in aqua: t: fic intelligit pbus. Alio modo per viam resolutio:is subfulis a grosso: t: hoc modo actio solis efficit mare fal:um. Queritur quare aqua maris non minuitur. Ratio est: quia sicut fit continua resolutio a calo: solis: ita etiam con tinua refauratio per pluia:is & continuum fluo:um: flus:um. Mota q: aqua dulcis simpliciter et absolute subftilio: est falla: sicut vini: aceto. Et fi cas: q: subftile dic:it dupliciter. Eno modo in complexione: et fic aqua salfa subtilio: dulci. Alio modo in subftatia t: hoc dupliciter. Eno modopter tenuitatem partium. sicut cryftalus et vitrum. Alio modopter fo:tem penetrationem partium: t: isto modo v:limo acetum est fubtilius vino: q: aqua fal:sa dulcis: fed non simpliciter quoad compositionem: quia videmus pondus fupers natare in mari t: non in aqua dulci: igitur partes maris funt grosfio:es. Mota q: aqua salfa est magis calida: q: frigida: q: h: Bal: partes aduſte vincit aquofas: igitur quia corpora: calefacit t: deficcat ponif: calida t: ficca. Mota q: dupler est actio solis. Una est resolueret et per bane:separat fubtila a grosso. Alia est ingroſiare t: coagulare refiduum: t: fic fal ge neratur a calo: solis. Mota t: melius po: solutione quorùs dam obiecto: q: aqua cōfiderata a parte ſue cōplectionis et nature: per qua: agit diffoulit fal: t: ab ea non generatur hoc modo: h: ſiderata a parte ſue subftaticè ſive nature materia:is: t: piu:ata frigiditate per actionem solis fal non diffoulit

immo illud generat materialiter. Mota vlerius q: ex aqua dulci: potest fieri fal: sicut ex: fal:sa: t: per calo:em ignis sicut solis. Mota vlerius q: calo: solis vel ignis agens in humis dum adurendo non tamen complete caufat colo:em nigrif: sicut patet in carbone: fed complete adurendo caufat albi: ut patet in sale t: offibus combustis. Queritur quare fal prepôderat omnibus metallis dempto auro. Ratio est: q: ex partibus terreſtribus valde generatur: t: gravitas est de p:pietate terre. Mota q: Lonſtinus confirmat fal:is cōpletione absolute: t: ideo ponit ip:im in tertio gradu. Ysaac autem per comparationem ad corpus humanum: quod ve hemêter deficcat t: calefacit: ideo ponit ipfus in quarto gra. Mota vlerius q: sicut dicit Lonſtinus in libro gra. fal conferuat humiditates in carnibus: nec finit putrefere ipfus. q: co:cedimus. Et fit arguatur q: est cōſumptium bus miditatum: ergo non conferuat. Refpôetur q: diffolюtio t: consumptio vno modo fit per resolutionem humiditatis a rebus calidis t: ficitis: t: bane non cōferuat fal: fed diffoulit t: confumit. Alio modo procedit per viam corruptionis bus miditatis t: putredinis: t: bane corruptionem humiditatis conferuat fal: t: probibet a putredine. Et per bane:probibet dilatationem vulnerum: que dilatarentur:pter corruptio nem putredinis: quam fal: confumit, etiam fal: est ficit p:um. t: fic conſtrictiun: t: vnitiun: quod nò habet per fiam ca:litadem: fed ficitatis. Mota q: p:ac via ratione ſue abſter ſionis conferuat colo:em in auro t: argento: fed fi ponatur gladius ferruginoſus etiam fal: mundicat: fed nò gruſi: noſi ingroſsare: eius humiditas in ſuperficie gladi: t: ip:im redderer ferruginoſum. Queritur quare fal: conferuat carnes a putrefactione t: non piper h: m Conſtinuum: cum piper fit magis calidum: t: calidi fit còſeruare. Soluto: que dam ſunt calida habéria magnâ virtutem resoluendi t: coſuendi humiditatem corporis: sicut piper. Quedam que vir tutem habent resoluendi t: non confumidi sicut alia. Ques dam calida que consumunt humiditates: non tamen penſis: t: talia habent conferuandi carnes virtutem: sicut myr:ra ratione ſue caliditatis diffoulit humiditates: t: ratiòe ficitatis cōſumit eas: t: ratione f: stricticitatis: conſolidat cor:pus my: r:hatum: piper aſt: nò ita ſe p:abet: ideo t: Qu:eritur a quo caufetur acetum: videtur q: frigido: quia dicit yfaac in dietis: vn:uerſalibem q: sapo: acetoſus atteſtat fr:giditati: igitur. Item h: m Aris:toelem ſimile generatur ex: ſuo ſimili: igitur cum acetum fit frigido a frigido genera: bitur. In contrarium est Bal: in de simplici medicina dicit: q: Item omnis putrefactio a calido fit: fed acetum per pu: treſactionem generatur: igitur. Item vina in tempore cali: do cito conduertuntur in acetum: igitur a calido fit. Solus: tio: q: pama cau: generationis aceti in naturalis est debil:itas calo:is in vino: et defectus virtutis retentive et regit:ue illius. Sed ſecunda cauſa complens et perficiens est et: ter:torio: calo: itum calo:em extra tranſabens: t: quia calo: nò est nifi in humido extrahabitur cum ſuo humido: t: fic inducitur frigiditas t: ficitas: ideo acetum est frigidi: t: ficit: Ad p:umum dico q: atteſtat frigido tan:q: primo sufficient: t: nò efficiens. Ad ſecondum q: in generatione vnuoica veri: est fed in euca no: Vel p: e frigidi: est nò b: accides: vel calo: per accidens ſeip:im consumit consumendo ſuum humidum t: intendens ſe multiplicare: fic est de calo: in aceto. Sed v:ltra q: fic arguitur: sapo: acetoſus ſequitur complexionem frigidam effectue t: conferuatiue vt dicit yfaac in vni. die: fed acetum est ſapo:is acetoſi: igitur generatur a frigido: t: non a calido. Item Bal: de simplici medicina vicit q: aces tum generat: redeundo ad p:io:em statu: vt ad statu: agres:fte: fed status primus agreteſe est frigidus: igitur acetum est a frigido t: nò calido. Querif: vlerius quare acetoſitas in stomacho fit a frigido: vnde humo:es aceſunt: p:opter pblegma: t: similiter in lacte fit acetoſitas a frigido: h: extra nò fed a calido vt patet in vino. Po:ftea querif: vitri: ge neref: acetum per putrefactionem: videt q: non: q: putrefactio fit per ca. t: bu. fed resoluunſ in generatione aceti. vn de remaniet fri. t: fic. igit. Ad oppositum est Bal: q: aceti: nibil aliu: est q: vinum mo:tuum, Ad primi dicendis q: in genes

r. III

Niber

ratione aceti multa cœurrunt. *gnatur em aceti p coſumptio
nem partium ca, et hu. et he partes sunt vinofe; et remanent
partes terrestres vna cum aquosis; et er vtribus hæ acetum
qualitatê: actiua ab aquosis; sed a terrestrib pasiuâ. Dico
qæ illud qo primo opaf ad gationê aceti eſt debilitas ca-
lois naturalis et p ſeques ſutis regitue cœruatis virâ
in vino; et hoc modo corruptio vini naturalis eſt: q; a princi-
pio intra, et defect caloris nihil aliud eſt q[riditas; ideo
prima cauſa gationis aceti eſt frigiditas. Secunda cauſa
eſt calidendas cœntmentis extra ficut in qualibet alia re: zita
calidendas dicit Hal. extrahit caliditatem interioê ad exterios
tra quando calo: intra debi. is eſt: sed q[ui eſt foſtis non extra
bit vt in vino forti: q; subiectum e p al. eſt humidi: ideo ca-
lidii hauriêdo fecit trahit humidus; et ſic c[à potestatia ghas-
tionis aceti e] calor: exterio: Ad argume]tû dico q[uplex eſt
pincipi. Formale et hoc eſt frigidi; et huic principio arteſta f
fapot. Aliò eſt principi effectiui vt caliditas exterio: q[no
impinit p e: ſe: p accidens extrabêdo calo: e naturali: et ſic
putrefactio faci p[im eſſe fri. et ſie. Ad aliud dicêdi q[ aceto]
sitas agreſt e naturali: et q[m ordinâ nature; ſed in aceto
eſt contra nature ordinê q[ p viâ corruptionis. Ytem acetoſi
tas agreſte eſt in subſultâgrosia et conſorbat Romach: ſed
in aceto eſt in subtili subſtantia et penetrat nervos et nocet
stomacho: licet gilatio agreſte ſit p caloris defecti: tâs non
p[eter intentionem nature: ſed natura ibi facit acetofitare vt
e] hac fiat transitus in ulcedine: ſed in aceto eſt acetositas
côtra ordinê nature: ideo requirit illud q[do eſt contra natura
hoc aſt eſt putrefacto: igit. Ad aliud dico q[ eo que gene-
rât, quid per ſe generât: et ſic cali. a caloe giiatur. Alia aſt
generât per accidês ficut in omni putrefactione: et ſic p[imo
cale faci: ſecur infrigidat: ſed infrigidatiori durio: ſed
t apot: ſequif c[ôplezionê manentê nò fluente: ideo dictur
fap[; acetositas fri. et fuscus. Ad aliud q[itu]s dico q[ acetoſitas
q[ui]s generatur in lacte: q[al: calo: naturalis extinguif: et p[ar-
tes frigid e manif. tatur. Secunda cauſa eſt: q[ partes cali.
et, et hu. ſunt ſuperius: ideo cito ſeparan]f vt partes q[ faciant
butyri: et tuc remanet partes caſate e] ſerofe. Sebo modo
giiatur acetositas a caloe digerente e] tende]re ad ulcedi-
ni: ſicunt ſunt p[imo fructus pontici: ſecundo acſeunt: tertio
ulceſeunt. Tertio modo giiatur acetositas p defecti] dige-
tionis et regiminis ſutis: ſic giiat in stomacho: qua calor
nò potest cib[ digere: et ideo ſicut in fructibus debilis ca-
lo: nò facit ulcedine: ſi acetosita: ſic eſt in stomaco reſpe-
ctu cibi] et caloris debilis. H[t[ e ſeqref q[ ages inſederem ge
auerare ulcedine: quare eſſet dul. q[do non p[ore eſſe p[pter de-
fecti] caloris nature p[imo modo: q[ aliquat]uli trâſinutaf
ab agere: quare relinquil in dispoſitiœ media vt in acetofi
tate. Et nota q[ sunt hydropisils vel fit a frigiditate excede
t e] calo: e naturali morificate: vel a caliditate refoluente
et frequêtius ſit p[imo modo: ſic et acetositas oupliciter ſit
ſed a caliditate frequêtius. ☞ Querif q[ partes in gatione
aceti infrigidanf: vtrû partes vinofe vel aquoſe aut terre-
ſtres. Et arguif ſic: respectu eiud[ e] giiatio et co[ruptio: ſ[co: co]ruptio caliditatis eſt in partibus vinofis: e]n illis eſt in
introducti frigiditatis. H[t[ e dicit Hal. illud q[ do putrefit in ge
nerat[iœ aceti ſit frigidi: h[mo]i ſunt partes vinofe: putrefi]t
em: ergo ſunt fri. Lôtra: dicit Hal. q[ p[tes vinofe exhalatur
ergo nò remanet in aceto: igit[ nò ſunt frigid[es. Solutio: q[
partes vinofe putrefi]t: ſed terrestres infrigidanf: et buus
vna ca eſt: q[ partes aquoſe ſunt ibi simplices ſt recipi]t ele-
menta alteratione. Ad h[ dicêdi q[ v]tus vini remoueſ: ſ[ ma-
teria remanet: v[]n partes vinofe quát]i ad materiâ remanet
q[]tâſi implet doli]s aceti ſicut vinivi. S[]z co[ruptio attribuif
ptib] vinofis: q[ v]tus eo]q] coru]p[if: frigiditas v[o terrestrib]
q[ p[imo infrigidatur: q[ intra ſe habêt cam frigiditatis.

Quarta particula de aïalibus.

In prima licet particula competenter de animalium naturis d[ic]rćimus: et de completionib[]: iu[namento et nocumêto eo]q viuicr saliter scripserimus: Opo]tet ta

men in hac particula specialiter de singulis aperte
tractare: et huius particule intentio cordibus legen
tium tenacter inſigaf. Fit ergo nobis necesse quid-
dam ſuperio]:s particule repetere: id est de omnibus
que ſub elementis conſtat disputare. Que videlicet
aut ſunt nascentia: aut animalia: et vtrags ſcilicet bu-
manc nature repugnantia vt p[ote mo]tifica: veluti
de animalibus ſunt serpentes, de nascentibus terre
loli um. Aut ſunt humane nature competentia et mu-
tritua: ſicut de animalibus caro pecudum et ſuum:
de terrenascentibus grana. Aut ſunt humane nature
re incongrua: nullam tamen leſionem inferentia: vt
critius et lepus, de nascentibus autem orobus et lus-
pinus. Aut autem ſunt humane nature inutilia eiqs
nocentia: aut non ſunt bene nutribilia: ſicut hec que
dicimus: aut nullum nutrimentum ministrantia: ve-
luti colo]quintida: ſcamonea: elli]bo]us: anacardus:
er ſilia: quoniam nostra eſt intentio de nutribilis
bus scribere: non opo]tet vt de alio dicatur.

De diuſione animalium.

Icimus ergo q[ omne animal generaliter
bikarie diuiditur. Aut enim filuſtre aut
humefcitus. Siluëtria vero animalia ſunt
calidio]a et ficcio]a et digeſtibilio]a: ſed il-
laudabile nutrimentum generantia p[pter multius
dinem motus et laboris eo]n: p[pter calorem et ſicci
tatem ſui inbabitati aeris: quod ſit p[pter calo]e q[]s
l[is et p[ter indigentiam vmbæ ca] a sole operentis
Ande filuſtria animalia minus boni ſunt nutrimit
in quantitate et qualitate: nùi ſola filuſtria capi
na: q[ superfluitate caloris motus et laboris qu[e]s afſe
uerit: eo]q[ naturalis tempera]f frigitudo. I[d]eoq[]s nì
mi]o eo]q[ exercitio ſap[oris carni]um et odonis graui
tas amputatur. adju]to]ium etiam digeſtive virtuti
datur vt facillime optimeq[ saro digeratur. L[ectera
vero animalia domeſtica ad filuſtrium c[ôparatione]
calorem et ficcitatè habent temperatio]em p[pter ſue
quietis et aeris t[eperi]q[ p[inde ſunt nutribilio]a et
laudabilio]a: groſſio]a t[]i et d[urio]a ad digerêdum.
Rurſus oia filuſtria]vel domeſtica aïalîa tripliciter
diu]du]nک. Aut e]m ſunt maſculina: aut feminina: aut
caſtrata. Maſculina ho oia: feminis ſunt calidio]a
t] minois humiditatis: ſunt eti]a laudabilio]a et dige-
tioni facili]a. Feminina ho q[ mino]e h[nt calo]e et
humiditatè maiò]e: ad digerend[]i ſunt tardio]a. La
l[atrata ho q[uis] p[ter humiditatè feminis ſunt vic]
na: in calo]e t[]i eſt dif]cordatia: q[ calo: eo]q inter vn[]
quêq[]s ſeru] eſt mediocris. Laſtrara ho aïalîa maiò]e
q[] femina h[nt calo]e et mino]em maſculinis: id]c[irco
digeſtibilio]a feminis ſunt. Rurſus vn]u]quodq[]s ho
rù] feminino]q[ simulq[]s ac maſculinò]q[; aut eſ lacte:
aut adolescens; aut in iuuen]tate perfecti] aut de]crepi
tù. Lactes ho calidius et humidius aïalibus oibus:
atq[]s t]en]c]o]e h[] carne] p[ter sanguinê natural]e ſue
côplezion]i di]nant[; p[ter hoc igit[] fun]t q[da] aïalùi in
fuo genere humida ſicut porci et pecudes: q[ necessitas
de]du]ubus partibus habent humidatû. et et]a:
te ſcilicet et complecione: quare quod ab eis genera

Dietarum particularium.

