306

Homilia.

1891); „O wymowie kaznodziejskiej” ks. Bole-
sława Markiewicza (Kraków 1898). Są tak-
że obszerne traktaty o H·e w Teologiach pasto-
ralnych, jak Sajlera (1862), Wilczka (1864)
i Krukowskiego (1869). Z nowszych niem.
dzieł homiletycznych następujące szczególny
zaznaczamy: Nicolaus Schleiniger „Grundzü-
ge der Beredsamkeit”; „Die Bildung des jungen
Predigers.”; Joseph Jungmann „Theorie der
geistlichen Beredsamkeit” (Freiburg w Bryzgo-
wii 1895).
Ks. M. N.

W r. 1898 powstało u nas pismo miesięczne,
poświęcone kaznodziejstwu i życiu duchowne-
mu, p. n. „Homiletyka”. Inicyatywę wydawnictwa
podał ks. Maryan Nassalski, kanonik, b. prof.
Sem. duch. we Włocławku. Do d. 1 października
1901 r. ukazało się jej 6 tomów, które przed-
stawiają dobry fundament biblioteki kaznodziej-
skiej. Autorowie, których prace częściej były
umieszczone w „H·e” i szczególnie zasłuży-
ją na wyróżnienie, są: ks. prałat Chotkowski
prof., ks. kanonik Jordan-Dąbrowski, ks.
M. Fulman, ks. dr. Jougan, ks. arcybiskup
H. Kłopotowski, ks. biskup H. Kossowski,
ks. biskup A. S. Krasiński, ks. Józef Kru-
kowski, prof. uniw. Jag., ks. kanonik Karol
Maks, ks. Miś, prof. sem., ks. kanonik Ma-
ryan Nassalski, ks. biskup Pelczar, ks.
Jan Sobczyński, prof. sem., ks. Szłagow-
ski, prof. sem. Obszerniejsze recenzye o H·e
wszły z pod pióra ks. J. Bzowskiego, ks.
pralata Chotkowskiego, ks. A. Chełmi-
kiego, ks. J. Charszewskiego itd. Ks. Wt. Ch.

Homilia jest to jasny i prosty wykład ja-
kiego wyjątku z Pisma świętego, z zastosowa-
niem moralnym dla zbudowania słuchacza. —
W Dziejach Apostolskich (roźdz. XX, 11) znaj-
duje się wyraz ómłezīv w mowie Apostoła do
zgromadzonej rzeszy chrześciańskiej w Troadzie
„o łamaniu chleba” Od tego czasu używać po-
częto wyrazu tego dla oznaczenia chrześciańskiej
mowy religijnej (cf. Justin Apol. mai. c 67; Ig-
nat. Ep. ad Polyc. c 5; Conc. Ancyr. c 1). Na
Zachodzie nazywano je tractatus. W synagogach
żydowskich po uprzedniem odczytaniu danego
wyjątku Pisma św. następował wykład i odpo-
wiednie moralne upomnienie. O Panu Jezusie
i Apostołach czytamy, że podobniež zwyczaju
się tego trzymali (Luc. IV, 16; Act. XIII, 14;
XIV, 1; XVII, 1—10; XVIII, 4). H., jako ro-
dzaj kościelnego nauczania, sięga więc najdaw-
niejszych czasów Kościoła. Był zwyczaj, że lek-
tor czytał Pismo św., poczem biskup wykładał
dane miejsce, wyprowadzał praktyczne nauki.
Był to praktyczny sposób nauczania: homilie po-
zwalały w jednej nauce o wielu mówić przed-
miotach, a przez to stosowniejsze były dla wie-
ków, w których męczeństwo codzień groziło.
Nadto wśród nawracanych na wiarę byli prostacz-
kowie, dzieci, nieumiejętni, i ten sposób nauczania
był dla nich dostępniejszy: można było uczyć

