EXTRAIT DE LA HEIMSKRÍNGLA DE SNORRE STURLASON.

385

manna, at þeir skyldu ríða djarfliga¹ [í borgina² ok láta sér litið [um finnast³ alla nýbreytni, er þeir sá⁴, ok svá gerðu þeir; [keisarinn lèt þá fara allt á móti þeim með leika ok saungva⁵; reið Sigurðr konúngr [ok allir hans menn með 6 þvílíkan prís í Miklagarð⁷. [Svá segja menn, at Sigurðr konúngr lèti skúa hest sinn með gulli, áðr hann reið í borgina, ok skuldi svá tilhaga, at undan skyldi stökkva einnhverr skórinn á strætinu, ok skyldi engi hans manna til lítá⁸. Ok [er þeir Sigurðr konúngr komu⁹ til konúngs hallar¹⁰, [var þar [allt vel¹¹ fyri¹² búit; [en er menn Sigurðar konúngs voru komnir í sæti ok búnir til drykkju, koma í hóllina sendimenn keisara, ok báru milli sín í stórum töskum gull ok sílfr, ok sögðu at keisari sendi Sigurði konúngi, en konúngr leit eigi til fjárins, ok bað menn sína skipta með sér; sendimenn fóru ok sögðu keisara; hann svarar: sjá konúngr man vera stórum ríkr ok auðigr, er

hann vill eigi til slúkra luta hneigjast eða gjalda
loflig orð fyri; biðr þá enn fara með stóra cistera
fulla af gulli. Þeir koma enn fyri Sigurð kon-
úng, ok segja honum, at þessar gjafir ok sendingar
eru honum sendar af stólkonúngi. Sigurðr kon-
úngr mælti: Þetta er mkit fè ok fagrt, ok skiptið
þèr með yðr þessu, menn mínir ! Sendimenn fóru
aftr ok sögðu keisara; hann svarar: tveim skiptir
um þenna konúng, at hann mun vera yfir orðrum
konúngum at ríki ok fè, eða hann mun eigi vera
at jófnum vitrleik, sem konúngi sæmdi; farit nú
it þriðja sinn ok særit honum hinn dýrasta purp-
ura ok hrokaða þessa cistera af gulli, ok þar lagði
hann á ofan íj gullhringa. Nú fara sendimenn ok
koma fyri Sigurð konúng, ok segja at stólkon-
úngr sendi þetta hit mikla fè Sigurði konúngi;
hann stóð þá upp ok tók hringana ok dró á hönd
sér; síðan talaði hann snjallt eyrindi á grizku, ok
þakkaði keisara fógrum orðum allan sóma sinn ok

adverterent animum; atque sic fecerunt. Imperator obviam misit, qui eos fidium et vocum cantu exciperent; tanto splendore rex Sigurdus suique omnes Miklagardum ingressi sunt. Ferunt, regem Sigurdum, priusquam urbem intraret, equum suum aureis soleis calceandum curasse, re sic instituta, ut earum aliqua in platea excuteretur, et vetuisse, ne quis suorum animum adverterent. Rex Sigurdus cum suis aulam ingressus, omnia exquisitissime præparata invenit; quum comites Sigurdi regis sedes occupassent et ad potandum parati essent, missi ab imperatore aulam intrarunt, ingentia marsupia auro argentoque plena inter se gestantes, quæ Sigurdo regi mittere imperatorem dicebant; rex vero pecuniam non respi ciens, suos illam inter se dividere jussit. Missi reversi rem imperatori narrant; ille respondet: hic rex admodum potens et dives sit, oportet, qui ad tales res animum inclinare aut dignas gratias referre notit; iterumque eos ablegat, ingentes cistas auro plenas ferentes. Iterum ad regem Sigurdum accedentes nunciant, hæc dona et munera ei ab imperatore mitti. Rex Sigurdus: hæc ingens pulchraque pecunia est; hanc vos, socii, inter vos dividite. Missi redeunt, et imperatori nunciant; quibus ille: hoc de rege anceps existimatio est, aut alios reges potentia ac divitiis antecellit, aut prudentia, quali regem deceret, præditus non est; tertia vice redite, eique pretiosissimam purpuram afferte, et has cistas auro cumula- tas; quibus duo annulos aureos superimposuit. Missi eunt, et regem Sigurdum accedentes dicunt, hanc ingentem pecuniam regi Sigurdo ab imperatore mitti; hic ille surgens sumtos annulos manui induxit; quo facto disertam orationem Græco sermone habuit et imperatori pro quocunque honore et munificentia sibi exhibita speciosis verbis gratias egit; quo facto has pecunias magna cum decentia inter suos divisit. Hic quum rex Sigurdus aliquantum temporis commoratus esset, imperator ad eum misit qui quærerent,

1) *drambsamliga, superbè, G, D.*

2) a [om. D.

3) finnast um, a ] om. D, id.

4) a [ om. D.

5) a [ om G, D.

6) við, G, id.

7) a [, við slíkan þra í Miklagarð ok allir hans menn, D, id.
illam maxime eximiam, add. G, D.
11) a [ om. G.

8) a [ om. G, D.

9) svá, dein, a [ G, D.

10) hinnar agæztu ok (om, D):

12) þeim allt. illis omnia, add. G.

49

["386", "EXTRAIT DE LA HEIMSKRÍNGLA DE SNORRE STURLASON.", "stórlyndi, ok skipti nú þessu fè með mönnum sínum\nvið miklum sóma⁴. Sigurðr konúngr dvalðist þar\nnokkura hríð; þá sendi keisari² menn til hans [at³\nspyrja⁴, hvárt hann vill þiggja [at honum⁵ vj\nskippund af⁶ rauðu⁷ gulli, eða vill hann at keis-\nari⁸ lèti efna til leiks þess, er hann⁹ var vanr¹⁰\nat láta leika á paðreimi. Sigurðr konúngr kaus\nleikinn, [ok sögðu menn honum¹¹, at keisara kost-\nadi eigi minna¹² leikrinn en þetta gull. Þá ¹³ lèt\nkeisari efna til leiksins, ok var þá leikit¹⁴, ok\nveittu allir leikar¹⁵ betr¹⁶ þá sinn [keisara¹⁷ en\ndrottningu, þvíat¹⁸ drottning á jafnan¹⁹ hálfan leik-\ninn, ok keppast²⁰ í öllum leikum [menn þeirra²¹,\nok segja Grikkir, ef²² konúngr vinnr fleira²³ á\npaðreimi en drottning, ³⁴ þá mun²⁵ hann²⁶ vinna\nsigr, ef²⁷ hann ferr herferðir.", "²⁸ þat segja menn, þeir er verit hafa í Mikla-", "garði, at paðreimrinn²⁹ sé á [þann veg³⁰ gerr, at\nhár veggr er settr á³¹ einn vóll, nær³² [túns vídd³³,\nkringlótтан³⁴, ok gráður³⁵ umhverfís, [er menn\nskułu sitja á³⁶, en leikrinn er á vellinum; eru þar\nskrifuð margskonar forn tóðindi, Æsir, Völsúngar,\nGjúkúngar, gert af kopar ok málmi með svá miklum\nhagleik, at þat³⁷ þikkir kvikt vera³⁸; er leikrinn³⁹\nsettr með svá⁴⁰ miklum brögðum ok vèlum, [þvíat\nsvá⁴¹ sýnist, sem menn ríði í lopti, ok skoteldr\ner þar við ok allskonar hörpuleikr⁴² ok saungfæri.", "13. ⁴³ þat er sagt at Sigurðr konúngr skyldi veita ⁴⁴ snæðing ⁴⁵ einn dag keisaranum ⁴⁶, ok biðr nú sína menn efna ⁴⁷ til sköruliga alla luti, ok þá er [fengit allt þat, sem ríkjum mönnum ⁴⁸ sómði ⁴⁹ at veita ⁵⁰. Sigurðr konúngr [bað sína ⁵¹ menn ⁵² gánga [á þat⁵³ stræti, sem ⁵⁴ viðr væri auðkeypr⁵⁵, sagði at þess munu þeir þurfa; þeir sögðu ⁵⁶ at⁵⁷", "utrum mallet a se sex pondo nautica rubri auri accipere, an imperator ludos institueret, quos in hippodromo edere soleret. Rex Sigurdus ludos elegit, quos non minoris, quam hoc aurum, imperatori constare dicebant. Tum imperator ludos institui jussit; qui quum agerentur, omnia certamina imperatori melius, quam reginæ, ea vice cesserunt; nam quum dimidia pars ludorum ad reginam semper pertineat, asseclæ utriusque in omnibus certaminibus inter se contendunt; et credunt Græci, regem, si plura certamina in hippodromo vicerit, quam regina, ex bellicis quoque expeditionibus victoriam reportaturum.", "Dicunt, qui Miklagardi fuerunt, hippodromum sic factum esse: ductum esse in campo quodam altum\naggerem, areæ domesticæ latitudine, rotundum, gradibus circa instructum ad sedendum; ludos in campo\nfieri; hic depictas esse res priscas varii argumenti, Asos, Völsungos, Gjukungos, ære et metallo tanta\narte factos, ut vivi esse videantur; tantis ludos præstigiis et artibus institui, nam species apparere homi-\nnum in aëre equitantium; adhiberi et ignem missilem, omneque genus fidium et instrumentorum musicorum.", "13. Dicitur rex Sigurdus, die quodam epulas daturus imperatori, suos jussisse omnia liberaliter\nconquirere; itaque parata sunt omnia, quæ principes convivatores deceret; rex Sigurdus suos jussit in\nplateam exire, ubi bona esset emendorum lignorum facultas, hæc ipsis opus fore monens: illi significa-\nrunt, multas lignorum vehes quotidie in urbem deportari, neque esse, quod ea de re sollicitus esset;", "1) a [ om. G: a [ antepen. om. D. 2) Kritialax konungr, G. 3) ok lèt, D. 4) a [ om. G. 5) a [., at keis., G, D. 6) add. G, D; om. Fr. 7) om. G, D. 8) konungr, G, D. 9) keis., G, D. 10) add. G, D. 11) a [, en sendimenn sögðu, G, D. 12) fb. add. G, D. 13) Síðan, D. 14) at vanda, pro more, add. G, D. 15) leikin (forte leikir; leik"), D) konángi, G, D. 16) þann dag, add. G, superflure. 17) keis", Fris. 18) a [ om. G, D. 19) om. G, D. 20) um, add. D. 21) om. G; a [ om. D. 22) at þa er, G, D. 23) fleiri leika G, D. 23) at, add. D. 25) munl, D. 26) konungr, G, D. 27) er, G: þa er, D. 28) Fra paðreimstelk, add. G [n textu et marg.; Fra paðreimi, add. D. 29) paðreimin, G. 30) a [, þa leið, G, D, id. 31) um, circa, G, D. 32) sem til sè at jafns, quocum compararii possit, G, D. 33) a [, tunsvíð, area prati, G. 34) kringlott, rotunda, G, D. 35) gráðr, G. 36) a [, sitja menn þar (a, add. D) um steloveggina, G, D. 37) þa, G, D. 38) er þeir koma í leiklan, add. G, D. 39) hano, G, D. 40) om. G, D. 41) a [ om. G, D. 42) hörpuleikar, G, D. 43) Fra Sigurði konúnci jórslafara, add. G. Vittrig rað Sigurðar konungs, add. D. 44) keis", add. G. 45) keis, add. D. 46) om. G, D. 47) ætla, D. 48) a [, til var aftat (ætlat, D) allra luta, sem honum, G, D. 49) sámdi, D. 50) rikum mönnum, þa mætti, add. G, D. 51) a [, at, G, D. 52) skyldo (skyldi, D), add. G, D. 53) a [, at þvi, G, D. 54) t horglioni, er, G, D. 55) keypt', G: keiftr, D. 56) sic G: s., Cod. Fris. D. 57) hvern dag var, add. G."]

EXTRAIT DE LA HEIMSKRÍNGLA DE SNORRE STURLA'SÓN.

387

mögum hlóssum viðar¹ [var hvern dag² ekit í borgina, [ok eigi þurfti hann þat at ugga³. Ok er þeir skyldu⁴ til⁵ taka, var á⁶ bröttu allr viðrinn; þá⁷ segja þeir⁸ konúngi; hann svarar: vitið nú, ef þèr fàit valhnetr⁹, eigi munu vèr þeim kunna síðr at elda. Þeir fóru ok fengu svà miklar¹⁰, sem þeir vildu. Ok nú kemr keisarinn ok virkta¹¹—menn hans, [setjast saman¹², ok er þar¹³ margfaídr sómi, ok veitir Sigurðr konúngr með kappi; en¹⁴ er¹⁵ keisara¹⁶ drottníng¹⁷ finnr¹⁸ at [engin¹⁹ efni²⁰ skortir²¹, þá sendi hon menn²² at vita,²³ hverju þeir eldi²⁴; nú koma sendimenn²⁵ at húsi einu, ok sjá at þat er²⁶ fullt af valhnotum²⁷, ok segja henni; [keisara²⁸ drottníng²⁹ mælti: vist er [sjá konúngr³⁰ stórlátr ok mun fått³¹ spara til³² síns sóma; engi viðr logar betr en þetta; hon³³ hafði

þetta [gert til raunar³⁴, hvert ráð konúngr³⁵ tæki.

14. ³⁶ Eftir þetta bjóst Sigurðr konúngr til heimferðar; hann gaf keisaranum öll skip sín, ok³⁷ höfuð [þau en fèmiklu, er voru á konúngsskipinu, setti hann³⁸ á Petrskirkju [., ok eru þar síðan til sýnis³⁹. Kirialax⁴⁰ keisari gaf Sigurði konúngi [marga hesta⁴¹, ok fèkk honum leiðtoga um allt [sitt ríki, ok lèt setja honum torg til matkaupa ok drykkjar um sitt ríki⁴²; fór þá Sigurðr konúngr brot af Miklagarði, en eftir dvalðist mikill fjúlði [manna hans⁴³ ok gekk á mála. Sigurðr konúngr⁴⁴ fann¹⁵ Lozarium⁴⁶ keisara af Rúmaborg⁴⁷ [Í Svafa⁴⁸, ok fagnaði hann⁴⁹ honum forkunnar vel, ok fèkk honum [allt leiðtoga, ok lèt halda honum torg⁵⁰ um allt [ríki sitt⁵¹. Ok⁵² er Sigurðr konúngr kom [til Heíabæjar⁵³ í Danmörk⁵⁴, hitti hann þar⁵⁵

ubi vero sumenda erant ligna, nulla amplius copia aderat; quod quum regi indicarent, ille: dispicite jam, inquit, an juglandes comparare possitis, his enim non minus ignem alere poterimus; iverunt, et discumbunt; multiplici liberalitatis magnificentia excipiuntur, rege Sigurdo summa lautitia convivium struente; ut vero imperatrix animadvertit, nullam copiam deesse, misit, qui explorarent, quibus rebus flammam alerent; missi ædiculam quandam accedentes plenam juglandibus animadvertunt, eique rem referunt; tum imperatrix locuta est: magni utique rex iste animi est, nec ulli sumtui in honorem suum parctet; nullo ligno melius flamma alitur, quam hoc; scilicet ipsa rem curaverat, quid consilii caperet rex, expertura.

14. Post hæc rex Sigurdus ad reditum se paravit: imperatori omnes naves suas donavit, et capita illa pretiose ornata, navis regiæ insignia, ædi S. Petro dicatæ imposuit, ubi etiamnum visuntur. Alexius imperator regi Sigurdo complures equos dedit, viæ duces per totum regnum suum tradidit, forumque cibi potusque venalium proficiscenti constituit. Tum rex Sigurdus Miklagardo discessit, magnus vero hominum numerus ibidem remansit, et militiæ nomen dedit. Rex Sigurdus Lotharium, imperatorem Romanum, in Svevia convenit, qui eum prolixissime exceptip, ei viæ duces ubique prospexit, et forum rerum venalium per totum suum regnum procuravit. Rex Sigurdus Heidabæum in Dania delatus, ibi Nicolaum

1) om. G, D.
2) a [ om. G.
3) a [ af viðe, D.
4) þurfto, G, D.
5) at, add. G, D.
6) i, D.
7) ek, G, D.
8) om. G, D.
9) valnótr, G, D.
10) mikkit, G, D.
11) víreba, G.
12) a [ om. G, D.
13) þeim gúrr, D.
14) ok, G, D.
15) þat finnr, add.
G, D.
16) keis" Fr.; keis', G: keis", D.
17) a, Fr., G: dott", D.
18) om. G, D.
19) engi, G.
20) a [, ekki, D.
21) til, add. D.
22) ul, add. D.
23) með, add. G, D.
24) elda, G; ok, add. G, D.
25) þeir, G, D.
26) var, G.
27) valnotum, G; valnotum, D.
28) k', Fr. (fulgo = konúngs),
29) a, Fr.
30) a [, konungr sjá, G, D.
31) til, add. G.
32) om. G.
33) om. G.
34) a [, ulr rannar
gert, G, D.
35) hann, G, D.
36) Heimferð Sigurðar konúngs, add. G; Sigurðr kom aptr 1 ríki sitt, add. D.
37) voru, add. D.
38) a [, gullibin voru (om. D) a þvi (þi, D) skipi, er konuner hatöl stýrt, þau voru sett upp, G, D.
39) a [, oan, G, D.
40) om. D.
41) a [, hesta
marga, G, D.
42) a [, ríki sitt, G, D.
43) om. G; a [, Norðmanna, D.
44) fór utan fyrst um Bolgaralað ok þa of (um, D) ûngaraland ok of
Pannoniam ok Svafa ok Belgaraland (Beigaraland, D), þar, add. G, D.
45) hann, add. G, D.
46) Lozarium, G, D.
47) Rúmaborg, G.
48) a
[ om. G, D.
49) add. G, D.
50) a [, tarar greiða, D.
51) a [, sitt ríki, D; a [ penult., leiðtoga allt um sitt ríki, ok lèt halda þeim torg, svá
sem þeir þurft til allra kaupa, G.
52) a [, i Slesvík, G, D.
53) a [, i Slesvík, G, D.
54) Danmörk, D; þá voitti Eilfrí (Þylfrí, D) j. honam dýrlega veizin,
þat var um miðsumars skeið. Í Heíabáy, add. G, D.
55) om. G, D.

49*

388

Nicholás¹ Danakónúng, ok gerði² hann [fyrir honum veizlu mikla³, ok fylgði honum sjálfr⁴ á Jótland, ok gaf honum skip með öllum búnaði; fór⁵ Sigurðr konúngr [þá til Noregs⁶, ok var honum vel fagna, ok er þat mál manna, at engi⁷ hafi [or Noregi farin verit meiri frægðarfór⁸ en þessi, [er Sigurðr konúngr fór⁹.

20.... [Hann¹⁰ átti Málmfríði¹¹, dóttur Haralds¹² Valdimarssonar¹³ austan or Hólmgarði, [sonar Jarizleifs gamla ok Ingigerðar, dóttur Ólafs sænska Svíakónungs¹¹; móðir Haralds Valdimarssonar¹⁵ var Gyða¹⁶, dóttir Haralds Guðinasonar Englakónungs; móðir Málmfríðar¹⁷ drottníngar¹⁸ var Kristín¹⁹, dóttir Ínga²⁰ konungs Steinkelssonar [Svita-

konúngs; önnur dóttir Haralds Valdimarssonar²¹ var Íngibjörg²², er átti Knútr lávarðr²³, þeirra börn²⁴ voru þau²⁵ Valdimarr [Danakónúngr ok²⁶ Margrèt, Kristín ok²⁷ Katrín; Margrètu átti Stígr hvítaleðr; þeirra dóttir var Kristín, er átti Karl Sörkvisson Svíakónúngr; þeirra son var Sörkvir, [faðir Jóns konúngs²⁸.

24.... Sigurðr konúngr²⁹ svarar: heyrt muntu þat hafa, at ek átta³⁰ orrostur mjök³¹ margar í Serklandi³² ok fékk ek³³ í öllum sigr ok margskonar³⁴ gersimar, þær sem eigi hafa³⁵ slíkar [komit hingat í land³⁶; þótta ek þar mest verðr, sem³⁷ ek fann [hina göfgustu³⁸ menn, en ek hygg at [þú hafir eigi³⁹ enn [leynt heimdraga nafninu⁴⁰;

regem Danorum convenit, qui eum splendidiv convivio exceptip ipseque in Jotiam prosecutus est, et nave universo apparatu instructa donavit. Inde rex Sigurdus in Norvegiam redux magna exceptus lætitia est; et convenit inter omnes, nullum quam iter, ex Norvegia factum, hac Sigurdi regis expeditione gloriowsius exhitisse.

20.... Ille in matrimonio habuit Malmfrídam, filiam Haraldi, filii Valdemaris ex oriente ab Holmgardo, filii Jarizleivi prisei et Ingigerdæ, filiæ Olavi sveci, Svionum regis; mater Haraldi Valdemaris filii fuit Gyda, filia Haraldi Gudinii filii, Anglorum regis; mater reginæ Malmfridæ fuit Christina, filia regis Ingii Steinkelis filii, regis Svionum; altera filia Haraldi Valdemaris filii fuit Ingibjarga, quam Knutus lavardus in matrimonio habuit; horum filii fuere Valdemar, rex Danorum, et Margareta, Christina et Catrina; Margaretam uxorem duxit Stigus hvitaleðus, eorum filia erat Christina, quam Carolus Sörkveris filius, Svionum rex, in matrimonio habuit; horum filius fuit Sörkver, pater regis Johannis⁴.

24⁶.... Rex Sigurdus respondet: audivisti profecto, me permulta prælia in terra Saracenorum commisisse, in quibus omnibus victor varias adeptus sum res pretiosas, quales antea hanc in terram nunquam invectæ sunt; quoque illustriores viros conveni, eo majori dignus honore existimatus sum, ego

1) Nikulás, G, D.
2) fagnabli, G, D.
3) a [, honum vel, G, D.
4) síc (G, D: sjafir, Fr.; norðr, add. G, D.
5) þa, add. G, D.
6) a [, heim i ríki sitt, G, D.
7) eigi, non, G, D.
8) a [, verit farin meiri virðingarför or Noregi, G, D.
9) a [, var; þa var hann tvíðust (tvíður, G) at aldri; hann hafðe iij vetr verit i þessi ferð (fór, D). Þjafr [konungr beðir hans (a [ om. D) var þa xij veira [gamall at aldri (a [, þróðir hans, D), G, D.
10) 3: rex Sigurdus.
11) a [, Sigurðr konungr fékk Malfriðar (Malmfr., D) drotningar, G, D.
12) scriptum Haraldis in Fr.; konungs, add. G, D.
13) scriptum Valdimarssonar in Fr.
14) a [ om. G, D.
15) om. G, D.
16) gamla drottning, add. G, D.
17) Malfriðar, G.
18) om. G, D.
19) drotla, add. D.
20) ínga, Fr.; Svia, add. G, D.
21) a [, sýstir Malfriðar (sic mend., G; Malmfríðar, D) G, D.
22) íngibjörg, Fr.
23) s. Eiriks hins göða Danakónungs, s. Sveins konungs Úlfssonar; börn, add. G, D.
24) Knuts ok Ingibjarga, G, D.
25) om. G, D.
26) a [, er konungðm tók í Danmörk eptir Svein Eiriksson, G, D.
27) om. G, D.
28) a [, konungr, G, D.
29) om. G, D.
30) síc G, D; átta, Fr.
31) om. G.
32) er þa munt heyrð hafa nefnt, add. G.
33) om. G.
34) margar, D.
35) fyrir, add. D.
36) hinga í land komit, a [ D.
37) er, G.
38) a [, gorfesta, G, D.
39) a [, eigi hafir þa, G.
40) a [, hleypt heimdúreganum. Eysteinn svarar: spurt heði ek þat, at þá attir (hefur att, D) orrostur nökkurar utanlands (om. D), en nysþamliga var hitt landi voru, er ek göðra meðan; ek reista (reisti, D) v kirkjur af grundvelli ok hóllina i Björgun (Björgyn, D), ok ek göða höfn við Agðanes, er aðr var örfsti ok hvers mauns før er þess (om. D) norðr ok suðr (før, add, D) með landi; ek gjörða ek stúpðinn i Sinsholmsundi (Sinsholmsunde, D), meðan þa brytjaðir blámann fyrir fjandann a Serklandi; ætla ek þat litið gagn ríki voru. Sigurðr (konúngt, add. D) svarar, G, D.

a) Voir ce qui a été dit plus haut, p. 377-379, sur le compte du chap. 102 de la saga de Harald hardrade.

b) Les rois Sigurd Jorsalafarer et son frère Eystein assi-

stérent à un festin en Upplönd, et, pour y amuser leurs gens, ils firent une comparaison entre eux deux, d'abord sur leurs talents d'enfance, ensuite sur leurs exploits dans l'age viril.

389

fór ek [til Jórsala, segir hann, ok kom ek við Púl,
ok sá ek þik eigi þar, bróðir; ek gaf konúngdóm
Roðgeri jarli hinum ríka; vann ek viij orrostur, ok
vartu at aungarri; fór ek til grafar drottins, ok
sá ek þik eigi þar, bróðir; fór ek í ána Jórdan,
þar sem drottinn (var skírðr)¹ ok svam ek út²
yfir ána, [ok sá ek þik eigi þar, ok knýtta ek þær
þar knút á kjarrinu, ok biðr þin þar. Þá mælti³
Eysteinn [konúngr: smátt mun ek hafa hér í móti:
norðr í Vágum setta ek fiskimanna búðir, at fá-
tækir menn mætti nærast til lífshjálpar, ok setta
ek þar prestvist ok lagða fè til kirkju þeirrar, er
náliga var allt heiðit áðr; manu þeir menn muna,
at Eysteinn konúngr hefir verit í Noregi. Um
Dofrafjall var fór or þrándheimi; urðu menn þar
jafnan úti, ok fóru þar margir menn hórðum för-
um; lèt ek þar sæluhús gera ok fè til leggja, ok
munu þeir vita, at Eysteinn konúngr hefir verit í

Noregi. Fyrir Agðanesi voru öræfi ok hafnleysi,
fórust mörg skip; þar er nú hófn ger ok gott
skipalægi, ok kirkja gjör. Siðan lèt ek vita gera
á háfjúllum; nú munu þessa njóta allir menn inn-
anlands. Höllina lèt ek gera í Björgyn, ok postula-
kirkju ok rið milli; munu konúngar þeir muna
nafu mitt, er eftir koma. Michialskirkju lèt ek
gera ok múnklífí; skipaða ek ok lögunum, bróðir,
at hvern mætti hafa réttindi við annan, ok ef þau
eru haldin, þá mun betr fara landsstjórnin. Stöp-
ulinn lèt ek gðra í Sinhólmsundi. Þeim Jamtum
höfum vèr ok snúit undir þetta ríki, meirr með
blíðum orðum ok viti, en með ágáng eða ófriði.
Nú er þetta smátt at telja, en eigi veit ek víst, at
landsbúinu sè þetta óhallkvæmara, en þótt þú brytj-
aðir blámenu fyrir fjandann, ok hrapa þeim svà
til helvítis; en þar sem þú hrósadir gódgerningum
þínum, ætla ek mèr eigi minna til sálubótar staði

vero te nondum existimo domisedæ nomen exstinxisse. Hierosolyma adii, inquit, et Apuliam attigi, nec ibi te, frater videbam; dynastæ Rogero potenti regium nomen dedi, ex octo præliis victoriam reportavi, quorum tu nulli interfuisti; sepulcrum Domini adii, neque te, frater, ibi conspexi; in fluvium Jordanem, quo fluvio Dominus baptizatus fuit, descendii, flumenque tranavi, neque ego te eo loco videbam; quare in fruticeto, quod ibi est, nodum tibi nexui, eo loco te exspectantem. Tum rex Eystein locutus est: pauca forte erunt, quæ his opponam: In Vogis, parte regni septemtrionali, tabernas piscatorias constitui, ut pauperes alimenta ad vitam sustentandam necessaria habere possent; ibidem sacerdoti certam mansionem assignavi, ædique sacræ, quæ ibi est, creditus attribui, quum antea omnes ibi incolæ pagani fuissent; qui homines Eysteinem in Norvegia regnantem recordabuntur. Ex Thrandheimo per montem Dovrinum crebræ erant itiones, in quibus homines sæpe sub dio interierunt, complures magno cum periculo iter fecerunt; ibi deversorium montanum faciendum curavi et pecuniam attribui; hi scient, Eysteinem regem Norvegiæ fuisse. Circa Agdanesum erant loca deserta et importuosa, crebris naufragiis infamia; ibi nunc portus et commoda navibus statio parata, templumque ædificatum. Praeterea ignes prænunciativos in altis montibus excitandos curavi, quibus commodis omnes regni incolæ fruentur.ergis palatium et templum Apostolorum cum interjectis gradibus ædificanda curavi, regibus secuturis non minimis mei memoriam servatura. Templum Michaelis et monasterium condidi. Leges, frater, correxi, ut civibus jure mutuo uti liceat; quæ si observatæ fuerint, res publica melius administrabitur. Columnam in fretö Sinholmensi fabricandam curavi. Jamtos potius amicis verbis et prudentia, quam invasione aut bello, ad hujus imperii obsequium reudimus. Hæc quidem exigua sunt memoratu, haud vero certo sci, annon hæc minus sint reipublicæ utilia, quam quod Mauros in gratiam diaboli contrucidasti atque sic eorum in tartara descensum maturasti; quod vero bona tua opera jactabas, ego me non minus animæ

1) a [, í ferð þeirri lengst til Jórdánar, G, D.
2) om. G, D.
3) a [, en út a bakkanum var kjarr nökkut (nokkvat, D), en þar a barrioo (kjarrino, D ex correcr,) reið ek þær knút, ok mælta ek [ svá fyrir (a [, þat, D), at þú skyldir leysa, bróðir, eða hafa ellar (ella, D) þvitikan (stíkau, D) formala, sem (er, D) þar [ var a (a [, a var. D) lagðr, G, D.

390

þá, er ek lèt setja hreinlífismönnum; en þar sem
þú reiðt mèr knútinn, ok mun ek þann eigi¹ leysa²,
en ríða mátta ek þèr³ þann knút, [ef ek vilda, at
þú verir aldrigi konúngr í Noregi⁴, þá er þú

sigldir einskipa í her minn, er þú komt í [Noreg:
liti nú vittrir menn, hvat þú hefir umfram, ok vita
skulut þèr þat, gullhálsarnir, at menn munu enn
jafnast við ydr í Noregi⁵.

I. SAGA AF SIGURDI, ÍNGA OK EYSTEINI.

[UPPHAF ERLINGS SKAKKA⁹.

17. Erlíngr hèt son Kyrpínga-Orms ok Ragnhildar, dóttur Sveinka Steinarssonar⁷; Kyrpínga-Orm var son Sveins Sveinssonar Erlendssonar or Gerði; móðir Orms var Ragna⁸, dóttir Orms⁹ Ei-lífs¹⁰sonar ok Sigríðar¹¹, dóttur Finns járls Árna-sonar¹². Erlíngr var vitr maðr, ok var [þó vin¹³ mikill Ínga konúngs, ok með hans ráði fèkk Erlíngr Kristínar, dóttur þeirra Sigurðar konúngs Jórsalafara¹⁴ ok Málmfríðar¹⁵ drottningar. Erlíngr

átti bú á Stuðlu¹⁶ á Sunnhórðalandi; hann fór or
landi, ok með honum Eindriði úngi, ok enn fleiri¹⁷
menn ríkir¹⁸, ok höfðu frítt lið; þeir bjoggust til
Jórsalaferðar [ok fóru vestr um haf til Orkneyja;
þaðan fór¹⁹ Rögnvaldr jarl²⁰ kali²¹ ok Vilhjálmr
biskup; þeir höfðu alls af Orkneyjum xv lángskip
ok sigldu til Suðreyja, ok þaðan vestr til Vallands,
ok þá leið síðan, sem farið²² hafði Sigurðr kon-
úngr Jórsalafari út til Njörva²³sunda, ok herjuðu
víða of²⁴ Spán hinn²⁵ heiðna. Litu síðarr en²⁶

meæ saluti consuluisse puto sedibus illis, quas castis hominibus (monachis) assignandas curavi; quem
vero nodum mibi nexisti, hunc quidem si solvam, verum eum tibi nodum, si voluissem, nectere po-
tueram, ut tu nunquam rex Norvegiæ futurus fuisses, quando in Norvegiam unica nave revectus classi
meæ te immiscuisti; jam viri prudentes dispiciant, qua in re præstes, idque scitote, vos auro colla tor-
quati, esse etiamnum in Norvegia viros, qui vobiscum comparari possint.

I. EX HISTORIA REGUM SIGURDI, INGII ET EYSTEINIS.

INITIUM ERLINGI SKAKKII.

17. Erlingus nomen erat filio Ormi kyrpingi et Ragnhildæ, filiæ Sveinkii Steinaris filii; Ormus kyrpingus erat filius Sveinis, filii Sveinis, filii Erlendi de Gerdo; mater Ormi fuit Ragna, filia Ormi Eilivi filii et Sigridæ, filiæ dynastæ Finni Arnii filii; Erlingus erat vir prudens, tumque regi Ingio amicissimus, eoque conciliante Erlingus nuptias adeptus est Christinæ, filiæ regis Sigurdi Hierosolymipetæ et reginæ Malmfridæ; Erlingus Studlam, prædium Hordiæ meridianæ, inhabitavit; is peregrinationem e regno suscepit, comite Eindridio juvene, pluribusque adjunctis viris potentibus, selecto comitatu instructi; hi ad iter Hierosolymitanum parati, oceano occidentali trajecto in Orcades pervenerunt, unde dynasta Rögnvaldus kalius et episcopus Vilhelmus profecti sunt. Ex Orcadibus quindecim omnino naves habentes, in Hebudas, inde in Valliam (Galliam) navigabant, iterque porro, quod fecerat rex Sigurdus Hierosolymipeta, persequentes, ad freta Njörvica (fretum Gaditanum) contenderunt, multaque loca Hispaniæ paganicæ depopulati sunt. Paulo post quam freta ingressi erant, Eindridius juvenis cum sex navibus a

1) a [, sv., eigi man ek, G, D.
2) þann knút, er þu reitt mèr, add. G, D.

G, D. 5) a [, land, Eptir þat þögnumu þeir bæðer, ok var hvárrtveggji reiðr, G, D.

útferð Erlings, D. 7) sonar om. G.

add. D) var Raghildr (Raghildr, D), d. flak. J. hins ríkra, add. G, D.

17) lendr, add. G, D. 18) om. G, D.

add. G, D.

add. G, D.

add. G, D.

3) om. D.

4) a [, er mykta (mikln, D) síðr fengir þú leyst,
G, D. 5) a [, land, Eptir þat þögnumu þeir bæðer, ok var
útferð Erlings, D. 7) sonar om. G.

10) Eylufs, D.

11) íngibjárgar, G, D.

12) móðir Orms (J. Staudlu, G.

3) om. D.

10) Eylufs, D.

15) Málfríðar, G.

21) (hann, add. D) var fyrir þessi ferð,
add. G, D.

25) om, G, D.

391

þeir [sigldu í¹ sundin, skilðist² brot Eindriði úngi³
með vj skipum, ok fóru síðan sér hvárir; en Rögn-
valdr jarl ok Erlíngr skakki¹ hitti⁵ drómund einn
[í hafi ok lögðu til með⁶ ix skipum ok börðust við
þá; ok at lyktum lögðu þeir snekkjurnar⁷ undir
drómundinn⁸, báru þá heiðnir⁹ á þá bæði grjót
Hjöggu öxar eggjum
ugglaust hvatir¹⁶ glugga
því var nennt á nýju
Norðmenn í kaf bordi;
eydendr sá yðrar¹⁷
arnar húngrs á járnum
vág¹⁸ fylflingi¹⁹ vèlar
vigskörð ofan börðut.

Audun rauði²⁰ hét [sá madr²¹, er fyrstr gekk upp
á drómundinn [; hann var stafnbúi Erlings²²; þeir
unnu drómundinn²³ ok drápu þar ógrynni manna
ok [tóku þar²⁴ ofa [mikit fó²⁵ [ok unnu fagran²⁶
sigr²⁷. Rögnvaldr jarl ok Erlíngr²⁸ komu í þeirri

ok vopn ok grýtur fullar af vellanda biki ok við-
smjörvi; Erlíngr lá sínu skipi næst þeim¹⁰, ok bar
fyrir utan [þá vápnaburð¹¹ [heiðinna manna¹². Þá
hjöggu þeir Erlíngr raufar á drómundinum, sumar
í kafi niðri¹³, sumar ofarr¹⁴, svá at þeir fóru¹⁵ þar
inn; svá segir þorbjörn skakkaskáld í Erlingsdrápu:

Strenni Normanni acie securium
foramina novæ tabulæ sub aquis
nibil hæsitantes inciderunt, id
magno administratum studio fuit;
aquilinæ famis exstinctores, in
procellaria maritima constituti
super propugnaculorum interstitiis, ferro
circummunitis, dolos vestros viderunt a.
ferd til Jórsalalands ok út til árinnar Jórdánar,
snèru þá aftr ok fyrst til Miklagarðs, ok²⁹ lètu
þar eftir skip sín, ok³⁰ fóru sunnan³¹ landveg,
ok hèldu heilu öllu, þar til er þeir komu í Noreg,
ok varð þeirra ferð allmjök lofuð,³² þótti Erlíngr

ceteris se disjungebat, quo facto utrique seorsim sibi ibant. Rögnvaldus vero dynasta et Erlingus skak-
kius inter navigandum in dromonem aliquem inciderunt, quem, novem navibus advecti, prælio aggressi
sunt, tandemque liburnas lateribus dromonis subjecerunt, quo facto gentiles saxa telaque, et ollas, pice
oleoque fervente repletas, in eos effuderunt; Erlingus navem suam proxime hostes constituerat, quare
tela paganorum supervolantia extra suos delata sunt; tum Erlingiani lateribus dromonis foramina, part-
tim sub aquis, partim supra aquas, inciderunt, èaque ingressi sunt; sic Thorbjörn skakkii-poeta in en-
comio Erlingi (vide supra):

Audun rufus nomen erat viro, qui primus in dromonem ascendit; is erat proreta Erlingi; dromonem
expugnarunt, innumeram hominum multitudinem interfecerunt, immensam vim prædæ ceperunt et eximia
victoria potiti sunt. Eo itinere Rögnvaldus dynasta et Erlingus in terram Hierosolymitanam et ad flu-
vium usque Jordanem pervenerunt; tum reversi, primo Miklagardum attigerunt, ubi relictis navibus,
pedestri itinere a partibus meridianis profecti, salvis rebus in Norvegiam pervenerunt; quorum peregri-
natio magnis laudibus celebrata est. Erlingus jam multo, quam antea, illustrior haberi coepit, tam propter

1) a [, hóðu slög út um, G, D.
2) a, add. G, D.
3) ok þeir er honum fylgðu, add. G, D.
4) om. D.
5) hítu s, G, D.
6) om. D.
7) ian, add. D.
8) a [ om. G.
9) með ofan, add. G, D.
10) ian (undir, add. D) drómundenum, G, D.
11) a [, þá skipit vápnaburð-
inn, G, D.
12) a [ om. D.
13) om. D; en, add. G, D.
14) uppi a bordanum, G.
15) gengu, D.
16) hvárit, G.
17) urdar, G, D.
18) sic G; vag, D; varg, Fr.
19) fylvingi, G; fylvinge, D.
20) om. D.
21) stafabui Erlings, add. G; a [ om. D.
22) a [ om. D.
23) a [ om. G.
24) om. G; a [, fengu, D.
25) a [, fó mikilt, G, D.
26) þeir fræsjan, G.
27) a [ om. D.
28) skakki, add. G, D.
29) om. G, D.
30) om. G. 31) utan, G, D.
32) ok, add. G, D.

a) *Constructio*: Hvatir Norðmenn hjöggu ugglaust öxar egljum glugga, kaf a nýju bordi; því var nennt; eyðendr arnar húngars a vægfylflinga β ofan y
járnum börðuð vigskörð, sa yðrar velar. — (c) i. e. pugnatores, h. l. hostes. β) in naesi, o: dromone. γ) id. qu. fyrir ofan, præpos. cum
acc. super, δ) þarðaðr (adject. derie, a þarð) járnum, laminis ferreis munitus.

392

nú myklu meiri¹ en áðr, hvártveggja² af ferð
sinni ok kvànfángi³; var hann ok spekíngr at

viti, auðigr ok ættstórr, málsnjallr, en⁴ var mest
hallr undir⁵ Ínga konúng⁶.

K. SAGA MAGNÚS KONÚNGS ERLÍNGSSONAR.

2.... [Valdimar konúŋr⁷ var frændi skyldr⁸
Magnús⁹ konúngs: þær voru systr, dætr Haralds
konúngs or Görðum austan, (Haraldr¹⁰ var son

Valdimars Jarizleifssonar), Ingibjörg, móðir Vald-
imars konúngs, ok Málfríð¹¹, móðir Kristínar,
móður Magnús konúngs.

peregrinationem suam, quam quod adeptus erat conjugium; fuit sapientia, divitiis, generis nobilitate et
facundia conspicuus; suam vero voluntatem ad regem Ingium maxime inclinabat ⁸.

K. EX HISTORIA REGIS MAGNI ERLINGI FILII.

2.... Rex Valdemar regem Magnum cognatione attingebat; nempe Ingibjarga, mater Valdemaris regis, et Malfrida, mater Christinæ, matris Magni regis, sorores erant, Haraldi regis ex Gardis in oriente filiæ, qui Haraldus filius erat Valdemaris Jarizleivi filii b.

1) mær, add. G. D.
2) hvarvitæ, G.
3) sinn, add. G. D.
4) konungs allra þeirra breðra, D.
5) a [, Magnæ, D.
6) om. D.

7) a [, Magnæ, D.
8) sinn, add. G. D.
9) om. D.

4) ok, G. D.

5) at altri vinattn til, G. D.

6) allra þeirra breðra, G;

9) Valdimars, D.

10) hann, G, D.

11) Málfríðr, G. D.

a) La croisade dont il est question ici, est racontée avec
le plus de détails dans la Orkneyingasaga dont nous donne-
rons des extraits plus bas.

b) Voir plus haut, p. 377-379, la note à la saga de Harald hardrade, chap. 102.

LES AUTRES SAGAS DES ROIS DE NORVÈGE.

Les passages de la Heimskrínbla que nous venons de citer se trouvent répétés, tantôt dans les mêmes termes, tantôt un peu différemment rédigés, dans les autres sagas des rois de Norvège, dont un nombre nous a été conservé. Ces sagas, dont les manuscrits sont en partie de superbes volumes sur parchemin, offrent des variantes dignes d'une attention particulière tant par rapport à la teneur des récits qu'à leur authenticité. L'Eymundar þátr, inséré dans tout son détail dans la rédaction de la saga de Saint-Olaf qu'offre le livre de Flatey, est surtout d'une grande importance pour l'histoire de Russie; voilà pourquoi nous la donnons séparément plus bas. Toute la série a déjà été publiée par notre Société dans l'ouvrage Fornmanna Sögur vol. I-xii avec traduction latine et danoise dans les séries séparées Scripta historica Islandorum vol. I-xii et Oldnordiske Sagaer vol. I-xii. L'extension de cet ouvrage ne permit cependant pas d'y admettre la masse entière des variantes; il fallut se borner à n'en citer que les plus importantes. Mais les extraits regardant la Russie et les autres pays de l'Orient, que nous allons communiquer, ont été collationnés avec tous les manuscrits et fragments existants dont nous avons pris toutes les variantes de quelque intérêt, pour donner à cet ouvrage la perfection dont il nous semblait susceptible à cet égard.

Les diverses rédactions et leur accord entre elles dans plusieurs endroits sont la cause qu'on n'a
pu éviter de temps en temps des répétitions de récits à peu près identiques. Cependant les extraits de

EXTRAIT DE LA SAGA D'OLAF TRYGGVASON PAR LE MOINE GUNNLAUG.

393

la Heimskríngha ayant été donnés dans l'extension que semblait demander la marche du récit historique, il a été possible de retrancher le nombre des extraits des autres sagas des rois de Norvège, et l'on s'est borné à n'en prendre que les fragments avec toutes leurs variantes, qui regardaient de plus près la Russie et les pays de l'Orjent, en omettant des chapitres ou parties de chapitres qui avaient déjà été pris dans la Heimskríngha pour faciliter la revue générale, et qui d'ailleurs étaient à peu près de la même teneur, quoique pour les mots mêmes ils diffèrent de la Heimskríngha, ce dont les extraits communiqués donneront une idée suffisante.

Les extraits sont rangés par ordre chronologique d'après la série des rois, et en donnant une liste des manuscrits dont nous nous sommes servis, nous nous bornons à indiquer en termes généraux la qualité et la valeur des plus importants d'entre eux; pour la description détaillée et complète de ces manuscrits nous renvoyons le lecteur à l'ouvrage si-dessus cité.

XVII. SAGA ÓLAFS KONÚNGS TRYGGVASONAR AF GUNNLAUGI MÚNK.

LA SAGA D'OLAF TRYGGVASON PAR LE MOINE GUNNLAUG a d'abord été composée en latin à la fin du 12me ou au commencement du 13me siècle par le moine Gunnlaug Leifson, mort en 1218 dans le couvent de Thingeyre dans la partie septentrionale de l'Islande; on suppose qu'elle a été traduite en islandais et peut-être même augmentée par le curé Styrmer frode (mort en 1245). L'original a été perdu depuis long-temps; mais plusieurs copies de la traduction, offrant des récensions en partie différentes, ont été conservées jusqu'à nos jours. Pour base du texte nous avons choisi le meilleur de ces manuscrits, le parchemin n° 61 fol. (A), probablement du commencement du 14me siècle; avec celui-ci ont été collationnés les parchemins n° 54 fol. (B), n° 53 fol. (C), le Flateyjarbók (F), plus verbeux en plusieurs endroits, à cette récension appartiennent l'édition de Skalholt (Sk) et le parchemin n° 309 in quarto (ß); le n° 62 fol. (S) ressemble aussi beaucoup à F. Cfr. l'édition de la saga complète d'après le manuscrit n° 61 fol. dans les Fornmanna Sögur vol. I-III.

3.¹ Eiríkr² ætlaði sér at vera yfirkonnúngr allra bræðra sinna, ok svå vildi Haraldr konúngr faðir hans vera láta; Eiríkr var snemmendis hinn mesti hermaðr, því var hann kallaðr Eiríkr blóðöx; þá var hann xij vetra, er Haraldr konúngr gaf honum v herskip³, ok fór hann í hernað, first í Austrvegh ok þaðan suðr um Danmörk, um Frísland ok Sax-

land, ok dvaldist [i þessari⁴ ferð iiij vetr; eptir þat fór hann vestr um haf, ok herjaði um Skotland, Bretland, Írland ok Valland, ok dvaldist⁵ þar aðra iiij vetr. Eptir þat fór hann norðr á Finnmörk ok alt til Bjarmalands, ok átti þar orostu, ok hafði sigr. Þá er hann kom aprt á Finnmörk, fundu menn hans í gamma einum konu [þá

3. Eirikus summum in omnes fratres suos principatum affectavit, quod et pater suus, rex Haraldus, destinaverat; Eirikus mature insignis bellator evasit, quam ob causam sangvinea securis cognominatus est; duodecim annos nato rex Haraldus quinque naves bellicas dedit, quibus piraticam exercuit, primum in mari orientali, inde ad meridiem conversus, circa Daniam, Frisiam et Saxoniam, transigens in hac expeditione quatuor hiemes; deinde, per mare occidentale vectus, Scotiam, Britanniam, Hiberniam et Valliam depopulatus est, ibique commoratus est alias quatuor hiemes. Postea septemtrionem versus in Finnmarkiam, et in Bjarmiam usque profectus, prælium ibi commisit, et victoriam reportavit. Cum in Finnmarkiam rediisset, comites sui in tugurio quodam in feminam inciderunt, cujus parem pulchritudine

1) cfr. Heimskríngha, Haralds saga ens harfagra, *supra* p. 270.

2) konúngr, *rex*, *add. F*.

3) langskip, *nares longus*, C F et *supra* lineum in A.

4) a [, honum þeiri, et in illo (litinere tempus consumitum est, per 4 hiemes)]. F.

5) a [, *add. C*, F.

50

395

sem margir heiðnir menn, þeir sem sögðust¹ segja
fur úvörðna luti ok úvísa. En [sá var þar² siðr³
jafnan, at jóla kveld hit fursta, er menn voru í
sæti komnir í hóll konúngs, var kerlíngin, móðir
konúngs, borin fur hái hans, sagði hún þá, ef
nökkurr háskasamligr úfriðr væri nálægr konún-
inum [eðr hans mönnum⁴, ok svá annat þat er
hún var eptir spurð⁵. Svá bar enn⁶ til⁷ einn vetr,
at kerlíng var inn komin í hallina eptir vana, þá
spur konúngr, ef hún sæe nökkura útlenda höfð-
ingja [eða hermenn⁸ vilja ágirnast ríki hans; hún
svarar: eigi veit ek, son minn, nökkurn [skaðsa-
ligan hernað [eðr úhamingju⁹ þik nálgast eðr þitt
ríki¹⁰, en þó sè ek mikla sýn ok mikils verða:
norðr í Noregi er fæddr fyrir litlu [einn konúngs
son¹¹, sá er hér man uppfæðast í Gardaríki, þar
til er hann verðr ágætr höfðingi; eigi man hann

skaða gera þínu ríki, heldr man hann þat friða
ok frelsa, ok margfaldliga auka þína sæmð; hann
man koma aprt umsíðir til sinnar fóstrjarðar, þá
er hann er í blóma aldrés síns, ok öðlast ríki þat
er hann er til borinn¹²; hann man skina með
mikilli [birti ok vegh¹³, ok verða mörgum þjóð-
um¹⁴ hjálpari í norðrhálfu heims¹⁵, en þó mun
hann [skamma stund¹⁵ ríki halda í Noregi; berit
mik nú í brott, segir hún, þó¹⁷ hefi ek helztí
margt ok satt talat af þessum manni; var hún
þá brott borin.

¹⁸Margir úngir¹⁹ menn ok ríkra manna synir
stukku or Noregi fyrir ofríki²⁰ Gunnhildar sona;
sumir lögðust í hernað til ýmissa landa; sumir
leituðu sér sæmða til útlendra höfðingja, sem áðr
er sagt, at Haraldr grænski var í Svíþjóð með
Sköglar-Tosta. ²¹Sigurðr hét son Eiríks²² á Ofro-

tamen málí dæmonis acta spiritu provida erat, ut multi ethnicorum, qui res futuras et incertas prædicere
existimabantur. Ibidem hæc consuetudo obtinuit: prima festi jolensis feria, cum in aula regis homines
sedes suas occupaverant, vetula, mater regis, ante celsam sedem regiam lata est; quæ tum prædixit, si
quod periculosum bellum regi aut regiis immineret, aliasque res, de quibus quarebatur. Accidit aliqua
hieme, cum vetula to more in aulam integrata esset, ut rex eam interrogaret, ecquos prævideret exter-
nos principes aut bellatores, qui regnum suum affectarent; ea respondit: nullum quidem hostilem exer-
citum aut calamitatem, tibi regnove tuo nocitura, imminere prævideo, sed magnum tamen gravisque
momenti visum se obfert: in Norvegia, ad aquilonem sita, nuper natus est regis filius, qui heic in regno
Gardorum educabitur, donec eximius evadet princeps, regno tuo damnum non inferet, sed pacem et
libertatem ei conciliabit, tuumque honorem multis modis promovebit; tandem florente ætate patriæ terræ
restitutus, regnum, ad quod natus est, adipiscetur; magna luce et dignitate splendebit, multisque popu-
lis in boreali orbis terrarum parte salutaris existet, brevi tamen tempore regnum Norvegiae tenebit; jam
me auferte hinc, ait, nimis multa et vera hoc de viro prædicavi; tum rursus asportata est.

Complures juvenes et potentium virorum filii, propter tyrannidem Gunnhildæ filiorum e Norvegia
pulsi, partim varias terras, piraticæ faciendæ causa adierunt, partim apud exterpos principes honorem
adipisci studuerunt, quemadmodum de Haraldo grænlando, qui in Svethia apud Skögulæ-Tostium ver-

1) sýndust, ridebantur, B, C.
2) a [, fyrir því at konungsmóður malsemdum var mjök a lopt halldú, ok haft fyrir speki ok spadðm flest, þat er hon framsagði at fornum rökum, var sa, quoniam fusiores matris regis sermocinations laudibus valde celebrabantur, et pleraque, quæ ex antiquis disciplinis proloquebatur, pro sapientia et vaticinio habebantur, is fuit, F.
3) með Valldimar konungi, apud regem Vallemarem, add, F.
4) ríki, regna, C;
a [, 1 hans ríki, in ejus regno, B.
5) frétt, td., C.
6) om, C.
7) at, td., B.
8) a [ om, B, C.
9) a [, ná hamingjaleysis, neque defectum fortuna, F.
10) a [ penult, þann heros nálekan, er yðr eðr þ dru ríki se skaðvánligr eðr til úhamingju, propinquum esse hostilem exercitum, qui tibi regnoe tuo noxam aut calamitatem aliquam allaturus esse ridebatur, B, C.
11) a [ om, C.
12) þó at hann se no þbán utlæðr, eftir nunc inde exsulat, add, F.
13) a [, tign ok margfaldligum sigri, dignitate et multiplici victoria, F.
14) háleit, excelsus, add, F.
15) heimsins (cum artic.), td., B, C.
16) a [, litin tima, exiguo tempore, C; el lengi, haud diu, F.
17) ok, atque, B, C.
18) cfr. Heimskringla, supra p. 276-278, hic novum caput incipit F, inscribens: Er menn stakku brot or Noregi fyrir ofriki, fuga innotarum ex Norvegia propter tyrannidem.
19) þrænskit, ex Thrandhædia oriundi, B, C.
20) afriði, bellum, B; ok afrið, et bellum, add, F.
21) hic novum caput incipit F, inscribens: Atrirr ok ól. bruta skip sin við Eistland ok selduzst þat, Æstrida et Olarus, naevibus ad Esnianiam, fractis, tibi renundali sunt.
22) þjóðaskalla (cognom.), add F.

50*

396

stðum, bróðir Ástríðar, hann var austr í Garðaríki með Valdamar¹ konúngi, ok hafði af honum mikinn metnað ok vald; fýstist Ástríðr, sýstir hans, þá at fara þángat til hans, þá hafði hún verit ij vetr í Svíaveldi með Hákoni gamla; var Ólafr son þeirra Tryggva konúngs þá þrèvetr. Hákoni gamli kom henni í fþruneyti með kaupmónnum nökkurum, ok fèkk henni ok hennar mönnum alla [luti [vel ok² gnógliga, þá er³ þau þurftu at hafa. En er þau komu⁴ austr í hafit, komu at þeim víkínigar, þat voru Eistr⁵; tóku víkínar at herfángi bæði fèið ok mennina, drápu suma, en sumum skiptu þeir með sér til ánauðar; þar skildist Ólafr við módur sína; tók þá við Ólaft ok þórólfti, fóstra hans, ok þorgilsi, syni þórólfs, sá maðr er Klerkon hèt; Klerkoni þótti þórólfr of gamall [til þrælkanar, [ok

þótti ekki forverk í honum⁶, því drap hann þór-ólf, en hafði sveinana með sér til Eistlands, ok seldi þá þeim manni, er Klerkr hèt, ok tók fyrir hafr einn heldr⁷ góðan. Enn þriði maðr keypti Ólaf⁸ litlu síðarr, ok gaf fyrir⁹ vesl gott¹⁰ eðr¹¹ slagnúgh, sá maðr hèt Reas, en kona hans hèt Rekon, en sonr hans Rekni¹²; [var Ólafr þar¹³ með þeim húsbónda lengi síðan vel haldinn¹⁴, þvíat Reas unni engum mun minna ¹⁵ Ólaft en syni sínum. [Ólafr var vi vetr í þessi útlegð á Eistlandi¹⁶; Reas bóndi hafði ok keypt þorgils, son þórólfs lúsaskeggs¹⁷, hann var þjáðr¹⁸ til vinnu sem aðrir mans-¹⁹menn²⁰. Þá kom til Eistlands Sigurðr Eiríksson, módurbróðir Ólafs, hann var sendr af Valdamar konúngi af Hólmgarði at heimta þar í landi skatta konúngs; fór Sigurðr ríkmann-

satus est, antea proditum est. Sigurdus nomen fuit filio Eiriki ab Ofrostadis, fratris Astridæ; is ad orientem in regno Gardorum versatus est apud regem Valdamarem, apud quem in magna auctoritate et potestate fuit; hujus visendi cupiditate tenebatur Astrida, soror ejus, quæ tum duas hiemes in Svonia apud Hakonem grandævum egerat, Olavo, filio ejus et Tryggvii regis, tum tres annos nato. Hakon grandævus eam comitatui mercatorum quorundam adjuxit, ab omnibus rebus, quæ ipsi comitibusque ejus erant necessariæ, abunde instructam. Orientem versus in mare delatis prædones maritimi, Esthones, supervenerunt, res et homines captivos duxerunt, quos partim interfecerunt, partim ad servitutem inter se diviserunt. Heic Olavus, a matre sua divulsus, unacum Thorolvo, nutricio suo, hujusque filio Thorgilse, in possessionem pervenit viri cujusdam, nomine Klerkonis; cui cum Thorolvus ad servitium nimis senex, nullique ad opus faciendum usui, videturur, interfecit Thorolvum, pueros autem secum in Esthoniam abductit, eosque viro, cui nomen Klerkus, capro nimium quam bono vendidit. Tertius vir Olavum paulo post emit, dato bono paludamento, sive pænula; huic viro nomen erat Reas, uxori ejus Rekon, filio Reknius; cum quo domino Olavus diu exinde versatus beneque habitus est, dilexit enim Olavum Reas non minus, quam filium suum; in hoc exsilio Olavus sex hiemes in Esthonia fuit; Reas colonus etiam Thorgilsem, filium Thorolvi lusaskeggis emerat, quem ad servilia opera facienda, ut cetera mancipia, coëgit. Tandem Sigurdus Eiriki filius, avunculus Olavi, in Esthoniam venit, ab Valdemare

1) Valtdímar, B, C.
2) a [ om. B.
3) a [ penult., naudysynlija tuti, sem, res necessarias, quas, C.
4) heldu, tenebant cursum, C.
5) Eistir, C.
6) a [ om. C; a [ penult., ok ekki til þonustu fallin, neque ad opus faciendum idoneus, F.
7) om. B. C. F.
8) sveinana, pueros, F.
9) hann, ed., add. B, C.
10) eitt, unum, aliquod, B, C.
11) ok, et, F.
12) Rekin, B, C; Rekø, F.
13) a [, voro þeir, ilti fuerunt, B, C.
14) haldir, habiti, B, C.
15) add. cet., om. A.
16) a [ om. B.
17) jarnskeggs, barbi ferream, B (cognom.).
18) pindt, ed., B.
19) mansals, B, eod. sensu
20) Ólafr var sex vetr i þessari ótlegð a Eistlandi, Olavus sex hiemes in hoc exilio transgepit in Estonia, add. B. F. Praeferea addit F: a einu ari hans þærvisiar var konungaskipti a Englandi, fæl þar fra ríki Ethvarðr konung, en eptir hann tók konungdóm Áðalraðr, bróðir hans, hann sérki þrea tugi ara ok atta ar, ok varð hinn mesti avstirin Ólafs konungs Tryggavonar. (Nærum caput, cum *inscriptione*) Sigurðr Eiríksson keypti Ólaf Tryggvason; þa villið xub lefa sýnast fyrir mönnum, þat sem aðr var leynt hans afreksverka, er svá mjok voru atlæt a lapt at koma, sem guð mon vörða i þessari fræsógn, etc. Anno aliquo ejus ibi commorationis facta in Anglia regum mutatio est: ræcuerit hie imperium mortuo rege Edreardo, in cujus locum imperium capessit. Adalradus (Eidreldusa) frater ejus, qui annos triginta octo imperarit, regique Olæo Tryggrit flito íntima amicizia junctus est. Sigurdus Eiriki filius Olavum Tryggrii filium a sereritute redemit (inser. nori capitis); tum quod hucusque occultatum erat verum ab eo eegreie gerendorum, quorum celebratio et gle si prædestinata fuerat, apparere hominibus deo placuit, quomodum in hac narratione demonstrabilitur.

397

liga með miklu fjölmenni. þat var einn dag, at Sigurðr reið með sitt fönuneyti fram at garði Reas¹, at sveinninn Ólafr var á leiki með öðrum úngmennum, þvíat Reas vildi fyrir ástar² sakir ekki þeá hann, heldr venja hann við þróttir ok hæversku, svá ok halda³ hann at klæðum ok öllum lutum sem sinn eigin son. En er Ólafr sá úkunna menn ríða í garðinn, snærí hann ímót flokkinum, ok heilsaði höfðingjanum kurteisliga [ok öllum þeim⁴. Sigurðr tók vel kveðju hans, ok mælti síðan: þat sè ek á þèr, góðr sveinn, at þú mant vera⁵ hèr útlendr, þvíat mál þitt ok yfirbragð er ekki líkt hérlenzku fólki; nú seg mèr nafn þitt ok kyn, eðr hvar landa þú ert fæddr. Hann svarar:⁶ ek heiti Ólafr, í Noregi er ætt mín, ok þar var ek fæddr, faðir mín var Tryggvi Ólafsson, en Ástríðr núðir, dóttir Eiríks af Ofröstöðum, ríks manns. Sigurðr kannaðist þá við [ætt hans⁷, at

þessi sveinn var systurson hans. Sigurðr mælti:
hversu komtu hèr, eðr hvát er⁸ nú um hagi þína;
Ólafr sagði honum þá alt um ferðir sínar, ok þat
er yfir hann hafði liðit⁹. Þá mælti Sigurðr: viltu
nú vera leystr undan valdi Reas, ok fara braut
hèðan. Sveinninn svarar: vel er ek hèr nú kom-
inn hjá því sem furr, þvíat Reas fóstri minn veitir
mèr flest þat er ek [kann beiða ¹⁰; en þó vilda ek
gjarna brottu hèðan, ef þorgils fóstbróðir¹¹ minn
væri [frelstr aft² þrældómi, ok færi hann með mèr.
Sigurðr bað hann ¹³ fylgja sèr til Reas húsbónda¹⁴,
ok svá gerði hann. Reas fagnaði vel Sigurði ok
[öllum hans mönnum ¹⁵. En er þeir tóku tal með
sèr, mælti Sigurðr: sveina ij útlenda, þá er í þínu
valdi eru, vil ek kaupa. Reas svarar: kostr skal
þèr at kaupa enn ellra sveinnin at því¹⁶ verði sem
vit verðum á sáttir, en hinn ýngri er miklu fríðari
ok vitrari en hinn, ok get ek, at þèr þikki mikit

Holmgardi rege missus, ut per eam regionem tributa regi solvenda exigeret; Sigurdus magnifico appa-
ratu, multis stipatus comitibus, provincias obibat. Accidit die quodam, cum Sigurdus cum toto suo
comitatu ad aulam villæ Reæ equitaret, ut adolescens Olavus cum aliis pueris luderet, tantum enim eum
Reas diligebat, ut eum nollet servitio adstringere, sed corporis exercitiis artibusque liberalibus adsue-
faceret, et in vestitu omnibusque rebus ut filium suum tractaret. Olavus, videns ignotos homines in
aulam equis invehi, obviam turmæ processit, et principem, ceterosque omnes decenter salutavit; salu-
tantem Sigurdus comiter resalutavit, et deinde dixit: ex vultu tuo et voce, bone puer, intelligo, te huc
peregre advenisse, neutrum enim indigenas hujus loci refert; quare age! dic mihi nomen tuum et genus,
et ubi terrarum natus sis. Ille respondit: Olavus vocor, genus meum in Norvegia est, ubi natus sum;
pater meus fuit Tryggvius Olavi filius, mater vero Astrida, filia Eiriki ab Ofrostadis, viri potentis. Tum
Sigurdus familiam ejus agnovit, et hunc puerum esse suum ex sorore nepotem; porro dixit: quo pacto
huc venisti, aut qui nunc est rerum tuarum status? Heic ei Olavus omnia de itineribus suis, totumque for-
tunæ cursum, recensuit. Tum Sigurdus: cupisne jam potestate Reæ liberari, hincque discedere? Puer
respondit: conditione quidem utor, multo quam antea meliore, nam Reas, nutricius meus, plurima mihi,
quæ optare possum, tribuit; hinc tamen dimitti pervelim, si Thorgils, coalumnus meus, servitute libera-
tus, mecum proficiscatur. Sigurdus deinde eum jussit, se ad Ream patremfamilias ducere, id quod
fecit. Reas Sigurdum, suosque omnes, comiter salutavit; cum vero colloqui coepissent, Sigurdus infit:
duos peregrinos pueros, qui in tua sunt potestate emere volo; Reas respondit: copiam tibi faciam puerum
natu majorem tanti emendi, quanti inter nos conveniet, minor autem altero multo pulchrior et prudentior

1) *bónda, patríafamilias, add. C.*

2) *elsku, itd., C.*

3) *hèlíti Reas, Reas ei þræbuit, C.*

4) *a [, alla þá kvæddi hann hæverskliga, eos omnes liberaliter salutavit, P.*

5) *at góðu kyni ok, lóco honesto natus et, add. F.*

6) *nafn mitt er óvanl, nomen meum haud est insolitum, add. F.*

7) *a [, om. C, F.*

8) *a [, leyrar or anaud ok, quantum sciebat et recordatus est, add. F.*

10) *a [, beiði hann, illum rogo, B; bíð, peto, C.*

9) *liðr, C, similis zensu.*
11) *fóstbróðir, it. B, C.*

12) *a [, leyrstr or anaud ok, solutus serviti conditione et, B.*

13) *hann, illum, add. B, F.*

14) *bónda, itd., C, sinis, suum, add. t.*

15) *a [, óllu liði (fönuneyti, F), omnes comitea ejus, B, C, F.*

16) *sliku, talt, tánto, B, t.*

399

allr lýðr eptir síð þeirra ok lögum, at leita eptir
Ólafi, hvar hann væri niðr kominn, vildu þeir¹
hann af lífi taka sem lög² buðu; þá var sagt, at
hann var í garði drotníngar ok þar herr mann
alvopnaðr búinn³ at verja hann; þvínæst kom þetta
fyrir konúng, gekk hann [til skjótt]⁴ með sína hírð⁵,
ok vildi eigi at þeir berðist, kom hann þá griðum
á ok þvínæst sættum, dæmði konúngr bætr fyrir
vigit, en drotníng hétl gjöldum⁶ upp. Síðan var
Ólafra með drotníngu, var hann henni mjök elskuligr
ok ástúðígr öllu fólki. Þar⁷ voru lög í Garðaríki,
at þar skyldu ekki [vera konúngbornir menn⁸ [nema
at⁹ konúngs ráði¹⁰; þá segir Sigurðr drotníngu,
hverrar ættar Ólafra var, ok svá fur hverja sök
hann var þar kominn, at hann mátti ekki í sínu
landi vera fyrir úfríði ok umsátum sinna úvina;
bað Sigurðr hana¹¹ þetta tala fyrir konúngi; hún
gerði svá, ok bað konúng hjálpa við konúngssyni

þessum, svá harðliga sem hann var viðkominn;
kom hún svá með sínum fortölum, at konúngr
játaði því sem hún beiddi¹²; tók hann þá Ólafra á
sitt vald, ok hétl hann vegliga, sem konúngssyni
burjaði¹³ at vera hálðinn; dáldist Ólafra þar ix
vetr í Garðaríki með Valdamar¹⁴ konúngi; hann
var allra manna fríðastr, mestr ok sturkastr¹⁵, ok
at Íþróttum umfram alla menn noræna, [þá er
sögur gánga frá¹⁶.