Fo.cxxxiii.

tur est viscosum: digestioni difficile: facile tamen de
ftomacho descedendi: sed difficilend: de membris dissol
uitur: viscosus generis phlegmatimare: time i no sit er
maculinis aiatib? De: si fuerit aliai in suo gne licca:
sicut capina et bouina: suarui completioni siccitas
cum humiditate etatis tempera: vnde sunt leutoa
et digestioni competentia: marime si maculina sunt,
Ideoq: lactentii capina et bouina sunt lau
dabiliora porcinis et pecorinis: que quidem omnia pe
nitus laude indigent. Animaia in iuuentute manen
tia calidiora sunt lactentibus in qualitate: in quanti
tate no minime: est ei eorum caro siccior: pro sune na
tiutatis remotione: vnde animaia si sunt licca: sicut
boues et capre habent siccitat: er duabus partibus:
s6 etate et còplezione: sunt ergo dura ac indigetibì
liora: ad dissoluendi tarda: illaudabile quoq nutri
mentum Donatia. Qc si sunt animaia genere suo bu
mida: sicut pecudes: porci: naturalis eorum humidi
tas cum sua siccitate tempera: idcirco iuuenes por
ci et pecudes meliones sunt iuuenibus bobus: et ca
pis. Animaia yo annualia inter lactentii humidita
tem et iuuentis siccitate temperata sunt: ideoq oia
iita vnum annu habentia sunt laudabiliora: propter
eorum humiditatis et siccatis temperic. Melioia
tamen sunt animaia que naturaliter fun calida: ca
lo: ei eorum adiumenti fue digestioni dat: vnde lau
dabile nutrimentu generant. Propter hoc ergo ani
malia porcina: capina: bouina: ceteris sunt melioa
vel vidiliora: quoniam naturalis calor eorum vehemem
tio: est et dominatior. Decrepita quidem aliaia funt
sicciora et durioa: q: naturalis calor eorum defectiſſi
mus est: eructitionis: prinque: et eorum vicinitis
humiditas finienda: z q: virtus eorum digestiva est
defecta: accidentaliter acquifuerit humiditatc cru
dam et innutribile: ideoq ad digerendi difficilica: z
ad dissoluendi tardiffima: illaudabile chimi: vt potre
viscosum phlegmatia generatia: sed tamen si naturali
ter fuerint calida minus nocia erunt. Econuerso ſi
fuerint frigida peſsimâ inferunt leſionc. Hac de cau
ſa decrepite pecudes minus capris ſunt nociae. Lo
ſat ergo fanguines q: de vetulis hircis: capris: agnis
lactentib: vel ſimilibus ouibus vetulis generatur:
peſsimi eſſe: cauſa eius peſſimitatis non eſt vna: ſed
dueria. Hircorui no et capiarum peſſimitas: fit pro
pter doriſcitiem ſuarum carniu m ſueq: tarditatc dige
tionis: et propter acutum fanguines quem generat.
Hirci autem p[oe]tioris fanguinus ſunt generatiui q[ui] ca
p[er]e. Peſſimitas agno[rum] lactentii vel ouiumvctu
larum ſit propter humiditatis et viscolitatis copiam
et ſuperfluitatem p[le]gmatatis quam generant: vnde
cometia p[riu]ſq: ſint digesta ftomachu egrediuntur.
Adolescentes quide: pecudes licet malignitati per
tincent etatis: tamen siccitas humida eorum tempe
rat completione: vnde ſunt laudabiles digestioniq[ui]
faciles: et bonum chimii generant. Cittulo: non la
ctentes: et qui in augmento ſunt: iuuenti videlicet
vicini ſunt meliones et digestibiliores adolescentib
pecudibus et lactentibus. Caſtrata no bouina ſunt
meliora iltis propter ſaporitare et molliciem ſuarum

carnium vnde facillime digeruntur. Boues autez et
capre in ea qualitate ſunt dure carnis et licce: in qua
porci et pecudes ſunt viscoſi et humidi: et propter hoc
iuuenes porci et pecudes ſunt meliones bobus et ca
pis in iuuentute erſistentibus: licet boues et capre
ſunt deteriori[es]. Idcirco lactentia hedulina ſunt con
uendentia multimodas habentibus completiones
propter temperiem quam habent. Sunt etiam com
moda egritudinem ecrentibus. Simili modo capi
na et p[ec]corina boninis et porcinis animalibus melio
ra eſſe fatentur. Sufficit ills[us] disputatio de nutrimé
tis animali: oporet ergo nos particulariter quod
reſtat ſubſequamur: et congrua deo fauente vniuſcus
uſuq[ui]s animalis naturam et nutrimentu dicamus.

Superius determinavit yſaac de dieta ſumpta a terre
nacentibus ficit a granis: fructibus: herbis. Et autem de
ſumpta ab aſialibus: z p[ro]imo determina de ſumpta et greſi
bilibus: ſedo a volatilibus: ibi. Et alatilia. C[am]mo querci
de nutrientibus quanti ad potentiá nutrici: z p[ro]mo vtris
quodlibet mixtum hebeat hominem nutrire: videtur q[ui]c
ſua dicit Ariftoteles ſeundo degeneratione: q[ui]c eſiſdem
ſumus z nutrimur. Et y[fa]i. in dieis vnuerabib: dicit q[ui]c
nò agunt ſimplica in copoſita: qu[ae]admodi composita in ce
poſita: iſta ergo duo tangit ſimpler: non eſſe cauſam nutri
tionis: ergo cum quodlibet mixtui marime recedat a ſimpli
citate omne mixtui nutrit. I[,em dicit ph[il]oſopbus in de ge-
neratione q[ui]c in elemétis qualitate: ſunt ultimate: in mixtis
v[o] fracte: ergo eſt maiu: repugnantia elementi ad elemen-
tum q[ui] mixti ad mixtum: z tamen vnum elementum p[oteſt]
conuerti in aliud: vnde dicit ph[il]oſopbus q[ui]c omnia elemen-
ta ſunt materia igni: vnde omnia p[ote]ſunt conuerti in igne-
z: ergo multomagie mixtum quodlibet poterit nutrire homi
nem. In contrarii eſt aucto: in littera d[ic]ens q[ui]c ſunt quæd
terrenascentia que repugnant nature humane: nec habent
nutrire hominè vt loliol: z quedam animalia: vt ſerpètes
q[ui]c. Ad hoc dicunt quidá q[ui]c quodlibet mixtum non nutrit: q[ui]
ad hoc q[ui]c aliquid nutriat aliud: op[ro]tet q[ui]c hebat aliquas q[ui]
militudines potentiá cum illo quod nutriet: ſed multa ſunt
non habentia c[ou]enientiá cum natura humana f[u]citur
ala z ſimiliter venena z huſuſmodi: igitur. Ad p[ri]mum argu
mentum ſoluſt per fallaciam conſequètis: q[ui]c non ſequitur
q[ui]c ſimpler: non nutriat q[ui]c propter hoc compositú non nu
triat. Ad ſed[em] dicunt q[ui]c non eſt ſimile de elemétis z mixtis:
q[ui]c elementa ſunt p[ro]p[in]qua materie: vnde q[ui]cito vna ſo
ma remouetur ab vno elemento: tamcito ibi introducitur
alia ſo[ma]a noua: ſed non eſt q[ui]c in mixtis: q[ui]c plura requirun
tur ad g[ra]tionè mixt[ui] q[ui]c eleméti. Alii dicit etiam ſuſinen
tes q[ui]c quodlibet mixtui h[ui]z potentiá nutrièdi: z fi no nutriat
defectus non p[ro]uenit a parte mixt: ſed a parte calo:q[ui]c
d[ie]gerentis: z concedunt rationes hoc probarantes. Ad ratione
in contrarium quod obijcis q[ui]c aucto: dicit q[ui]c multa q[ui]c
nutrire eſt dupliciter: aut nuſlo modo: z ſic nò intelligit au
c[ato]: aut p[ra]uo nuſlo modo nutriunt: z ſic intelligit aucto:
z propter boſtalia dicit non nutrire: z h[oc]babitis a ph[ilo]
sopho dicente q[ui]c non geometricum hoc p[oteſt]e eſſe: aut nu
lo modo: aut p[ra]uo modo: vnde illa negatio p[oteſt]e eſſe in
genere: z ſic loquitur iſte: aut extra genus: z ſic tu objeſis.
C[]Queritur vtrum venen[ui] habeat hominem nutrire: vi]
detur q[ui]c nò: q[ui]c dicit Auic[é]. z Ha[ca]q[ui]c medicine eſt agere: abí
v[o] pati: ſed venen[ui] eſt medicina: igit[ue]. Et magis repugnat
venen[ui]s nature humane q[ui]c elementus: cum elementum vt
eratem quotidie respiremus: z aqua potemus: z t[hi] elementum
vt volunt auctores nò nutrit: igit[ue] multomagie nec ve
nenum. In c[ó]trarit[i]i eſt Auic[é]. auctoitate Ruſi qui dicit q[ui]
ap[er]ellus nutrit: vnde dicit q[ui]c quedam puella nutrita ſuit
er napello qui eſt venenum: z eſt ap[er]ellus radi: cuuiſdam
plante in tranſarininis partibus: in qua radice habitant
plures mures marine venenofe: vnde eſt venenum. Et oſi
cit H[ali]en[i]us z Auic[en], q[ui]c datur aliqua medicina corpori:

ry

Ziber

hумано in tam parua quatitare φ non agat in corpos consuertur et tamen omnis medicina est nature humane consularia et venenosa: igitur. Sed nota φ si venenem de in ma guna quantitate non nutrit: sed interficit: sed in pauca bene nutrit, vnde dict Salie, φ anteφ aliquod agens impnратum fuum effrctu in aliquid oporct et qet in decentiata te: et habeat tempus debitur: t ponit exemplum de sentil la ignis: q: licet fit ignis: tamè non inflamat q: est in numis parua quantitate. Item q: statim extinguitur no remanet sufficiendi tpe. Similiter dico φ de napello et quo fuit puel la nutrita parum accept nec ei nocuit: sed tamen ille multe vices in fine adunacere fuerunt venenum. Prinm est solutus per hoc. Ad primu dico φ licer medicine fit agere: non tamè ita quinetiam eius fit pati: t similiter cibi non est ita pari quin fit etiam agere: q: omne agens phycius dum agit patitur: et dii mouet moueef: vt dicit philioiphus: φuis pincipaliter eius fit agere. Ad fecundu dico φ non est simile de elemento et mixto: quia ex elemento non potest fieri mixt: et q: venenum est mixtum: igitur potest nutrire vt dicti est.  

*Queritur vtrum venenum spolictur fua piofoma forma quando nutrit hominem: videtur φ non: quia dicit itse auctor inferius φ lacet recipitur diueritatetis fin perbas et quibus animal nutritur: ergo multomagis venens spoliabitur a fua forma in tertia digestiva:nunc quando comedit animal per bas acetosas lac est acetofum; et quando dulces dulce.  

Item dicit Auicen: φ impoffibile est quin calidio: sanguis generetur et alio φ lactuca: ergo cum constat φ allii in tia digestiva non omoimo spoliatur a fua forma: ergo nec venem. Item dicit Auicena φ puella que fuit nutrita et na pello interficiebat milites solo oculo: et galline comedentes eius putum statim moiebantur: et constat cum φ hoc non effit in venenum spoliaref penitus a fua forma in tertia digestiva. In costrUTIONEM videmus: q: dicit Salie, φ nutritio est perfecta assimilatio nutrimenti cum nutritur: igitur cum venenum affimiletur perfecte nature humane que non venenosa: non erit plus venenum. Item vnquinod foztius agit in illud in quod immediate agit et continue φ in ilb lud in q: interrupte et: mediate: ergo cum napellus et quo nutrita fuit puella: immediate egiter in puellaz et continue t tamen non eam interfecit: videtur φ non interficit alios respecientes: fed constat φ ipam puellam inficeret fi non spoliaref a fua forma: et malicia: igitur cum no interficit est eppoliatius a fua forma: quado nutrit. Ad hoc quidaz φ napell9 et quo nutrita fuit illa puella: no: spoliabak a fua forma nec malicia: cuius signum est interfectiu militis: solo oculo. Ad primu argumemt in còtrarii φ nutritio est perfe cta assimilatio: responſuz fuit ſuperius capitu. de lactuca de filitudine in pícto: et latitudine: et φuis in fine ille minime partes fuerint in venenim conuerſe: tno interfecerut puel lam propter affluſatione. Ad fecundu patet solutio p affue facionem et inſuefactione: q: erat identicus cum puella: et contrarius marine militi9 p: opter inſuetudinè. Alij ſuſtiv9 nent contrarii dicentes φ spoliatur fua forma quado nutrit. Ad duo pauma argumenta ià patet solutio: q: licet lacer ber bis acutis fit aliquetulij acutis: t sanguis er alij calidio: er lactuca: tamen in fecida digestiva spoliati fuerunt a fua forma: t forma:tamen posſunt interdi et remitti. Ad argumeſum de puella dicitur φ hoc erat quando napellus recipiebat in ſtomacho pelle mulco tempoze remanebat in ſto macho crudus et indigeſtus: t tunc ab illo crudo fumo refol uebaf fumus per os cum fit còtiniu ſtomacho et interficie bat milites t non per oculos: vnde hoc non erat q: illud venenum eſtet conuerſum.  

*Queritur quare animalia reptilia carentia pedibus t ſuper terram repètia ſunt venena respectu hominis. Auaſt a multiplier. Una eſt diſtâria a na tura humana t habitat in terra frigida et ſicca: quod eſt ele mentum vile t c. Secida cauſa eſt contrarietas quam ha: bent cii natura humana in còpliceioe: q: buiufmodi ſunt fri gida t ſangune carentia vt dicit philioſophus. Jtêt in eſten tia: quia homo eſt animal nobilissimi vnde comparatur ad alia animalia ficient aurum monetat ad alia metalla: vt dicit philioſophus: t ita animalia ſunt viſilima. Item a parv

te còpositionis: q: bmôs reſtilia ſunt villia: mollia: et vnifom mia indistincta: homo vo non: et istam diueritat seque quiv ueritas in affectu: et propter hoc ſunt venena reſpectu hominis.  

*Queritur quare animalia pedibus carentia t in terris habitantia ſunt venena homini: t non habitantia in aquis vt píſces. Elna cauſa eſt repugnântia cum natura humana: q: píſces pueniut in hu. et reſtilia in vtrab: qualitate cum ſint fri. et ſic. repugnât. Secunda cauſa eſt: q: píces per squamas t salſedine maris purifican: tamè toxtuca babet conchâ t nutrit aliqui píces còſtoſi.  

*Queritur qua re ſerpentes t buiufmodi animalia ſunt venenosa reſpectu hominis t non respectu anſeru: gallinaru: t c. Elna cauſa di ſtâria eſt a natura humana. Secda cauſa eſt: q: homo meat ad co: habet latioes φ anſer: et ideo citius venenum petici et ledit. Item anſer h5 caloem digestiu9 fortoſes: q re ſpoltur venenosa animalia a veneno t no homo.  

*Que ritur quare conficit ty:iaca e: t yo: cum fit animal marine venenofum. Auaſt eit fm Arisotèle: q: quidâ ſunt ſerpes tes intra ouantes: et extra deponunt oua ſua: et extra ſimili ter generant vt ty:us: et iſtii fortoſio: caloem habent: ideo eius venenum eit magis penetratiu: ideo citius penetrat et q: citius interſict: ideo ſitfy:iaca e: t yo: φ eralis ſerpentibus.  

*Queritur quare buiufmodi animalia curat lepam. Auaſt e: t c. in lepca caro remanet ſalua fm ſpeci: inſicatur tamen fm materia: quâdo ergo buiufmodi venen na recipiuntur in corpo: lepofi magis inſicunt carnes fm materia: t tuc: redditur odioſa illa caro fm materia: nature: t expellitur cum deſtituaſ a regimine eius. Item buiufmo di venena diſſendit carni fm materias t inflant q: vii fauci ſoluto ſutione continu: et ita illa caro inſecta et deſtituta a regimine nature expellit: et cadit ſm Serapionê e caro nos uia loco eius regenerat: et per hanc viam curant lepam. Et ſm Serapionê fuit membri: in naturalitate ſua crifites at traſit curritur: vt per nutriutio: ita membri: leſum attrahit medicinâ vt a modbo per bmôs medicinâ aut venemus liberat.  

*De dict: Serapio φ carnes ty:mi maxime:  

*quocant flurum ventris: et in illo fluru caro fm materiam que erat inſecta expellitur: et alia noua regenerat: et ita per buiufmodi venena lepca curatur. Sed nota φ intellige de lepca cauſata et calefactione et errore eparis: q: ita frequê curatur. Ilion tamen illa que venit a primis parentibus que eſt naturalis quoniam nunq: curatur. Et ita via renouat iuam uuentetque aquila t ceruus: et quedam alia animalia comedentia buiufmodi ſerpentes er: inſtinctu nature. Et quando ita animalia ceperit ita venena currunt ad aqua: t bibunt tantis de illa aqua φ caro illoum inflatur t exten ditur et ſit solutio còtiniu: t tunc cadit caro vetus t noua re generatur.  