wiary, obowiązków i samego Pisma św. Do
pierwszych pomników w ścisłem znaczeniu H-i
liczymy homilie Orygenesa z III w. Dwa wa-
runki składają H-ę: wykład egzegetyczny
also parafrastyczny danego ustełu Pisma św.
i nauka: zastosowanie, upomnienie i zachęta. Do
użycia homilijnej formy wielce się przyczyniły
skóły w Aleksandryi i Antychii, w których
wykład Pisma św. był nauk podstawą. Piękne
wzory H-i pozostawili z Ojców wschodnich: sś.
Atanazy, Bazyli, Grzegorz Naz. i Grzegorz Nys,
Cyryl Jeroz., Cyryl Aleks. i Chryzostom; z Oj-
ców na Zachodzie: sś. Hilary, Ambroży, Augu-
styn, Piotr Chryzolog, Grzegorz i Leon W. pap.
W w. XI scholastyka wprowadziła w kazno-
dziejstwo suchą formę, przeciw której wkrósć\stanął mistycyzm, więcej działający na uczucie,
co spostrzegamy szczególnie w homiliach św.
Bernarda. W w. XVI powrócono do studyowania
Ojców Kościoła i pisania kazań i nauk homilij-
nych; w połowie wieku XVIII forma kazań za-
stępuje dawne homilie.—Opierając się na daw-
niejszych i póżniejszych pomuikach spostrzegamy
głównie dwa rodzaje H-i. Pierwszy rodzaj,
gdy cała nauka skierowana jest do obranego
przedmiotu; niema w niej wykładu Pisma św.,
przemowa jest prosta, przystępną. Drugi ro-
dzaj H-i zasadza się na parafrazie Ewange-
lii lub innego wyjątku z Pisma św. Stąd może
być czworaki gatunek H-i: 1) gdy się wykłada
tekst za tekstem, myśl za myślą—postylla (ex-
plicatio post illa verba textus lecti) z odpowied-
niem zastosowaniem; 2) jeśli do wykładu bierze
się kilka tylko zdanł główniejszych z danej pe-
rykopy; 3) jeśli do wykładu bierze się jedną
tylko myśl z Ewangelii, uzasadniając ją zdania-
mi z tejże perykopy; 4) jeśli całą perykopę
ewangeliczną tłomaczy się w opowiadaniu jedno-
litem ze stosownemi naukami. Składowemi czę-
ściami H-i bywają: a) wstęp, w którym albo po-
wody wyboru przedmiotu, albo obyczaj dawne,
albo obecne warunki, albo też ogólna jakaś prawda
mogą za treść posłużyć; b) miejsca Pisma św.,
które się wykłada; c) zastosowanie; d) zachęta;
e) zakończenie. Przygotami dobrych homili są:
krótkość, wiedza, ciśność, prostota, naturalność,
pożytek. Aby przygotować się dobrze do H-i,
potrzeba: 1) zrozumieć perykopę według kom-
mentarza i wykładu którego z Ojców Kościoła;
2) obrać jeden z czterech wzmiankowanych ga-
tunków H-i; 3) treść rozłożyć i obmyślić wraz
z zastosowaniem odpowiedniem. Różnica H-i
od kazania zasadza się na formie, stylu i celu.
Kazanie zazwyczaj jedną prawdę gruntownie
i obszernie przedstawia; strzeże pilnie założenia
i podziału, trzyma się oratorskich zapieśników, za
cel ma pouczenie. H. zaś traktuje pokrótec
o kilku przedmiotach, nie ma założenia i po-
działu, styl posiada prosty i przystępny—celem
jej jest przypomnienie prawdy, zbudowanie i za-
chęta. U nas wybitniejsi homileci byli: Marcin

308

Hommel Karol — Homolicki Michał.

szkołę generał-basu, 3 tria i t. d. Większą część tych rękopisów posiada biblioteka królewska w Berlinie, mniejszą — drezdeńska. A. Pol.

Hommel Karol Ferdynand, prawnik niemiecki (* 1722 r. — † 1781). Od r. 1750 był profesorem w uniwersytecie lipskim. H. nałęły do najpierwszych prawników niemieckich. — Napisał: „Oblectamenta iuris feudalis” (1755); „Oratio de iure arleniquizante” (1761); „Jurisprudentia numismatibus illustrata” (1763); „Rhap-sodia quaestionum in foro quotidie obvenientium” (1780—1787, 7 tomów). Roessig (ob.) po je-go śmierci ogłosił: „Opuscula iuris universi” (1785). H. K.