56... á þessu sumri, sem nú var frásagt¹⁷, kom
Ólafra Tryggvason austr í Garðaríki, sem furr er
ritað, þá var hann ix vetra gamall¹⁸.

[SPÁSÖGUR ÞEIRRA í GARBARÍKI UM ÓLAF
TRYGGVASON¹⁹.

57. Í þann tíma er Ólafra²⁰ kom í Garðaríki,
voru í Hólmgarði margir²¹ þeir menn, er spádu
fyrir marga²² óvorðna luti; þeir sögðu allir eitt
af sínum vísdómi, at fylgjur eins útlends mann,

vus, quem necare voluerunt, prout lex jubebat; nunciatur his, eum in reginæ palatio esse, ibique ad eum
defendendum præsto adesse magnam hominum multitudinem, panoplia armatam; quo audito, rex eum
suis accurrens, prohibuit, ne pugna congrederentur, effecitque primo, ut pax fieret, deinde vero recon-
ciliatio, ipso rege satisfactionem pecuniariam decernente, regina vero mulctam præstante, post ea Olavus
apud reginam commoratus est, ipsi amicissimus, totique populo acceptissimus. Lex fuit in regno Gar-
dorum, quæ vetuit, ne quis, regio sanguine ortus, ibi se contineret, nisi permittente rege; reginæ itaque
Sigurdus indicat, qua familia ortus sit Olavus, causamque, cur illuc venisset, quod in patria, propter
inimicorum hostilitates et insidias, manere non licuisset, hanc rem ut regi exponeret, rogans; illa sic fecit,
regem precata, ut hunc regium puerum, tam iniqua usum fortuna, suis opibus sublevaret; precibusque
suis effecit, ut postulatis ejus rex annueret, et Olavum, in tutelam suam receptum, magno in honore
haberet, prout rege natum habere convenit. Olavus novem annos in regno Gardorum apud regem Val-
damarem commoratus est, vir pulchritudine, statura et virium magnitudine præstantissimus, et omnium
Norvegorum, de quibus litteris proditum sit, artium peritia excellentissimus.

56... Hac æstate, de qua modo proditum est, Olavus Tryggvii filius, tum novem annos natus,
orientem versus in regnum Gardorum pervenit, ut supra scriptum est.

VATICINIA IN REGNO GARDORUM DE OLAVO TRYGGVII FILIO EDITA.

57. Quo tempore Olavus in regnum Gardorum pervenit, complures fuere Holmgardi tales viri,
qui multas res futuras prædicebant; hi divinatione sua unum omnes significabant, advenisse in regnum

1) add. cet.; om. A.

2) þeirsp, eorum, add. B.

3) om. C.

4) a [, þa til, tum, B.

5) mena, satellitibus, B.

6) sic. B, C,

F; gerðum, littem æstinatium, A.

7) þal, hæ, fl.

8) k. m. uppfðazst eda langvisum vera, educarentur aut diutius commorarentur, a [F.

9) utan,
citra, síne, præster, F.

10) leiví, þess er þar ræðr ríki, venta, qui ibi imperio præsit, F.

add. F.

11) drottningu, reginam, B.

12) þar um, ea de re.

13) Validimar, B, C.

14) styrkazstr, id., B.

15) styrkazstr, id., B.

16) a [, sem i þann tíma lifða, qui eo tempore eivebant, F.

17) 978; prætium, in Thinganeso inter Ilakonem dynastam et Ragnfrðum Gunnhildæ filium in hæc capite refertur.

18) viðe supra p. 398 et 278.

19) viðe supra p. 398 et 278.

9) a [, Um forþar manna, de divinationibus hominum, B; nulla inscriptio capitis in C.
ibi, F.

20) Tryggvason, Trygggeit filius, add. B, C, F.

21) a [, þar,
ibi, F.

400

ungs at aldri, sè¹ komnar í landit, svá hamingju-
samligar at þeir höfðu engis manns fylgjur seeð
dýrðligri, en eigi vissu þeir, hverr eða hvaðan hann
var, ok þó sönnuðu þeir at með mörgum ordum²,
at þat hit bjarta ljós, er yfir honum skinn, dreifist³
um alt Garðaríki ok viða um austrhálfu heims⁴.
En með því at drotningin Allogta⁵ var allra kvenna⁶
vitrost, þá skildi hún þegar á yfirbragði Ólafs,⁷
sem hún leit hann hit fursta sinn, at þessi sveinn mundi
vera þeirrar [háleitrar giptu⁸], sem forspárnar vísaðu
til, [at hann mundi vinna mikla sæmð Garðaríki⁹;
þar fyrir fèkk hann hit mesta [yfirlæti af konúngi
ok⁹ drotningu, ok góða virðing af vitrum mönnum
ok góðgjörnum; vàx¹⁰ Ólaf þar upp í Garðaríki,
ok varð furr algörr at [viti ok afli¹¹ ok öllum
þroska en¹² vetra tali. Valdamarr konúngr elskaði
Ólaf svá sem hann væri hans eigin sonr, ok lèt
læra hann á vífgími ok riddaraskap ok alsháttar

þróttir ok höfðingliga hæfversku¹³; hann fèkk ok
skjótari skilning á allri atgervi en flestir menn
aðrir; en einn var sá lutr at konúngi mislíkaði¹⁴
við hann, at hann vildi aldri dýrðka¹⁵ heiðin skurð-
god¹⁶, ok setti hug sinn mjök í mót öllum blót-
skap¹⁷, jafnan fór hann með konúngi til hofs, en
aldri gekk hann inn, stóð hann úti hjá hófsdurum¹⁸,
meðan konúngr¹⁹ [fórnfærði góðunum²⁰; konúngr
ræddi um²¹ opt, at hann skyldi eigi svá gera, at
hann fengi reiði guðanna, ok týndi þar fur blóma
æsku sinnar: ok því bið ek þik, segir konúngr, at
þú vegsamir guðin ok mýkir þik til þeirra með
lítilæti, þvíat ella er ek hræddr um, at þau steypi
yfir þik nökkurri ógn sinnar stormsamligrar [ógnar
ok²² grimðar, svá mikit sem þú átt í hættu. Ólafr
svarar: aldri hræðumst ek þau guð, er þú göfgar,
þvíat þau hafa ekki mál, enga sýn nè heyrn, ok
þau kunna enga skynsemdar grein: en af því

genios viri peregrini, natu parvi, tantam promittentes prosperitatem, ut se nullius hominis genios augu-
stiore specie vidisse testati sint, nescientes quidem, quis, aut unde, ille vir esset, multis tamen verbis
confirmantes claram illam lucem, quæ eum superfuleret per totum Gardorum regnum, multasque alias
partes orientis spargi. Cum vero regina Allogia omnium feminarum esset sapientissima, ut primum
Olavum conspexit, ex vultu ejus intellexit, hunc puerum tam benigna fortuna usurum, prout demonstra-
bant vaticinia, ut magnam gloriam regno Gardorum conciliaturus esset; quapropter ab rege et regina
benignissime habitus est, et a prudentibus et bonis viris magni æstimatus; Olavus in Gardarikia adovevit,
et prius sapientia, viribus, ceterisque naturæ bonis, quam annis, maturuit. Rex Valdamar Olavum haud
secus amavit, ac si ex ipso natus esset, eumque in digladiandi dexteritate, arte equestri, omnique exer-
citiorum genere, et studiis, principe viro dignis, erudiendum curavit; hic quoque celerius, quam plerique
alii, omnia, quæ ad humanitatem pertinebant, percipiebat; unum vero fuit, qua in re displicuit regi,
quod ethnicorum deorum simulacra colere nunquam voluit, et omne sacrificiorum genus aversatus est;
semper quidem regem, fanum adeuntem, comitatus est, nunquam vero ingressus est, sed extra substitit
ad fores fani, dum rex sacrificia diis offerebat; rex sæpe eum monuit, ne sic faciendo deòm iram
mereret, et ea de causa florem ætatis perderet: quare oro te, ait rex, ut deos colas, eosque submisso
animo placatos tibi reddas; quod ni facis, vereor, ne te aliquo terrore tempestuosæ suæ iræ et sævitiæ
superfundant, cum tanto in periculo constitutus sis. Olavus respondet: equidem deos, quos colis, nullus
timeo, neque enim sermonis usu, neque visu, neque auditu, gaudent, neque habent rei ullius intelligen-

1) varu (indic.), B.
2) ok freðum forspam, et sapientibus cæticinis, add. F.
id. cum artic., C.
3) mundi ófyriga dreifast, gloriosæ sparsum iri, F.
4) heimsins,
5) Arlogia, B.
6) fridost ok, renustissima et, add. B.
7) a [, agætu siptar ok háleitum, eximio et excelsa fortuna, B.
8) a [ om. C.
9) a [, yfirlat af, honorem ab, B, C.
10) vux, B, id.
11) a [, viízku, sapientia, C.
12) at, add. B.
13) hæversku,
id., C.
14) misþorkaðist mjök, id., F
15) ófyrka, id., B.
16) goð, deos, C.
17) ok öllum illum atrumáði, et omnem perversam religionem,
add. F.
18) ok horfði fra, sultuærerso, add. F.
19) blótadí ok, sacrum cultum administrabat et, add. C.
20) blótadí, sacra faciebat, a [ B.
21) om. B, C.
22) a [ om. B, C.

401

þikkjumst ek helzt mega skilja, herrar náttúru þau [munu vera¹, at mér sýnist jafnan þín kon- únglig tign², fóstri minn, [ok áseá³ með bliðu ok björtu yfirbragði, utan þá er þú ferr í hofit ok færir fórnir guðunum, þá sýnist mér þú með dökku yfirbragði ok úhamingjusamligu, ok þaðan af veit ek, at þessi guðin, er þú þjónar, mànu eiga myrkrunum at stýra, ok því skal ek þau aldri tigna, en ek geri þeim fyrir þat⁴ enga úsæmð, at ek vil þik⁵ eigi⁶ styggva⁷.

[HERFERD ÓLAFS KONÚNGS HIN FYRSTA⁸.

58. Svá segist⁹ at þá er Ólafr Tryggvasou var xij vetra, beiddi hann [fóstra sinn¹⁰ fá sér herskip ok lið¹¹; konúngr lét þat þegar til reiðu; [bjó hann þá skip sín ok herlið; ok áðr hann fór brottu¹², spurr hann konúng, ef nökkurar væri þær borgir eðr hérath¹³, er furr hefði legit undir Garða kon-

úng, en nú væri undan horfnar hans ríki; kon-
úngr segir at þat voru mörg ok stór ríki, er lóngu¹⁴
höfðu legit undir Hólmgarð, en nú höfðu aðrir höfð-
ingjar ok hermenn undir sik teki með [valdi ok¹⁵
hernaði¹⁶. þvínaest sem konúngr hafði sagt Ólafi
alla grein á þessu máli, hèlt Ólafr fursta sinn
herskipum or Görðum, hann hafði frídt lið ok ekki
mikit. Þat var síðr víkínga, ef konúngasynir rèðu
fyrir herliði, at þeir voru kallaðir konúngar, þó at
þeir rèði eigi fyrir löndum; fyrir því gáfu liðs-
menn¹⁷ Ólafi konúngs nafn; sýndist þá brátt, hversu
[góda stillíng¹⁸ hann kunni þegar á herstjórninni,
þó at hann væri úngr at aldri, þvíat hanu drap
suma¹⁹ höfðíngja en sumum stökkti hann brottu²⁰,
þeim er með rángindum ok víkíngskap höfðu sezt
í skattlönd Valdamars konúngs²¹; átti hann viðr
þá margar orostur²², ok fèkk í öllum sigr, [ok

tiam; inde vero naturam eorum potissimum mihi videor intelligere, quod tua semper, altor, majestas et facies blando et sereno vultu apparêt, nisi quando fanum adis et sacrificia diis offers, tum enim obscurum et infaustum præferre vultum videris; unde concludo, hos deos, quos colis, tenebris præesse; quare mihi destinatum est, nunquam eos colere, ideo vero eos nulla afficio contumelia, quod tuam movere nolo indignationem.

PRIMA EXPEDITIO REGIS OLAVI.

58. Dicitur Olavus Tryggvii filius, cum duodecim annorum esset, ab nutricio suo petivisse, ut naves bellicas et copias sibi daret; quo ab rege lubenter concesso, naves et copias apparavit, et, antequam disesserat, quæsivit ab rege, an urbes quædam aut provinciæ essent, quæ antea Gardorum regi subjectæ, nunc ejus imperio non parerent; rex significavit, multa et ampla regna, longo tempore Holmgardo subjecta, nunc ab aliis principibus et bellatoribus vi et armis occupata esse; quæ cum rex exacte docuisset, Olavus prima vice naves bellicas ex Gardis duxit, pulchras habens, quamvis non magnas, copias. Fuit hoc inter piratas more receptum, si regibus nati exercitui præssent, ut hi reges appellarentur, etsi nullas haberent terras ditioni suæ subjectas; hinc milites Olavo regium nomen dederunt. Brevi apparuit, quantam habuit ingenii dexteritatem ad regendum exercitum, etsi parvo natu esset, nam ex principibus, qui injuste et prædonum more provincias tributarias regis Valdamaris insederant, quosdam

1) a [, eru, sunt, B.
2) asjana, facies, C.
3) a [, om, C.
4) því eina, hæc solum, B.
5) add. cet., om, A.
6) i enga, nulla in re, B, C.
7) styggja, id., B. En eptir þessa þeirra viðraðu fann Ólafr, at konungr var færi við hann en fyr, en þó með göði stílli gat hann þat i lag fært, svá at apir kom astði ok jófn vinatia ok alvara af konunni til hans, sem áðr hafði haft hounum i húg, at herralegt mundi vera, at ombuna göðu svá mikinn solum, sem konungr veitti' hounum, sed post hæc colloquium eorum animadeeritl Olavus, regem a se, quam antea, alieniorem esse; bona tamen usus moderatione rem in pristinum restituere potuit, ut idem amoris affectus, eadem amicitia et conitas ad eum ab rege rediret, quemadmodum in ipstus animo antea insederat, viro principi dignum esse, tantum honorem, quantum ei rex præstiterat, digne remunerari, add. F.
8) a [, om, C.
9) et saet, id., F.
10) a [, konungr Valldímar, regem Valdemarem, F.
11) liðsenn, socios narales, F.
12) a [, vera þa skjötliga skip húin; síðan, tum naves celeriter instrucitæ; dein, F.
13) hversöð, id., B, C, F.
14) at forum, antiquitus, B, C.
15) a [, om, C.
16) ok kölliþu síðan sinn eign, et postea suam possessionem esse asserebant, add. F.
17) hans, ejus, add, B.
18) a [, göðan hætt, bonam rationem, C.
19) hvers, exercitus, add. F.
20) or landi, e regno, B, C.
21) ok rentan hann rammliga ríki sínu, eumque regno suo vilo-lenter spoſtaverant, add. F.
22) ok stórat, et ingentia, add. F.

51

402

vann aprt á fursta sumri¹ öll þau ríki [ok skatt-
lönd², sem undan Valdamar konúngi höfðu gengit.
Kom hann aprt til Hólmgarðs um haustið, ok hafði
margar ok fágætar gersimar at færa konúngi ok
drotníngu í gulli ok gimsteinum ok dýrðligum³
klæðum; tók konúngr ok drotnínguh ok öll alþýða
við honum með gleði ok fagnaði; leid⁴ svá fram
um hrfð, at Ólafr var í hernaði á sumrum, ok
varði Garðaríki með hreysti ok harðfengi fyrir vík-
íngum er ágengu⁵, en vann undir Valdamar kon-
úng margar⁶ borgir ok [héruth⁷ í Austrvegi⁸. Hann
var optast í Hólmgarði á vetrum með særmar⁹ yfir-
læti af konúngi ok kærleik af drotníngu; hèlt hann
þá seálfr mikla sveit hermanna með sínum kost-
naði, þeim er konúngr veitti honum. Ólafr var
örr af fè við sína menn, því varð hann vinsæll.
En þá varð þat, sem [opt kann henda¹⁰, þar er
útlendir menn hefjast [mjök til ríkis, eðr svá til¹¹

mikillar frægðar, at þeir verði um fram innlenzka
menn, at margir öfundaðu þat, hversu Ólafr var
kærr konúngi ok [eigi síðr¹² drotníngu; mæltu
þeir menn þat fyrir konúngi, at hann skyldi¹³ gera
Ólaf eigi¹⁴ of stóran, fyrir því, sögðu þeir, at
slíkr maðr er¹⁵ hættastr, ef hann vill sik til þess
hafa, at gera þær mein eðr þínu ríki, er svá er
um fram aðra menn at þróttum búinn, vinsæld
ok atgervi; vitum vèr ok eigi, hvat þau drotníng
tala jafnan. Þat var síðr mikill enna ríkastu kon-
únga¹⁶, at drotníngu skyldi eiga hálfa hirðina, ok
halda með sínum kostnaði, ok hafa þar til skatta
ok skyldir sem þurfti. Nú var þar¹⁷ svá með
Valdamar¹⁸ konúngi, at drotníng hafði eigi minni
hird en konúngr, ok keptust þau mjök um ágæta
menn, [vildi hvártveggja¹⁹ til sín hafa. Nú gjörðist
svá, at konúngr festi trúnat á þeirra manna ræðum,
er rægðu Ólaf; gjörðist konúngr nakkvat styggr

interfecit, quosdam ejecit; cum quibus multa prælia conseruit, et ex omnibus superior discessit; et prima jam æstate receptis omnibus regnis et provinciis tributariis, quas amiserat rex Valdamar, sequenti autunno Holmgardum reversus, multa et rara habuit cimelia, quæ regi et reginæ afferret, aurum, gemmas, vestes pretiosas; quem rex et regina, omnisque populus, læti et gratulantes exeeperunt. Sic aliquantum temporis processit, ut Olavus per æstates in expeditionibus hellicis versaretur, Gardarikiam ab incursionibus pitarum fortiter et strenue defendens, multaque castella et provincias, ad mare orientale sitas, in potestatem regis Valdamaris redigens, per hiemes autem sæpissime Holmgardi degeret, honorifice ab rege habitus, et ab regina dilectus; tum ipse cohortem militum suis impensis sustentavit, quam pecuniam ei rex in proprios sumtus dederat; cumque liberalis in suos esset, ab iis magnopere diligebatur. Sed accidit huic, quod sæpe usu venire solet, quando peregrini homines ad honores tantamque gloriam evehuntur, ut indigenis anteponantur, ut multi ei non magis favorem regis, quam reginæ, inviderent; hi regem monuerunt, ne Olavum nimium faceret: nam talis vir, inquiunt, qui artium peritia, amicitiis, et naturæ bonis, tantum alios præstat, periculosissimus est, si operam suam in eo collocare voluerit, ut tibi regnove tuo detrimentum inferat; neque novimus, quos ille cum regina sermones identidem conserat. Ea frequens fuit apud reges potentissimos consuetudo, ut dimidiam aulicorum partem teneret, suoque sumtu sustentaret regina, et ad eam rem tributa et census, quantum opus esset, haberet; hæc eadem consuetudo apud regem Valdamarem recepta fuit, ut reginæ non pauciores essent aulici, quam regi, id certatim agentibus utrisque, ut præstantissimos quosque viros in suas partes traherent; hinc factum est, ut rex fidem adhiberet sermonibus eorum, qui Olavum calumniabantur, et se austerum, minusque affabilem,

1) a [, aprt vinnandi, iterum in potestatem redigens, F.

2) a [, skyldar ok skatta, rectigalia et tributa, F.

3) gðum, bonis, exiniis, F.

4) þa, add. B.

5) þar hafðu aðr með ofsa ok ojafnabi agengilt, id antea violenter et injuriose ineraserant, F.

6) við hérub, lata territoria, F.

7) bygðir, þar sem fyrir höfðu undan honum genit, tractus habitatos, qui olim imperio ejus se subtraxerant, F.

8) a [, hérð, territoria, B, C.

8) d'et metton af, magni aestimatus ab, add. F.

10) a [, viða annarstabar, multis aliis locis, F.

11) a [, til svá, ad tan, C.

12) a [, om.

9) manna, hominum, A.

13) om. C.

14) Valdamar, ubique A; Valldimar, B.

15) þer, tibi, add. B.

16) sic B, C.

404

Eptir orostuna lá Ólafr konúngr með liði sínú [fyrir Borgundarhólmi¹]; fengu þeir þar storm vedrós ok stóran séa, svá at þeir máttu þar eigi viðhaldast; sigldu þeir þá² suðr [undir Vindland³, fengu þar höfn góða, fóru alt með fríði ok dvöldust þar um hrið. Burizlafr hét konúngr í Vindlandi, hann átti iij dætr, hét ein Geira, önnur Gunnhildr, þriðja Ástríðr; Geira konungs dóttir hafði verit gipt⁴, hafði hún⁵ mist bónda sinn⁶, hún var kvenna fríðust sýnum ok hinn mesti⁷ skörúngr; Geira rèð þar ríki með drotníngarnafni eptir bónda sinn, sem Ólafr hafði höfn tekit; hennar ræðismaðr hét Dixin, hann var höfðingi mikill, vitr ok vinsæll; höfuðborg sú, er Geira sat í lengstum, var skamt á land upp frá herskipum Ólafs⁸.

75. Þá er Ólafr konúngr Tryggvason hafði verit iij⁹ vetr á Vindlandi, gerðust þau tiðindi, er honum ok mörgum öðrum þar í landi fékk mikillar

hrygðar¹⁰, at drotníngin Geira, [kona hans¹¹, tók sótt þá er hana leiddi til bana. Ólafi konúngi þótti þetta svá mikill skaði, at hann festi ekki yndi¹² á Vindlandi¹³ síðan; rèð hann sér þá til skipa ok sigldi furst til Danmerkr, ok ætlaði þaðan austr í Garða¹⁴; má þat ok líkligt þikkja, at við sinn harm mundi hann þángat furst venda¹⁵, sem hann hafði áðr lengst verit, ok sínú ráði bezt unat...

76. Eptir þenna atburð hétlt Ólafr¹⁶ skipum sínúm austr í Garða, fékk hann þar allgóðar viðtökur af Valdamar¹⁷ konúngi ok Allogie¹⁸ drotníngu; var hann í Hólmgarði um vetrinn með [sina menn¹⁹]. Eina nótt bar fyrir hann í svefni mikla sýn ok merkiliga, honum sýndist einn mikill steinstólpi standa í lopt upp, svá hátt sem hann mátti séa, þessi steinn var utan sem klappaðr væri gráðum²⁰ eðr pallum²¹, hann þóttist gánga upp eptir steininum²² svá lángt, at hann var kominn upp

Post hoc prælium rex Olavus classem ad Borgundarholmum in anchoris tenuit; hic tantam nacti sunt tempestatem marisque æstum, ut consistere non possent; quare austrum versus navigantes, Vindlandiæ littora subierunt, ubi commodum nacti portum, aliquamdiu commorati sunt, pacate se gerentes. Burizlavo, Vindlandiæ regi, tres erant filiæ, Geira, Gunnhilda, Astrida; Geira, regis filia, viro nupserat, sed maritum amiserat; ea fuit insigni formæ pulchritudine et eximia virago. Geira, mortuo viro, regnum reginæ titulo administravit, quo loco Olavus portum tenerat; consiliario ejus nomen fuit Dixin, vir magnæ auctoritatis et prudentiæ, amicitiisque valens; urbs principalis, in qua Geira se plurimum continere solebat, haud procul a littore aberat, ubi classis Olavi appulerat.

75. Cum rex Olavus Tryggvii filius tres hiemes in Vindlandia fuerat, accidit res, quæ ei et multis aliis ibidem terrarum magnum dolorem peperit, ut uxor ejus, regina Geira, morbum nancisceretur, qui ei mortem attulit; hæc jactura Olavo regi adeo gravis fuit, ut ei postea in Vindlandia commorari triste visum sit; ideo naves viris instruxit, et primum in Daniam navigavit, atque hinc orientem versus in Gardarikiam proficisci statuit; veri quoque simile videri debet, eum propter dolorem suum istuc se primum convertisse, ubi antea plurimum commoratus et sorte sua optime contentus fuerat...

76. Post hoc eventum Olavus naves suas orientem versus in Gardarikiam direxit, ubi ab rege Valdamare atque Allogia regina perbene exceptus est; sequenti hieme cum suis Holmgardi commoratus est. Nocte quadam per quietem ei oblata est visio magna et memorabilis; ei nempe visa est turris lapidea, in sublime, quousque oculis attingere posset, erecta; hæc columna extrinsecus gradibus, sive scamnis, excisa videbatur; ille sibi visus est ascendere columnam, usquequo supra nubes pervenisset; heic adeo

1) við Borgundarhólm, add. B, a [B, C, F.

2) þaðan, inde. B, C.

3) með Vindlandi, secundum V., F.

4) ok, et, add. B, C.

5) om.

6) sínus, id., B, C.

7) kvenn-, virago, add. F.

8) in cap. 59 de hiematione regis Olari apud Geiraum hic eocatur ólii eam gírzkli, Olíus gardicus.

9) þjóta, B, F.

10) ok hórmungar, et dolorem, add. F.

11) a [om. B, C.

12) om. B.

13) aríkli, regnum Gardorum, F.

14) leita, petere, ire, C.

15) konúngr, rex, add. B.

16) Valldimar, B.

17) Valldimar konúngi, regem Valdemarem, B.

18) grofam, incisuris, F.

19) pollum, scamnis, B; a [om. C.

20) paullum, scamna, gradus, C.

405

um¹ ský, þar kendi hann svá sætan ilm, at hann
hafði aldri furr slíkan kent, hann litaðist þá um,
ok sá [alla vega² hjá sér fagra staði, blómgaða
með allri unaðsemð, þar sá hann bjarta menn,
skrýdda hvítum klæðum ok prýdda allri skínandi
dýrð, fulla³ fagnadá, meiri en frá megi segja; því
næst heyrði hann rödd yfir sik upp, svá segjandi
til sín: heyrþu Ólafr, efní góðs manns, margfallast
munu verk þín til góðra luta, ok ágætliga ávaxtast
guði til dýrðar en þèr til sæmdar bæði í bráð ok
lengðar, þvíat þú tignaðir aldri bolvut skurðgod⁴,
ok veittir þeim enga heidiingliga þjónkan, því man
nafn þitt viðfrægjast um veröldina, en þó skortir
þik enn mikit at þú sèr algjórr guðs þjónustumaðr⁵,
þvíat þú hefir enn eigi fulla skynsemð eòr vissu
af guðligum lutum, ok þú ert eigi hreinsaðr í heil-
agri skírn; þá hræddist Ólafr ok mælti með mik-
illi áhyggju: hverf ertu, drottiinn⁶, at ek megi á

þik trúa? [röddin svarar⁷ honum: far þú til Grikk-
lands, þar mun þèr kunnigt gert nafn⁸ drottins [ok dýrð
guðs⁹ þíns, ok ef þú trúir á hann rëttliga ok varð-
veitir hans bódorð dyggiliga, þá mantu þèr ok
mörgum öðrum vísa¹⁰ af dókkum villustigum¹¹ heið-
ins átrúnaðar á bjartar götur heilagartrúar, þvíat
guð hefir þik til þess valðan, at leiða marga lýði
honum til handa, ok þar fyrir muntu öðlast eilífa
sælu ok meiri dýrð, en þú hefir nú sèð hér¹².
¹³ Sem hann hafði þessa luti sèð ok heyrt, ætlaði
hann at stíga niðr af steininum, þá sá hann niðr
fyrir sik marga hræðiliga staði, fulla af logandi¹⁴
kvölum, ok heyrði [ýlur ok örvílan¹⁵ ok aum-
ligan¹⁶ grát¹⁷ sálna þeirra, er þar voru kvaldar;
þar þóttist hann kenna marga höfðingja ok vini
sína, þá er trúat höfðu á heiðin góð, ok þar sá
hann ógúrliga kvöl fyrirbúna Valdamar konúngi
ok Allogie¹⁸ drotníngu; við þessa sýn [alla saman¹⁹

suavem fragrantiam sensit, qualem antea nunquam animadverterat; tum circumspexit, et undique circa
se vidit loca amoena, omnifaria voluptate florida; heic conspexit homines lucidos, albis vestibibus indutos,
atque omnigena splendida gloria ornatos, majorique, quam ut dici possit, gaudio plenos; dein supra se
audivit vocem, ad se ita dicentem: ecce, Olave, vir bonæ spesi! tua opera ad res bonas multiplicabuntur,
atque eximium fructum ferent, in gloriam dei, et in tuum honorem, tam in præsens, quam in posterum
tempus, quoniam nunquam veneratus es maledicta idola, neque illis ethnicum cultum præestitisti; hinc
nomen tuum per orbem celebrabitur; multum tamen tibi deest, ut perfectus sis dei minister, nondum
enim plenam habes rerum divinarum notitiam aut persasionem, neque sacro baptismo abolutus es; tum
pertimuit Olavus, et valde anxius dixit: quis es, domine, in quem credere possim? vox respondit: in
Græciam proficiscere, ibi tibi nota fient nomen et gloria dei tui, et si in eum recte credis, atque præcepta ejus
fideliter servas, te et multos alios ab opacis ethnicæ religionis tramitibus erroneis in lucidas sacrosanctæ
fidei vias deduces; deus enim te elegit, ut multos populos ei acquiras, et propter hæc æternam salutem,
majoremque, quam nunc vidisti, gloriam adipisceris. Cum hæc vidisset et audivisset, de columna de-
scendere voluit; tum deorsum infra se vidit multa terribilia loca, flammantibus cruciatibus plena, audi-
vitque ejulatum et desperationem, atque miserabilem lamentationem animarum, quæ ibi cruciabantur;
ibi sibi cognoscere visus est multos principes atque amicos suos, qui in ethnicis deos crediderant; ibi
etiam conspexit formidabilem cruciatum, regi Valdamari et reginæ Allogiæ præparatum. Hac visione
valde exterritus est, et tantopere commotus, ut, cum exper gefieret, oculi ejus lacrimis oppleti essent:

1) yfir, id., F.
2) a [, ólium megian, undique, B, C, F.
3) faltra, plenorum, F.
4) skurðs, B.
5) sic cel.; hrygr mv, A.
6) er
svá segir, qui sic loqueris, add. B, C.
7) a [, drottiang svarar, dominus respondet, F.
8) a [ om. F.
9) obsecurum in A; om. B.
10) með
þær, tecum, add. B.
11) villavegi, ria erroris, B.
12) hie novum caput incipit F. incribens: Fra ólan konungi, de rege Olano.
13) Sidan,
deinde, add. F.
14) loga ok, fæma et, F.
15) a [, þýnjar, cculatus, F.
16) a [, hormuliang ok ógrílgan, miserabilem et terribilem, c.
17) veswila, miserarum, add. C; a [, ógrílgan grat ok aumligan veswila, terribilem fletum miserabtemque miserarum, B.
18) Allogie, B. Allogie, F.
19) a [ om. C.

406

varð hann¹ mjök óttasleginn², ok svá fëkk honum
mikils, at hans augu voru full af tárum, er hann
vaknaði. Ok hinn sama morgin, er hann var
klæddr, bad hann lið sitt búast í brott þaðan;
hèlt hann þá sem skjótast skipum sínum til Grikk-
lands, þar fann hann marga ágæta kennimenn, þá
sem honum gerðu kunnigt nafn drottins Jesú Krists,
ok segist at þá væri Ólafr primsignaðr. Síðan
bad hann biskup þann, er Páll hèlt, at hann færi
í Garðaríki, [ok boðaði þar guðs³ kristni heiðnum
þjóðum; Páll biskup var mikill guðsvin, hann sagði
at hanu mundi fara í Garðaríki⁴, ef Olafr⁵ færi
fyrir⁶ ok túlkaði hans erendi, svá at höfðingjar
stæði eigi í móti, at hann mætti þar grundvalla
guðs kristni. För Ólafr konúngr þá aprt í Garða,
ok boðaði [þar helga⁷ trú, furst einsliga⁸ konúngi
ok drotningu; stóð konúngr í fyrstu fast á móti,
en drotníng var alt aftaka⁹ minni, en þó kom svá
um síðir, meðr æggjan drotníngar, at konúngr lèt

stefna fjölmennt þing; en er þar var komit margt
stórmenni ok fjöldi fólks, ok þingit var sett, stóð
Ólafr Tryggvason¹⁰ upp ok sagði svá: ek væntir,
herra konúngr, at þær munut skilja með vitru
yðvarri, at þat sem ek hefir fyrir yðr nökkut orði
á komit, at yðr ok öllum öðrum, ríkum ok úrík-
um, er mörgum lutum betra, at trúa á einn sannan¹¹
guð skapara sinn, þann er gerði himin ok jörð
ok alla luti, sýniliga ok úsýniliga, ok öllum gefr
eilifa sælu utan enda á sik rèttliga trúundum ok
sér rèttliga þjónundum, heldr en villast í svá miklum
murkrum, at trúa á [falsöt¹² skurðgoð¹³, þau er
því síðr mega öðrum nökkura¹⁴ hjálp veita, at þau
sjálf mega hvárgi hrærast or stað, nema¹⁵ þau sè af
öðrum borin eðr dregin, svá sem ek sagða yðr fyrir¹⁶
laungu, þá er ek vissa ekki til guðs, at mèr sýnd-
ist alt at einu üvitrligt þeim at þjóna; fyrir því
skal ek allan mion starfa ok ástundan til leggja
ok aldri af lètta at boða yðr guðs nafn, furr en

eodemque mane, cum vestes induisset, jussit copias profectioni se accingere. Hinc naves quam
celerrime ad Græciam direxit, ubi multos offendit præstantes sacerdotes, qui ei notum fecerunt nomen
domini, Jesu Christi, narratumque est, Olavum tum prima signatione initiatum fuisse; postea rogavit
episcopum, cui nomen Paulus, ut in Gardarikiam proficisceretur, atque ibi gentibus ethnicis religionem
christianam annuntiaret; Paulus episcopus erat magnus dei amicus, dixitque, se in Gardarikiam profec-
turum, si Olavus præcessisset, et negotium ejus interpretatus esset, ne resisterent principes, quominus
christianam dei religionem ibi fundaret. Tum Olavus Gardos reversus est, atque sanctam fidem ibi
annuntiavit, et quidem primum sigillatim regi et reginæ; rex primum firmiter restitit, regina autem fa-
cilior erat; tandem vero eo res perducta est, ut suasu reginæ rex frequentia comitia convocaret; cum
autem multi magnates atque ingens populi multitudo eodem convenissent, comitiaque constituta essent,
surrexit rex Olavus, et ita verba fecit: spero, domine rex, te sapientia tua intelligere, de quo coram
te aliquam intuli mentionem, tibi scilicet et omnibus aliis, tam divitibus, quam pauperibus, multis nomi-
nibus præstare, in unum verum deum credere, creatorem, qui fecit coelum et terram, et omnes res,
visibiles et invisibiles, quique dat æternam salutem sine fine omnibus in se recte credentibus, sibique
rite servientibus, quam in tantis errare tenebris, ut in falsa idola credatis, quæ eo minus aliis quidquam
auxilii præstare possunt, quod ipsa nequeant loco moveri, nisi ab aliis portata aut tracta sint, quemad-
modum tibi multo ante dixi, cum nullam dei notitiam haberem, mihi nibhilo secius temerarium videri, eis
servire; hinc omnem laborem et operam impendam, atque nunquam desistam, nomen dei vobis annun-
tiare, priusquam te, rex, atque totum hunc populum ab opaco erroris tramite, quo nimis diu incessistis,

1) honum, illi (dot.), B.
ille, F.
6) add. cel.; om. A.
konungr, rex, c.

2) óttamikit, magna ris terroris, B: uttafenginn, terrore captus, C.
7) a [, heilaga, sanctam, C.
8) einkanliga, id. F.
13) fólsut, id., B.
12) a | falsig goð, deos falsos, C.

3) om. B, C.
9) in C abbareriatum, affa, i. e. aftaka.
14) om. B.
15) utan, id., B.
16) add. B, C.

4) a [ om. F.
5) honn,
10) om. B.

407

ek hefir yðr, konúngr, ok allan þenna lyð leiðt af
[þeim dimma villustig, sem þær hafit als¹ oflengi²
gengit³, á bjarta [vánar götu⁴ eilfrar hjálpar⁵.
Valdamarr konúngr svarar ræðu⁶ hans ok segir
svá: af þeim smá geislum, er⁷ skína af þínum
fagfríligum fortölum [til minnar skynsemdar⁸, [hopar
mér til vánar⁹, at síðferði kristinna manna sè beira
en várt; en lángr vani forns átrúnaðar heldr mér
aptr, svá at ek hugfesti lít þat er þar til heyrir,
ok þat annat, at mitt hugskot segir varla hæfa
minni fávízku at kasta þeim átrúnaði, er mínir
frændr ok lángfeðgar hafa haldit æfinliga¹⁰ alla
sína daga hverr eptir annan; því vil ek um þetta
vandamál heyra tillöggur, furst drotníngar, er miklu
er vitrari en ek, síðan allra annarra höfðingja ok
várra ræðgjafa. Varð þá mikill rómr at máli kon-
ungs; [en er hljóð fékkst, tók drotníngin¹¹ svá¹²
til máls: þessi mærð Ólafr kom til þín, konúngr,
þá er hann var barn at aldri, nýkominn or útlegð

ok mikilli ánauð, tókt þú hann útlendan ok úkunnan
á þínar náðir, svá at þú fæddir hann ok fóstraðir
svá elskuliga sem þinn eigin son, kunni hann sèr
þat svá í nyt at færa, at hann eflíð ok aukaði¹³
yðvart ríki með öllum¹⁴ góðvilja, þegar hann mátti
nókkut atfærast fyrir alders sakir ok þroska, þaðan
af varð hann hugþekkr öllum góðum mönnum; nú
var hann á brottu um hríð ok gerðist hóllr ok
heiltraðr þeim höfðingjum er hann átti eigi jafn-
mikit [góðs¹⁵ at ömbuna¹⁶ sem yðr; sýnist hann
ok áhyggjusamliga ok með mikilli alvóru fram-
flytja þat áheyriliga erendi, er hann ferr með, er
óllum vitram mönnum mun sýnast heilsamligt¹⁷;
þar fyrir gefr míu samvizka mér val¹⁸ at skilja,
at móðir yður, konúngr, man þenna mann hafa
fyrirsjeth forðum daga, ok margir ádir spekningar
ok vísdóms¹⁹ menn þessa ríkis fyrirsögðu, at einn
útlendr mærð mundi hér uppfæðast, sá er eigi at
eins mundi prýda þetta ríki með björtu ljósi sinnar

in candidas spei vias æternæ salutis traduxero. Rex Valdamar ad sermonem illius respondit, atque ita
fatus est: ex istis radiolis, qui ex pulchris tuis hortationibus renitent, inducer in spem, morem christia-
norum hominum nostro præstare; verum longa pristinæ religionis consuetudo retinet me, quominus res
eo pertinentes animadvertam; quo accedit, quod mens mea dictitat, vix decere stultitiam meam, renuntiare
religioni, quam cognati mei et majores, unus post alterum, perpetuo per omnem ætatem coluerint; ideo
de difficili hac re aliorum sententias audiam, primum reginæ, quæ me multo sapientior est, et deinde
omnium aliorum principum et consiliariorum nostrorum. Sermo regis magno omnium applausu exceptus
est; cum autem silentium factum esset, regina ita orsa est: hic vir Olavus ad te, rex, pervenit, cum
ætate puer erat, de exilio, atque magna servitute recens liberatus, eumque ignetum et peregrinum ad te
recepisti, ita ut, eum adeo amanter, uti tuum ipsius filium nutriveris ac educaveris; quo (beneficio) sic
usus est, ut, cum propter ætatem aliquid adgredi posset, tuum regnum omni benevolentia firmaverit et
auxerit; dehinc omnium bonorum gratiam sibi conciliavit; jam paulisper abfuit, et fidus et salutaris con-
siliis factus est principibus, quibus non debuit tantum boni, quantum tibi; videtur etiam sollicite et per-
quam serio proferre speciosum illud negotium, cujus præco est, quodque omnibus sapientibus salubre
videbitur; hinc conscientia mea mihi indicat, matrem tuam, rex, hunc quondam prævidisse virum, mul-
tosque sapientes et sagaces viros hujus regni prædixisse, virum peregrinum heic educatum iri, qui non
solum ornaturus esset hoc regnum splendididæ suæ intelligentiæ ac scientiæ lumine, sed etiam cujus
benevolentia passim alibi pulchre floresceret; hoc ex vultu illius jam pridem præsagivi, et tunc statim

1) *áðr, antea, B.*

2) *s., in (quiibus), add. B.*

3) *a [, dymnum villustigum, obsecuris errorum semitis, C.*

4) *a [, braut, viam, C.*

5) *dýrðar, gloriæ, B.*
6) *mali, sermoni, B, C.*
7) *ek sè, wideo, add. B.*
8) *a [, add. B, C.*

9) *a [, húegzst mér svæ, subit animum cogi-
tatio, F.*

10) *a [, drótning tok, regina orsa est, B.*

11) *a [, drótning tok, regina orsa est, B.*

12) *pleno, F.*
13) *gott, bonum, beneficium, B, C.*

14) *ombanna, id. C: ambana, id., B; a [, gott upp at gjalda, id., F.*

15) *slýrkti, confirmarit, F.*
16) *omblana, id. C: ambana, id., B; a [, gott upp at gjalda, id., F.*

17) *heilsusamligast, marine*

18) *salutiferum, B.*

19) *vel, td, B, C, F.*

19) *vittir, prudentes, B.*

408

vitru ok vísdóms, heldr ok víða annarstaðar mundi
hans góðleikr fagrliga blómgast; [sá ek þetta laungu
á hans yfirbragði, ok fannst mér þá þegar ok æ
síðan fleira til hans en annarra úngra manna; nú
er þetta sannara en þat, er vándir menn grunuðu,
at údygð mundi undir búa okkrum kærleikum ¹.
Lauk drotníngu [með því]² sinni tólu, at allir lof-
aðu hennar snild ok vitrleik; lyktaðist með því
þingit, at með guðs miskun ok aeggjan drotníngar³
hétu⁴ allir at taka [rètta trú]⁵. Í þann tíma kom
Páll biskup af Grikklandi í trausti Ólafs konúngs,
ok skírdi Valdamar konúng ok Allogiam drotníngu
ok allan þeirra lýð, ok styrkt þau í heilagri trú;
þenna færði séa hinn trúlyndi þjónustumaðr himna-
konúngs hinn fursta ávöxt síns erfiðis sínum herra,
þá enn úskírdr, at eptirdæmi hins heilaga Basílíi,
er opinberliga prédikaði [helga trú]⁶, furr in hann
væri skírdr; er þat ok eigi undarligt, at 'guð blèsi

sínum anda í brjóst þessum manni, prinsignaðum
undir játníng heilagrar trúar, er hann hafði til
þess valdan at prédika sitt erendi fyrir heiðnum
þjóðum, sá er með sinni forseá valdi til erkibiskups
fyrir⁸ sína kristni Ambrósínum, þá enn eigi skírdan;
ok hann sendi sinu engil auðsýniliga at vísa heiðnum
Cornelió hundraðshófðingja, hjálar götu til heil-
agrar trúar, at hann mætti þarfyrir njóta þeirra
gódgernínga, er hann hafði áðr lengi gert. Sá
hinn sami várð herra Jesús Kristr birtist opin-
berliga⁹ heiðnum Placídó riddara hófðingja, ok kallaði
til sinnar miskunar, þar sem hann vissi ekki áðr
til guðligra hluta, þó at hann gjörði marga góða
luti¹⁰. Þessir lutir sem nú voru sagdir um kristni-
bóðan Ólafs Tryggvasonar í Gardaríki eru eigi
útrúanligir, því at [ein bók ágæt ok sannfród, er
heitir imagó¹¹ mundi, kveðr skýrt á¹², at þessar
þjóðir er svá heita: [Rúscí, Polavi¹³, Úngaríf

et semper deinceps mihi majoris visus est, quam alii juvenes; hoc verius est, quam quod suspicati sunt
mali homines, nostrum amorem crimine inniti; regina ita finem dicendi fecit, ut eumnes ejus elo-
quentiam et sapientiam collaudarent. Ille fuit comitiorum exitus, ut dei clementia atque hortatione
reginæ omnes veram fidem amplecti promitterent. Hoc tempore episcopus Paulus fiducia regis Olavi e
Græcia venit, atque regem Valdamarem et reginam Allogiam, atque totum eorum populum, baptizavit,
et in sancta fide stabilivit; hunc primum laboris sui fructum domino suo obtulit fidelis coelorum regis
minister, tum nondum baptizatus, exemplo sancti Basiliæ, qui, priusquam baptizaretur, sanctam fidem
palam annuntiavit; nec mirum est, deum spiritum suum inspiravisse pectori hujus viri, crucis signo sub
confessionem sanctæ fidei initiati, quem elegerat, ut negotium suum gentibus pagonis prædicaret, qui
sua providentia Ambrosium nondum baptizatum, suæ christianæ ecclesięs archiepiscopum elegisset; atque
misit angelum suum evidenter, ad ostendendum ethico Cornelio centurioni viam salutis ad sanctam
fidem, ut benefactorum, quæ jam pridem præstiterat, præmium auferret. Idem ipse dominus noster,
Jesus Christus, palam apparuit ethico Placido, equitum præfecto, atque eum ad suam misericordiam
vocavit, cum antea res divinas ignoraret, licet multa bene faceret. Hæc, quæ de annuntiata in Gardari-
kia ab Olavo Tryggvii filio fide christiana jam relata sunt, fidem non excedunt, nam liber præstans, et
ad rerum cognitionem frugifer, qui inscribitur imago mundi, clare testatur, has nationes, quæ appellantur
Rusci, Polavi, Ungarii, ad christianismum conversas esse diebus Ottonis imperatoris hoc nomine tertii.

1) a] om. B.
2) a] svá, sic, B.
3) huc B verran sub 1 omissa præfert: sa ek þetta, segir hún, flir lónga a hans yfirbragði, ok fannst mér þá þegar ok svá síðan fleira til hans, en annarra manna ungra; nu er þetta sannara, en þat er vándir menn grunaðu, at údygð mundi undir búa okkrum kærleikum, hoc longo ante tempore ex cultu ejus animadertiri, atque tum statim et eirínde semper eum magis sum admirata, quam ceteros juvenes; hæc ande oeriora sunt, quinm quæ mali homines suspicabantur, flagitium aliquod subesse familiaritati, quæ nos intercedebat.
4) nú, jam, add. B.
5) a] skrín, baptismum, F. Hic norum caput incipit, inscribens: Nór er gelið, at ólaf konungr feri með otto keisara, hie rei Olarus imperatori Ottuni comes isæ memoratur.
6) a] om. B.
7) allsvalldandi, omnipotens, add. C.
8) yfit, id., C.
9) opitlga, sepius, F.
10) ille norium caput incipit, inscribens: Nór er gelið, at ólaf konungr feri með otto keisara, hie rei Olarus imperatori Ottuni comes isæ memoratur.
11) ymago, B, C.
12) a] [agætar frwðibekr, af afvi keisara skipaðar, seyja svá, cæmi libri historici, de eitis imperatorum compositi, sec testantur. F.
13) a] Rucii, Polami, F: Rutekolani, B: Rotho kolani, C.

409

kristnaðust á dögum Ólónis⁴, þess er hinn iiiiði var
keisari með því nafni. Sumar bækr segja, at Ottó
keisari hafi farit með her sinn í Austrveg ok brotið þar
fólk víða til kristni, ok með honum Ólafr Tryggvason.

Senn öll síðan runnu
snekkju bord⁵ or Görðum
hermörg hálá torgut⁶
hildings und ⁷ gram mildum;
veströld virða kindir⁸
verfákum rèð ⁹ herjat
aldyggr arfi Tryggva
Ólafr ok klauf stálum¹⁰.

Ólafr konúngr hèlt furst ¹¹ til Englands ok her-
jaði þar víða landit....

78... Ólafr var þá ¹² vorðinn frægr [at því ¹³
um öll lónd at hann var meiri ok fríðari en aðrir
menn, en ekki hafði hann meira af nafni sínu,
[síðan hann fór ¹⁴ or Gardaríki hit furra sinn, en
hann kallaði sik Óla, ok sagðist vera girðzkr ¹⁵...

Quidam libri tradunt, Ottonem imperatorem cum copiis suis terras orientales (ad mare Balticum jace-
tes) ingressum, ibique multis locis populos ad christianismum coegisse, atque Olavum Tryggvii filium
eum comitatum fuisse a.

DE PIRATICA REGIS OLAVI TRYGGVII FILII.

77. Posthæc rex Olavus naves suas et copias ex oriente ab Gardarikia profecturas paravit; primum in Daniam navigavit, et hinc occidentem versus per mare vela dedit; ita dicit Hallarstein (vide supra): Rex Olavus primo ad Angliam accessit, ibique multis in locis regionem prædando vastavit...

78... Tum enim ubique terrarum ea re inclaruerat Olavus, quod aliis major et formosior esset, nec vero plus de nomine suo retinuit, ex quo priore vice Gardarikiam reliquerat, quam quod se Olium appellavit, asserens se esse gardicum (e Gardarikia oriundum)...

93... Hakon dynasta rumore acceperat, trans mare occidentale commorari virum, nomine Olium, quem ibi vulgo regem habeant; dynasta vero, aliorum narratione ductus, suspicatur, esse aliquem regio genere norvegico oriundum; nempe acceperat dynasta, Olium dici genere gardicum, fama vero audiverat, Tryggvium Olavi filium reliquisse gnatum, qui orientem versus in Gardarikiam discessisset, ibique apud

1) keisara, imperatoris, add. B.
2) a [ om. B, C.
3) om. C.
4) Markus lögmadr i Reksteju, Marcus prætor in Rekstenia (carmine versibus intercalaribus tripartitis finalibus), F.
5) bord, proræ, F.
6) törögut, cípeato (picataræ); C; urgat, attritæ (?), E.
7) um, circa, F.
8) kindar, td., F, Sk.
9) lót, td. Sk.
10) strauni, B, præze.
11) vestr, occidentem versus, c.
12) cum in Syllingis ab occidente Anglieæ jaceret; om. B, C.
13) a [ om. B, C.
14) a [, fræ því er hann sigði, ex quo navigarerat, F.
15) gírzkr, B; gírzskr, F.
16) af því spraka, ea de re rumusculum, C.
17) a [, af spurn nokkura, inde famum aliquam, F.
18) om. B, C
19) ear, B, F (indic.); vari, C (conjuntet.),
20) kallaðr, appellatus, add. B.

a) *Contructio*: Hermann snekkju bord hildings, hala & torcut, runnu síðan öll senn or Görðum und mildum gram; aldýgr Ólafr, arfi Tryggva, rèd herjat?

Veströld, ok kianf virða kindir stalum. —
b) hala, contr, ex haliæ, magnífce, splendide.

ß) torgat (ut in textu impressum est), accepiturus pro torgut, a targa, clypeus.

γ) rèd herjat, periphr. pro herjabi, depopulatus est.

a) Le rapport qu'on lit ici de l'introduction du christianisme dans la Russie par le secours d'Olaf est, à en juger par le langage, un fragment intercalé contenant une légende,dc-

[UM HERNAD ÓLAFS KONÚNGS TRYGGVASONAR².

77. Þessu næst bjó Ólafr konúngr⁸ skip sín ok lið austan or Gardaríki, hann sigði furst til Danmerkr ok þaðan vestr um haf; svà segir Hallarsteinn⁴:

Permultæ naves deinde regiæ,
clypeis ornatæ, cucurrerunt
omnes simul a Gardis,
regem ferentes liberalem;
fidus Olavus, hæres Tryggvii,
vastavit terras occidentales
navali expeditione, et virorum
progeniem secuit metallis a.

93... Hákon jarl hafði fengit [afspraka¹⁶ nökkurn¹⁷, at sá maðr mun vera fyrir vestan haf, er Óli nefnist, ok haldi menn hann ¹⁸ þar fyrir konúng, en jarl grunar af frásögn annarra manna, at vera muni nökkurr af konúnga ætt norænni; jarl- inum var sagt, at Óli kallaðist¹⁹ gírzkr²⁰ at ætt, en hann hafði þat spurt at Tryggvi Ólafsson hafði

pourvue de toute valeur historique, et fondée, à ce qu'il
pouvait, uniquement sur un mal entendu de l'ouvrage cité
de l'inago mundi.

52

410

átt son þann, er farit hafði austr í Garðaríki, ok þar uppfædzt með Valdamar konúngi, ok hét sá Ólafr; hafði jarl mjök at spurningum leiðt um þann mann, grunaði hann, at sá enn sami mundi nú vera¹ kominn í vestrlönd...

105... Sú hin sama Gunnhildr setti² margar gildrur með sinni slægð at veiða mik ok af lífi taka, þegar ek var fæddr; var Ástríðr, móðir mín, ok ek [enn fursta vetr³ leyniliga á Ofrostöðum með Eiríki, fóður⁴ hennar, en fyrir umsát ok væiræði Gunnhildar treystist hann⁵ eigi at halda okkr lengr hér í landi; fór móðir mín þá með mik huldu höfði ok heldr fátækliga austr í Svíþjóð, þar dvöld-umst vit íj ár í útlegð með Hákoni gamla, hefði Gunnhildr þá fángit⁶ mik með svikræðum fyrir sínra sendimenn, ef sá góði madr Hákon gamli hefði eigi haldit mik með [valdi ok⁷ höfðingskap [fyrir hennar eptirsókn, fyrir sakir vinskapar við

Eirík, móðurfóður minn⁸. Þvínæst þá er ek var þrèvetr, fórum vit móðir mín or Svíþjóð skipferði⁹, ok ætlaðum austr í Garðaríki á fund Sigurðar, bróður hennar; þá mættu við víkingum, ok vorum hertekin ok seld mansali, en sumt fóruneyti okkart drepit, skildi þar með okkr móður minni, svá at ek sá hana aldri síðan; ek var þá seldr við verði sem aðrir mansmenn¹⁰; var ek vj vetr í þeirri ánauð¹¹ á Eistlandi, þar til er Sigurðr, móðurbróðir minn, leysti mik þaðan, ok flutti mik þaðan með sér austr í Garðaríki, þá var ek íx vetra; aðra íx vetr var ek í Görðum enn í útlegð, þó at [fyrir manndóms¹² sakir góðra höfðingja væra ek þar¹³ vel haldinn; þar næst var ek á Vindlandi íj vetr, en íiij fyrir vestan haf í hernaði; hefur ek þessar stundir, sem ætla má¹⁴, þolat vás ok erfiði, en haft þat eina frelsit, er ek var með ¹⁵ [útlendum þjóðum¹⁶ ok ¹⁷ úkunnum¹⁸...

regem Valdamarem educatus fuisset, huic vero nomen fuisse Olavus; de hoc viro sollicite percontatus fuerat dynasta, et suspicabatur, ipsum eundem esse, qui jam in terras occidentales pervenisset...

105...ªEadem Gunnhilda astutiis suis edito mihi in lucem multos laqueos tetendit, ut me caperet et vita privaret; prima hieme cum matre Astrída Ofrostadis clam apud Eiríkum, patrem ejus, fui; qui cum nos diutius hac in terra, propter insidias et dolos Gunnhildæ, tueri desperaret, mater mea humilio apparatu mecum clam in Svethiam aufugit, ubi duos annos apud Hakonem grandævum in exilio fuimus, atque tum Gunnhilda me per legatos suos dolo comprehendisset, nisi vir bonus, Hakon grandævus, ob amicitiam cum Eiríko, avo meo materno, me potentia et auctoritate ab inquisitoribus defendisset; deinde ego, tres annos natus, ac mater, ex Svethia nave vecti, orientem versus in Gardarikiam ad Sigurdum, fratrem ejus, trajicere constituimus; in hoc itinere in piratas incidentes, capti et in servitutem venundati sumus, parte comitatus nostri interfecta; hic a matre sejunctus sum, quam deinde nunquam vidi; tum, ut alia mancipia, pretio venditus sum; hac in servitute sex annos in Esthonia fui, donec me Sigurdus, avunculus meus, inde redimeret, et secum orientem versus in Gardarikiam duceret, novem annos natum; alios novem annos Gardis fui, etiam in exilio, etsi bonorum principum humanitate bene habitus essem; deinde tres annos in Vindlandia versatus sum; quatuor vero annis in terris occidentalis bus piraticam exercui. Hoc omni tempore, ut facile intelligi potest, marinas adspergines et labores pertuli, ea sola usus libertate, qua inter exteras ignotasque nationes uti licuit...

1) om. C.

2) til, add. B.

3) a [ om. F.

4) bróður, fratre, B.

5) Eirík, C.

6) fengit, id., B. C.

7) a [ sinum, sua, c.

8) a [ om. C.

9) skipferða, nare, C.

10) sic A. C. F.; mansalsmenn, id., B.

11) útlegð, exsítio, C.

12) luncum, sápenumero, add. B. C.

13) útlendum höfðingum ok, exteris principibus et, add. B.

14) a [ om. C.

15) vikingum mér, piratis

16) mihi, add. B.

17) þjóðum vel þokkaðr, populis gratisosus, add. C.

a) De retour en Norvége, le roi Olaf convoqua après la mort de Hakon iarl une assemblée en Thrandheim, où il rendit compte des événements de sa vie précédente devant

le peuple rassemblé qui ensuite le proclama roi. C'est de ce discours que nous donnons un extrait.

411

138. Frá þorvaldi viðförla.... [Gerði hann þá ferð sína út í heim ok alt til Jórsala at kanna helga staði, hann fór um alt Grikkjaríki ok kom til Miklagarðs, tók sjálfr stólkonúngrinn við honum með mikilli virðing, ok veitti honum margar vin-gjafir¹ ágætlar, þvíta svá var guðs miskun honum nákvæm, ok flaug hans frægð fyrir alþýðu, hvar sem hann kom, at hann var virðr ok vegsamaðr svá af minnum mönnnum sem meirum, sem einn² stólpi ok upphaldsmáðr rèttrar trúar, ok svá sæmðr, sem dýrðarfúllr játari várs herra Jesú Kristi ³, af sjálfum Miklagarðs keisara ok öllum hans höfð-ingjum ok eigi síðr af öllum biskupum ok ábótum um alt Grikkland ok Sýrland; allramest var hann tignaðr um Austrvegh, þángat sendr af keisaranum svá sem foringi eðr valdsmaðr skipaðr yfir alla konúnga á Rúzlandi⁴ ok í öllu Gardaríki. Þor-

valdr Koðránsson reisti þar⁵ af grundvelli eitt ágætt múnklíf hjá þeirri hófuðkirkju, er helgut er⁶ Jóhanne baptista, ok lagði þar til nógar eignir, hét þar æ síðan af hans nafni þorvaldsklaustr; í því múnklifi endi hann sitt líf, ok er þar grafinn; þat klaustr stendr [undir hábjargi⁷, er heitir Draufn⁸....

243.... ⁹Á því sumri fór Eiríkr jarl ok ¹⁰ til Danmarkar á fund Sveins tjúguskeggs Danakonúngs, ok bað til handa sér Gyðu, dóttur hans, var þat at ráði gert, fèkk Eiríkr jarl Gyðu; vetri síðarr áttu þau son, er Hákon hèt. Þá er Eiríkr jarl hafði fengit Gyðu ok verit eitt sumar í hernaði, sigldi hann um haustið aptr til Svíþjóðar, ok var þar vetr annan; en at vári bjó hann her sinn, ok sigldi síðan í Austrvegh, ok þá er hann kom í ríki Vald-amars¹¹ konúngs, tók hann at herja, drap mann-fólkit¹² en brendi bygðir¹³, þar sem hann fór, en

138. De Thorvaldo peregrinatore.... Itaque peregrinationem ad terras exteras suscepit, idque Jorsalos (Hierosolymam) usque ad sancta loca cognoscenda; peragrato toto Græcorum regno, Miklagardum pervenit, ubi ab imperatore magno honore exceptus, multisque eximiis muneribus, amicitiæ pignoribus, donatus est; dei enim misericordia ei tam præsens adfuit, et, quocunque veniret, fama ejus ad aures populi ita præcurrebat, ut æstimaretur et laudaretur a minimis et maximis, veluti columen et sustentaculum veræ religionis, et honoraretur, tanquam gloriosus confessor domini nostri, Jesu Christi, ab ipso Miklagardi imperatore et omnibus ejus comitibus, neque minus ab omnibus episcopis et abbatibus per totum Græcorum imperium totamque Syriam: maxime vero honoratus est in terris orientalibus, eo ab imperatore missus, ut dux aut magistratus, omnibus regibus Russiæ et totius Gardarikiaæ præfectus. Hic Thorvaldus Kodranis filius juxta templum primarium, Johanni baptistæ dicatum, celebre monasterium a fundamentis exstruxit, eique satis possessionum attribuit, quod deinde semper ex ejus nomine monasterium Thorvaldianum appellatum est; in eo monasterio vita functus, ibique sepultus est. Hoc monasterium sub alta rupe stat, quæ Drafnæ dicitur....