*Queritur quare eequis: mulus: afinitus: et ita bmôs aliaia non nutriu: hominem: nec ei cenoti ſet comedantur.  

*Ratio eſt: q: natura ea odiinavit ad hominis ſervitù t no ad nutrimentu: t non nocent q: no ſunt venenosa ambalia.  

*Queritur vtrum animal filuſtre fit melius via nutrimenti domestico: videtur φ filuſatici: q: ſimile e: de to: pore: loco t etate q: bmôi: vt dicit lippo. ſed lippò. dicit φ còſtritùs: anni ſicfoes: ſaniores ſunt pluialibòt: igif: cu locus filuſtris ſit ſicco: domestico ſequif q: tc. Jtêt dicit: yſaac in vnivierabibò dietis: q: dîn ſapit dîn nutrit: q: qo: meli9 melius: 5 aliaia filuatica meli9 ſapiu: domestiſis: igif. Jtêt dicit itse aucto: φ meli9 e ital q: abundat ſuo nutrimento naturali: fed aliaia filuſtria ſunt bmôi: q: ſuiu: nutrimentum naturale eſt in capis: igif. Jtêt dicit inferius aucto: φ ale in auib9: t pedes in poſis melioes ſunt: t c: eſt q: p: motum ſuiu: depurank a ſuis ſupluuitatibò: ergo cii filuſtria ſint in maiòi motu φ domestica magis depurank: ergo melioa.  

*In ſi: eſt ite aucto: dicès φ aliaia filuſtria minime ſunt boni nutrimenti t in ſilitate t in quaſitare. Jtêt nutrit p oub cedane: h5 domestica ſunt ca. zhu. igif. Jtêt Arisit. ili. de platò dicit φ fructò domestici melioes ſunt filuſtribò: igitur filtr et aliaia. Ad hoc eſcut quidaz φ bonitas nutriment: pòt eſſe e parte còpliceòis: t ſic domesti ca melioa ſunt: q: ca. zbu. et filuſtrica ſunt ſicca: vla parte còpoſitiòis t ſic adpuc me liòa ſunt domestica: q: magis mollia in còpoſitiòe t diges

Dietarum particularium. Fo. cxxxiiiij.

Itibiliota. Aut a parte puritatis nutrimenti et mundicie: et sic filialestria melioza sunt. Vel dic simpliciter φ domellaica sunt melioza vt dicit aucto: quia filuatica sunt in motu con tinuo et excedenti: quare fue carnes indurantur et peiozatur. Item continue sunt sub aere et sole: vt dicit littera. Item filialestria quoque nimis patiuntur famem: et sic im peiozatur caro eorum: sed non sic de domellaica cum abuns dant in suo nutrimento. Ad pampi dico φ non est simile: q2 siccitas aeris et depurat copus a suis supfluistibus: sed humilitas aeris non immo facit es abundare: sed siccitas nutrimenti facit ipsum inobediens digestioni. Ad seom dic φ non melius sapiunt ad absolute: sed q2 omne rarum preciois: sum:ideo q2 tardiens et rarius habent: igitur melius fapiat: non tamem si ita vitisentur ficut domellaica. Ad tertii dic φ electio nutrimenti non facit bonitate: tii: sed cum hoc abun dantia qua sepe carent filuatica respectu domellaicoz. Itre habent cum labore: et penat: igitur sunt peioza. Ites tu bene obiscis quanti: est a parte nutrimenti: sed domellaica melioza ra quanti ad compositione et coplexione. Itre domellaica nu triunf ex nutrimento mollis: filialestria yo non. Imo er sicco vt er herbis siccis. Ad quartus dic φ no est simile: quia h姆sunt in motu têperato: non autè animalia filuoria: imo. in excedenti efficacente nimis. Alii dicit φ ale et pedes pozi: me ne nutriunt quatrù ad modum nutriment: q2 citi? digerunt: no: tamen quanti ad quantitate: nutrimenti: et sic ale melius nuo triunt qualitatiue: et alie partes meli? quantitatiue. Nota viter: q2 auctore φ capreolus filuaticus ercipit: q2 melio: est domestico. Laufa eft: q2 capa: h2 marine cozi: solidum cu nutriatur nutrimento valde melacholic: 16 cius suflutates interius retinenf nec posunt exhalare propter solidis tatem cutis: clauisione pozoz: cius lignum eft: q2 valde fet: et: ergo capreolus filuaticus est i matari: motu φ domes ticus: aperiunt por: cutis et supfluistates exhalant: et sic ma gis depuratur. Et nota φ plus facit boni ille excedens mos tus in depuratione carnis φ locus domesticus in humectâ do eius melicitare boni. Item plus facit boni motus excedens in aperiendo φ locus filuestris mali in deficasso. Et fieno est melio: in etate lactenti ratione sive etatis humide solus: sed q2 tunc nutritur ex nutrimeto puro digesto: vt et lacte capie: eft in uuentute er herbis puris: et propter hoc eft peio: sed filuaticus melio: est: propter hoc φ sue carnes melius depurantur propter motu: excedentes qui in bonitate preponderat omnibus alij.

De pecudibus.

Ecudes calidio: es sunt bobus: capis: et porcis: humidiores etià bobus et capis: minus tamen porcis humide: caro enim porcina ceteris oibus aialibus frigidio: est et humidio: marine domestica: q2 filuestris porcina ad domestice côparatione calida eft et lice: vna de minuïs est nutrimenti. Domellaica porcina: carnes non opotet accipi nifi raro: et solûmodo eius extremitates comedatur: ficut pedes: aures: et nares: hec eîn membra fermer in motu sunt: decet enim pufiçp comedant exercitari. Quiecto vientes caucât filuoria: multomagis domestica. Item cauende sunt capre et boues: erceptis vitulis et hedulis eîn fuerint lactentes. Laufa cauèdi capras: pozcos: et boues no eft vna fed diuerfa. Quiete eîn viuentibus et delecta tionem affuescentibus: modicus est calor et copia bu mozum frigidos: et viscosus: et caro porcina frigi. est et hu. similiter et viscosa: vnde fit caufa augmentà di in eis phlegma humidum et viscosum: calor ergo eoz necessario fit defectus. Lapre yo et boues cù ha beàt carnes grossas digestioniq. inobedientes: et ca lo: quiete viuètib: sicut dixim: lit imbecillis: necesf

sario ab eis non digeruntur nifi cum sunt lactentes: tunc eîn digestioni obediunt propter suarum carniu teneritatè et etatis paruitatem. Laro pecora: calidio: est ficio: porcina: bobus etià et capris: calidio: humidio: ynde tenerio: et ad digerendu: facillime de stomacho defcendit: ventrem magis capi na et bouina humefacit: minus tamen φ porcina busida eft: non eîn habet humiditatè digestioni: repugnatiuam ficut porcina: neq2 humiditatè lubifactis uam vt anteç quobatur stomachu: egrediatur. Sed tamen nutrimenti eius diuerfum eft in benitate et malignitate: digestiois velocitate vt tarditatev: im etatis ciuſdem coplexionis diuerſitatez. Diuerſitas nutrimenti et etate quadruplet eft: eft euim lactens et fue natiuitati vicina: vel remota adhuc crecens: vel iuencula tam còpleta: et decrepita. Lacte: visco fitate vicina eft porcis filuestribus. caufa duob: mos dis eft: vnus vicinitas vulne: alter lactis eft humiditas qua nutritur: pioinde caro eius illaudabilis: q2 indigeſtabilis: et ſui lubificate de stomacho defcendit indigesta: precipue ſi comedètes stomachum huminum et defectuïn habuerint. Ideoq2 Ba. vitupe: ruat lactentes agnos et oues: q2 viscosum generant phlegma: nifi manducàtes ſicce fuerint coplexioz.

De arietibus.

Rietes aut in iuuentute manères minuïs humidatis et viscositatis sunt ppter etatis liceitatè cozi coplexioni dominatè: idcirco eorum caro melio: est agnis: et ouibus: que si bene digeratur bonus multu: q5anguinè generat: marime si fit castrati: q2 calíditas eorum et humiditas têperata eft: vnde boni sunt saporis nifi cui ſunt decrepit: qui proculubio ſunt pellim: qui vero no castrati ſunt eis meliores: omnes eîn decrepiti in ca lo: ze naturaliter ſunt defecti. Quorum caloris deſectio duobus modis eft: ex etate ſez: et tectulozi indi gentia. Annualis autè mediocre habet complectione inter lactentiu: humiditatè et iuuenti ſiccatè: idcirco ceteris arietibus ſunt meliores: et ad digerendum faciliòes: ſanguine eîn mediocre generant et iuuenſes marime iuuant calidas et siccas coplexiones basbentes: et habitantes in regione calida et ſicca. Deſcrepit yo ſunt ceteris deſterioz. Dia eîn decrepita ſunt im generationem frigidio: et ſiccio: ſunt ergo lignea et inſipida: ſed tamen licet propter ſene cuturem ſunt illaudabilia: q2 cum calida et humi. fuerint: naturaliter erunt ceteris decrepitis melioza et laudabilioza.

De carne hirina.

Hrci ad curatione pecudî sunt frigi diozes et ſiccores: licet ſanguinè generet acutum: qui quanto pecudibus ſunt frigi diozes et ſiccores: tanto ſunt calidiozes et ſiccores omnibus temperatam complexionem habentibus: marime si hirci ſunt iuuenes: ideoq2 non cito putredini ſunt apparati. Lafra: ti vero ſunt meliores: quia non ſunt tanti acuïnis: ſicctas enim eorum eſt temperata. Sunt ergo

Ziber

faporosiozes: et ad digerendú faciliozes: sed tî nôvno
modo sunt nutrientes: quidâ autê bîn: quidam male
nutrunt: quod fit propter etatis corûs: coplexiones
duueritatê. Sût em lacteres: sunt et vicini fue natiui
tati: sunt quos? iuuenes et decrepiti. Lactentes vero
sunt ceteris animalib? laudabiliozes in sapoz e nu-
trimento: ac in digestione ad generandû bonum san
guinê: lac em naturalê eis preefat humiditate: vnde
carent omni acumûne: corum côplicrio têperata eft in
calore et humiditate absq: fui corruptione: facilê er-
go et subtilê dant dicta: ytiles ergo sunt calidis: fie-
cis et egritudines creuntibus: et quanto diutius lac
sunt accepturi: tâto meliozes ac teneriozes sunt. Hâi
autês qui fue natiuitati funt vicini: nutrimentû dant
subtrile: et laudabilê generant fanguinê: minus tamê
lactetib? ytiles sunt. Juuenes xo sunt groffi: et ad di-
gerendum duri: pellimû dant nutrimentû: fanguinê
vero generant melancholici. Jdcirco Ba. vitupera
uit hircos et iuuenes capas: q: generant fanguinem
melancholici: hirci tamen capus sunt deteriori: es: q
femine minus masculis habent acumen et ficitates:
propter hoc ergo f emine capre et hirci cafrati funt
meliozes non cafratis: q: humidioz e f apazioiozem
babent carnem: z laudabilioz e generaut fanguinçs.
Sed videmur replechendi a quibufdâ: cur inquiunt
hircos cafratos non vituprafti: cum non cafratis
frigidiozes sunt cafrati. Quibus respondemus: fu-
perius audiftis nos dicille hircos non cafratos acu-
men habere et intéperatos eſſe ad còparatione tem-
perate humane coplexionis. Qui ergo cum fuerit
cafrati: p[ro]ioi carebût acumûne: fiutq[us] temperati re-
peratas complexiones habentibus: maritime fi hirci
funt iuuenes: sed fi sunt decrepiti pellimi erunt: quia
propter frigiditare etatis funt frigidilimi: corumq[us]
calo: ſere eſt defectus: humiditare quosq[us] cauſa
cstrationis acquifuerunt: propter ficitatem ſenectu
tis amiserunt.

De carne bouina.

Quina caro ad comparatione carnis pecu
dum et porcozum ficitissima eſt: ficioer enim
eſt capiuna carne: ideo fanguinem generat
groſsum: turbidu et melancholici: multiſſus
dat nutrimenti: inobediés digestiòt: tardeq de ſto
macho ejecitur: et a mébis difficulter diffoluit: et ven
trem contipat. q. fi ea vesſcètes ſunt melacholice cò-
plerionis: ſplenetici erunt: quartanâ patietur: còple-
triones corum corupentur: et in hypofarcâ incident:
nónunq[us] nascetur in eis ſcabies et imperigio: elephâ
tia: lep[ra] cancer: ſerpigo: ſin complezione quam pie
paratâ bis mozbis inuenit. Sed tamè diuerſi eſt nu
trimenti, p[ro]pter ſuarum etatu variatêc. Eſt enim la-
cens: adolescens: iuuenis: et decrepitus. Lactes xo
laudabile generat nutrimentu: facilis eſt digestiòn:
q: calo: et humiditas eius in quâtitate multa eſt pro-
pter vule vicinitatê et lactis bibitione. Jdcirco bo-
num generat fanguinê: choleram etiam rubeâ a ſto-
macho epeſlit: marime fi comedentibus naturalis
calo: domînetur. Egritudinê creuntibus licet no no
ceat: ad digercudum tamen gravis eſt propter deſe-

ctionem virtutis eorum. Adolescentes xo minus &
lacentes ſunt humidí: duriſſus digeritur. Sed qui
ab eis generant fanguis: non eſt illaudabilis: p[ro]pter
fortitudine ſui caloris naturalis: z propter ſui vicini-
tatem ad lactentê: ſue carnis tencertate: ideos q[ui]
cum aceto ius eius conditatur et bibatur: ſtomachum
confortat et intectina: eſt et vtilis cholericas egritudi
nes habentibus. Juuenes autês pro ſue natiuitatis
remotione calore et humiditate: caret: quâ de lactis
t vulucvicinitate habuntare: caret ſicce coplexionis
eſt et dure ad digerendî difficilis: humo[re] giat me-
lacholici: maritime ſi comedetiun naturas apparatas
melancholici inuenerit. Decrepitus quid[em] pellimus
eſt propter nimiam ſui caloris ficitatem et ficitatis
augmenti in eo er etate ſuis: còplezione generat:
vnde caro eius durissima ac lignea coctioni repugna
tiua: nullum dat nutrimentu: nulliſſus sapozes. ſunt
igitur omnibus faporoszes et laudabiliozes lacte[es]:
ſecundo adolescentes p[re]cipue ſi fuerint iuſſellati et
cum aceto conditi: menta: p[etro]ſil: corlandro: croco:
et ſimilibus: sicut cum pipere et cînamomo.