Hommel Fryderyk, orjentalista niemiecki (* 31 lipca 1854 w Anspach). Studjował filolo-gię w Lipsku, od r. 1877 był urzędnikiem bi-bljoteki w Monachjum, jednocześnie habilitował się w tamtejszym uniwersytecie do języków wschodnich, w 1885 został profesorem nadzwyczajnym, a 1892 prof. zwyczajnym tegoż uni-wersytetu. Prace przez H-a ogłoszone dotyczą głównie dziejów kultury narodów wschodnich i badań nad stosunkami pokrewieństwa ich ję-zyków. Dzieła te są: „Die äthiopische Über-setzung des Physiologus” (Lipsk 1877); „Die Natur der Säugethiere bei den südsemitischen Völkern” (Lipsk 1879); „Zwei Jagdinschriften Assurbanipals” (t-że 1879); „Die vorsemitischen Kulturen in Aegypten und Babylonien” (Lipsk 1883); „Die semitischen Völker und Sprachen” (t-że 1883, t. I); „Prolegomena zu einem Hand-wörterbuch der altarabischen Poesie” (Lejda 1884). Obszere studium o przyrodzie turańskiej języka sumero-akkadyjskiego, p. n. „Die sumero-akkadische Sprache und ihre Verwandtschaft-verhältnisse”, zamieścił w założonym przez sie-bie wraz z K. Bezoltem, assyrjologiem, czoas-piämie „Zeitschrift für Keilschriftforschung” (T. I, Lipsk 1884). Następnie wydał: „Abriss der Geschichte des alten Orients” (Nördlingen 1887); „Geschichte Babyloniens und Assyriens” (Berlin 1885—89, w zbiorze Onckena); „Die älteste arabische Barlaamversion” (Wiedeń 1887); „Auf-sätze und Abhandlungen arabisch-semitologischen Inhalts” (Monachjum 1892, 1-sza połowa); „Der babylonische Ursprung der ägyptischen Kultur” (Monach. 1892); „Südarabische Chrestomathie, Minão-sabäische Grammatik etc.” (Monach. 1893); „Sumerische Lesestücke” (t-że 1894); „Geschichte des alten Morgenlandes” (Sztutgard 1895). H. brał także udział w czynnościach zjazdów orjen-talistów i w wydawnictwach tych zjazdów ogła-szał swoje przyczynki naukowe. A. A. K.

Homodeus Jan, lekarz, o którym zresztą nie nie wiemy, prócz tego, że od r. 1586 do 1600, po Janie Chrósćiejowskim, był lekarzem kapituły gniezieńskiej. — Por. S. Kośmińskie-go „Słown. lek. pols.” (str. 175). Dr J. P.

Homofonia (grec.), wyrażenie muz.—jednogło-sowość, jednodźwięczność. Oznacza taki rodzaj

kompozycyi muzycznej (styl homofoniczny), w której jeden tylko głos prowadzi melodyę, a inne towa-rzyszą tej melodyi głównej bądź w akordach, bądź w niezbyt złożonych, po większej części jednostaj-nych, figurach akompaniamentu. W muzyce in-strumentalnej może taką melodyę prowadzić więk-sza liczba głosów (instrumentów), a mimo to kom-pozycya nie zatraci charakteru homofonicznego, jeśli w niej nie będą występuły jakieś inne me-lodye współrzędne, od głównej niezależne. Prze-cistawieniem H-ii jest Polifonia (ob.)—wielo-głosowość. A. Pol.

Homogamia, ob. Heterogamia.

Homogeniczny, ob. Jednorodność.

Homografia oznacza taką odpowiedniość dwóch form geometrycznych, że punktom jednej opro-wiadają punkty drugiej, prostym jednej proste drugiej, płaszczyznom jednej płaszczyzny dru-giej. Ob. Jednokreślność, Kolineacya, Rzutowość. S. D.

Homograficzne figury są to figury geome-tryczne, będące wzajemnie w odpowiedniości, zwanej homografią (ob.). S. D.

Homogyne Cass., Podbiałek, należy do rodziny Złożonych (Compositae), podrodziny Baldaszkronowych (Corymbiferae), poddzia-lu Upatrkowatych (Eupatoriacae), plemienia Podbiałowatych (Tussilagineae). Rodzaj ten obejmuje dwa gatunki: 1) H. alpina Cass., P. alpejski, z korzeniakiem obłym, gałęzistym, płożącym się; łodyga pojedyńcza, jednoko-szyczkowa, wraz z ogonkami liściowemi wełni-sta, opatrzona nielicznemi łuskami, z których najniższa zazwyczej liściasta; liście tylko korze-niowe, długogonkowe, sercowato - nerkowate, ząbkowane i karbowane. Kwiateczki purpurowe. Roślina górска. Wysokość ½ — 1'. Kwitnie w maju i lipcu. — 2) H. discolor Cass., P. wełnisty, podobny do poprzedniego, tylko ca-ły spód liści pokryty gęstym, białym kutne-rem. Z. Z.