243... Eadem æstate Eirikus satrapa in Daniam profectus, Sveinem barbæ-furcatæ, Danorum regem, convenit, cujus filiam Gydam sibi petiit conjugem; qua re pacta, Eirikus satrapa Gydam uxorem duxit; hieme proxime sequenti elapsa, natus est illis filius, Hakon dictus. Eirikus satrapa, cum Gydam uxorem duxisset, unamque æstatem in piratica transegerat, autunno retro in Svethiam navibus vectus, ibi secundam peregit hiemem. Proximo autem vere, copiis paratis, in mare orientale navigavit, ubi

1) gjafir, munera, B.
2) azutr, eximia, B.
3) Krists, F.
4) Rúzalandi, B.
5) a [ sic compendiáte K: ok gjörði ferð sína út í heim til Jorsalaborgar, hann fór um allt Grikland og kom til Miklagarðs og fèkk þar mikla virðing, þaðan fór hann í Austrveg um Gardaríki og Rússland, og þar reisti haun, et iter fecit in terras exteras Hierosolymam usque; tota Græcia peragrua Miklagardum venit, ubi magnum honorem consecutus est; inde in terras Orientales profectus est per regnum Gardorum et terram Russorum, ibique exstruxit.
6) enim heltago, sancto, add. B.
7) a [, vid: eitt hátt fjall óða ei síðr bjarg, prope excelsum aliquem montem sige potius rupem, B.
8) Drófla, B; Dripa, K. Præcedentia húus capitis nesest E, qui eorum toco habet sequentia. För Pervaldr þá út Miklagard ok fèkk stora semð af stolkonunginum, en síðan lét hann klaustr reisa ok gef þar til auðarfi; því sama klaustri endi hann sína lífðaga umðre hreinum ok haleitum lífnabli; quo facto Miklagardum se contulit et magnam honorem ab imperatore consecutus est; deinde vero monasterium fundavit evque magnæ opes attribuit; in eodem monasterio eitæ suæ dies casta et sancta rivendi ratione finit.
9) cfr. Heimskringla, supra p. 286-287.
10) om. F.
11) Valldhamars, B; Validdimars, C.
12) folkli, homines, B, C.
13) bygðina, tractum habitatum, C.

52*

412

eyddi landit, hann kom til Aldeigjuborgar ok sett-
ist þar um, þar til er hann vann staðinn, drap
þar margt fólk en braut ok brendi borgina alla,
Oddhríðar fór eyða,
óx stríðº [af því³ síðan,
log fágandi⁴ lægic⁶
land Valdamars⁶ brandi;
Aldeigju brauzt þú ægir
(oss numnast skil) gumna,
sú var híldr með höldum
hórð, er⁷ komt austr í Garða.

Eiríkr jarl var v sumar í þessum hernaði⁹ óllum
samt, en á vetrum var hann í Danmörku með
Sveini konúngi tjúguskegg, mági sínum, en stund-
um í Svíaveldi.

270... ⁹Um várit eptir börðust þeir Ólafr kon-
úngr ok Sveinn jarl Hákonarson fur Nesjum á pálm-
drottinsdag; Erlíngr Skjálgsson var í þeim bardaga
með Sveini jarli ok Einarr þambarskelfir ok [margir
aðrir lendir menn¹⁰; Ólafr konúngr hafði lið minna
ok fèkk þó sigr; en Sveinn flýði ok fór síðan or
landi á fund Svíakonungs, mágs síns, ok sagði

fór hann síðan viða herskildi um Garðaríki¹; svá
segir í Bandadrápu:

Splendere qui facit flammam maris,
deinde Valdamaris regiones
ivit vastatum igne prælii,
hinc impetus pugnæ gliscebat;
terror virorum, diruisti Aldegiam,
id acre prælium fuit, rerum
nos argumenta novimus, cum viris
adiisti Gardos versus orientem.
honum frá skiptum¹¹ þeirra Ólafs digra; fór Sveinn
jarl í Austrvegh, ok herjaði í Garðaríki um sumarit,
en um haustið er hann kom aptr til Svíþjóðar,
tók hann sótt, þá er hann leiddi til bana; en Ólafr
Haraldsson var tekinn til konúngs í Noregi, sem
segir í sögu hans.

279...¹² Fór Ólafr konúngr austr landvegh alt þar til er hét Neriki, þar dvalðist hann lengi [um várit, ok fèkk sér þar skip, ok fór hann¹³ um sumarit¹⁴ austr í Garðaríki, ok var honum þar allvel fagnat af Jarizleifi konúngi ok Íngigerði drotníngu,

quam primum regis Valdamaris regnum accessit, populationibus, hominum cæde atque incendiis omnia
loca foedare coepit, terram hoc pacto ad solitudinem redigens. Ad Aldeigjuburgum appulsus, urbem
illam obsidione cinxit, donec caperetur, captamque, cæsa magna incolarum parte, destruxit et totam in-
cendio delevit; quo facto per Gardarikiam arma late circumtulit; qua de re ita in Bandadrapa (v. s.):
Eirikus satrapa in hisce expeditionibus bellicis quinque simul transegit æstates, hiemes vero in Dania
apud regem Sveinem barbæ-furcatæ traduxit, interdum etiam in Svethia commoratus est....

270... Sequenti vere rex Olavus et dynasta Sveinn Hakonis filius, dominica palmarum, ante Nesa (promontoria) conflixerunt; in quo prælio Erlingus Skjalgi filius et Einar thambarskelfir multique alii viri præfecti a partibus Sveinis dynastæ steterunt; rex Olavus, etsi inferior numero copiarum, discessit superior; Svein fugatus ad socerum suum, regem Svionum profugit, eique de rebus cum Olavo crasso gestis exposuit. Svein dynasta mare orientale classe intravit et ea æstate Gardarikiam infestavit, autumno autem, cum in Svethiam revertisset, implicitus est in morbum, quo diem obiit supremum; Olavus vero Haraldi filius rex Norvegiæ creatus est, ut in historia ejus memoriæ proditum est.

279... Rex Olavus pedestri itinere orientem versus in Nerikiam ita dictam pertendit, ubi transegit multum veris; comparatis vero ibidem navibus, profectus est æstate orientem versus in Gardarikiam; hic a rege Jarizleivo et regina Ingigerda amice exceptus hiemem transegit, magnas animo versans curas,

1) landit, terram, c.
2) sic B; hrið, inpetulus, A, c, F.

3) a [, aud. C.

4) fandi, B.
5) lægiss, id., B, c.

6) Valldimars, C: Vallda-
mars, F.

7) sic c. om. F.
8) a [, hieruði þessum, c.

9) sequ. om. B.
10) mart annarra lendra manna, id., c.

11) viðskiptum, id., C.

12) cf. supra p. 345-346, 348-350; sequ. om. B.

13) a [ add. cet.; om. A.

14) allt, add. C.

413

dvaldist hann þar um vetrinn, ok hafði miklar
áhyggjur í skapi, hvat hann skyldi ráða taka þvíat
Jarizleifr konúngr bauð honum at dveljast þar svá
lengi sem hann vildi, ok taka af sér mikit ríki til
forráða; hugsaði konúngr þetta boð fyrir sér; þat
hafði hann enn í ráði at leggja niðr konúngs tign
ok fara út til Jórsala eðr í aðra helgha staði, ok
gánga í klaustr, svá sem þá sögðu nökkurir menn
at gört hefði Ólafr [konúngr Tryggvason, frændi
hans²; en hinu sveif honum lengstum í hug, ef
nökkut fengist efni til, at hann mætti ná ríki sínu
í Noregi. En er hann mæddist í slíkum áhyggjum,
þá skaut hann öllu sínu efni á vald ok vilja alls-
valdanda guðs, at hann skyldi skjóta því ráði í
hug honum, er hann sæi honum bezt gegna ok
öllu hans undirfólkí; hann vakti löngum um nótt-
um ok badt til guðs gódgjarnliga fur öllum lýð,
svá fur úvinum sínum sem fur vinum. Þat var á
einni nótt, er Ólafr konúngr lá í rekkju sinni
mæddr af miklum áhyggjum, ok hafði súngit bænir

sínar, sem hann var vanr, þá seig á hann svefn
ok þó svá lauss, at hann þóttist vaka ok sjá öll
tiðindi í húsinu, honum sýndist maðr standa
fur rekkjunni mikill ok vegligr, ok hafði klæðnat
ágætan, hugði konúngr þat í svefninum, at
þar varði kominn Ólafr konúngr Tryggvason; sá
maðr mætti til konúngs: ert þú mjök hugsjúkr
um ráðaætlan þína, þat þikkir mér undarligt,
hví þú válkar slíkt fyrir þær, hvert ráð þú skalt
upp taka, svá ok ef þú ætlast þat fur at
[leggja niðr³ konúngstign, þá er guð hefir gefit
þær, slíkt hit sama at vera hér ok þiggja ríki af
útlendum höfðingjum⁴ ok þær úkunnum; far þú
heldr aprt til ríkis þess, er þú hefir at erfðum
tekit, ok ráðit lengi fur með þeim styrk er guð
gaf þær, ok lát eigi undirmenn þína hræða þik;
þat er konúngs frami at sigrast á úvinum sínum,
en vegligr dauði at falla í orostu með liði sínu,
eðr ifar þú nökkut um þat, at þú hafir eigi rétt
at mæla í yðarri deilu? eigi skaltu þat gera at

quid caperet consilii; nam rex Jarizleivus potestatem ei dedit, secum quamdiu vellet manendi, amplam-
que, cui præesset, ditionem obtulit; quam oblatam conditionem rex animo secum volvebat; hoc etiam
animo agitavit, deponere regiam dignitatem, et Hierosolyma aut alia sacra loca adire, et in monasterium
secedere, quod fecisse regem Olavum Tryggvii filium, cognatum ejus, multi tum homines prædicabant;
illa vero in primis animo obversabatur cogitatio, si qua se obtulisset et occasio, imperium norvegicum re-
cuperare conari; his curis fatigato animo, res suas omnes potestati et arbitrio omnipotentis dei permisit,
ut consilium, sibi subjectisque maxime conducibile, animo suo suggereret; noctes sæpe insomnes duxit,
preces ad deum benevolo fundens animo pro omni populo, inimicis pariter atque amicis. Accidit nocte
quadam, cum rex Olavus in lecto cubaret magnis fessus curis, ubi precum formulas pro more solito
pronuntiaverat, ut somnus, levis quidem, ei obrepserit, sic ut vigilare sibi visus sit, omniaque, quæ in
domo gererentur, videre; visus sibi est hominem videre ante lectum adstantem, magna statura, formaque
augusta, eximiis indutum vestibus; rex per quietem existimavit, regem adesse Olavum Tryggvii filium.
Hic vir regem affatus: de consilio capiendo, inquit, valde sollicitus es; mirum mihi videtur, te adeo
dubium hærere, quænam ineunda tibi sit consilii ratio, item illud, quod cogitas, regiæ dignitati renun-
tiare, ut et ea ratio, ut heic maneas et ditionem ab exteris ignotisque principibus accipias; immo, redi
et regnum recipe, quod hæreditate acceptum ope divinitus concessa diu tenuisti, neque patere, ut sub-
jecti tui tibi metum incutiant; regium est, victoriam ab hostibus reportare, mors autem gloriosa, cum
copiis in prælio cadere; ecquid dubitas, te justam habere in lite vestra causam? ne facias, ut jus tuum
dissimules, fidenti animo regnum repetas, quod testis tibi deus erit, tuam esse possessionem. Rex Ola-
vus somno expergefactus, abeuntis hominis speciem animadvertere sibi visus est, rex deo pro hoc viso

1) hug ok, add. C.

2) cfr. cap. 268, 283-286, Formmanna Sogur, 3 p. 33-34, 56-61

3) gefa upp, c.

4) konungum, c.

414

dylja sjálfan þik sanninda, mátt þú fur því djarfliga
sækja til landsins, at guð mun bera þèr vitni um
at þat er þin eiga. Síðan vaknaði Ólafr konúngr
ok þóttist sjá svíp mannsins er í braut gekk.
þakkaði konúngr guði þessa vitran ok herði hug
sinn þaðan í frá, ok einstrengði þá ætlan fur sèr
at fara apríl til Noregs, svá sem hann hafði verit
áðr fúsastr til, ok hann fann at allir hans menn
vildu helzt vera láta¹; talði hann þá þat í huginn
at landit mundi vera auðsótt, er hüfðingja laust var,
svá sem hann hafði spurt af þeim mönnum, er þá

voru nýkomnir af Noregi, at Hákon jarl hafði týnzt
í hafi með alla skipshöfn sína, er hann fór vestan
af Englandi; en er hann birti þessa ráðagerð mönnum
sínnum, þá tóku allir því þakksamliga ... Ólafr
konúngr lèt eptir í Garðaríki Magnús, son sinn, en
konúngr bjó skip sín um várit, ok sigldi austan
til Svíþjóðar, en fór síðan landvegh um sumarit
nórðr í Noreg.

282... Um várit eptir fór Einarr þambarskelfir
austr í Garðaríki eptir Magnúsi, syni Ólafs hins
helga; komu þeir austan vetri síðarr.

gratias egit, et animum suum exinde confirmavit, eamque sententiam, quæ ipsi suisque omnibus maxime
placuerat, animo sibi destinatam habuit, ut nempe in Norvegiam reverteretur; persuasit nempe sibi, fore,
ut Norvegiam recuperare non esset difficile, præfecto destitutam, quod ab hominibus, recens ab Norve-
gia advenientibus, acceperat, dynastam Hakonem, ex occidente ab Anglia navigantem, cum omnibus, qui
in navi sua erant, mari submersum periisse; quod consilium cum suis aperuisset, grato animo omnes id
comprobarunt... Rex Olavus Magnum filium in Gardarikia reliquit, paratis vero vere sequenti navibus,
ab oriente in Svethiam trajecit, unde pedestri itinere eadem æstate boream versus in Norvegiam contendit.

282... Insequente vere Einar thambarskelfer orientem versus in Gardarikiam profectus est, Mag-
num, Olavi sancti filium, reducturus; qui una post hieme ab oriente reversi sunt.

XVIII. SAGA ÓLAFS KONÚNGS TRYGGVASONAR AF ODDI MÚNK.

LA SAGA DU ROI OLAF TRYGGVASON PAR LE MOINE Odd originairement a été écrite en latin, de même
que celle dont nous venons de donner des extraits dans la section précédente. L'auteur, Odd Snorrason,
était confrère de Gunnlaug dans le couvent de Thingeyrar; cependant, comme il était probablement un peu
plus âgé que ce dernier, la Saga a sans doute été écrite entre 1160 et 1170. L'original n'existe plus,
mais il nous en reste une traduction islandaise apparemment de la main du prêtre Styrmer frode, mort
en 1245 comme nous l'avons dit plus haut. Cette traduction nous a été transmise dans un bon par-
chemin qui parait écrit en Norvège au 14me siècle, no 310 in-quarto de la collection arnemagnéenne
(Am), d'après lequel elle a été publiée dans Fornmanna Sögur vol. x, p. 216-376, cfr. la préface p. viii-ix.
L'orthographe particulière du manuscrit, telle qu'on la voit dans cette édition, a été conservée dans les
extraits que nous donnons ici; ce qu'il y a de changé consiste dans l'addition des accents et dans la
distinction de la consonne v d'avec la voyelle u, employée fréquemment dans le manuscrit pour les
deux lettres. Un vieux parchemin, no 20 in quarto de la bibliothèque royale de Stockholm (St), offre une
traduction différente de l'ouvrage d'Odd; nous en donnons ici quelques extraits pour la comparaison.

FRÁ GARDAKONÚNGI OC MÖDUR HANS².

3. Í þenna tíma rèð fir Garðaríki Valldamarr

konúngr með miklum veg; svá er sagt at móðir
hans var spákona, oc er þat callat í bókum á phít-

DE REGE GARDORUM EJUSQUE MATRE.

3. Id temporis rex Valdamar regno Gardorum magna cum gloria imperabat; hujus mater fatidica
fuisse dicebatur, quæ ethnicorum divinatio in libris spiritus pythonicus dicitur; quæ prædixerat, eventu

1) þeir er þar voru add, c.

2) cfr. *supra* p. 394-395.

3) intelliguntur libri latini ecclesiastici.

EXTRAIT DE LA SAGA D'OLAF TRYGGVASON PAR LE MOINE ODD.

415

ons andi er heiðnir menn spáðu; þat gekk miök eptir er hon mætti, oc var hon þá á örvasa alldri. þat var síþr þeirra at íóla aptan hinn fyrsta scylldi bera hana á stóli firir hásæti konúngs; oc áðr menn tœki til dryckio, þá spyrir konúngr módur sína, ef hon sæi eða vissi noeqvorn hásca eða scaada yfir gnapa sínu ríki eða nolgaz með nocqvor- um úfriði eða ótta, eða aðrir ágirntiz hans eign; hon svarar: eigi sè ec þat, son minn, er ec vita þèr horva meinsamlega eþa þínu ríki, oc eigi oc þat er skelfi þína hamingio; en þó sè ec micla sýn oc ágetlega: nú er borinn á þessum tíðum einn konungsson í Noregi, oc á þessu ári, sá er hèr man uppfœþaz í þessu landi, oc siá man verða ágetligr maðr oc dýrlegr höfþíngi, oc eigi man

hann scaada gera þínu ríki, helldr man hann þat margfalliga auca yðr til handa, oc síðan man hann aprt hverva til síns lanz, þá er hann er á úngum alldri, oc mun hann þá öþlaz ríki sitt, þat er hann er til borinn, ok mun hann konúngr vera oc skína með mikilli birti, oc mörgum mun hann hiálpare vera í norðrálfu hæimsins, en scamma stund mun hans ríki standa yfir Noregs veldli; beri mek nú ábrot, því at ec man nú eigi framarr segia, oc œerit sagt er nú. þessi Valldamarr var faðir Jar- izleifs konúngs.

FRÁ ÓLAFI TRYGGVASYNI OC ÁSTRÍDI, MÓDUR HANS.

4. En er þau Ólafr oc Ástríðr hafðu verit ij vetr með Hákoni gamla, þá bió hann ferþ þeirra vegsamlega, oc fær þau í hendr kaupmönnum þeim

fere probata sunt; tunc autem temporis ætate erat decrepita. Eorum consvetudo erat, ut eam primo festi jolensis vespere ante solium regis sella deferrri oporterer; et priusquam potari coeptum esset, rex a matre quærit, an periculum aliquod aut damnum regno suo impendere, aut cum tumultu quodam et metu adpropinquare, aliosve possessionem ejus concupiscere provideat aut præsciat; cui illa: haud equi- dem, mi fili, animo quidquam præsagio, inquit, quod tibi tuove regno periculosum fore arbitrer, nec omnino quidquam, quod tuam fortunam conturbet; verum tamen insigne quoddam eximiumque visum video: hoc tempore, et hoc quidem anno, in Norvegia natus est regis cujusdam filius, qui hac in terra educabitur, et vir egregius et illustris princeps evadet; nec vero is regno tuo detrimentum afferet, sed multis modis amplificabit, quo facto in patriam, jam juvenili ætate, reversus, regnum, quod jure nativi- tatis ad eum pertinet, obtinebit, rexque factus clara luce splendebit, multisque in septemtrionali orbis plaga adjutor existet, sed imperio ejus brevi parebit Norvegia; jam me deportate hinc, nam, cum satis jam superque dicta sint, plura non eloquar. Hic Valdamar pater fuit regis Jarizleivi.

DE OLAVO TRYGGVII FILIO ET ASTRIDA, MATRE EJUS.

4. Cum Olavus et Astrida duas hiemes apud Hakonem grandævum transegerant, profectione eorum splendide adparata, eos mercatoribus ortum versus Gardos profecturis tradidit, quippe missurus ad fra-

SPÁSAGA KONÚNGSMÓDUR.

3. Nú á þessi tíð réð austr fyrir Garðaríke Valldamarr konúngr, ok var hann ágætr maðr; móðir hans var spákona ok sá hon marga luti fyrir, ok gekk þat eptir er hon mætti; hon var örvasa, ok var þat síðr hennar at hon var borin í höllina hvern jólaaptan ok skyldi segja hvat þá væri tíðenda um heiminn, ok sat hon á stóli fyrir hasæti konúngs; ok er menn voru komnir í sæti sínu ok búnir til drykkju, þá mætti konúngr: hvat sér þu, móðir, eða er nokkut háskasamligt mínu ríki? hon mætti: þat sæk ekki at eigi stande þitt víke með sóma ok veg; hitt sè ek at á þessi stundu (ok) tíð er borinn í Noregi konungsson með fjörtum fylgjum ok hamingjum, ok er mikit ljós yfir honum; hann mun hér uppføðast í þessu

lande ok styðja þitt ríke á marga lund ok mun síðan aprt hverfa til sinna ættlanda ok vera þar konungr ágætligr ok dýrlegr, ok mun skjótt þeirra missa, ok er hann er kvaddr af heimi, þá liggr fyrir honum miklu meiri dýrð en ek kunna um at tala, ok berit mik nú á braut, ok mun ek nú eigi segja framarr. þessi Valldamarr var faðir Jarizleifs, fóður Holta, fóður Valldamars, fóður Haralds, fóður Ingibjargar, móður Valldamars Danakonungs, *St.*

FRÁ PVI ER ÓLAFR VAR SELDR.

4. Nú er þau Ástríðr hóðu verit ij vetr með Hákoni gamla, þá mætti hann: nú er svá at ér háft hér verit um rið með oss, en kraptr minn þverr mjök, en eptirleitunar Hákonar er hér örvæna; nú vil ek senda yðr austr í Garda-

416

er fara ætluðu í Garþa austr; ætlaði hann at senda þau til Sigurðar, bróður Ástríðar; hann hafði mikinn sóma af Garþakonúngi. Hákon gamli fèck þeim alla luti, þá er þau þurftu til þessar ferþar, ok skilþiz eigi fyrir við, en þau comu á skip með góðu fóruneyti; oc síþan lètu þau í haf; ok í þeirri ferð comu at þeim ránsmenn, oc tócu fèit allt, en drápu suma mennina, oc leiddu sérhvern brott ýmsa vega oc síþan í ánauð oc þrelkán; oc hèr skilþiz Ólafr við móþur sína, oc var hon síþan seldland af landi; Ólafr var oc seldr mansali sem aðrir hertecnir menn, oc þriá drotna átti hann í þessi herleiðingu; oc sá er fyrstr keypti hann hèt Clerkon, ok siá drap fóstra hans firir augnum honum; oc litlu síðarr selddi hann Ólaf þeim manni er Clercr hèt, oc tók

firir hann hafr forkunnar góðan, oc var hann í þessa mannz valdi nocqvora hríð; en sá guð er eigi vill leynaz láta dýrð oc veg sinna vina, svà sem eigi má ljósit leynasc í myrcrinu, svà gerþi hann þá mikinn veg þessa hins únga mannz, oc leysti hann af þessu úfrelsi, sem forþum leysti hann Jósep; oc þessi maðr, er nú hafði vald yfir Ólafi, selddi hann þeim manni er Eres hèt, oc tók sá firir hann dýrlect clæði, þat er vèr còllum vesl eða slagning á vára túngu; oc þessi húsbóndi, er nú hefir keyptan hann, var fœþingi í heiðnum löndum; kona hans hèt Rechon¹, en son þeirra hèt Reas; hann keypti oc með honum fóstbróður hans, er þorgils hèt, son þórólfs; hann var ellre en Ólafr; þeir váru vi vetr í þessu áfelli².

trem Ástríðæ, Sigurdum, qui apud regem Gardorum magno in honore erat; eis Hakon grandævus omnia, quæ ad hoc iter opus erant, dedit, nec prius ab eis digressus est, quam navem bono cum comitatu conscendissent; dein vela in altum dedere; atque in hoc itinere a prædonibus oppressi sunt, qui res omnes rapuerunt, partem hominum interfecerunt, reliquios alium alio abreptos in captivitatem et servitutem abduxerunt; hic Olavus a matre sua segregatus est, quæ deinceps ex alia terra in aliam venundata fuit; etiam Olavus, sicut aii captivi, in servitutem juvenis illustris redderetur, eumque, ut quondam Josephum, hac servitute liberavit; hic autem vir, qui nunc Olavum in sua potestate habuit, eum viro cuidam, cui Eres nomen, vendidit, pretiosam pro eo vestem, quam nostra lingva *res* sive *slagning* (sagum) appellamus, accipiens; herus, qui eum hac vice mercatus est, ex ethnicis regionibus oriundus erat; una cum Olavo coalignum ejus, Thorgilsem, filium vitute sex hiemes transegerunt.

1) *síre* Þethon.

2) *cfr.* *supra* p. 276, 396-398.

rike á fund Sigurðar bróður þins, Ástríðr, er nú hefir mestan metnað bæði af sér ok konunginum, ok er þat trút traust ok þat segir nér hugr um at þar vaxi kraptr þessa sveins. Síðan lét hann ferð þeirra vel búa með öllu ok ætluðu til skips með kaupmönnum, er í Garða austr fóru, ok skildist eigi fyrir við en þau komu á skip, ok skildist vel við þau ok lètu þau í haf. Ok í þeirri ferð fengu þau margfaldan háskra ok harma ok komu at þeim vikingar ok drápu forunauta þeirra en tóku fèit allt; þat voru Eistr; voru sumir þjáðir, þeir er ýngstir voru ok bezt verkfærir. Þar skildist Ólafr við móður sína ok var hon seld land af landi, ok Ólafr var ok seldr mansali sem aðrir herteknir menn, ok þrjá lánardrottina átti hann í þessi ánauð; ok sá er fyrstr keypti hann hèt

Klercon, ok hann drap fóstra hans fyrir augum honum, þorðf lúsarskegg, ok litlu síðarr selde hann (hann) þeim manni er Klerkr hèt ok tók fyrir hann hafr góðan, ok var hann þá með honum umrið; ok þessi maðr selde hann þeim manne er Eres hèt ok tók fyrir hann gott vesl; kona hans hèt Rechon ok sonr hans hèt Reas; þesse maðr var ágetliga til hans ok gerðe hann at oskbarni ser heldr en at ánauðgum manne. Þar var með honum þorgils, fóstbróðir hans, ok voru vj vetrum í heiðnum löndum: ok þá vildi guð láta sýnast fyrir manninum þat er áðr var leynt hans afreksverka, er svà mjök voru ættluð á lopt at koma, sem tjáð mun verða í þesse frásögn. (Nulla capitum divisio in St.).

417

FRÁ ÓLAFÍ.

5. Oc nú í þenna tíma ricþi Valdamarr yfir
Gardaríki; hann átti þá drotníng, er Allogía hét,
oc var hin vitrasta cona. Sigurðr, bróþir Ástriðar,
hafði svá mikinn metnað af konúngi, at hann eign-
aðiz af honum miclar eignir oc mikit lèn, oc setti
hann yfir at skipa konúngs málum, oc heimta saman
scyldir konúngs viða af hèruðum; hans boð scyldi
oc yfir standa allu konúngs ríkinu; þá var Ólafr
ix vetra gamall, er þessi atburþr gerþiz, at Sigurþr,
móðurbróðir Ólafs, com í þenna stað, er Ólafr var
firir, oc var bóndinn fariinn til acrs með verk-
mónnum; Sigurþr reið þá í þorpit með micla sveit
manna oc sæmilegu föruneyti; þá var Ólafr í leic
með aðrum sveinum; hafði hann svá micla ást
fengit af sínum herra, at hann var ecki ánaudigr
þea þræll, helldr svá sem æskilegr son, oc lèt hann
honum engra luta vaunt, þeirra er hann beiddiz;
skemtaði hann sèr á hveriom degi þat er honum
þótti bezt; oc Ólafr fagnar honum vel oc með

mikilli list; oc Sigurðr tók vel oc blíðliga hans
ordum, oc mælti svá: sè ec þat, góðr sveinn, at
ecki hefir þú þat bragþ á þèr sem hèrlendskir
menn, hvárki með yfirlitum eþa máli; nú seg mèr
nafn þitt oc ætt oc fóstriörð. Hann svarar: Ólafr
heiti ec, en Noregr er ættiörð mín, kyn mitt er
konúngliect. Sigurðr mælti þá: hvert er nafu faður
þins, eða móður? hann svarar: Tryggvi hèt faðir
minn, en Ástriðr móþir. Sigurþr mælti: hvers
dóttir var móþir þín? hann svarar: hon var dóttir
Eiríks af Oprustöðum, ríks mannz. Oc er Sigurðr
heyrdi þetta, steig hann af hestinum, oc fagnað'
honum vel, oc minntiz við hann, oc segir honum
at hann er móþurbróþir hans: oc víst er þetta
fagnaðardagr, er við hafum hèr fundiz. Síðan
spyrð Sigurþr at ferþum Ólafs oc þángatcomu hans,
eða hversu lengi hann hafði þat áfelli þolt; oc
hann sagþi honum ferþir sínar, svá sem gengit
hafþi. Ok eptir þat mælti Sigurþr: villt þú nú,
frendi, at ec kaupa þek at lávarði þínum, oc sèr

DE OLAVO.

5. Hoc tempore Valdamarr regno Gardorum imperabat; qui in matrimonio habuit reginam, nomine Allogiam, feminam prudentissimam. Sigurdus, frater Astridæ, tantum apud regem valebat, ut amplas ab eo possessiones magnamque provinciam administrandam acciperet, et constitueretur, qui causas regias dijudicaret, et vectigalia regia ex multis pagis exigeret; ejusdem auctoritas in toto regno valere oportebat. Olavus nonum annum jam compleverat, cum forte accidit, ut Sigurdus, avunculus ejus, in vicum, ubi Olavus versabatur, veniret, colono cum operaviis in agrum profecto; Sigurdus, magna virorum multitudine et splendidi comitatu stipatus, vicum equo ingressus est; eo temporis momento Olavus cum aliis pueris ludebat; tantum enim ab hero diligebatur, ut non modo servitutem non serviret, sed etiam adoptivi loco haberetur, cui nullam rem, quam petisset, non concederet, et quotidie quo liberet ludi genere se oblectare permitteret; Olavus advenientem hilariter et perquam urbane salutavit, cujus verbis Sigurdus benigne et comiter respondit, dicens: video, te, mi puer, hujus terræ indigenas neque vultu, neque sermone referre; age, mihi nomen, genus et patriam ede; cui ille: mihi Olavo nomen, patria Norvegia, genus regium. Sigurdus: quod patri tuo aut matri nomen est? ille: patri Tryggvio, matri Astridæ nomen fuit. Sigurdus: cujus filia mater tua erat? ille: Eiriki oprostadensis, viri potentis. Quibus auditis, Sigurdus equo descendit, eum comiter salutans deosculatus est, se dicens ejus avunculum esse: et sane læta illuxit dies, quo hoc loco convenimus. Dein Sigurdus ab Olavo de itineribus ejus et adventu in ea loca, et quamdiu illic servitutem passus fuisset, quæsivit; cui ille de itineribus suis, sicut erant, exposuit; quo facto Sigurdus: vin', cognate, te ab domino tuo redimam, ne diutius apud eum in

5. Valldamarr konungs átti þú konu er Ávrlogía hét, ok
var hon væn ok forvitra; en Sigurðr Eiríksson, bróðir Ást-
riðar, var svá mikils metinn af konünge, at hann skylde seja
konúngs málum ok skipta hans málum ok dómum, ok hafde

stórlén, ok hann heimte konúngsens landskyldar um öll hans
skattlönd, ok ráða hvat hvergi skylde gjalda.... (hie desunt
utique duo folia in St., cfr. *Fornmanna Sögur* 10,
p. 225-239).

53

418

þá eigi lengr í ánauð hans eða þíónustu? hann
svarar: vel em ec nú cominn, segir hann, hiá því
sem fyrir, en giarna villda ec leystr verþa hèðan,
ef fóstbróðir minn væri leystr af þrældómi, oc fari
hann með mèr íbrot. Sigurþr qvað þat giarna
gera vilia oc spara enga luti til. Oc sifban com
Heres bóndi heim, oc fagnaði vel Sigurþi, þvíat
hann scylldi heimta landscylddir af þeim hèruðum
oc af hverjo húsi, oc siá yfir at þat greiddiz allt
vel; oc at lyctum vacði Sigurþr til við bóndann,
ef hann vildi selia sveinana við verði: man ec nú
þegar reiða verþ firir. Hann svarar: selia man ec
hinn ellra sveininn, sem ocr semz, en hinn ýngri
er mèr úfalr, þvíat hann er bæði vitrari oc þó
fríðari, oc honum ann ec oc myclu meira, oc micit
þycki mèr at láta hann, oc ecki sel ec hann nema
við miclu verþi; oc er Sigurþr heyrði þetta, þá
spyrri hann, hvar coma scylldi; oc bóndinn fór
þó æ undan; en Sigurþr leitaði þó eptir því frec-
ara; en frá lyctum er at segia þessar caupstefnu,
at sveinn hinn ellri var firir mörc gullz, en hinn

ýngri var fyrir ix merkr gullz; ok þótti bónda þó
meira at láta hann en hinn sveininn; eptir þat fór
Sigurþr ábrot með Ólaf, frænda sinn, ok heim í
Gardaríki. En þat voru lög í landi því, at eigi
scylldi þar upfœþa konúngs son af útlendu kyni
nè fjarrlægio ríki at úvitanda sjálfum konúngi.
Sigurþr hafði Ólaf heim með sér til húsa sinna,
oc varðveitti hann þar með þaunúngu oc fárra manna
vitorði, oc þó í góðu yfirlæti; fór þá svá fram um
ríð. Svá bar til einn dag at Ólafr geck frá her-
bergi sinu, oc með honum fóstbróðir hans, at úvit-
anda Sigurði, frænda hans; þeir fóro þó leynilega,
oc gengu á eitt stræti; oc þar kendi Ólafr firir
sér sinn úvin, þann er drepit hafði firir vj vetrum
fóstra hans firir augum honum, en selldi sifban
sjálvan hann í ánauð oc þreldóm; oc er hann sá
hann, þá gerðiz hann ásýndar sem blóð oc þrút-
inn mjök, oc brá honum mjök við við þessa sýn;
hvarf hann þá aptr scyndilega ok heim til her-
bergia sinna. Ok litlu síþarr kom þar Sigurþr af
torgi, ok er hann sá Ólaf, frenda sinn, þrútinn af

servitute aut famulatu sis; ille contra: nunc quidem, præ quam antea fuit, bona rerum mearum conditio est, sed tamen libenter hinc redimi vellem, si coalumnus meus a servitute liberatus me comitaretur; Sigurdus se hoc libenter facturum, nec ullis impensis parsurum ostendit. Post hæc Heres colonus domum redux Sigurdum comiter salutavit; hic enim mercedes prædiorum ex iis pagis et ex singulis domibus exigere, earumque justam solutionem curare debuit. Ad extremum Sigurdus agere cum colono coepit, an pueros pretio vendere vellet: jam statim pretium pro iis pendam; ille: puerum natu majorem pretio, quod inter nos convenerit, vendam, sed natu minor venalis non est, quod et prudentia et pulchritudine præstat, et mihi multo carior est, quem invitus facio ut alienem, neque eum nisi grandi pecunia vendo; quæ cum Sigurdus audisset, interrogavit, quo tandem exitura res esset, sed colonus tergiversari perseveravit, Sigurdo eo vehementius instante; verum, ut de exitu hujus mercaturæ exponamus, puer natu major auri selibra veniit, natu minor novem auri semilibris, et tamen hunc, quam illum, alienari colono ægrius fuit. His gestis Sigurdus Olavum cognatum suum abducens in regnum Gardorum rediit. Hac in terra lege cautum erat, ne quis, ipso rege insciente, regium filium externo genere aut remoto regno oriundum educaret; itaque Sigurdus Olavum domum suam secum deduxit, ibique clam paucis scientibus custodivit, magnis tamen in deliciis habitum. Sic cum aliquantum temporis processisset, die quodam forte accidit, ut Olavus unacum coalumno suo, imprudente avunculo Sigurdo, relicto cubiculo, occulte progressi in plateam quandam devenirent: hic Olavus inimicum suum, qui ante sexennio educatorem in conspectu suo interfecerat, ipsum in servitutem vendiderat, coram aguovit; quo conspecto, facies ejus sangvineo colore suffusa vehementer intumuit, animus magno opere commovebatur; quare celeriter regressus in ædes suas rediit; paulo post Sigurdus a foro reversus, cum Olavum cognatum suum ira tumentem videret, quæsivit, quid ei accidisset; ille quid causæ esset exponit, orans, ut se ulciscendi

419

reiði, þá spurði hann Ólaf, hvat honum væri; hann
segir, hver sök til var, oc badh hann veita sér sinn
styrk til at hefna fóstra sínss: þvílícan harm sem
siá maðr gerði mér oc margfallda söðnum; vil ec
nú hefna fóstrfóþur míns. Sigurþr segir at hann
vill þetta veita honum, rísa nú up, oc gánga með
mícla sveit manna, oc var Ólafr leiðsögumaðr til
torgsins; oc er Ólafr sér þenna mann, taca þeir
hann oc leiða utan borgar; oc síþan gengr fram
þessi hinn úngi sveinn Ólafr, oc ætlar nú at hefna
fóstra sínss; var honum þa fengin í hónd mikil
breið öx, at höggva þenna mann; Ólafr var þá ix
vetra gamall; síþan reiðir Ólafr öxina, oc höggr
á hálsinn oc af höfuðit; oc er þetta callat miciit
fregþar högg svá úngs manns. Í þenna tíma voru
í Gardaríki margir spámenn, þeir er vissu firir
marga luti; þeir sagþu af sínum spádómi, at comnar
voru í þetta land hamingior nocqvors göfugs mannz
oc þó úngs; oc alldri fyrir höfðu þeir sèt nè eins
mannz fylgior biartari nè fegre, oc sannuþu þeir
þat með mörgum orðum, en eigi máttu þeir vita,

hvar hann var; en svá sögð þeir mikils háttar
vera hans hamingio, at þat liós er yfir henni skein,
at þat dreifþiz um allt Gardaríki oc viða um austr-
hálfu heimsins; en firir því, sem sagt var fyrir, at
Allogia drotníng var allrakvinna vitrost, þá þyckia
henni slíkir lutir mikils verþir; biðr hon nú kon-
úng með fógrum orðum, at hann láti stefna þíng,
at menn comi þángat af allum nálægiom héraðum;
segir hon at hon mon þá til coma oc tilscípan á
hava: slíca sem mér líkar. Nú gerir konúngr svá;
kœmr þar mikill földi manna; nú býðr drotníng
at slá scal mannhringa af allum múginum: oc skal
hverr standa hiá aðrum, svá at ec mega líta hvers
mannz ásíonu oc yfirbragð oc einkanlega augun,
oc væntir mek at ec myna skynia, hvers stýrandi
er þessi hamingio, ef ec fæ litið siálldr augna
hans; oc eigi man þá leynaz mega, hvers þessar
nátúru er. Konúngr lýddi nú hennar ræþu; oc er
þetta hit fölhmenna þing stóð ij daga, en drotníng
geck firir hvern mann, oc hyggr at hvers mannz
yfirbragþi, oc finnr engan þann mann, er henni

educatoris adjutorem præheat: cum tantum mihi dolorem et multiplicem ignominiam iste homo attulerit;
jam nunc meum ulcisci educatorem in animo est; Sigurdus se ei hanc veniam daturum pollicetur;
surgunt; duce Olavo magna cum hominum caterva ad forum descendunt, cumque Olavus hunc
hominem conspexisset, comprehensum extra oppidum ducunt; dein Olavus, puer ille parvo natu,
progreditur, educatorem suum ulturus; cui ingens securis militaris, qua percuteret hominem, data
est; tunc Olavus novem annorum erat; dein securim librat, collum percutit, caput præcidit; qui
ictus tam parvo natu adolescentis magnis fertur laudibus. Eodem tempore in regno Gardorum
complures erant vates, multarum rerum præscii, qui sua divinatione significarunt, advenisse in eam
terram nobilis cujusdam viri, sed ætate juvenis, genios, quibus se nullius unquam hominis neque
diluciores neque speciosiores vidisse testati sunt; quam rem multis quidem verbis confirmabant, quo
vero se loco teneret, ignorabant; cujus genii tantam esse præstantiam prædicarunt, ut lux, quæ eum
superfulgeret, per totum regnum Gardorum et multa orientis loca diffunderetur; quam rem cum
regina Allogia, quæ, ut supra dictum est, omnium feminarum sapientissima erat, majoris momenti esse
duceret, regem speciosis verbis orat, ut conventum, quo omnes e propinquis pagis conveniant, edicat;
eodem se adfuturam, omniaque, ut ipsi placeret, constituturam. Rex sic facit; magna convenit hominum
multitudo; regina universam multitudinem in orbes consistere jussit: atque alteri adsistat, ut cujus-
que hominis faciem ac vultum, in primis oculos, intueri queam, et spero fore, si pupulam oculorum
ejus inspexero, ut intelligere possim, quis hujus genii tutela utatur; nec tum dissimulari poterit is, qui
tali natura prædictus est. Rex dictis ejus aures præbuit; cumque frequens ille conventus duos dies dura-
ret, regina singulos accedens et cujusque vultum contemplata, neminem invenit, cui tanta naturæ vis
inesse videretur; qui conventus cum biduum durasset, tertiaque adesset dies, concio denuo frequentata

53*

420

þycki tíklegr til at stýra svá mátkum lutum; oc er staðit hafði ij daga þingit, oc com hinn þriði dagr, þá var enn aukat þingit, sóttu þá þángat allir at hans boði; en elligar lá sök á; var nú slegit allu fólki í mannbrínga; en þessi hin ágeta cona oc hin frægia drotning hugði at hvers mannz álitum oc yfirbragþi; kœmr hon þar, er áleið stundina, sem fyrir henni stóð einn úngr sveinn með vándum clæðum, hann var í kufli, oc lagþr höttrinn aptr á herðar honum; hon leit augu hans, oc skildi hon þegar at hann var þessar hinnar háleitu giptu oc leiðir hann firir konúng, oc gerþi þá bert firir allum, at þá man sá fundinn vera, er hon hafði lengi leitad; var nú þessi sveinn í konúnglect valld tekinn; gerþi hann þá kunnect konúngi oc drotníngu ætt sína oc tign, at hann var eigi þræll, helldr bírtiz nú at hann var prýddr konúnglegre ætt; síban tók konúngr oc drotníng at fóstra Ólaf ástsamlega með mikilli blíðu; gæddu þau hann mörgum farsæligum lutum sem eiginlegan sinn son; þessi sveinn vóx up í Görðum, snimma algerr at afli oc viti, oc þróaðiz lánga ríð sem alldr vísar

til, svà at á fám vetrum var hann lánct um fram sína iafnaíldra í allum lutum þeim er prýða má góðan höfðingia; oc þegar er hann tók at sýna sek oc sína atgervi, þá var þat abbragðlicht á marga vega, oc á scammre stundu hafði hann numit allan riddarlegan hátt oc orrostulega speki, svà sem þeir menn er kœnstir voro oc hraustastir at fylla þá sýslu; nú féck hann af slíku micla sœmð oc frama, fyrst oc konúngi oc drotníngu oc út í frá allum aðrum, ríkum oc úríkum; vóx hann nú þar, oc þróaðiz hvártveggia með vizku oc vetratali, oc allzconar atgerfi, er prýða má ágetan höfðingia; oc Valdamar konúngr setti hann brátt höfþingia innan hirðar, oc at stórna hermónnum þeim er vinna scyldu sœmð konúngi, oc margscyns fræmp- arverk vann hann í Gardaríki, oc víða um austr-hálfu, þó at hér sè fátt talt. En er hann var xij vetra gamall, þá spyrr hann konúnginn, ef nocqv-orar borgir eða hérað, þau er legit hafi undir hans konúngdóm, oc hafi heiðnir menn tekit af hans ríki, oc sæti þá yfir hans eign oc sóma; konúngr svarar oc segir, at vist voro nocqvorar

est, omnibus jussu regis eo confluentibus, ni facerent, poenas daturis; jam universa concione in orbes disposita, eximia illa matrona et illustris regina uniuscujusque faciem et vultum consideravit; tandem eo venit, quo loco ante eam stabat adolescens aliquis male vestitus, lacerna circumdatus, cucullo in humeros rejecto; cujus oculos inspiciens cum extemplo intelligeret, hunc eximio illo fortunæ munere gaudere, ad regem eum duxit, omnibus palam faciens, inventum haud dubie, quem diu quæsisset. Itaque hic adolescens in tutelam regiam receptus est; tum ille regi ac reginæ genus suum et nobilitatem aperuit, se servum non esse, sed nunc apparuit, eum regio genere ornatum esse; dein rex ac regina Olavum magno amore et caritate educare coeperat, eumque tanquam naturalem filium multis bonis ornarunt. hic puer Gardis adolevit, mature viribus et prudentia perfectus, ætate procedente indies maturuit, ut paucis annis æquales omnibus in rebus, quæ bono principi ornamento esse possunt, longe antecederet; qui ut se ac suam in artibus peritiam coepit ostendere, multis modis excellebat, et brevi temporis spatio omnem equestrem rationem ac disciplinam militarem, ut qui in hac arte exercenda sunt peritissimi et strenuissimi, perceperat; quibus rebus magnum sibi decus honoremque peperit, primo apud regem regi-namque, deinde apud alios omnes, tam potentes, quam humiles. Sic ibi adolevit, sapientiaque et annis, omniumque artium peritia, quæ eximium principem ornent, crevit; idem mox ab rege Valdamare prin- ceps aulicis præpositus, et dux militum, qui regi honorem pararent constitutus, multas res præclaras in regno Gardorum et compluribus locis orientis gessit, etsi hoc loco paucæ enumerentur. Duodecim vero annos natus regem interrogavit, essentne quædam arces aut pagi, quos ejus ditioni subjectos ethnici regno detraxissent, atque tum ejus peculium et auctoritatem usurparent; rex respondit, dicens sibi ali- quot fuisse arces et pagos, quos alii armis eriptos ipsorum ditioni jam addidissent; tum Olavus: mihi

421

borgir oc þorp, þau er hann hafði átt, oc aðrir
hafðu heriat af haus eign oc lagt nú við sitt ríki;
Ólafr mælti þá: gef mér þá noecvot lið til forræðis
oc skip, oc vita ef ec mega aptr vinna þat ríki er
látit er, þvíat ec em füss at heria oc beriaz við
þá er yðr hava hneyct; vil ec þartil nióta yðarrar
giptu oc siálfs míns¹ hamíngio; oc man vera ann-
athvárt, at ec man fá drepit þá, eða þeir mano
ábrot stöckva firir nínum styrk; konúngr tóc þessu
vel, oc fæk honum lið slíct er hann beiddiz. Nú
sýndiz þat er fyrir var sagt, hversu kœnn hann
var við allan riddaraskap oc herscaparbúnat; kunni
hann oc svá nœfrliga fylkíngum fara, sem hann
hafði í því iafnan starfat²; ferr hann nú með þessu
liði, oc átti margar orrostur, oc vann mikinn sigr
á úvinum sínum; vann hann aptr allar borgir oc
castala, þá er fyrir hófðu legit undir ríki Garða-
konúngs; oc margar þiððir útlendar ocaði hann
undir ríki Valdamars konúngs. En at hausti hvarf
haun aptr með fagrligum sigri ok fríðu herfángi;

hafði hann þá margscyns gersimar í gulli oc áget-
legum pellum oc steinum dýrum, er hann færði
konúngi oc drotníngu; oc var nú haus vegr ændrnyi-
aðr, oc fógnuðu honum allir með hinum mesta
feginleik. Slícu hællt hann fram á hverio sumre,
at hann heriaði oc vann margscyns frægbarverk;
en hann var á vetrum með Valldamar konúngi.
Oc er hann skein í þvílíkri dýrð, þá er svá sagt,
at eptir einn mikinn sigr sneri hann heim til Garða;
þeir sigldu þá með svá mielu drambi oc kurteisi,
at þeir hafðu siglin yfir skipum sínum af dýrum
pellum; oc svá váru tiölldin þeirra oc; en af slícu
má marca ríkdóm þann, er hann hafði fengit af
stórvirkíom þeim er hann vann í austrlöndum³.

FRÁ ÓLAFI KÓNÚNGI.

6. Svá segja vitrir menn oc fróðir, at Ólafr
hafi alldrigi blótat scurðgoð; oc hann setti iafnan
hug sinn við því; en þó var hann vanr at fylgia
konúngi til hofsins optlega, en alldrigi com haun
inu, stóð hann þá úti hiá durum iafnan; oc eitt

igitur aliquantum copiarum, cui præsim, et naves adtribuas, experturo, an partem regni amissam recuperare possim, cupidus enim sum inferendi belli, cupidus pugnandi cum eis, tuo qui honori offecerunt; quam ad rem et tua fortuna et mea ipsius felicitate uti volo; et alterutrum erit, ut eos aut possim interficere, aut vi expellere; rex liberali reddito responso, copiarum quantum petierat, dedit. Jam apparuit, id quod supra demonstratum est, quam peritus esset omnis equestris artis et bellici apparatus, qui etiam exercitum (aciem instructam) tam dextere regere calleret, ut si in eo genere maximum usum haberet; cum his igitur copiis profectus, multa prælia fecit, exiniam victoriam ex hostibus retulit, omnes arces et castella, imperio regis Gardorum olim subjecta, recuperavit, complures exteras nationes sub potestatem regis Valdamaris redegit. Insequenti autunno cum præclara victoria et splendida præda reversus, multa aurea cimelia, eximia serica coccina et lapides pretiosos regi ac reginæ retulit; sic honos ejus renovari coepit, omnibus adventum ejus summa lætitia excipientibus. Hoc idem quavis æstate facere perseveravit, prælia fecit, multas res præclere gessit; hiemes apud regem Valdamarem transegit; qui cum tali gloria splenderet, insigni quadam victoria reportata, Gardos revertisse dicitur, tumque tantam in adnavigando pompam et splendorem ostentasse, ut pretiosis bombycinis coccinis loco velorum, ejusdemque generis tentoriis navalibus, usi fuerint; quibus rebus intelligi potest, quantam ex rebus insignibus in oriente gestis magnificentiam sumserit.

DE REGE OLÁVO.

6. Dicunt viri scientes et rerum periti, Olavum idola nunquam coluisse, ejusque animum ab ea re semper abhorruisse; quin, cum sæpius soleret regem ad delubrum comitari, nunquam ingressus est, sed semper foris ad introitum adstitit; qua de re eum aliquando rex admonuit, orans ne id faceret: fieri

1) emend: þins, Am.

2) emend: stafat, Am.

3) cfr. Helmskringla, Ólaf's saga Tryggvasonar, v. 5-7, 21, *supra* p. 276-280.

422

sinn ræddi konúngr við hann, oc bað hann eigi þat gera: þvíat þat kann vera at guðin reiðiz þær, oc týnir þú blóma œscu þinnar; villda ec giarna at þú lítilættir þek við þau, því at ec em ræddr um þek, at þau casti á þek ákafre reiði, svá mikit sem þú hefir í hættu; hann svarar: aldrigi hræðumk ek guð þau, er hvárki hava hayrn nè sýn nè vit, oc ec má skilia at þau hava enga grein, oc af því má ec marca, herra, hverrar nátúro þau ero, at mèr sýniz þú hvert sinn með þeckilegu yfir-bragði, at aftecnum þeim stundum er þú ert þar, oc þú færir þeim fórnrir; en þá líz mèr þú iafnan með úgiptubragði, er þú ert þar; oc af því skil ec at guð þessi, er þú göfgar, manu myrkrunum stýra. Oc þat segia menn, þá er Ólafr var í því-líkri sæmd, at til urðu nocqvorir menn, meirr ófundfullir en gœzkufullir, oc rœgbu hann við konúnginn; oc varþ hann firir ófund margra göfgugra manna; oc firir þá sök fór hann í brot, ok hafði þá mikinn her, hann heriaði þá á heiðnar

þióðir oc fèck iafnan sigr, fór hann víða um Austrveg, oc braut undir sek fólkit; oc er honom leiddiz þessi iðn, þá var comit at vetri, villdi hann þá snúa heim til Garða; oc þá com ímóti þeim veðr beði mikit oc gagnstaðliet, oc hepti þat ferþ hans þessu sinni; snýr hann þá til Vindlandz meþliði sínu, oc lagþi skipum sínum til lægis.

FRÁ DRAUM ÓLAFS KONÚNGS.

10. Eptir þetta¹ hèllt Ólafr brot skipum sínum, oc austr í Garðavelldi²; oc tók konúngr oc drotníng við honum ágeta vel, ok dvalþiz hann þar um vetrinn. Oc eitt sinni bar þá firir hann merkilega sýn; honum sýndiz einn mikill steinn, oc þóttiz hann gánga lánct up eptir hánum, allt til þess er hann com at ovanverþum; hánum þótti þá sem hann væri uphafiðr í lóptið yfir scýin; oc er hann hóf up augu sín, þá sá hann ágetliga staði fagra, oc biarta menn er bygþu í þeim stöðum; þar kendi hann oc sætan hilm³ oc allz conar⁴ fagra blóma, oc meiri dýrð þótti honum þar vera, en

enim potest, ut dii tibi irascantur, et ita ætatis tuæ florem deperdas; quamobrem libenter vellem, verecundum te erga deos præberes; tibi enim metuo, qui ita in rebus tanti momenti periclitaris, ne gravem in te iram conjiciant; ad hæc ille: nunquam deos metuo, auditu, visu, mente carentes, quos nulla prudentia gaudere intelligam; qui cujus naturæ sint, inde, domine, conjicere possum, quod mihi semper hilari vultu appares, eis horis exceptis, quibus in fano versaris, diis sacra faciens; at quoties ibi versaris, vultu infausta pollicenti esse videris; qua re intelligo, quos colas deos tenebrarum dominos esse. Ferunt, cum Olavus tali honore floreret, exitisse homines quosdam, invidia magis quam benignitate plenos, qui eum apud regem fuerint criminiati; eumque idcirco in multorum illustrium virorum odium incurrisse. Hanc ob causam discessit, magnumque ducens copiarum numerum ethnicis gentibus arma intulit, victoriamque semper reportavit, multa loca mari Baltico adjacentia obiit, incolasque sibi subjecit; cujus studii cum eum satietas capere coepisset, hieme jam adpropinquante, cursum Gardos reflectere cogitavit; sed vehementi adversaque tempestate ea vice impeditus, cursum in Vindlandiam cum copiis convertit, ibique naves suas in stationem appulit.

DE SOMNIO REGIS OLAVI.

10. Post hæc Olavus classem solvit, cursumque orientem versus in regnum Gardorum direxit, ubi ab rege et regina liberalissime exceptus hiemem transegit. Hic aliquando ei memorabile visum objectum est: apparuit ei ingens aliqua rupes, quam altius ascendere, donec in summum pervenisset, sibi visus est, mox se in æthera supra nubes tolli; sublatis oculis, loca eximia et amoena videre hominesque lucidos ea loca incolentes; ibi dulcem sentire odorem, omnisque generis amocnos flores animadvertere; visa ibidem gloria illustrior, quam cujus imaginem mente et cogitatione conceptam verbis exprimere posset;

1) cfr. cap. 9: Þa er Ólafr hafði verit ið vetr 1 Vindlandi — ætlaði hann á fara í Rúsam, cum Olavus tres hiemes in Vindlandia consumsisset — in Russian profeziaci statuit.
2) Gardarike, St.
3) ilm, St.
4) emend.; seoger, Am.

423

hann mætti hug sínum til coma frá at segia; þá
heyrði hann rödd mæla við sek; heyr þú, efni
góðs mannz, því at aldrigi göfgaþir þú guðin, oc
önga þíónustu veittir þú þeim; helldr svívirðir þú
þau, oc firir því munu margfalldaz verk þín til
góðra luta oc ávaxtsamlegra; en þó scortir þek
enn mikit at þú megr vera í þessum stöðum, eða
þú sér maclegr at liva hér at eiltfu, með því er
þú cannt eigi enn scapara þinn, oc þú veizt eigi
hverr sannr guð er; oc er hann hafði heyrt þessa
luti, þá hræddiz hann ácafliga, oc mælti svà: hverr
ert þú, drottinn, at ec trúa á; röddin svarar: far
þú til Girclandz¹, oc man þér þar cunnict gert
nafns drottins, guðs þíns; oc ef þú varðveitir hans
boðorð, þá mant þú hava ælílf lift oc sælu; oc þá
er þú trúir rítliga, þá mant þú marga aðra snúa
frá villu oc til hiálpar; því at guð hefir þek sett
til at snúa honum til handa margar þiðir; oc er
hann hafði þessa luti heyrða oc sèt, þá ætlaði hann
at stíga niðr af steininum; oc er hann fór ovan,
þá sá hann ógorliga staði, fulla af logum oc qvöl-

um, oc þar með heyrði hann aumligan grát oc
margsconar ógorliga luti; oc þar þóttiz hann kenna
mænn marga, þá er trúat höfþu á seurþguð, beði
vini oc höfþingia; oc þat skilþi hann at siá qvöl
beïð [búin Valdamars² konúngs oc drotníngar;
honum fèck þá mikils, svà at þá er hann vacnaði,
flaut hann alfr í tárum, oc [vacnaði með miclum
ótta³]. Eptir þat bað Ólafr lið sitt búaz til braut-
ferþar: oc vil ec nú sigla til Girklandz; oc svà
gerir hann, oc byriar honum vel, oc com hann til
Girklandz, oc hitti þar dýrlega kennimænn oc vel
trúaða, er honum kendu nafn drottins Jesú Cristz;
varð hann nú lærþr með þeirri trú sem fyrir var
honum boðat í svefni; síþan hitti hann ágetan byscup
einn, oc bað hann veita sér helga skírn, þá sem
hann hafði lengi til gírzn, oc mætti hann vera í
samlagi cristina manna; oc síþan var hann prim-
signaðr; oc síþan bað hann byscup fara með sér
í Rúsíam⁴, oc boða⁵ þar nafn guðs heiðnum þiód-
um; byscup [qvaðz heita myndu ferðinni, ef hann
vildi fara siálfr, þvíat þá mun konúngr siálfr síþr

tum vocem audivit sese alloquentem: audi tu, in quo boni hominis indoles est, nunquam enim deos honorasti, nec ullum eis cultum exhibuisti, sed contumelia eos affícis; idcirco tua facta bonis et frugiferis rebus cumulabuntur; verum tamen multa tibi adhuc desunt, ut his in locis manere tibi liceat, aut dignus sis, qui hic in æternum vivas, eo quod nondum creatorem tuum cognoscis, et qui verus sit deus, ignoras; quibus rebus auditis, vehementer perterrefactus: quis es, domine, inquit, in quem credam? vox respondit: in Græciam proficiscere, ibi tibi nomen domini, dei tui, annuntiabitur; cujus præcepta si observaris, æternam vitam et felicitatem consequeris, rectaque fide imbutus, multos alios ab errore ad salutem reduces, te enim deus constituit, qui multas nationes ad eum convertas; quibus rebus visis et auditis, de rupe descendere cogitavit; descendens vero loca conspexit formidolosa, flammarum et cruciatuum plena, insuperque lamentabilem fletum multaque horrenda exaudivit; hic complures, et amicos et principes, qui in idola crediderant, agnoscere opinatus est, atque intellexit, cruciatum illum regi Valdamari et reginæ paratum manere; qua re tantopere commotus est, ut, somno solutus, lotus lacrimis maderet et magno cum timore evigilaret. Post hæc Olavus exercitum suum ad abeundum se accingere jussit: jam enim in Græciam navigare statui; sic facit; secundis usus ventis in Græciam pervenit, ibidem illustres et bene fideles (orthodoxos) doctores invenit, qui eum nomen domini Jesu Christi docuerunt; sic imbutus est ea fide, quæ ei antea in somnis prænuntiata fuit; dem egregium quendam episcopum nactus, ab eo petiit, ut se sacro baptismo, cujus jam diu cupidus fuisset, initiaret, ut christianorum hominum communitate uti liceret; quo factum est ut prima signatione initiaretur; dein episcopum oravit, ut secum in Russiam profectus nomen dei ethnicis gentibus prædicaret; quod iter episcopus se suscepturum pollicitus est,

1) Grieklands, St.

2) a [om. St.]

³ hugindin voru vát under hofde honum, a [St.

4) Garðanike, St.

5) Þic St., boðnði, Æth.

424

ímóte standa oc aðrir stórhöfþingiar¹, helldr veite
[hann til sinn styrk, at ávöxtr mætti at verþa oc
guðs cristni magnaðiz²; síþan ferr Ólafr íbrot oc
[aptr í Rúsiam³, oc var nú sem fyrir fagnat honum
vel; dvelsc hann nú þar [um ríð⁴; hann ræfir
opt firir konúngi oc drotníngu, at þau geri eptir
því sem þeim hœfr, oc miclu er fegri síþr, at
trúa á sannan guð oc scapara sinn, er gerði himin
oc iórd oc alla luti, [er þeim fylgir; hann segir
oc, hversu illa samir þeim mönnum, er ríkir eru,
at villase í svá miclum myrerum, at trúa þat guð,
er enga hiálp má veita⁵, oc leggia á þat alla stund
oc starf: megu þær oc skilia af yðarri speki, at
þetta er satt er vér bióðum; oc [alldri scal ec oc af
láta at boða yðr sanna trúi oc guðs orð, at þær
mettið ávöxt geva almátkum guði⁶. En þó at kon-

úngr stœþi lengi við oc mælti ímóti, at láta síð
sinn oc [átrúnað guðanna⁷, þá fœck hann þó skilit
med guðs miscun [a, at mikit skilþi síþinn, þann
er hann hafþi, eþa síá er Ólafr boðaði; var hann
oc opt fagrliga áminntr, at þat var blótvilla oc
hindriviti, er þeir höfðu aðr með farit, en cristnir
menn trúðu betr oc fagrlegarr; oc með heilsam-
legri rœþu drotníngar, er hon gaf til þessa lutar
at fulltíngiandi guðs miscunn, þá iátti konúngr oc
allir menn hans at taca heilaga skírn oc rètta trú,
oc varþ þar allt fólc cristit⁸; oc er þetta var [gört,
þá bió Ólafr ferð sína brot þaðan, oc geck nú
mikil frægð af Ólafi, hvar sem hann fór, eigi at
eins í Gardaveldi, helldr oc allt í norðrálfu heims-
ins; oc þá com frægþ Ólafs allt norðr í Noregs
velldi, oc ágetlegt verk er hann vann á hveriom degi⁹.

si ipse una proficisceretur; sic enim ipsum regem aliosque proceres minus restituros, si pro virili adju-
varet, ut aliquis inde fructus redundare, divinaque ecclesia christiana incrementum capere posset. Itaque
Olavus discessit, et in Russiam reversus, liberaliter, ut antea, exceptus est; hic aliquantum temporis
commoratus, sæpius regem et reginam commonefacit, ut, prout ei conveniat, faciant: morem esse multo
belliorem, fidem habere vero deo et creatori, qui coelum et terram, omnesque res, quæ eis insint, fabri-
catus sit. Etiam ostendit, quam male conveniat viris potentioribus, tantis inerrare tenebris, ut deum
credant, quod nullum præstare auxilium possit, omnemque in id operam et studium collocent: et, quæ
vestra est sapientia, intelligere potestis, vera esse quæ prædicemus; nec unquam desistam, veram fidem
et dei verbum vobis commendare, ut fructum deo omnipotenti ferre possitis. Sed rex, etsi diu resisteret
et contra diceret, ne morem suum et deorum cultum abjiceret, tamen deo benigne adjuvante intelligere
potuit, multum interesse inter religionem, quam ipse haberet, et eam, quam Olavus prædicaret. Sæpe
quoque disertis verbis commonitus est, errorem esse a sacrificiis profectum et a sana ratione alienum,
quod antea credidissent, christianorum vero religionem et meliorem et pulchriorem esse; atque accedente
salubri reginæ oratione, qua, deo benignissime adspirante, rem commendabat, factum est, ut rex cum
omnibus suis sacrum baptismum rectamque fidem admitteret, omnesque ejus loci incolæ christiani redde-
rentur; quo facto Olavus iter inde paravit, magna jam de eo fama, quacunque iter faceret, percre-
bescente, non solum per imperium Gardorum, sed etiam in partes orbis terrarum septemtrionales; quæ
insignis fama præclaraque facinora, ab eo quotidie patrata, jam tum septemtrionem versus usque in im-
perium Norvegicum pervagata sunt.