Queritur ſuper hoc quod dicit in littera p[re]cedent[ur]t, fit
veru q[ui] omnia aliaia ſint calidioz a masculina q[ui] feminina: vi
dur[et] q[ui] no: q[ui] dicit Ha[ly] in còmento ſuper tegni, q[ui] ad meſs
brum ſimile, p[er]rant egritudines ſimiles: et ad coplexiones
ſiles p[ar]tient egritudines ſimiles: ergo cu[sa] quedâ mulieres
incurrit egritudines calidas: et quidâ viri egritudines frigi-
das: igitur. H[re]t bipo[ro], in apho[mi]nis. Alii crebat plurimù
p[ab]ent inmat[ui] calo[re]: vnde innu[it] et h[oc] vult. Ba[li]n com[è]
to: q[ui] nutriment[ui] ſit a for[ti] calo[re]: e[ſ] cu[sa] quedâ ſunt mulieres
quibufdâ viris malio[es]: erunt calidiozes. H[re]t dicit Ba[li] q[ui]
audacia et ira p[ro]ueniut[ia] calo[re] for[ti] ergo cum quedâ mu-
lieres ſint iracondiozes: quibufdâ viris: ſequiſ p[ro]pofutis.
In contrarium eſt aucto: in littera. H[tem] dicit Ha[ly]: et h[oc]
innu[it] etiā 3[rit]stote, q[ui] mas in deſtra parte generat: femina
vo in ſinifra: ſed deſtra eſt calidio: ſinifra: igitur cum con-
tinens immutet contentu ad fiam crafim vt dicit ph[il]are-
tus: igitur. Ad hoc dicit quidâ q[ui] triplex eſt comparatio.
Quedâ in genere: quedâ in ſpecie: et quedâ in indiuiduo, et
ſic dicit q[ui] ſite aucto: intelligit in genere tim: z potef[te] pati:
bene inſtitiam in particulari. Alii dicit q[ui] duplex eſt calidio-
tas. Quedâ respiciens totum: z de ita quedâ mulieres ſunt
calidiozes: quibufdâ viris: ſed loquêdo de respiciente parte:
ratione cuius reponit animal in ſpecie vt p[ro]te reſpectu
t[ec]tulozum: ſic omnes masculi ſunt calidiozes feminis: q[ui]
d[ic]t p[bs] q[ui] habent ſuos reſticulos intra: q[ui] ſi eſſent extra non
eſſent ſufficieter calidi ad digerend[ui] ſuum ſperma: z p[ro]pter
hoc reponuntur intra car[ui] ſefficuli. Alii dicit q[ui] y[ac]inc
teLLigit omnibus còditionibus remanentib? eide[re] vrobiq[us]
z: ſunt diuerſe: ig[ic]. Alii dicit q[ui] q[udâ] eſt caliditas cauſata
ab influêria anime p[re]ſentialiter ſup[ra] membra: z ſic intelligi
git y[ac]a: z h[oc] modo etiam co: eſt calidio: ceteris mébius.
Alia eſt cauſata a còp[ore] elementari: z tali modo quedam
mulier potef[te] eſſe calidio: víro: z co[z] fri. reſpectu alio[ui] mês
b[oz]um: z ſic pt[us] solutio ad argum[eta] diuerſa ſm diuerſas
reſolutiones. Querif[] vtrum masculis fit digestibilize
femella cum h[oc] innuat littera: videtur q[ui] non: quia dictum
eſt ſuperius q[ui] omne animal filuatricum eſt p[ie]us domesti-
co p[ro]pter peccatui in ficitate: ſed omnis mas eſt ficio: ſe
mella: igitur. H[tem] dicit ph[il]oſophus ſecundo de plantis:
q[ui] femine eſt pati: vnde debet eſſe mollis: pati[es] z fertilis:
maſculi yo eſt agere: vnde debet eſſe durus: cum igitur cibi
ſit pati ſm Ha[li]n ſequitur: z ſoluto q[ui] bonitas nutri-
menti attenditur quâdoq[us] er parte virtutis: et ſic mas eſt
melo[ris] nutriment: quia virtuoso: aur a parte mundi-
cie: et puritatis: et adhuc eſt melius nutrimentum maris:
aut a parte compositionis: et ſic femina eſt melo[ris] nu[us]

["Dietarum particularium.", "Fo. cxxxv.", "trimenti. Ad argumentu dico ¶ non est fimeq 4 animal od\nmettici ca. est 4 humi. et siliatici ca. et siccú. Et maclusus est\nca. et siccus; et femella frigida et bu.igitur. Ad fecundi dico 4\nequiuarco de pati; q: ps intellig respectu fui viri 4 no re\nrespectu alteri? aut in via nutrimenti aut dic respectu còples\ntionis et impuritatis: aut respectu còpositionis. Sed tamè\ncamus cum aucto 4 mas simplicat est melio; q: in bo\ndicamus cum aucto 4 mas simplicat est melio; q: in bo\ndicamus cum aucto 4 mas simplicat est melio; q: in bo\nnitate pæpderat. Et pari pasu solutur quæ fit od\nnitate pæpderat. Et pari pasu solutur quæ fit od\nnitate pæpderat. Et pari pasu solutur quæ fit od\net pati; q: ps intellig respectu fui viri 4 no re\net pati; q: ps intellig respect

Ziber

dium bous. Item sicut videmus in herbis * quantoolia
funt magis melancholica: tâto earu siccus est magis diureti
cus: *s* finimiter erit in carnib: * melacholici * q. bodium earu
erit magis diureticis * et magis solutius. Item est optimum
in regimine sanitatis tenere ventre laxatiu: vt dicit Auic,
cum igitur puuifmodi birodii laet: sequitur et. Item dicit
ysaac qo sapit bene nutrit bene: sed puuifmodi birodii opti
me sapit: igitur optime nutrit: quod concedo. Eina causa est
q2 bene sapit. Seda causa q2 laxat ventre. Tertia causa quia
bos est melancholicus: * et medza fua funt melancholica: * et
trahunt de nutrimetro illud qo est melancholicis conuertens
do in eorum subfiant: * et illud quod est aereum respuvit:
z illud transmittitur in spongiofatibus membros: qo in
biodio comédatur: igitur est bonum in regimine sanitatis.
Ad argumentu dico * qu versi est fi decidatur per viam conti-
nutatis * et similudinis sicut cholera iuuaitu a hecseriaria.
Et non si decidaf perviam contrarietatis * et sequeftrationis
z repudij vt medulla ab obibus: q2 medulla est ea, z humi,
z osa funt fri. z fic. * Cueritur vtrum bos fit melio: aut
vacca. *Hiam in dietis vnueralfibus ysaac mouet questione:
quare vacca no est melio: boue sicut capza hirco: z ibi diffu
se soluit. Ad hoc dico * licet hircus peccet per fri. z ficcum:
z tamen plus peccat per fice: * z lis melus feminine faciat ad
siccitate: tamé temperat etius ficatez: quare capza melio
est hirco. Sed licet bos peccet per fri. z ficc: plus tamé per
frigidi: * z q2 melus feminine addit in frigi. *ideo vacca peio:
boue: q2 omnis femina frigidio: est masculo. Et hacte cau-
sa vaccio melio: est in regionib calidis * q2 bos: q2 eius frigi-
ditas remittik * et in mare siccitas augef: * h regio frigid ad
dit in humiditat: *ideo meliozat boue qui peccabat per fice
tatem magis. Alia causa: quare vacca est melio: in regione
calida: est q2 vacce no ordinantur ad labore sicut ibi boues
qui desiccatur amplius ratione laboris * ei caloze regionis:
non autem vacce: q2 non sunt fortes ad arandum.

De carne ceruina.

Eruina caro melancholica est et dura ad
digerendii: sed tamé sicut supra dictus
diuerse est * im etates * et cōplerides eius:
funt em lacteres ceteris laudabiliores * et
vtiliores: *scedo adolescētes. Juneces *no sunt his du-
rio:es: *decrepití *vo omnium pessimi. Inuenes *no sì
fuerint castrati: meliones erut: qii calo: corum * et
fie
citas temperatur.

De carne leporina.

Epus h. fit siccus et groſsum et ſicſ ſangui
nem generās: est ſi melior ſuuenib: hircis
et capis: p[ro]ide ſuenit ſiccas volètib: h[re]
cōplecriones: *H[uius]to tenu[em] ſeruātib * dictā.

De carne cricina.

Ricius vim habet diffoluentè et desiccātè
prop:ic stomachus corfotat: ventrez soluit:
z vinam prouocat: vtilis quoq fit eis qui
clepantico morbo funt apparati.

De carne porcina.

Ocina caro multu est nutribilibis: bonu
climum generat: ventres humectat pro-
pter h[ui]riditatis fucq: viscolitatis copia;
vinà prouocat: z tenue dictantib: est in
conueniens: diuerſe ſi quatitatis et qua-
litatis est p[pr]er etatis fucq: cōplerionis variatetè.
Sunt em quidā lacteres: quidā adolescentes: quidā
iuuenes: quidā decrepití. Lactentes funt ceteris hu
midio:es: p[ro]inde funt couertibiles in malos humo
res * et in putrediné: p[re]cipue ſi iuuenerint stomachus
p[re]occupatu: malis humoribus. Sed stomachi for-

tem habetibus: * et ſicis calidif[us] cōplexionibus ſiut
vtilis: *bene em digeruntur * et perſecti multum[que]
nerant nutrimentu. * humidis * no naturis funt pellu-
mi: p[re]cipue ſi stomachus eorum plenus ſit putre-
dis * et malis humoribus: phlegma em generantur vſco
ſum, vnde funt causa generās podagra: *vlii dolo:z:
ſciatici mo: cum: lapidem in renibus: paralyſim: * et ſi
mília ſim cōplerides * et naturas quas iuuenit. Ado-
ſeſcentes funt meliones * et bene nutribiles: laudabile
em generi fanguinè. Junuenes autem ceteris funt
meliones: marie caſtrati. Decrepití *no p[ell]imi funt:
funt em frigidi: * et duram habent carnem * et lignam * et
inſipidam. Quibus aſſuecentes cadunt in melacho
liam * et diuturnas ſeb: es ſicut quartan * et bmòi.

De alino: equo: camelo: * et mulo.

Ijct hec animali avniuersaliter non man
ducentur: eorum tamen naturā dicamus.
Omnia autem hec malum dant nutrimentum:
generātq2 p[ell]imūn fanguinè. Alin
em ſi difficile digeritur: stomacho nocet: vomitú facit.
Letera etiam animalia ſimiliter hec agunt alinus ſi
subfrilio: est c[er]menti: et carnis * q2 equi: * q2 auſt
e subfrilio: est camelo: mulus aur est * c[er]alis deterio.

De carne vitina.

Rína caro est vſcosifíma: *digestioi no/
bediens: p[ell]imisq2 dat nutrimenti: vnde
plus pertinet medicine * q2 cibo.

De carne leonina.

Leonina caro ceteris calidio: est: groſſa gra-
uis * et difficilis ad digerendí: dolo: et to-
ſionem in ventre generat; et in ventolita-
tem convertitur.

CNOTA p[il]impiciter cerućum domestici eſt: melio: in via
dicite filuſtri sicut de boue dictu: est. Et *quis intefina
ceru fetat vt dicit: p[bs]cuius ſigni est q2: canes nolunt come
dere: *imo funtunt vt dicit: * fetor: debeat augeri in dome-
tico em non tantú depure: q[uad]o exercitit: ficut filuſtri:
tamé ille fetor: maximus no arguit p[ell]imitate: in ceru-
mo potius bonitate: q2: ſigni est * q2 carnes funt deputate a
ſuperruſitate melancholica tranſmiſſa ad intefina ratione
cuius fetet. Et vterius nota * q2 animalis bonitas p[ote]t at-
tédi respectu ſuſipſus ſe nature: * et ſic filuſaticus melio: est:
q2 melius degit in loco filuſtri * et longius ibi viuit: * et ſi
in telligit Konſtatinus: tamen quoad bonitatis fines ad qua
ordinat ſe ad nutridenti domin[em] domeſticus melio: est.

Cueritur quare ceruus renouat iuuentuè inter cetera
materia gressibilia: comestibilia. Ratio eſt: q2 est aſial val-
de solidum * z durum: * z quantomagis procedit in fenectute
tanto carnes magis indurantur: * z tunc reddunk odioſna
ture: * z ideo natura ingeniuait vt túc deponeret: * z ideo bis
cit philofophus * q2 tueri ſerpentu: * et vt ſupra de lep[o]
ſis. Et dictat philofophus * q2 est ſimile * q2 funt quedam anima
liá que habent membra ex radice nutrimetí generata: ſiut
funt coruæ: pluas: * et ſpolia ſerpétu: * et talia natura restau
rare p[ote]t: q2 * habet materiam etiqua: non est autem ſic de
membi: ſpermaticibus. Querif quare ceruus depo-
nit coruæ. Aulau eſt q2 est aſial valde melacholi: abundá-
s in materia melancholica er qua coruæ generatur: *ideo effi-
ciuntur ita magna * et grauia * q2 natura ingenuait deponere
vt melius ſugeret: quia est animal valde timidum: * z impo-
diunt úp[um] ad fugam: * igitur cum natura habet ſatis de
materia ex qua ad alia regenerandum: * ideo deponit antí-
qua: * et dicit philofophus in de animalibus: * q2 quando de-
ponit coruæ abſcondit ea: et maritime destrum ne p[os]ſint

Dietarum particularium

Fo.cxxxv.

inueniri et eius impotencia peripirat et defectus: vii: est alial
valde ingeniofus. Erōne abūdātie nutrimenti melacholici
generatur os seu cartilago in medio cordis ipso: et super
fluo nutrimento melancolico: et ibi ratioque nutrimentis seu
fortioris virtutis eritūris in corde. Querif quare os de
corde cerui valer in passione cordis. Ena cauſa est fin Atrī
totelaq: q: ceruus est valde ingeniolo: et aftutus: vii: comes
dit perbas valentes et habentes aspecte ad cor: vt pulegiu
oigani: et in hmoī impimit nutrimenti: vnde dicit Ha,
φ cibus dat pio: iam naturas ſomacho: et ergo hmoī os
generat experbantibus aspecti ad cor: piopter hoc
valet in passioneibus cordis. Scōa est cauſa auicēne: quia vt
dicit q: aliqua medicina cópoſita recipitur in corpo: natu
ra diuident eam et aromatica transmittit ad cor: et ad membra
qui eis indigent: et alia ſimplucia ad média que talibus indi
gent. Similiter in medicinis cardiacis natura viduìt illas
transmittit ad cor: os de corde cerui: vt illud cóſoſtet. Ter
stata cauſa eſt: q: ducti illas medicinas ad cor: valentes: q: ha
bet aspectus ad cor: sicut in fractura tibiarī dantur tibie ad
comedendus; ita et in passioneibus cordis os de corde cerui.
Hota φ lepus generat fanguinē melancholici: et i: deo pessi
mum dat nutrimentum vt dicit littera. Et q: carnes fas
piat bene ratione subſtantia aere incluſe in poroſitibus
carnie eius t: membroz: tamen carnes ratione ſue subſtan-
tie non bene capiut: i: deo non bene nutriment. Hota vluta φ
lepus domēticus peio: est filuſetri. Ham dicit pbs φ que
dam ſunt animália que non poſset domari: ut ap: lepus:
t: vulpes: i: deo non bene capiut ſuum nutrimentuī in domo:
t: vulpes: i: deo non bene capiut ſuum nutrimentuī in domo:
nec audacter: i: no cum timoze: et diſplicet: et q: carnes coz
deſſicatur plus in domo q: ei ſſe ſentire libre in capis. Hota φ
ceru? et lepus ſuntyvalde mobiles: q:uis ſint aliaſia melacho
lico nata in loco ſicco interno eſset ad moti: et hoiſo
nō habēt ratione ſue cópſionis radicalis: aut ſubſtārie groſs
ſel melanacholici: et Hota ſe cauſa est: ut ap: hoc cauſa
a natura: q: sicut videmus φ natura dat genus armature
multipleſter aſalibus: vt apes habēt aculei: et equus pedes
porſitiones ad recalcitrandi: ariæ tibi corona comu: et canu-
dentes: et q: ſic de alij: vt dicit Arisito: in de animalibus. Et
trae lepus ſit animal pauperrimis in virtute et marine timi
dum: natura noſuit iſpux pzuare omni bono: ſed ſecit pedes
ei veloces vt per hoc poter ſugere et euadere. Queritur
cuius cópſionis ſit ericius. Mn. φ ca. et q: ſic vt dicit aucto:
nam vinam pioiocat: et omne diureticis est calidī: et ſicbus.
In contrariis est pbs dicens φ omne animal carnis ſangui
ne est frigidī. Solutio φ quanti: ad complexionē que debet
re ei inquanti est miſtum est cali. et q: ſic pioiocat vi:
nam: et q: ſic loquiſ aucto: ſed quoad cópſionē que debet ei
inquanti et viuens. i: er influenia anime pufia membra ſic
frigidus est cum careat ſanguine: et q: ſic loqui pbs: et ita di:
ſtinctiones habetis a Ha. in de complexionibus: dicit φ in
ſuſuamo est frigidia cópſiole quanti: ad hoc q: est miſtui
et ratione iſtus repercutit et narcotis: ſed quanti: ad hoc
φ est viuens est calidī: nam multi creſcit et ſit loſus ſipes
eius et loquitur respectiue. Conuerio est de ſaxiſraga: qua
quanti ad cópſionē que debetur e: inquanti miſtum est
multi ca. et ſicca diuretica: et ratione iſtus frangit lapidem:
ſed quanti: ad cópſionē que debet ei inquanti est viuēs
est frigidia: vnde vidēris φ non multi creſcit ſupra terram:
nec multi elongat ſpiper: nec folia eius a terra. Et ponitur
expli: de apib: q: inquanti apes ſunt aliaſia viuētia: ſunt
multi frigidia cui careat ſanguine: ſed inquanti miſta ſunt
cum generēt et faciāt mel q: est valde ca. et q: ſicum. Hota
φ caro ericij: valet corra lep: apar conſoſtādo: eti: lep: pro
uemat ex mala cópſionē epatis antiqua: item miduſſica
do splenē. Querif cuius cópſionis ſit porcus: videſ: φ
calide: q: pinguedo est cali. et hump. vt dicit aucto: iſte: ſed
porcus marue in pinguedine abundat: igitur. Item dicit
Auicen. φ caro porcina inter ceteras marue assimilat natu
re bumane: igitur, nam dicit q: quida vendideruſ carnes bu
man: p. p. carne porcina: igif. Hre dicit pbs i: ſib. de alab: φ
pore: et taur: ſunt aliaſia fortis puque et audacie magne. Es
Ha. et Haly dicit q: ita attestan: caliditati: igif. Et in hmo
est aucto: dicens φ porcus inter cetera aliaſia est frigi. et bu
Item dicit Ha. φ fromachus fri. est bon: appetere: malus
aut oligere. Et Arisito. dicit φ melacholici iunt edecas cux
sint fri. ergo c: poſcus marue fit edax: vnde ſemper inten
dit cometioni: igif. Hre pinguedo in frigidis partit: gnaſ:
vt dicit littera interi: vt i: locis remotis a fonte calo: svt in
reni: q: igif c: poſcus abundet in pinguedine erit marine
frigidus: q:5 cóedo c: aucto: ibus. et primi dico φ oupler
est pinguedo. Quedā aerea vnctuofa citrina φ: ficco terre
magis generata: et ita eſt in alialibus ruminātibus et ita eſt
volatilib: et ita est valde ſap: ofa: et attes: aſſidicaliti vt ru
obiectis. Et autē alia alba er humido alio: gnaſa: et ſcut
pumidii aquolum est infispidi: ita et ita pinguedo et nō attre
fatatur caliditati imo frigiditati: et talis reperſi in porco. Ad
tcom: dico φ equiocat de ſi curitudine q: nō intelligit quoad
cōpſionē: sed quoad figurā de ſi curitudine q: nō intelligit quoad
cōpſionē: sed quod figurā de ſi curitudine q: nō intelligit quoad
cōpſionē: q: mollis est ſcut caro humana. Hre est organiſata ſicut
pu: mana. Ad tertii dico φ quidā eſt calo: elementaris qui de
betur aliaſi inquanti est miſtum: et talis facit ad bonitatem
nutrimenti: et de tali loquêdo porcus est frigidus: et de ita lo
quitur auro: Alius est calo: ab influentia ate ſupra mébza
et talis non facit ad bonitare: nutrimenti: et de tali loquitur
Arisito. c: dict φ porcus est forſtis pugne. Si queraſ q:
est melior: aut porcus filuſtris: aut domēticos. Mn. p. o:
ficat de cap: olo filuſetri et domētico: aut de boue filuſtri
et domētico. Et fi dicas φ porcus domēticos peccat per
bu. dicas φ illud peccat: er minus φ peccat: per fi citates
filuſtris. Hota vlteri: φ porcus nutritus et grano melior
est ſimpliciter loquêdo φ er glande: et q: uis porcus peccat
per pumidī: et glans deſſicet: ſi q: porcus filuſtris numio
motu labo: at deſſicante et multotis eſurit: i: deo plus pecc
cat ſicitate ſua φ domēticos ſua humiditate. Hre glas ha
bet maior: impurit: et triti: quare porcus filuſtris nu
tritus ex eo eſt minus depuratus φ porcus domēticos nu
tritus ex tritico. Et fi arguaf φ glans est ppiu: nutrimentu
nem poroz: Mn. per interemperacionē: c: dict q: pbs φ diuerſa
tas cibo: marīte impinguat porcos: et hoc bene ſiunt illi
qui porcos impinguant. Et fi arguaf φ glans impinguet
por: plus φ granu: Mn. φ hoc est phāstice infliādo carne
ei: et nō realiter ſicut triti: c: uis granu: Hota φ porci ſunt
melioris ſimpliciter loquendo in eſtate: carlo: ad interio:
vnionē: et poroz: clauſionē: tamen ille ſuperfluitates betinēs
tur interius: et in eſtate ephalant magis. Et q: uis porci in re
ſione frigidia ſint maiores: et ita de ſe melioris: tamē via nu
trimenti ſunt pere: es: q: plus ſuperfluitatibus abundant.
Querif quare q: et ſimilia animalia ſalimatica ſunt
ita pingues. Mn. q: est ratione ſtricture meatuī vnde refus
dat fanguis extra venas: et a debili calore ibiem coagulaſ
e: vctuofitas et in pinguedine cōuertitur: fed ita ſutlō
nibl: valer: q: per istam viam melacholici eſſent pinguio:
cum babeant ſtricturā meatuī: i: deo dicendīs est φ hoc non
sufficit: ſed cum hoc abundantia humiditati: et calo debilis
et ita tria ſunt in porco qui est plegmaticus: et non in anio
malibus melancholicis. Queritur quare in iſtis animās
libus vt in porco abundat marine pinguedo exteri: vt pro:
pe cutem. Lausca est ſtrictura meatuī: et extra venas erit san
guis per refudationē et cadit in extremitatis membrosu:
tibi a debili calore adunatur et in naturam pinguedinis co:
uertif. Scōa cauſa eſt: q: a calore debili ita pinguedo coa:
gulatur: et talis calo: debilis plus abundat extra.