Homolicki Michał (* 22 listop. 1791 r. — † 21 stycz. 1861), profesor fizyologii w uniwersytecie wileńskim, słynny paleograf, history miasta Wilna. Jako profesor fizyologii nie miał żadnych zaslug, gdyż i przedmiot był naowczas podrzędnym, i H., będąc ciągle chorym, mało mógł się poświęcać wykładom publicznym. Do-piero od r. 1827, gdy skutkiem choroby pozy-skał uwolnienie z uniwersytetu, rozpoczyna się działalność jego na polu badań przeszłości Wil-na, działalność bardzo bogata, która zapewniła mu wdzięczne inię w historyi miasta i kraju.— Rzeczywiście, na katedrze w uniwersytecie mie-wał krwotoki pułcne, w archiwach zaś kapitul-nych, hazylińskich, miejskich, wśród pyłu i wilgo-ci ozdrowiał zupełnie. W atmosferze napół zbutwi-ałych pergaminów, pomników przeszłości, czuł się rzeškim i zdrowym; odczytywał z niezmierną bie-głością stare pomniki do dziejów miasta i kościoła.

Homolka Józef — Homolog.

309

Mało kto i wiedział o istnieniu H-go w mieście,
nie spotykając go nigdzie; lecz przypomniał się
wielu, zwrócił zaś —mimo woli, gdyż skromnym
był bardzo —powszechną na siebie uwagę, gdy
ogłosił krytykę Historyi Wilna, napisanej przez
Kraszewskiego. Krytyka była niezmiernie suro-
wa, ale zarazem bardzo sprawiedliwa. Pierw-
szy Kraszewski ocenił ją należycie, bo wy-
cofał z obiegu księgarskiego ów niefortunny tom
pierwszy, a kierując się wskazówkami krytyka,
pracę swą zupełnie przerobił i ogłosił w kilka
lat później w czterech tomach. Od pierwszego
wystąpienia zają H. jedno z najwybitniejszych
miejsć między współpracownikami „Wizerunków
i roztrząsań naukowych”. Całe tomy są jego
pióra. Wszystkie prace H-ego nacechowane są
głęboką znajomością źródeł, z których czerpał
bardzo umiejętnościem. —Prace H-go ogłoszone w „W-
izerunkach”, wyszczególnia dr Szeliga w swoj
monografii „Czasopisma wileńskie”, ogłoszonej
w „Wiadomościach bibliograficznych warszaw-
skich.” Po zawieszeniu „Wizerunków” H. w dalszym
ciagu pracował nad przeszłością dziejową Wilna
i cenne podobno zostawił rękopisy. Złożono te
rękopisy po śmierci H-go w bibliotece publicz-
nej wileńskiej, lecz musiały być stamtąd wy-
kradzione, gdyż obecnie znajdują się podobno
w prywatnych zbiorach. —Niektóre rękopisy, lecz
nie z kategoryi ofiarowanych do biblioteki, miał
w swem rozporządzeniu Kirkor, i z nich „Stresz-
czenie pamiętników Franka”, ogłosił w wyda-
wanem przez siebie piśmie zbiorowem „Na
dziś.” —Szczegółowy bio-bibliograficzny o H-im
znaj-
dujemy w monografii Józefa Bielińskiego „Dokto-
rowie medycyny promowowani w Wilnie”, i w te-
goż pracy „Stan nauk lekarskich na Litwie”. Dr J. B.

Homolka Józef, kartograf czeski (* 1840 w Hlińsku). Po skończeniu nauk w Chrudimiu roku 1856 wstał na praktykę do miernictwa krajowego i pracował tu jako geometra aż do r. 1869. R. 1870 został kartografem przy węgierskiej drukarni państwowej, w której 1881 powierzono mu prowadzenie oddziału kartograficznego. Prace jego, odznaczające się gustownem, starannem i sumiennem wykonaniem, często zaszczycane były pierwszemi nagrodami. Osobliwsze zasługi położył w kartografii węgierskiej i jest członkiem węgierskiego Towarzystwa geograficznego. Wykonał przeszło sto map i brał udział przeważny w wydaniu wielkiego atlasu „A Magyar Allam közigazgatóse Térképe” (1884).