1) hét ferðine, er hann tálkabe fyrir honum at eigi slúde höfðingjar ímuti, a [St.
2) þeir honum sigrmark ok styrk til cristninar, a [St.
3) í
Gardarvei, a [St.
4) í gódu yfðirти, a [St.
5) ok kvæð þat ofallit stjórnarmönnum at kunna eigi deili a skapara sinum, er þeim veitti allt gott, en at
trau a skinnlaus guð, a [St.
6) vil ek alla stund a yðra hjálp leggja, a [St.
7) sinna forelira ok med því at hann heyrði fagrliga unu ruft, a [St.
8) þetta sannlikt, ok at eggjan drotníngar, þá tóku þau skírn, ok slíku kom hann a teíl um alla konungs vini ok höfðingja, a [St.
9) til leiðar komit, þa
bjost hann í braut at fara ok í þau hérða, er liggja við Írland ok hafði þaðn kennemenn vel törða. Ok þa kom Pait byscop af Griklandi (Paulus episcopus e
Græcia) ok boðað tra i træusti Ólafs, ok skirðe hann konung ok drotníngu med ûllem ber sinum; ok gerðist þa mikil frægð af Ólafi víða um Austregeu ok allt
kom frett af honum í Noregs veldi ok hans dýrðarverkum, a [St.

425

FRÁ SVIKRÆDUM HÁKONAR JARLS VID OLAF
TRYGGVASON.

16. Nú er þar til at taca, at Hákon jarl heyrir miela fregð af mörgum orrostum oc snilldarbrögþum Ólafs Tryggvasonar, er hann vann viða; þá hugsar hann á marga vege at setia ráð við, at eigi ræni hann hann ríkinu, eða sonu hans, með engum skiótum eða våveiflegum brögðum; ihugar hann á margar lundir, hvern veg hann scal ráð imóti setia, at eigi lèti hann sttt ríki, helldr ætlar hann at setia firir hann nocqvot vèlræði, at hann metti ræna hann ættiörðum sínum eða lífinu; hann lætr nú stefna fiölmennt þing, coma þar margir höfþingjar. þórir hèt maðr clacka, vinr mikill iarlsins, hann callar hann til sin á þinginu, oc segir at hann vill senda hann í Garða austr með þeim örendum at hann scal segia andlát jarlsins, oc þat með, at landit liggi nú höfþingialaust, oc nú sè þat allra viði, at unna Ólafi Tryggvasyni konungsdóms: en þetta òrendi scolu styrkia með þèr ij móþurbrœðr Ólafs Tryggvasonar, oc sanna þetta,

oc segia sek af því senda¹ vera, at leiða hann svá með sóma....² til sinnar fórstriarðar; en frendr Ólafs scolu þetta sveria með fullum trúnaði, at þeir scàlu eigi segia þetta bragþ Ólafi, fyrr en þeir stíga á Noreg fótum; þá er þat heimollt. Svá er oc sagt, at þórir þessi hafði verit fyrr með Olafi, oc var svarabróþir hans; oc eigi at siðr hafði hann viðtekit þessu vèlreði, oc svá fastliga bundit sek í sviksamlegum umsátum við Ólaf Tryggvason oc með fegiöfum iarls oc fyrirtölum heitit fastliga at fylla hans viilia. Nú sendir jarl eptir þessum íj frendum Ólafs; hèt annarr Karlshöfuð, en annarr Jósteinn; oc er þeir comu firir jarl, gerþi hann bert firir þeim þetta hit sviksamlega ráð, er hann hafði sett; en þeir neituðu at gera þetta, oc sögþu at þeim var þetta ráð miök vanhennt at gera við frænda sinn; jarlinn segir at þeir munu velia sér verra cost oc úgirnuilegra lut, ef þeir neita þessum: því at þit scolut sæta skiótum dauða, ef þit gerit eigi sem ec vil; nú treystust þeir eigi aðru en iáta því er hann mælti; oc biogguz

DE INSIDIIS OLAVO TRYGGVÍDE ÆB HAKONE DYNASTA FACTIS.

16. Sed illuc revertar; Hakon dynasta, cum insignem famam de multis præliis ab Olavo Tryggvii filio factis rebusque multis locis præclare gestis accepisset, omnes animi curas in id intendit, ut caveret, ne quibus subitis aut inopinatis dolis se filiosve regno exueret; multis modis animo versavit, quibus consiliis occurreret, ne imperio spoliaretur, potius aliquas ei struendas insidias ratus, ut ipsum patria aut vita privaret; frequens igitur convocari jubet concilium, quo complures principes convenerunt; erat vir, nomine Thorer klakka, dynastæ amicissimus; hunc in concilio ad se vocat, ostendit se velle eum orientem versus Gardos mittere eis cum mandatis, ut dynastam mortuum nuntiet, et hoc insuper, regnum principe vacare, omnesque in regia dignitate Olavo Tryggvii filio deferenda consentire: hujus mandati confirmatores accedent duo avunculi Olavi Tryggvii filii, qui veritatem abs te dictorum adserent, seque dicent ideo missos esse, ut eum cum honore in patriam reducant. Cognati autem Olavi sancte juranto, se hoc consilium Olavo non prius aperturos, quam Norvegiam pedibus attigerint; tum primum id licitum esto. Idem Thorer dicitur antea cum Olavo versatus eique jurata fraternitate junctus fuisse; neque tamen eo minus his dolis se venditarat seque adeo dolosis insidiis adversus Olavum Trggvii filium obstrinxerat, dynastæque præmiis et hortationibus adductus, voluntati ejus se satisfacturum sancte pollicitus erat. Itaque dynasta hos duo cognatos Olavi, quorum alteri nomen erat Karlshöfudi, alteri Josteini, arcessi jubet; qui cum adessent, dolosum illud, quod excogitarat, consilium eis aperuit; illi se facturos negare, dicentes, sibi minime convenire ita in consangvineum suum consulere; dynasta eos deteriorem sibi conditionem et rem minus expetendam, si hanc recusarent, eligere ostendit: vos enim, nisi meæ

1) em.; sendan, Am. 2) hæc facuna unius e�bi.

54

426

þeir nú til ferþar, oc stýrþi sínu skipi hverr þeirra;
fóru síþan til Englandz; oc er þeir comu þar, spurðu
þeir at Ólafr var [þá farinn¹ austr í Garðarlíki;
oc [síþan sigldu þeir austr þángat; oc er þeir
comu þar, fagnaði hann þeim vel með mikillri
blíðu², oc gerði frendum sínum fagra veizlu; síþan
tók þórir at bera fram þetta hit flerðsamlega ör-
endi sitt, oc segir Ólafl alla þessa luti, er áðr
sögþum vèr; Ólafr spyrr þá móðurbrœþr sína,
hvárt þetta var satt, er hann sagði; þeir drápu
niðr höfði, oc svara údiarfliga oc með döpru yfir-
bragþi, oc qvoðu satt vera. Ólafr trúði nú orðum
þeirra, at þetta myndi satt vera; því at þetta sann-
aði allt lið þeirra; en þat undraþiz Ólafr oc margr
aðrir, hví þeir brœþr Karlshófuð oc Jósteinn váru
svá óglaðir, í slíkum fagnaði sem þeir sátu. Nú
váro þeir þar um vetrinn; en er váraði, bióz Ólafr

austan með vj skipum, oc [þau umfram iij, er þeir
hafðu austr haft; þessi skip våro laðin morgum
dýrligum gripum, gulli oc gimsteinum oc ágetligum
pellum, oc allzscyns farmi, er fásèn var í Norð-
löndum³; hann fór nú úvitandi þessar vèlar af
frendum sínum, oc með öngum iva fór hann þessa
ferd; sigldu þeir nú góða byri með glæði mikilli....

22.... [Oc er hann fór skipferðum, oc hann var hertekinn, er hann ætlaði í Garða, þá tócu heiðnir menn þau, oc hafðu í sínu valldi¹, oc var hann í þessi ánauð vj vetr; en í Görðum austr⁵ oc austr-hólfunni væri hann xj ár, en í Vinðlandi iij vetr⁶; oc þá fór hann til Danmerkr oc til Írlandz, oc tók þar helga skírn af ábóta, þeim er fullr var af helgum anda; oc í Vestrlöndum⁷ var hann ix ár: oc eptir þat fór hann af Englandi, oc hafði þá ij vetr hins fíórþa tigar.

voluntati pareatis, repentinam mortem oppetetis; unde factum est, ut aliter facere, atque imperarat, non
auderent; itaque profectioni se accingunt, singulas quique naves ducentes, et in Angliam trajiciunt; quo
cum venissent, cognito, Olavum jam ortum versus profectum in regnum Gardorum, eo cursum dirigunt;
huc delatos magna ille hilaritate excepit, cognatisque suis splendidum convivium apparavit; mox Thorer
subdola illa mandata exponere, omnesque res a nobis ante memoratas Olavo aperire coepit: quârente
Olavo a cognatis, an vera essent quæ dixisset, illi demisso capite parum audacter vultuque tristi respon-
derunt, veraque esse aftirmarunt; Olavus itaque, verbis eorum fidem habens, hæc vera esse credidit, cum
universi comites dictorum veritatem confirmarent; sed Olavus multique alii mirari, cur fratres, Karlshofud
ac Jostein, quibus tam læta contigisset congressio, sese adeo tristes gererent; hic hiemem transegerunt.
Vere incipiente Olavus iter ab oriente paravit, sex ducens naves, præter tres illas, quas illi orientem
versus duxerant; quæ naves multis rebus pretiosis, auro, gemmis, eximiis sericis coccineis, et quibus-
cunque rebus in septemtrione rarissimis, onustæ erant: itaque ignorus, se his insidiis peti a cognatis
suis, profectus, iter sine ulla suspicione fecit; commodis usi ventis, magna bilaritate navigabant....

22.... marique iter facientem, cum Gardos proficisci statuisset, unacum matre a pagonis captum et
retentum fuisse, in hæc servitute sex annos consumsisse; Gardis atque partibus orientalibus undecim annos,
in Vindlandia tres commemoratum esse; tum in Daniam, inde in Hiberniam concessit, ubi ab abbate quo-
dam, sancto spiritu pleno, sacro baptismo initiatus est; in terris occidentalibus novem annos transegit;
quibus elapsis Angliam reliquit, natus annos duo et triginta.

1) a | om. St.
2) heldu austr ok a fund Óafs; hann tok vel sví þeim. a | St.
3) hóðu þeir þa íx alls, ok skipin voru hlaðin með fæ miklu ok gersimum, a [ St.
4) ride supra p. 276, 416.
5) cfr. cap. 77, p. 275-276: carmen Hallfrði vandraðskald, in quo hæc henristichtum: Hilnit vanno at holmi | hálmscoð róðin blóði, | hvat of duðu þess holdar | hóð oc austr í Görðum, ride supra p. 281.
6) a [ St.: ok þa er lann var hertekinn ok í annað seldr, ok var hann í þeirri ánauð vj vetr, en í Görðum austr var hann í vetr ok. Vinlandi ív vetr. etc
7) cfr. cap. 11, p. 245: Hann sagði at hann het Áli hinn auðgi, oc var hann caupmæd: en vèr erum connle allir af Garðarlíki, (cum in Northumbriam renisset) íle sr Alium opulentum nominari mercatorrenumque esse profitetur: nos autem omnes e regno Gardorum adrenimus.

EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE. 427

XIX. SAGA ÓLAFS KONÚNGS HINS HELGA.

Il n'existe plus, comme nous l'avons déjà remarqué, aucun manuscrit entier en parchemin de la ré-
daction de LA SAGA DU SAINT-OLAF dont la Heimskrínsla nous fait part. Tout ce qu'on en a, se réduit
à un seul feuillet. Telle qu'elle a été racontée dans les autres collections de sagas royales, elle existe
encore dans un assez grand nombre de manuscrits en parchemin. Nous reproduirons d'abord ici des
extraits de la rédaction très étendue que l'on trouve dans plusieurs bons manuscrits appartenant en
grande partie à notre collection arnamagnéenne. Nous avons pour cet ouvrage suivi principalement le
texte du n° 61 in-folio (A) qui est le même dont on s'est servi pour les extraits de la rédaction faite
de la saga d'Olfal Tryggvason par le moine Gunnlaug. On a en outre collationné avec ce texte les
manuscrits suivants: le n° 75 d in-folio (B), manuscrit en peau de veau d'une écriture serrée et fort
abrégée, datant, à ce qu'il parait, de la fin du 14e siècle; le n° 325 (7) in-4to (C), fragment considé-
rable contenant une grande partie de la saga à peu près du même temps; le n° 325 (5) in-4to (D), le
n° 75 c, in-fol. (E) qui appartient aux meilleurs codex, mais où l'on regrette cependant de ne point
trouver une grande partie de la saga; le flateyjarbók (F); le n° 325 (6) in-4to (G) à peine antérieur
au milieu du 14e siècle, c'est un manuscrit bien soigné, mais en plusieurs endroits il y a des feuilllets
perdus; le n° 73 in-fol. en papier (H); le n° 75 a in-fol. (I), fragment; un manuscrit en parchemin
in-fol. à la bibliothèque royale de Stockholm, connu sous le nom de «konúngabók af Bergi abóta» (K),
fort bien écrit et compté au nombre des plus anciens; un manuscrit en peau, bien soigné, à la bibliо-
thèque royale de Copenhague, on y a donné le nom de Thómasskinna d'après la saga de Thomas, archevêque
de Canterbury, qui fait le commencement du livre (L); le n° 2 in fol. de la bibliothèque royale de Stock-
holm (S), fort bien écrit, et du nombre des plus anciens; de tous les manuscrits il nous rappelle le mieux
la rédaction de Snorre; outre ces douze codex il y a encore plusieurs fragments de différents manuscrits
en peau; on en trouve au n° 75 b fol. (M), au n° 75 e in-fol. (N), n° 235 in-fol. (O); enfin au n° 325
(4, 8, 9, 11) in-4to; y vient encore n° 8 in-fol. de la collection de-la-gardienne (U). Conférez l'édition
de la saga d'après le n° 61 in-fol. dans les Fornmanna Sögur, vol. IV-V, et la préface du même ouvrage, vol. IV.

14¹. [Haraldr konúngr fór eitt sumar í hernað í Austrvegh, at afla² sér fjár, [hann kom³ í Svíþjóð; en er þat spurr Sigriðr, fóstsystir⁴ hans, þá sendi hún menn til hans ok bauð honum til veizlu

... en eptir um sumarit fór hann í Austrvegh með liði sinu ... [Hit⁵ sama kveld [kom þar annarr konúngr, sá⁶ hét Vísvalldr⁷ or Garðaríki⁸; [þeim [var skipat báðum⁹ konúngunum¹⁰ í eina mikla

14. Rex Haraldus æstate quadam, cum in terris orientalibus, opum parandarum causa, piraticam exerceret, in Svethiam pervenit; quo cognito Sigrida, coalumna ejus, missis nuntiis eum ad convivium in-vitavit ... sequenti autem æstate cum copiis in terras orientales profectus est ... Eodem ipso vespere alius rex eo venit ex regno Gardorum, nomine Visevaldus; utrisque regibus hospitium designatum est

1) Cfr. Heimskringla, Ólafs saga Tryggvasonar c. 48, supra p. 283-285. Er Haraldr grunnski fór 1 Austrveg, Haraldi grenlandi in terras orientales pro-fectio, inscription capitis in L.
2) fa, B, F, td, þat (Eitt, L) sumar, er Haraldr grunnski fór 1 Austreeg 1 hernat at fa, Þa (aliqua) æstate, cum Ha-raldus in terras orientales proficisceretur in piroticam, ut compararet, a [ D, M, L.
3) þa kom hann, tum ille venit, a [ D, F, G, M, L.
4) síc H, F, G; tosyst", A.
5) þat, M, id.
6) er, qui, add. D.
7) austan, ex oriente, add. B, D, G, H, E; hann var austan, ille fuit ab or., add. M.
8) vora þar komnar sex konungar aðrir, er allir bæðu Sigridar drottningar; hún gjörir au veitzlu möti blíðum sinum öllam, ok býr þeim eina höll; þar skyldi vera við daga veitzla; sinn dag skyldi hverz þeirra tala við hana, skyldi hon svá reyna malanlið þeirra; hon lét aðra höll húa aðstínum sinum; Vísvaldri gerzel konúngar var 1 þessu lögð, i. e. ó sex alíi reges venerant, qui omnnes nuptias reginæ Sigridæ ambiebant; igtíur illa, omnnes procos suos exceptura, consuetum apparat, etque ædom aliquam instruit, ubi consuetum per septem dies celebraretur; singuli singultus (coniereit) diebus cum ea colloquerentur; ea hoc modo facundiam eorum exploraret; aliam ædom intimis amicis suis apparandum curareit; hoc in numero fuit rex Vísvaldus guricus, a [ F. þar komit oc annar konúngr af Austregeg, så het Vísavaldr, hann biðr oc Sigridar, a priore | I.
9) om. B; a [ om. D, G.
10) var skipat, add. I, G.

54*

428

stofu ok forna¹, eptir því var² allh² búaðr hennar⁴;
[þeim var gefinn drykk áfengr um kveldit, svá ⁵
at allir voru fulldrukkinn⁶, [sofnaðu allir höfud-
verðir ok útverðir⁷; þá sömu ⁸ nótt lèt Sigríðr
drotning⁹ veita þeim atgaungu, bæði með eldi ok
vápnum, þar brann stofan ok [allir¹⁰ þeir menn,
sem¹¹ inni voru; ¹²þeir voru drepnir, er út komust;
Sigríðr drotning¹³ [segir¹⁴, at svá vill¹⁵ hún¹⁶
Gildir¹⁸ [komt þú¹⁷ [at gjaldi²⁸
gotneskum [her flotna²⁹,
þorðuð þèr at verða⁴⁰
þjóðland³¹ fírar³² brandi³³;
rann, en meðr³⁴ of minna
margr býr⁴⁵ um⁴⁶ þrek, varga ³⁷
húngr frá⁴⁸ ek austr, enn ýngvi⁴⁹,
Eysýslu lið⁵⁰, deyja⁵¹.

leiða¹⁷ smákonúngum¹⁸ [at fara [til þess¹⁹ af
öðrum löndum²⁰ at biðja sín.

27.21. [Ólafr konúngr²² sigldi [þá²³ um haustið²⁴ til Gautlands²⁵, ok bjóst þar [til hernaðar²⁶; en Gautar²⁷ höfðu fyrisamnað²⁸, ok [gjórðu síðan²⁹ menn [til hans³⁰, ok buðu honum gjald af landinu; þat þekktist konúngr, [ok tók³¹ gjald af bóndum³², ok sat³³ þar um vetrinn³⁴; svá segir Óttarr svarti³⁵:

Qui æra solvis classiariis,
populum Gotlandicum coëgisti
stipendium dependere; non ausi sunt
incolæ te a terra gladio prohibere;
aufugit populus Eysyslæ,
in oriente sedatam novi
famem ferarum, multi se exhibent
minore, quam rex, fortitudine.

in ingenti quodam ac vetusto cubiculo, cujus supellex ædificii vetustati respondebat; data convivantibus hoc vespare potio adeo inebrians, ut omnes mero obstruerentur, omnesque custodes, ut interiores, quam exteriores, somno opprimerentur; eadem ipsa nocte, jubente Sigrida, igue armisque oppugnati sunt; cubiculo cum omnibus, qui intus erant, hominibus incensum; quibus exire contigit, interfecti; significat Sigrida regina, ita se regulos deterrituram ne ab aliis regionibus sui petendæ gratia veniant.

27. Posthæc rex Olavus, eodem autumno, in Gotlandiam navigavit, ibique prædas agere constituit; Gotlandi vero, cum copias coëgissent, missis ad eum nuntiis, stipendium obtulerunt; qua conditione ac-
cepta, rex ibi hiemavit et stipendia ab colonis exigit; sic dicit Ottar niger (vide supra):

1) konungarðir allir sata, eioni höll mikillii, hon var farn, omnes sli reges considebant in ingenti quadam auta, quæ vetusta erat, a priori [F.
2) ok, add. B.
3) annart, M.
4) hon lærð sinn skálh hvárn þeirra dreka, a priori [U.
5) en drykk skorti þar eigi um kveldit svá afengin, ibi
cero ea vespera potus non default adeo inetrans, a [B, D, G, F: drykk skorti þar eigi svá afengan, a [L: drykk var hinn bezti um kveldit, ok svá
afengin, a [M.
6) drakair, G: þeir sem í stofnun voru, qui in canaculo erant, add. G.
7) svá at höfðvörðr oc átverðr sofnaðu, ut custodes interiores
et excubitorres exteriores somno opprimerentur, a [B, M, L: ok höfðuverðir ok átverðr sofnaðu, a [D: a [om. G.
8) om. D, G, M, F, L.
9) om.
B, D, M, F, L.
10) om. D, G, M, L.
11) þeir seau konúnear með sinnum mönum, et, septiill reges cum ausi comitibus, qui, a [F.
12) en.
sed, add. B, D, M, F.
13) om. B, D, G, M, L.
14) saði þa, tum dirit, G.
15) skyldi, G.
16) af ráða, add. B: segizt svo (kvadist svá, M)
skyldi, a [L, M, id.
17) kver svá leidu skyldu, a [D, id.
18) þeim smakonungunum, regulos istos, G: af öðrum löndum, ex aliis terris.
add. M.
19) om. B, D, G; a [om. L.
20) til þess, eo consitio, add. B: a [ penult. om. H, M, U.
21) cfr. Heimskringla, Ólafs suga bins helza
c, 6-8, supra p. 290-292. Inscriptiones: Fra orrostum Ólafs konúnes, B; Fra hernaði Ólafs konúnes, H.
22) Haraldsson, G. H: Úm haustið, eodem autumno,
a [F.
23) om. D, L.
24) Ólafar konáner, res ól., a [F: a [om. G.
25) Gotlands, B, G, H; Gotlands, L.
26) at heja, a [D, G, F, L, vid.
27) Gotar, B, D, G, F, L.
28) far sánnazt, se antea congregaverant, B.
29) senda, a [D, F, L.
30) af landi, ex terra, a [D: til
konúnes, ad regem, a [G, F, L.
31) þa, tum, ádd B
32) landinn, terra (insula), B, D: þeim, ills (incolis), G; a [om. L.
33) hann, ille,
add. B; konúner, res, add. L.
34) ok tok gjald af landina, add. h, L, L.
35) om. D, L.
36) constr. gildr flotna. Gildis, tributi, B, D, a gildi, a.
tributum, at gildis gjaldi, ad pensionem tributi, ad pendendum tributum; gildr, magnus, L; milde, liberalis, G, H, utrumque respeciens ad lect. gramr.
37) komta, a [B, D, G, F, L; gramr, res, add. H.
38) grant (recr. cramr) til gjaldu, a [G, H, eod, sensu, at gjaldu, a [L.
39) her flotta, F
a [: possent construi at gjaldu flotta gotneskum her, multimodinem gotlandicam in fugam dare.
40) vardæ, defendere, prohibere, G, H, F, L, forma
visitariæ.
41) þat land, eam terram, G, H; þjóðlund, terras genti proprias, gentiles, populo habitatas, B, D, F, L.
42) fyrir, B, 2: þjóðlond
þorðuð at verða fyrir þér (med) rúndu, terre gentiles non ausa sunt tibi occurrere cum clypeo (i. e. armata), cfr potius, þorðuð at verða (= vardæ) þjóði.
fyrir þér rúnda, non ausi sunt (incolis) terras gentiles a te clypeo (i. e. ri, armis) defendere: jófarr, rex (rocal.), G, H; farar, titineræ, L.
43) rúnda,
clypeo (ri, armis), B, F, E; rúndam, D, id, plar.
44) maðr, rir, D, H, B, G, F, rectius.
45) om. L.
46) of, D, F, id.
47) vargar,
l, nom. pl.
48) brætia, G, H, i, e. brætta, remoristis, sustulistis (a bregða).
49) ungii, H, D, G, id.; Þngti, junior, B, L.
50) gekk, D, ut in
prozimo stropham versu quarto.
51) heysja, facere, gerere, B, D: þeysja, F (id. qu. þeysja, tacere): þeysa, ruere, G, H (mend.), þreyja, cum deside-
viro expectare, L.

["EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE. 429", "[Hèr segir [ok¹ svà², at Ólafr³ fór, ⁴ er vàraði, austr⁵ til Eysýslu ok herjaði [; svà er sagt at hann⁶ veitti ⁷ landgaungu, en landsmenn⁸ fóru⁹ ofan, ok áttu¹⁰ orrostu við hann; þar¹¹ hafði Ólafr konúngr sigr, [ok¹² rak hann¹³ flóttann [ok¹⁴ herjaði¹⁵. Svà er sagt [at¹⁶ Ólafr konúngr¹⁷ kom [í furstu¹⁸ í ¹⁹ Eysýslu, þá ²⁰ buðu bændr honum þar²⁶ var enn, [er unnuð³⁷, Ólafr³⁸, nè svik fálust³⁹, odda [hríð í audri⁴⁰ Eysýslu gekk heyja; sitt áttu⁴¹ fjór fótum, fár⁴² beið or stað sára, enn þeir er undan⁴³ runnu, allvaldr⁴⁴, bændr⁴⁵ gjalda.", "Síðan siglði [Ólafr konúngr⁴⁶ aprt⁴⁷ til Finnlands, ok herjaði þar, [ok gekk⁴⁸ á land upp; en lið allt flýð á skóga undan⁴⁹, [ok eyddi⁵⁰ bygðina [l, svá", "gjald [af landinu, ok herjaði hann þar²¹ eigi²²; en er [gjaldit kom ofan²³, þá gekk hann ímóti með [lið sit²⁴ alvápna t²⁵, [ok var²⁶ þar²⁷ annan veg en bændr hètu²⁸, þvíat þeir [höfðu [gjald ekki²⁹ [at færa konúngi³⁰, heldr hervopn³¹ [at berjast³² við hann³³, sem furr var sagt³⁴; [svá segir Sig- hvartr skáld³⁵;", "Accidit porro, ut victor discederes,\nneque doli latuere; Olavus\ncommissum ivit mucronum\nprocellam in vacua Eysysla;\nhic etiam, rex, pedibus salutem\nacceptam referebant coloni,\nqui se fuga subduxerunt,\npauci loco manentes vulnerati sunt.", "at þeir fengu ekki af⁵¹ fe⁹²; [hann fór þá lángt⁵³ á land upp⁵⁴ ok⁵⁵ yfir skóga nokkura⁵⁶, [ok urðu þá⁵⁷ fyrir þeim⁵⁸ dalbygðir nokkurar, [ok voru", "Hic et proditum est, Olavum, appropinquante vere, in Eysyslam delatum prædas egisse; dicunt, eum hic escensionem fecisse, incolas vero ex terra devenisse et manum cum eo consuerisse; Olavum, prælio victorem, fugientes persecutum esse et prædas egisse. Ferunt, cum Olavus in Eysyslam venisset, colos nos ei primo stipendium esse pollicitos, ideoque eum a prædando abstinuisse; ubi autem stipendium adportaretur, regem cum manu panoplia armata obviam processisse, rem vero aliter, quam coloni polliciti fuissent, se dedisse, hos enim non stipendia, quæ regi penderent, sed arma hostilia, quibus eum imper- terent, attulisse, quemadmodum demonstratum est; sic Sigvatus poeta (vide supra):", "Posthæc rex Olavus retro in Finnlandiam navigavit, ubi facta escensione prædas agebat; populus, relictis oppidis, in sylvas aufugit, ut nulla præda potiti sint; deinde rex longe in terram per sylvas quasdam", "1) om. D.", "3) konuogr, *res, add. D, L, id.*", "4) þá, add. D, L, id.", "5) a [ *penult*.", "2) þá, *loc, a* [ *F*: Eun segir þá, *u* [ *penult*.", "6) a [L, þar ok, *tib* et, B, D, F, L; a [ *om. G*.", "7) þar, *tib*, add. D, G.", "8) Eysýslu-", "9) koma, *enerunt, D, G; runnu, cucurrerunt, L*.", "10) heldu, D, G, F, L, id.", "11) ok, et, L.", "12) om. B, L; en, *sed, l*.", "13) síðan, *deinde, B; om. G, F, L*.", "14) a [ *om. F, L*.", "15) a [L, en eyddi landib, terram eero eastaít, G, H; ok eyddi, *et* (terram) eastaít,", "16) a [ *om. D, F, L; a* [ *penult*, *furst* er *Ólafr konúngr* kom;", "17) a [ *penult. omitt. D*.", "18) a [ *om. D, F, L*.", "19) a [L, en eyddi landib, terram eero eastaít, G, H; ok eyddi, *et* (terram) eastaít,", "20) a [ *om. D, ti, F, L*.", "21) a [ *penult.*, *at* first er konúngr kom til, G.", "22) a [ *om. G, H*.", "23) a [L, gjald skylði koma, *tributum apportandum* erat, F, L.", "24) om. B.", "25) a [L, liði alvapnuðu,", "24) a [L, en hann jatti því, *quod itile probant*, H.", "25) a [L, gjald skylði koma, *tributum apportandum* erat, F, L.", "26) om. B.", "27) þá, *tid* (res), D, L; þat var, a [ *G*.", "28) a [L, liði alvapnuðu,", "26) a [L, alvepni ok liði hans, plend armatura et milites sui, F, L.", "29) þar var, B.", "30) þar var, B.", "31) með hervápnat (vápna), H, lið, armatum exercitum, G, H.", "32) a [L, ok bórðust, B, D, G, F, L.", "31) með hervápnat (vápna), H, lið, armatum exercitum, G, H.", "33) þá, *tillis, D, F, L; a* [ *om. D, G, F, L*.", "34) rítat, *scriptum*, F, L.", "35) om. D, F, L; a [L, Sighvate segir svá, G.", "36) þat, *tid*, L, B.", "35) þá, *tillis, D, F, L; a* [ *om. D, G, F, L*.", "37) er avnurr, a [L, B, D, F, o: er ól. gekk heyja unnur odda þing, *ut* ól. *alterum prætium* committere aggrederetur; er (ok, H) annat, G, H", "38) þá, *tillis, D, F, L; a* [ *om. D, G, F, L*.", "39) þá, *tillis, D, F, L; a* [ *om. D, G, F, L*.", "40) a [L þing 1 eyddri, *concentum in eastatá, B, D, G, H, F, L*.", "41) atu, B, cum", "39) þá, *tillis, D, F, L; a* [ *om. D, G, F, L*.", "42) þar, *F, tarit, G, mend*.", "43) unnan, D, *forte* id.", "44) allvalda, F, G, H, dat., *ut regatur ab undan*; allvald, B, id.", "45) *fe*, pecunias, *F, sec*, *quem construi possunt*, þeir, er runnu undan, attu gjalda fótum fjór sitt, en allvaldi þe, *tilt*, qui *fugá elapsi sunt*, salutem pedibus, regi pecunias degebant (*salutem pedibus acceptam retulerunt, regt pecunias pendere coacti sunt*).", "45) a [L, om. D.", "46) a [L, *tillis, D, F, L*.", "47) om. B; a [L, *hann, ite, D, G, F, L*.", "48) *tillis, D, F, L; a* [ *om. D, G, F, L*.", "49) om. D, F, L; a [L, Sighvate segir svá, G.", "49) er avnurr, a [L, B, D, F, o: er ól. gekk heyja unnur odda þing, *ut* ól. *alterum prætium* committere aggrederetur; er (ok, H) annat, G, H", "50) þá, *tillis, D, F, L; a* [ *om. D, G, F, L*.", "51) þá, *tillis, D, F, L; a* [ *om. D, G, F, L*.", "52) þá, *tillis, D, F, L; a* [ *om. D, G, F, L*.", "53) om. F, *a* [ *penult.*, *alla* at ól. ólina; konúngr gekk, *totum omni pecunia, rex progressus est, D, F*.", "53) om. F; a [L, *penult.*, *alla* at ól. ólina; konúngr gekk, *totum omni pecunia, rex progressus est, D, F*.", "54) om. B; a [L, *plur.*, *vibá, multis locis*, add. F.", "55) om. B.", "56) a [L, *plur.*, *vibá, multis locis*, add. F.", "57) þá, *tillis, D, F, L; a* [ *om. D, G, F, L*.", "58) om. B.", "58) urða þá, a [L, þar vora, *tib* erant, a [L, *D, G, F, L*.", "59) urða þá, a [L, þar vora, *tib* erant, a [L, *D, G, F, L*.", "60) om. B.", "61) om. B.", "62) a [L, *at* fe ólina, *omnia*", "59) a [L, om. D.", "60) a [L, *plur.*, *vibá, multis locis*, add. F.", "61) om. B.", "62) a [L, *at* fe ólina, *omnia*", "63) om. B.", {"bbox

430 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE.

þar [bæir margin¹, því² heita þar³ Herdalir; [þar
fengu þeir⁴ líti⁵ fè, en [ekki af mönnum⁶; [en
er á leið daginn⁷, snærí konúngr ofan⁸ til [skipa
sinna⁹; ok¹⁰ er þeir komu á skóginn,¹¹ dreif¹²
líð at þeim öllum megin, ok [sótti at þeim fast¹³;
konúngr bað [menn sína¹⁴ hlífa sér [; en áðr kon-
úngr¹⁵ kæmi¹⁶ or¹⁷ skóginum, þá¹⁸ lèt hann marga
menn, ok margir voru¹⁹ sárir; hann²⁰ kom um
kveldit²¹ til [skipa sinna²². Þá gerðu Finnar um
Hrið varð [stáls, á ⁴² stríðri,
straung, Herdala gaungu
[Finnlendinga á fundi⁴⁴,
fylkis niðs⁴⁵ hins⁴⁶ þriðja⁴⁷;
en austr við lá leysti
líð⁴⁸ víkínga síðu⁴⁹
Balagarðs, at barði
brimskíðum lá⁵⁰ síðan⁵¹.

þá sigldi Ólafr konúngr til Danmerkr...

progressus, in valles habitatas, qui Herdali dicuntur, devenit, ubi parum prædæ, nullos homines nactus est; declinante die ad naves reversi, cum in sylvam venissent, undique multitudine, impetit acriter faciente, circumdata sunt; rex suos jussit armis se defendere; hic multos suorum amisit, antequam e sylva evaderent, multique vulnerati sunt; vespere ad naves pervenit. Nocte sequenti Finni tempestatem maggam et maris æstuationem adversus eos ciebant; rex vero ancoras velaque navium tolli jussit, atque occidentem versus oram terræ adverso vento prætervehi contendit; hic plus valuit fortuna regis, quam Finnorum magia; nam, ora Balagardi supera prætervehi contigit; Finni autem, rege per exteriora navigante, per superiora tendebant, sperantes fore, ut regii jam jamque in terram rejicerentur; ita dicit Sigvatus poëta (vide supra):
Post hæc rex Olavus in Daniam navigavit...

nóttina [mikit²³ [fjölkýngiveðr at þeim²⁴ ok storm
sjóvar²⁵; [þá lèt konúngr taka upp akkeri²⁶ ok
draga²⁷ upp²⁸ segl [á skipum sínum²⁹, ok beitti
[hann vestr³⁰ fyri landit³¹, ok³² mátti³³ meira
hamingja³⁴ konúngs, en fjölkýngi Finna, ok³⁵ fengu
þeir beitti³⁶ fyri Balagarðssíðu [ok [svá út á haf³⁷;
en [Finnar fóru³⁸ hit efra,³⁹ [sem konúngr sigldi
hit ytra, [ok væntu [þá ok þá⁴⁰, at þá mundi
[upp reka at þeim⁴¹; svá segir Sighvatr skáld⁴²:

Acre prælium tertio
gestum est a principe regio,
cum Finnis belligerante,
in periculosa expeditione Herdalensi;
sed in oriente, juxta litus
Balagardi, unda liberavit
rates bellatorum, mox affusa
navalibus lateribus.

1) a | martir bair, B, id.; a [ penult. om. D, G, H, F, L.
2) þat, ibi, D, G, F, L.
3) om. B, D, G, F, L.
4) a [ þeir fengu, G, L.
5) af, ex. add. G.
6) aungva mena, nullos homines, a [ L: fandu mena ongva, nullos homines nacti sunt, a [ F.
7) a [ [ þá leið a daginn, ok.
D, H, F, L.
8) aprit, add. G.
9) om. F: a [ penult., skipanna, D; skipa, G.
10) en, sed, D, G, F, L.
11) þá, tum, add. G, L.
12) kom, renit, D.
13) a [ skaut a þá ok sóttli fast at, tela in eos conjectet et rehementer eos premebat, B, G; ok skuta (skaut, F) á þá ok sottn at
fast, D, F, L, id.
14) þá, eos, a [ D, G, F, L.
15) a [ en vega slikt, er mætti; en þat var uhægt, þvæt Finnar lètu skočinn hlífa ser: en áð þeir,
quantum vero ferri posset (hostium) cædere; sed hoc difficile factu fuit, Finni enim a tergo syléd tegebantur; ante vero quam illi, B: ok vega þó (om.
D) smoti (smot, G) sem (slikt er, G, H) þeir mætti (mætti, D; G: viðkomast, add, G, H); en þat (þeim, G) var ohægt (uhægt, G, D), þvæt (er, D) Finnar
(Finnlendingar, H) lètu (skoginn hlífa ser (hl. ser sk., a [ D); en áð (en, add. L) konuner (þeis, F), D, G, H, F, L, id.
16) kom, renit, D, G, H, F.
17) at, D, G, F, L, id.
18) om. D, G, F, L.
19) urdu, F, L.
20) konuner, rex. D: ok, et, G.
21) síb, tandem, D, F (pro síbir).
22) skipanna, a [ D.
23) om. D: með fjölkýngi, erte magica, F: sìid, incantationem, add. G, H, L.
24) a [ æðlveðr (a, add. B; mikit, add. F),
furiosam tempestatem, B, D, F: a [ penult., með (af, L) fjölkýngi sinni (om. L; svá mikit, add. H) æðlveðr (mikit, add. L), erte sua magica tantam
(magnam) tempestatem, G, H, L.
25) at skipin mætti valu haldast, ut náres ævre serevari possent, add. H; om. F.
26) a [ en konungr lèt
upptaka (draga upp, D, F, L) akkerin (ekkeri sin, F, L), B, D, G, F, L.
27) vindu, F, L, id.; drózu, susstulerunt, G.
28) om. F, L.
29) a
[ sin, sua, F, L: við huna, ad apices malorum, D; a [ om. G.
30) a [ um nottina, per noctem, hæc nocte, D, G, F, L.
31) a [ um nottina fyri
Balagarðssíða, per noctem præter latus Balagardicum, H.
32) om. G.
33) þá, tum, add. G.
34) gípta, D, id.; gæfa, F, L, id.
35) om.
D, G, F, L.
36) um nottina, per noctem, add. D.
37) a [ [ þáðan haf út, D, G, L; a [ penult., fengu svá rábbyri at a haf, indeque rentum fer-
rentem in altum nacti sunt, F.
38) herion (Finna, add. G) fur, exercitus (Finnorum) ibat, a [ G, H.
39) svá, add. D, F, id.
40) a [ om. B.
41) a [ [ uppekysta, in terram ejectum tri, B; a tertio [ om. D, G, H, F: a quario [ om. L.
42) om. G, F, L.
43) i, in, B, D, G, H, L; a [ síða,
F, elasticitatis, ferri indurati, a stærð, GTÓLJUHÍR, gen. stáða (non stærðar).
44) a [ [ Finnlendingar fundu, Finni (id) experti sunt, H.
45) móta,
H, adrezzo metro; níðr, flí, F (ocat.),
46) hio (fem), H, F, L, rectius; hio; G: enn. D.
47) þriðu, F, L.
48) leið, B, D, G, F, H, rectius.
49) skveibir, naves, B, D, F, L; skelðat, síd., G, H, quas leciti præferimus.
50) þá, D.
51) síða, latus, ora, B, H, L, quod præferimus: síða, G.

431

28. þat er sagt, at þá er Ólafr konúŋr heir-
aði um Austríki, hafði hann markað við heiðit
fólk eitt sinni; þá urðu (þeir) þess vísir, at þar
var vísindakona ein á því landi, sú er sagði fyrir
örlög manna ok líf, ok þotti fórunautum konúŋgs
skemtiligt at eiga tal við hana; þeir spurja kon-
ung, ef hann vildi gánga til tals við hana, ok frètta
eptir forlögum sínum; hann kveðst þat eigi vilja;
þá spurja þeir, ef hann vildi lofa þeim, at frètta
eptir fur hans hönd; hann segir sér lítið um þat,
en kveðst eigi banna; þá spurja þeir vísindakonuna:
hefir þú nokkut athuga leidt um konúŋ várn,
hversu lengi hann mun lifa, eðr hvat honum mun
at hana verða? Hún mælti: þar standa yfir æfi
hans ógnar geislar, þeir er mèr er eigi lofat þángat
at sjá, en svá skuluð þær segja konúŋi yðrum, at
hann mun eitt mismæli tala á allri æfi sinni ok

láta á sama degi líf sitt. Nú má þat sjá, hversu
geyminn hann var at guðs lögum, er hann vildi
engan þann frètta eptir sínum forlögum, er eigi
var af guðs krapti vitrat.

57. ¹Sveinn jarl fór til Svíþjóðar á fund Ólafs kon-
ungs, mágs síns, ok segir honum alt um skipti þeirra
Ólafs konúngs digra .... gjóra nót þat ráð³, at fara⁴
[um sumarit⁵ [f hernað⁶ [f Austrveg⁷ at⁹ fá⁹ sér svá¹⁰
fjár; Sveinn jarl fór [með liði sínu austr¹¹ í Garðaríki¹²
ok herjaði [; þar¹³ dvaldist¹⁴ hann¹⁵ um sumarit;
en er haustaði, snèri hann aptr til Svíþjóðar liðinu,
ok þá tók hann sótt þá, er hann leiddi til bana....

64. ¹⁶Maðr er nefndr Eyvindr úrarhorn, [ætt-
aðr¹⁷ austan af Ögðum¹⁸, hann var maðr ættstór¹⁹
[ok drengr góðr²⁰, hann var hermaðr mikill ok fór²¹
hvert sumar í hernað²² [til ýmissa landa, [en²³
stundum [f Austrvegh eðr suðr til Fríslands²⁴, hann

28. Dicitur rex Olavus, cum in regno orientali (ad mare Balticum) piraticam exerceret, mercatu-
ram aliquo tempore cum pagonis fecisse; comites regii, animadvertentes, ea in regione versari divinatri-
cem aliquam, quæ fata vitamque hominum prædiceret, colloqui cum ea cupiebant; interrogant regem,
an in colloquium ejus venire, et de fatis suis sciscitari velit; ille se nolle significavit; interrogant porro,
an illis permittere velit, ut ejus nomine sciscitarentur; rex se non vetare quidem, minus vero cupere
ostendit; deinde divinatricem interrogant: an de rege nostro, quamdiu victurus sit, aut quæ res ei mor-
tem sit allatura, animum advertisti? ea loquitur: stant super ævo ejus terroris radii, quos adversum ad-
spicere mihi concessum non est; hoc vero regi vestro dicite, eum semel in vita verbo lapsurum, atque
hoc eodem die vitam positurum; hinc intelligi potest, quam observans fuerit legum divinarum, qui nem-
nem voluerit de fatis suis consulere, cui non esset vi divina præmonstratum.

57. Svein dynasta in Svethiam profectus est ad regem Olavum, affinem suum, eque de omnibus
rebus, quæ inter se et regem Olavum crassum intercessissent, exposuit... jam eam rationem ineunt,
ut hac æstate in Orientem opum parandarum causa in piraticam excurrant; Svein dynasta cum copiis
in regnum Gardorum profectus, prædas egit, ibique æstatem consumsit; ineunte vero autumno, cum
copias in Svethiam reduceret, morbum uactus est sibi letalem...

64. Vir erat nomine Eyvindus uricornis, ex Agdis oriundus, amplo genere et probatae virtutis,
piraticæ studiosus, cujus exercendæ gratia varia loca quavis æstate adiit, interdum in terras orientales,

1) Cfr. Heimskringla, Ólafs saga hins helga, c. 52-53, supra p. 293.
2) a [ en þó gera þeir þ. r., B, G, H, I; a [ en þeir (tóku þ. r., D, F, L.
id., G, H, I; ráds, id., F, L.
3) af,
4) fyrst, primum, add. L.
5) a [ fyrst, F.
6) a [ penult., t, hernat um sumarit, B; a [ penult., fyrst um sum-
aret, C, D; i hernat, add. D; fyrst t hernad um sumarit, G.
7) Austrveg, C: a [ om. G, H; a [ ok herja um Austrveg, F.
8) oc, et, C, G, L.
9) aða, id. G; a [ antepen., fyrst t hernad um sumarit ok aða, D.
10) om, D, I, F, L.
11) a [ om. G, H, I.
12) a [ Garða austr med híde
sinn, Gardos orientem versus cum copiis suis, C; með líði sína ... ríki, D, ceteris omíssis.
13) a [ þar, oc, B, G, I, F; a [ þar, C, D.
14) dvæls, c.
prop.
15) þar, F, B, G, I; þar, add. C, D, L.
16) cfr. Heimskringla, Ólafs saga hins helga, c 60, supra p. 294.
17) æstrecaðr, C; æstrekaðr, B.
18) a [ ætiskaðr (ættaðr, F) af Austrangðum, F, E; hann var ætiskaðr (ættaðr, II) af Austrangðum, ð, H, I.
19) kynstöre, (id., B, c, J, E, G.
20) a [ om. E, H, F, L.
21) hann, add. B.
22) viking, id., C.
23) a [ penult. om. E, F, G, L.
24) a [ vestr om haf, stundum vestr um haf, stundum (eða, E, F); Austrveg (eða syðr til Fríslands, I, E, F; a [ antepen.
stundum vestr (estr, I) um haf, oc (stundum, D); Austrveg (Austrveg, D) oc (eða suðr, D) til Fríslands (Filands, D, præc), c, D.

432 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE.

hafði¹ tuttögessu² [ok² velskipaða, [þat var snekkja³; ... fór Eyvindr þá í Austrvegh ok var þar í vík-ing um sumarit.

65⁵. [Maðr hèt⁶ Guðleikr⁷ gerðzki⁸, [hann var ættaðr af Ógðum⁹ í Noregi¹⁰, hann var audigr [at fè¹¹ ok farmaðr mikill, [hann¹² rak¹³ kaup-ferð¹⁴ til ýmissa landa¹⁵, [hann fór optliga austr í Garðaríki¹⁶ ok var hann¹⁷ fyrir þá¹⁸ sök kall-aðr [Guðleikr¹⁹ gerðzki²⁰. [þat vær²¹ bjó Guðleikr²² skip sitt, ok ætlaði [at fara [um sumarit austr²³ í Garðaríki; Ólafr konúngr sendi þá²⁴ orð Guðleiki, at hann vildi²⁵ hitta²⁶ hann; en²⁷ er Guðleikr²⁸ kom til [konúngs²⁹, þá segir³⁰ hann³¹ at hann vill

leggja³² fèlagh við hann³³, [ok bað³⁴ hann kaupa sér dýrgripi³⁵ þá, er [hèr væri torogætir³⁶ [í Noregi³⁷; Guðleikr segir³⁸ at³⁹ þat skal⁴⁰ á [hans valdi⁴¹ vera⁴²; þá [greiddi konúngr honum í hendr⁴³ [þat⁴⁴ fè, sem hann skyldi gripina með kaupa⁴⁵; fór Guðleikr [um sumarit⁴⁶ í Austrvegh⁴⁷, þeir lágu [nökkura hríð⁴⁸ við Gautland⁴⁹, varð⁵⁰ þá⁵¹ sem opt kann⁵² verða, at eigi eru⁵³ allir haldinorðir, ok urðu landsmenn varir [þess, at hann⁵⁴ var fè-lagi Ólafs konúngs⁵⁵ digra; Guðleikr fór [þá ferða sinna⁵⁶, sem hann hafði ætlat⁵⁷ ok keypti [hann⁵⁸ þar [marga góða gripi konúngi ok sér, bæði⁵⁹ pell⁶⁰, er hann ætlaði⁶¹ konúngi⁶² til tignarklæða⁶³,

interdum austrum versus in Frisiam navigans; celocem duxit vigintitranstram, bene instructam ... tum in Orientem navigavit, ibique per æstatem piraticam fecit.

65. Vir erat nomine Gudleikus gardicus, oriundus Agdis Norvegiæ, vir dives opibus, et insignis navigator; ille ad varias terras mercaturæ causa iter fecit, sæpeque regnum Gardorum visitavit, quam ob causam vocatus est Gudleikus gardicus. Eodem vere Gudleikus navem suam paravit, æstate orientem versus in regnum Gardorum navigaturus; tum ei rex Olavus nuntium misit, ut eum convenire vellet; ut vero Gudleikus regem convenit, rex ei significat, se cum om facere societatem velle, et rigavit, ut res pretiosas, in Norvegia raras, sibi coemeret; Guðleik hoc ejus arbitrio permittenti rex pecunias, quibus cimelia emeret, tradidit; hac æstate Gudleikus in Orientem profectus, al quantum temporis ad Gotlandiam in ancoris stetit; hic accidit, quod sæpe solet usu venire, ut omnes promissum silentium non servent; nam incolæ resciverunt, eum socium esse regis Olavi crassi. Gudleikus cum, quo contenderat, perven-nisset, multa cimelia regi sibique emit, et sericum, quod ornatui regio destinavit, et alias vestes electio-

1) snekkjo (snekkju, E), celocem, add. C, E.
2) tvstavgsessu, id., C, D, G, I; taitungsessu, id., E.
3) om. C, G, H, I, F; snekkja, celocem, L; snekkjo ok, D.
4) a [ om. C, D, E, F, G, H, I, L.
5) Cfr. Heimskringa, Ólats saga hins helga, c. 64, supra p. 295-296. Inscriptiones: Drap Guðleics, B; Fra liflæti Guðleiks, I; Porgaðr drap Guðleik, F; Af Guðleiki, L; Fra Guthiæiki, C; Frá Ólafri konungi ok Guðleifr gerzka, H.
6) er nefðr, id, I; a [ om. F.
7) Guðleikr, h. I. C, alias Guðleikr; Guðleifr, I. H, ubique.
8) gærzke, id, C; gírzki, id. F; gróðski, D, perp.; hét mærð, add. F; a [ Guðleikr gérzki hét mærð, L.
9) Avgðom, id., B.
10) a [ om. D, H, I.
11) a [ om. B, D, I.
12) om. I.
13) a [ rak hann, B.
14) kaupferð, D, I, plur. id.
15) a [ tertio om. C, F; a [ quarto om. L.
16) Garþa ríki, B, ubique; a [ hann for austr i Gardarike optliga, C. D, I, L.
17) om. D, I.
18) þvi, C.
19) om. G, I; Guðleifr, H.
20) a [. G, særðzke, C; grenski, D perperam.
21) a [ þa, tum, F.
22) gerzki, add. G; gírzki, add. I.
23) a [ om. G; a [ penult., um sumarit at fara austr, I.
24) om. D, I, F, L.
25) fína, id., I.
27) ok, et, D, G, I.
28) hann, C, F, L.
29) hans, D, G, I.
30) a [., hans, sagþi, B.
31) konungr, D, G, I, F, L.
32) gér, facere, B, D, G, H, I, F, L.
33) Guðleik, B, om. C.
34) a [., oc bídri, B, L; bídri, C, D, I, F.
35) dýrliga gripe, C, F, td.
36) a [., torfengir (torgætr, L; torfugðir, D) sé (væri, G; vero, D), F, G, L, D; torfingastir (torfengastir, H) væri, I, H; torfogætazir (torgætzigtr, C) ero, B, C.
37) a [ þar s landi, in ea terra, B, D; hir s landi, in hac terra, C, F; landi, L.
38) sagsðe, C, F, L; qvad, id., D.
39) om. B, C, D, F, G, I, L.
40) om. B, C, D, G, I, F, L.
41) foræði, id., B, C; forsja, arbitrio, F, L; a [ konúngs forsja, regis arbitrio, D.
42) skyldo, add. B, C, L, D, F; skulo, add. G, I.
43) a [ let konungri hendr honum, id., L; a [ let konungr greþa (fram feit, add. G, fee, add. I) hendr honum, B, C, D, F, G, I.
44) om. D, L.
45) a [ þat honum sýndist til kaupa, quantum ei rerederit ad mercaturam faciendam, B; slíet sem honum sýndex, B, D, G, H, I, F; fje slíkt sem vera skyldi ok honum sýndízi, pecuniæ quantum esse oportretet et ei rerederit, L.
46) a [ þában, inde, C.
47) Austrvæg, C, id.
48) a [ lengi am sumarit, multum æstatis, G.
49) Gotland, B, D, G, I.
50) var, fuit, C, D, G, I, F.
51) enn, etiam, add. I.
52) at (not. infin.), add. G.
53) veru, erant, C, D, G, G, H, I, F.
54) a [., við, at a þvi skipi, ea in nari, B, C, D, F, G, H, I, L.
55) om. B, C, D, G, I, F.
56) a [ nù ferðar sinar, B.
57) a [ um sumarit til flolgærða, D, G, H, I; a [ um sumarði Austrvæg til Holmgærða, C, F, L.
58) om. D, F, G, I, L.
59) om. E, D; a [ om. I, L; a [ agot klæði, G.
60) a [ penult., austr i Holmgarlæg æsteta gripi, pell (agot, add. F), B, F; þar pell æggtig þan, C.
61) Ólafse, add. C, F.
62) om. L.
63) set, sibi, add. C, D; Ólafri konungi, add. L.

EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE. 433

ok¹ [enn önnur ægætari klæði, svá ok² skinn dýr³
ok [ágætan⁴ borðbúnað⁵. Um⁶ haustið er Guð-
þeikr⁷ fór austan, þa fækk hann andviðri, ok lágu
þeir mjök lengi við Eyland⁸; Þorgautr skarði hafði
[njósnum tilhaldit⁹ um ferðir¹⁰ Guðleiks, [ef þeir¹¹
færi austan¹², [ok er þeir lágu við Eyland, þá ¹³
kom ¹⁴ þar [þorgautr¹⁵ at þeim [úvörum¹⁶, ok
barðist við þá¹⁷; þeir [Guðleikr¹⁸ vörðust [vel [ok
lengi¹⁹, en með²⁰ því at liðsmunvar mikill, [enda
vurðu²¹ þeir ekki²² viðbúnir²³, þá fæll þar Guð-
leikr ok [skipverjar hans allir²⁴, tók Þorgautr²⁵
fè hans²⁶ allt, ok svá gersimar Ólafs²⁷ konúngs;
[þeir Þorgautr²⁸ skiptu [nú²⁹ herfángi³⁰ sínu öllu³¹

[at jafnaði³², en [dýrgripina segir hann at hafa
skal³³ Ólafr³⁴ Svía konúngr, ok er þat³⁵ nökkurr
lutr af skatti hans³⁶, þeim er hann á [at taka³⁷
af Noregi. Þorgautr fór þá³⁸ austr til Svíþjóðar.
Þessi tiðindi spurjast brátt; Eyvindr³⁹ úrarhorn
kom litlu síðarr til Eylands⁴⁰, en er hann [spurr
þessi tiðindi⁴¹, [þá [sigldi⁴² hann þegar⁴³ austr
eptir þeim⁴⁴ Þorgauti, ok hittust þeir í Sviaskerjum
ok bórðust þegar⁴⁵, [þar fæll⁴⁶ Þorgautr skarði⁴⁷
ok flest⁴⁸ lið hans, [en sumt⁴⁹ ljóp á kaf, [þar⁵⁰
tók⁵¹ Eyvindr [fè þat allt⁵², er [hann tók⁵³ af
Guðleiki gerzka⁵⁴, [ok [mikit fè annat⁵⁶ ok⁵⁶ ger-
simar [Ólafs⁵⁷ konúngs [allar⁵⁸; [fór Eyvindr um

res, ut et pelles pretiosas, et eximium mens superlectilem conciliavit. Sequenti autumno, cum Gudlei-
kus ab oriente rediret, adversam nactus tempestatem, valde diu ad Eylandum hærebat. Thorgautus
skardius itinera Gudleiki ab oriente venturi per exploratores speculatus fuerat, et ad Eylandum hærentes
necopinato oppressit, et cum eis confluxit; Gudleikus ac sui fortiter et diu se tutabantur, cum vero nu-
mero multo inferiores, et ab hoste imparati essent oppressi, Gudleikus omnesque socii navales cecide-
runt, Thorgautus vero omni ejus pecunia et cimeliis Olavi regis potitus est. Thorgautus ac comites
prædam omnem inter se ex æquo diverserunt, cimelia vero, inquit, cedent Olavo Svinionum regi; ea enim
pars aliquanta sunt tributorum, quæ ei ex Norvegia debentur. His gestis Thorgautus in Svethiam rever-
titur. Harum rerum fama cito percrebuit; Eyvindus uricornis brevi post ad Eylandum appulit, ubi vero
has res cognovit, statim orientem versus navigavit, Thorgautum insequens, qui cum inter scopulos sve-
cicos convenientem, confestim prælium commiserunt, in quo Thorgautus skardius et plurima quorum pars
cecedit, pars e navi in mare desilivit; hic Eyvindus omnem pecuniam, quam Gudleiko gardico abstulerat,
multamque aliam, omniaque Olavi regis cimelia recepit; et eodem autumno in Norvegiam reversus, regi

1) þarneð, þraðereð, add. D, L: þar meðr keypti hann, insuper emit, add. G.
2) a [ þar með, insuper, B, C, H, F; agætilig, eximias, add.
D, H, I, L; þar með keypti hann, a [ I.
3) dýleg, id., C.
4) enu, adhæc, B: om. C, F; a [ penult, om. D, F, L.
5) tækunlögna, mirifces
splendidam, add. B, D, I; borðbanat agætan, G, F, L.
6) of, id., B.
7) hann, ille, C, L; þeir, illi, F.
8) Óyland, C: um sumarit, add. G.
9) a [ haldit njósnum til, B, G, id.; um haustit [haldit til njósnum (haldit njósnum, a [ H: borit njoánit, a [ L: borit hnjóða (njósa F) a [ C, K), I, H, L.
10) farar, id., C, F, L, I.
11) hann, ille, B.
12) a [ om, G, H.
13) a [ om, D, F, H, I, L.
14) hann, add., I, F.
15) om. F, L.
16) a [ penult, at þeim övörum Þorgautr, B, id.; a [ penult, at þeim með langskip, I; a [ antepen, kom
hann þar at þeim með lángskip, C, H.
17) enu, iterum, add. I, a [ antepen., kom hann þar at þeim með lángskip ok barðist við þá en, G.
18) om. G, I.
19) a [ penult, um hrið, aliquantum temporis, B, val, bene, C; a [ om. G, H, I; a [ penult. om. F, L.
20) firir, id., D, G, I, L.
21) urþu,
B; om. D.
22) litt, parum, B.
23) a [ om, C, D, G, H, I, F, L.
24) a [, mart skipara hans oc mart varþar sart, B; mart scopverja hans, L, C, F
(en sumt varð sárt, add. H); margir skipverjar hans, D; mart skipara hans, en sumt (var, add. I) sart, G, I.
25) þar, ibi, add. B, D, G, I.
26) om.
B, D, G, I; þeirra, eorum, C, F; þetta, hanc, L.
27) om. D, G, I.
28) u [ om. F.
29) þeir, illi, F.
30) a [ penult, skipiu þeir Þorgautr
(þar, add. I) fengi sinn, B, C, D, G, H, I, L.
31) om. B, G, I, F.
32) til jafnaðar, id., a [ L.
33) a [ : hann segir, at gersimar skal hava,
B; hann s., at (ath, L, hanc eocem præa bis repetens) gersimar (gersemar, L) skal hava, C, D, F, L; a [, gersimar konungs, segir Þorgautr, skal hafa, t.
H, I.
34) om. C, D, G, I, F, L.
35) segir hann, add. B, D, I.
36) om. B, C, D, F, G, I, L.
37) u [, at hafa, I.
38) þaðan,
inde, I.
39) Æyvindr, C, ubique.
40) Æylands, C.
41) a [, spurði þetta, B, D, L; spyrð þetta, C, F.
42) a [ penult, siglir, L.
43) om. C, F, L; a [ siglir hann, D, I.
44) om. B, C, I, F, L.
45) om. B, C, D, H; þar, ibi, G, I, L.
46) a [ oc fæll þar, C; a
[ om. G, F.
47) om. C, D, F, H, L; fæll þar, G; a [ penult., Þorgautr fæll þar ok, I.
48) flestallt, B, G.
49) om. B; a [ eda, C, L:
eðr, F.
50) om. F, G, I, L.
51) a [ þa tók, B; tok þa, C, D; þá, add. F, L.
52) allt fee þat, F, G, I, L.
53) a [ penult. allt fè
þæt, er þeir hófðu áðr tekitt, B, C; er þeir borðu tekitt, D, G; a [ þeir tóku, F, L.
54) om. B, C, F, I, L, L.
55) a [ penult. om. D, F, G, I.
56) a [ svá, item, B, C, D, I, F, L.
57) om. G, I.
58) om. B, C, D, G, I, F, L; optr, recepit, C.

55

434 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE.

haustið aprt til Noregs¹, færði² hann ³ þá ⁴ Ólafi konúngi digra⁵ [gersimar sinar⁶; Ólafr⁷ [konúngr þakkar honum mikilliga þessa⁸ ferð⁹, ok hèt honum [þá¹⁰ enn [vináttu sinni af nýju¹¹; þá hafði Ólafr¹² [verit konúngr [yfir Noregi iij vetr¹³.

71a... 14 Hjalti [segir þeim¹⁶ skáldunum¹⁶, at hann var sendr¹⁷ [með jartegnum ¹⁸ til Ingigerðar [konúngsdóttur¹⁹ [til trausts ok vináttu²⁰, ok [bað

þá²¹ koma sèr til tals²² við hana; þeir sögðu²³ sèr lítið fur því, ok gánga²⁴ einn dag til húsa²⁵ hennar, [sat hún þar [með marga menn ok drakk²⁶; hún [fagnar vel²⁷ skáldunum, þvíat [henni voru þeir kunnigir²⁸. Hjalti bar henni kveðju [fingibjargar, [konu Rögnvalds²⁹ jarls³⁰, ok sagði at hún hafi sendt hann þángat³¹ [til hennar³² til trausts ok vináttu³³, ok³¹ bar fram jartegnir³⁵; konúngsdóttir

Olavo crasso cimelia sua reddidit; rex ei ingentes pro ea expeditione gratias egii, et de novo ei amici-
tam suam pollicitus est; tum Olavus tres hiemes Norvegæs rex imperaverat.