Quinta particula.

De diuerſitate membrosum animalium.

In ſuperſi particula dićimus membra animalium eſſe diuerſa in compositione: committione: loco: motu: qui: te. Dem
brozum autem compositio tripleri eſt. Et eſt e: pinguilíſma vijs vicina per

Ziber

quas superfluitates humoñi excludunç: aut parum
habet pinguedinis: est remota a vijs humoñi fecè
expellencibus: vel est inter hec duo mediocris sicut
animaliù funt latera et similia. Pinguissima vero cò
politicò est indigestibilis: cito de stomacho descedèss:
ventre humectat: velociter in corruptione convertit
tur: plegmatisiviscoli est generatua: imagis fi fit de
humidis animalibus: vt funt porci et pecudes. Dèb
bia autes modicùi pinguedinis habëtia: funt digesti
bilia: et stomacho competëtia: et boni sanguinè gene
rantia. Dèbta auté mediocria inter maciè et crassi
ciem habent qualitatè fin vicinitate extremitatù me
brozum sibi coadhererit. Diueritas no complexio/
num triplet est: aut eîn còplecio est ficca naturaliter
ficut neruus: cutis: et inteftina: venter: vulna: et simi
lia. Aut naturaliter humida: velut cerebrù: spòdilia:
offiùs medulla: pinguedo et similia. Aut intervtrùqs
mediocris sicut est caro pinguedine nuda que est in
ceruice: coris et similib. Dèbta no que naturaliter
ficca funt: dure digerunt: tardeq: de stomacho ejici
tur: zminus ceteris funt nutritia: matime si furent
de animalibus naturaliter ficcis sicut bobus: capis:
que quis bene sicut masticata: in stomacho et epate
bene digesta: sicut tamè generat sanguinè et peffil
mum: fed tii ibibus membris siccitati naturaliter pti
nentibus cutis et nerui funt meliora: pfertim si de la
centib: et humidis naturaliter fuerint. Dèbta no
naturaliter humida sicut cerebrù: píguedo et similia
sunt vifcota et lubicatua: stomachi villos sua humi-
ditate defectat et corripunt: funt etiam in malos hu
mozes convertibilia: hii materiâ inuenerit. Dembra
mediocritatè habëtia sicut caro pinguedine nuda vel
vacua funt téperatiora et sapoziora: et digestioni faci
liora: et laudabile sanguinè generatia. marine si fues
runt de aialibus tépatas còpleriòes habentib: sicut
sunt heduli: vituli actentes et iuuenes porci: et pecu
des iuuentute habéres. Rurbus inter vnàquaçs ita
rum extremitatù habet alud mediocre sicut cetera
membra tenera inter pinguissimâ carern et pingu-
dine nudam mediocria veluri funt mamille: testiculi:
costarì extremitates: fundamenta lingue et ceruicis
teneritates: hec funt inter pinguedinè et carnes me-
diocria. testatur hoc eorùs color: qui est inter pingu-
dinis albedin et carnin ruboem: et eorùs teneritas q
est carne tenerior: pinguedine no durior vel fikkor:
proinde funt boni saporis: et si bene digerant: nutri-
mentù dabunt velut pinguis caro: si autem male di-
gesta fuerint: liquidissimi et viscosum plegma gene
rabunt p qualitate fuc substantie fuorùqs animaliù.
Diueritas no membrozùi fin locum vbi funt multi-
pler est. Sunt eîn quedà a cure et offibus loginqua:
ficat vêter: fromachus et viscera: funt quedà cerebro
vicina: alia fundamento naturalis caloris vicina:
alia no ab eis remota. Sunt etiàs quedà mediocria
que cuti et offibus vicinanç: et funt tencoriis carnis
minorùqs pinguedine: funt etiam sapidiora et dige-
sibiliòra duobus modis. Anus propter multa sub-
stantie eius dissolutione: que egreditur per poros cu
tis eîn sufore. Alius propter collitione que fit et offi-


bus ea confricantib? Dèbta a cute et offib remota
grossiorè habet carern: multeqz funt pinguedinis:\ idecirò funt indigestibilia et infipida et copia malo-
cimorùz gñianta: ppter duas res. Cna q vijs funt
vicina per quas humoùm feces expellunt: et ppter
longinquitatè poroùn cutis p quos fue humiditatis
supfluitas nequit egredi. Alia ppter offiùi absentia:
vide tenera fieri neqz collidi poliunt: ideoq venter
et inteftina et similia funt grossiora et male nutribilia.
Dèbta quoq inter cor: et cerebrùi eriftetia calori vi
cina naturali: funt boni saporis digestioniqz facilia
et boni nutrimentu generatia ppter duas res. Cna
pro vicinitate caloris naturalis supfluitates funi nu-
trimenti purificatis. Secunda q bene bonoqz fan-
guine corbis et epatis funt nutrita. Dembra no q
caude funt vicina et a calore naturali loginqua: duroi
ra funt indigestibilioa minuqz sapora: quod fit
duobus modis. Primo ppter calorem naturale ab
eis remoti. Secundo q: fuerit nutrita sanguine ma
le in epate coeto. Dembra no inter hec mediocria
funt f5 vtrasqz extremitates libovicinates: de eis cùn
qualitates accipiunt. Dèbza eîn dètre partis me-
liora funt his que a liniftra funt ppter vicinitate epa
tis qo est naturalis caloris fundamenti: vortioe eîn
actionè habet circa loca vicina q circa remota. Dè
brozum autem diueritas im motu et quicet eft mul-
timoda: aut funt humilia et modicùi humiditatis bas-
bent: quare sapoziora facileqz funt digestibilia:
aut contraria et contrarie se habentia. Multus aut
mèbza mobilia funt lacerti: ideoqz parum humoùs
habent: funt cietam digestibiles.

Superius determinavit aucto: de nutrimento fiue de
dieta sumpta a toto animali: pice autè a partibus animali:
ti primo gñalter: iudo autes specialiter: partupòt ibi. Dem
brozum triplet est caufa. Queritur que membra funt me-
lioris nutrimenti respectu corporis humani: vtrus pinguia
vel media in pinguedine vel macilenta: videtur q pinguia:
q: nutrimentu ſtat per naturam oulecedinte: vnde toluì oul-
ce nutrit. fed marine pinguedo est ouleis. et sapozola: igitur.
Item aucto: dicit q pinguedo est ca. et hu. ergo marine nu-
trit: igitur. In contrariis est ite aucto: dicés q pinguilima
còpoliticò est indigestibilis etc. S membra medifi pinguedi
nbs habèna vt macilenta iunt digestibilia: ergo melicnes nu
trimenti: quod còcedo. Una caufa est: q pinguia membra
funt viscola: et in ore fromachi supernataria: z ppter boze
digestibilia et crudum humoè generatia vt hu. plegmatis
cum. Ytre pinguia funt mollia ratione cuius remollunt vul-
los stomachi: et ita de fectant appici fi et generat abominas
tionem: cum stomachi appetitus vigeat per irrigidationem
villores. Ad argumenta dico q tu objicis a parte còpleţiòis:
tamen a parte còpofitionis: q viscola funt q mollia: funt ma
gis indigestibilia. Queritur quare pinguedo marine in
rembus et non sicm alio partibus generaf. Una caufa est:
q: a calore debili generat: et renes habent debile caloè cum
funt reni ot: a fonte caloùs. Scò caufa est q: vina continue
defertur ad renes et feci aliquà vncruofitate sanguinis deo
postr. Tertia caufa est: q: renes funt membra mollia q te
nera: fituata supra os durior: ne ergo ledatur ab ofic: natura
ibi gñaut pinguedine vt supra cam requieant ficut tupra
cule. trà. Quarta caufa est: q: vina est viens et semper fecum
defert aliquid hu. acut: ne ergo renes ab acumine ledatur
natura gñaut pinguedinè illic. Querif quare píguedo
in animalib? ruminantibus est infiamabilis vt vn boue et fa
pozola: z non in non ruminantib? fuit in poro: et infipida:
Ratio est: q in aialibus ruminatibus gñatur pingued et
ficco terro

Dietari particularium.

Fo.crrr.vtj.

ficcò terreo: e per actione caloìs fit sapò:ofitas: e ficcì ter
reum eft inflamable. Sed in non ruminiferum generatur
ez humido aquoso qò eft insipidè z albè z nò inflamable;
fed potius extirpunt. Et hæ de caufa pinguedo poiæ red;
ditur potius per apertura falis cali. et poffe: temporâs hùi
ditarez aquosam. Queritur que membra citius digerant
tur vtrù naturaliter humida vel focca. Respòdeo qo' tripleg
est digesario: eſe pauma fecunda z tertia. Respectu pame z feci
de humida citius digeruntur: quia tales procedunt liquefa
ciendo: e eis magis affiliumantur liquida fiue humida. Sed
eita tertia digesario procedit ingroſtando: qo' aſsimulat nutri
mentum membris eſt queft groſsa: citius digeritur:
dit eſt citius membris aſsimilantur. Queritur vtrum cu-
tis ſue corium fit boni nutrimèti, videtur qo' ſic: qò dicit Lo
ſanti. Et Arſito. qo' cutis marime eſt tèperata: e marime ho
minis: e marime in pulps digitoùs ſentimus pulſus cu: cu
cu: ſit ibi marime temperata: ergo cu bonitas nutrimentis p
temperamentu confiſat: e cutis ſit marime temperata;
tunc erit boni nutrimenti. In còtrarii eſt auct: in littera,
innuens qo' cutis nerui: dieuiter memba ſica peflimi ſunt
nutrimenti. Respon. qo' quedam ſunt boni nutrimenti ratio
ne còplezionis e còpositionis simul: ſicut caro arietina: qo'
eſt rare còpositionis e cali. z humi. còplezionis: quedam yo
ratione còpositionis ſolù: ſicut perdit qui eſt rare còpositioni
nis e fit còplificatione frigi. z ſic. quedà yo econtrario: eſe ſone
còplezionis ſolù ſicut anſter: qui licet melancholicis in ſub
ſtantia: qo' dure còpositionis: tamen q: cali. z humi. còplecio
nò nò bì diigeritur: z iſo e cù nutrimètum magis repiciat
còpositione qo' còplezionè: iſeo cutis nò eſt boni nutrimenti
ne cu: ſit còplificatione ſuis fit cali. z bu. cò,
còplezione. Queritur quare cutis humana marime eſ tè-
perata. Una cauſa eſt: q: eſt ibidnuersalis còcurſus mébzo
tur frigi. cali. humi. z bu. caroefi. humi. cali. neui yo
ſri. z ſic. z cutis ambit ofia z carnes z teruos: iſo ex ipſis
reſulatque temperata in cute. Secunda cà eſt equa
liss diſantia membrozum ſuri. ſic. humi. cali. q: re: re: re: eſt
frigi. z bu. z co: eſt cali. z cutis equaliter difat ab iltis.
Tertia cauſa eſt finalis: q: tactus ſm Arſit. per temperame
tum viget: vande bontate intellectus ſequitur bonitas ta-
tus: vt dicit pbs: z qua bonitas intellectus eſt in homine:
qo e in ipſo eſt temperamentum cutis in quaſiget tactus
z ſic illiverit ſunt falſi. Ilos ap. audito vici vitus ſimia
gu: Vultur odotatu pœellit aranea tactu. cu: tactus fit opti
z in homine. Queritur vtrum caro glandulosa molli:
vt mamille z dmòi: ſint boni nutrimenti: videtur q: ſic: q
mollia memba ſunt bene digestibilia: ſed caro glandulosa
eſt molli: vt mamille: igitur. Item tace eſt optimi nutrimen
ti z puri: vñ dicit Bal. q: aliaia in puertia pulchriòza ſunt
q: in alijis statibus pater ſimia: q: in puertia nutriunſ
q: lacte: fed omne decum affeatteri illi vnde decinditur: igi-
tur mamille crut: zc. In contrariorum eſt aucta in littera di-
cens q: ſunt peflimi nutrimenti. Ad argumenti dico qo' du
plex eſt mollities: cuedam ratioc còpositionis e debilis coa
gulatios: z talis eſt in mulierib: viraginofis z nò facit ebo
nitatem nutrimèt: z talis eſt in carne glandulosa: z ſic obji-
cis. Eſt alia generata a calore quod eſt q: teneritas z ra-
ritas: z talis eſt in viris. z arguit fupra bontate nutrimèti:
igif. Ad ſeòm dò: q: nò valet: q: lac decindik a màmills taçp
a cauſa efficiente z nò tanq pars mamillaz: igif. Que
ritur que mébza ſint mébiza: vtrù interioa aut exterioa:
videq q interioa: q: dicit yfaac q fanguinea mébza ſunt me
liota q: méloia nutrimento nutriuſ, vñ ſicut dicit yfaac in
principio vinan: ſanguis nò nutrit niſi pius ab vtrifis: qo
leribus mudiſcitur e plegmate: ſed mébza interioa ſunt
fanguinea respectu exterioz: vt dicit pbus: igif. Atez dicit
pbus q illa aliaia melioa que melioi ex nutrimèto nutriu-
tur: z mébza interioa cu: ſint dmòi. ſm Arſitotèlè dicentè q
co: ex méloia nutrimèto nutrif cuit ex re: respectu ſue fami-
lie: ergo interioa ſunt mébiza. Itè bonitas nutrimenti pe
nes mudièmi e puritatem attenditur ſed: dicit Auſen. q
mébza interioa traſimittut ſuas ſupfluitates ad exterioa:
z ſic ab illis depurà: igif. In ſiù è auct. dices q exterioa