Homolle Augustyn Eugeniusz (* w roku
1808—† d. 18 sierpnia r. 1883), lekarz i che-
mik. Wykształcił się na wydziale lekarskim pa-
ryskim i tam w r. 1834, po obronieniu rozpraz-
wy „Considérations générales sur la thérapeu-
tique, en particulier sur les spécifiques”, dyplom
jókdoktorski otrzymał, poczem osiadł w stolicy
zajmował się do śmierci wykonawstwem jako
lekarz wzięty i bardzo ceniony. Naukowo pra-

cował głównie nad farmakologią i chemią far-
maceutyczną, a razem z aptekarzem Queven-
nem (ob.) pierwszy z ziela naparstnicy osią-
gnał digitalinę (ob.).
Dr J. P.

Homolle Jerzy (* w Paryżu w r. 1845 —
† tamże d. 24 listopada r. 1883), syn Augu-
styna H. (ob.). Do nauk lekarskich przykła-
dał się pod productionistem ojca w Paryżu
i w r. 1875 ukończył je jako doktor medycy-
cyny, obroniwszy rozprawę „Sur les serofulides
graves de la muqueuse bucco-pharyngienne (an-
gines scrofuleuses graves, lupus de la gorge)",
pocем został pierwszym asystentem (chef de
clinique) w klinice chorób wewnętrznych. Już
przedtem, od r. 1869, był czynny jako „Inter-
ne” w szpitalu dla dzieci, gdzie, zaraziwszy się
łonicą (ob.), chorował bardzo ciężko; po wy-
zdrowieniu pracował długo i gorliwie nad od-
kryciem zarazka tej choroby, co mu się wpraw-
dzie nie powiodło, wszakże przyczynił się znacz-
nie do lepszego poznania właściwości błonicy. —
Był redaktorem głównym pisma „Revue des
sciences médicales” i, między wielu innemi, ogło-
sił w niem prace obszerniejsze, napisane wy-
bornie, o błonicy, o gorączce durowatej i najlep-
szą o zapaleniu opłucnej; miał też udział bar-
do czynny w redagowaniu wydawnictwa „Dic-
tionnaire de médecine et de chirurgie pratique”,
w którym, obok innych, mniejszych, najpoważ-
niejsze prace jego są „Rhumatisme”, „Sciati-
que” i „Syphylis”. Zgasł w sile wieku, właśnie
gdy kończył pracę obszerniejszą o gorączce du-
rowatej. Ojcu swemu pomagał w pracach che-
mijszych, pisywał też dla „Union médicale”. —
Por. „Union médicale” (r. 1884, Nr 39) i „Bio-
graph. Lexikon d. hervorrag. Aerzte” (T. III
str. 270).
Dr J. P.

Homolog—homologiczny związek. Jest
to związek, który powstał z sobie pokrewnego
przez zamienienie w nim wodoru na grupę
metylową CH₃. Dla przykłady rozpatrzy me-
reg homologicznych węglowodorów nasyconych.
Przez zamianę w metanie CH₄ jednego z wodorów
na metyl CH₃, otrzymamy homolog metanu, etan:
CH₃·CH₃=C₂H₆; jeśli zuńów w tym ostatnim wodór
zamienimy na CH₃, otrzymamy następny homolog:
propan C₂H₅·CH₃ = C₃H₈; postępując dalej w teu
sam sposób z propanu otrzymamy butan C₃H₇·CH₃ =
—C₄H₁₀; z butanu pentan C₄H₉·CH₃ = C₅H₁₂ itd.
To samo w szeregu alkoholów: alk. metylowy
CH₃·OH; z niego etylowy CH₃·CH₂OH; z ety-
lowego propylowy CH₃·CH₂·CH₂·OH i t. d. Sło-
wem, każda grupa pokrewnych związków orga-
nicznych, czy to będą węglowodory, czy alkoho-
le, czy kwasy, czy też aminy lub nitryle i t. d.
daje się ułożyć w szereg następujących po so-
sie H-ów, różniących się od siebie co do za-
wartości węgla i wodoru o (—H+CH₃)=CH₂.
Jednakże tego rodzaju podobieństwo, tj. homologia
między dwoma związkami, zawierającimi prócz
węgla i wodoru jeszcze jakiś inny pierwiastek,