71... Hjaltius poetis significat, se cum tesseris missum esse ad Ingigerdam regis filiam, hujus-
que tutelæ et amicitiæ commendatum, quare petere, ut se ad eam ducant; illi rem parvi negotii esse
dixerunt, et die quodam ad domum ejus ambularunt, ubi ea multis præsentibus viris potabat; poetas,
utpote sibi notos, benigne salutavit. Hjaltius eam ab Ingibiarga, uxore Rögnvaldi dynastæ, salvere jussit,
seque ab illa eo missum, ejusque tutelæ et amicitiæ commendatum, prolatis tesseris testatus est; regis

1) a [, Eyvindr frå þa austr til Noregs um hausti, B, G; oc, add. C; Eyvindr frå aprt til Noregs (1 Norez, F) um hausti, L, D, F; Eyr. t. a. um haustið til Noregs, G, I.
2) færis (prœs.), G, I.
3) om. C.
4) om. C, F.
5) om. B, C, D, G, I, L, þa (C).
6) griphna, a [ G.
7) om. D, F.
8) a [, þackaþ (Ólafr, add. F, L, C) konúngr honum vel sina (om. C, F, L). B, C, D, G, I, F, L.
9) suna, add. C, F, L.
10) om. C.
11) a [, af nýja sinni viotta (vingan, C), B, C, D, G, I, a [ penult., at (sf, L) nýja sinni vingan, F, L.
12) þja vetr, add. G.
13) a [, ij vetr ífr Noregi, B, a [, Noregi, G; a [, þrja vetr í Noregi, D; a [ penult., [ ij vetr konúngr vetr í Noregi, I; a [ antepen. om. C, F.
14) cfr. supra p. 306.
15) a [, sekk fir konúng, sagði, E; om. L.
16) Gilturæ oc Óttare, B, D, I.
17) til vináttu, add. I.
18) Jartennir, E; a [ om. C.
19) dottir ólafs konungs, E.
20) a [ om. C, E, F, H, I, L.
21) a [, bídr at þeir skylda, B, C, D, E, F, I, L.
22) mais, D;
23) herbergja, D.
24) gengja, I.
25) a [, oc drak með mæð (sic bis) mörgum mönnum, B; a [ penult., hon drakk þar með marga menn, C; a [ penult. om. D, H, I; a [ ok drakk með marga menn, L.
27) a
28) kunntir, D, I; malkunntir, E; a [, þeir voru henni
29) om. L; mjök, F) malkunntir, C, F, L.
a [ om. I; a [ penult. om. D.
30) konu, add. D, I.
31) om. E, L.
add. E; til hennar, add. L.
32) om. C, D, E, F, H, I, L.
33) er hon var, add. B; þangat,
34) jartennir, D.

a) 42... Konongrenn er opt vanr at koma á fund Ingi-
giðarðar dóttor sinnar, sægir henni frá þessom manne (Hjalta)
mart, oc spyrri hana hvesso hænne lize; hov svarar: ec hygg
at hann se vist vitr maðr oc væl um sec; konúngrenn svarar:
þá virðing skat til hans gera at hanum skal lova við þie at tala.

43. Nú ber opt svà til at Hialtte giamgr til tals við hana
oc rædæze þau við. Biorn hafðe augnaværk mikinn oc ser litt
hans ivirysn. Hialtte sæger hænne oft ífrá Ólave kononge
Harallzæne, hve ólíkr er hann er aðrum mannum i værn
stað, segir hænne nú sitt ærænde oc biðr hana til læggja
hæil ráð með þeim konongenom; hon kveðr þat óvænt vera
at sættom mindi milli þeira koma, biðr hann þó svá ræða
firir konongenom fæðr sínum at hann harmar þat miok at
svá mikill scal þærirra ósætt vera, oc at þat være hap mikit
at þeir mætte nokcon friðarfund sínn ámilli læggja, oc at
þær þykeir óvænt hvart er þær megod hanum svá opt skatt-
enn fœra. Hialtte sægir at æinn lutr minndi vænstr til vera
at siá friðargiðær mætte længst standa, ef konongrenn villdi
gipta hana Ólave kononge Harallizsynd, sagðe oc at æinmælt

mindi um vera at þætte hon hinn hofgæzta mann, oc hve
mikill vegr er hænne mindi at því værða, mætte oc þá þat
iraze at þær æignir fylgdí hænni þá hæiman er hann þótteze
æiga í Norege; oc má hann siá þat hævrr munr er a, hvart
virðulegra er at hava þá fenget með svá mikilli sœmð, en nú
fær hann æigi nema með mikilli mannhætto, oc þó mæiri von
at hann late. Hænni fellez væl í skap umræða hans, oc
kveze skulu styðia hans mal, firir því, sagðe hon, at hann
sægir hvært orð satt... þa mætti Hjallte: hvat være yður mæiri
sœmð en gipta dottir yðra þvílicum manne oc kononge er nú er
frægstr orðenn á Norðlandum... Nú þagnar konongrenn oc
þiugar, synize þetta sanulega mæltt. Ólafr konongr rœðer
þetta mál firir Íngigærði oc hæitar ræds við hana; hon fec svá
svarat at hann mindi værða at gera þat ráð firir hænne sem
hanum syndize, qvað sér þetta allvæl líka, sægir at hon villdi
giarna at hans vinir være flæiri en færre, sægir at svá bünu
er óvænt er svá skal fram ganga, ef nokkor ráð mætte annur
firir gera at til lycta mætte snuæc, ... U.

EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE. 435

tók því vel ok kvadð¹ honum² [heimila skyldu³ sína vináttu; sátu þeir þar lengi dags ok drukku; spurði konúngsdóttir⁴ [margra tíðinda Hjalta⁵, ok bað hann⁶ [þar⁷ opt koma til tals við sik⁸; hann gerði svá, kom⁹ þar optliga ok taladí við konúngsdóttur¹⁰, [hann¹¹ sagði¹² henni [ok í¹³ trúnaði [af¹⁴ ferði¹⁵ þeirra Bjarnar [ok erendum¹⁶, ok spurr¹⁷ [hvat hún ætlaði¹⁸, hversu¹⁹ Svía²⁰ konúngr mundi²¹ taka [því máli²², at sætt væri gjör [með konúngunum²³; hún²⁴ svarar²⁵, kveðst þat hyggja²⁶ at þess²⁷ mundi ekki²⁸ [gera at²⁹ leita³⁰, at [faðir hennar sættist³¹ við Ólaf digra, [sagði [hann svá vordinn honum reiðan at engi skyldi þora at nefna

hann konúng cehr Ólaf, heldr hinn digra mann³²: [ok ekki ræð ek þèr, Hjalti, at þú flytir [þetta máli fur feðr mínum³³.

72... ³³[svá var³⁵ ok ³⁶ þat rædt³⁷ at hann ætlaði³⁸ at bíðja [Ingigerdar³⁹, [dóttur yóvarar⁴⁰, [heyrði⁴¹ ek ok ⁴² slíkt talat⁴³, [at þat⁴⁴ væri lík-ast⁴⁵ til heilla sáttla, [þvíat hann er⁴⁶ hinn mesti merkismaðr, at því er [flestir tala um⁴⁷.

... ⁴⁸ Nokkuru síðarr [var hann⁴⁹ á ⁵⁰ tali⁵¹ við Íngigerði konúngsdóttur⁵², [hann segir⁵³ henni [þá ræðu⁵⁴ þeirra konúngs, [hún kvada sér⁵⁵ slíkra svara⁵⁶ van án honum⁵⁷, hann⁵⁸ bað hana leggja til nökkur orð við konúng, ok sagði þat helzt

fila eum bene exceptit, eique amicitiam suam benigne pollicita est; hic multum diei sedebant et potant; regis filia Hjaltium de multis rebus interrogavit, rogans, ut sæpius in sui colloquium veniret; ille sic fecit, et sæpe eo venit, atque cum regis filia colloquebatur; huic secreto de sua ac Björnis profec- tione et mandatis exposuit, et sententiam ejus quæsivit, quomodo rex Svionum hanc rem excepturus foret, si pax inter regem utrumque proponeretur; ea respondet, dicens, putare se, frustra futurum, pa- trem suum cum Olave crasso in gratiam reducere tentare, tantas enim in eum iras concepisse, ut ne- mini eum regem aut Olavum, sed hominem crassum appellare licuerit: neque tibi svadeo, Hjalti, ut hanc rem patri meo proponas.

72... ferebat quoque fama, eum conjugem petere velle Ingigerdam filiam tuam, et audivi, qui dicerent, hoc ad firmam pacem conciliandam maximi fore momenti; est enim, ut plurimorum sermo fert, vir excellentissimus.

... Paulo post, cum ad colloquium Ingigerdæ regis filiæ admissus esset, ei exponit de suo cum rege colloquio; ea se ejusmodi responsa ab eo exspectare dixit; ille rogavit, ut pro se apud regem ver-

1) sagði, L.
2) om. I.
3) vera, I; a [, skylja heimila, E, F.
4) hann, add, E, F, L.
5) om. E, F, L; a [, Hjalta margra tíðinda, B, C, D, I.
6) Hjalta, E.
7) om. D, E, F, L
8) a [, jafnan til sin koma, H, E.
9) hann, add. L.
10) hana, B, C, E, F, L;
11) ok, E, F, L.
12) a [, sætir, I.
13) a [, þá at, B, C, E, F, I, L; a [, af, D.
14) frá, B; um, E, I, L; allom, C.
15) ferðr, I; sína ok, add, E, L; a [, um sína ferðir ok, F.
16) a [, om. C, D, E, F, H, L.
17) hana, add, B, C, E, F; spyr hana, D, I; spurði hana, F, L.
18) hyggtr, B, D, I; a [, om, C, E, F, L.
19) hvernig, B, C, D, E.
20) om, E, F, L.
21) muni, I; mun, D.
22) a [, þeim malom, B, C, D, E, I, L.
23) a [ milli (þeirra, add, C, D, E, F) konunganna, B, C, D, E, F, I, L.
24) konúngsdóttir, B, D, I.
25) om. E.
26) hag sinn segja, L.
27) þat, D.
28) om. I.
29) om. D; a [, þarfa at, L.
30) a [, leita þarfa, B, C, E, F, H, I; þarfa, add. D.
31) a [, sætt væri ger, F, L; a [, hann myndi sætt vilja gera, E; a [, konúngr mundi [nè eina (a [ om, D) sætt gera vilja, B, D; a [, konúngr mynde eigi þurfendri gera vilja, C, obscure; a [, konúngr mundi sætt gera, I.
32) a [, at konúngr var sva reiðr orþjóni ólafí at [ hann mátti eigi (ekki mátti hann þat, a [ D) heyrja, at hann [var konúngr (væri, a [ I') nefndr, B, D; a [, at konúngr mynde orðinn (om. L) svá ræðr ólafí, at eigi myndi hann hæyrja vilja, aí hann væri nef (nefndr, E, L), C, E, L.
33) a [, slíet eyrínde firir honum, B; a [ penult. om. C, E, L; a [ antepen., om. D; a [ antepen., at konúngr mundi svá reiðr, at hann væri nefndr ólafí, F; a [ quarto om. H, I.
34) cfr. supra p. 307.
35) heyrþe æk, B.
36) om. E.
37) mælt, B, D, E, F, I, L, N; a [, var þat svá mælti, C.
38) mundi ætla, I.
39) Ingigerdar, L.
40) þinnar, C, E, I, N; yðrar, D; a [ om. L; a [
41) heyrþa, B.
42) om. B.
43) réttorþa menn fra honum segja, B.
44) om. B.
45) slíet ok
vent, B; a [ penult., ok er slíet (þat, E) vænt, C, E; ok er slíet ok (om. L) vænz (vænst, F; vent, D) F, D, L, N; skal slíki ok væni, I.
46) oc er
hann, a [ C, D, E, I, L, N.
47) a [, ek heyrða réttorþa menno [mæla oc mèr fra segja (om tala, a [ D), C, D, H; ek heyrða réttorþa menn [fra honum (om. F, L, N) segja (om rðða, a [ I), E, F, I, L, N.
48) cfr. supra p. 308-310. Hic novum caput incipiens D, H, I; H incursit: Fra Hjaltja ok
Ingigerði konúngsdóttur.
49) a [, þa er Hjalti var, B, D, E, I, F.
50) a [, þa er hann var at, A.
51) a [, þa er Hjalti, L.
52) om. E.
53) a [, sæðe hann, B, D, E, F, I, L, N.
54) a [, tal, B; allt tal, E, L; alla ræða, F, D, I, N.
55) c [, hon svarar, kvaz, I.
56) æzita, F;
a [, slíkrar sætlar, E, L.
57) konungi, B, D, E, I, L, N; a [ om. F.
58) Hjalti, B, D, E, I, L, N.

55v

438 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE.

ek ætla [at ek muna eigi¹ þurfa [til [at taka² þeirra
svara³; en ef Ólafr⁴ er svá ágætr⁵ [um alla luti⁶,
sem þú segir frá honum, þá mundi⁷ ek eigi [kunna
at æskja⁸ annan veg⁹ [minn mann¹⁰, ef eigi er
þat, Hjalti¹¹, at [þú hafr¹² heldr¹³ hóli gildt¹⁴ í
marga staði; Hjalti svarar¹⁵, [at engan¹⁶ lut haft¹⁷
hann beir¹⁸ látið [um konúng¹⁹ en [efni voru til²⁰;
[þau²¹ áttu þetta tal optliga²² sín í milli²³; Íng-
gerðr²⁴ bad hann²⁵ varast at tala²⁶ þetta málf²⁷
fur [úðrum mönnnum²⁸: þvát²⁹ konúngr³⁰ mun
verða okkr³¹ reiðr, ef hann [veit slíkar ræður³².
[Hjalti [segir³³ skáldunum [Óttari ok Gizuri³⁴; þeir
segja³⁵ þetta³⁶ vera³⁷ hit mesta [happa ráð³⁸, ef
framkvæmt³⁹ [mætti verða⁴⁰; Óttarr var maðr mál-

djarfr [við höfðingja⁴¹, kemr⁴² hann brátt at þessu
máli við konúngs dóttur, [tala þau optliga þetta
sín í milli öll saman, ok talaði Óttarr⁴³ slikt [hit
sama fur henni⁴⁴ sem Hjalti um mannkosti Ólafs
konúngs⁴⁵. En er Hjalti var sannfróðr⁴⁶ vorðinn⁴⁷
um erendislok⁴⁸ sín, þá sendi hann⁴⁹ aptr⁵⁰ hina⁵¹
gautzku⁵² menn, [er honum höfðu þángat fylgt,
ok ⁵³ lèt þá⁵⁴ fara aptr⁵⁵ [med sínum erendum ok
Íngigerðar konungsdóttur⁵⁶; Hjalti lèt [ok⁵⁷ koma
vedr⁵⁸ á þau [jarl ok Íngibjörgu⁵⁹ [um þær
ræður⁶⁰, er hann [hafi uppi haft⁶¹ við Íngigerði⁶²,
ok svá um svör hennar [um bóndoit⁶³, hver voru⁶⁴;
[komu sendimenn⁶⁵ til jarls nökkuru⁶⁶ fyrir jól.

si vero Olavus in omnibus rebus tam excellit, quam de eo prædicas, haud equidem possum aliter meum
maritum optare, nisi hoc sit, Hjalti, ut eum nimiis laudibus extuleris; Hjaltius respondet, se nulla re
regem magis, quam pro ut res erat, laudasse. De hac re sæpius inter se colloquebantur; Ingigerda
eum cavere jussit, ne cum aliis homininum hanc rem communicaret: rex enim nobis irascetur, si hos
sermones resciverit. Hjaltius rem aperit poetis, Ottari et Gissuri; dicunt fortunatissimum consilium esse,
si perfici queat; Ottar, qui magna fandi libertate coram viris principibus utebatur, mox hujus rei men-
tionem apud regis filiam intulit; sæpius omnes conjunctim de hoc inter se loquuntur, Ottare eodem
modo, quo Hjaltius, virtutes regis Olavi prædicante. Ubi vero Hjaltius certo habuit exploratum, quem
exitum habitura res esset, homines Gothos, qui eum illuc comitati fuerant, remisit, ut sua et Ingigerdæ
regis filiæ mandata referent; idem dynastæ et Ingibiargæ de sermonibus, quos cum Ingigerda habuisset,
et de responsis ejus circa petitionem uxoriam, qualia fuissent, leviter significavit; missi ad dynastam
paulo ante festum jolense pervenerunt.

1) a [, eigi manu, B, I.
2) a [ penult. om. F.
3) a [, þess at taka, B: þeirra svara at taka, D: beidd vera, add. F.
4) konúngr,
add. L.
5) at sér gert, B, E: gjörst at sér, H, I: vel at ser gjörst, F, L.
6) a [ om. F: þa, add. L.
7) munda, B, D, E, I.
8) minn
mann a (om. F, L), add. E, F, L.
9) a [, k. at w., I: a [, annat kanna at æskja um, B: kunna at æskja óbrvis. F.
10) a [ om. E, L.
11) om. B, D, E, F, I, L.
12) a [, þá munir, F: þær munit (hafi, I) D, E, I.
13) om. B, L: mjok, add. I: , add. E, L: hafa , add. F.
14) gilt, F: gillt hafa, E: gillt hafa, E: hafa, add. D.
15) seetr, B, L, F, L: svarði, I.
16) a [, i aungum, I: ath i aungum, L.
17) hafþi,
B, D: hefr, E, F; hef ek, I.
18) framar, F.
19) konungina, D, E: a [ om. I.
20) a [, var. D: er, E, L: hann er, I; er um konunginn, F.
21) þa, B, præce,.
22) a [, ræddu þetta máli mjök opt, E: rawdu þetta aptiliga, I: a [ penult., Ok er þau tölúdu þetta opt, L.
23) a [, ræddu þetta
sín imili mjök (om. D) optliga, B, D; u [ penult. om. F.
24) Han, E, F, L.
25) Hjalta, D, I.
26) maða, B, E, F, Γ, L.
27) om, B, D,
I, L: a [, þat, E.
28) om, I: a [, ne einum (neinum, L: nockrum, F) manni, E, F, L.
29) tur þvi at, B: fir þa svak ai, D, I.
30) konungr-
inn, E, L.
31) oss, B; þær, D, E, F, I, L.
32) a [, verð viss, I: a [, verð þessa viss (sarr, L, F, L), D, E, F, L.
33) sagði þó at
hvárði, I: þetta, add. B: a [ penult., hann sagði þetta, D.
34) a [, Gízari ok Óttari, D, I; a [ om. E, L; a [ penult., mætti við skaltind þetta, F.
35) qvabu, B, D, E, I; sögbu, F, L.
36) þat, E, L.
37) a [, þat, F.
38) a [, hupp, I.
39) framengst, B, D, E, L.
40) a [, yrði, E.
41) a [, ok höfðingja kerr, D; om, H, I.
42) kom, D, I.
43) a [, ok talþi upp firir henné, B, D, H, I.
44) a [ om. B, D, H, I; a [ an-
tepen, hann mætti fir konúngi slikt, E, F, L.
45) digra, F, F, L: a [ penult., tavlopja þau Hjalti nn þetta opt öll saman, B: H: tóluð (ræddu, D) þau
Hjalti öll saman opt um þetta cíni (om. D), add. D, I.
46) at, add. B.
47) om. B, E, F.
48) cyrindi E, F, L.
49) Hjalti, I.
50) om,
E, F, L; brat, D; braut, B; braut, I.
51) ina, E.
52) gautzko, B.
53) om. B, D: a I, þa er honum höfðu þangat fylgt, I.
54) add. I.
55) til Jarls, B, D.
56) a [ med bífum þeim, er Íngigerþr konungsdóttir oc Hjalti sendu jarli (ok Ingibjörgu, add. D), B, D; a [ penult.,
med bífum til Jarls, þeim er þau Íngigerðr ok Hjalti (hann, E) hafðu gert, E, F: til Jarls med bífum þeim, er þau Íngigerðr ok Hjalti höfðu gjora tatli, L: a [,
med bífum til Rognvaldiz jarls, þeim sem Íngigerðr konungsdóttir ok Hjalti sendi Ingibjörgu Jarlskonu, H, I.
57) om. I, D.
58) om. B.
59) a [
om. D, I.
60) a [, um ræður þær, D, I: a [, vedr ræður þær, B.
61) a [, hafði, I; hafþi upp haft, B, D.
62) konungsdóttur, add. I: a [
quarto, þau vita tal (ræður, F) þeirra Íngigerðar, E, F, L.
63) a [ om. E, F.
64) a [ om. D, E, F, H, I, L.
65) a [, bún sendi manno, D.
66) litla, I

EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE. 439

76...¹ [fór jarl nú ² austr³ í Svíþjóð, [en er hann sótti upp í⁴ landit⁵, þá sendi hann menn [fur sér⁶ til Uppsala, ok sendi⁷ orð íngigerði konungsdóttur, at hún skyldi [koma í mót honum út á Ullarakr⁸, þar átti hún bú stór; en er konungsdóttur komu orð⁹ jarls¹⁰, þá [fór hún ok vildi þá för eigi undir hófuð leggjast¹¹, [hún fór fjölmenn¹², [þar var¹³ Hjalti Skeggjason¹⁴ með henni; ...¹⁵ Gekk þá Hjalti [leið sína¹⁶, [ok¹⁷ reið þá út á Ullarakr [með¹⁸ íngigerði¹⁹ konungsdóttur, [hún fór²⁰ til búss síns, ok²¹ lèt þar²² búa veizlu mikla²³ í móti Rögnvaldi²⁴ jarli. Siðan²⁵ kom [jarl þar²⁶, ok var honum þar vel fagnat; dvaldist jarl²⁷ þar nökkurar nætr: [þau konungsdóttir tal-

aðust²⁸ mart við²⁹, [ok flest um þá [Noregs konung ok³⁰ Svíakonung⁴¹, segir hún³², at [henni þikkir³³ úvænt horfa³⁴ um sættir [með þeim konungunum³⁵. þá mælti jarl: ³⁶ [hvern vegħ³⁷ er þær þat³⁸ gefit, frændkona³⁹, ef Óláfr Noregs⁴⁰ konúngr biðr þín, sýnist oss [þat helzt til heilla⁴¹ sátta⁴² ok⁴³ einhlítast⁴⁴, ef mægðir⁴⁵ mátti⁴⁶ takast [með konungunum⁴⁷, [þvíát oss lízt þessi maðr Óláfr úlíkr flestum mönnum⁴⁸, en ek vil [með engu móti með því gánga, [ef þat er þvert frá þínu skapi⁴⁹; hún svarar⁵⁰: faðir minn skal⁵¹ sjá ráð⁵² fyrir mèr, en [þá ert þú svá minna frænda annarr, at⁵³ ek [vil helzt⁵⁴ [mitt málf⁵⁵ undir eigha⁵⁶, þat⁵⁷ er mèr þikkir [svá miklu⁵⁸ [máli skipta⁵⁹,

76... orientem versus in Svethiam dynasta contendit, cum vero in interiora terræ penetraret, præmisit Uppsalos ad Ingigerdam regis filiam, ut obviam sibi veniret in Agrum Ulli, ubi magna prædia habuit; regis filia, cognito dynastæ mandato, hujus itineris minime negligens, multis comitata in viam se dedit; erat in ejus comitatu Hjaltius Skeggii filius, ... Inde Hjaltius in viam se dedit, et cum Ingigerda regis filia in Ulli Agrum equitavit; ea ad villam suam se contulit, ibique Rögnvaldo dynastæ splendidum convivium apparari fecit. Deinde dynasta eo venit et liberaliter exceptus est; hic aliquot noctes commorabatur; is ac regis filia multa inter se colloquebantur maximeque de rege Norvegiæ et rege Sveciæ; ea significat, se de pace inter hos reges componenda desperare. Heic dynasta: quomodo animo tuo arrivebit, cognata, si Olavus Norvegæ rex nuptias tuas petet; hoc plurimum ad pacem restituendam facere, tutissimamque viam esse arbitror, si regibus affinitate jungi contingat: hic enim vir, Olavus, plerisque hominibus dissimilis esse videtur; nullo autem pacto hanc rem agere volo si contra voluntatem tuam est; ea respondet: pater meus meæ conditioni prospiciet, tu vero ex consangvineis meis secundus es, cui maxime rem tanti momenti commendare velim; tibi vero quomodo ista probantur? ego

1) cfr. *supra* p. 312.
2) om. *D*, *F*, *alti*, *L*; sibán alti, *B*, *a* [, foru þeir alti, *C*
3) alti, *add. F*.
4) uppa, *C*, *F*, *L*.
5) *a* [, om. *H*,
6) *a* [, sína fram fyrir, *B*, *C*, *D*, *F*, *L*.
7) sendu, *C*.
8) *a* [, fara (koma, *F*) út a Ullarakr 1 mótí honum, *B*, *C*, *D*, *L*, *F*.
9) Rögn-
valds, *F*.
10) *om. B*.
11) *a* [om. *F*; *a* [, tælzist hon eigi þerfin undir hófuð, *B*, *D*.
12) *a* [, bjózt hun við fjöldu manna, *F*; *a* [, ok bjóz
(hon, *add*, *L*, *D*) með (vit, *L*) marga menna; *B*, *D* (et *L* a [ *penult*.)
13) *a* [om. *B*, *D*, *F*, *L*.
14) *rez* til ferðar, *B*; *ræzst* þa til ferðar, *F*;
a [ *antepen*, bjóz hun heimman með marga menn; *Hjalte* reð til ferðar, *C*.
15) cfr. *supra* p. 313.
16) *a* [, i, hrot, *D*, *F*; a brott, *L*.
17) *Ingigerbr*
konungsdóttir, *B*, *H*.
18) *a* [ *penult*. *om. L*.
19) *Ingigerbr*, *L*.
20) *a* [, reið, *L*; *a* [ *penult*. *om. B*, *H*.
21) *att* a Ullarakr, *L*; *a* [quarto.
a braut; (*Ingigerbr*, *add. F*) konungsdóttir reið til búa sína út a Ullarakr, *C*, *F*, *D*.
22) þá, *C*, *L*.
23) *om. C*, *L*.
24) *om. B*, *C*, *D*, *F*, *L*.
25) þá,
*C*, *D*, *F*, *L*.
26) þar jarl, *a* [, *B*.
27) hann, *B*, *C*, *D*, *F*, *L*.
28) *a* [, oc (om. *D*) tóluþu þau konungsdóttir, *B*, *C*, *D*, *F*, *L*.
29) *om. C*, *D*, *L*.
30) *a* [om. *F*.
31) *a* [, Svíakonung oc Noregskonung, *B*, *L*.
32) jarl, *add. B*, *C*, *F*, *L*.
33) *a* [om. *C*, *L*.
34) horfir, *C*, *F*, *L*.
35) *a* [om. *B*, *C*, *F*, *L*; *a* [quarto om. *D*.
36) *frændkona*, sagði hann, *add. F*.
37) *a* [, hvernig, *B*, *D*; *a* [, *frændkona*, hvernig, *C*.
38) um, *B*;
*om. C*, *D*, *F*, *L*.
39) um þat, *add. B*, *C*, *D*, *F*, *L*.
40) *om. D*, *C*, *D*, *F*, *L*.
41) *om. B*, *C*, *D*, *F*, *L*.
42) sáttla, *B*.
43) *om. B*.
44) einhílti, *B*; *a* [, sem
þat myni helst einhílti (til sásta, *add. V*), *C*, *D*.
45) þær, *add. B*, *D*.
46) mæði, *B*, *D*.
47) milli þærja (om. *C*, *L*) konungana, *B*, *D*, *C*, *L*;
*a* [ *penult*, *sém* þat muni helst einhílti til sásta, ef meðe mætti takast milli konunganna, *F*.
48) *a* [om. *B*, *C*, *D*, *F*, *H*, *L*.
49) *a* [om. *A*;
*add*, *L*; *a* [ *priore*, ekki gánga með því methyl, ef ek veit, at þat er þvert sra þínum vilja (mótí þjóna skapi, *a* [ *F*], *B*, *F*, *H*; ni (*i*. *e*. *nílil* = *nokki*)
gánga með því mále, er þat er þvertart fra þínu scape, *C*; *a* [, ekki með því gánga, ef ek veit þat þvert fra þínum vilja, *D*; *a* [, ekki gánga með því, etc.
50) *sæzit*, *C*.
51) *mnn*, *B*, *C*, *D*, *F*, *E*, *L*.
52) kost, *B*, *C*, *D*, *L*.
53) *a* [, annara minna franda (fr. *m*. *L*) *erta* sa, er, *B*, *D*; *a* [, þá ert
annarr sa minna franda, er, *C*; *a* [, annara er eincí sa minna franda, er, *L*; *a* [, annarr er egingi sa minn frændi, er, *F*.
54) helldr, *F*: *a* [, vilja helldr, *L*.
55) ráð, *B*; *a* [, min ráð, *C*, *D*, *F*, *L*.
56) *a* [yðr, *add. F*, *L*.
57) þau, *C*, *D*, *F*, *L*.
58) *a* [, myclu, *C*, *F*, *L*; *a* [om. *B*, *D*.
59) *a*
[*], ráði gánga, *F*.

EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE. 441

ok var hann [þó eigi [svá stollz eðr stórr¹, at
[hann hlýddi eigi mönnum, ef skylt áttu at tala
við hann².... Nú er þat við várr bónda³, at [þú,
Ólafr konúngr, gerir⁴ sætt við Ólaf konúng⁵ digra⁶,
ok [þat⁷ [med at þó ⁸ giptir honum íngigerði⁹,
dóttur þina¹⁰. En ef [þú vill¹¹ vinna aptr¹² undir
þik¹³ [ríki þau¹⁴ í Austrvegh¹⁵, er frændr pínir¹⁶
[bafa [átt ok forellar¹⁷, þá viljum vèr [allir [fylgja
[þèr ok styrkja þik¹⁸ til þess¹⁹.... ²⁰ Var á því
þingi þat ráðit, at [Ólafr konúngr Haraldsson skyldi
fá Íngigerdar, dóttur Ólafs Svíakonungs, tók þá
Rögnvaldjarl festar af Svíakonúngi, ok var þessu
nú til staðar ráðit; slitu þeir nú þinginu at svá

mæltu²¹; [fór jarl þá²² heim, ok²³ hitti²⁴ kon-
úngsdóttur²⁵, ok talaðu²⁶ þau²⁷ margt²⁸ um²⁹
þetta mál; hún sendi Ólafi konúngi slæður af pelli³⁰
[mjök³¹ gullsaumaðar³², ok silkiræmur....

84.... 33 Margir 34 voru við 35 þetta hugsjúkir,
en engi var svá djafrar at þyrði [at spurja konung-
inn [máls at³⁶ um] þetta³⁷, en margir kærdu þetta³⁸
fur Íngigerði konungs dóttur, ok ³⁹ bádu hana [til
at ⁴⁰ verða vísa ⁴¹, [hverja tilætlan konúngr mundi
hafa ⁴²; ofús em ek þess ⁴³, [segir hún ⁴⁴, at tala
[þar til⁴⁵ um [skipti⁴⁶ þeirra [föður míns ok⁴⁷ Ólafs
digra⁴⁸; henni⁴⁹ fékk⁵⁰ þetta⁵¹ [mikillar áhyggju⁵²,
ok⁵³ [var hún⁵⁴ laungum⁵⁵ hugsjúk um⁵⁶ ok úkát,

plissima, quæ facienda curavit, monumenta; neque tamen adeo erat fastu inflatus aut ferox, ut aures non præberet hominibus, si de rebus necessariis cum eo colloqui vellent.... Jam nostra colonorum voluntas est, ut tu, rex Olave, pacem cum rege Olavo crasso facias, et hoc insuper, et Ingigerdam filiam tuam ei nuptum des; quodsi provincias Orientis, quas cognati majoresque tui possederunt, recuperare cupis, te omnes sequi nostroque auxilio adjuvare volumus.... Iisdem comitiis constitutum est, ut rex Olavus Haraldi filius Ingigerdam, regis Svionum filiam, conjugem duceret; tum Rögnvaldus dynasta stipulationem res Sionum accepit atque modo confecta est; his actis concionem dimiserunt. Dynasta domum rediens filiam regis convenit, cum qua hac de re diu locutus est; illa regi Olavo syrma sericum, multo auro picturatum, et fascias bombycinas dono misit....

84.... Hac de re multi solliciti tenebantur, nemo vero regem quætere de ea re ausus est: sed multi rem apud Ingigerdam regis filiam questi rogarunt, ut, quid in animo haberet rex, exploraret; in-vita facio, inquit illa, ut mentionem injiciam de rebus, quæ inter patrem et Olavum crassum intercedunt;

1) a [, mikillair, C; a [penult, eigi svá mikillair, D, F, H, L, N; N; eigi hlýddi hann mönnum, er við (hann) villðu tala, D. 3) bóndanna, F; bóandanna, C, D. 4) a [, þér glórit, L. 5) om, B, C, D, F, L. 6) Noregs konungs, add, C, F, L. 7) þar, B; om, C. 8) a [om, C; a [penult, om, D, F, L. 9) om, D. 10) yðra, F, L. 11) villi, B; D; a [þér villi, L. 12) om, C; ríki þan, add, D. 12) yðr, L. 13) þat, C; a [om, D; a [, ríki þat er, F, L. 13) Austrvægi, C, L; ok, add, F. 14) yðr, F, L. 17) a [, þar, B; a [penult, hafa þar þilt, C, L; oc forellar hafa þar þilt, B. 18) a [, yðr, F. 49) a [penult, styrkja þik til þess oc fylja þér þar vill, B; fylja þér þar til, C, L, H; a [antepon, yðr fylja allir til þess, L. 20) cfr. supr, p. 217. 21) a [, Íngi-gerby, dóttir Ólafs Svíakonungs, skyldje vera gipt Ólafi konúngi Haraldssyni; seldi konúner Rögnvaldli jarli þa t hendr festar hennar, oc fékk konúner honum allt umbð um þenna ráðahag, oc skilþust þar a þinginu at svá tæknum malum, B, H; Íngieirðr myndi þa vera gipt óláfa konúnge i Noreg; seylde konúngr jarlu hendr fr festar, oc fékk honum allt silt umbð um þann ráðahag, ok skilþust þeir a þingino at svá tæknum malum, D; Íngi-gerðr konungsdóttir skyldi gipt vera Ólafi konúnei Haraldssyni; seldi konúner Rögnvaldli jarli festar t hendr ok fékk honum allt silt umbð um þann ráðahag, ok scilþust þar at svá buno male, C; Íngieirðr konúnesdóttir skyldi gipt vera Ólafi konúnei Haraldssyni; seldi konúner Rögnvaldli jarli festar t hendr ok fékk honum allt silt umbð um þann ráðahag, ok skilþust þeir a þingino at svá tæknum malum, D; Íngieirðr konungsdóttir skyldi gipt Ólafi konúngi i Noreg; skyldi konúner jarli [hende (om, F) ta festar, ok fékk honum allt silt umbð um þann (a þessum, F) ráðahag, ok skilþuzt þeir við svá búa, L, F. 23) a [, en er jarl fór, B, C, D. 23) þa, add, B, C, D, F, L. 24) bittust þan Íngieirðr, C, D, F, L; hann íneigerþi, add, B. 23) konungsdóttir, C, F. 26) tólopu, D, B; taluðu, C; tóluðu, L. 27) om, F, L. 28) sin a miltum, B; sin a míple, C. 29) sin a (L, D) milli, D, F, L. 30) oc, (add, C.) 31) oc, B, F, L. 32) mjúk, add, B, F, L; gullscotnar, C; a [om, D, H. 33) cfr. supr, p. 320. 34) menn, add, G. 35) um, B, C, D, F, G, L. 36) a / priore, konung af at spyrja, F. 37) a [, epter, C; um þetta mal, F, L; a [, eðr vija necnockur til þessa mal, G. 38) mal, add, G. 39) ér, D. 40) a [om, G, F, L. 41) vis, B. 42) a [, hvernig kon- unger ætlaþi með at ferð: hon svarar, B; a [, hvernig konúner mondi villja (taka a, D), hún s., C, D; a [, hvernir konúner mundi villja, hún svarar, F, L; hver un konúner villi vera lata, hún svarar, G, H. 43) om, G, F, L; til ráðu við konúng, C. 44) a [om, B, C, D, F, G. 45) a [om, B, D, F, G. 46) a [penult, um þetta eda um viðscipte, C. 47) a [om, D; a [penult., þetta við konúng eðr vitskipti þeirra, F. 48) a [, Ólafs (konungs, add, G) digra [við fóðar mína (a [om, G, a [penult, om, F); þvía þar er hverri (hvarri, C, G) annars við oc því (þá, C, F, G) eina sinni (eitt sinn, a [C, F) hevir (fáðir mína (hann, a [C, F) mír iltuliga (illia, C, G) svarat, er ok flutta mal Ólafs (konungs, add, G) digra, B, C, F, G, H; a num, st, til at tala um þetta við konúng eðr vitskipti þeirra Ólafs digra, því at þar er hvernig annars við; ok þá einu sinni hérfr hann mír iltu svarat, er ek flutta mal Ólafs konungs digra, L, F. 49) íneigerþi, B, G; Íngieirði konungsdóttur, D. 50) ná, add, G. 51) mal, add, B, C, D, F, L. 52) a [, ahyggju mikillair, B. 53) om, B, C, D, F, G, L. 54) síc B, C, L; þér, A; a [, hún var, G. 55) om, B, C, D, F, G, H, L. 56) om, B, C, D, F, G, L.

56

442 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE.

[þvít henni var hèr ok mikil forvitni á, hverja ætlan konúŋr mundi hafa, ok hvat hann mundi upptaka¹, grunaði² hana þó³ þat meirr, at hann⁴ mundi eigi [halda⁵ orð sín⁶ við Noregs konúŋ, þvíta þat fannst á [f hverju sinni, er Ólafr digri var konúŋr kallaðr, at Svíakonúŋr varð reiðr⁷.

85 a.... ⁸ Konúŋsdóttir [var þá [gengin út or herbergi sinu ok var glóð vel⁹, [en er¹⁰ hún sá [at konúŋr reið¹¹ [f garðinn¹², [þá snèri¹³ hún þegar¹⁴ ok heilsar¹⁵ honum; hann fagnar¹⁶ henni hlæjandi¹⁷, ok bar¹⁸ þegar¹⁹ fram [veiði sína²⁰,

sýndi henni fuglana²¹; hann²² mælti²³: hvar²⁴ [veizt þú²⁵ þann konúŋ, [dóttir, [segir hann²⁶, er jafnumikla²⁷ veiði hafi fengit²⁸ á²⁹ líttilli stundu? [Já, segir hún²⁰, góð morginveiðr er þetta³¹, er [þèr hafið³² tekit³³ finn³⁴ orra³⁵, en meira³⁶ [ágæti³⁷ var þat³⁸, er Ólafr Noregs konúŋr tók³⁹ [fimm⁴⁰ konúnga [á einum morni⁴¹, ok eignaðist svá⁴² allt ríki þeirra. En er⁴² konúŋr⁴ⁱ heyrði þetta, þá⁴⁵ bljóp hann af hestinum, [ok snèrist⁴⁶ við [henni⁴⁷, ok⁴⁸ mælti⁴⁹: [vit þú⁵ þat⁵¹, ingigerðr⁵², svá⁵³ mikla ást sem þú hefir [á þeim

hæc res ei magnam afferebat sollicitudinem, et diutinam animi ægritudinem et tristutiam, magnopere enim scire avebat, quæ esset mens regis, quidve facere aggrederetur; potius tamen suspicata est, eum fidem cum Norvegiæ non servaturum, nam rex Svionum, quotiescunque Olavus crassus rex vocatus esset, irame haud obscure prodebat.

85.... Hoc tempore filia regis ex cubiculo suo exierat, magnam præferens lætitiam; quæ regem videns ad domum equitantem, protinus ad eum se convertit et salutavit; ille eam resalutavit tantidem, capturam protulit et aves ei ostendit, dicens: an regem nosti, filia, qui brevi tempore tantam capturam fecerit? sane quidem, at illa, bona hæc est captura matutina, cum quinque tetraones ceperis; majorem vero laudem habet Olavus Norvegiæ rex, qui uno mane quinque cepit reges, atque ita toto eorum regno potitus est; quod eum audiret rex, desiliit equo, et ad eam conversus: scito, Ingigerda, inquit, quanto-cunque amore complexa et prosecuta sis crassum illum hominem, te nunquam ejus connubio usuram,

1) a [., oc gerþist henni [forvitni a (a forv., G) mikil, hvat konongr mundi tiltaka, B, D, G; a [ om. C, F, L.

2) granar, G.

3) om. C, D, G, F, L.

4) konúŋr, B, G.

5) eina, F, D; enda, G.

6) a [., orð sin eina, B, C, L.

7) a [., at hvert sinn varð (var, D, L) hann reiðr, er [Ólafr digri (om. G) var konúŋr kallaðr (a [., hann heyrði Ólafr digra konung kallaðan, G), B, C, D, G, F, L.

8) cfr. suprà p. 320-321.

9) a [ktodd ok geck út ur herbergina, D; glóð ok gekk út or at (sic) herbergina, G; glavb oc gece þa út or herbergina, B; a [ penult, gekk þa út, F, L.

10) a [., ok sem, G; er, L.

11) fram, add. B; a [., feðr sinn ríða, F, L; a [ quarto, gekk þa út, en er hún sa fæður sinn ríða, C; a [., konúŋe ribanda, G.

12) a [., þannveg, D; at gardinum, L.

13) a [., snèrist, B, D.

14) þannig, B; þangat at (til, L, F) C, G, H, L.

15) heilsabí, B, C, D, G, L.

16) fagndi, D, G, L.

17) lajandi, B; om. D.

18) her, D.

19) om. C, L.

20) a [., oc, B.

21) fylg', B, corrupte.

22) oc, B; a [., fuglana, ok segir fra veiði sinni, ok, G.

23) a [., fuglana oc sagðe fra veiðanæne (veiði sinni, D, F) oc maðle svá (om. D, F, L, C, D, F, L.

24) hvern, L.

25) a [., veiztu, B, c.

26) a [., penult, om. C, D, F, G, H, L.

27) svá mikla, B, C, D, F, G, L.

28) veiti, G.

29) svá, add. D, F, G, L.

30) a [., hon (hún, L) svarar, G, L; hon segir, C; a [ om. D, F.

31) herto, add. C, G; konung, add. L; herra, sagði hun, add. D, F.

32) a [., þu hevir, B.

33) veildda, C; veiti, D, F, G, L.

34) v., B, C, D, F, G.

35) horra, F.

36) meiri, B.

37) om. F, G, L.

38) a [., er þat, C, D.

39) veildda, B; a einum moru, add. L.

40) om. F, G, L.

41) a [ om. H; a [ penult, a einum morne v konunga, C, D, G.

42) om. B, C, D, F, G, L.

43) sem, G; om D.

43) om. B, C, D, F, G, L.

44) konunginn, L.

45) om. B, D.

46) snarðist, B.

47) om. F.

48) a [., er hon, B; er hann, D; a [ penult., om. C; indidem, ok, L.

49) þetta, add. G.

50) a [., vilta, B, D, L.

51) a [ þat skaltu vita, C; vit þat vist, G.

52) at, add. C, D, F, G, L; segir hann, at, add. B.

53) hre tierum incipit E

þikcia værd sía væiði, er hann fecc vald xj konanga æinum morne. Konongrenn ræidditt miok oc maðle: gott hyggir þu þèr til råðanna við Ólaf konong, en þat kunn ek þèr at sega at hann skaltu alldringin fà firir þessor orð; hon svarar: þat er þá, segir hon, firir ugipu saker minnar en bolfenge þinnar oc ofmetnaðar. Síðan fòru sændibò millum þeira Garda-konongs oc Svíakonongs oc lykr svà med þeim at Ólaf giptir hanum Ingigiðrò dottor sín við miklu fè; hann hèt farlizæifr, U.

EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE. 443

hinum digra manni ok elsku við hann lagt¹, þá skaltu hans² aldri njóta ok hvárki ykkart annars³, skal ek [heldr⁴ gíta þík⁵ [þeim manni nökkurum⁶, er⁷ mér sè⁸ [vel⁹ vináttá við eigandi¹⁰, en ek má aldri vera¹¹ vin þess manns, er [ríki mitt hefir [gert svá¹² at herfángi [ok kastat á sinni eign¹³, ok gert¹⁴ mér [skómm ok¹⁵ skaða bæði¹⁶ í [mann-drápm ok ránum¹⁷. [Slitu¹⁸ þau [svá sinni¹⁹ ræðu, [at hvárttveggja var blóðreidt²⁰, gekk þá²¹ sína leið hvárt þeirra²². Íngigerðr konúngsdóttir var nú vís vorðin hins sanna um furætlan²³ Svíakonungs²⁴, ok [gerði hún²⁵ sendimenn²⁶ ofan í Vestra-Gautland til Rögnvalds jarls, ok lèt segja honum²⁷, hvat [útd var²⁸ með Svíakonúngi²⁹, at

brugðit var öllu sáttmálí³⁰ við [Noregs konúng³¹, ok bað³² jarl³³ varast ok adra³⁴ Vestr-Gauta, [ok sagði þeim²⁵ mundu³⁶ ósýnan fríðinn³⁷ af [Noregs mönnum³⁸....

86.... ³⁹ [Sighvatr skáld kom til Rögnvalds jarls, ok var þar⁴⁰ í góðum fagnaði¹¹ lánga hríð; þá spurr⁴² hann⁴³ [þat [til Íngigerðar, dóttur Ólafs Svíakonúngs⁴⁴, at [komit höfðu [til fóður hennar⁴⁵ sendimenn Jarizleifs⁴⁶ konúngs austan or⁴⁷ Hólmgarði [þess erindis⁴⁸, at⁴⁹ biðja Íngigerðar⁵⁰ til handa [Jarizleifni konúngi⁵¹, ok þat með at Ólafr⁵² Svía⁵³ konúngr tók þessu máli⁵⁴ allvænt⁵⁵....

87 a.... ⁵⁶ En er sú veizla hafði staðit nökkura daga, þá gekk⁵⁷ konúngr ok jarl ok konúngsdóttir

neque illum tuo; ego vero te potius viro alicui, qui mea amicitia dignus sit, nuptum dabo; nunquam enim amicus esse potero huic homini, qui meum regnum sic prædæ loco habuit et in potestatem suam redegit, meque cædibus et rapinis tanto affectit damno et ignominia. Ita finito colloquio, ut summa ira flagrantur utrique, diversi discesserunt. Ingigerda regis filia jam de consilio Svionum regis certit facta, legatos in Gothiam occidentalem ad Rögnvaldum dynastam misit, eique nuntiavit, quo in regem Svinium esset, dynastam aliosque Gothos occidentales sibi cavere jubens, pacem enim cum incolis Norvegæi incertam esse....

86.... Sigvatus poëta ad Rögnvaldum dynastam pervenit, et apud eum diu commorant est, liberaliter habitus; hic de Ingigerda, filia Olavi Svionum regis, resciscit, venisse ad patrem ejus ab oriente ex Holmgardo legatos regis Jarizleivi, qui Ingigerdam regi Jarizleivo peterent, et hoc insuper, Olavum Svionum regem hanc rem bene excepisse....

87.... Cum vero hoc convivium aliquot dies duraverat, rex et dynasta regisque filia in secretum

1) a [, lagt (om, L) við þann enn digra mann, B, C, D, E, F, G, L.
2) þess, D, E; þó, add. F.
3) om. D.
4) om. C, E.
5) a [, þik heldr gíta, B; þik gíta, D, E, U, L.
6) a [, nokkorum þeim höðingja, C, D, E, F, G, L.
7) at, G.
8) et, D; om. G.
9) om. E.
10) a [, eigande vinatta við, B, C, D, E, F, G, L.
11) verða, D.
12) sér, B; a [, C, D, E, F, G, L; a [ penult, tekil hefir
13) a [ om. C, D, E, G, H, L.
14) gerir, B.
15) marcan C, D, F; marga, H.
16) om. E, G; a [, skaða
17) a [, ranom oc (i, add. C) manndrapom, B, C, D, E, F, G, L.
18) Skilþa, B, D, F, G, L.
19) sina, D, F.
20) a [, oc
21) þótti hváriða vel, B; a [ om. H.
22) om. E; a [ antepen.
23) Ólafs, E.
24) fóður sina, F, L.
25) þegar, C, D, E, G; a [, sendi þegar, L.
26) sendimann, C; menn, G; a [, sendi þegar menn, F.
27) om. B.
28) a
29) þa var sítt, B, C, D, E, F; þa var síðinda, G.
30) samtali, H.
31) a [, Noreg, D.
32) at, G.
33) við
34) þa var sítt, B, C, D, E, F, L; skylli, add. G.
35) om. B.
36) þa, add, E, L.
37) a [, þeim mundi þa ósýn
38) a [, Norðmönnum, G.
39) cfr. supra p. 329.
40) a [, Sighvatr skáld var með Rögn-
41) a [ om. C.
42) spárða, I.
43) menn, I.
44) a [, om, C; a [ penult, af brefæsendingum (brefum, H; orðsendingu, G)
45) a [, til (ólafs, add. G) Svíakonungs (hafa komit, add. G) G, L; a [ om.
46) a [ antepen., at rítsendingum íngigerðar konúngsdóttur, at til Ólafs Svíakonungs höfðu komit, I.
47) Jaritzleifs, C.
48) af, C.
49) a [ om. C.
50) a [, ok, G.
51) a [, honum, C: a [ quinto, at orþsendingum
52) om. L.
53) om. L.
54) a [
55) vel, C.
56) ífr supra p. 331.
57) var, C, F, G, I.

a) 46. Eitt sinni gerazt þær atburðir at Áztrið, dóttir Ólafs Svíakonongs, gerer ferð sína af Gautlande, oc Ægill

fóstre hænnar með hænne, ok komo á fund Ólafs konongs; hon gece í lópt nokcot, þar sem hann hvíldi í, oc fagnar 56*

444 ENTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE.

á málmestfu¹, leitaði² Ástríðr konúngsdóttir³ marga vega eptir spakliga um sætt milli⁴ fóður hennar ok Ólafs konúngs, en Ólafra konúngr sagðist gjarna vilja sættast, ef Svíakonúngr hældi orð sín⁵, ok gípti honum Íngigerði dóttur sína; Ástríðr svarar⁶: sá einn lutr er svá, at faðir minn tekr þvert at gipta þær Íngigerði, þvfat hann kallar ykkir þat girndar ráð; nú megum vèr eigi ráda um hennar gjaforð, en þat er til vor kemr um ráðahag, þá mun þat eigi hèr hnekkja, at þetta megi girnda ráð heita; konúngr svarar: göfgan ráðahag ætla

ek at fá yðvarar, en þó hafða ek mèr hinn ætlat; þau Ólafr konúngr ok Ástríðr talaðu allan þann dag; um kveldit fór Ástríðr til sínés herbergis, ok jarl med henni. Annan dag fór Ástríðr til tals við konúng, ok leitaði enn um sættir medál7 þeirra konúnganna, ok komu engu til vegar; enn ijj8 dagt kom bún til fundar við Ólaf konúng, ok leitaði fríðar, ok kveðst ætla at faðir hennar mundi unna honum þess ráðs, at fá hennar, en konúngr lèt sèr ekki um þat finnast. Nú er Ástríðr hefur marga vega spakliga eptirleitat⁹ um sætt¹⁰ milli konúng-

colloquium coierunt; hic Astrida regis filia multis modis prudenter studuit, pacem inter patrem et regem Olavum conciliare; rex vero se libenter pacem facturum ostendit, si Svonum rex promissis staret et sibi filiam Ingigerdam nuptui collocaret; Astrida respondet: hæc sola res est, quam facere pater meus pernegat, ut tibi nuptum det Ingigerdam, causans, hoc connubium tibi et illi exoptatum esse; meum quidem non est, de ejus conditione decernere, quod autem ad meam conditionem attinet, haud, credo, impedimento est, quod hæc (utrique nostrum) exoptata sit; rex respondet: amplam esse conditionem existimo, te ducere uxorem, sed alteram illam mihi cogitaveram. Totum hunc diem dem et Astrida collocando consumerunt; vespere Astrida, comite dynasta, ad cubiculum suum rediit. Sequenti die Astrida cum rege collocutum ivit, atque iterum pacem inter reges constituere studuit, nihil autem potuit efficere; tertio die regem Olavum convenit, pacem petens, seque arbitrari dicens, patrem ei hanc conditionem, ut se duceret, concessurum; rex vero sibi hanc rem minus placere significavit. Cum vero Astrida multis modis prudenter studuisset, pacem inter reges conciliare, et intelligeret, Olavum hac sola conditione

1) stefnus, I. Sanguinis absursum in B, C, F, G, H, I. Um sættr við Svíakonungu ok Ólaf konane, norði eþritta inscripta in L.

2) þat er nu ath sega, aris, L.

3) leitaði, add. Ó. leitair eptir, L.

4) þeirra, add. L.

5) við hann, add. L.

6) sagði, ath. L.

7) miltaum, L.

8) þriðja, L.

9) a 1, leitat eptir, L.

10) sættr, L.

hanum, en hann svarar ængu; hon særð at Íngigiærðr sændi hanum göda qvæðiu og ríki hans, oc mælte, hærra, at þer skillduð hyggja af harme oc glæðia vini yðra oc taka upp göda síðvæniu sem yðr byrjar, gerse mælbríðstærð sem kon-onge sómir oc hans tign hæver, hygg af harme, glæðsk af þægnom, en þegnar af yðr; konongr þagde, en hon særð: eigi er hagræð til at finna yðr; gíengre nú ábrott oc kœmr til hans annan dag oc mælte: þat geto vèr, hærra, at yðr þíkeium ver sæinþræytt at tala við yðr; Íngigiærðr sændi yðr þessa luter it meðod nú hér sìa, þat er sikkiskyrta gullsaumað, oc bad yðr þíggja, sagde hon, oc þat med at yðr skilldi aðt hæineltill hennar ríki, slét af hava, sem þer vilið síálver oc yðrir vinir skulu þar lomnir í göðu iverlate, oc svá mælte hon at allt þat er hon mátte auka yðra sœnd, þá kvaze hon æcki skilldu til spara; hann þagde. ... Hon kvaze skulu finna hann ein þrjóðia sinni, kœmr a fund kon-ongsens oc mælte: guð allzvalldande gæte þin nu oc iamnan oc hvært sinne oc geve þær sige oc sóma oc atla farsælega

luti, en svá er mèr bodet af Íngigiærðe at yðr skilldem vèr i
hværn stað viða um fram alla mennt, en fíir þa soc at þu
ert svá hærmængenn. þa er æ þess meiri þort yðr at glæðia,
þó varð æigi sú hamhægja konongs váts at sá ráðahagr skilddi
fran koma sem ætlaðr var, þá mátte enn nokkja bot a
þjó viinna, fíir þvi at æigi man æinnmæltt um vera, hvar
óvirðing er mæiri sú er Ólafra konener cerde yðr í brígdmael-
onom eða þesse at hann skal æigi rada o a forsió fíir hava
fíir vára hond, en hældr en æigi faer þú glæði pina, þá man
oc þat til læggja með umræðom Íngigiærðar at fastna mik
siolf yðr utan hans viha né rada: oc er bætra at bidia göðz
rads oc göðz konongs, oc æiga óvirðlegtan mann, þó at kon-
ongs namn bere; en þó at þat bere a at hon sèm mestr skar-
ungr, þa man þat vitja manna orð at sù er gofgazt er þjónar
...... Ólafra enn svænske atte oc kono þa er Ástríð hét, hon
var vindværse; þeirra sun var Anundr, er aðru namne hét
Jacob, oc þeirra dotter var Íngigiærðr er Ólave kononge var
fæst oc Jarizlæifr konongr ferc sìðan Gardum austr, t'

445

anna, ok sá at Óláfr vildi því at einu¹ sættast,
ef² hann fengi Íngigerðar, þá mælti hún við kon-
úng: eigi mun ek optarr [bessa erendis koma² á
yðvarn fund, at bíðja yðr, herra, fríðar, þvíat ek
hefir allt tillagit í mínum orðum, þat er ek hefir
vit til haft, ok mundi ek eigi svá framt talat hafa,
ef ek sæi eigi, hversu mikit viðlæghi; nú fel ek yðr
á hendr⁴ alla ábyrgð yðvarra mála, ok hygg at,
svá vitr maðr sem þú ert af öllum taldr, hvat þú

Stóð ek meðan bar brúði
blakkr ok ság⁶ á sprakka,
oss lét yndis missa
augfögur kona, af haugi;
[keyrði gefn⁷ or garði
göðlát vala slóðar⁸
eyk⁹, en eitt mein sækir
jarl hvern, konan¹⁰ snarligh.

Satt er þat, segir konúngr, er Ástríðr sagði, at
mikill glæpr er þat, at gefa margra kristinna¹¹
manna líf í milli tveggja systra, ok þó eigi ráðit,
hvart vér næðim þeirri, er oss er meiri hugr á,
ok skal nú sækja Ástríði, ok vil ek enn tala við

gefr í milli tveggja systra, þeirra er sumir menn
kalla eigi svá⁶ mikiun mun vera, er þú vill berjast
til annarrar, en nítir annarri, þó at náliga bjóðist
þèr; er þess ok meiri ván, at þèr gefit mjök
margra kristinna manna líf við yðvarri þrályndi;
ok er hún hafði svá mælt, þá segir svá, at hún
rereið í brott með sínu föruneyti; þá gekk konúngr
á einn haug, er þar var skamt á brott, ok kvað
vísu þessa:

Stabam feminam intuens
e tunulo, dum virginem equus
avehebat; pulchris oculis femina
nos carere voluptate fecit;
strenua, benevola mulier,
domo abiens, concitavit
jumentum; at quemque principem
suae, femina, afficiunt curæª.

hana. Var þá svá gjört, kom hún enn til kon-
úngs, ok sátu þau jarl öll samt¹² á tali¹³, [ok
kom þat¹⁴ upp af tali þeirra, [at sú [ráðagerð
var¹⁵ höfð¹⁶, at Rögnvaldr¹⁷ jarl fastnaði¹⁸ [Ólafi
konúngi¹⁹ Ástríði, [dótur Ólafs Svíakonúngs²⁰,

pacem facere velle, si Ingigerdam nactus esset, regi loquitur: haud sæpius te, domine, eo consilio adibo,
ut pacem petam; omnia enim, quæ ratio suppeditavit, argumenta proposui, neque rem tanto studio
egissem, nisi, quanti intersit, intellexissem; jam res tuas fidei tuæ committo, sed animum advertas velim,
quæ omnium judicio tua prudentia est, quantum discrimen facias duarum sororum, quæ quorundam
judicio inter se non adeo dissimiles sunt, cum altera velis ferro et armis potiri, alteram, quamvis prope
oblatam tibi, deneges; atque hoc quidem vero est similius putaverim, permultorum christianorum vita
tuam tibi stare pertinaciam; quibus dictis suo cum comitatu avecta equo dicitur; tum rex in tumulum
quendam, qui prope ab eo loco erat, secessit et hos versus pronuntiavit (*vide supra*):

Verum est, ait rex, quod Astrida dixit, grave crimen esse, alteram ex duabus sororibus multorum chri-
stianorum vita conciliare velle, cum tamen incertum sit, an potiamur ea, quam magis cupimus; quare
Astridam reduci jubebo, volo enim iterum cum ea colloqui. Sic factum, rediit ad regem Astrida; tum
utrique unacum dynasta inter se consultarunt, in quo consilio hoc tandem decretum est, ut Rögnvaldus
dynasta regi Olavo Astridam, Olavi Svionum regis filiam, desponderet, cum omni ea dote, qua Ingigerda

1) *eins, L.*

2) *ath, L.*

3) *a l., koma þessa erinda, L.*

4) *heudi, L.*

5) *om. L.*

6) *sat, L.*
7) *a [, þey var gefit, L.*

8) *slóðir, per vís, L.*

9) *om. L, adversante metro; post hanc reocem. Á addit ek; forte librorius eyk pro rerbo acceptit, omnisimus vocationem, quæ hoc loco ferri non poestet.*

10) *kona, L.*
11) *om. L.*
12) *saman, L.*

13) *Pracedentia a verbis p. 444, t. 1, leiaði Astríðr konungs-dóttir marga vegga, om.*

B, C, F, G, H, I.

14) *a [, en þat kam, B, C, F, G, I.*

15) *a [, var (varð, C) rábagerð (rádagjörð, C; rádagjörð, F), B, C, F, G, I.*

16) *om. I: a [, penult., ok rádagjörð, L.*

17) *om. I.*

18) *fastnar, B.*

19) *a [, om. F, I.*

20) *a [, konungsdóttir, C; ólafí Norekskónungi, add. I.*

a) *Constructio: Ek*¹⁰*ok sag a sprakka af haugi, meðan blakkr bar brúði; auðfögr kona let oss missa yndis; goblízi snarlig kanan keyrði eyk or earði;
en eitt meir sækir hvern jarl, vala slóðar þ gefu. — (c) *A inserit fógt, quo versus et sententia carere posse videtur.*

β) *vala slúð est manus, eus gefa femina.*

446 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE.

með þeirri allri¹ heimanfylgju, [er [haft skyldi hafa² Íngigerðr, sýstir³ hennar⁴; var [nú veizlan⁵ aukin [af nýju, ok var þá⁶ drukkit brúðkaup⁷ Ólafs konungs⁸ ok Ástríðar drottningar⁹ með veg-semd mikilli . . . .

88¹⁰. [Eptir um várít¹¹ komu til Svíjbjóðar sendimenn Jarizleifs¹² konungs austan af¹³ Hólmgarði¹⁴, [ok fóru¹⁵ at vitja mála þeirra, er Ólafr ¹⁶konúngr hafði áðr um sumarit heitið, at gipta¹⁷ [dóttur sína íngigerði¹⁸ Jarizleifi konúngi. [Hún segir svá, þá er Ólafr konúngr leitaði þeirra mála við hana, ok sagði þat vera sinn vilja ¹⁹: ef ek skal²⁰ giptast [Jarizleifi konúngi, [segir hún²¹, [þá vil ek²² hafa í tilgjóf mína²³ Aldeigjuborg²⁴ ok

[þat ríki²⁵ er þar liggr til, [vil ek ok²⁶ þá ráða fyrir því ríki, [er þar liggr²⁷, slíkt er [mér líkar²⁸, ok skipa þeim yfir, [er ek vil²⁹. ³⁰ Sendimenn ³¹ játtu³² þessu³³ [af hendi³⁴ Garðakonungs³⁵. [þá mælti íngigerðr [til Ólafs konungs, [fóður sínss³⁶: ef ek skal fara austr³⁷ í Garðaríki³⁸, [ok gera þat eptir [þínum vilja, faðir³⁹, þá vil ek kjósa⁴⁰ mann þann⁴¹ or Sviáríki⁴², [er [ek vil, ok⁴³ mér þikkir bezt⁴⁴ tilfallinn⁴⁵ [mér at fylgja⁴⁶, vil ek [ok þat⁴⁷ tilskilja [við yðr [alla saman⁴⁸, at [sá madr⁴⁹ hafi⁵⁰ eigi minni nafnbót [austr þar⁵¹ en hér⁵², ok í engan stað [minni metord nè verra rètt⁵³, en [hann hefir⁵⁴ hér [t Svíjbjóð⁵⁵; þessu játti⁵⁶ konúngr ok [allir þeir⁵⁷, seldi konúngr ok⁵⁸ sendimenn⁵⁹ trú

soror ejus elocari debuerat. Hinc convivio denuo instaurato, nuptiæ regis Olavi et Astridæ reginæ magno splendore celebratæ sunt . . . .