ſunt mébza. Tna cauſa eſt: q: exterioa: pprie ſunt ppter
polem: interioa aſt ppter induidiuì. vñ ſicut ſperma e
germè vitelli ſunt peflimi nutrimèti: ſimiliter memba in
terioa. Secunda cauſa eſt: q: interioa nò habent vias libe
ras ad expulſionè ſuarus ſuperfluittat: ſicut habèt exterio
ra. Tertia cà eſt: q: ſunt ofuſoa respectu interio: vude per
collitionè ſua: carnii. in ofibus depurantur e atteneran
ſicut patet de peflu: petroſis q: ſunt mébzo: nò petroſis.
Igem ofia attrahunt nutrimentu melacholi: e còuertunt
in ſui natura: z ſeſpùt nutrimentu bonii aereus cali. z bu. qò
cedit in natura carnii. Ad pirmi dico q aliquid mébzi pòt
dici ſanguine: yel: q: ſit ſanguincum de natura ſua: z talia
ſunt mébza: aut q: ibi ſanguis abundat ſicut co: dicit ſan
guinei: q: ibi abidat ſanguis plusq in alijis mébza: z ſim-
liter in venis e arterij: z tì ſunt frigi. z ſic. z talis ſanguis
abundantia non facit ad bontatè. Ad ſecundum dico qo' ſi
cut dicit yfaac in vni. dietis. nò eſt aliq: abus q: ſit filis ex
toto nature humane: immo omnis cibus quantuncuq: ſit
purus aliquid habet de ſuperfluo: z illud nò poteſ abbal
ri: nec mundificari. Dicèdi: q licet mébza interioa nutri:
tur e purioz nutrimèto: tamen aliq: habent de ſuperfluo
z illud nò pòt exbalari nec multidicant: ſicut in mébzi eſto
r: ioibus: z p: ppter hoc adhuc interioa ſunt pioza. Ad ter
tium dico q mébza interioa non mittunt ſuas ſuperfluittas
tes ad exterioa: vt ibi remaneat: ſz ſt expellàf extra cor:
q. Ad queſtionè vltimà dico q mébza exterioa dantant
cientibus: q: magis ſunt depurata e attenerata. Querur
tur que ſint mébiza: aut anterioa: aut poſterioa: videq q
poſterioa: q: virt naturalis paſtut mébzi: alialis qo: vun
vifica: cat: fed poſterioa ſunt epati vicinioa qò eſt mébzi nutr:
es mébza: igif. Itè dicit yfaac in vni. die. et etia innuit Arſit.
q: cali. z humi. z marime: oulcia nutriuſ: ſed pinguedo eſt cali.
z humi. que generaliter plus generat i poſterioa: igif.
In còtrarii eſt aucto: dices q mébza caude vicina ſunt de
temoria. Ad h: dicèdi q veruſ eſ excepto po: vt dicit yfaac.
Tna cà eſt: q: co: ſitutatiè i in anterioa pte cuibuiet alialis
ròne cù adiuuaſ còdiſtio e mébza: e t eti ròne ſui calor:
anterioa mélius depurant. Sceda cà eſt a parte mot: q: q: œ
aial eſt magis mobile a parte anterioi. vñ dicit Arſit. q ale
in auibus: z pedes anteriozes in alialibus: q manus in poie
equipollèt in motu: vñ magis depurank a ſuis ſupfluittu-
bus. Tertia cà e: q: cù mébza áterioa ſint altioa poſterioi
bus delegat ſuas ſupfluitates ad poſterioa: ſicut videm?
in podagra. Quarta cà eſt: q: mébza anterioa nutriuſ nu
trinmento magis puro q magis digeſto: q: qn: ſanguis gene
ra: i epate: qda po: tuc delegat ad mébza poſterioa cu: ſint
villa: qda yo ad co: z ibi digerif e depurat: poſtea a de
delegat ad mébza anterioa e: quo nutriuſ. Ad pirmi dò
q: nò valet: q: ſuis epar ſit magis eis vicin: ti aliauaſ
in ſua digeſtio: a calo: e: co: dico e: q: ſic magis vicim: anterio
ribus membis. Ad ſeòm dico q pinguedo citrina ca: z bu.
fapofo mag: genera: in anrìo: b: z alba inſipida fri. z bu.
in poſterio: b: ò: șargumèt citi: șcludit oppoſitù. Clòs
a q yfaac excipit po: q: q: ſupus ſuperio: e t alio:
in pte poſterioi q in anterioi; vt afinus: iſo ſupflu-
tates ad inferioa memba dele gank. Iam po: cus reſpiciat
terrà glandem z nò queruè. Seda cà: q po: cus in poſterioi
parte eſt for: io: ſicut afinus: et in anterioi parte debilio:
z memba forzia transiittunt ſuas ſuperfluitates ad debi
liòza: igif. Tertia cà eſt: q: po: cus marime abidat i cerebro
qò eſt fri. z bu. vñ eſt aliavalde plegmatici: z ſic fri. cereb:
p: oping anterio: b: p: partib: remittet calo: e: co: dis in ipſis
plusq in poſterio: b: z ſic nò depurank partes anteriozes
ſicut poſteriozes. Arſito. etiá excipit poſterioa feminarum.
Tna cà eſt: q: depurank p méstrua. Seda cà eſt: q: marime
poſterioa feminà: mouentur in cou: z ſic magis depurà-
tur. Et ſi arguik q ſimiliter et maſculò. Respon. q nò eſt
ſimile: q: i feminis elean: e in maſculis de: pum: Que
ritur que ſint mébiza: aut de: xtra aut ſinifra mébza: videq
q: ſinſtre ptis: q: ibi ſanguis arterialis abidat q clario: eſt
z puro: e: ſic e: purioi ſanguine nutriuſ: in de: tra: vò par
te ſanguis venalis abidat q nò e: ita clarus. Itè dicit Arſit.

9

Ziber

p finistra pars proportionatur plegmati: de extra yo chole
re: fed plegma meius nutrit q cholera: q: tempore neces
fitatis couertif in sanguine: igif siliter finstra melio: erit.
In contrarii est aurox in littera. Solutio: q melbia de extra
partus sunt melioza. Una cæſſ: im Arift. em dectur: est foſ
tius finastro: vnde meius digerit ſui nutrimentu: z meius
a ſuperfluitatibus depaturur. Secunda cauſa est: q: epar z
fel in de extra ſituanک medianteibus quibus viget digeſtio et
depuratio. Zertia cauſa est: q: licet co: in hoſe ſiueſt in finis
stra: magis tamen virtualiter influit in destra: z ſimiliter in
aialib: Ad pini dico q talis ſanguis no ozinaſ ad nutriē
di. Jſte alia reſoſmat pectatui: vt dicti est. Ad ſedus dicendi q
pylegma no affimulat cholere quatü ad ſapore eu pylegma
ſit uniputi: z ipfa amara: nec quatü ad ſubſtariæ: 15 quanſtii
ad cōplectione z virtuté: q: ſicut cholera rōne ſue cali, z ſic.
ſoſtificat diſgestuā: ſimiliter z de extra pars: q: ibi est foſto:
digeſtio. Alij dicunt q no tantum in finistra parte abundat
pylegma: immo z melacholia et tato deterius est. Queriu
tur que ſint melioza: aut mobilia medbia aut qeta. Relpon,
ci auctore q mobilia. Et nota q duplex e mot? qda e q est
ci abuſdātia nutrimenti: z talis melioza nutrimentem et aialiam
Est aſt alius cii indigentia ſicut in ſiluetribus aialub: z ta
tus impeiozat: q: no tātus depurat ſicut prim: ſed minis de
ſccat. Alij dicit q motus temperatus meliozat ſicut est mo
tus partii respecu totius: no tamen excedēs ſicut in ſilue
ſtribus. Ad ſdem dico q mot? in toto aiali impetrat dige-
tionē ſue impedit: q: retrahit caloē ab interioibus: z ſuc
nutrimentum eſpitiſ in cōcauitate aalis: ſicut in ſtomacho
no poteſt digeri. Sed motus in parte aalis no impedit di-
gelionē: q: pars no habet nutrimentu in cōcauitate quæda
modi alial. Vel dicta q mot? impedit digeſtuā primā z ſecu
da: z pater hoc impedit in toto aiali quatü ad prima z ſecu
da: z ſed tertia no impedit: immo adiuuat: q: in tertia digeſtu
ua ſit motus ad oſe partes: z hmo motus adiuuat.

De extremitatibus aialiuz.

Atonia abſolute z vnueriſiter mébroz di
ſpoliſio eſt cōpleta: coruſ, diuerſitas: cōſe
quenter particulariter eonſ naturas z pioz
prietates dicamus. Extremitatrices aialiu:
q: ommio caret pinguide: tarde digeruntur: ſunt
eui de ſubſtātia cutis z neruoſ: ſed qin ſemp ſunt in
motu z labore: ſunt diſeſtibiliores neruoliſ mébris
inmobilebus z no laboriſis: q: neruosa nec motum
nec labore habentia; viſcosum dat nutrimentu lubi
catiui a ſtomacho z inteſtinis cito deſcendens. Iſe
ces ergo vt extremitatrices ſimile generent nutrimentu:
z ſed tamē no tantü: quod ſic probat: cii em coquin
tur per ſuas partes dilatātur: qoſ signiſicat leuitate
z ſubtilitate: paruſ tamen eon q ſunt nutrimentu. Iſ de
des aui ſm medicinam ſunt viſtioſes: pectoſis z pul
monis asperitate leniut: atq contra ſicæ tuſſim va
lent: adiuuant etiā patiètes vulnera vel exercoatió
nes in veſica: q: ſi manducanerunt eos q diſſinteriam
patiurit: vulnera inteſtinoz solidāt z solutionē acco-
dentaliter conſtringunt: natura em eon lubi: catiua
est ppter viſcositate qua habet. Iſedes tamen ante
rioſes poſterioibus ſunt melioſes poſter fundamē
tu naturaliſ coloſis eis vicinantis. Labra aui auris
bus ſunt laudabiliora: quia auricule de cute z carti
lagine ſunt compoſite. Lartilagines no etſi de anſ
malibus iuuenib: fuerint: eti: bene coquinātur: erut
indigeſtibiles: ſi no de lactētibus z bene ſint cocte di
gelitibiles erut: ſed omnib: extremitatibus animaliu
pedes ſunt melioſes.

De cerebro.

Jrimus in prima particula qualiter anti
qui diſco: dati ſunt de natura cerebrati qui
dæ enim ſunt arbitrati illud accidentaliter
calidii eſſe: ſed Arifto, in lib, de animali
bus dicit calidii eſſe naturaliter: z frigidus accidenti
liter: cu? diſpatione no oporet hic nos reperere,
Dicimus ergo cerebri naturaliter calidii: z frigidus
accidentaliter: p:inde humidus z viſcosum: abomina
bile: appetitīn: corripit in ſtomacho: citoq: in putre
diné: conduertitur: maxime ſi in fine cibi māductur,
vnde Bal. Tolentes inquit vomec: cerebri in fine
cibi cii multo oleo comedat: ideoq: oporet aſtibiz
poſt cibii cerebri: cauere hñidas cōplectiones hñib? ac
debilē appetitīn in ſtomacho: veritamē habentes
ſtomachu puri: ſi illud comedat: benoq: in ſtomacho
digeſtus ſit: c:io dabit multu nutrimentu: aui tamen q
comedant cii aceto: pipere zinſibere obſomogaro z
menta et ſimilibus illud condiant.

Superius determinati est de dieta ſumpta a partibus
aialiu generaliter: bic aſt specialiter: z pimo ponit phemi
ad bac: parte: ſcdo equeritur: ſcoa ibi: Extremitatrices aialiu:
Queriu vtrius extremitatrices aialiu: z maxime pedes ſint
boni nutrimenti: videq q no: immo pessimi: q: abuſt ad offi
bus nervi: z pelliculi q ſunt frigida z ſicca melacholia et
oſtalia ſunt pessima. Iſtem ſuperius vituperaut partes
poffutroſes: q: marine a fonte caloſis diſtāt: 15 pedes ſup-
remotissimi: igif. Jſte dicit Lofā: q locus hulius z oſmi
ſus aptus eſt ad recipiendus ſuperfluitates membroz ſupe-
rio: z ſed quato plus reciſpuit de ſuperfluitatibus tanto pe-
lioſes: 15 pedes ſunt inſeritissimi ſue inſim: igif. Jn his
est auct. dicsq extremitatrices aialiu ſupremes a: mar-
me pedes. Iſtem p[ra]ctici docent adminitrare eas conuque
ſcérivibus. Reſpoq. q pedes ſunt optimi nutrimentis. Iſna ca
est: q: ſunt in cōtino ſotu: ratioe cuius depurant a ſuper
fluitatibus. Secida cauſa: q: marine ſunt offiſi ſue offi
ſi z marie porciunt iuſtare verſus. Iſn pede porcino ſunt. xxi.
oſia, vnde p: collisione cii offibus ſue carnes atteneratur et
depurāt. Jſtilla oſia attraſunt nutrimenti melacholicæ:
z illud couertit in ſua ſubam respuſtus nutrimentu aerei
calidii z hñid: z illud cedit in carnem. Zertia ca: eſt: q: paruſ
vant nutrimenti: z natura eſt auſda ſupra pauch: z naueat
ſeu fastidit ſupra multu. Quarta ca: eſt: q: ſin Arifto, o: me
bi: delectaſ in ſua operatione: vt oculus invidéo: auris in
audido: z dentes ordinank a natura ad incidenſi: z maſt
candi: q: in cometione pedi: aialiu plus operanq: q: area
animalium membroa alia: igitur. Patet igitur ad oſia argu-
menta solutio: q: licet pedes aialium ſunt neruosi oſſuon et
int remoti a fonte caloſis: z ſint in ſinſimo loco: veritamē il
la bona q modo dieta ſunt preponderant iftis malis. Et no
ta q vātur cōualeſcēb: q: allieunt guſtiz: z incitant appe
titii. Jſte etiam oſia no comedunſ: z licer pelles z nerui ſint
buri: z tamen optime digeruntur: q: ſunt a ſuis ſuperflu-
tatibus muſdati. Queritur vtrius pedes anterioſes ſint me
hoſes: vt dicit littera, videq q no: q: poſterioſes ad eos mit
tunt ſuas ſupſuitates cii ſint altoioſes: igif. Solutio q qui
dà dicit: q dupler est p[es] ſicut oſcit p[bs] in principio libu de
aialibus: ſes mai: q cōtinet tota hancā viſa: ad genu: z lo
quêdo de taliposterio: p[es] est melio: q: magis elevat? Eſt
etiā p[es] mino: a genu inferius: z antero: tunc est melio: q
magis moueſ: z depuraſ. Jſte popiniquo: est cœdi. Jſte pe
des anterioſes ſuppoſiti ſunt respectu medbroz anterioſi
que ſunt nobilia et e: nobilioz nutrimento nutrita: non ſic
bo poſterioſes qui ſupponitur poſterionibus mébris que
ſunt villia. Eſt i: objeſcas q poſterio: est elevatio. Reſpoq.
veri eſt loquendo de maiora pede z no de mino: immo an
terio: z poſterio: equaliter ſunt demiſi. Querit de cere-
bro de quo maria eſt cōtrarietas inter aucto. vt inter yſa
et Arifto, q: ille dicit q est cali, thu: ſed videtur q fit frigl,

Ziber

guoſa:ptinet calori et hûiditati; et qoſt a parte pel
liculari: attinet frigiditati et siccitat: idcirco de pin
guibus aialibus frigidi ſunt et humidi. Si vò de ma
culeatis: frigidi et ſicci. Et licet oculi facilius ceteris
membriis vigerantur: tamè ob pînguedinem fibi ad
miſtam habet gravudinis viſcolitatis et indigektio
nis quidda: ptopter hoc non occipientur niſt cui aceto
t obſomogaro: apio: pipere: calamento: zinſibere: et
ſimilibus condiantur.