310

Homologacja — Homorod.

np. tlen, następuje tylko wtenczas, jeżeli mają one obydwa pierwiastek ten, połączony w jeden i ten sam sposób z węglem. Od kwasu octowego — CH₃. COOH np. różnią się o zawartość = CH₂, dwa związki: ester metylooctowy CH₃. CO. O. CH₃ i kwas propionowy CH₃. CH₂. COOH. Jednak tylko kwas propionowy, nie zaś ów ester, będzie H-em kw. octowego, gdyż tylko on ma tleny połączone w ten sam sposób z węglem, co kwas octowy.

**Homologacja**, czynność zatwierdzania przez sąd umów dobrowolnych i wogóle, tak zwanych, czyuności dobrej woli. Należą tu akty homograficzne, nazywają się homologicznymi, jeżeli proste, łączące punkty wzajem sobie odpowiadające, spotykają się w jednym punkcie, który nazywa się środkiem H-i; proste odpowiadające sobie wzajemnie przecinają się na punktach jednej prostej, zwanej osią H-i. S. D. R. K.

**Homologia** jest szczególnym przypadkiem homografii (ob.). Dwa układy płaskie, np. homograficzne, nazywają się homologicznymi, jeżeli proste, łączące punkty wzajem sobie odpowiadające, spotykają się w jednym punkcie, który nazywa się środkiem H-i; proste odpowiadające sobie wzajemnie przecinają się na punktach jednej prostej, zwanej osią H-i. S. D. R. K.

**Homologia w zoologii.** H-ą nazywamy podobieństwo morfologiczne organów czyli współności cech budowy i rozwoju, w przeciwieństwie do analogii, która jest podobieństwem czynności fizyologicznych. Dwa te podobieństwa niezawsze spotykają się razem, np. pęcherz pławny u ryb i płuca u wyższych kręgowców są to organy homologiczne, gdyż rozwijają się u zarodka w sposób identyczny, nie są zaś analogiczne, gdyż spełniają高的 czynności; odwrotnie zaś skrzydła ptaków i skrzydła motyli są tylko analogiczne, gdyż w obu przypadkach służą do latania, nie są zaś. homologiczne, gdyż budową i powstawaniem całkowicie się różnią.—Stosowanie do różnych rodzajów podobieństwa morfologicznego H-ę dzielimy na ogólną i szczególową. Ogólnie istnieje pomiędzy organami spotykanemi w ustroju w większej ilości i należącemi do jednej kategoryi, np. segmenty, kręgi etc. H-ę ogólną można podzielić znowu na kilka poddziałów: 1) Homotypia—podobieństwo organów zupełnie sobie odpowiadających, np. prawe i lewe oko. 2) Homodynamia—podobieństwo części idących jedna za drugą wzdłuż podłużnej osi ciała, np. segmenty pierścienic (Annelides). 3) Homonomia—podobieństwo organów leżących na poprzecznej lub na jednej tylko części podłużnej osi ciała, np. palce u rąk. H-ą szczegółową, H-ą w znaczeniu kościlejszem, nazywamy podobieństwo organów powstałych z jednego wspólnego zaczątku i spotykanych u różnych gatunków zwierzących. Tu znowu możemy roz galler: 1) H-ę zupełnie, jeżeli or-

gan jest zmodyfikowany co do wielkości, formy etc., ale zatrzymał swoje położenie i stosunek do innych części ustroju, oraz jeżeli w skład jego nie weszły obce elementy morfologiczne, — naprzykład: kość ramieniowa od skrzeków (Amphibia) do ssących (Mammalia); 2) H-ę niezupełną — kiedy organ pewien w porównaniu z innemi zawiera części składowe, których te inne nie posiadają lub odwrotnie, — np. serce w wszystkich kręgowych jest organem homologicznym, ale H. jest niezupełną, gdyż u ryb sinus venosus leży poza sercem, u wyższych zaś grup wchodzi w skład serca.—Wyuajdywanie H-i organów jest zadaniem anatomii porównawczej i embryologii (ob. Anatomia i Embryologia). Pojęcie to, mniej lub więcej jasne, zuańe było i anatomom dawniejszym, dopiero jednak w oświetleniu teoryi descendency (ob. Darwinizm, Filogeneza) nabrało właściwego znaczenia, gdyż na zasadzie H-i organów jesteśmy w stanie określić istotne pokrewieństwo zwierząt, odróżnić je od zbieżności cech, wywołanej przez identyczniki warunki życia (np. kształt ryb i wieloryba), a temsam budować naturalną systematykę zwierząt. J. S.