88. Proxime sequenti vere in Svethiam venerunt ex Holmgardo legati regis Jarizleivi, rem confec-
turi, quam rex Olavus proxima æstate pollicitus fuerat, ut filiam Ingigerdam regi Jarizleivo nuptum daret;
quam rem cum rex Olavus ad eam deferret, hanc utam esse voluntatem significans, ea sic respondit: si
regi Jarizleivo nubam, inquit, dotalem posco urbem Aldegjam, quæque eo pertinet præfecturam, cui pro
lubitu imperare, et quem libuerit præficere volo; legati hoc consenserunt, nomine Gardorum regis. Tum
Ingigerda patri Olavo: si orientem versus in regnum Gardorum proficiscar, tuæ, pater, voluntati obtem-
perans, deligere volo ex Svionum regno virum, quem libeat, quique maxime idoneus videatur, ut mihi
se adjungat comitem, et hoc a vobis omnibus paciscor, ut hic vir non minori utatius dignitatis titulo in
Oriente, quam hic, neque minores honores jurave adipiscatur, quam quibus heic in Svethia usus est;

1) om. C, F, G, I, L.
2) a [ penult., sem áðr hafði skilit verði, ath, L.
3) a ] [ verit skyldi hafa veitt Íngigerði, sýstur. B; áðr hafðe skilði verit íngigerði, sýstur. C, F, I.
4) konungr skyldi oc veitta ástríðe þvíka tilgjóf, sem hann skyldi þeitt hafa íngigerðe, add. C, H, I; a [ penult., sem áðr var skilit, at íngigerðr, sýtir hennar, skyldi hafa heiman haft; konúnger skyldi ok veitta ástríði þvíka tilgjóf, sem hann skyldi hafa veitt íngigerði, sýstur hennar, G; skyldi hafa heimán: konungr skyldi ok veitta ástríði þvíka tilgjóf, sem hann skyldi hafa veitt íngigerði, sýstur hennar, add. L.
5) a [ [ þa su veitzla, B, C, F, G, L.
6) a [ , oc, C, I, L; a [ , ok var þa ok, F, G.
7) brútlavp., B, G, I; brúltopp, L; þeira, add. C.
8) Haraldssonar, add. I.
9) konungsdóttar, H, I.
10) cfr. Heimiskringla, Ólafs saga hins helga, c. 95, supra p. 331-333. Inscriptiones: Er íngigerði giptist Jaritzleifi konungi, B, F; Fra Jaritzleifi konungi, C: Fra (A, L) sendimðinnam Jarizleifs konungs, H, L.
11) a [ , um várít eptir, B.
12) Jaritzleifs, B, ubique.
13) or, B, F, G, I.
14) Holmgarlþ, B.
15) a [ om. I.
16) Svía-, add. C.
17) gefa, I.
18) a [ [ Íngigerði, dótur sina, B, C, G, L.
19) a [ , ólafra konúner [ræddi þa (a [ , taladí, F) þetta mal (om. C) fyrir (síð, C) íngigerði, oc sagpl (henni, add. C), at þetta var hans við, at hon giptist Jaritzleifi konungi; hon svarar, B, C, F; hon svarar, add. H; a [ , ólafra (konúner, add. L) ræddi þetta mal við (íngieerdí, add. L) dóttur sina, ok [segir þá sinn vilja (a [ , sagði, ath þetta væri hans við, L), at hon giptist Jaritzleifi konungi; [hon segir svá (a [ , hún sagði, L), I, L.
20) honum, add. I.
21) a [ om. B, C, F L; a penult., om. I.
22) sagði hun, add. L; a [ quarto, ólafra konúnger ræddi þetta við íngigerði, ok segir at þetta er hans viði, at hon giptist Jaritzleifi konungi; þá vil ek, segir hun, G.
23) minni, B.
24) Aldeigjuborg, B; Aldælgjuborg, C.
25) jarlsrikli, B; a [ [ ríki þat, L; jarls ríki þat, C, G, H, I.
26) om. B.
27) a [ om. B.
28) a [ , oc vil, B.
29) a [ , sem mér líkar, B; a [ quarto om. C, F, G, H, I, L.
30) En, add. B, C, G, L.
31) sendemennainir, B, G, S; hlíne gerzku, add. H, I, L.
32) jatubo, B, C, G, I, L.
33) því, c.
34) a [ , firir hónd, C.
35) konungsins, B, C; segir konungs síns, F, G, L; sín sónungs, I.
36) a [ om. B; a [ penult. om. G, H, I, L; a [ antepen. om. C, F.
37) om. I.
38) Garbaríki, segir hon, B.
39) a [ , vilja þínom, B; a [ penult., om. C, F, G, I, L.
40) mér, add. I.
41) om. I.
42) Svíðelde, B (Svárike et veide in margine), G, I, L.
43) a [ om. B, F, G, L; a [ penult., þann sem, I.
44) bazt, B; a [ , mér þyke hefurzt, C.
45) fallinn til, G.
46) a [ , at sa (om. L, C) fare mér mér, B, C, G, L; at fara med (mér, I) mér, F, I.
47) a [ , þat oc, B, C, G; þat, L.
48) hvára veggju, (o 1) B; a [ penult. om. C, F, G, I, L.
49) a [ , hann, C, F, G, I, L.
50) austr þar, add. B, C, G, I; austr, add. L.
51) a [ om. B, G.
52) hertogi, G; a [ om. L.
53) a [ , verra rètt eðr minne metord, C, G, L; a [ penult., eða metord, I.
54) áðr, add. C, G, L; a [ , áðr hefir hann, B.
55) a [ , áðr, F; a [ om. C, G, L; a [ penult., her hefir hann hafti, I.
56) jatapi, B, C, F, G, I, L.
57) a [ , sliet it (om. I) sama sendemenn, B, C, F, I, L; sva sendimenu, G.
58) svá, add. B, C, G, L.
59) sendimðinnam, C, G.

["EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÈDACTION LA PLUS ÉTENDUE. 447", "sína til þessa⁴ más; þá spurr² konúngr Íngigerði³,\nhverr sá ⁴ maðr væri [í hans ríki⁵, er hún vill⁶\nkjósa til [fylgðar við sik⁷; hún svarar⁸: [sá maðr⁹\ner¹⁰ Rögnvaldr¹¹ jarl Úlfsson¹², frændi¹³ minu;\nkonúngr svarar¹⁴: annan veg hefi¹⁵ ek ætlat¹⁶ at\nlauna honum¹⁷ drottinnssvikin¹⁸ þau¹⁹, er hann\nfór²⁰ [til Noregs [í vetr²¹ með dóttur mína²², ok\nseldi hana²³ til frillu²⁴ þeim hinum digra manni²⁵,\ner hann vissi [mestan áðr²⁶ várna úvín²⁷, ok skal\nhann heldr²⁸ fyrir [þá sök²⁹ [uppihánga [þetta\nsumar³⁰; Íngigerðr bad þá fóður sinn [efua orð\nsín ok³¹ halda trú sína³², er hann [hafði áðr³³\nselt³⁴ henni; [kom þá³⁵ svá³⁶ af³⁷ [fortölum hennar", "ok³⁸ hæn³⁹, at konúngr⁴⁰ sagði at Rögnvaldr jarl⁴¹\nskyldi¹² fara í griðum [á brott⁴³ or Svíaveldi, ok\nkoma eigi⁴⁴ [í Svíþjóð⁴⁵, meðan Ólafr⁴⁶ [væri kon-\núngr fyri⁴⁷ Svíaveldi⁴⁸. Íngigerðr sendi⁴⁹ þá⁵⁰\nmenn [á fund Rögnvalds⁵¹ jarls, ok lét⁵² segja\nhonum þessi tíðindi, ok gerði honum stefnulagh⁵³,\nhvar þau skyldu hittast⁵ⁱ; ⁶⁵ jarl hjóst þegar [til\nferðar⁵⁶, ok reið upp í Eystra⁶⁷-Gautland, fékk⁶⁸\nsér⁶⁹ þar skip ok hétł⁶⁰ [líði sínu⁶¹ til mót⁶²\nvið Íngigerði konungsdóttur⁶³, fóru [þá síðan⁶⁴ öll\nsaman⁶⁵ austr í Garðaríki⁶⁶; var [Rögnvaldr jarl\nþar lengi síðan⁶⁷, ok þótti⁶⁸ ágætr⁶⁹ maðr; synir\nhans⁷⁰ voru þeir Úlftr⁷¹ ok Eilifr⁷² jarl.", "rex omnesque legati, fíde interposita, consenserunt; tum rex ab Ingigerda quærit, quem virum e regno\nsuo sibi comitem legere vellet; ea respondet: Rögnvaldum dynastam Ulvi filium, cognatum meum; rex\ncontra: aliter ei rependere perduellionem cogitaveram, qua filiam meam heimie in Norvegiam duxit,\neamque crasso illi homini, quem mihi novit inimicissimum, pellicis loco tradidit; quam ob rem potius\ndignus est, qui hac æstate sublimis pendeat; heic Ingigerda patrem obsecrabit, ut staret promissis, et\ndatam fídem servaret; tandem rex ejus adhortationibus et precibus victus, Rögnvaldum data securitate e\nregno Svionum excedere, neque in Svethiam, quoad rex ibi esset Olavus, redire jussit. Tum Ingigerda,\nmissis ad Rögnvaldum dynastam nuntiis, ei has res aperuit, tempusque et locum, quo convenirent, con-\nstituit; in dynasta statim itineri se accinxit, et in Gotham orientalem vectus, comparatis ibi navibus, cum\nsuis obviam Ingigerdæ regis filiæ contendit; deinde omnes una orientem versus in regnum Gardorum\nprofecti sunt, ubi Rögnvaldus dynasta diu se continuit et vir celeber habitus est; ejus filii fuere Ulvus\net Eilivus dynasta.", "1) þess, L.", "2) spurr, F, G, I, L.", "3) dóttar sína, I.", "4) þessi, B.", "5) a [, 1 hans veldi, I; a [ om. B, C.", "6) vildi, G, I.", "7) a [, ferðar með sér, I.", "8) segir, I.", "9) Ψ, (2: maðr) C.", "10) a [ om. I.", "11) Rögnvald, I.", "12) om. L.", "13) frenda, I.", "11) mælli, 1: ok robnar við, add. G.", "15) hefði, B.", "16) hugat, F, ti, I, L.", "17) Rögnvaldji Jarli (om. L), G, I, L.", "15) sviken, C.", "19) om. I.", "20) með dóttur minni, add. B.", "21) a [ om. B, c, F, G, L; a [ penult. om. I.", "22) til Noregs, add. I.", "23) þar, add. C, F,", "G, L.", "24) fríðla, C, I.", "25) ok þeim, add. L.", "20) om. C, G, I; a [ om. L.", "27) a [, várna úvín mestan, F; áðr várna úvín mestan, B:", "28) om. B, c, F, G, I, L.", "29) a [, þat, c, F.", "30) a [ om. B; a [ penult., þetta sumar uppi hanga.", "30) a [ om. B; a [ penult., þetta sumar uppi hanga.", "31) a [ om. C, F, G, H, I.", "35) om. F; a [, oc kom,", "32) a [, ath halída orð sín ok trú, L.", "33) a [, þat, c, L.", "34) a [, seldi, I.", "33) om. C, F, c, L.", "35) om. F; a [, oc kom,", "36) um síðr, add. I.", "37) við, I; fírir, F.", "38) hennar, add. I; a [, bær hennar, F, G, L.", "33) a [ bæn, H; a [ penult., oc", "39) a [, það, B.", "40) hann, B.", "41) om. G, I, L.", "42) skal, B.", "43) a [, a braut, C; brott, G; burt, L; a [ om. B, I.", "44) aldri,", "45) a [, til Svíðiþólar (Svíþjólar, B), B;", "46) a [ om. C, L; a [ a, er konunet, F; konungr líði, G; a [ penult., í augsýn konungi ok eigi til Svíðiþólar, meðan", "45) a [, til Svíðiþólar (Svíþjólar, B), B;", "46) a [ om. C, L; a [ a, er konunet, F; konungr líði, G; a [ penult., í augsýn konungi ok eigi til Svíðiþólar, meðan", "46) hann, B, P.", "46) a [ om. C, L; a [ a, er konunet, F; konungr líði, G; a [ penult., í augsýn konungi ok eigi til Svíðiþólar, meðan", "47) om. C, L; ifir, B.", "48) om. C, L; a [ a, er konunet, F; konungr líði, G; a [ penult., í augsýn konungi ok eigi til Svíðiþólar, meðan", "48) om. C, L; a [ a, er konunet, F; konungr líði, G; a [ penult., í augsýn konungi ok eigi til Svíðiþólar, meðan", "48) om. C, L; a [ a, er konunet, F; konungr líði, G; a [ penult., í augsýn konungi ok eigi til Svíðiþólar, meðan", "48) hennar, add. I; a [ bæn hennar, F, G, L.", "48) hennar, add. I; a [ bæn hennar, F, G, L.", "49) sendir, I.", "50) nu, I.", "51) om., B, G, I, L.", "52) fíær, L.", "53) stefnudag, L.", "54) finnaast, I.", "55) a [ om. C, F.", "56) a [ om. C, F.", "57) Vestra, I.", "58) fær, G.", "60) þa, add. L.", "61) tíldinu, a [ G; a [ om. H.", "52) fundar, B, C, G, H, L.", "53) om. B; a [ a, til fundar við konungsdóttar, I.", "54) om. C, F; a [ þau, G, I, L.", "55) am sumart, add. F, G, L;", "56) am sumart, add. F, G, L;", "56) hæn, I.", "57) þa giptist Íngigerðar Jarlætaleiði konungi, voru þeirra synir Valðhamar (Valldamar, C) oc Visivaldr (Vissivaldr, C).", "57) þa giptist Íngigerðar Jarlætaleiði konungi, voru þeirra synir Valðhamar (Valldamar, C) oc Visivaldr (Vissivaldr, C).", "57) þa giptist Íngigerðar Jarlætaleiði konungi, voru þeirra synir Valðhamar (Valldamar, C) oc Visivaldr (Vissivaldr, C).", "57) þa giptist Íngigerðar Jarlætaleiði konungi, voru þeirra synir Valðhamar (Valldamar, C) oc Visivaldr (Vissivaldr, C).", "58) Garða, I; um sumart, þa giptist Íngigerðar Jarlætale

448 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE.

129¹. ²[Eptir þenna hinn sama vetr³ sat⁴ Ólafr konúngr⁵ í Sarpsborg, ok hafði fjölmenni mikit; þá sendi hann Karla hinn háleyska norðr í land með erendum sínum; fór Karli fyrst til Upplanda, [s]tðan⁶ norðr um fjall⁷, ok⁸ kom fram í Niðarósi, tók⁹ þar fè konungs¹⁰ svá mikit¹¹, sem [hann hefir¹² orð til sent ok skip gott¹³, þat er honum þótti vel til fallit¹⁴ [þessar ferðar¹⁵, sem¹⁶ hann¹⁷ hafði fyrir ætlat¹⁸, en þat var [at fara¹⁹ norðr til Bjarmalands²⁰; ]var svá²¹ ætlat, at Karli²² skyldi hafa [fèlagh við Ólaf²³ konung²⁴, ok eiga [hvárr hálft fè²⁵. Karli hèlt skipinu norðr á Hálogaland snemma um várit; réðst þá til ferðar með honum Gunnsteinn, bróðir hans, ok hafði hann sèr²⁶ kaup-

eyri, [þar var²⁷ nær [hálfum þriða tigi²⁸ manna²⁹ á³⁰ skipi³¹; [þeir fóru³² þegar [um várit snemm-endis³³ norðr á Mörkina. Þórir hundr spurr þetta, [hann gerði þegar³⁴ menn ok orðsendningar [á fund³⁵ þeirra bræðra, ok [þat méð³⁶ at hann ætlar ok³⁷ um sumarit³⁸ til Bjarmalands, ok³⁹ vill hann at þeir hafi⁴⁰ samflot, ok [hafi at [helinngi hvárar við aðra, slíkt er [fæst ok⁴¹ til fengjar berr⁴². Þeir Karli sendu⁴³ þau orð ímóti, at [þórir skyldi⁴⁴ hafa [jafnmarga menn, ok hafa⁴⁵ hálfan ijj⁴⁶ t[úgh⁴⁷ [svá sem þeir hófuð⁴⁸; [vilja þeir þá stáðn⁴⁹, at [þá sè skipt fè milli skipanna at jafnaði⁵⁰, fyrir utan kaupeyri þann, er menn⁵¹ hafa⁵². En er sendimenn þóris⁵³ komu aptr⁵⁴, þá hafði Þórir⁵⁵

129. Hac hieme rex Olavus Sarpsborgæ se continuebat, magnam circa se multitudinem militum habens; eo tempore Karlium Halogum in boreales regni partes cum mandatis misit; Karlius primo per Upplanda profectus est, deinde monte trajecto Nidarosum pervenit, ubi regiæ pecuniæ quantum jussus fuerat, et navem eximiam, huic itineri, quod eum jusserat rex, idoneam sumsit; jusserat autem eum rex in Bjarmorum terram proficisci, et constitutum fuerat, ut Karlius cum eo societatem ita faceret, ut quisque dimidium luci obtineret. Karlius primo vere nave in Halogiam vectus est; hic Gunnar, frater ejus, socium itineris se adjunxit, et merces sibi seorsim habuit; erant in nave duæ semis hominum decuriæ; statim primo vere boream versus in Markam (Finnmarkam) profecti sunt. His cognitis, Thorer canis nuntios cum mandatis ad fratres mittit, significans se hæ æstate in Bjarmorum terram proficisci statuisse, et velle, ut juncta classe irent, et ex æquo inter dividerent, quicquid luci aut prædæدا loco nanciscerentur. Renuntiant Thoreri Karlius et frater, uti parem habeam comitum numerum, duo semis decurias, ut ipsi haberent; postulant deinde, ut bona ex æquo inter naves dividerentur, exceptis mercibus, quas sibi quisque haberet. Cum missi ab Thorere redierunt, Thorer ingentem navem longam, quæ

1) cfr. Helmskringla, Ólafs sagn hins helga, c. 143, supra p. 333-340.
2) Inscriptiones: Bjarmalands ferþ [Karla, Gunnsteins oc Póris bundar (a [obscure), B; Frá Karla, C; Fra Bjarmalandsferð Karla ens háleyska ok Póris hunds, H; Fra Ujarmalandsferð Karla, I; Póir hundr oc þeir breðr foru til Bjarmalands, F.
3) a [, Vetr þenna hinn sama, B; Vetr þann, C, F, G, H, I.
4) a [, Vetr þanu er, D; Vetr þenna er, L.
5) sat, aid, D, L.
6) or hann, add. D.
7) fjoll, B; a [ om. L.
8) om. B, C, D, F.
9) hann, add. B.
10) om. G.
11) om. D.
12) a [, konnerner hafði, G; hann hafði, I.
13) om. C, L.
14) férð, C.
15) a [, ferþar þeirrar, B, I, G; þeirrar ferðar, J; ferðar sinnar, C, F.
16) ok, B; er, C, D, G, I, L; þeirrar er, F.
17) konnerner, C, F, G.
18) ætlat at fara, I.
19) a [ om. I, L.
20) a [, til Bjarmalands norðr, B, D, G, I.
21) svá var, a [ C; svá var til, a [ L.
22) hann, B.
23) om. F, I.
24) a [, konungs, B, C, G, L; a [ penult., konungs felag, D; fefelax konungs, F.
25) hæft fè (om. I) hvarr við annan, a [, B, C, D, F, G, H, I.
26) einn, add. L.
27) vorn, F; a [, þeir hófu, B; þeir vorn, C, D, G, I, L.
28) a [, hálfan þriþja tavæ, B, L; xxx, F.
29) menn, F.
30) því, add. G.
31) skipluð, I; því, add. B.
32) a [, fara þeir, G.
33) a [, snemma, F; a [ penult., fóru þeir, B; foro þeir car sinnimmendis um várit, C, D, I, L.
34) om. L.
35) a [, til, B, L; a [ penult., ok gerði menn a fund, I; það gerþe hano menn (mann, F) ok orðsending (orðseno.ngo, D; orðsendinnar, G) til, C, D, F, G.
36) a [, bad þa segja, I.
37) at fara, B, C, D, G, L; om F, I.
38) at fara, add. I; norðr, add. L.
39) om. B, D, G, I, L; Svá var ætlat, at Karla seylde hafa felag konungs oc wiga hæft fè hvarre við annan, h. I. iterum add. C, menda notato.
40) hefði, B.
41) a [ om. B.
42) verðr, B; a [ penult., jafnaðe þat er til fengjar verðr (sýr, L), C, E, F, G, L; a [ antepen., at jafnaði þat sem til fengjar verðr, I.
43) senda, C, G.
44) a [, hann skylði, F; hann skal, I.
45) a [ om. B, C, D, F, G, H, I, L.
46) þriþja, B, C, D, F, I, L.
47) manna, add. B, C, D, G, H, I, L.
48) hafa, B, D, G; a [, sem þeir hafa, I; a [ om. C, L; a [ penult., tog manna, svá sem þeir hafa, F.
49) om. C, F, G; a [, villja þá, D; villja þeir þa, I, L.
50) a [, tó því sé sepikt, [ at (obscure, er an at) fæst (a [ om. F) at jafnaði mille skipanna, C, F; fè því sé skipt ath jafnaði, er fengist, 1 millum skipanna, L; at (om G) fè [því er (a [, þat, 1) fæz se skipt at jafnaði milli skipanna, D, G, H, I.
51) þeir, C.
52) hófu, D, G; a [ penult, om. B.
53) om. F.
54) om, G.
55) hann, C, D, F, G, I, L.

EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE. 449

látí framsetja [lángskipsbúzu¹ mikla², er hann
átti, [ok látit búa³, [hann hafði til⁴ þess húskarla
sína, ok voru [á skipi⁵ nærð lxxx⁶ manna; ⁷hafði
þórir⁸ einn forráð [liðs þessa⁹, ok svá [afla [þess
alls, er verðr¹⁰ í férðinni¹¹. En er þórir var
búinó, ¹²hètt hann skipinu¹³ norðr með landi, ok
[hittust þeir Karli¹⁴ norðr í Sandvere¹⁵; [síðan
fóru þeir¹⁶ allir samt¹⁷, ok byrjaði þeim¹⁸ vel.
Gunnsteinn ræddi¹⁹ um²⁰ við Karla, bróður sinn²¹,
þegar er²² þeir²³ fundust²⁴, at honum þótti²⁵
þórir²⁶ [vera ærit²⁷ fjölmennr²⁸, ætla ek²⁹ [þat³⁰
ráðlígra³¹, segir hann³², at hverfa³³ aprt, ok
fara³⁴ eigi [við svá búit³⁵, at³⁶ þórir³⁷ eigi³⁸ alla³⁹
kosti [við oss⁴⁰, þvíat⁴¹ ek⁴² tríu honum⁴³ illa.

Karli svarar: eigi vil ek aptr hverfa⁴⁴, [þvíat þat
mun oss vera⁴⁵ lagt til ámælis⁴⁶; en þó⁴⁷ [er
þat⁴⁸ satt⁴⁹, ef ek⁵⁰ hefði vitat þetta⁵¹, þá er [ek
var⁵² heima í Lángey⁵³, at þórir hundr⁵⁴ mundi
koma⁵⁵ [í ferð vára með [svá marga menn⁵⁶, at
vér mundim⁵⁷ þá⁵⁸ [haft hafa [fleiri menn⁵⁹ með
oss⁶⁰, [en [svá sem⁶¹ nú eru⁶². Þeir bræðr ræddu⁶³
þetta við þóri, [ok⁶⁴ spurðu [hví hann hefði [lið
miklu fleira⁶⁵, en svá sem [mælt var, ok⁶⁶ [þrð
húfðu⁶⁷ [um farit [með þeim⁶⁸. Þórir⁶⁹ svarar⁷⁰:
vér höfum [skip svá⁷¹ mikit⁷² ok⁷³ liðskýflt⁷⁴, [at
þar má ekki litlu liði við hlítá⁷⁵, þikkir mér ok⁷⁶
í háskafaerðum⁷⁷ slíkum eigi⁷⁸ gódum [dreng um⁷⁹
aukit. Nú⁸⁰ fóru þeir um sumarit⁸¹ optast⁸² [eptir

ei erat, deduci in mare jusserat, et domesticis suis instruxerat, qua nave ad octoginta homines vehe-
bantur; quam in manum Thorer solus imperium habuit, et omnium rerum, quæ in itinere lucriferent,
arbitrium; Thorer, ut paratus erat, cursum boream versus secundum terram dirigit, et Karlium in Sand-
vero convenit; hinc conjuncta classe navigarunt, secundis ventis usi; cum congressi sunt, Gunnstein Karlio
significavit, Thorerem nimis comitatum sibi videri: quare consultius existimo reverti, inquit, neque ita
proficisci, ut Thoreri liceat in nos pro lubitu agere, huic enim male credo; cui Karlius: ego vero re-
verti nolo, hoc enim vitio nobis vertetur; fateor tamen, si cognovissem dum in Langelaya eram, Thorerem
adeo frequentem itinereri nostro se adsoeiaturum, nos plures comites domo deducturos, quam nunc habe-
mus; de his apud Thorerem questi sunt fratres, et quæsiverunt, cur plures haberet comites, quam con-
stitutum esset ac nuntio misso admonuissent; Thorer respondet: magnam habemus navem et multos
nautas exigentem, ut exiguo numero regi non possit, neque ego, in profectionibus tam periculosis, stre-
nuum juvenem, etsi extra numerum est, recusaverim. Jam per æstatem iter perrexerunt, pro eo ac

1) hætzo, B, bùzzu, C, L.
2) a [, langskip mikit, F.
3) hana, add. G: a [ om, f, L.
4) skips, G; ok hafði til skips, I; hann kvæddil til, L.
5) skipinu, B, D, G, I: a [, saman, C: a [ om, L.
6) vijt tigum, C, D; atta tigum, G; hælfem
attatigum, F.
7) ok, add. G: a [ antepen, ok hafði á skipinu lxxx huskarla sína, II.
8) om, G.
9) þess, B, C, G, I, L: a [, þess liðs, D.
10) a [, hann allan, er fengist, D, F, H; a [ penult., avfðu þa alla, er fencisi, B, C, G, I.
11) favrenne, C: a [, þann allan, er férðinni fengist, L.
12) þa, add, C.
13) scípe sína, C, D, G, I, L.
14) a [, fann þa Karli, C, L: hittii þa Karla, D, G, I.
15) sic B, C, D, F, I, L: Sandvik, A
et cet.
16) a [, fóru þá, L.
17) saman, C, D, L, I.
18) om, B, D, G, L.
19) mælti, G, I.
20) om, G, I.
21) a [, til Karla.
22) hæltili, B, I.
23) þjólmest, C, D, G, L.
24) hittust, C, D, G, L.
25) þætti þeir, B, I.
26) om, I.
27) hæltili, B, I.
28) fjölmenneir, B, I: ok, add. D, G, a [, hafa heyltiz svá (om. F, L) fjölment oc, C, F, L.
29) at, add. C: segir hann
(om. G) at, add. B, D, G, I.
30) væri, odí, B, D, I.
31) ráðlegt, D: a [, ráðligast, I: betr sé, G; ath ráðlgra væri, L.
32) a [, væri, C;
a [ om, B, F, G, I, L.
33) vér hyrfam, B; ver snéríam, C, D, I; vér snúum, G, L; ver setjumzst, F.
34) farim, B, C, D, I, L; fórum, G.
35) a
[. svá, C, D, G, H, I, L: a [, lencra, frer því at ak sé, at þeir, B.
36) om, B.
37) þeir, I.
38) eiga, B: ætúl, C, D, F, G, I; atti, L.
39) altz, I.
40) a [, under sér, B, C, F, L.
41) en, C.
42) om, D.
43) Pori, I.
44) snua, C, I, L.
45) om, B.
46) a [ om, C, D, F, G, H, I, L.
47) om, L.
48) a [, þat er, L.
49) at setja, add. B, D, I.
50) om, D.
51) om, B, D, G, L.
52) a [.
ver vormm, B.
53) Langeluy, G.
54) om, I.
55) hér, add, I.
56) u [, lið svá mikit, sem [hann hever (þeir hafa, a [ I), B, C, I', G, I';
a [ penult., með svá mikit lið sem hann heftr, L.
57) mondom, G, I.
58) om, D, G, I, L.
59) a [, fíra fíra manna, G: mannfíra, H, I;
meira lið, L: a [ penult., hafa hafu fíiri manna.
60) a [, hafa hafn með fíra, B.
61) a [ om, B.
62) a [ penult, om, C, F, G, L, L.
63) um, add. C.
64) om, B, C, G.
65) a [, menn miklu fíiri með sér, B: svá myku fíiri menn með sér, C: a [ penult., hverju (hví, G, því
gegndi, er hann hafði menn miklu fíiri með sér, D, G: a [ antepen., hverja þat gegndi, er hann hafði menn miklu fíiri meðr sér, I.
66) a [ om, C, D,
G, I: a [ penult., myku fíiri menn með sér, en, L.
67) voru, L: a [ ár húrþo ord, B.
68) a [ om, C, D, G, I: a [ penult., um sená, L.
69) hann, B, D, G, I.
70) s, svá, c: svá, add. B, F.
71) om, D, I, L: a [, skipit, G.
72) skipit, C: om, L.
73) om, L: en, I.
74) liðskylmt, L: liðsmanna skylmt, F.
75) a [ om, C, D, F, G, H, I, L.
76) om, G, I: el, add, I.
77) haskafavrum, C, G, I, L.
78) om, I, eingum, G.
79) of, B, C, G, I, L: a [, dreng um, of, D.
80) om, C, D, F, G, H, L.
81) þannig, add. G.
82) opt, B; a þannog optast, C, D.

57

450 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE.

þvi¹ sem [skip þeirra² gengu til; þá er [byrlitit³ var⁴, gekk meira skip [þeirra bræðra⁵, ok⁶ sigldu þeir þá undan, en þegar⁷ [hvassara var⁸, [gekk meira skip þóris, ok sóttu⁹ þeir þá¹⁰ eptir; [voru¹¹ þeir sjaldan¹² allir saman, en vissust þó¹³ til jafnan. Ok¹⁴ er þeir komu til Bjarmalands, þá¹⁵ [lögðu¹⁶ þeir [til kaupstaðar¹⁷, [ok¹⁸ tókst þar þegar¹⁹ kaupstefna²⁰ (með þeim Bjórmum²¹, fengu þeir þar²² fullræði²³ fjár, er [fè höfðu til²⁴ at verja; þórir fékk²⁵ ok²⁶ grávöru [marga, bæði²⁷ bjór ok safala; [Karli hafði²⁸ ok²⁹ allmikit fè, [hann keypti ok³⁰ skinnavöru mikla;⁵¹ þá hèldu þeir út³² or³³ ánni³⁴ Vínu, var þá³⁵ [í sundr³⁶ sagt frídi við landsmenn³⁷. En³⁸ er þeir [voru

kominr³⁹ [til hafs⁴⁰ út, [ok áttu þar⁴¹ skiparastefnu¹², þá⁴³ spurr þórir, [ef mönnum sê⁴⁴ nókkurr hugr á⁴⁵ [at⁴⁶ fá⁴⁷ sèr fjár⁴⁸; [menn svöruðu [ok lètust⁴⁹ þess⁵⁰ búnir⁵¹, ef féfaunch læghi⁵² brýn fyrir⁵³. Þórir [svarar [ok⁵⁴ segir⁵⁵, at fèit⁵⁶ mundi fást, ef [ferð sú⁵⁷ tækist vel⁵⁸, en eigi⁵⁹ örvænt⁶⁰ at mannhætta⁶¹ gerðist⁶² í ferðinni⁶³; allir sögðu⁶⁴ at til vildu⁶⁵ hætta⁶⁶, ef fèvàn⁶⁷ væri⁶⁸; þórir segir⁶⁹, at þannveg⁷⁰ væri⁷¹ [þar⁷² háttat⁷³, þá er auðigir⁷⁴ menn önduðust, at lausafè⁷⁵ skyldi skipta⁷⁶ (með hinum⁷⁷ dauða ok örfum⁷⁸, skyldi [hinn dauði⁷⁹ hafa hálfet [eðr [meira⁸⁰, stundum⁸¹ þriðjúng eðr minna⁸²; [þat fè skyldi bera út í skóga⁸³ [í, ok stundum voru haugar at gjörvir eðr

naves ad cursum erant idoneæ; vento remissiore, navis fratrum celerius procedens præcurrebat; vehe-
mentiore, Thoreriana majore cursu adsequebatur præcurrentes; quare varo una omnes fuerunt, sed
tamen, ubi versarentur alteri, utrique noverunt. Cum in terram Bjarmorum pervenissent, naves ad
emporium constituerunt et mercaturum cum Bjarmis facere coeperunt; hic, qui merces ad commutandum
habuerunt, omnium rerum copiam lucrati sunt; Thorer magnam copiam pellium cinerearum, tam fibrí-
narum quam zibelinarnm, nactus est; Karlius multum quoque pecuniarum habebat, et magnam coëmit
pellium copiam; his peractis, postquam induciis, quas cum incolis fecerant, renuntiatum erat, naves ex
fluvio Vina duxerunt; cum vero in mare pervenissent, habito conventu nautico, interrogat Thorer, an
opes acquirere cuperent; illi respondent, paratos esse sese, si certæ se offerrent opes; Thorer respondet,
dicens, pecuniæ facultatem fore, si profectio bene succederet, metum vero esse, ne periculo non careret;
omnes sese periculum adire velle, spe opum proposita, affírmarunt; Thorer his locis hunc morem re-
ceptum esse docet, ut, mortuis qui divites essent, pecuniæ inter mortuum et heredes dividerentur ita, ut

1) a [ om. C, D, G, L.
2) om. C, D, I; a [, skipin, B, G, L.
3) byrleidr, C; byrleidi, L, H, I.
4) litit, add. H, L; a [, litit var
a, D.
5) Karin, B, C; a [, Karla, G.
6) om. B, C, D, G, L.
7) er, add. B: er, D; þá er, C, G, I, L.
8) a [, sigdu, B, F.
9) a [, drægo þeir Porir, C, I; sotu þeir Porir, D, H, I; sotu þeir Porir, G.
10) a [, drægo þeir Porir, C, I; sotu þeir Porir, D, H, I; settu þeir Porir, G.
11) foru, I.
12) a [, sjaldan fèru þeir, L.
13) om. B.
14) En, B, C, D, G, L; En þa, I.
15) om. I.
16) lauen, D.
17) kaupstaðarins, G; a [, skiparastefnu, L.
18) om. B, I; a
[ antepen, qvámó þeir oc lavébu kaupstefnu, C.
19) om. B, C, I; a [, gljóðist þar, D; tokst þá, G; hæðist því nest, L.
20) gáð, add. D.
21) Bjarm-
um, B; a [, víð landsmenn, L; a [ om. C, D, F, G, H, I.
22) allir, L; menn allir, B, C, D, F, G, H, I.
23) fullfengi, F, L.
24) a [,
til hafðu, B; þar höfðu fè til, I; þar höfðu nokkut moti, L.
25) þar, add. C, I.
26) om. I; of, F, G; af, D; þá, L.
27) oc, B, C, D, G; a [,
ok, I; mikla, L; a [ om. F.
28) a [, hafði Karli, D.
29) om. I.
30) om. B.
31) En er þar var lokit kaupstefnu, add. B, H; a [, þá er
hann kæzpe skinnavöru með, [en (om. L) þá er lokit var kaupstefnuonne (a [, en er þar var (hann hafði, I) lokit kaupstefnu, D, I, G), C, D, F, G, I, L.
32) upp, L; in C notis dubits Úni.
33) eptir, B, C, D, G, I, L.
34) avnne, C.
35) om. C.
36) a [, sundr, D, I.
37) landzmennina, C.
38) ok, G.
39) a [, qvamo, C, D; koma, G, F, I, L.
40) a [, þa haf, F.
41) a [, þa eiga þeir, B, G, F; þa lavébu þeir, C, L; þa höfðu
þeir, I.
42) skipjárastefnu, G; skipar stefnu með ser. I; skipastefnu, C, F; a [, þa attu þeir skipastefnu, D.
43) om. C, D, G, I.
44) er, D,
G; væri, L.
45) om. D.
46) ganca [a land upp (upp a land, a [ C, D, oc, add. B, C, D, F, G; a [ penult, hvert þá týstí nokkut a land at ganga
ok, H; ef þeir sè sökkut týsir at ganga a land upp ok, I.
47) lefða, C, Æna, I.
48) a [, féfaungum, L.
49) a [, ok sögðust, I; at, B.
50) væri,
add. B.
51) fasir, I; a [ penult, maicir sögdu, at þess vare fuser, C, H, L; menn svara at þeir voru (þess várnu þeir, a [ G) fósir, D, G.
52) við,
add. L.
53) om. L.
54) a [ penult, om. B, C, G, I, L.
55) a [ om. D.
56) f, C, D, G, I, L.
57) om. C, L; a [, sú ferð, I.
58) a [, vel tæktis ferþin, B.
59) er, add. L.
60) ávænti, C, G.
61) mannhaske, C, haski, F.
62) verði, I.
63) favrinni, C, G, L.
64) segla, G; svara, I.
65) vildi, I.
66) ráða, B, C, G, H, I, L.
67) Járson, C, G; Járvarin, B, I.
68) vis, add. L, qui hie nœum
caput incipit.
69) sögði, L.
70) þannig, B, D, G; þannog, C, I.
71) var, B, L; er, I.
72) þat, C.
73) a [, tilfarði ath, L.
74) auðgir,
C, I.
75) læysafe, C.
76) om. L.
77) a [, ens, L.
78) hans, add. B, C, D, F, G, I, L: erfðjanum hans, H.
79) a [, hann, C, D,
F, G, I, L.
80) a [ penult, om. L.
81) a [ om. C, F.
82) a [, þriðjunc ok (en, G, I) stundum minna, D, G, H, I.
83) havgða, C.

EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE. 451

hús, þar skyldi bræra allt saman mold ok sílf¹⁻¹;
þórir² segir³ at þeir skyldi⁴ til ferðariunar⁵ búast⁶
at kveldi dags⁷; svá var⁸ mælt, at engi⁹ skyldi
[renna frá öðrum ¹⁰, engi skyldi ok eptir vera ¹¹,
þá¹² er stýrimaðr¹³ segði, at í¹⁴ braut skyldi
leggja¹⁵; [þeir lètu menn eptir¹⁶ at gæta¹⁷ skips-
ins¹⁸, [síðan gengu þeir¹⁹ á land²⁰ upp²¹, ok²²
voru fyrst²³ vellir slèttir, [er þeir komu á landit²⁴,
en þar²⁵ næst mörk²⁶ mikil; þórir gekk fyr²⁷, en
þeir bræðr²⁸ síðast²⁹; þórir bad menn³⁰ fara hljóð-
liga³¹ ok³² hleypa³³ af trjánum³⁴ berki³⁵, svá at
hvert trèit³⁶ sjái³⁷ frá öðru: [at vèr farim hina³⁸
sömu leið aprt³⁹; þeir komu síðan⁴⁰ í rjóðr eitt

mikit, en í rjóðrinu var skíðgarð hár, 41 hurð
var¹² fyrir¹³ skíðgarðinum⁴⁴, [ok [var lún⁴⁵ læst⁴⁶;
sex¹⁷ menn [af landsmönnum⁴⁸ skyldu⁴⁹ vaka yfir
skíðgarðinum [hverja nótt⁵⁰, sinn þriðjúng [nætr⁵¹
hverir ij⁵²; þá⁵³ er þeir þórir [komu til⁵⁴ skíð-
garðsins⁵⁵, voru þeir⁵⁶ vökumenn heim gengnir⁵⁷,
en⁵⁸ þeir, [er [vaka skyldu næst⁵⁹, voru⁶⁰ eigi
komnar á vörðinn⁶¹; þórir gekk at skíðgarðinum
ok⁶² krækti⁶³ [óxi sinni uppá⁶⁵, ok⁶⁶ las⁶⁷ sik⁶⁸
uppeptir⁶⁹, [fór svá [þar til er hann kom á upp
ok⁷⁰ inn um skíðgarðinn⁷¹ öðrumegin⁷²; [þá kom
ok⁷³ Karli at öðrumegin⁷⁴; ok⁷⁵ komu⁷⁶ [jafn-
snemma at hliðinu⁷⁷, ok⁷⁸ tóku⁷⁹ frá [lokurnar ok

mortuus semisem aut plus, interdum trientem aut minus, obtineret, quam pecuniam in silvas, exstructis
tumulis aut domibus conditam, abdi, terra et argento commixtis. Vesperascente die itineri se accingere
jubet; constitutum est, ne quis ab altero fugeret, neu gubernatore abitum imperante remaneret; relictis
navium custodibus, escendunt; egressis in terram primo occurrit planities, mox ingens sylva; Thorer
præibat, fratres agmen claudebant; ille monuit, ut tacite irent, et corticem arborum delibrarent, quo
facilius, interlucentibus arboribus, eandem viam regredi possent; tandem in locum arboribus late vacuum,
pervenerunt; hoc loco altum erat sepimentum ligneum, janua, quæ tum clausa erat, munitum; huic sepi-
mento sex ex incolis custodes quavis nocte erant impositi, ex quibus bini quavis tertia parte noctis
vigilarent; ubi Thorer ac sui venerunt ad sepimentum, excubitores domum redierant, qui vero his suc-
cederent, nondum in stationem venerant; Thorer ad sepimentum accedens, adunca seculi summum sepi-
menti marginem apprehendit, scendendo in summum evasit et superato sepiamento locum intravit; cum
Karlius eodem tempore alia parte (superato sepinento) adveniret, utrique eodem momento ad portam

1) a [., eða hauga, ok ausa molda við, en stundum skyldi gera af hús, h; a | penult., skyldi það fæ ræra haga ok ausa moldu; stundum vera hús ath gjer, L; a [., eða hænca ok ausa viðr moldu, en stundum voru hús at cjer, C; F; stundum h hauga ok ausa (með, add. G) moldu. stundum voru hús at ejor, D, G. 2) hann, C, D, G, I, L. 3) saði, G, L; ok, add. D. 4) skyldu, B, C, D, G, L; búast, add. C, D, F, G, D; skuli búast, I. 5) faraðinnar, B; ferdar, C, D, L. 6) om, B, C, F, u, I, L. 7) om, I. 8) um, add. G. 9) þeirra, add. C. 10) a [., fra öðrum renna, D. 11) hlegga, L; om, G, I. 12) þegar, C. 13) síðrimenn, G. 14) a, B, G; om, C. 15) fara, B, I; om, G. 16) a [., ná ganfa þeir upp allir, nema iijmena, þeir er eptir voru, L. 17) a [., leta þeir eptir menn til at geyma, I. 18) skips, C; skipa, D, G, L; skípa sína, H, H, I; a [., fair menn voru eptir at scipum, F. 19) a [., en ádir gengu, H, I; en er þeir gengu, D, G; a [., ná cansa þeir, F. 20) a [ om, F. 21) Pörir oc þeir breðr, add, F. 22) om, B, D, F, I, L; a [ penult., en er þeir gengu upp, C. 23) fyrir þeim, add, L. 24) a [ om, C, D, F, G, H, I, L. 25) þa, G. 26) stor ok, add, L. 27) fárst, B. 28) Karli ok Gunnsteinn, add, D, G, If, I. 29) síþarst, J, B, D, I, L; síþar, Karli oc Gunnsteinn, C, F, L. 30) þa, C, L. 31) hjoðsamiiga, B; ljúðlega, C. 32) om, B. 33) hleyper, B, D; hleyptu, C; hleypið, G; berki, add, I. 34) trjarn, G, L; viðum, I. 35) om, I. 36) tré, B, D, G, I; om, C, L. 37) matli sjá, B, H; sa, C, L; sér, I; sel, I. 38) a [., ef þeir ære þar, B. 39) om, B; a [ om, C, D, F, G, If, I, L. 40) om, I, L; fram, C, D, G. 41) ok, add. Þ, L; ok mikill ok, add, I. 42) om, C, D, G, I, L. 43) læst, add, D, I, L; ok læði, add, G. 44) om, C, D, G, I, L. 45) a [ om, B, C, D, L; ok, D. 46) a [ penult., om, D, G, L. 47) vj, D. 48) a [ om, D. 49) einart, add, B. 50) a [ om, II. 51) om, C, G, I, L; skyldi, D. 52) vaka, add, D. 53) en, I. 54) a [., gengu at, I. 55) skíðgarðinum, I; þá, add, C, L. 56) om, B, C, D, G, I, L. 57) heim farað, C, L. 58) ádir, add, L. 59) a [., þar skyldi næst vaka, B; þar næst scýdu vaka, C, D, G; næst attu ath vaka, L. 60) en, add, G. 61) vállinn, F; a [ penult. voru eigi komnit, er þa skyldu vaka, I. 62) hann, L. 63) kræchl, B, C; a upp, add, L. 64) eyxi, B; upp á eyxi, C; uppðinni, F. 65) á upp, B; om, C, L; a [., óxinni a skíðgarðinn, I. 66) a [., a upp eyxinni, D, G. 67) lass, C. 68) sek, B. 69) skaptina, add, F, I, L. 70) a [ om, C, D, F, G, I; a [ penult., ok komizt, L. 71) garþenn, C, D, G. 72) öðrum miðin hlípsins, B; öðrum miðin hlípsens, C, D, F, G, H, I; hlíðsinn, add, L. 73) om, B. 74) öðrom megin at hlíplu, B; a [., haftó Karlíle þá (ok, add G) komizt ifér sáðrðenn, C, F, G, H; Karli haftið ok þa þom yfir garðinn, I. 75) om, C, G; a [., kom Karli inn um earðinn, L; a [ om, D. 76) þeir, add, C, D, G, L. 77) þeir, add, L. 78) jafnsmætna til herþarinnar (dýranna, II), B, C, D, F, G, If, I, L. 79) om, B, C, I, L; Karli, add, D. 79) þa, add, B, C, L; þeir þa, add, D, I.

57v

454

gánga ¹ þeir Karli út á skipin fyrstir², þvát þeir
voru [áðr fremstir³, en þórir var lengst⁴ á landinu⁵.
[þegar⁶ þeir Karli [voru búnir⁷, þá⁸ kastaðu⁹ þeir
[tjöldunum¹⁰ af sér¹¹, ok slógu¹² festum¹³, síðan
drógu þeir [upp¹⁴ segl sitt¹⁵, gekk [skipit [þá út
á haf brátt¹⁶; en ¹⁷ þeim þóri tókst allt seinna,
[ok var skipi¹⁸ þeirra ¹⁹ óhógviknara²⁰, ok ²¹ er
þeir²² tóku til segls,²³ voru þeir Karli [komnir
lángt²⁴ undan landi²⁵; siglðu þá²⁶ hvárirtveggju
[yfir Gandvík, nótt var þá enn ljós, siglðu þeir þá
bæði²⁷ nærð ok daga, allt til þess [er þeir²⁸ [Karli
[lögðu²⁹ aptan dags³⁰ at eyjum nókkurum, lögðu³¹
[þeir²³ þá³³ seglit³⁴, ok³⁵ kastaðu³⁶ akkerum ok

biðu³⁷ straumfalls³⁸, þvát [mikil röst³⁹ var ⁴⁰
fyrir þeim; þá komu þeir þórir eptir⁴¹, lögðust⁴²
þeir [ok⁴³ um akkeri⁴⁴, [síðan skutu⁴⁶ þeir⁴⁸ báti⁴⁷,
gekk þórir [á bátinn⁴⁸ ok⁴⁹ [menn með honum⁵⁰,
rèru⁵¹ [þeir þórir⁵² til skips þeirra bræðra⁵³,
[þórir gekk⁵⁴ uppá skipit, þeir bræðr⁵⁵ heilsaðu⁵⁶
honum⁵⁷ vel⁵⁸; þórir [var⁵⁹ heldr fáligr⁶⁰, hanu
bað⁶¹ Karla fá⁶² sér menit, [þat er hann tók af
jómálanum⁶²: [þikkjumst⁶⁴ ek⁶⁵ makligasta r [hafa⁶⁶
kostgripi⁶⁷ þá, er þar [voru teknir⁶⁸, þvát [mér
þótti⁶⁹ þér mín við⁷⁰ njóta⁷¹, er [þér komust [í
braut⁷² með engum⁷³ mannskaða⁷⁴, en mér þóttir
þú, Karli, stýra oss⁷⁵ [í hinn mesta⁷⁶ váða⁷⁷.

aberat; Karliani, ut parati erant, velamenta navalia subito detenderunt, oras solverunt, et velum sustu-
lerunt, quo facto navis in pelagus procedebat; Thorerianis omnia fuerunt impeditiora, nam et navis eorum
circumagi remis multo difficilius potuit, et cum tandem velum sustulissent, Karliani longo spatio a terra
aberant. Jam utrique per Gandvikam (mare album), nocte adhuc sublustri, navigarunt, noctes diesque
iter facientes, donec Karliani vesperasam die ad insulas quasdam appulerunt; hic objecto vortice
marino, velum demiserunt et ancoras jecerunt, æstus mutationem exspectaturi. Mox Thoreriani, qui
sequebantur, advenientes, navem ad ancoras statuerunt, dein scapham demiserunt, qua conscensa Thorer
aliquot comitatus viris ad navem fratrum remigat; Thorer navem conscendit, benigne a fratribus salu-
tatur; ille se minus comem præbebat, postulans ab Karlio, ut monile, quo Jomaliaum spoliavisset, sibi
tradat: dignissimum enim me existimo, qui res pretiosissimas ex præda ibi parta obtineam, nam meo
beneficio factum judico, quod omnes incolumes evasistis, tu vero, Karli, maximo nos periculo objecisse

1) komu, I; þá gengo (gingo, E), C, D, E, G, L, 2) a [, fyrst a seip, C, E, L; fyrstir á skipin, D, 3) a [, fremater áðr, B, C, D, E, G, I, L, 4) tenki, H, 5) landi, B, C, D, E, H; land uppi, L, 6) er, add, C, E, G, I; ok þegar, D, 7) a [, penult., En þegar er Karli kom a skip, L, 8) a [, komu a skip sin, B; komu a skip sitt, D, E, G, I; qvámust a seip, þá, C, 9) cavstoða, B, G, I; toku, D, 10) tjöldum, E; tjöld, D, 11) a [, af sér tjöldum (tjöldunum, L), B, L, 12) upp, add, L, 13) landfestum, H; sinum, add, E, 14) om, I, 15) om, E, I; a [, segl sitt upp, G, L, 16) a [, brætt ut a hafit (haf, D), B, C, D: brætt a haf ut, E, L; ut brætt a haf, I; a [, penult, þá skipit brætt út á haf, G, 17) om, D, 18) a [, var (varþ, B) seip, C, B, G, I, L; þvi at skip, D, 19) Poris, B, 20) ouðradnara, B, C, D, E, G; ouðradrabo, H, I; ovandradnara, L, 21) en, D, E, G, I, 22) þórir, add, C, L, 23) þá, add, B, C, D, G, I, L, 24) a [, langt komnir, B, 25) a [, tanzi undan farnir, C, L, 26) om, D, 27) a [ abest in A, ifer (undan, C) Gandvik, [eott var (om, D) þá enn (a [, var þá nutti, I) ljós, siglþo þeir (þeðr, add, E) þá (þeði, add, D, L; þaði um, a.f.f., n) add, B, C, D, E, G, H, I, L, 28) a [, ath, L, 29) komu, C, D: a [, penult., komu, E, 30) a [, komu, I; a [, penult., komu, II, 31) lægðu, G, L, 32) om B, C, D, E, 33) a [, þar, E, 34) segl, G, H, I, L; seglia, B; a [, þar segl, C, D, 35) en, G, 30) cavstoða, B, C, D, E, F, G, I, L, 37) þar, add, B, E, G, I, 39) straumfali, B, C, D, G, H, I, L, 40) a [, ravst var mikil, C, L, 41) þeim, add, B, E, I, L; ok, add, G, L, F, 42) lægjast, C, D, I, L; liceja, F, ok liceja, E, 43) þar, F, 44) hie norum caput incipit F, inscribens: Porit dróp Karla, 45) a [, skutu síðan, I, L, 46) om, I, L, 47) oc, add, B, L, 48) a [, þar a, C, D, E, G, I, L, 49) x, add, L, 50) a [, hans menn ok, E; oc, add, C, D, G, I, L, 51) foru, I, 52) om, C, D, E, I; sípan, B; a [ om, I, 53) Karla, B, C, D, E, G; a [, til skipsins þeirra Karla, L; a [ quarto, þeir Porie skutu nu bati, gekk hann þá á ok hans menn, oc reru til skips þeirra Kalla, F, 54) a [, gekk Porir, C, D, E, I, L, 55) om, I, 56) heilsupo, B, D, G, I, L, 57) þeim, E, Pori, L, 58) om, I, 59) allt, add, B, 60) falamlugr, B; a [ om, H, 61) heidli, D, E, G, I, L; a; þaðið, C, F, 62) sætja, C, D, E, G, I; ath sœja, L, 63) sic A, H, I; a [, om, C, I, D, E, F, G, I, L, 64) þykjurme, C; þykjurms, D, 65) vera, add, B; a; þvát ok þykjurmsst, F, 66) elga, E, 67) kosgripi, D, 68) a [, fengust, D, 69) þættu, B; þóttu, C, 70) wt, C, E, L, 71) a [, þjer nutut min at (þvi, add, H), D, H, I, 72) a [, undan, I; a [, penult., undangvøme varþ auðt, B, E, L; undangváma var (varþ), C, D, G, 73) avngom, B, 74) seapa, C, D; váða, E; haska, L; mannhaska, H, I; a [, skáðlaust undan, F, 75) om, G, 76) vanda oc, add, B, 77) a [, til (hins, add, C, G) mesta getga, C, D, I, G; til hins mesta vana, I, L; til hinnar mesta óhæfta, F.

EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE. 457

landi, þegar þeir máttu²; síðan drógu þeir [segl upp³, ok sigldu⁴ [leið sína⁵; [ok er ⁶ þeir⁷ þórir sá þat⁸, [þá reka þeir af sér tjöldin sem ákafast⁹, en er þeir¹⁰ drógu¹¹ upp¹² seglit¹³, þá¹⁴ gekk í sundr dragreipit¹⁵, [fór þá¹⁶ ofan seglit¹⁷ þverskipa, varð þeim [þóri¹⁸ þat¹⁹ dvöl mikil²⁰, áðr²¹ þeir²² kvæmi²³ upp²⁴ seglinu²⁵ [í annat sinn²⁶, voru þeir Gunnsteinn þá²⁷ lángt komnir, [áðr [þeir þórir voru segtlbúnir, ok²⁸ skriðr varð²⁹ [at skipi þeirra³⁰; gjörðu þeir [þórir þá³¹ [hvártveggja³², at þeir³³ sigldu ok [rèru undir³⁴; slíkt hit³⁵ sama gjörðu þeir Gunnsteinn; [fóru nú³⁶

hváirtveggju [sem [aftók mest³⁷, [bæði [nætr ok daga³⁸, ok³⁹ dró seint saman [med þeim⁴⁰, [þvíat þegar⁴¹ [eyjasundin tóku til⁴², þá varð [mjúkara at víkja skipi Gunnsteins⁴³, en þó⁴⁴ [dró þórir⁴⁶ eptir [svá fast⁴⁶, [at⁴⁷ þá⁴⁸ er þeir⁴⁹ [komu fur⁵⁰ Lengjuvík⁵¹, snèru⁵² þeir Gunnsteinn⁵³ at landi, ok ljópu⁵⁴ [á land upp⁵⁵; en⁵⁶ [litlu síðarr⁵⁷ [komu þeir⁵⁸ þórir þar, ok [ljópu á land upp⁵⁹, ok⁶⁰ eltu⁶¹ þá; ⁶² kona ein gat⁶³ [hólpit Gunnsteini ok fólgit hann⁶⁴, ok er þat⁶⁵ sagt, at hún⁶⁶ [var⁶⁷ mjök⁶⁸ fjölkunnig⁶⁹; fóru þeir þórin⁷⁰ aprt til skipi⁷¹, ok⁷² tóku fè þat allt, sem⁷³ á [var

per transversam navim relaberetur; et longa interposita mora est, antequam Thoreriani velum iterum sustulissent; hinc Gunnstein und socii jam longo spatio anteverterant, priusquam navis Thoreriana expanso velo cursum corripuisset; tum Thoreriani utrumque fecerunt, et velificarunt et remigarunt; idem quoque Gunnsteiniani fecerunt; atque sic utrique cursu contentissimo et noctes et dies ferebantur, intervallo inter utramque navem tardius contracto: nam quando navigantes freta insularia excipiebant, navis Gunnsteiniana ad circumagendum erat facilior; verum tamen Thorer præcedentem tanta celeritate insectus est, ut, cum ante Lengjuvikam ventum esset, Gunnstein ac sui navem ad litus appellerent et in terram excurrerent; Thoreriani paulo post advenientes, in terram excurrerunt et eos persecuti sunt; Gunnstein, ope mulieris cujusdam, quæ artis magicæ perquam perita fuisse dicitur, servatus est; Thorer vero cum suis ad naves reversus, omnia bona, quæ in nave Gunnsteinis erant, rapuit; horum deinde loco navem lapidibus onerarunt, in sinum provexerunt, et perforatam demerserunt, quo facto Thorer domum in Bjarkeyam se contulit. Gunnstein et sui primo clam iter fecerunt, parvis navigiis vecti, noctu profici-

1) er, add. B.
2) a [ om. D, E, G, H, I, M.
3) om. B: sitt, D; a [, upp segl, E, G.
4) foro, B, D, E, I, M, a [ quarto, ok bjuggust a braut sem hváttigast, ok drógu þegar upp segl sitt, ok foru sem skjotast, L.
5) a [, leiðar sinnar, D, E, F, I, M.
6) a [, om. D, G, I, M; a [ penult, om. E; a [ sexto, bjuggu þegar sem hváttigast, drógu þegar upp segl sitt, oc foru lelpár sinnar, C.
7) om. B.
8) ok, add. H; a [, sau þeir Pörir þat, L.
9) acaflast, B; a [, ræka þegar tjöld (tjöldin, D) af sér, oc buaz sem acaflastig (akafast, D), C; D; þá reka þeir tjöld af ser ok bjuggust sem acaflastig, G; ok raku þegar tjöldin af ser ok boast sem acaflastig, L; ok reka tjöld af ser ok boast sem acaflastig, E; ok raku af sér tjöldin (a [, þá tjöld af sér, M) og búast sem acafast (skynndilegast, M) I, M.
10) sau þat, ath þeir, add. L.
11) segl, add. L.
12) om. B, C, D, E, G, I.
13) om. L.
14) om. I.
15) stægt, B, C, D, E, Æ, I, M; stagrinn, H, L.
16) a [, oc hljúp, C, L.
17) a [, for seglit uan, D; for seglit ofan, G, M; for seglit, I.
18) om. I.
19) a f, þetta, G.
20) nokkur, E.
21) en, add. G, L.
22) Pörir, add. B.
23) kæmi, B; fenei, C, L: komu, koma, E.
24) komet, add. C, L; óðru sinni, add. D, G.
25) om. E.
26) a [, avþro sínae, C; 1 óðru sinni, I, L; a [ om. D, G.
27) om. C, D, L.
28) a [ om. D, H; a [ penult., er, B, G, I, óðr, C; áðr en, L.
29) yrðe, C; var, G, I.
30) Pörís, E, F, C, G, I; Pörís, add, B, L; a [, a skipi Pörís, D.
31) om. C, G, I, M; a [ om. D.
32) bæði, L; a [ penult., bæði, E.
33) a [, þæþe, B, D, G, I, M; a [, þæðe, at þeir, C.
34) um dagin, L; om. E. seglinu, add. G; a [, reyru, D.
35) om. G, I, M.
36) om. B; þá, C, G, L; a f, fara þá, D; foru þeir þá, I.
37) a [, akafast, B, M; akafast, D; acaflastig, G; skynndilegast, H; a [ penult., om. C.
38) a [ penult., dag ok nött, G; uall ok dag, M; a [ quarto, þæði nött ok dag sem skynndilegast, I.
39) om. B; a [, nött oc dag, C, D; a [ quarto, dag ok nött, L; a [ quarto, komu flr Lengjuvik, E; komu þeir flr Lengjuvik, þá snua þeir þar at landi, F.
40) a [ om. D; ate lacuna incipit in E.
41) er, add. B.
42) a [, er þeir tóku eyasundin, G.
43) a [, þeim Gunnsteini mjúkara skip sitt, D.
44) þa, B.
45) a [, drógu þeir svá (om. D), B, D; drógu þeir Pörir, G, I.
46) om. G; a [, þeim svá, I; a [ om. B, F, D.
47) a [ sexto om. L.
48) En, D.
49) Gunnsteinn, add. B, D, I, L; a [ aexto, þá er þeir Gunnsteinn, C; Gunnsteinn, G.
50) a [, koma at, C; þeir flr, F.
51) Launguvík, G.
52) snua, F, I; þá snua, B, C, D, G, L.
53) þar, B, C, I, F, L, G; om. D.
54) af skipi, D; af scife ok, add. C; af skipina ok, add. I; þar af skipi ok, add. L.
55) a [, af skipina ok uppa land, G.
56) ok, L.
57) a [, af standu, F.
58) a [, þá kom, C.
59) a [, hlupu upp epter þeim, B, G, L; hljúpu nu upp aprtir þeim, C; laupa epter þeim, I; hlupu upp epter þeim, M.
60) epter þeim, D.
61) elta, C, Æ.
62) en, add. I.
63) add. B: om. A.
64) a [, fólgit Gunnstein, B.
65) svá, B, C, G, I, L, M.
66) sú, B, C, G, I, L, M.
67) veri, B, C, I, L, M.
68) om. L.
69) a [, veri fjölkunnug mjök, D, G.
70) þá, add. B.
71) skipanna, B, G: scips, C, I; skips sína, D, L.
72) om. G, I.
73) er, B, C, G, I,

58

458 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE.

skipinu¹ Gunnsteins, en² báru gjót í staðinn [ok fluttu skipit útá fjórðinn, ok hjuggu rauf á, ok söktu niðr³; síðan⁴ fóru⁵ [þeir þórir⁶ heim til Bjarkeyjar⁷. þeir Gunnsteinn fóru⁸ [fyrst⁹ huldu hófði¹⁰, ok¹¹ fluttust á smáskipum¹², fóru um nætr en lágu um daga, fóru svá [allt partil¹³ er þeir komu fram¹⁴ um Bjarkey¹⁵; [fóru þeir¹⁶ Gunnsteinn [fyrst heim¹⁷ t¹⁸ Lángey, t¹⁹dvaldist [hann²⁰ þar [þá litla²¹ hríð²², [áðr hann fór²³ suðr [með landi²⁴, ok lètti²⁵ eigi furr en hann kom suðr í þrándheim, ok bitti þar Ólaf konúng, ok segir²⁶ honum [tíðindin²⁷, slík²⁸ sem [vordin voru²⁹ í Bjarmalandsferðinn³⁰; kon-úngr³¹ lèt illa yfir [ferð þeirra³², [en bauð³³ þó³⁴ Gunnsteini³⁵ með sèr at³⁶ vera, ok [sagðist leið-

rètta skyldu³⁷ [mál hans³⁸, þegar³⁹ hann mætti [sèr svá viðkoma⁴⁰; Gunnsteinn [þakkaði konúngi vel boð sín, ok⁴¹ þekktist þat⁴², ok dvaldist hann⁴³ með Ólafi konúngi [um hríð⁴⁴.

135... ⁴⁵Finnr sendi menn sína í Bjarkey til þóris hunds, ok lèt þar krefja leiðángrs⁴⁶ sem annarstaðar; en er þóri komu þessi boð⁴⁷ kon-úngs, þá bjóst hann þegar til ferðar, ok skipaði⁴⁸ húskörlum sínum [á þat hit mikla skip⁴⁹, er⁵⁰ hann hafði [haft⁵¹ áðr⁵² um sumarit⁵³ til Bjarma-lands, bjó hann⁵⁴ þat með [síns eins⁵⁵ kostnaði⁵⁶. ...⁵⁷ ok þat með, segir Finnr, at þú skalt nú framselja menit [þat hit mikla [ok⁵⁹ hit góða⁵⁹, er [þú tókt⁶⁰ af Karla dauðum⁶¹; þórir kveðst

scentes, interdiu quiescentes, cumque hoc modo Bjarkeyam prætervecii essent, Gunnstein primo ad Lang-
eyam appulit, ubi brevi commoratus, austrum versus secundum litora navigavit, cursus non prius inter-
misso, quam in Thrandheimum perveniret; hic regem Olavum convenit, eique res, quæ in expeditione
ad terram Bjarmorum acciderant, exposuit; rex exitum professionis gravissime tulit; tamen Gunnsteinum
secum versari jussit, pollicitus se, cum primum se obtulisset occasio, rem ejus restituturum; Gunn-
stein regi gratias egit, oblatam conditionem gratus accepit, et aliquantum temporis apud regem Olavum
commoratus est.