De naribus.

Ares frigide ſunt et ſicce: ſunt enim cartilas
ginofe: ideoq: digestioni difficiles: pari nu
triumt: edantur ergo cum aceto: obſomoga
ro: sinapi: carui: pipe zinſibere; et ſimilibus.

De linga.

Jingua inter lacertos & tenera carnè eſt
mediocris: idcirco sola cometha dat nutri
mentum inter durum & molle mediocre:
que ſi cum lacerto ſibi iuncto mundeſt
erit laudabilio: faciliuſq: digereſt. Rur
ſus ſi cum tenera carne ſibi iuncta per quâ salina oſi
descedit manducetur: durioſis & viſcolioſis erit di
geſtiōis: vō bonu eſt ſi cu obſomogaro: piperæ: acæ
to: origano; zinſibere; et ſimilibus comedatur,

De gutture.

Attur frigidi eſt et ſiculi: q[ui] cartilaginuſs:
pinde paru[n]i dat nutrimentum digestioni
inboediens: h[ac] de cauſa cui cadis aromati
bus dect comedi.

De corde.

D: uere eſt ſubſtantie et nature lacertori
pertinens: tarde de ſtomacho eijcitur: ſed
ti cuſ bene digeritur: multum et boni p[er]
ſtat corpori nutrimentum,

De pulmone.

Almo faciliſt eſi digeſtiōis: et ſ facile de to
macho eijcitur p[ro]pter leuitatem ac rari
tatem ſubſtātie: p[ro]inde ceteris mebriis
minus nutrit generans humo[em] phle-
gmati ptirnientem.

De depate.

Par oibus membriis aialium groſſus eſt
et durius digeri: ſanguinem tamè generat
laudabilem: nutribilius eſt vò carne no ha
bente p[ing]uedinè: ſed lactenti[n]i epar cete
ris melius: galline vò melius eſt q[ui] lacteti[n]i: p[re]cipue
ſi galline nnrimentu fuerit tritici farina cuſ lacte di
ſtemperata et ſicibus.

De splene.

A[len] illaudabilis eſt nutrimenti: coru
ptum et melacholicum ſanguinè generat
digeſtiōi duru: et tarde de ſtomacho eijci
tur: pari tamè ponticitatis habet p[ro]pter
choleram nigra ſibi dominantè. Idcirco affus come
dentium gingiāas conſoriat. Splen aut[em] porcinus
melio: ceteris eſt p[ro]pter ſue ſubſtātie ſubtilitatem
et raritatem.

T Queritur vtrù medulle generentur ex ſanguine vel ex
Iſpermate; videctur ex ſanguine: quia dicit p[er]s quæ in anima

libus habentibus ſirbum medulla eſt ſimilis ſirbo: eſt in ha
bentib[us] ſagimen medulla eſt ſimilis ſagimini: ſed tam tam
sirebus & ſanguem er ſaguine generantur; igitur et medula
la. J[tem] Arifto, Auicen. & Bal. oicunt quæ membra radicæ
lia er iſ p[er]mate generantur, cuus ſignum eſt: q[ui] ſi perdebar
tur non p[os]uit reſtaurari. Ombra vò replenti ex ſangui
ne generantur: ſicur medulla. J[tem] dicit Auicen, quæ medula
le in principio ſunt rubeli coloſis; vt medulle iuueni: led rus
beus colo: atteſtatur ſanguini et no ſpermati: c[ui] ſperma ſit
albi: igitur. In c[ó]trariui et Arifto, ponens aliquas medula
las er iſ p[er]mate generari. J[tem] dicit y Isaac quæ ſpinalis medula
la frigida eſt et p[um]i. et eſ ſimilis cerebro: oſi: cerebrus et p[er]
mate generatur. J[tem] Arifto, igitur. K[es]pon, q[ui] quæ dicit me
dulla que c[ó]tinetur in oſſe et non eſt o[di]nata ad illud oſ in
quo continetur: vt eſt medulla cerebro: quæ c[ó]tineſub cra
neo: et tamen no ſordinatur ad nutrioniu[m] cranci: et ſimiliter
medulla ſpinalis: et tratis fine o[ubio] gener: tur eſ p[er]mate:
et ſic p[ro]cedunt ſede rationes; et ſic loquitur Arifto. Alie ſunt
c[ó]tente in oſſe et ſordinantur ad euis nutrimentum: et ſic ge
nerantur ex ſanguine ſue ex nutrimento: et ſic p[ro]cedunt p[er]
merōnes. Queritur vtrù medulle o[si]antur a cerebro:
videtur quæ h[ic] ſia quæ c[ó]tineſs o[ur]tur a continente et c[ó]tentiu[m]
fimiliter a c[ó]tente: ſed o[ia] oſſa o[ur]tatur a crano: ergo et
medulle contente in oſſibus. J[tem] dicit Bal. quæ o[ta] p[ui]
spicis atteſtantur: ergo que alicui atteſtantur o[ur]tui ab eo
dem: ſed medulle atteſtant cerebro: igitur ab c[ó]de o[ur]tur.
J[tem] dicit Arifto, quæ p[ra]ncipali reſt in quo reſ plus abſidat
vnde ſin Arifto, ſanguis plus abundat in c[ó]de & in alij[is] me[n]
bris: v[is] d[ic]it o[ri] a c[ó]de: et ſimiliter cu[n]i plus medulla abun
det in cerebro & in alij[is] mebuis dicetur o[ri] ab c[ó]de. In c[ó]
trariui et Arifto, d[ic]ens quæ non o[ur]tatur a cerebro. Et t[am]e
Konſtanct. & Auicen, ponunt quæ alij[is]a medulla o[ur]t a cere
b[ro]to: et p[ro]pter hoc qu[er]utur c[ó]trarietas ita. Ad hoc d[ic]ens
di[que] q[ui] quedà o[ur]tunt ab aliquo per decidenè: vt p[er]ma sa
humiditate: et q[ui] quedà per vià inſiudines et irradiationis: vt
p[ui]i in cure a cure: et berbe a terra, et quedam per c[ó]tinuita
et e[rit]u: et v[ram]i a hip[ite]: et ſtripes a radice, et p[er]que per
viam influentie: ſicur a c[ó]de, virtutes ad o[ia] membra, que
dam vò per vià ſimilitudines: ſic utem omnes neruſiſtatur a
pelliculi: vt a p[ia] matre & d[ura]. D[ico] ergo q[ui] alij[is] medulla
o[ur]tatur a cerebro per vià decidenis: ſed iſtoque que ſic o[ri]u
tur: qu[id]à eſt o[ta] us vnuerſalis et qu[id]à particularis. Dico
ergo q[ui] medulla cerebro: et ſpinalis medulla o[ur]t un[que] a cere
b[ro]to particulari: et ſic loquitur Auicen. & Konſtanct. Sed alie
medulle a cerebro o[ur]tunt o[ta] vnuerſali et non particulari
& immo o[ta] particulari o[ur]tunt a medulla ſpinali. M[à]s ci
medulle oſſi[n] corporis neceſſarie ſint ad humectud[am] om
nia membra corporis in quibus ſunt: et haberet o[ur]t par
ticularem a cerebro iam cerebri: n[im]is eſſet debilitatum: et
p[ro]pter hoc habuerit o[ur]t a ſpina: vel a n[u]cha a quæ o[ri]
tur particulari: ſpina: que p[ro]tenſa eſt per mediump[us] o[ſi]
v[if]b[us] ad caudam vel v[is]q[ui] ad an[ni]. Quâdo ergo Arifto, negat
o[ur]tum medullarum a cerebro: no[n]egat p[er]ſimulari: ſed ne
q[at] g[ui] no influat: quia medulla ſpinalis que eſt cali. et p[um]i.
ſituata eſt ſub cerebro q[ui] o[ſt] frigi, et p[um]i, vt contêpere et
reſbum et z[ib]i influat cali. et p[um]i, et ſic patet solutio ad argu
m[é]ta. Al[ii] d[ic]it q[ui] n[u]cha non o[ur]tura cerebro: ſed ci. L[of]ſa,
d[ic]it q[ui] a cerebro n[u]cha o[ri]: ip[ſe] intelligit q[ui] ita uo: q[ui] nu
cha et cerebrum o[ur]tunt a tertio q[ui] ſa materia p[er]matica,
T Queritur cu[n]? compleſionis ſit medulla: videtur q[ui] frig
i. et ſic, quia d[ic]it P[hilare]. quæ c[ó]tineſs inmutat contenti[n]
ad ſuam crasim: ſed o[ſi]a ſunt frigi. et ſic. Iſg[ic]. J[tem] d[ic]it Ba
li in c[ó]m[é]to ſup[er] a tegni q[ui] p[u]miditas generata in membro
calido eſt cali. et in frigi, frigida, vnde d[ic]it y Isaac quæ ſanguis
calidio eſt lacte: et q[ui] eſt quia ſanguis generatur in mem
b[ro]to calidioſi: vt e[pi]n epate: lac y in frigi, vt in mamillis: ergo
c[ui] o[ſi]a in quibus generatur medulla ſint frigi. ſimiliter te.
J[tem] generatur ex nutrimento melancholico of[si]um: ig[ic].
In contrarium ſunt omnes auctores dicentes medulla eſſe
cali. et p[um]i. J[tem] d[ic]it y Isaac quæ omne v[n]ctuofum eſt calidio
et p[um]i. J[tem] d[ic]it etiam q[ui] ſap[or] dulcis caliditati arteſtak.
K[es]pon, q[ui] quedam eſt medulla: vt ſp[ò]dilum generata e[pi]

Dietarī particularium.

Fo. cxxxir.

spermate et a cerebro oitur; et talis est fri. et humi. sicut cere
bium. Et alia medulla offium est talis et cali. et humi. Iota
viteerius et medulla quatuor est de principio materiali: est ca
li. et humi. q; generatur ex nutrimento offium: et ofla de nu
trimento attrahunt partem grofiam impuram melacholicam
ta men quod continens est fri. et sic, tamen quia ofla no mul
tum impurmunt in medullam: ideo non sequitur copllectione
offium. Queritur etrius medulla nutriat os in quo cotine
tur. Respon. q non loquendo de nutrimento reftauratio-
nis: sed benenutrimento recollacionis: id est pabilitatiois
offium: vt suscipiente nutrimentum: q; cum sint dura et ben
fa nifi remorillardum ex nutrimento: et non posent bene medullare
fac via intelligit pbs in. in. et de aialibus dicens q ofla ex me
dulla nutrimentur. Iam fit nutrimento ofla vera et materiali nu-
tritiœ medullle cœversionem et vera assimilatione in sub-
stantis offium: cum quedam medulle er spermate generem
tur: sicut spinalis medulla et medulla cerebri: et ofla ex fan-
guine generentur: iam sequeretur tale inconueniens q me-
bia fanguinea; vt ofla nutrimentur ex membriis spermaticios
vt et quibufida medullis qo est contra ordine. Queritur
quare medulla est in offibus et non in carne aut neuro in
aliis membriis. Ena caufa est: q; sicut pinguendo est tefault
rus nature: ita medulla ei et purioii parte nutrimenti se
ererent: et quia sicut rep tefaultis ansum et tefaultus repos
in turibus foribus et no debibus; sic et natura medul
lam in offibus cum sint memba: forcia respectu aliou. Se-
cunda caufa iam dicta est: q; cum ofla sint memba dura et
folida fuì nutrimentu quod est grofium et melacholicu: no
posset eorum fubstatiu penetrare nifi est remollida: ideo
natura medullã in ipfis poti? collocauit. Zertia caufa est: q
im Arifto, nutrimentu et me mitjo: et vnde dit ycauf q non
agunt simplica in còposita quæadmodù compoita in com-
poita: 2 vice nutrimentum offium est miitum et quadam
parte melancholica quam ad se attrahit: et alia plegmatto
cu fiume aerea quam tan superfluì nutrimenti cozi respektu
non expeffant ad carnem: ei no fit membi: ignobilita lega
re fuas superfuitates ad nobilia: ideo in concavitate oflis
remanet fubstantiacum medullaris. Quarta caufa est: q; ofla
in digestione nutrimenti sunt pauperrima: ideo cum digestio
fiat per cali. et humbi. natura ingenuit reccidere in eis
medullam cali. et humi. iuuanentem eorum digestionem: sicut
ad funduì stomachi natura positione melacholie delegat ad
eius appetitum fucitandu: et positionem cholere ad et de
gestionem confortat: ei: stomachus fit de fe in calore paus-
perrimus. Et huc de caufa est ofla quoddam lata no habet me-
dullam: quia fufficit humiditas carnis circundantis ad bus
mectandu: ei; adeo qo sint habilia ad nutrimentum suum at
trahendu: et non sunt ita magna ipfisa nec rotunda: sicut illa
in quibus medulla generatur. Etis alia caufa est: quia ofla
pectoris: et alia que funt iuxta cali. membra: vt iuxta cor
non habet medullam: quia calor forbis paurit tota medullam fis-
ue humiditatem: et hec est caufa quare ofla leonis no sunt
medullofa: quia leo est animal valde calidum. Secunda cau-
sa est etiam: quia leo est animal marine pugne et audax: vt
dicit pbs: cuius signum est: quia muadita alia fepso mato
ra:ideo natura fagat cuius fagactatis non est finis: dedit ei
ofla dura et forcia et no còcau. Iota medulla aliali pple
gimacorui vt poici: aut fanguineo cum vt arictis no est ita fa
pida sicut melacholicooz vt bovis: quia non est tanta vis se
questratua in ipfis sicut in melacholicis alialibus. Que-
ritur qve spinalis medulla est ita infipida. Ena caufa est: q;
generaf ex materia spermatica que no oxidatur ad nutris-
mentum: sed ad generatione. Secunda caufa est: quia affi-
matur et magne est conformis cerebro in quo continetur
humiditas aquoſa ſupflua quevalde est inſipida. Querit
tur a qua digestione generetur pinguedo: an a prima ſecun
da vel tertia: videof qo no a tertia: q; dicit Auicen. q tertia di-
gestiu facit de carne carnet et de oleo os: sed pinguedo est
nullum illoſi: igitur. Item tertia digestiu generat quid of
ſtinet: prima et ſeunda quid indiftinet: et confufum: ei et
so pinguedo fit quid indiftinet: sequitur etc. Item vnus