**Homologiczne** formy geometryczne, ob. Homologia.

**Homomyaria**, grupa mięczaków blaszkoskrzelnych (Mollusca lamellibranchiata), posiadających 2 jednakowe mięśnie zamykające. K. A. C.

**Homonimy** (z gr. ὁρός równy, podobny i ὄνομα imię, eols. ὄνομα) wogólności są to przedmioty, mające tę samą nazwę, chociaż różnej są natury. W szczególności H-ami nazywają się wyrazy jednakobrzmiące, które jednak znaczenieminteilnie się różnią. Posiada je każdy jązyk. W polskim np. do nich należą: mina—wyraz twarzy i mina—kopałnia; cera—kolor twarzy i cera—naprawa dziury w bieliźnie; dostawa—dowóz, dostarczanie i dostawa—linja trygonometryczna; zbieg—człowiek zbiegły i zbiegżejście się dwu lub więcej przedmiotów, jak np. zbieg ulic, zbieg okoliczności, i t. p. — Homonimia, równoimieność albo dwuznacność w powie zachodzi wtedy, gdy użyty jest wyraz, mający dwojakie znaczenie, dwuznacznik.—Homonimika oznacza zbiór homonimów. A. A. K.

**Homonna** (Humenowa), miasteczko na Węgrzech, w komitacie Zemplińskim (Ziemneńskim), nad rzeką Loborczą, prawym dopływem Bodrogą (dorzecze Cissy); urząd celny, szkoła sycerstwa; około 4 000 mieszk.: Słowaków, Madairów, Niemców i Żydów. W. N.

**Homorod,** 1) kąpiele w Siedmiogrodzie, w komitacie Udvarhely, na wysokości 560 m. nad poziomem morza, o 14 km. na południo-wschód od Udvarhely, w głębokiej lesistej dolinie wulkaniczuych gór Hargita; cztery źródła mineralne, żeleziste szczawy, pomocne w niedokrewności, katarze żołądka, chorobach nerek. — 2) H. (Ha-

Homo sapiens — Homran.

311

meruden), miasteczko w Siedmiogrodzie, w ko-
mitacie Gross-Kokelburg; stacya pokrywania
klaczy dla staduiny wojskowej Sepsi-Szent-
György.
W. N.

Homo sapiens, nazwa łacińska dla gatunku
Człowiek (ob. Człowiek).

Homotetya jest szczególnym przypadkiem ho-
mologii, mianowicie gdy oś homologii znajduje
się w odległości nieskończonej. Ob. Podo-
bienstwo. S. D.

Homotetyczne figury geometryczne są to fi-
gury pozostające ze sobą wzajemnie w odpo-
wiedniości, zwanej homotetyą (ob.). S. D.

Homotropina (Homotropinowy, Grana-
towy kwas) C9H15NO4. Należy do gromady
alkaloidów, znajdujących się w korzeniach gra-
natów. Otrzymana została po raz pierwszy przez
Ciamiciana i Silbera po 2-godzinnem gotowaniu
mieszaniny, składającej się z 4 gr. metylgrana-
toliny + 20 cm. wody z 10 gr. kwasu chromo-
wego i 14 gr. kwasu siarczanego + 200 cm.
wody. Oczyszcza się przez utworzenie soli ba-
rytowej i następny jej rozkład. Przy powolnej
krystalizacyi otrzymuje się w postaci małych
bezbarwnych pryzmatów, lub rombicznych tabli-
czek, często ułożonych w rozetki; przy szyb-
kiej-w niewielkich białych okrągłych zlepkach.
Właściwości fizyczne H-y są bardzo zbliżone do
właściwości tropiny: jest ona prawie nierozpuszczalna
w spirytusie i eterze, może być krystalizowana
z wody; topi się, pieniąc się silnie, między
240°-245°C. Daje podwójne sole: np. chlora-
rat, wzoru C9H15NO4HCl. AuCl3, który topi się,
rozkładając przy 190°C.
L. Szp.