135... a Finnus in Bjarkeyam ad Thorerem canem misit, qui hic, ut aliis locis, copias et naves postularent; quæ regia mandata cum ad Thorerem pervenirent, confestim sese ad iter paravit, et navem illam magnam, quam superiore æstate ad terram Bjarmorum duxerat, suo solius sumtu ornatam, domesticis suis instruxit ... atque insuper (ait Finnus) magnum illud et eximium monile, quo mortuum Karlium spoliasti, reddito; cum Thorer se ullum monile cepisse negaret, Gunnstein prodiens testatus

1) skipi, D; a, skipi þeirra, L.
2) ok, L; a, skipinu var, ok, I.
3) a [ om., A; oc (om.) c) fluttu síban (om. C, D) skipit út a fjórþjan,
bjóga þa (om. C, D, F) a rauf, oc saveþo (smyróðu, C) mír, add. B, C, D, F; ok fluttu út a fjórðinn ok hjugga rauf ok söktu síðar, add. G, H.
I, L; fluttu skipit út a fjórðinu ok (om. G) hjúgu rauf á ok söktu síðar, add. G, H
4) om. L, M.
5) fara, D.
6) om. I; a [ om. L.
7) við sva þát, add. L.
8) fara mjök, D; mjóc, add. C.
9) mjóæ, L.
10) a [, mjúk huldu hófði 1 fyrstu, I.
11) om. B, C, D.
12) sma-
bátum, B, D, G, H, I, J; smáðatum oc, C, L.
13) til þess, B, c, D, G, I, L.
14) om. I.
15) oc allt til þess er þeir komun úr sýslu þóris,
add. B, C, D, G, H, I, L.
16) a [, fór, C, D, G, I, L.
17) a [, heim fyrst, D, I.
18) hja, L.
19) oc, add. B, D, G, I, L.
20) om.
G, I; þeir, L.
21) a [, scamma, B, G.
22) a [ penul., þar skamma stund, D, I.
23) a /, for síban, B; fór hann þá þegar, D, G, I.
24) a [,
G, I, L.
25) letti hannu, D; hann þá, add. L; a [ antepen., þar skamma stund, letti hann þá, C.
26) saþþe, B, I, L.
a leíd, D, G, H, I, M; a [ om. L.
27) túnði, G, I, L.
28) a [, slík túnði, D.
29) a [, orþit hóðu, B.
30) Bjarmalaðfórenne, C, L.
31) hann, C.
32) a [, þeirra
ferð, D, I, L.
33) bad, B; a [, ok bad, L.
34) om. C, G, L; a [, ok bad, D, I.
35) Gunnstein, B; hæm, add. C.
36) om. B, G.
37) a [ þaghe (segir, G; svá þát, I, G), at hann skyldi leíðrétia, B, C, D, G, I, L.
38) Gunnsteins, C, I: a [, hans mal, D.
39) þá er, B, C,
D, G, I, L.
40) om. D: a [ viðkomast, B, G, II, I; a [ om. L, C.
41) a [ om. B, C; a [ þecktist þat bod, D, I, L; a [, þecktist þát, G, H.
42) hvártveggja, add. B; bod, add. C.
43) om. B, C.
44) a [, i gódu iferlæti, B; a [ om. C.
45) cfr. Heimshkringla, ójafs saga hins helga c. 149.
46) supra p. 340-344.
47) orð, F, M.
48) af, add. B, c, D, I; með, add. G, H; skip af, add. L.
49) a [ skip þát, B, C,
supra p. 340-344.
50) hann atti ok, add. I.
51) om. C, I, L.
52) a [, ár hæft, B, D.
53) hæft, add. I.
54) om. G.
55) a [, sínum eins, G; sínum at eins, C; sínum ein-, B; sínum einum, I; sínum, L.
56) einum, add. L; a [, sínum kostnaði eins, D.
57) cfr.
supra p. 342.
58) a [ penult., þát, I.
59) a [ om. B, C, D, F, G, L; a [ penult. om. H.
60) a [, hann tok, B, C, D, F, G, I, L.
61) om. B.

a) Le roi Olaf le saint convoqua les bans du royaume pour aller en guerre contre Kanut le puissant. Il envoya à

cet effet Finn Arnason au nord du Halogaland a fin d'y
réunir des combattants et faire armer des vaisseaux.

EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE. 459

ekki men¹ tekit hafa; þá gekk Gunnsteinn fram, ok sagði [at þórir hefði tekit menit af Karla dauðum, ok sagði² at [Karli hefði³ menit⁴ á hálsi [sér, er hann gekk til fundar við þóri⁵, en [þá var [af honum⁶, er vèr tókum lík hans; þórir [lèzt ekki hugleidt hafa⁷ um men þat⁸: en þóat⁹ [verit hafi nónkkut¹⁰ men¹¹, þá mun¹² þat¹³ [heima liggja¹⁴ í Bjarkeyju; þá setti Finnr spjótsoddinn fyrir bjóst þóri, ok [mælti at hann skyldi þá¹⁵ [framselja menit¹⁶, [þótt honum þætti allmikit fyrir¹⁷; þórir tók þá menit af hálsi sér, ok seldi¹⁸ Finni¹⁹... ²⁰Kom þat þá upp, at þórir hafði²¹ of lausafjár²², [hafði hann þar þá [allt lausafè þat²³, [er hann

hafði [haft²⁴ [af Bjarmalandi²⁵ [hit furra sumarit, ok svá þat er hann tók af þeim Karla²⁶; en í tunnum²⁷ þeim hinum miklu²⁸, þá²⁹ var ³⁰ botn [fyrir innan þann³¹ botninn, ok allskamt í [milli³², ok var þar [drykkriinn í milli³³, en [hvártveggi tunnan sjálf³⁴ var reyndar³⁵ full af [gulli ok³⁶ grám skinnum, ³⁷ hjór ok safala³⁸...⁹

172... ³⁹En er sumraði þá bjó konúngr ferð sínka ok fèkk sèr skip, fór hann um sumarit ok lètti eigi fyrr en hann kom [austr í Garðaríki⁴⁰ á fund Jarazleifs⁴¹ konúngs ok þeirra Íngigerðar⁴²; Ástriðr drottnínng ok Úlfþildr⁴³ voru eptir í Svíþjóð⁴⁴, en [konúngr hafði⁴⁵ með sèr Magnús son

est, Thorerem mortuo Karlio monile eripuisse, Karlium enim cum Thorere congrientem monile in collo gestasse, in suscepto vero funere nullum monile visum; Thorer se monile istud haud notasse simultavit: si vero fuit monile nescio quod, puto in Bjarkeya relictum; tum Finnus hastæ mucrene pectori Thoreris admoto, quantumvis invitum reddere monile jussit; quo facto Thorer monile collo detractum Finno tradidit... Tum vulgo compertum est, Thorerem ingentem vim pecuniæ possidere, nam omnem secum vexit pecunium, quam superiore æstate ex Bjarmia devexerat, item eam, qua Karli ac socios ejus spoliaverat; ingentia autem illa dolia intra fundum extremum habebant alium, fundum interjecto spatio, quod potus occupavit; utrumque vero dolium revera repletum erat auro, cinereis pellibus, fibrinis ac zibellinis...

172... Ineunte vero æstate ad profectionem se rex paravit, comparatjsque navibus eadem æstate iter ingressus, non destitit priausquam orientem versus in regnum Gardorum ad regem Jarazleivum et Ingigerdam pervenit; regina Astrida et Ulvilda in Svethia remanserant, Magnum vero filium rex secum

1) menit, L.
2) a [ om. C, D, F, G, H, I, L.
3) haftc, B, C, G, I; haft, add. L: a [, hann hafði haft, D.
4) men, G, I.
5) a [, þá er þeir skilbæst (skilda, I, L), C, D, F, G, I, L.
6) a [, a brautu, C, D; s brottu, F, G, I; a [ penult., þat þar þá burttu, L.
7) a [, sagði at hann hefði ekki hugleidt, F, G, I; sagsbt ekki hugtar hafa, M.
8) a [, s. at hann hafði eigi hugleit um menit (men þat, D, L), C, D, L.
9) þot, B, G.
10) a [, var hafðim nokot, C, D, G, I; var hefðim þaðan haft noekut, F.
11) om. G; haft, add. D.
12) mandi, F, L.
13) om. C, D.
14) om. C; a [ om. L.
15) om. C, F, G; a [, bad hann, I.
16) a [, sèlja menit, G; a [ penult., mælti, ath hann mænti þá þrjsta, svo ath hann kennði, nema hann seldi fram menit, L.
17) a [, er hann tók af Karli, D; a [ om. B, C, F, G, H, I, L, M.
18) fram, add. C.
19) fram menit, F.
20) cfr., supra p. 344.
21) þar, add. L; þá þar, add. G.
22) þar, D.
23) a [, rè þat allt, B, C; fe allt, L; þat rè, F; a [ penult., hann hafði þar þat rè, I.
24) tekit, B, F; a [, sem þeir hárðu tekit, C; sem hann hafði, I.
25) a [ i Bjarmalands fórenni, C (supra scripto ð quasit ferðeni).
26) a [, hvártirveggja (hanno, add. C) oc Karli, B, C; a [ om. I; a [, ok þeir Karli, H; a [ penult., i Bjarmalands ferðinni ok þeir Karli, F; a [ antepen., fenvit á Bjarmalandi ok þeir hvarirvezzja Karli, L; a num. 22, hafði þar þat rè, er þeir hófbu fenvit a Bjarmalandi hvártirveggja ok Karli, G; hófbu þeir þar lausafè þat allt, er þeir hófbu tekit i Bjarmalandsferðinni hvártirveggja, hann ok Karli, D.
27) tunnumum, I.
28) stora, L.
29) þar, C; þa, D, G; om. F.
30) þar, add. I.
31) hinn, B.
32) a [, fra hinom botninom, B; a [ penult., skamt rè avðrum (chium, G) botne, C, G; a num. 31, om. D.
33) millom, B; a [, i milli drykkr, C, G; i drickr, D; a [ antepenult., skamt fra hinum botninom, sem drykkrinn var við, I; skamt rè áðrum botni, ok var þar i milli dryekr, F; skamt fra hinum ytra botninom, ok þar i millum var dryekrinn, L.
34) a [, sjálf tunnan hvártirveggja, I; tunnan hvártveggja, C, F, L; tunnan sjálf hvártirveggja, þa, B, D, G.
35) raunar, B; om. C, D, F, G, I, L.
36) a [ om. B, C, F, D, G, H, I, L.
37) oc, add. B, C, F, L.
38) safala, B, C.
39) cfr., Helmkringla, ólæte saga hins helga, c 190, 191, supra p. 344-346, it. p 412-414.
40) a [ om. H.
41) Jarizleifs, B; Jarizleifs, C; Jarizleifs, D.
42) Ingigerðar, C; drottningar, add. B, C, D, F.
43) konungsdóttir, add. C, H.
44) Svíþjóð, B, F, L.
45) austr, add. C, D.

a) þórer hundr var oc ríkr maðr, hann hafðe færet til
Biarmalanz oc drepit þar góðan mann þann er Karle hét;

konongr sændi menn til oc fec þórer naðulega sætt firir
illvirki sitt; fór síðan or landi, U.

58*

460 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE.

sinn¹. Jarazleif² konúngr fagnar vel Ólafi kon-
úngi, ok baud honum með sér at vera ok hafa
þar³ land⁴ til slíks⁵ kostnaðar, sem hann⁶ þurfti
at halda lið sitt með⁷; [þat þekkist⁸ Ólafr kon-
úngr⁹, ok dvaldist hann¹⁰ þar¹¹ . . .

177.... ¹² Þýr Björn þá ferð sína skyndiliga,
ok hafði [með sér nokkura menn, ok ¹³ fór síðan
dag ok nátt [ferðar sinnar, [þar til¹⁴ á hestum, [er
[hann [má¹⁵ þat¹⁶, [en þat¹⁷ á skipum, [er [svá
[mátti, ok ¹⁸ lètti¹⁹ eiigi fyrir ferð sinni, en hann
kom [um vetrinn²⁰ á jólum²¹ í Garðaríki²² á fund
Ólafs konýngs, ok varð konúngr allfeginn, er Björn
hitti hann; spurði²³ konúngr²⁴ margra tíðinda
nordan²⁵ or²⁶ Noregi²⁷. Björn segir konúngi at
Hákon²⁸ jarl var týndr, ok land var²⁹ höfðingjalaust...

178³⁰. Síðan er Ólafr konúngr [var kominn í
Garðaríki³¹, hafði hann stórar áhyggjur ok hugs-
aði³², hvat³³ ráð hann skyldi upp taka. Jaraz-
leifr³⁴ konúngr ok Íngigerðr³⁵ drottning ráðu³⁶
Ólaf konúngr at dveljast þar³⁷ ok taka³⁸ [upp ríki
þat³⁹, er heitir⁴⁰ í ⁴¹ Valgaría⁴², [ok er þat⁴²
einn⁴⁴ hlutr af Garðaríki⁴⁵, ok var [þat fólk allt⁴⁶
heiðit⁴⁷ í því landi. Ólafr⁴⁸ konúngr hugsaði opt⁴⁹
[fyrir sér⁵⁰ þetta⁵¹ boð, [en er hann bar [þetta
ráð⁵² fyrir vini⁵³ sína, þá⁵⁴ löttu⁵⁵ allir at stað-
festast þar, ok eggjuðu konúngr [at leita⁵⁶ norð-
til⁵⁷ [Noregs til ríkis síns⁵⁸; konúngr hafði þat
enn⁵⁹ í rádagjörð sinni, at leggja niðr konungsnafta⁶⁰
ok fara út í [heim [til Jórdanar ok⁶¹ til Jórsala, eðr
í aðra helga staði⁶², ok gánga⁶³ undir regluhald⁶⁴...⁶⁵

duxerat. Rex Jarazleivus regem Olavum amicissime excepit, ei conditionem fecit secum commorandi, tantumque agri concessit, quantum sumtus alendi exercitus posceret; rex Olavus hac conditione usus ibique commoratus est....

177.... His causis Björn profectionem summa festinatione paravit, adsumtisque aliquot viris iter interdiu noctuque fecit, pro locorum natura jam equis, jam navibus usus, neque ante destitit itinere, quam insequentis hiemis festo jolensi in regnum Gardorum ad regem Olavum pervenit; hujus adventu rex magnopere lætatus, de multis rebus memorabilibus, quæ in Norvegia accidissent, percontatus est; retulit Björn, interiisse Hakonem dynastam, vacare principe Norvegiam....

178. Rex Olavus, ex quo in regnum Gardorum pervenerat, magnis affectus est curis, quid consilií raretur et regnum, dictum Valgariam quæ pars regni Gardorum est, regendum susciperet, cujus incolæ omnes ethnicismo addicti erant; quam conditionem cum ipse secum animo sæpius perpendebat, tum ea de re ad amicos retulit, omnibus dehortantibus, ibi ut sedem figeret, hortantibus vero, ut regnum suum Norvegiam expetitum iret; præterea hoc consilium agitavit rex, regium nomen deponere, ad extera loca proficisci, Jordanem et Jorsalos aut alia sancta loca adire et disciplinis monasticis se submittere...

1) a [ om. H; með konónsí for Maclus son hans, B.
add. C. 2) Jaritzleif, B.
3) om. B.
4) hans, add. B.
5) om. B.
6) villde wda.
add. C. 7) við, D.
8) þækþæz, C.
9) a [ om. F.
10) om. B; Ólafr kgr. F.
11) um hríb, add. B.
12) cfr. Heimskringla.
Ólafs saga hins helga c. 197, supra p. 347.
13) om. C, D, F, L.
14) a [ þa, B, C, D, L; þar, T, H; af ferðum hans er þat ath segja, at hann for þa,
a priore [ F.
15) matti, F.
16) a [ , matti þat, L; matti svá, B; a [ penult, svá matti, C, D; a [ antepen. om. H.
17) þa, B, C, L; þar, T, H; a [ þa, F.
18) a [ , bar til, B, D; a [ penult, þat var til, C; þannig bar til, L. F; a [ antepen., sem þat matti, T, H.
19) hann, add. B, F, T, H, L.
20) a [ om. H.
21) austr, a.td. B, C, D, T, H.
22) ok, add. B, C, D.
23) þa, add. B.
24) haun, add. F, T, H.
25) om. B.
26) af, C, H.
27) tanol, T, H.
28) om. B, D, F, L.
29) þa, add. B, C, T, H.
30) cfr. Heimskringla, ól., s.; hins helga,
c. 198, supra p. 319.
31) a [ , kom 1 Garþa austr, þa, B.
32) hann um, add. B.
33) hvert, C, D, T, H.
34) Jar, B; Jariz, C; Jaralæif, T.
35) Ingigerðr, C.
36) buþa, B, C, D, T, H.
37) með sér, B, C, D, F, L.
38) þar, add. L.
39) til forraþa, add. B.
40) a [ , þar ríki, F; til sin þat ríki, T, H; sem heitir, add. T.
41) om. C, D, T, H.
42) Vágaria, D; úlfgara, C; Wicarta, B; Wlgaria, T; úlfgara, H.
43) a [ , þat or, L.
44) hinn beizti, add. B.
45) a [ om. T, H.
46) mart, B; a [ , þar mart folk, C, D; þar fólk allt hand-, T, H.
47) er þar var, add. B.
48) or, C.
49) om. B, C, D, T, H.
50) um, add. B, D.
51) hie desinit fragmentum membr. T.
52) om. D, L; a [ , þat upp, B.
53) menn, B, F; a penult, [ ok bar þat fyrir menn, H; a [ antepen., bod þetta firir sér um þetta bar hann firir menn, C.
54) en þeir, H.
55) hann, add. B.
56) rábja, B; rábast, F, D, fara, C.
57) a [ , a at radast aprt til, H.
58) a [ , ríkes sin, I. Norez, C, H.
59) ok, H.
60) konungstjæl, B, C, D, H, L.
61) a [ om. B, C.
62) a [ penult., Jórsalaheim ok sækja heim heilaga staði, H.
63) rádast þar, H.
64) regulam, H; regulu, C, D, H.
65) cfr. supra c. 198-199, p. 348-350; st. p. 413-414.

EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE. 461

179⁰. ¹[þat³ er sagt³, [at⁴ sá⁵ atburðr varð⁶ [i Garðaríki⁷, þá er Ólafr konúnr var þar⁸, at son einnar göfugrar ekkju⁹ fèkk kverkasull, ok sótti sýa mjók, at sveinninn¹⁰ mátti [eigi¹¹ mat neinum¹² niðr koma¹³, ok þótti hann banvænn vera [; móðir sveinsins gekk¹⁴ til Íngigerðar drottníngar, þvát [hún var [kunn henni¹⁵, ok sýndi henni¹⁶ sveinninn; drottníng segir at hún kunni¹⁷ þar [engvar lækníngar¹⁸ til at leggja: gakk þú, [segir hún¹⁹, til Ólafs konýngs, hann [er hér læknir beztr²⁰, ok bið hann fara höndum [um kverkr²¹ sveinsins²², ok ber til orð mín, ef hann vill eigi elligar. Hún gjörði svá sem drottníng mælti, en er hún fann konúng, þá segir hún honum at sveinn²³ hennar²⁴

var banvænn af kverkasull, ok bað hann fara höndum um²⁵. Konúngr²⁶ segir²⁷, at hann var eigi²⁸ læknir, bað²⁹ hana fara þángat sem læknar voru³⁰; hún segir³¹ [at drottníng³² [hafði henni þángat visat: ³³ok bað³³ mik³⁵ sín orð tilsenda³⁶, at þèr [legðuð lækníng til³⁷, sem³⁸ þèr kynnið [bezt³⁹, ok hún sagði mèr, [at þèr kynnið bezt hèr í landi⁴⁰; síðan⁴¹ fór⁴² konúngr [til, ok fór⁴³ höndum um [kverkr sveininum⁴⁴, ok þuklaði⁴⁵ sullinn⁴⁶, til þess er sveinninn hrærði munninn, þá tók konúngr⁴⁷ brauð ok braut ok lagði í kross í lófa sèr, síðan lagði hann þat í munn sveininum, en hann rendi⁴⁸ niðr, ok ⁴⁹ þaðan af tók [or⁵⁰ verkinn⁵¹ or kverkunum⁵², ok varð⁵³ hann á fám dögum

179. Cum rex Olavus in regno Gardorum se continebat, hæc res ibi accidisse dicitur; filius in-
signis cujusdam viduæ angina laboravit, et tam male affectus est, ut nullum cibum glutire posset peri-
turoque similis videretur; hunc puerum mater ad reginam Ingigerdam, quippe notam sibi, adduxit eque
monstravit; regina nullam se posse medicinam adferre fassa: adi, inquit, regem Olavum, qui heic faci
medicorum peritissimus est, eumque roga, ut fauces pueri manibus contractet; quod si sponte facere
recusaverit, meo nomine eum compella. Illa ut præcepit regina, fecit, cumque regem convenisset, signi-
ficat, filium suum letali angina laborare, orans, ut manibus pertractaret; rex, se medicum esse negans,
am adire medicos jussit; illa se jussu reginæ eum adiisse ostendit: et jussit me sua tibi verba perferre,
ut quam posses optimam adferres medicinam, te enim hac in terra medicinæ peritissimum esse dixit;
deinde rex accedens fauces pueri manibus pertractavit, et anginam tam diu tentavit, donec puer os
movere coepisset; tunc panis frustum sumsit, fractumque palmæ suæ forma crucis imposuit, dein ori
pueri indidit; quod cum ille gustavisset, omnis dolor faucibus exemtus est, quo facto puer intra paucos

1) cfr. Hkr., ól. s. helga, c. 200, supra p. 350-351. *Inscriptiones*: Miraculum, B; Læknjarar Óltafes konánés, H; Af jarteln Ólafs konánés, L; Konuner hjálpaði einum sveinl, F.
2) Svá, D, H, u.
3) a [, Pat er aðh segja, L.
4) a [ penult., Litlu sífar varð, F.
5) om, D.
6) om, F.
7) a [, om H, a [, antepen, Svá bar at, B.
8) a [, Garþariki, B, H.
9) hæstreyja, B; kenu, O.
10) sveininum, D; hann, H.
11) engi, D.
12) a [, aŋga, B; nè neína, L; oegnum mat, F.
13) a [, nærr ecki, a mat bergja, H, O.
14) a [, móður sveinsins oc svá mórgram avþrum; sígan geco hon, B.
15) a [, kunnokona hennar, B; kunnleikakona hennar, D, H, O; a [ penult., henni var hon málkunn, L.
16) þa, add, D.
17) kann, F, H.
18) önga læknfing, a [, F.
19) a [, om, H.
20) baztr, B; mæxtr, L; a [, véit ek hér mestan lækní, D.
21) mein, B, D, L.
22) a [, meinit.
H, O; sveinnin, F.
23) son, D; sveinninna, H.
24) om, H.
25) sullinn, add, B; meinit, add, H, O.
26) Hann, H.
27) henni, add, B.
28) eninn, B, H, L; enel, F, O.
29) hann, add, H.
30) með sveinninn, (add, B).
31) kvað, H.
32) a [, drottninu, H.
33) a [, sagði hann baztan lweni í staðinnam; oc hon visalpli mér hingat, B; sér þangat hafa visat, //.
34) hon, add, D.
35) om, D.
36) til bera, B, D, H, O; til segja, F.
37) a [, legbít til slíka lækníng, B; leggit til þa lækníng, H, O.
38) ef, F.
39) om, D, H, O.
40) a [, attu værir beztr læknir (i staðinnam, add, H, O')', D, H, O; a [ penult., om, L, E.
41) þa, D, F, H, L, O.
42) tok, H, L, O; a [ penult., þa tók, B, D.
43) a [, sveininn ok for, H; a [, om, D, F.
44) a [, kverkarnar, H.
45) þvolaþi, B.
46) om, D; mjók lengi, add, B, H.
47) hann, B.
48) svelg, B, D, F, L, O; svelgði þi, H.
49) en, B.
50) om, F.
51) verk, L; verk allan, D; a [, verk allan, H, O.
52) kverkum hans, L.
53) var, O; a [, vere allan or qverkum honum, var, B.

a) 79. Dæta var þar enn í Garðum austr sem margtúl
er, at ækcia æin átte sun þann er haftðe kværka súll; móðer
svæinsens ræðer firir Íngigjörðar drottníng oc biðr hana hællja
ráða; gac þú, kvað hon, firir Ólaf konong oc bið hann nokkora
hiálþræða; en hann man æigi læknar kallazc, en þú skallt þat

ssegia, at þú hævir þat hæyrt, ef konongrænn lægði brauð í
munn manne at þá man batna; en hon gerðe svá; konongr-
enn brytr af braudinu oc læggr í munn svæininum, oc kallaðe
þegar í staðenom in, U.

["462 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE.", "alheill. [Móðir hans¹ [varð feginn² [ok allir³ frændr⁴; [þá var⁵ [furst á þann veg⁶ virt, at⁷ Ólafr konúngr hefði [svá miklar⁸; [læknis hendr⁹, [sem mælt er um þá menn, er¹⁰ [mjök er¹¹ sú ífrótt lagin¹³, at¹² þeir hafi¹⁴ hendr góðar¹⁵, en síðan er¹⁶ jar- tegnagjörð¹⁷ hans¹⁸ [varð alkunn vorðin¹⁹, þá²⁰ tekit fyrir sannar²¹ jartegnir²².", "180²³. Síðan er Ólafr konúngr hafði ráðit fyrir sér at hann mundi²⁴ snúast til heimferðar, þá bar hann þat upp²⁵ fyrir Jarazleif²⁶ konúng ok Íngi- gerði drottníngu; þau löttu hann þeirrar ferðar, sögðu þau at hann skyldi hafa í²⁷ þeirra ríki þat veldi²⁸, er honum þætti sér²⁹ sæmiligt³⁰, en ³¹ báðu hann ³² eigi fara á ³³ vald ³⁴ úvina ³⁵ sinna með svá lítinn liðskost³⁶, sem hann hafði [þar³⁷;", "sagði Ólafr konúngr³⁸ [drauma síná³⁹ [ok þat með, at hann kvaðst⁴⁰ hyggja, at þat væri⁴¹ guðs [vilt ok⁴² forsjá⁴³. En er þau fundu at hann⁴⁴ hafði [ráðit fyrir sér⁴⁵ at fara aprt til Noregs⁴⁶, þá buðu⁴⁷ þau honum allan þann fararbeina⁴⁸, er hann vildi af⁴⁹ þeim þiggja; konúngr⁵⁰ þakkar þeim með fógrum orðum sinn góðvilja⁵¹, segir at hann vill fúss⁵² þiggja af þeim [þat er hann þarf til [ferðar sinnar⁵³.", "181⁵⁴. Þegar á bak jólum hælt Ólafr kon-úngr⁵⁵ á búníngi⁵⁶, hanu hafði nær cc⁵⁷ manna sinna; fèkk Jarazleifr⁵⁸ konúngr þeim öllum⁵⁹ eyki⁶⁰ ok [þarmeð reiða⁶¹, svá sem þeir þurflu. En er⁶² konúngr var búinn, þá [fór hann; ⁶³leiddi Jarazleifr⁶⁴ konúngr hann ok Íngigerðr drottníng", "dies sanitati restitutus est. Mater omnesque consangvinei ea re magnopere lætari; hæc res primo sic æstimata est, quasi regi Olavo medicæ manus fuissent, quemadmodum qui ei arti perquam idonei sunt, bonas manus læbere dicuntur; eadem res postquam vulgo innotuerat mire ab eo gesta, pro vero miraculo habita.", "180. Ubi rex Olavus domum reverti statuerat, hoc propositum regi Jarazleivo et reginæ Ingigerdæ aperuit; hi, profectionem disvadentes, polliciti sunt, in regno suo tantum imperii, quantum sibi ipse convenire judicaret, habiturum, rogaruntque, ne cum tam exiguis copiis, quam ibi haberet, sui copiam hostibus faceret; rex Olavus eis somnia sua retulit, et putare se, divina voluntate et consilio hoc propositum profectum esse; ubi vero animadverterunt, ei deliberatum esse, in Norvegiam redire, omnia ad iter expediendum necessaria, quæ acceptare ab iis vellet, obtulerunt; rex eis pro benignitate sua prolixæ gratias egit, dicens, quæcunque itineri expediendo opus essent, libenter ab eis accepturum.", "181. Statim post festum jolense rex Olavus iter comparare maturavit; ex suis ad duas centurias habuit, quibus omnibus rex Jarazleivus jumenta et apparatus quantum opus esset suppeditavit; rex, ut paratus erat, profectus est, ab rege Jarazleivo et regina Ingigerda honorifice dimissus, Magno filio apud", "1) sveinsins, B; a [, Móðirin sveinsins, H; ok frændr, add. H.", "2) mjök, add. B, D; a [, urðu fegnir, H.", "3) þeir, B, D, L; ok svá, a [, o.", "4) hans, add, D, L; oc kunnamenn sveinsins, add. B; a [, ok svá kunningjar þeirra, H.", "5) a [, var þa, B; var þat þa, H.", "6) a [, t fyrsta þaing-", "inn, L; fyrst þannig, D.", "7) sem, L.", "8) þobar, B; a [, om. D; a [, þar, H.", "9) lagit, B; er gefin, H.", "10) sem, H.", "11) hafði, H.", "12) a [, penutt, om. D.", "13) om, B; a [, var alkunnig, H, L.", "14) það, H.", "15) om, H.", "16) jaricenlr, B.", "17) þar, B; a [, hæm, hæm, hæm, hæm, hæm, hæm

EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE. 465

230¹. Sá atburðr varð á Stiklastöðum [í orrostu⁵, sem fyrir var ritað³, at Ólafr konúngr kastaði frá sér sverðinu Hneiti⁴; þá er hann fækk sár, en einn maðr svenskr⁵ hafði brotið sverð sitt, ok tók þá sá⁶ upp sverðit Hneiti, ok vá með því, en sá maðr komst or bardaga, ok fór með öðrum flóttamönnum, kom hann fram í Svíþjóð [ok fór⁷ heim til búss sín, hafði hann sverðit alla sína æfi, en síðan hans son ok tók⁸ hvern eptir annan þeirra frænda, ok fylgði [þat jafnan⁹, at hvern sagði öðrum nafn sverðsins¹⁰, ok svá hvaðan komit var. En [þat var¹¹ miklu síðarr á dögum Kirjalax¹² [Miklagarðs keisara¹³, at þar [voru í Miklagardí¹⁴ [margar¹⁵ sveitir¹⁶ Væríngja, þá bar svá at á einu sumri, þá¹⁷ er konúngr¹⁸ var í herferð, ok lágu þeir í herbúðum sínum, Væríngjar hældu vörð ok vóktu yfir

konúngi, lágu þeir á völlunum¹⁹ [fyrir utan herbúðir²⁰; [þeir skiptu náttum með sér til vóku²¹; en þeir, er áðr höfðu vakat, lögðust þá niðr [ok sváfu²², þeir²³ voru²⁴ allir alvopnaðir²⁵; þat var [siðr þeirra²⁶ þá er þeir lúgðust til svefnns, at hvern hafði hjálm á höfði ok skjöld yfir sér, en sverð undir höfði, ok skyldi leggja hina hægri hönd á meðalkafla; [einn²⁷ hvern þeirra félaga, sá er hlotið hafði [at sofna²⁸ enn efra²⁹ hlut nætrinnar³⁰, vaknaði hann í dögun³¹, þá var sverð hans í brottu, en er hann leitaði, þá fann³² hann sverðit, hvar lá á vellinum lángt frá honum, hann stóð upp, ok tók sverðit, ætlaði hann at félagar³³ hans [, þeir er [vakat höfðu³⁴, mundu³⁵ gjört hafa til spotts³⁶ við³⁷ hann, at væla³⁸ frá honum sverðit; þeir synjuðu þess fyrir sik. Slíkir atburðir urdu [um nætr þrjár³⁹,

230. Accidit in prælio Stiklastadensi, quemadmodum supra memoratum est, ut rex Olavus accepto vulnere ensem Hneiterem abjiceret; vir autem aliquis svecus, fracto quem gestavit gladio, ensem Hneiterem sustulit eoque in pugna usus est; hic vir salvus ex prælio evasit, turbamque fugientium secutus in Svethiam domum pervenit; idem reliquo vitæ tempore hoc ense usus est, et post eum filius suus, horumque posteri ordine unus post alterum, eo perpetuo instituto, ut pater filium de nomine gladii et de pristino ejus possessore edoceret. Sed longo post tempore, regnante Alexio imperatore constantinopoliano, cum Constantinopoli multæ essent Væringorum cohortes, accidit æstate quadam, ut imperator in expeditionem profectus milites in castris teneret; Væringi in statione erant et imperatorem vigiles custodiebant, in campis extra castra dispositi; ex his qui pro sua parte vigilaverant, recumbere humi solebant, omnes plena armatura instructi; quietem capturis institutum erat, ut galeati corpusque clypeo superinjecto tecti, ensem capiti subjicerent, hujusque capulo dextram impositam haberent; vigilum aliquis, extremæ noctis quietem sortitus, cum prima luce evigilasset, ensem abesse sensit; circumspectans igitur procul ab se in campo jacentem animadvertit, surgensque resumsit, putans commilitones, qui interea vigilaverant, ludibrii ergo fecisse, ut ensem ei per dolum surriperent; illi vero rem a se factam esse infitiabantur. Eadem res cum per tres noctes accidisset, cum ipsius militis, tum ceterorum

1) cfr. Heimskringla, saga af flakoni herðahreið, c. 21, edit. Þeringskiold (B) et cod. no. 38 in fol. (D). -Sarteen Ólafs konungs, *inscriptio capitis in B*; Fra sverðinu Hneitei, D.
2) a [ add. B, C, D, G, F, L; om. A.
3) cap. 211, *Fornm. Sogur* 5, p. 83.
4) cfr. *Fornmanna Sogur* 5, p. 365, *flkr*. 2, p. 352: hann (ólafir var gyðr sverði því, er Hneitir var kalladr, hit bitrasta sverð, ok gúli vafði meðalkaflinn, cinctus erat gladio, Hneiteiri dicto, gladio acutissimo, ejus caputus auro erat rersectus, cfr. *it. Fornm. S*. 4, p. 58: kalladí Ólafr sverðit Hneiti, er áðr het Basinæt, þvíat honum þótti þat hneita önnur sverð fur hvassleika sakir, Olavus gladius, quern antea Bæsingum eocarerat, Hneiterem appellavit, quod ceteros gladios acumine rincere videbatur.
5) sœnskr, B, C, D; svarnskr, F; at witt, add. B, D.
6) add. C, D, G.
7) a [ add. C, D, G.
8) add. B, C, D, G.
9) a [ sic F: þeim Jafnan, A: Jafnan sverðit eigenne, svá þat, a f C; Jafnan sigraðil sverðinu, D: þat Jafnan eign sverðsins, B, G.
10) þess, G.
11) a [ add. G: om. A, C, D.
12) kirialæs, F; konunes, add. L.
13) a [ om. G, L.
14) a [ var 1, M., F, i garðinum voru, C.
15) stórart, B, C, D, G, L.
16) stór svalt, in sing. a [ F.
17) sic C, D; at, J.
18) keisari, B, D, G.
19) vellinum, F.
20) utan hja herbúðunum, a [ C.
21) a [ add. B, C, D, G.
22) a [ add. B, D, G.
23) þessir menn, C, D.
24) lagu, G.
25) með alvæði, B, C, D, G.
26) a [ add. B, D, G.
27) sic A, B, D, G.
28) vaka, C, G; vörð, B: a [ om. D, F, L.
29) efsta, B, G; opztæ, C.
30) om. C, F, þa, add. B, G.
31) dagan, cet.; en þeir er vóktu enn efra lit nætrinnar, vaknudu í daen: ok einu morein er þeysi maðr vaknði, a priore [ D.
32) sa, cet.
33) einn-hverre (nokkur) felæa, D, G.
34) vaka skyldu, a [ C.
35) mundi, a priore [ D, G.
36) add. cet.: om. A.
37) sic cet.: með, A.
38) hæra, D.
39) a [ nætr, a [ C, D, F, tvær nætr hinar næstu, G.

59

466 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÈDACTION LA PLUS ÉTENDUE.

þá undraðist hann mjök sjálfr, ok svá aðrir þeir,
er þetta sjá ok heyrðu, ok spurðu menn eptir,
hverju þat¹ mundi gegna; þá segir hann at sverð
þat var kallat Hneitir, ok Ólafr konúngr² hafði
átt ok borit sjálfr í Noregi³ á Stiklastöðum, hann
segir ok, hvernveg farit hafði um sverðit; síðan
var þetta sagt [Kirjalakx⁴ keisara⁵, þá lèt keisar-
inn⁶ kalla til sin þenna mann, er með sverðit fór,
fékk keisari⁷ honum gull⁸ þrenn jafn vægi⁹ sverðs-
ins¹⁰, en konúngr lèt bera sverðit í Ólafs kirkju,
þá er Væríngjar halda, var þar síðan yfir altari¹¹
sverðit¹². Eindriði úngi hèt lendr maðr í Noregi
á dögum þeirra sona Haralds gilla, [inga, Eysteins
ok Sigurðar¹³; Eindriði var þá í Miklagardí, er
þessir atburðir gjörðust, það sagði [þessa sögu í
Noregi, [svá¹⁴ sem Einarr Skúlason [váttar í¹⁵ drápu

þeirri, er hann orti um Ólaf konúng hinn helga,
ok [er þar kveðit¹⁶ um þenna atburð¹⁷.

235.... ¹⁸ þat var¹⁹ snemma [vårs²⁰, [at²¹
byrjaði²² ferð sínæ [Einarr þambarskelfr ok Kálfr
Árnason²³, ok²⁴ höfðu mikla sveit manna ok it
bezta mannval [, er til var í²⁵ þrændalögum; þeir
[fóru²⁶ um vårit austr um Kjöl [til Jamtalands²⁷,
þá²⁸ til Helsingjalands, ok komu fram í Sviþjóð,
rèðu²⁹ þá³⁰ til skipa, ok³¹ fóru um sumarit austr
í Garðariki³², kvomu um haustið í Aldeigjuborg³³,
gjörðu³⁴ þá³⁵ sendimenn³⁶ til Hólmgardς á fund
Jarizleifs³⁷ konúngs [með þeim eyrindum³⁸, at
þeir buðu³⁹ Magnúsi, syni Ólafs konúngs hins
helga, [at taka við honum⁴⁰ ok fylgja honum til⁴¹
Noregs⁴² ok veita honum styrk [til þess⁴³, at hann
næði fóðurleifð sinni, ok halda⁴⁴ hann til lands⁴⁵.

qui hæc viderant et audiverant mirationem excitavit; sciscitantibus causam hujus rei, aperit miles hunc
ensem Hneiterem appellari, eundemque a rege Olavo possessum et ab ipso, in Norvegia gestatum in
pugna Stiklastadensi, reliquaque ensis fata recensuit. Qua de re Alexius imperator edoctus, hunc mili-
tem, qui gladium usurpabat, vocari jussit, eique auri quantum trina ensis pondera æquaret, numeravit,
ensemque templo Olavi, a Væringis culto, inferri jussit; et ex eo tempore ensis super altari hujus ædis
suspensus est. Vir quidam præfecti dignitate, nomine Eindridius juvenis, qui vixit regnantibus in Nor-
vegia Ingio, Eysteine et Sigurdo, Haraldi Gillii filius, Constantinopoli versabatur, quo tempore hæ res
acciderunt, et relationem de his rebus in Norvegiam retulit, quemadmodum testatur Einar Skulii filius
in carmine laudatorio, quod de rege Olavo sancto composuit, in quo carmine hoc eventum celebratur.

235.... Primo vere Einar arcipotens et Kalvus Arnii filius, collecto magno hominum numero
lectissimis viris ex provincia Thrandheimica, iter ingressi sunt; vere orientem versus profecti superata
Carina, per Jamtiam et Helsingiam in Svethiam degenderunt, ubi comparatis navibus æstate in regnum
Gardorum transmiserunt et autumno Aldeigjuborgam pervenerunt; hinc legatos Holmgardum ad regem
Jarizleivum miserunt cum maudatis, polliceri se, Magnum regis Olavi sancti filium recepturos, cum in
Norvegiam reducturos, suaque opera facturos, ut regnum paternum recuperaret imperiumque tuto obti-
neret. Quo cognito nuntio, rex Jarizleivus reginam et principes in consilium adhibuit, hisque consen-

1) slíkt, c. 2) hinn helgi, B. G. 3) orrostu, cet. 4) sic. I; om. D. 5) konungi, F; stofkonungi, a f. B. 6) hann, C, D, G; konúngr, B. F. 7) hann, C; konungr, D, F; om. B. 8) om. F. 9) sic F. L; veel, 4; jafnvírad, pretia, C, D, G, H. 10) at gulli, add. F. 11) haaltari, C. 12) om. D. 13) a [ om. D. 14) hann þenna atburð optir því, a priore [ D. 15) seic í vátar-, testatur in carmine vátar-drápa, martyris encomia, a [ B: a priore [ om. D. 16) sic a | B, C, D, G, L; þat kveði, 4. 17) ok flciri aðra, þott hér se eigi skriftabr, add. F. 18) cfr. likr., ót. s, hins helga, c., 263, supra p. 356-357. 19) var, D, II. 20) om. C. 21) om. D; hann, add. L. 22) a |, bytja þeir, C; bygjóða, D; a | penult., yfja þeir, G, II. 23) Kálfr A. s, oc E, þa, a [ C. 24) om. D. 25) a |, or, G, I, H. 26) fara, G. 27) a [ , s Jamtaland, C; ok, add. L. 28) ok svá, G, II. 29) þeir ser, add. G, II. 30) þar, C, G, H. 31) om. C, G, II; a | penult. om. D. 32) ok, add. G, H. 33) All-dægjuborg, C; Aldeigjuborg, D. 34) þeir, add. G, II. 35) síðan, C. 36) menn, G; menn upp, II; upp, add. C, D, L; austr, add. G. 37) Jar. C. 38) a |, þess ærendis, G. 39) at taka við, add. II. 40) a [ om. H: ok efla hann til kes, add. G. 41) ríkis + add. II. 42) Noregi, H. 43) om. G; a [ om. II. 44) add. C; om. I. 45) ríkis yfir landinu, G, H.

468 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE.

238. Sighvatr skáld hafði þegit heimfarar leyti,
þá er Ólafr konúngr fór austr í Gardaríki, en
annat sumar fór Sighvatr af landi ok suðr til Róms
... Síðan fór Sighvatr til hírhár Magnúss konúngs,
ok var með honum, ok gjörðist hann hírdmaðr

Hafa læzt þú únga jöfra
erfð, sem² til rèd hverfa,
satt er at [sitja knátti³
Sveinn at⁴ Danmörk einni;
kendut⁶, Kálfr⁶, til landa⁷
kappfúsum Magnúsi,
ollu ⁸ þèr ⁹ at stillir,
jörð [of¹⁰ fékk¹¹, or¹² Görðum¹³].

250¹⁴. Sá atburðr varð¹⁵ í Grikklandi¹⁶, þá er
[þar var Kirjalax konúngr¹⁷, at konúngr [fór her-
fór¹⁸ á ¹⁹ Blakumannaland²⁰, en er [þeir kvomu²¹
á Pezina²²völlu, þá kom þar móti honum heidiinn²³
konúngr með óflýjanda²⁴ hér, þeir höfðu þángat
haft hesta lið²⁵ ok vagna stóra mjök ok ofan á
vígskörð; en er þeir bjoggu um [náttból sitt²⁶,

hans, ok var konúngr vel til hans. Sveinn kon-
úngr Knútsson fór til Danmerkr, ok tók þar við
ríki með Hörda-Knúti, bróður sínum; Bjarni gull-
brárskáld [segir svá í Kálfs flokki¹:

Curavisti, ut juvenes principes
patrimonium pro hereditatis
ratione obtinerent; verum est, quod Svein
soli Daniæ præesse satis habuit;
monstravisti, Kálve, Magno
certandi cupido viam e Gardis
in Norvegiam; tu effecisti,
ut princeps regno potiretur a.

skipuðu þeir vögnum sínum hverjum við annan
fyrir utan²⁷ herbúðinnar, en þar fyrir utan²⁹ grófu
þeir [diki stór²⁹, var þat þá allt [saman vígi³⁰ svá
mikit sem borg væri; konúngr hinn heidi ni var
blindr. En er Grikkjakonúngr³¹ kom þar³², settu
þeir³³ fylkíng sína [á vóllunum fyrir utan³⁴ vagna-
borg [enir heidnu mennum³⁵. Þá settu Grikkir fylkíng

238. Sigvatus poëta ab rege Olavo in regnum Gardorum proficiscente accepta redeundi domum venia, proxima æstate relicta Norvegia Romam profectus est .... Post Sigvatus ad aulam Magni regis se contulit et apud eum versatus est, atque in numerum aulicorum receptus, rege amicissimo usus est. Rex Svein Knuti filius in Daniam rediit, ibique partem imperii cum fratre Hörda-Knuto suscepit; Bjarnius Gulbraeæ poëta sic habet in encomio Kalví: (vide supra).

250. Evenit in Græcia, regnante imperatore Alexio, ut in terram Blakumannorum imperator exercitum duceret; delato in campos Pezinorum occurrit rex paganorum cum invicto exercitu, adductis eo equitibus et plaustris prægrandibus, quibus propugnacula portis instructa militaribus imposita erant; qui cum locum nocturnæ mansioni pararent, continua plaustrorum serie castra præmunebant, extraque gentes fossas ducebant, quibus rebus munimentum castelli magnitudine efficiebant; rex paganorum erat cæcus. Ubi Græcorum imperator huc pervenit, aciem in campis extra munimentum plaustrorum pagani

1) orti um Kalf Árnason a [Hkr.
2) sic D, G, H; en, A.
3) sic D, G, mátti, F, kunnl, A; eodem sensu sed metro inrito; sina knatti, a [H,
4) sic D, G, H, L; a, A.
5) sic D, G, H; kendi, monstravit, A; kendt, L
6) halfr, D.
7) sic H, K, S, handa, A cet.
8) ollut, G,
H, L.
9) er, L.
10) sic H; hann, L; ok, A.
11) fékkst, acquirebatur, F, ut stillir sit datius; a], fékk ok, L.
12) at, G.
13) Gardum, C,
cfr. Hkr., saga Magnúss k. göða, c. 6.
14) cfr. Helmskringla, sasa af Hlakoni herðabreid, 21, edit. Peringskiold (B); hoc caput om. C; Kirialax konuner
fékk sigt cyrle arnon hins heilaca ötfals, inscriptio capitits in F: At Kirialax konunni, L.
15) gjörðist, G.
16) Grikklandi, F.
17) sic B, D, E, F, G,
L; K. K. þar þar, a [J.
18) add. D; herferð, B; om, A.
19) sa for þaneat sem var af, a [G.
20) Blauekumannaland, B; Blakumannaland, F.
Blavkmumannaland, D, G, H, K: Lokumannalandi, L; Blakumannavollu, compos Blakumannorum, L; Kirialax Vieltagards keisari for herfør a Blaukumanna völlu
(sic), en er hann kom a Pezina-, ab initio capitits 0; Pína, F; hann for með mikinn her, add. G.
21) hann kom, a [B, D; Kirialax kom, G.
22) sic
B; Pezina, G; P.-sinia, A; Perlina, D, K, S; Pezsinia, L.
23) hinn heidiin, G.
24) nvegan, sd. B, D, G, O.
25) mikit, add. G.
26) natt-
holstað sinn, a [F.
27) áttar, add. G.
28) innan, F.
29) miklit diki, a [B, O; diki mikil, D, G.
30) a [om, F.
31) Grikjaher, o,
32) þa, O; með herinum, add, G.
33) heidnir, B; heidiincjar, B, O.
34) om, B, D, O; við, u [O.
35) sic emend., hína heidiinna manna, A et cet;
a [om, B, D, G, O; a priore [om, F.

a) Ordo: Þa læzt unga jöfra (c) hafa erfð, sem til rèd hverfa, satt er, at Sveinn knatti sitja at einni Danmörk; Kalfar, kendut kappfúsum Magnúsi til landa er
Görðum: ollu þær, at stillir of fékk jörð — (c) nempe Magnus et Seein.

469

sína þar í móti, riðu fram hváirtuggju, ok [bjuggust til at berjast⁴, fór þá at² illa³, flýðu þá Grikkir, ok höfðu fengit mikit mannalát⁴, en heidíngjar fengu sigr; þá skipadí konúngr⁵ fylking⁶ af Frókkum⁷ ok Flæmningjum, en síðan riðu þeir fram [imóti heidíngjum⁸, ok börðust við þá, ok fór sem hinum fyrrum, at margir [flýðu, en allir voru drepnir, þeir er eigi kvomust undan⁹; var þá Grikkjakonúngr¹⁰ reiðr mjók hermönnum sínum; þeir svara honum svá, bádu hann taka til Væringja, vinbelgja sinna [ Konúngr svarar svá: at hann vill eigi spilla gersímum sínum svá, at¹¹ leiða fá menn, þótt þeir [sè hvassir¹², [móti svá miklum her¹³. þá svarar orðum¹⁴ hans þórir helsingr¹⁵, er þá réð fyrir Væringjum: ok¹⁶ þótt þar væri fyrir eldr brennandi, þá munda ek ok mínir þegnar¹⁷ [ í blupa, ef ek vissa at þat keyptist í, at þér konúngr hefðið þá fríð eptir¹⁸; konúngr¹⁹ svaradí:

heitið þèr á²⁰ hinn helga Ólaf konúng²¹ til fulltíngs ok sigrs²² yðr! [Væríngjar höfðu [tímm hundruð²³ manna²⁴; [ok tóku þeir²⁵ heit sitt með handfesti²⁶, ok hètu því at láta gera²⁷ kirkju í Miklagardí með sínum kostnaði ok góðra manna stodðum, ok láta þá kirkju reisa²⁸ til vega ok dýrðar hinum helga Ólafi konúngi. Síðan runnu²⁹ Væríngjar fram á vóllluna; en er þat sá heidíngjar, þá segja þeir konúngi svá³⁰, at þar fór enn líd³¹ af Gríkkjum³², ok er þetta, sögðu þeir, ³³hónd full manna³⁴; þá spyr्र konúngr: hvern er sá hinn tiguligi maðr, er þar rið á hvítum hesti fyrir liði þeirra? [óngan sjá vèr³⁵, sögðu þeir; þar var eigi minni lídšinunr en svá at sexúgir heidíngja voru ímóti einum kristnum manni, en eigi hèldu þeir at sífð Væríngjar til bardaga alldjarfliga; en þegar þeir kvomu saman, þá [kom flótti³⁶ líd heidíngja af³⁸ hræzlu³⁹, svá at þeir tóku þegar at

constituere, Græcis ex adverso aciem suam collocantibus; mox utrique procurrentes prælium commiserunt; Græcis tam adversa fortuna fuit, ut magna accepta clade fugerent, pagani victores discederent; dein Franci et Flæmingi in aciem ab imperatore vocati procucurrerunt et prælium commiserunt; quorum multi eadem qua priores fortuna usi terga verterunt, omnibus quibus fuga non pepercisset occicis; qua re factum est, ut imperator Græcorum militibus suis graviter succenseret; illi respondentes jusserunt eum Væringos, utres suos vinarios, auxilii ergo adire. Quibus imperator: nolle se quos maxime faciat ita prodigere, ut paucos homines quantumvis acres tantæ multitudini objiciat. Heic Thorer helsingus, qui Væringis eo tempore præerat: si vel ardens ignis objectus esset, ego meique commilitones in eum incurremus, si hoc pacto tibi, imperator, pacem redimi posse scirem. Imperator: vos regem, inquit, Olavum sanctum auxilii et victoriæ gratia invocate! Væringi quinque armatorum centurias effecerunt; hi datis dextris votum fecerunt, polliciti curaturos, ut ædes suo sumtu et honorum virorum auxilio Constantinopoli conderetur, eademque in honorem et gloriam regis Olavi sancti educeretur. Hoc nuncupato voto in campos procurrunt; quibus visis pagani regi indicant, emissos a Græcis adventare, hos exiguam tantum manum esse dicentes; rex interrogat: quis vir ille augusta specie, qui advenientes albo equo prævehitur? illi: neminem videmus, inquiunt; pagani autem numero tantum prævalebant, ut sexaginta milites singulis christianis opponerent; neque tamen eo minus Væringi audacter in prælium iverunt;

1) börðust, a | B, D, G, F, L; berjast, O.
2) om. D.
3) ok oheppilega, add. B, D, G; ok ohrefulga, add. F, L.
4) manoljan, B.
D, G, O.
5) keisari, O.
6) sína, add. D.
7) Frakkum, O.
8) a | add. B, F, G, F.
9) vora drepnir, en allir 5ðu, þeir er undan
komust, a | B, D, G; fellu, en allir 5ðu, O.
10) keisari, O.
11) en hann fæst eigi við, a | O.
12) væri hraustir, a | B, O; hraustir sær, G.
13) i mikit ofræti, a | D.
14) mall, G.
15) ric cet.; belginzer, A.
16) om. cet.
17) lípar þegar B; menn, G, O.
18) om. F; þegar
upp hlaupa yðr til viss fríðar, a | O.
19) keisari, O.
20) záb ok, add. D.
21) yóvarna, add. B, D, O.
22) styrktar, B.
23) háft finna
hundrat, 450, a | B; háft v. c., D.
24) a priore | om, O.
25) þa hofu þeir upp, a | D.
26) stáðfesti, G, O; a | om, F.
27) reisa, a | B, O, O.
28) vigja, B.
29) riðu, O.
30) sínum, B.
31) at þeir, add. D.
32) Gríkkjakonungr hér ek rann of voliuna, B.
33) eigi, add. F; eigi
meira en, add. O.
34) ok rena fram a vóllluna, add. D.
35) eigi sjauð ver þann, a | B, e. v. s., þ. mann, D.
36) slo otia, a | B.
37) kom
atti yfir, a | O.
38) ok, B, om. O.
39) om. O.

470 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS ÉTENDUE.

flýja; en Væringjar [tóku at drepa¹ brátt mikinn fjolda², en er þat sá Grikkir ok Frakkar³, þeir er aðr höfðu flýt fyrir heiðingjum, sækja⁴ þá til ok reka flóttann með þeim, voru þá Væringjar kominn uppí vagnaborgina, var þar íð mesta mannfall; en er heiðingjar flýðu, þá varð handtekinn hiun heidni konúngr, ok höfðu Væringjar hann með sér, [tóku kristnir menn herbúðir heiðingja ok vagnaborg⁵.

JARTEIGN. AT ELDR KOM I KAUPSTADINN.

Svá barst at eitt sinn í Görðum⁶ austr, at eldr kom í kaupstaðinn⁷, er Hólmgarðr heitir, ok stóð eigi til minna voda⁸ en borgin öll mundi upp- brenna"; nú flýðu¹⁰ allir menn felmsfullir¹¹ til

[kennimanns eins, þess er Stephanus var nefndr¹², en hann þjónaði þar kirkju¹³ Ólafs konúngs, ok vildi vist freista í svá mikilli nauðsyn styrktar ok veldis hins heilaga Ólafs konúngs, [ok reyna svá til sanns sögur annarra manna; en þá er¹⁴ prestr- inn heyrði þeirra¹⁵ bænarorð, þá greip hann í faðm¹⁶ sér líkneski þess hins [góða lávarðar¹⁷ ok setti á mót eldinum, síðan þokaði eldrinn [hvergi um þat fram, er þá var kominn¹⁸, ok varð svá borgit hinum mesta hlut borgarinnar¹⁹.

JARTEIGN⁹⁰.

Væringi einn í Görðum²¹ austr keypti sér þræl einn úngan, ok var sá hinn úngi maðr dumbi, ok

dum vero congrederentur, pagani terrore consternati fugere coeperunt, quorum magnus numerus con- festim est a Væringis cæsus; quo viso Græci et Franci, qui antea fuerant a pagonis in fugam acti, facto impetu fugientes una pepulerunt; tum vero Væringi in munimentum plaustrorum irruperant, ubi maxima hostium strages edita est; regem paganorum in fuga captum Væringi secum reduxerunt, chri- stiani vèro castra et plaustrorum munimentum expugnaverunt.

MIRACULUM. DE INCENDIO QUOD IN EMPORIO ERUPIT.

a In civitate quadam Russiæ, quæ Holmegarder appellatur, contigit tale incendium subitò devenisse, ut totius urbis vastatio videturur imminere, cujus habitatores nimirum, timore resoluti, ad quendam sacerdotem latinum, nomine Stephanum, qui in ecclesia beati Olavi ibidem ministrabat, catervatim con- fluunt, ut in tanta necessitate experiantur beati martyris auxilium (opem), et certis probent judiciis, quæ de ipso, fama referente, didicerant; sacerdos autem haud segnis eorum favet voluntati, ima- ginem ejus arripit brachiis suis, ignibus opposuit, sed nec ignis ulterius transgreditur et pars relicta civitatis ab incendio liberatur.

MIRACULUM.

b Væringus quidam in Russia servum emerat, bonæ indolis juvenem, sed mutum: qui cum nihil de

1) raku þa ok drapu (marga, add. 0) B, 0; drapu þa, D.
2) mannflóða, D.
3) Franfscar, D. H.
4) sotta, B; réðust, O.
5) þeir tóku her þa þerbúðir hinnu s sitt vald ok foru aprt með agetum sigri, a | O. Epter þat for konúŋr aptr til Víklagard, ok lét gera kirkju, sem hann hafði heitið, ok veira hinni helgu mey Maru ok hinum helga ólafi konungi, en Væringjar löðu svá mikit fe til þess hins helza húss, at mágir gripit gengu af, þa er kirkjan var sjörð ok innan búaði aliri þeiri dýrð ok vegsemd, er þeir mattu gera gudi ok hinum helea ólafi konungi: *Quibus confectis rebus, imperator Con- stantinopolin recerces, odem quam vestrucendam sanctaue rigini Maria et regi sancto Olaro dicandam curarit: Væringi vero huic sacrae ædi tantum pecunie adtribuerunt, ut multæ res pretiusæ reliquæ essent, cum Ædes exstructa erat intusque ornata omni viro honore et magnificentia, quo deum et regem Olarum sanctam celebrare potuerant, add. K. Ól, stóðvál eldscang, inser. nori. cap. in F. col. 514.
6) Gardum, 619 gr. (=1); Gardum, U.
7) cauphe þann, U, U, F.
8) gæics, F, U.
9) brenna upp, F; upp ganes, F, U.
10) urda, C.
11) ok urda felmsfullir ok kvomu, F; oc vandu, add. U.
12) Stephan, U; clares eins ok (odd. 1) kennimanns er Stephan hei, a | F.
13) hins helza, add. C, F.
14) en þegar, a | U.
15) vild, oc, add. 1: vilea ok, add. F.
16) fang, J, U.
17) agieta húbingja, a | C.
18) aldrísin framar en aðr var, a | U.
19) quatuor capita, quorum hoc secundum, L et F. flat historiæ subjicunt; ex his K. tantum hoc habet; om. cet.
20) hoc cœpit oddunt D et L: abest in Y propter locumam.
21) Gardum, U.

a) Hane versionem antiquam exhibet Breviárium Nidro- sense, liber rarissimus editus cura Erici Walkendorfli, archi- episcopi Nidrosiensis, Luteræ Parisiorum 1519, cfr. Script. rer. Dan. ij, 519-550. Acta Sanctorum Julii, tom. vij, p. 118: Idem etiam narrat Ms. Ultrajectinum, subdens: Propter hoc miraculum hæc civitas post hoc inceptit sanctum Olavum

martyrem in maxima devotione habere, cujus festum est in die Sanctorum martyrum Felicis et Simplicii, Faustini et Beatricis,

b) Versio latina ex Breviario Nidrosiensi desuma est, cfr. Script. rer. Dan. ij, p. 550 et Acta brevia S. Olavi regis et martyris ex Passionali pergameno ms. coenobii Bodecensis, ij, 13. Acta Sanctorum Julii, tom. vij, p. 116,

472 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS COURTE.

XX. ÓLAFS SAGA HINS HELGA, STYTTRI FRÁSÓGN.

LA SAGA DU SAINT-OLAF qui, marquée du n° 8 in-fol., fait partie de la collection de-la-gardienne, déposée à la bibliothèque de l'Université d'Upsala, est reliée en un volume avec un manuscrit en par-chemin de la loi de Frostathing, donnée par le roi Magnus Hakonson lagabœtir. L'écriture de ces deux documents n'est pourtant pas la même; celle de la saga est d'un caractère très antique, et n'est guère posterieure au commencement du 13e siècle. La rédaction diffère encore tout-à-fait de celle des mêmes faits que nous présentent la Heimskringla et les sagas royales plus étendues; le style et la narra-tion est plus naïf et saccadé, et l'exposition de la partie essentielle est bien inférieure à celle des ouvrages que nous venons d'alléguer; en échange, elle nous dévoile mieux tout ce qui concerne son origine; nous y voyons avec certitude que tout évènement principal de l'histoire du roi a, pour ainsi dire, formé un entier indépendant, et que ces épisodes ont plus tard été réunis d'une manière aussi judi-cieuse qu'attrayante; il parait que l'oeuvre de la fusion est due à Are frode; la narration s'écarte aussi en plusieurs points de la rédaction généralement connue dont nous venons de faire mention. Le livre qui parait tirer son origine de la Norvège, appartenait, selon une note qu'on y a faite, d'abord à un certain Johannes Olsson ou Olafsson (Johannes Olai), et ensuite à son fils Stephan Johannesson ou Hansson du Nordland (Stephanus Johannis norlandus) de l'an 1626. Il devint plus tard la propriété de Stepha-nius, éditeur de Saxon, après qui le comte Magnus G. de la Gardie en fit l'acquisition. Nous citerons les passages de cette rédaction (U) qui diffèrent, pour ce qui regarde cette matière, de celle qui est le plus répandue. Dans la section précédente nous avons encore admis quelques passages parallèles et des variantes, qui nous ont paru les plus propres à y trouver place. La saga du Saint-Olaf d'après cette rédaction est publiée par les soins de R. Keyser et C. R. Unger à Christiania 1849. C'est à la même rédaction qu'on est redevable d'un excellent codex de la saga du Saint-Olaf, d'une date probablement encore plus ancienne; on en voyait, il n'y a pas long temps, de petits fragments dans les archives royales de la Norvège; ajoutons ici un passage parallèle, en suivant l'orthographe de l'original.

9. En æftir þat er Ólafr hafde barezt við Sóta viking, þá lagde Ólafr skipum sínum til Æystra-sallz oc bardeze austr næst í Æysýslu, oc átto þar bœmndr fótom fjor at læyva, oc var hann þar marga daga oc vann þar morg stórværk ok fècc mikla

sœmd. Þriðja sinni bardezt hann á Finnlande austr oc hafde bætr; þaðan hællt hann til Balagarzsiðu¹ á Sjólande, ok hærjade þar....

27.... Nú siglir Svæinn jarl ivir Folldena oc svá suðr með lande, ok fer nú með lidi sínu til

9. Post prælium cum Sotio piratà commissum Olavus rex classe in Balticum mare tetendit, di-nucavitque in Osilia, ejus incolæ tantummodo pedum pernicitati vitam debuere; multos ibi dies com-moratus, non pauca præclara facinora edidit, magnamque sibi adquisivit gloriam. Tertio in Finlandia dimicavit, victorque factus, inde ad litus Balagardicum a in Sjolandia tetendit, idque populatus est.

27.... Postea (c: post pugnam Nesiiem, anno 1015) Svein comes, sinu Foldin b trajecto, cum

1) em: Basagauzsiðu, f.

a) La lecture Basagauzsið est probablement une erreur d'écriture au lieu de Balagarzsiðu, mais ce qu'il y a de rema:quable, c'est que l'on prétend que ce lieu est a Sjø-landi, c'est-a-dire sur la côte de la Suede; il est connu,

que le nom de Sjaland ou de Sjoland désignait des côtes étendues, autrement nommées Rodslagen.

b) Foldin designe la partie méridionale et large du golfe de Christiania.

EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS COURTE.

473

Danmarkar oc austr ígiægnum Æyrasund oc svå
til Svíðþjóðar á fund Svíakonongs¹; særír hánúm
þæsse tíðændi; nú býðr Svíakonongr jarlenom með
sér at vera, en jarlenn kvaze hærja vilja um sum-
aret um Austrvégo; nú gerer hann svå, oc um haustet
var hann komenn austr í Kærjálaland, fór þar upp
í Garðartki með hærskilldi, tók þar sótt ok and-
aðezc þar um haustet; lét þar Svæinn jarl líf sitt....

29.... Ólafr konongr.... hafði nú æinn allan
Noreg undir sic lagðan næst æftir Haralld hinn hár-
fagra frá Ægestafn nordan oc allt til Ælvar austr....