quod generatur a virtute illius in quo magis abundat et
magis conferatur: sed pinguedo marine abundat in feci
da digestiu: vt circa renes et stomachi: ergo a fecida dige-
tiuia generatur. In còtrariis est pbs et Auicen. dicentes q a
tertia digestiuia generatur. Etre ratio: quia fecunda digestiu-
ua generat humoſe et nibil extra humoſe: vnde no generat
humiditate: ſed pinguedo no est humo: immo aliquid et
tra humoſe: vnde pinguedo generaf ex ſanguine vutra ſpe-
cie humoſis. Respon. q generat a tertia digestiuia. Sed
nota q quandoq operatur complete: tunc generat mem
bum vel carnet, vnde tunc er carne facte carnet etc. et ſic lo
quitur Auicen, quando q yo operatur incomplete: t ſic ge-
nerat pinguedine: t hoc modo potest genera
re rem indiftincta, ad tertiis argumentum dico q tertia di-
gestiuia no appropiat fibi aliquod mebri: immo est in quo
libet mebzo: 15 igitur pinguedo marine abundat in fecida
digestiuia: tamen propter hoc non generatur a fecunda: im
mo potius a tertia ci in quolbet membro fit tertia digestiu-
ua. Queritur cuius copllectionis fit pinguedo: et vtrus ge-
neretur a calido aut a frigido: videtur et humi. q a
calido generatur: q: pbs et Auicen. dicunt q generatur ex
tnuctuſitate ſanguinis q est cali. et humi. Et œne omnes
tatuïs est cali. et humi. im Bal. ſupra pionoſica: ſed pingu-
do est maturativa: vnde apoſtolum matata: igitur. Item
dicit Bal. q generaf pinguedo ex forzi caliditate: ite yaac
vo dicit q a frigiditate: et ita videtur còtrarietas auctus: 2
Et vo eò dissoluit a frigido coagulatur a calido: et cœur
ſo: ſed pinguedo a calido dissolutor: ergo a frigido coagu-
latur: et ita est frigi. et humi. Respon. q a generationem
pinguedinis duo requiruntur. Pamo requirif forbis dige
tiuia generas multitudine bumioum: t ſic materialer pin
guedo generatur a forzi calore: et ſic loquif Bal. q: eius ma
teria a forzi calore generatur. Secuìdo modo generatur for-
maliter: t ſic a debili calore generatur no potente agere ſu
pia tantam quantitate humoï còplete: et eis faciens car
nem aut ofla q et hoc modo loquitur ite auctor. Sed nota
q dupler est pinguedo: quedam est citrina fiume aerea ca
li. et humi. alia alba aquoſa: et ita est frigi. et hum. 2 Que-
ritur que pinguedo fit calidio: an nouayel antiqua: videtur
q antiqua fit frigidio: quia pinguedo sequitur naturalia alia-
ſis copllectionem eius cui est: ſed animal antiquum frigi
dius est iuene: igitur. Item dicta aucto: ite q pinguë
do habet caliditate ab aliali cuius est: quato ergo magis re-
mouef a suo aliali tanto f igitio: est: ſed quato antiquio: ta
to magis remouetam a ſuo animali: igitur. In còtrariis est
Bal. dicens q quato antiquio: tanto calidio. Item ſimile
est de oleo q de vino 2 pinguedine: ſed vinum q oleum quâ
to antiquioza tato calidioza: igitur. qo concedo. Ena caufa
est: q: per proceſium tempus consumitur aqueitas taà a ca
loze intrinſco q extrinſeco: ſic in vino q oleo. Et ſecun
dum dicitur q no valtet: q no dicitur pinguedo antiqua co
q ab animali antiquo extrahaf: ſed q diu fuit feruata. Ad
ſecundi coceditur quatitatiuie: ſed no qualitatiu: yel dic q
objecit de calore viuicoz q no de calore natural de quo loq
mur bie. Queritur quare pinguedo non est in alialib: ca
rentibus ſanguine. Ena caufa est: q: pinguedo generaf ex
bona q forni prima digestiuia q ſeda: et talia aliali no habet
fecunda digestiuia forre. Secunda caufa: q generatur mate
rialiter ex tnuctuſitate ſanguinis: et ita animalia no habet
ſanguinem: igitur. Queritur quare pinguedo marine
abundat in regione natural: vt circa stomachum et renes: t
non in aliali: vt in cerebro tantum: nec in vitali: vt circa cor.
Ena caufa est: q: pinguedo generatur ex objecto et effectu
ipfius eparis: vt ex tnuctuſitate ipfius ſanguinis que mari
me abundat circa regione naturale vt circa stomachi: vt vm
bilicici. Secunda caufa est: q in regione naturali: vt circa e par
e ſcalo: mediocri: et temperatus potës refoluere t no con
sumere: ſed in regione vitali est nimìq calo: tota hùditatem
còſumès: t in aliali nimis debilis: q: ibi est nimia frigiditas
et s iij

9 11

Liber

cui cerebræ fit frigi, et p[ro]b[itu]tur. Tertia causa est ex parte finis: q[ui]s efficit in parte alii tunc impeditur transitiv[us] p[er] spiritu[m]i sen fibiliti: et in vitali p[er]suali p[er]suum; sed in naturali abudat pin guedo: q[ui]s naturalis debet esse cali, et p[er]umi, c[ui] ibi vigeat et digestio q[ui] est cali, et p[er]umi. *Queritur quare tertia digestio est facia thesauri*: vt p[ro]ote p[er]inguedine: et nò scöda aut p[er]ima digesio. Unna causa est qua tertia digestio regi c[ó]parat cui fit subditi famulantur: vnde sicut re[que] vel d[omi]n[us] haurita suis feruentibus pecunia: et inde thesaurizat: et nò ieru a d[omi]no: si similiter tertia digestio te. Secunda causa est: q[ui] natura fas- tarunt cuius sagacitas non ex finis: thesaurizat de nutrimênco p[ro]tero, et m[ú]do cuiusmodi è in tertia digestiva et nò de ip[ro]to et feculèto q[ui] est in prima et scöda, vnde sicut re[que] nò reponit in thesauruo suo metalla villia: immo nobilia: sicut auris et ar- genti: similiter et natura te. *Querif cuius c[ó]plexionis fit oculus*: videtur q[ui] cali, et sic: q[ui]dicit Arisfo, scödo de alia: q[ui]e ad natura medi[que] oiganii et obiecti: fed medi[que] vifus est lucidu: vt aer: ergo et oculus qui est vifus oiganii: si: f[ur] est specie ignis: et ignis est cali, et sic, c[ó]plexioris: igif et oculus. *Ite* dicit Arisfo, q[ui] alia abundantia inanguine et spiritu[m]us sunt cali, carentia vò fanguine sunt frigida: igitur cum oculi sunt pleni p[er] spiritibus, vnde d[omi]cit Konstan. q[ui]nerus ob ticus mediate quo defecitur p[er] spiritus vibiles est caucius: et hoc vt posset continere maiorem copiá p[er]suum; igitur cus lus sunt cali, et sic, similiter et oculus. *Iste* in de senfus et senfato recitat q[ui] quidam app[or]ciauere n[ut]t quattuo: senfus ele mentis: et *Empedocles app[or]ciauere v[it]um igni*: fed ignis est cali, et sic, igif et alioque. *In c[ó]trariis est Auicen, dic[í]ces c[ui] frigi, et p[ro]*, c[ó]plexionis. *Iste* dicit Arisfo, q[ui] oculi z cerebr[i]i sunt iuſtudinare nature: fed cerebr[i]i est fri, et p[er]umi, igif et oculus. *Iste* dicit Arisfo, in de senſu et senſato q[ui] vnui quod ex c[ó]positio resoluitur in ea ex quib[us] c[ó]ponis: sed oculi resoluitur in aqueæ subſtatiáque est fri, et p[er]umi, iſitur. Ad hoc d[ic]endu q[ui] queda[que] c[ó]plexio in oculo que est ratio ne materie ex qua c[ó]ponitur: et ita est radicalis: et sic est fri, et p[er]umi, cui materia ex qua c[ó]ponitur fit fri, et p[er]umi, v[n]ita c[ó]plexio ſequitur radicale materie: et sic loquif Auicen, et Arisſt. Aliqua est complejo ipſius oculi flueſ et accidetalis: et ita est c[ó]plex: et u[q]t: aut p[ot] confiderari rōne p[er]suum fluentiùs ad ocu- li: et sic est cali, et sic, c[ó]plexionis et ignee: et sic loquif Empe d[oc]odes. Est aut alia oculi complejo, fluens: que debetur ei ratione c[ó]ntinens: vt p[ro]tate ratiòe p[er]inguedinis: et sic est cali, et p[er]umi, et hoc modo loquif similiter Arisfo, Ad primu[m] quod objicens q[ui] eadeq est natura q[ui] d[ic]o q[ui] verum est formaliz: vt peruetas: v[n]ta medi[que] oiganii vifus est peruiu: et sic loqu[us]or Arisfo. Ad alia argume[n]ta patet solutio per distinctione. *Querif vtr[us] oculi fit domi ſap[or]iis*: videq q[ui] nò: et d[ic]it Arisſo q[ui] natura aq[ui] vult eſse infipida: c[ui] g[oc]ulus fit nature aqueque erit, infipida ſap[or]iis. *In c[ó]trariis est Auicen, dic[í]ces q[ui] oculus optime ſap[it], ad hoc ſunt verſus. Lauda regit: me diu nutrit: caput est ſap[or]iatum. Solutio q[ui] oculus est ſapo roſus ratiòe p[er]inguedinis circu[i]datis: nò tamè rōne ſue ſubſi- ſtatiæ, p[ro]priæ. *Iota q[ui] nares quatu[m] ad subſtatiá c[et]ralem cartilaginosam fri, et sic, p[er]onticæ p[er]ſime nutriu: et ſic intelligit g[it] littera. Sed quatu[m] ad subſtatiá aeræ cali, et p[er]umi, ibi in terceptà benc ſap[or]iunt et nutriu: et sic te. Et ſt arguas quod benc ſap[it] benc nutrit: veru[m] est ſi benc ſap[it] de natura p[er] p[ita]: fed nares benc ſap[or]iunt: veru[m] ratione humiditatis aeræ intercluſe. *Queritur vtr[us] lingua fit alicuius ſap[or]iis*: vi- detur q[ui] nò: et d[ic]it Arisſo, q[ui] susſceptiui ſonu est abſonu: fed susſceptiui ſap[or]iis est infipidu[que] ſeu inſap[or]iis: c[ui]s g[oc]l[u]na susſciptat o[ſes] ſap[or]iis ſequif q[ui] est infipida. *Lótrariis videſ- mus q[ui] benc ſap[it] quâdo comedif. Respo, q[ui] lingua p[ot] c[ó]siderari dum viu[i]t et dum est in alii viuète: et ſic recipit om- nes ſap[or]iis: et ibi abundat humiditas ſalualis: et sic obj[i]c[i]s. Vel p[ot] c[ó]siderari inquatu[m] est miſtui: et dum est extra ſiue in via nutrimenti: et hoc modo optime ſap[it] in g[u]ſu q[ui] p[er]umiditas ſalualis eius tric[um] sumitur et detegitur et p[ro]p[ita] humiditas: optime ſap[it]. *Querif vtr[us] g[uttur] mul- ti nutrit: videt q[ui] ſic: q[ui] nutrimênco nutrit ratione ſue q[u]tatis: alterato[ro] ratione ſue qualitatis: fed g[uttur] dat mul- ti nutrimênco; g[ui] multu[m] nutrit. *Lótrarii tamè d[ic]it aucto: in

littera. Respo, q[ui] accidet aliter multu nutrit: q[ui] groſsum dat nutrimenti q[ui] de difficiliter multu in mebus moſtai: paru[m] nutrit naturaliter: et sic loquif aucto. *Iota velle q[ui] co: dat malu[m] nutrimenti materialis: q[ui] generat nutrimênco melacholic[i]i fr[i]t, et sic. Tam effectiv[e] est boni nutrimenti: q[ui] c[ui] habeat aspec[t]i ad co: sic dicti[us] ſut de corde cerui: t[uc]u quâdo comedif c[ui] bonis c[ó]barijs laudabitibus ip[ro] ſa uocit ad co: et digestione. *Querif cuius c[ó]plexioris fit pulmo*: videq q[ui] melacholice: q[ui] sicut co: est c[ó]plexicum q[ui] est in c[ó]tino[u] motu: igif et similiter pulmo c[ui] fit in conti[nuo] motu. *Iste* d[ic]it Haly q[ui] ad med[i]bi[m] ſimile p[er]hat egru tuendus ſimiles: c[ui]s in pulmone ſepe generat periplemonia q[ui] fit ex p[le]gmate: videq q[ui] pulmo erit fri, et p[er]umi. *Iste* d[ic]it Philaretus q[ui] c[ó]tines immutat cotêtis ad ſua cratim[ero] c[ui] in Auicen, humiditas p[le]gmatica ad pulmonem trámittaſſa: videq q[ui] pulmo fit fri, et p[ro]*, *Iste* d[ic]it iſte aucto: q[ui] p[le]gma generat: ergo est med[i]bi[m] p[le]gmatici. *In c[ó]tra rui est Auicen, dic[í]es q[ui] est med[i]bi[m] cholerici. *Iste* vult lip[pe]t Bal, in tegni, q[ui] c[ó]plexio cholericæ marie[na] est rara et cauer[na] noſa: fed pulmo est h[om]i[que] iſtur. Respo, q[ui] loquêdo de radii cali c[ó]plexione est cholericus: et ſic loquif Auicen, et Arisſo, lo quêdo n[ò] de fluente est frigi. et sic, c[ó]plexioris: q[ui] ita d[ic]erif c[ui]n nutrimênco et c[ó]tines. Ad c[ó]tines q[ui] est objicens. Ad primu[m] co[n]o est ſimile de corde et pulmone: q[ui] pulmo p[ro]pter aliu[m] co d[in]tinue moueſt q[ui] co: ſez, vt attrahat aere et expellat eſt: sed co[d]tinue mouetur: vt p[ro]pter motu c[ó]tino[u] et c[ó]fricationem partiu[m] solidar[i] generat: calo: naturalis et ſp[u]tis: et ideo non est ſimile. *Iota p[ro]*, q[ui] co d[ic]it Arisſt. q[ui] pulmo est naturalis caloſis: et co: etna[que] est terminus caloſis: q[ui] pulmo est p[ri]ncip[i]i caloſis: tanč[que] indicâs: et co: tanč[que] generâs c[ui]. *Querif tur[us] epar generat groſſum nutrimentu: videt q[ui] non: q[ui] m[é] Konſan[ta], ſanguis est coagulat[i]que: vnde rare est ſubſiātæ: ſicet ſangus generabit nutrimênco rarui et n[ò] groſſum. *In c[ó]trariis est aucto: dic[í]es q[ui] epar oibus med[i]bi[m]s groſſus et dur[i]us d[iger]ic[ur]. Respon[do] q[ui] epar d[omi] in alii viuète t[uc]u est rarui et ſic objicens: aut o[m] est extractu: et d[af] via nutrimenti t[uc]u indura[que]: ſic videtis ſanguine extractu ab ais li indurari coagulari et inſpilari: licet in alii ſit liquidus et clarus: et ſic loquitur aucto: iſte. *Queritur quare in alii aibus lac[er]tibus melius est epar q[ui] in volatibus aut alii[que] ſenibus. Ratio eſt: et epar peccat per ficcitatæ et duritiam ſicif fucet sicut fice: ſicce m[atri]s quanto p[ro]p[ro]ſinque: partu[m] ta[n]to melio: q[ui] t[uc] temperature eius ſicitas. Similiter d[ic]o q[ui] epar in aliiibus lactentibus temperatu[m] ratione cali, et p[er]mi. *Iste* ratione lactis remollitur. Sed auſes ſunt ſeeq et d[us]re: et p[ro]pter hoc induranſt et peioanſt. *Queritur quare quare galline melius est q[ui] alioq[ui] epar volatilibus: ſic d[ic]it iſte aucto. *Hoc idè vult Hirardus et m[ar]tex ſi c[ui] farina et c[ui]s lacte nutritur temperata in flubus f[ic]scis. Ad hoc ſoluit H[ir]ardus. ſed ipſe petit principi: q[ui] epar galline eſt m[ar]tex odiſerif et p[ir]sirituus regeneratuiu[m]. Sed adubc reſlat que ſi quóre hoc eſt. Responde q[ui] dic q[ui] gallina cali, eſt et p[er]umi, temperate: et m[ar]tex eſt animal dom[i]ſicum: ratione ergo loci acquirit cali, et p[er]umi, per que groſſities eſpatiis ſubſtitu[i]tæ et durities. Item farina lac[er]ticus habent cali, et p[er]umi, rōne cuius remollitur epar. *Queritur vtr[us] p[le]l[u] b[abe]t gene rare r[is]um ſin q[ui] oicunt verſus. *Eo[ra] ſap[it] et pulmo loquitur fel comouct iras. S[pl]e[re] ridere facit cogit amare iecur, videq q[ui] non: q[ui] d[ic]it Auicen, q[ui] r[is]um generatur et ſanguine p[uro] mundo existente in corde et med[i]bi nutriente, vnde d[ic]it p[bs] q[ui] p[er]ui et tuu[n]es valde ſunt ridentes: q[ui] habet puri[que] ſangu[i]n, c[ui]ergo ſplen habeat turbiu[m] ſanguinem generat. melacholic[i]i n[ò] generabit r[is]um: immo citriu[m] trifciatá. Respon[do], q[ui] ſplen in animali c[ui]us est cauſat r[is]um: q[ui] depurat ſanguine a melacholia c[ui] ad ſe trabat tota melancholiá: ta[m] men in via nutrimenti receptus generat p[er] b[u], melacholicum et ſic intelligit iſte aucto. *Queritur quare ſplen est rarus cauernofum c[ui] ſit membri[m] melancholicum et dur[i]u[m]c: et melacholia n[ò] faciat raritate: immo potius compactione. Respo, q[ui] quaedam ſunt c[ó]plexionis melacholice et t[am]en ſunt ſubſiātæ ſanguinée: vt perdit q[ui] fri, eſt et ſicce complectionis et t[am]en optime nutrit, q[ui] est c[ó]poſitionis et ſubſiātæ cab[us].