Homouzyanie i Homojuzyanie. Sobór Nicej-
ski I, wyjaśniając dogmat katolicki o Bogu-
Człowieku, użył wyrazu: współistotny, po
grecku homosios (zob. „Hist. de l'infaillibilité
des papes” I. 286—94, II 208—15, p. M. I'abbé
Constant; Athanas. „Orat. c. Arian” I, 5;
Migne „P. gr. XXVI—21”; P. Batiffol „Étu-
de d'hagiographie arienne” 1891 i 1892), który
miiał oznaczać, że Syn Boży, będąc równym co do
istoty Bogu Ojcu, nie miał początku. Odtąd pra-
wowierni katolicy zaczęli się nazywać homou-
zjanami w odróżnieniu od aryan, którzy wy-
rażenie homosios odrzucili. Nauka semi-arya-
ska również nie przyjęła formuły katolickiej.
Zamiast określenia współistotny przyjęto po-
dobny — homojusios; stań nazwa homojuzya-
nie. Według ich rozumienia pomiędzy drugą
Osobą Trójcy św. i pierwszą zachodzi jedynie
podobieństwo natury. Kwestya dogmatyczna ze-
szła później na tory teoretycznych dysput co do
właściwości przyjętego przez katolików wyrażenia.
Wbrew zarzutom Homouzyanie dowiedli, że wyraz
„współlistotny” nie jest nowością, gdyż używali
go Ojcowie poprzednich wieków, jak: święty
Dyonizyusz, Klemens Aleksandryjski, Orygenes
i inni.
Ks. J. W.

Hompesch, herb polski z indygienatu. Na
tarczy, w polu czerwonem, dwa pasy srebrne
na kantach ząbkowane, ukośnie skrzyżowane.
Nad hełmem, w czerwonym kapeluszu z białym
wyłogiem, dwie zbrojne nogi, widzialne poza
kolana. Labry czerwone, podbite srebrem. Tar-
czę podtrzymują dwa lwy złote. Herb rodziny

Fig. 58. Hompesch (herb).

niemieckiej, z której Wilhelm, rotmistrz wojsk
austryackich i podkomorzy, uzyskał indygienat
galicyjski w 1845 roku. — Źródła: Borkowski,
Ostrowski, Siebmacher (III, 1, 13). D.

Hompesch Ferdynand, baron, ostatni
wielki mistrz zakonu Johannitów (* 1744 w Düs-
seldorfie — † 1805 w Montpellier), pochodził ze
starej, obecnie hrabiowskiej, rodziny Julijskiej;
mając lat 12, został na Malcie paziem wielkiego
mistrza, potem kawalerem zakonu i przez lat 25
był posłem austryackim przy zakonie. W 1797,
pod wpływem Austryi, wybrano go na mistrza
zakonu. Dnia 10 czerwca 1798 r. sprzeciwł
się wejściu Bonapartego do portu Maltańskie-
go i tym czynem dał mu dogodny pozór do
użycia przemocy. Francuzi zajęli wyspę, po-
usuwali zewsząd herby zakonu i zmusili wiel-
kiego mistrza, przyrzekając mu przytem 200 000
liwrów pensyi rocznej, do opuszczenia wraz
z kawalerami wyspy. H. udał się do Tryestu,
skład zaprotestował przeciwko zajęciu Malty.
Godność swą złożył w ręce cesarza Rossyjskie-
go. Pawła, który mu pensyę wyznaczył. Po
śmierci cesarza Francuzi płacili mu po 15 000
liwów rocznie.—Bratanek jego, Jan Wilhelm
von H. (* 1761—† 1809), był bawarskim mini-
strem skarbu i w okresie krytycznym r. 1806
przysłużył się wielce swej ojczyźnie.

Homran (to jest Czerwoni), pokolenie pa-
sterskie, pokrewne ludom Bedźa, we wschodnim
Sudanie i północno-zachodniej Abissynii, między
Setitem i Marebem (dorzecze Atbary, prawego
dopływu Nilu). Nazwa ich pochodzi od czer-