40. Þesse ero mærki um vældis Ólafs konongs

Harallzsonar, er hann lagðe undir sic með guðs
vilja, sem ec man nú tælja landamære: Glauum-
stæinn firir sunnan, Nanes firir norðan, Æiðaskógr
firir austan, Angulsæyjarsund firir vestan....

45.... Síðan fóro sændibóð millum þæira
Garðakonongs oc Svíakonongs, oc lýkr svá með
þæim at Ólafr giptir hánúm Ingigiærdi dóttor sína
við miklu fæ; hann hét Jarizlæifr²....

75. [þesser menn fóro með konongenom: Aztríð
drotneng, Guðroðr oc Hálfdan, Rognvaldr oc Dagr,
Ríngr oc Þorlæifr, Aslácr oc Hælgi, Þórðr oc
Æinar, Fiðr Árnasun, Þorbergr oc Arne, Þorbjorn

classe sua austrum versus in Daniam per fretum Eyrasund et in Svethiam ad regem Sveonum profectus est; qui, his rebus compertis, comitem ad secum commorandum invitavit; comes autem æstate proxima orientales regiones maris Baltici sese populaturum respondit; quo facto, autumno in Karelhama³ profectus, inde in Gardarikiam infestis armis escendit, morbo vero eodem autumno absumtus est.

29.... Olavus rex .... nunc solus, et post Haraldum pulchricomum proximus omnem Norvegiam sibi subjecerat inde ab Ægistafr septentrionem versus usque ad Amnem orientem versus.

40. Hi sunt termini imperii Olavi regis Haraldidæ, quod, propitio deo, sibi subjecit; quos terminos hic enarrabo: saxum Glaum austrum versus, Nanes septemtrionem versus, saltus Eidensis ab oriente, fretum Monense ab occidente b....

45.... Postea nuncii hinc inde inter regem Gardorum et regem Sveonum mittebantur, quo factum est postremo, ut Olavus (rex Svethiæ) filiam suam Ingigerdam illi uxorem daret, multa pecunia addita; nomen illi erat Jarizleivus ....

75.... Hi cum rege iter susceperunt: Astrida regina, Gudrödus et Halfdanus, Rögnvaldus et Dagus, Ringus c et Thorleivus, Aslakus et Helgius, Thordus et Einarus, Finnus Arnii filius, Thorbergus et Ar-

1) *scriptum Sviakonongs in L.* 2) *scr. larianlæifr*: cfr. Heimskringla, *supra p. 345-346*, Ólafs saga Tryggvasonar, c. 279, *supra p. 412-413* et Ólafs saga hins helga, *cap. 172*, *supra p. 459-460*.

a) *Kærialaland*, comme on le lit dans l'original, est une
nouvelle variante de l'orthographe si différente de ce nom.

b) C'est le seul endroit où paraisse cette indication re-
marquable des extrémités des limites de la Norvège. *Glaunum-
steinn* paraît une forme erronée au lieu de *Glaunstrein* dont
il faut trouver la situation à l'entrée de la rivière de Gaut-
elfr. *Nanes* ne paraît nulle autre part: on serait tenté
d'y voir le nom d'un lieu situé non loin d'Égistafr ou de
Vegistafr dont il est question ici comme en plusieurs autres
endroits, et qu'il faut chercher, comme on le verra plus loin,
aux environs de Veleaga ou de l'île Volio au fond de la mer
blanche, près d'Ùmba. Il se peut aussi qu'on en ait fait
mention par rapport à la véritable situation du lieu vers le

Nord de manière à indiquer seulement l'extrémité la plus
septentrionale du pays, et non le point extrême du côté du
Nord; en tel cas il désigne le Nordcap dont le nom n'est
pas d'origine scandinave, ou le Nordkyn. D'autres prétен-
dent y voir le nom de quelque cap de la côte entre le Nord-
cap et la mer blanche, p. ex. Sviatoi nous. *Eidaskógr*
est le lieu connu d'Eidskogen qui forme encore aujourd'hui
la limite entre le Vermeland en Suède et le Solöer en Norvège,
par où passe le grand chemin. *Angulseyjarsund* est le dé-
troit de Menai Strait entre l'Anglesea qui appartenait aux îles
de Suðreyjar ou Hebrides et le Wales.

c) Ring, père de Dag, avait été roi de Heidmörk.

60

474

oc þormóðr skálld¹; konongrenn fær nú austr um
Æiðaskóg oc allt í Svíðþiðð austr, oc dvaldezc þar
miok længi með Sigtryggg²; þaðan fór hann austr í
Gardaríki, oc var annan vætr í Hólmgarde með
Jarizlæifi konongé, er fængit hafðe Íngigiðar,
dóttor Ólafs konongs svænsea, systur Áztríðar, er
Ólafr konongr átte.

78. Jarizlæifr konongr tók væl við Ólave kon-
onge ok svá við Áztríði drotningu oc allum þærra
fararnautum; Ólafr konongr sagde nú konongenom
ifrá oc Íngigærði drotning, sifkono sinni, hvesso
mikil óhøgende er hann hafðe hér við at skipta í
landeno, en þau huggaðu hann bæðe oc báðo hann
hava sliet af sínú ríki sem hann villdi. Ólafr kon-\ongr lèt væl ivir þærra boðe oc viðvære, oc var

þar annan vætr með þæim í góðo ivirlæte oc mikilli
virðing, sem vært var; en er á læið á stundena,
þá sagde Ólafr konongr þæim at hann mindi hæim
værða fara til Noreks, oc þæim lanzmannunum var
á því æinu hugr, er í fór váro með hánum, oc svá
sjálvum hánum at vitja æigna sinna oc lannz, oc
ækci villdi konongrenn annat raunar en hværva aftr.
þau Jarizlæifr oc Íngigiærð báðo hann at hann
skilldi æigi á braut fara; nú varð hann varr við
þat at hann mindi varla ná braut at fara, fyrir en
hann sagde þæim at sú tilvísing hævir firir hann
komet, at hann skillde hæim fara til Noreks; en
er þau urðu þess vis af hánum, þá urðu þau svá
fægin, konongr oc drotning, at þau fældu tár³.

nius, Thorbjórnus et Thormodus poëta; rex orientem versus saltum Eidensem trajecit et in Svethiam usque progressus est; ibi admodum diu apud Sigtryggum a commorabatur, deinde vero orientem versus in Gardarikam profectus, alteram hiemem Holmgardi apud Jarizleivum regem degebat, qui Ingigerdam, filiam regis Olavi sveci et sororem Astridæ, regis Olavi uxoris, in matrimonium duxerat b.

78. Rex Jarizleivus Olavum regem et reginam Astridam omnemque eorum comitatum bene exceptit; cui deinde, et reginæ Ingigerdæ, consanguineæ suæ, Olavus rex demonstravit, quantis ærumnis in hac terra (Norvegia) vexaretur, illi vero eum consolantes regni sui partem, quantam ipse sibi optaret, ei obtulerunt. Rex Olavus oblatam ab iis conditionem et bona officia gaudio accepit, et alteram hiemem apud eos commoratus est, bene habitus et magno honore, ut decuit, affectus; vergente autem hoc spatio temporis rex Olavus iis significavit, se in Norvegiam domum reverti coactum iri, hoc solum a popularibus, qui comites sibi essent, et a se ipso desiderari, ut possessiones suas et terram domesticam reviverent, neque revera rex aliquid gesti nisi ut domum reverteretur. Jarizleivus et Ingigerda rogarunt, ne inde abiret, quod ille sentiens, et abeundi facultatem sibi ægre concessam iri putans, tale præsagium sibi oblatum esse indicavit, quo domum in Norvegiam reverti jussus sit; hi autem, de ea re ab ipso certiores facti, uterque rex et regina tanto gaudio affecti sunt ut lacrimæ iis excuterentur.

1) Cod. Æt. fol. (1) et cod. Flot. (F). Par var þá með honum Ástríðr drottning, Úlfildr ok Magnús, con konúnes, Röguvalde Brósason, [Dagr ok Hrindr a Gautlandi, Finnir Hareiksson, Egill Flathsson, Tofi Valgautsson, Þórde digri, systurson Einars þambarskelfis, Porstein Ragnhildarson, tveir slenzkir menn, Einarr ok Þórbróðr Þorleifr kveikr ok Þorleifr hvíti, add. F ], þeir Árnasynir Þorbergr, Finn ok Árni [ ok Kolbjörn, Gissur gullbrarskald, Pormóðr kolbránarskald, add. F ] ok enn fleiri lendr menn; hafði hann gott mannval, a [f] i, F. 2) em.: Sjótkyrgg, l'. 3) cap. 79, ride supra p. 46t.

a) Dans le fragment des archives royales de Norvege on
rend compte de la généalogie de Karl Sunason, t Carl de Gaut-
land, qui descendit de Finn Arnason du côté maternel.

b) þessir voro í ferþ með Ólafu konungri, þeira manna, er
vér cynnom nofnom merkia, sem ný mvn telia: Ástríðr
drotning, Godróþr, Hálfðanr, Röguvaldr, Dagr, Hrindr, Þor-
leifr tveggja hvárr, Áslácr, Helgi, þóþr, Einarr, Fídr Havrees
son, Þórdr, Fídr Árnason, Þoðergr, Árni, Kolbíorn, Þor-

móþr scáld, Tofi, Egill; þessir allir fóro or landi með kon-
vnginom oc fara ný avstr af Eiþa scog oc í Svía veldi, oc
dvalpuse þar mioc tengi með Sigtryggvi, favþor Ívars, favþor
Sona, favþor Karls; þaðan fór hann of várit avstr í Garþa
ríki, oc er hann annan vætr í Hólmgarþi með Jaritzleifi kon-
vngi oc Íngigerþi, dóttor Ólafs ens sonsea, systur Ástriþar,
er Ólafr konr átti þá, Fragm. Arch. Norv.

EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS COURTE. 475

80. Nú er frá því at sægja at hafðingja laust var um vætrenn í Norege, þvíat Hákon jarl var ifrá fallenn; þá sændu vinir Ólafs konongs menn austr í Garda at sægja hánum at landet var hafðingja laust. Ólafr konongr bjó ferd sínna um vætrenn æftir jól, ok sær þar æftir sun sinn til fóstrs með jarizlæivi kononge; Ólafr konongr fór austan at fjarum¹ til hafsens, en um váret fór hann ivir hafet...

105. ²Dýrlegar sagur fara um [alla kristni oc kristin lond firir ³artæignum hins hælga Ólafs konongs; oc í Miklagardé⁴ er hánum kirkja gorr [til lofs oc⁵ til dýrðar. Svá⁶ bar at æinu sinni at konongr-enn í Miklagardé bjózc⁷ ímóte kononge æinum hæið-um⁸; síðan fylctu þeir liði sínu oc ortozk á þegar oc barðuzk; þá bar æigi bætr at en þeir illu menn fengo sigr⁹ oc fældu í þæiri hríð¹⁰ firir kon-

ongenom flesta þá Girkja oc Væringja er hánum fylgðu; en þeir¹¹ er upp stóðo, ¹²vænto sér ænskis annars en¹³ liggja þar æftir¹⁴ þá gvalduzt oll rið firir konongenom, oc orvilaðest hann þá næsta undanqvámo; nú í þaím súttum oc naðum er hann var¹⁵ stadr¹⁶, þá [hèto þeir aller á almátkan¹⁷ guð oc [á hinn hælga Ólaf¹⁸ konong til miscunnar oc báðo þann [hinn agiæta¹⁹ guðs vin²⁰ við²¹ tru oc með tárom væita sér fulltíng at sigra þá guðs an- skota; hètu hánum²² oc hinni hælgu mæy²³ Mario²⁴, várs dróttens móðor, ef þau²⁵ hlípi þæim, at látá gera þæim til lofs oc til dýrðar kirkju í Mikla- garde; [en æigi var minni liðsmun en sex tigir váro um æinn²⁶; [nú mego þér hèr, góðer menn, hæyra fagra jartæign: ²⁷janskjót bar þann guðs dýrling í sjón²⁸ við þá mjok marga í hóti konongsens; gece

80. Nunc dicendum est de eo, quod hac hieme Norvegia gubernatoris expers erat. mortuis comite Hakone; tum amici Olavi regis nuncios in Gardiam miserunt, qui hoc ei dicerent. Eadem statim hieme post nativitatem domini Olavus rex profectus est, relicto filio apud Jarizleivum regem, ut ibi educare- tur; Olavus rex ab oriente ... ad mare pervenit, vere autem mare transfretavit.

105. ² Apud regiam urbem Constantinopolim celebris est sancti Olavi regis et martyris memoria, et in civitate eadem in honorem ejus ecclesia fabricata est. Accedit quadam tempestate, ut praefata urbis imperator, exercitu collecto, adversus quendam paganorum regem præliaturus procederet; ordinata utrimque acie, et studio militari disposita bellum inivit; invadunt christianos aeremne barbari et in primo congressu victores existunt; occumbit pars maxima Græcorum, et christiani exercitus robur elan- guet; restabat acies non grandis, quæ nihil aliud præstolabatur quam mortem: desolatus imperator et fere corde dissolutus, ad divinum se convertit auxilium, et beati martyris Olavi opem profusus pariter implorat lacrimis, quem pro justitia pugnantibus frequenter adesse, fama referente, didicerant, vovent, se sub nomine martyris et in honorem sanctæ Marie virginis, in urbe regia fabricatos ecclesiast, si ejus interventu victores remearent. O præclarum et insigne miraculum! Apparèt martyr quibusdam de exercitu et christianam aciem signifer insignis præcedit; horror invadit hostium exercitum, et metu divino perculsi, omnes vertuntur in fugam; immanes barbaros, quibus paulo ante multus et fortis resistere non

1) per litora; a ferum, per glaciem concretam, cod. Flot., cfr. supra p. 463.
2) cfr. Ólafs saga hinn helga, c. 250, supra p. 168-170.
cristin frá, a [J.
3) Mycellagardé, ubique J.
4) a [om. Y.
5) a [om. Y.
6) En sva. Y.
7) þyzzis til bardaz, J.
8) sic Y. hælbarnum, Y.
9) a þæim, add. Y.
10) conjecimus; abest in C. Y.
11) aber, add. Y.
12) þa, add. Y.
13) er, prare Y.
14) dreponum, aevitutus
drepnir, F.
15) þa, add. J.
16) staddr. Y.
17) het hann a, oc aller þeir, hinn milda, a [J.
18) þá hinn helga, a [J.
19) gða, Y.
a [Y.
20) add. Y; om. U.
21) með, Y.
22) þvæ til hans, Y.
23) om. Y.
24) Maria, Y.
25) hann, Y.
26) a [om. Y.
27) o g. m.† f. j. m. þér nú hægra, þegar, a [Y.
28) sýn, Y.

a) Quæ hic, quippe cum hujus capitis argumento omnino congrua, interpretationis loco ponuntur, e Breviario Nidros, desumta sunt: cfr. Acta Sanct. Julii, tom. vii, p. 118: *Uti- nam imperator expresso nomine designatus vel hic esset vel in ms. Ultrajectino, in quo res eadem, sed aliis ad- umbrata coloribus, exhibitur!* Ibi enim S. Olavus ante aciem de cælo sistit, tamquam rex coronatus, sedens

super equum album, bene armatus, habens in taribus suis vexillum cum albo pannu, et in uno latere habens cœnam rubeam cum corona plicata tamquam de spinis cum quatu- bus armis Christi et in alio latere arma sancti martyris Olavi, [qui] et dixit imperatori: sequimam me in nomine hæc Christi, S. Olavi, et victoriam obtinet, quia victatus adsum etc.

60*

476 EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT OLAF D'APRÈS LA RÉDACTION LA PLUS COURTE.

hann þegar fram firir þá kristnu menn með dýr-
lego mærki og bændi þæim¹ allum at fylgja sér;
síðan væitu þæir tilræðe² hinum hæiðnu hundum af
miklu kappe, er þæir sá þann hælga konong³ í liði
með sér oc fulltíngi; oc fæll þar þá firir þæim
fáliðum flester aller þæir hæiðnu menn, en sumir
tlýðu oc komozt undan með mikla nauð. því næst
fór konongr þaðan með sigri aftr til Miklagarðz
oc lèt gera kirkjuna, sem hann hafðe hæitit, oc lèt
vígja hinni hælgu⁴ Maríu⁵; oc svá mikla feárluti

lagðu Væríngjar til oc aller liðsmenn til þess hælga virkis⁶, at mikil offrænd oc [svá aðrer⁷ gripir gengo þá af er kirkjan var fullgorr oc innan prýdd með allre þæiri dýrð [oc vegsæmd⁸, er þæir máttó guði væita⁹. Svá ero oc sændar iðulega margar¹⁰ gersimar til þess hins hælga staðar, er hann hvílir at, [or Miklagarðe, ¹¹til lofs oc til dýrðar firir marga hálæita miscunn, er hann hævir¹² væitt hvært sinni, er þæir hava á hann hæitit sér til bjargar¹³.

valebat exercitus, auxilio martyris munita persequitur acies non grandis; fit paganorum strages innumera, et multis onusti spoliis victores christiani revertuntur. Imperator igitur Constantinopolim regressus, voti, quo se apud deum et beatum martyrem obligaverat, non immemor, in honorem Sanctæ Mariæ virginis ecclesiam construxit, ad ejus opus fabricæ tam devota fuit et prompta populi victoris oblatio, quatenus perfecta ecclesia ingenti, et peractis omnibus, quæ ad ejus ornatum erant necessaria, adhuc de peticnia oblata multum superesset. Et quam in his et aliis multis beneficiorum insigni omnium animus in beati martyris obsequio devotus exstiterit, multarum pretiosarum, et inde missarum rerum splendore, hæc, in qua ipse requiescit (Nidrosiæ), testatur ecclesia.

Nous retrouvons ce récit reproduit presque mot à mot dans une homélie norvégienne à la fête de Saint-Olaf, laquelle contient encore d'autres récits de miracles de Saint-Olaf admis déjà plus haut dans cet ouvrage. On lit cette homélie dans le recueil remarquable d'homélie marqué du n° 619 en-410 (Y), qui doit être considéré comme un des plus anciens manuscrits existants du Nord, et qui a probablement été rédigé et consigné pendant la dernière moitié du 12e siècle. Nous avous déjà reproduit quelques variantes de ce livre et nous y empruntons encore les morceaux suivants, tout en renvoyant aux extraits donnés ci-dessus p. 346, 351-352, 459, 470.

¹⁴Da gengo ímóte honum (Ólavi konúngi hinum hælga) villumenn oc illzco fullir með anzscotans afle oc myccelm floceo oc stoc hann þá undan því êle æustr í Garða oc vildi æigi at því sinni illu scipta við lanzmenn síná. Væne engi ψ¹⁵ Ólaf hinn hælga því or lande faret hafa, at hann þorðe æigi við vanda menn oc illgjarna vápnum at scipta, hældr scal hit til virða er mycelo er sannare¹⁶, at hann vildi cristui sinni í þyrma oc lifi þæirra er honum

fylgðu cristni at fremja oc til landvarnár. Nú
fór hann á hændr konúnge noccorom í Garða austr,
er Ierczellauus hèt oc var með honum marga daga
í mykilli sòmd; frægr varð haun þar ollu fólke af
trú sinni, æst oc gozsco, er hann hafðe bæðe við
guð oc við alla menn. En eptir þat þá vendi hann
aptr til lannz oc til ríkis sínus hit æystra um Svíðjóð.

ᵇ þat var sinn æitt á drotens degi æinum, meðan
sá hinn helgi ψ lifði þessa hæims lifi, at hann sat

1) til, add. Y. 2) aráðe, Y. 3) mann, Y. 4) moy, add. Y.

5) a [ om. Y. 6) vøgsæmd í gera, Y. 10) dýrlesar, add. Y. 11) honum, add. [ Y. 12) þæim, add. Y. 13) bjarga, Y. 14) cfr. Heimskringla, Ólafs saga hins helga, c. 190-191, supra p. 344-346, 459-460.

5) oc hinum hælga Ólave konúnge, add. Y. 6) værks, Y. 7) a [ om. Y.

8) a [ om. Y. 9) vøgsæmd í gera, Y. 10) dýrlesar, add. Y. 11) honum, add. [ Y. 12) þæim, add. Y. 13) bjarga, Y. 14) cfr. Heimskringla, Ólafs saga hins helga, c. 190-191, supra p. 344-346, 459-460.

15) heic litera runica Υ, ejus nomen mæd est, pro serbo mæd adhibetur 16) sic.

a) On raconte ici que l'église qui fut construite en l'hon-
neur d'Olaf, ne reçut pas, comme on pourrait le croire, le
nom de ce saint, mais celui de la Sainte Vierge. Ce récit
parait d'autant plus vraisemblable qu'aucun auteur byzantin

ne fait mention de l'existence d'une église du nom de Saint
Olaf à Constantinople.

b) Caput ejusdem argumenti (cfr. Heimskringla, Ólafs
saga hins helga, c. 201, supra p. 351) cod. L longioris

EXTRAIT DE LA SAGA DU SAINT-OLAF D'APRÈS LA RÉACTION LA PLUS COURTE. 477

oc tælgði vond æin með cnífi, er hann hafðe í hende ocç gáde æigi sjálfr at drotens dagr stóð á þæim dægi; en Noregs menn halda alvæl messo daga, svá at engi Ψ þorer at vinna um hóttíðir, hvárke mykit ne líiti; nú hugleiddi¹ Ψ einn af þæim er þar stóðo oc sæ at hann tælgdi á sunnu² dægi, oc þorðe æigi at sægja at hæilagt var, minti hann atvaro á með orðum oc mælte svá: hærra konúngr, cvað hann, morgon er annar dagr vicu; en þegar fann hann at hann hafðe tælgt á drotens

dægi. Dá iðraðesc hann æincum mjoc oc samcaðe upp sponum oc brendi á hendi sér; en þá er brendir vörð sponerner, þá var hond hans hæil oc úsvíðin, sem fyr var hon. Slícar jarteinir gerði almátegr guð þá við hinn hælga Ólaf konúng, sem forðum gerðe hann við þá iij úngu menn, er [í ofn vörð scotnir³ fyrir hans sakar í Babilónia. Megin oc styre hafðe ældrenn til þés eptir natúru sinni at brenna oc at øyða svá spánðnum, en honden á þæim hælga manne mátte æigi brenga [utan til gerningar⁴.

## XXI. GEISLI EINARS PRESTS SKÚLASONAR.

LE PRÊTRE EINAR SKULASCN, poète célèbre qui vivait sous le règne de Sigurd Jorsalafari et des rois suivants de la Norvège, est auteur d'une hymne étendue à laquelle on a donné le nom de GEISLI ou du rayon. Il y chante les exploits du roi Olaf le saint; cependant ce n'est pas autant le héros ou le roi que le saint dont il y célèbre les hauts faits; il y relève principalement combien le roi a mérité de son peuple en affirmant le christianisme introduit par Olaf Tryggvason dans la Norvège et les pays dépendants de ce royaume; on y rencontre ainsi l'énumération de plusieurs des prétendus miracles du Saint-Olaf. Comme le poème est antérieur à l'histoire des miracles de ce roi contenue dans la saga qui le cite (voir plus haut p. 466), on peut le considérer comme une des sources de cette dernière. Nous en reproduirons ici d'après le Flateyjarbók les couplets qui chantent le glaive Hneitir et le combat dans la plaine de Petzimanvellir (les steppes autour du fleuve de Bitzina) en Blökumannaland (le pays των Βλαχων ou la Valachie); deux chapitres particuliers de la saga traitent du même sujet (c. 230 et 250, voir p. 465-470).

40. Hneitir frá ek at hèti
hjaldras at vopna galdri
Ólafs hjörð þess er orra
íbleikum gaf steikar;
þeim klauf þengill Rauma
þunnvaxin ský gunnar
rekin bitu stál á Stikla-
stóðum valbastar röðli.

40. Audivi, gladium Olavi,
qui aquilæ pedes fulvæ
in præho cibum paravit,
Hneiterem appellatum esse;
hoc ense princeps Raumorum
tenues clypeos dissecuit
Stiklastadis, (ubi) acuto
chalybe bracteato res gerebatur⁵.

1) emend.; huoleiddi, Y.

2) emend.; sunun, Y.

3) sætir varð i brænnanda omn., a [U. c. 110.

4) a [om. U.

a) Constructio: Ek frá at hjörð Ólafs, þess er cæf íbleikum hjaldras orra steikar at vopna galdri, hèit Hneitir; þengill Rauma klauf þunnvaxin gunnar ský (með þeim valbastar röðli a Stiklasstóðum, rekin stál bitu. De stroph. 40-47 vide supra, hist. Olavc sancti c. 230. — b) sic emend. in editione Heimskringla (Hlk); stíkar, F.

historiæ Olavi sancti capiti 178, cod. B, D, F, H, K cap. 179 (supra p. 460-462) subjungunt; hoc caput, in C propter lacunam omissum, sic B habet: Så atburðr varþ á einum sunnudegi, at Ólafr konúngr sat í hásetí sino oc hæþi svá fasta áhyggjo at hann gáþi eigi stündanna; hann hæþi í hendi knif, en í annarri hendi hælt hann á eino kefli oc rende af spáno noecvora. Skytilsveinn hans stóð fur honum oc hælt borþkerino, hann sá hvat hann gerþi oc skilþi

hann at konúngr hugþe þá meir at avþro en þat er hann gerþi. — Sveinn mælti; mánadagr er á morgin, herra! Konúngr leit til hans við, oc kom þá í hug, hvat hann hæþi gert. Síðan það hann fá sér kertisljós, þá sóþaþi hann spánonom í havnd sér þeim er hann hæþi telgt, þá brá hann þar í logino oc lét brenna spánuna í lófa sér. Nú mátti af slíko marka at hann munde fast halda lavg oc guþs boddorþ oc vilja eigi af því bregþa sem hann vissi réttast.

482

TABLEAUX GÉNÉALOGIQUES

SERVANT A ÉCLAIRCIR LES RAPPORTS DE PARENTÉ MENTIONNÉS DANS LES SAGAS ENTRE LES FAMILLES PRINCIÈRES DU NORD ET LA LIGNÉE DE RURIK DANS LE GARDARIKE.

Les tableaux de généalogie suivants se rattachent principalement au chapitre 102e de la saga de Harald le sévère, reproduit plus haut p. 377-380 parmi les extraits de la Heimskringla de Snorre Sturlason. Par la note dont nous l'avons accompagné, nous avons tâché d'y fournir les éclaircissements désirables. Des recherches postérieures faites d'après des données dont on ne pouvait pas alors disposer, nous ont déterminé à modifier en plusieurs points les résultats amenés par cette note. Pour faciliter enfin l' paperçu de ces rapports de parenté et en juger avec clarté, nous les exposons ici en forme de tableaux généalogiques.

Pour ce qui est du ch. 102e, nous avons déjà remarqué à l'endroit indiqué qu'on ne le trouve ni dans le codex principal de la Heimskringla, appelé communément codex Frisianus, ni dans les manuscrits en papier (A, C et D) écrits d'après des codex déjà perdus, mais seulement dans l'édition due à Peringsköld; cette dernière contient, comme on le sait, encore d'autres suppléments semblables, qu'on ne pourrait cependant pas regarder comme de fausses interpolations, puisque plusieurs en ont été tirés de très bonnes et anciennes sagas qui n'ont seulement pas fait partie de la Heimskringla; il en est ainsi de tout le récit de la découverte du Vinland, édité dans les Antiquitates Americanæ. Le présent chapitre généalogique est de la même espèce, car il est contenu tout entier, en partie même avec plus de détails, dans la Fagrskinna (voir plus haut, p. 481); il n'existe donc aucun doute de son authenticité. Mais il s'est introduit une faute dans l'édition de Peringsköld et de là dans celle de Copenhague in-folio, autant dans le texte que dans la traduction de J. Aall et d'autres. Cette faute qui provient apparemment du copiste auquel la rédaction du texte est due, saute aux yeux en elle-même et se manifeste d'ailleurs par une comparaison avec la Fagrskinna. A l'endroit où il est question des enfants de Valdemar 1er, roi de Danemark, et de la reine Sophie, on lit: börn þeirra Sophiú voru Knútr konúngr ok Valdimarr konúngr [ok Kristín, sem átti Karl konúngr Sörkvisson, þeirra börn voru Sörkvir konúngr ok Valdimarr konúngr] ok Rikiza drottning.” Comme on le sait, Christina, épouse du roi de Suède Karl Sverkerson, n'était pas la fille du roi de Danemark Valdemar et de Sophie, de même que le roi Karl Sverkerson n'était pas père, ni son fils frère, du roi Valdemar II et de la soeur du dernier qui était la reine Richiza de Suède. Il s'ensuit de là que les mots «ok Kristín.... Sörkver konúngr» ont été introduits dans un endroit faux; les mots «ok Valdimarr konúngr” y paraissent enfin deux fois au lieu d'une. Plus bas on trouve en effet le passage indiqué «ok Kristín.... Sörkvir (Sverki) konúngr” dans son juste endroit, de sorte que Christina y parait comme la fille de Stig hvítaleðr. La contradiction qui en résulte, selon laquelle Christina, fille de Stig, épouse de Karl Sverkerson et mère de Sverker Karlson, est appelée peu en avant fille de Valdemar et de Sophie, prouve à elle seule qu'une interpolation injuste y a eu lieu. Dans la Fagrskinna on lit aussi ce passage tout court: «börn þeirra Valdimars konúngs ok Suffiú var Knútr konúngr ok Valdimarr konúngr ok Rikiza drottning.” La rédaction de Peringsköld nous présente à la

TABLEAUX GÉNÉALOGIQUES.

483

fin une autre faute aussi grossière, savoir: «sïdan fêkk hennar (Úlfhildar) Sverkir Karlsson ok Rikizu drottnfingar, sem sïdan átti Eirík konúng Knútsson í Sviáríki"; il en fallait croire que Sverker était fils de Richiza, quoique ce Sverker qui était marié avec Ulfhilde, ne fût pas contemporain de Richiza et d'Érik Knutson, mais mourut 1156, long temps avant la naissance de Richiza; dans la Fagrskinna on lit aussi: «en sïdast (c'est-à-dire épousa Ulfhilde) Sverker konúngr Kolssunr. Richizu drottning átti Eirfyr konúngr í Svíþjóð Knútsson"; on en voit que le rapport établi par l'édition de Peringsköld entre Sverker et Richiza, est tout-à-fait erroné et denué de fondement.

Nous avons admis auparavant, de même que nos prédécesseurs dans cette matière, principalement Wedekind (Noten zu einigen Geschichtschreibern V, 45-49), que *Valadar* ou *Valaðr*, père de Sophie, reine de Valdemar 1er, connu dans les sagas sous le nom du roi de «Púlinaland», mais appelé au contraire par l'abbé Guillaume et Saxon, roi des Russes (Rutenorum), était Vladimirko Volodarovitch, prince de Halitch, fils de Volodar Rostislavitch, prince de Peremysl, de Svenigrod, de Terebovl et de plusieurs districts moins grands de la Galizie, et que ce Vladimirko († 1153) a été confondu avec le père, mort, d'après Karamsin, en 1124, ou, d'après des sources polonaises, en 1126. Wedekind, de même que ses prédécesseurs, parait être d'avis qu'il n'existait dans toute la famille des princes russes de ce temps-là aucun autre Volodar ou Volodarovitch que celui dont nous venons de parler; ils présument par conséquent que Vladimirko et Volodar dont il est question dans les sagas et dans l'ouvrage de l'abbé Guillaume, ne sont qu'une seule et même personne, ou plutôt ils regardent Volodar comme un nom produit par une erreur ou un mal-entendu du nom Vladimirko, mais sans en citer de preuves. Wedekind allègue dans la note 324e, p. 48, un passage de Długoss, où Volodar est aussi nommé Vladimir (flevit autem Vlominus, qui et Volodor, cœcitatem fratris sui Vasilkonis, p. 326), mais ce dernier Volodar, autrement nommé Vladimir, n'est pas Vladimirko, et de la circonstance que le père portait les deux noms, on ne pourrait pas déduire que le fils les avait aussi. Il y aura d'ailleurs un argument remarquable à objecter contre l'identité de Vladimirko avec le Valadar des sagas et de l'abbé Guillaume, dans le fait que Nestor qui était contemporain de Vladimirko, ne lui donne jamais le nom de Volodar; encore est-il très signifiant que les sagas et l'abbé Guillaume fort peu postérieur, distinguent entre les noms de Valadar et de Valdemar, surtout comme l'abbé au moins était bien au fait de tous les rapports. Tout certain que Wedekind nous parait de son fait, de manière qu'il offre même un prix de 50 ducats (p. 54) à quiconque puisse renverser son hypothèse dans ce qu'elle a d'essentiel (dass in den wesentlichen Puncten meiner Hauptsätze nichts anderes zu erweisen stehe), nous osons néanmoins déclarer son opinion erronée, et que le Valadar en question est un véritable Valadar ou Volodar, savoir *Volodar Gliebovitch*, prince de Gorodek, peut-être même de Minsk, ou du moins de la lignée qui par la division de la principauté de Polotzk eut en partage le district de Minsk. Il descendit de ce Briatcheslav Isiaslavitch de la race de la belle Rognéda, que la saga d'Eymund appelle *Vartislafr*, prince de *Palteskia*, ou de Polotzk; l'année de sa naissance et celle de sa mort ne sont point indiquées par les annalistes, mais Vassilko, fils de son oncle Rogvolod, est déjà cité comme majeur et guerrier habile en 1132 et 1137 (Karamsin 2, p. 148, 152), et Rogvolod, fils de son second oncle Boris, se maria en 1144 avec la fille d'Isiaslav Mstislavitch, tandis que Sviatoslav, fils du grand-duc Vsévolod, épousa la fille de Vassilko ci-dessus mentionnée (Karamsin, I, c. p. 165), de sorte qu'il a dû être homme fait en 1144; enfin, Vladimir qui l'an 1182 est cité comme prince de Minsk (voir plus bas), parait avoir été fils de Volodar (Karamsin 3, p. 273); il n'existe donc rien qui puisse nous empêcher de regarder Volodar Gliebovitch comme majeur et marié pendant les années de 1130 et de 1150; toutes les données nous y déterminent même impérieusement; cette hypothèse s'accorde d'ailleurs parfaitement avec le calcul de l'année de

61*

484

TABLEAUX GÉNÉALOGIQUES.

la naissance de la reine Sophie, qui, comme nous le prouve Wedekind (l. c. p. 44), ne peut guère être postérieure à l'an 1143, puisque fiancée en 1154 à Valdimar, elle n'a pu, à cause de sa jeunesse, être mariée à lui avant l'an 1157.

En sa qualité de prince de Minsk, et brouillé en partie avec la principale branche de la race des princes russes, Volodar Gliebovitch pourrait très bien être nommé par les auteurs étrangers tantôt prince de Russie, tantôt prince de Pologne; en tout cas il était plus près du Nord et mieux à portée de faire la connaissance de la veuve d'un roi de Danemark que ne l'était Vladimirko de Halitch. La principauté de Polotzk et Minsk dans son sens étendu comprenait à ce temps-là la Livonie même jusqu'à la Baltique.

On objecterait peut-être contre ce que nous venons d'énoncer que Volodar Gliebovitch, selon Nestor, vivait encore l'an 1166, après que Sverker, roi de Suède, était déjà mort en 1156; ce dernier était beau-père de Sophie qui lors des fiançailles demeurait chez lui, de sorte qu'il était le dernier mari de sa mère Richiza. Mais il faut bien se rappeler, combien les mariages de ce temps-là étaient incertains et peu solides. Ulfhilde, que le roi Nicolas épousa après la mort de la reine Margarethe, abondonna clandes-tinement son époux (selon les termes mêmes de Saxon, p. 651) pour se marier à Sverker Kolson, qui était le même Sverker; les sagas prétendent même qu'avant d'épouser Sverker, elle avait été marié avec le roi Inge Halsteinson. Magnus l'aveugle, roi de Norvège, renvoya Christina, fille de Kanut lavard, sans autre motif que celui de ne pouvoir plus l'aimer. Il se peut donc fort bien que Richiza, par quelque motif non indiqué, ait abandonné son mari.

*Richiza* doit être la même fille de Boleslav III krzivusti, duc de Pologne, et de son épouse Sbis-lava, fille du grand-duc Isiaslav Iaroslavitch, à laquelle Długoss (p. 360) donne le nom de Svantoslava qui naquit le 12 avril 1106. Lorsque le même auteur Długoss (p. 429) raconte que Boleslav III maria son fils à la fille du roi de Danemark, il parait qu'il y a ou un mal-entendu ou une confusion des cir-constances accompagnant le mariage de Magnus Nicolasson avec Richiza, car le fils en question, comme le dit Martin Cromer (de origine et rebus gestis Polonorum, p. 485), ne pourrait être indiqué; son fils aîné, Vladimir, avait déjà été marié, et le cadet, Kasimir, n'avait que 7 ans. Les termes de Długoss: „filiam regis Danorum adductam filio suo...accepit in uxorem" pourraient provenir d'un mal-entendu du récit d'un auteur de chroniques plus ancien: „filius regis Danorum adductus filiam suam (ejus) accepit in uxorum", ou: „filio regis Danorum filiam suam dedit in uxorem". C'est de cette Richiza que le nom de Richiza passa dans la famille des rois danois, et finit ensuite par devenir très usité en Danemark.

Saxon (p. 703) attribue à Valdemar qui refusa d'abord son consentement à ce mariage, une expression fort remarquable: „Sophie qui était née d'un père russe, n'avait”, disait-il, „aucun héritage en Danemark”¹. On serait peut-être fondé à en déduire la conclusion que les enfants de Valdemar et de Sophie voudraient bien fonder des prétentions sur leur descendance d'elle, au cas que l'occasion leur en parût favorable; l'abbé Guillaume nous enseigne ensuite que les frères de Sophie règnent jusqu'aujourd'hui, nsque hodie, avec honneur en Russie. Nous n'y trouvons pas seulement une nouvelle preuve de la non-identité de Volodar et de Vladimirko, puisque le fils unique de ce dernier, Jaroslav, mourut en 1187, tandisque l'abbé Guillaume écrivit au moins après l'an 1193, époque du mariage de Philippe Auguste de France avec Ingeborg, nommée par Guillaume la reine des Français. Nous croyons

¹) „Sed Waldemarus, quo minus ad hanc copulam intendet, inopiam virginis obstare dicebat, quod, patre Ruteno procreata, nullorum in Dania bonorum hæres existeret; quan-

quam enim svasoribus tacite pareret, plus se tamen pauper-tamen puellæ fugere quam speciem admirari fingebat.”

TABLEAUX GÉNÉALOGIQUES.

485

encore y voir des renseignements sur les expéditions postérieures en Livonie des rois danois Kanut VI et Valdemar II. Il faut savoir que Volodar, outre son fils nommé Vassilko, en avait certainement encore un autre nommé Vladimir, car Tatistchev parle en 1182 d'un prince Vladimir Volodarevitch qui régnait à Minsk (Karamsin 3, p. 273). Selon Karamsin, Vassilko et Vladimir ont été une seule et même personne, mais pourquoi ne croit-il pas tout aussi bien qu'ils soient frères? Vladimir doit encore être le même Vladimir de Polotzk qui en 1186 permit à Meinhard, missionnaire allemand, de prêcher devant les Livonais (Gruber, Origines Liv. p. 2). Ne pourrait-on pas admettre que certaines prétentions au nom de Sophie, des droits de succession après elle par exemple ou quelque chose de semblable, aient inspiré primitivement à ses fils Kanut et Valdemar cette envie des conquêtes qui les conduisit en Livonie? Les sources ou nous pouvons puiser, sont si pauvres que nous sommes réduits à suivre les traces les moins importantes.

Il faut remarquer par cette occasion que le cadastre du roi Valdemar nous apprend que Sophie avait hérité de biens-fonciers en Suède, lesquels étaient enfin échus à son fils Valdemar II (cfr. Scrip-
tores rer. Danicarum, t. vij, p. 529); nous reproduirons ici le passage en question d'après l'excellent codex en parchemin conservé dans la bibliothèque royale de Stockholm:

Hee sunt possessiones regis Waldemari I in
Swethia: in Arem xvi octonarii¹; Hallæstathæ² viij
octonarii; Guluæ viij octonarii; Rynkebu iiijor oc-
tonarii; Hwalsbyargh viij octonarii; Istath iiijor
octonarii; Enæbu³ vi octonarii; Burghær⁴ iiijor
octonarii; Wighbu xxiiijor octonarii; Vluæruth vi
octonarii; Enæbu in Thyustæ⁵ ij octonarii, preter

alia multa que pertinent ad Syghridlef et preter
illas possessiones quas Bulizlaws hereditavit mor-
tuo patre suo Swærcone antiquo et mortuo dicto
Bulizlauo, easdem possessiones hereditavit soror ejus
Sophia regina Danorum, mater regis Waldemari II.
Et sciendum quod omnes predictas possessiones
dedimus duci Kanuto preter hereditatem Bulizlaui.

1) octonarios = atlyng, otting, octæra pars mansi.

2) forte Hellestad in Ostrogothia (Bergslagen et Finsplings tan).

3) forte Ostra-Eneby in
territorio Bräbo sice Vestra Eneby in territorio Kind in Ostrogothia.

territorio Brâbo sice Vestra Eneby in territorio Kind in Ostrogothia.

4) forte parochia Batæ in territorio Memming.

5) territorium Tjust in Smålandia.

NOTE. Dans les tableaux suivants nous avons omis
tous les individus qui n'aident point à éclaircir les matières
mêmes; il en a été ainsi de plusieurs des nombreux fils et
descendants des grand-duces russes. Le mariage est désigné
par mar. ou ux., abréviations des mots latins *maritus* et

n.or. Les lettres r. G. ou l. R. sont pour Roi ou Grand-Duc de Gardarike ou de Russie; r. S. marque le Roi de Suède; r. Gautl. Roi de Gautland, r. D. Roi de Danemark, l. N. Roi de Norvège, l. A. Roi d'Angleterre.

ij.

ma i hīnād 3a emu hasti lotti hāpund hākē k poōur b. hīnl 3 ſek har godar vītokv-
3uar har um hriſ ugobu ypē lāti. 0ſ k hui at hau kē tok imok at elbōæ ſetti hī hng
pruanda ſin ypē hī ſin at heqna lond ſin. 3 duaſōt hingr m-hakalti lang ſtund
Ok er eſti tok imok at ſiga a hende ki pa ſetti hī hng pruanda ſin k pē upoſoli
3gat ſim t poorača ſuipiod alla 3 gartfo uſtra. ſin h ſalpr heſt ype ſokn u alla
danin. 4 uſtra gartt hingr k peſe alphttoſ. d. alpſ k er land atti milli elpa weota
garteluar 3 raimeluar p ō 3 ha kallaſir alpheimar p ō mark lond mikul hingr
atti en ſon v konu ſinī. ta het kagnar. hākē k atti 3 ſonu v ko ſinī v añār
hurekr ſlonguandbavgi en añār þwonde gamli

ker hākē hiltotv. uar odiu ſua gamall er hāpδi halfr añat. c. uet
þa la k i rekio 3 matti æ ganga 4 v þ uida um kē h er agengu uik
m; hīnat. 3 þa þoſi unu hī uila þara rikn er eptaz tok foz tvoznui
uar þ uisa um kē h er aqenqu uikg. þoſi 3 mozgum hī fullgamall 3 nokurk
riki meŋ gdo vad er k tok k loog. at þe loogov ype opan uisdu 3 baru aqrot 3 uilov
kora h 3 laguīi 3 er hui ſuhi at þe uilou tapa hīm tad h þa lata like i bōt oz lag
im vett ek at þe þi k ek op gamall þ er 3 laut en uel mætta ek vda ſkapdo
di. Gigi uil ek þiā daudañ at depia uagim uil ek depia miklu kligar þa
komu t. uin h 3 toku h 1 bōt. Ok litlu ſudar gdi h m up a ſuiδioδt. hingt k
ptanda hīnl m; þim ozδ lendingu at hōkptot lamma h u alte þ k ſem h vardui
u 3 koma imot hīm at bā mari 3 biaz uis h 3 let ſegia hīm allan atburδ e tīl
hāpδi komit at donu þoſi h 3. gamall. Ok ept þra lannar hingr k liδi v
altt ſuaueſtor 3 ueſtra gartt 3 mikul toh hāpδi h af noregi 3 er bwa lagt at
þa er ſuar 3 noδim f ut m; leiδanġīn um flokſund. at þa uar halfr þaſi
twgr hundradā lripa en hingr k treſd m; h lima 3 ueſtr gavu vt epra u cpm.
fund 3 lotti ſua vett 3 doeg t lkgarins koanikr er ſkilr ſuiiod 3 eyſtra gartl
3 þa er hingr k kom af łkogimū veſtr. har ſem heut bzauiſ. þa ko þar imot
łkupa hen h 3 ſetti hingr k þar hibud ſinar abzauiſ undir łkogimū milli
3 uikriñar hākē k deegr mi ſaman h um allt danaueſtor 3 mikul her ko
oz aſtr u 3 allt oz kona garδi 3 ap ſaxtdi 3 þa er her h var ſaman kom
a ſelund har ſem łagia heut 3 ype t łkaneypar af to ... mattu men ganga þ

["mij.", "povpára věrokového smluvního věku pagenádě během tohož, že v návodu smluv domu věku na milionařskou hrozbou při řeckém výběrě, kterou milionům českých bytostátníků bylo vydáno na milion tisíc milionů věku. V roce 1948 bylo v návodu především miliony dětí, které byly v\n\npovědí, že v roce 1948 milion dětí byly v návodu věrokováno na milion milionům českých bytostátníků, které byly v návodu věrokovány na milion milionům milionářských bytostátníků, které byly v návodu věrokovány na milion milionům milionům českých bytostátníků, které byly v návodu věrokovány na milion milionům milionům českých bytostátníků,

Her hepr vpp koŋga bok
ept laygn ara pitz ywoda
Ore hepr jtt v þjpwga skiptu
hemm: enlð þe avlð nev ekgn

RIM60L heimslins su
er maŋpolktt byðu e mlog
vaglkoem. gga ftow hay. wv
hopð liano 111noðma. Er þ
kwylgt at haf cýr af niðva
fundo 2 allt vt t iolala landz.
af haf mo ggr langr haf
botr til 18 noðet. e heft svar
ta haf. fa skilr heis þrinduŋga.

hett f aultan afia. ehf veftan kalla svin evropa. eh
fimì enea. eh naðan af svarta haf 1 ggr svotioþ en
mikla þ.hin kallda. Svotioþ hina niþklo kalla fum mì
è mìmì. eh ferkld hir mikla fum tajna tyl v bla nd hir
mikla. biþ neyrðu lutt svotioþ luot obyðe af: frotfr
kvula. fem hir þsja lutt blatde e aðu af: sotar hita.

Jsvotioþ eð ftow hót mæg-1 hing kon þið vndar hóg-2 mì
gartvng. þ eð dýgar-3 t iſar-4 bla mì 5 þa evyr-6 reek
ſorduliga ftow. Or nœði þfjollt þ eð jvttan eð byðo al
la. f e llra v svotido. sv eð at retto hett tanakvuff. Æ vana
kvuff. hon kert e faí 1 1 f varta haf. Jvana kvitfo var þa
kallat vana 18 eða vana heir. Sv a tálr heis þrðiðnga.
het: jvtt an afia: ehf veftan evrupsa fem týr v lagr.

jvrt aſtan tanakvuff tafia v kallat afia 18. jf ra oðm.
eda afia heimr. eh hóspur bægin eð vilduno-kollodo
ſr afgard. eh 1 bægin v hópðiŋgi fa eð Oþin her. þ
v blót ſkapr mikill. þ v þar síðar x if. há fðingar v ozt
llyldo þr raða þ blótú. 2 domv mána 1 mili. þ eð diar
kallad. k dœnt þ skylldi þ ionuſtu v etna allt þolk. 2 lot
nìng. Oþ. v her m mikill 2 miog vidforvoll 3 eignadr
mavý t. k v iva ligr fóll ar 1 hórri wð fekk h gagn. Oks
ko ar h m trvdo þ. Ar t hóti heimlan figr 1 hórri wð. þ v
hátt h ef h fendí m sín t wð. k aðax ſendi þar at h
lagði aðu hende 1 hóf þ. 2 gar þ blanak. trvdo þr at fa
mndi þ vel þaraz. Sva v 2 v h m. h v fem þr v inavðo ſtadd

afia eða 10 þa kallodo þranar n h. 2 þwaz tapnan
fa af þ gagn þr þtuz þ eiga allt trwtt eð h v. þ kö
lapnan sva langt 1 bort at h dva lþe 1 þeþi maeg,
þiþ atta tva breða fta oðm 2 er wðo h. millen.
het ahax ve. eh aðax vilir þr tb. h fyrdo t no
meðan h v 1 börtu. þ v eitt sliþe of þ. þarði
langt 1 bort. 2 bapði lengi heitan útt at afum þrags
arvont hert. þa skipto. tb. h arfimð eð konv þri gðo
þr bad at eiga. eh lito fókar koð oþiþ heit-1 tok þa,
þiþ pœ a hende Sætta vana 2 elsa v komv slið.
vann m; h ey þr urdo vel v2 urtðo 18 fott 2
hópðo ymfr ligfri hóðo hvör 18 anaða 2 gðo
ſkada a. eh þ eð leddiz hvarðrveðo. logðo þr millu
ſin ſočt ſtcrno. 2 gðo þf 2 ſellduz gríflar-þengo vøni
ſina hina agetorzo m-1 niðað hinn avgæ. 2 prep ſon h.
eh ofr þar 1 mor þa eð hon ber. 2 kollodo h allver til
hópðiŋga fallm. h v mikill m 2 vøg. m; h m fendo
95 þay eð mimi her h v híh vútzi m. eh van þengo
þar 1 mor þay e spakactr v þra jokku. fa he kwas:
eh eð hon k oðana heit þa v þeg hópði nigi gr. anni
kertidi h m tæð oll. eh ef hon v þraða af þingo f tannò
sva at mimi v e ngor 2 kvømi nokk vanda mal eð h yð.
h o hino ſama. Raði aðeir fagði k. þa grívnaði vama
95 twindo hapa fali at þa m1 skaptino þa toko þr hømi.
2 hálf hóso. 2 fendo hópða. afum. of þok hópðot 2
límvri urt v þ eð eð matn þuna. 2 kvæð þ yf gáltoa.
2 magnadí sá at þ mli v h. fagði hlm mgja leynda luti.

H iðd 2 prey fem of þ. hóp. goda 2 v þr diar m; aſu. Dott
níaðar v freyia h v blót gyðia 2 k endi þyrft m; a
lum feid fem vavn v vttu þa eð hódað v m: vann þa-
di k atta h yf etur sín a. þr þ þar log. v bøn þra freyr
2 freyia eh þ v bænt m: afum at by eð sva nart at píð,
jallgaðe mikill gyr af: Oðin skipti jf femi.

18 nœþ t ur svofl fa eð skulr svotiod hina miklu 2
ohur t: þ fyan full. eð eð langt t cyrkd. þattu
of eignftoar. það tina f: rumvia hópðingi: uða v
heminn 2 hævto urði fig allar þið. eh marc gopingi.
hlyðu þe þ ofþi af eignð sinð. eh þ þ at of. v þaflþar.

v.

vj.

vīsa En ō va vī ō ōde apnī at io la kīlō lyt pīta er mū j
lōt kōmī n hall ī v kīlīmg mo pī ōn bī hākaa hī ōg
ō hū þa cī nākīr hāka la ml yp vō u nā gēgmu
r hī s mīn . e s a hī r er hū v epr fūr d. Š b en tēn urtt
at kīlīng vī m kōmī n hallīna epr uana þa cī pī er e pī lāke
nōtkā u pōa hōp bōg a hī m uha aa grrīn ī hī. h. luarī e
uert ek lom mīn nōtkīn hād la mīg hī n e u hāmmīg bī h
u a lō. e pūr k. en po le ek mikla īn t mīk u l bō a yōz
j nōu v e pōde vī lulu em k. l. a e t hī man up pōpī lōg
k. pī t er hū u dē aa qūe tt hōp bōg ī e man hī hāsōa ga þm
v k. hěllōe man hī þ bōd a rīlā a mīg pālōa la u ha pīna
lāmd. hī man koa a pūr u līt vī hī po ltt ar pī pa er hīn
et ibloma allōd ō ō ō ō ō ō ō ō ō ō ō ō ō ō ō ō ō ō ō ō ō
līma mīllītu u eug h. u dōa mo g pio bōu hialpī g
nōn hālu heims. En po mū hī hāma n tūd k hālba
ināzi. Bīt mik nu i bīt ĥ. ho hepī ek hěllōe mīgr t
satt tal at a pī mī v hū þa pāt bōin. o g u n g mī z
rīkī mī ō yīn ftu kū u nōi pī aq kī gūn h. ll. Sum māgo
hī nī t yīmlā toa. Sum lēto sā lāmda t u pō hōp bōg
ſe a dēr. l. at hāg nīkī v. u līp i o d mī hāg dō to ōa.
gōd ĥ. l. e r. aa o pī tō uī. k. a dī. hī u a u t hō dō k m
va l dō a mī u t hī a pī hī mī n mēn t u a l l d. pī u t hī a d.
lyk hī þa at fa bō g u t hī pa hī hū u t. ij. u e tt u l u a
u e l d o mī hākī. gāla. v. o l. k. fa try c bī pa pēt u tt
a k gālī ko hī i pī n e m u m, kaupmī nōtkīm. t pēct hī
z hārmīn alla lu pī g n o g nā þa er þau pī k u at hī
En er þau kōu a u t t hāp n t kōu at þm u hōg. bī v
e u t t u hōg at hī pāng i bō dī pē d ō mīna dpu lūm
en lūmū hāp n t mī. s t aa naupī. þ. hul dī z o l. u p
mōp līna. to k þa v. Olāpī z ho l pī po tt hī z hōg u l. l.
ho l pī la mī er klerkon hī. klerkom þotu hōl p or g
amall t pī kān z poti ek d pō u k t hī m. kōp hī þ ho l p.
en hī fu ema n mī s t e i t mī z e l l o i þa þm mēmī e
klerk hī. wōtk þa hāp em hěllō gōd. En pō dī mī hep
pti o l. lōdu lō d a gē gāp p y r u e ll gott. e n a g n i n g h
a mī hī keas. e kona hī hī re kon. en l. hī kehnu v s-
o l p hī mī f mī g onda lenī g pī uel hāl dī. pt keas
u mī eng u mū nū k en s f y n i. o l. v. u l. u e tt i bī v t

legd aa mīk hī. keal bōndī hī keyp t þegul f. ho l p t lu fa
lkept hī v þa dē t u l n u f a a d man l m þa ko t e n t fō.
sīgō w e h. l. bō. bō d or. hī v le w d a p u all o a mī k a p hōm
hō d i e t hē tta pī t bō i hātaa k. pō Sīg. n k m a n i s a m, m l u
p i v o l mī p v e u n. d. at Sīg. tē m m, l u t pī n y t hī m at gō d i
keal at f u e n mī n or. v aa l e h i m, au t g u n m e y. pt keal
u i l d l o p a a f ek c h t þea hī n h e l l o d u e m a hī v i p t e t z hē u
lō s t hāl d a hī at k l e d u z o l l u l u t i t l e f i m e g i n. l. En
er or la u h u n a mī r u d a gō d i m. l m hī m o t p o k m u t h e u
la d i hōp b g u a n u t e t t a a o l l u hī m. Sīg w k u l hō u hī
z m u l i p p l e ek aa hī g o d u f u e n t at pu m a nt u a hī u p o d
pt mal p o t z p y t gō d e t h i l hē l e d z u p o l k. h u
feg m n a p n p o tt z k y m. e h u v o a p u e p o d e. hī m. ek
he m t Olāp. j u o d e t a e tt mī n z p v e k p o d d e. þa p b m i n v
tr y c or l. en a f t o m o d. w o t t e r a p k. h. t u b m. Sīg gē
k a n a d i z þa v a e tt hī s at pī f u e n t v h y t. l. h. Sīg, mī h u b u
k o m t u h e h u er nu v hāg pīna. Or. hī m þa at v p o d hī
z h e p y hī hō s o tt þa p. m. Sīg u l t u n u v a le y p u w u d uall
s i t e a al z þa būt hē d a n. h u e y. f u e l e r c h hī n u k o m i
h u a p e m p t h e a s p o tt m i n u e tt m i n p l e t þ e t k a n b e
u a. En po u l d o a g i n a l u t t hē d a n e p hōll p o tt b. m u n
u i p i l a t a p i l o w a a p hī h m. m. s. b a d p y l g s t t eal h u f
b o n d a z s gō d i h. keal p a g n u l mī. s t a o l l u hī mī n. En e p
l t t a l mī s m u s. S u e n a. ij. u p o d a þa er k u p u u l d i e
w u l ek kaupa. keal f u. k o t t h p at kaupa e n e l b a h u m
at p u b i d l e m v u d u a a l a t e n e h i n y n g er m u l p e a t i
ta t e n h i n z g e t ek at pī p u t i m hī k o t a at kaupa hī
oh þe l a y h e s m i k a n t h p iu l u m e t h p h m e u mo
t u i p o e l w e l i a z. En m h a t þu er t y n d a at gō d u bō d n g
þa m a u a at þu n a e t at le y a hī u t hē d a n m. m u l p e n
u p d. þa p t e n l e p þu h e tt u p. aa t þina at f e l i a hī e
v u d u a hāl d a hī e n g hād w e n h e t a d e hāl d i m h. Sīg
f u. G o w hī s d i z a n e m þu u l l. ek l h kaupa hī e p t o l l u m
hī v hāl d a l e m þu ta bō u p. er m t e n g i h u g t aa at f e l i a hī
l i p hī h e u m i t u u l d f r h e t mī p a n d l u m. En h u t er
þa t r a s a b u v þta l e n g t. e. h k e r. þa h e p y t. s. h o g u l p hī m h,
g u l l e e n or. k. i r. m k r g u l l e s p u t i. s. f u e n i n a n a b s d a n t s
l h o m gō d e t e k u v p u i t þ m v a tt or. e h e tt hī d o l l m

S
h
a

O

vj.

kona ṭi het eechon. en ōon þra h. reaf. ṭh keypri oc med ōonu
poftbroður h[.]t er þeqil h. ōn þol[.]f. h[.]t var ellve en O. þr v vi.
o nu þen[.]a tuma ræchi valdamart fra O[.]l vetr þefu afelli.
yf gatda riki h[.]t atti þa dræðig er allogia h[.]c var vroga l
hun vittasta cona. Siquod[.]r broþr aðtríðar hapdi ſua mikuj mec
n[.]d af k[.]i at h[.]t eignadiz af honu mudar eignur oc mikto
len. oc lett h[.]yf at l[.]kipa k[.]l malum oc hemma laman lyill
dur k[.]l vi[.]da af hervíðum. h[.]l b[.]ð s[.]jyttor oc þurft anda allu
k[.]l rikini [.]na var O[.]l ix uerra gamall et þelli atbur þe[.]þur
at sig[.]pr modur broður O[.]l co þen[.]a ft[.]d er O[.]l uar purar. oc
var hondin[.]r pari[.]n tl accrmed vkm[.]m. Sig[.]pr red[.]b þa þaupot
med muda sueru man[.]d oc ſomul poruneyt. Þa var O[.]l'elec
ted aðru sueru. hapdi h[.]t ſua muda atc p[.]engst af ſinu h[.]ta
at h[.]t var ecki anaudige cha þræll. h[.]ttor ſua ſem okulegr
ſon oclet h[.]t h[.]ouu engra lita vaut þra er h[.]t beiddiz. ſkem
taði h[.]t fer ah[.]r[.]o deag þ er honu þore bect. O[.]c O[.]l p[.]guar
honu pel oc med mikalli l[.]st. O[.]c sig[.]nd[.]r tok uel oc blúðuga
k[.]l ordum. oc m[.]l ſua. Še et þ god[.]r sueru at ecki hefur þu
þac breag[.]b a[.]per ſem herlend[.]kir in h[.]uarki med þurflum
cha malu. Nu seg[.]n napn þi[.]tt oc ætt oc p[.]ofter ioð[.]d. h[.]f. Ol[.]r
hear[.]t oc en novegrt er ættioð[.]d min. k[.]yn mitt er k[.]nliet. S[.]g
und[.]r m[.]l þa h[.]uert er napn þadur þint. eda mo[.]þ[.]h[.]t ſua[.]r. Trig
sw[.]h þad[.]r mu[.]j-en a[.]ftríðr mo[.]þ[.]r. S[.]g[.]pr m[.]l h[.]r[.]d. var mo[.]þ
þin. h[.]f ſi. Hon var d[.]. Cirik[.]s ap opfótðum riks man[.]z. O[.]cer
ſiquod[.]r heyr[.]i þra. steig[.]r h[.]t af heftu[.]n oc fagnd[.]i honu uel oc
mintr[.]x vi[.]d h[.]c oc seg[.]r honu at h[.]t er m[.]op[.]ur broþr h[.]f. oc vi[.]t-
er þra fagnd[.]ar d[.]. er vi[.]d hap[.]u her fundiz S[.]f. sp[.]yr 5. oc
þ[.]þu O[.]c p[.]angar comu h[.]c eda h[.]r[.]su lengi h[.]t hapdi þ[.]r a[.]pelli þot
O[.]c h[.]t l[.]ag[.]p. h[.]oru h[.]þir ſinar ſua ſem g[.]engst hapdi. O[.]c epi[.]c h[.]
m[.]l S[.]g[.]pr. Vilke þu nu p[.]eud[.]i at er k[.]uþa þek at l[.]auard[.]i þi
n[.]u oc fer þu e[.]gi lengi 1 anaud h[.]t eda þionu[.]tu. K[.]f. Vel
em oc nu comu h[.]i hay þia þui ſem pytt. en g[.]arna viðda oc
ley[.]fr v[.]ha hedan ef poftbroþir mu[.]j vi ley[.]fr af þrældom oc
pari h[.]t med m[.]er 1brot. 5. q[.]f. g[.]arna þa vi[.]la oc sp[.]ara enga
lita tl. O[.]c t[.]f. co herek bondi bei oc fagnd[.]i uel 5. þui at h[.]
sjyttor h[.]eta land s[.]jyttor af þei hervíðum oc af h[.]ruohu[.]u.

þa bar at sin æt i gðum oufr at ældr co icamp be þáin
er holm gardr hætir stod ægi til mína geugf en boig/
en oll mýndi upp ganga. Hu flyðu aller méi fælmful/
lit til dært æins og kenni máur þeir er stephán þar neðr.
H monade þar inni hælgu olafs kirkju m yildu pift fræsta i þa
mýkalli naði lýn styrres þyldis hins hælga. O kまと wêna یه
til fáiz lægur annarra mána. Þegar þetr eð høyrði þær í ra
yldi og bónar orð. það gpr hét fang fer liene kiu þef goda layárri
næðu amot ældinum. Þðan pocaðe hversi ældra en um frá m þ
er þar þa comen. og þarð þa boiget hinnu mefta lit boigar ennær.

ýrlegar fagur fara um fónd
fðinn frá iartænu kins hælga olafs kまと í mýcca gar
de er kirkja gor honú til dýrdar En þa bar at enu
finni at kjen í mýcca garde buiggur til bardaga
mote heidnú kige ænum. Sidan fylgtu þær lidi finu or tosfa
þegarri baxðu líc þa bar eigi bætr at en þær ullu mán fengo ligr
a þæm at feldi og þeiri fyrir kjenð flæta þa gurkja. Þa værin
grá er honú fylgdú. En þær aðrer er upp ftdodo þa þætto fer
ænslus annars er luggja þar drepnú. Þa qvoldu líc oll ráð fý
ri kjenð og or ylndæl� þa næfta undan qyano. Þu í þæm
lutfði og nœðum er þar þa ftaðdr. þa het þá á aller þær
hinnild a guð og olaf hún hælga ktil miscuinar. báðo þángoda guðt
yn med tve med tárú þaíta fer faltung at ligð þa guðt andiota.

Heto þyr til h's og hinni hælgu maria modor þars drotenl. Et
h hylpi þeir at lata gera þæm til lots og til dýrdar kirkju
í mýcca garde. Ogðer méi fagr iartæni mego þer nu hæy
ra. Þegar iam fioð bar þán guði dýrling í lýn þid þa mioc