["uirginis clauſa:feruata uirginitate permanſit. Igitur ſanctus ſpiritus ſerſtur dominicæ carnis:& templi eius creator.Incipe iam hinc intelligere etiam ſpiritus ſancti maiſſatem, Conteaſtatur enim & euægelicus ſermo de ipſo. Quod cum loquenti angelo ad uirginem & dicenti: quia paries filium:& uocabis nomè eius leſum: de ipſo. Quod cum loquenti angelo ad uirginem & dicenti: quia paries filium: & uocabis nomè eius leſum: de ipſ

crucis potius ſpecies ad mortem delecta ſit Saluatoris? Vnde ſciendum eſt quod crux iſta triúphus erat, Tri-
umphi enim eſt & infligne eſt. Trophæum deuicii hoſtis indicium eſt. Quia ergo adueniens Chriſtus ſicut
Apoſtolus dicit tria pariter ſibi regna ſubiecit (Hoc enim idicat ubi ait: Quia in nomine Ieſu omne genu ſle-
ctatur cæleftium: terreftrium & infernorum; & hæc omnia ſua morte uincebat) Conueniens myſterio mors
quæſita eſt: ut in aere ſublimatus; & aeris ſubiugæ poteſtates: uiuctoriam diis ſupernis & cæleftibus traderet,
Expanſas autem manum tota die ſanctus propheta dicit ei tenere ad populum qui eſt in terra: ut & incre-
dulos conteſtaretur; & inuitaret credentes. Ea uero parte quæ ſub terra demergitur: inferna ſibi regna ſubi-
iceret. Et enim (ut breiter aliqua etiá de ſecretioribus perſtringamus) ab initio deus cum ſeciflet muſdom;
praſecit ei & præpoſuit quafdam uirtutum cæleftiú poteſtates: quibus regeretur & diſpenſetur mortaliſt
genus. Quod ita factum Moyſes indicat in deuteronomii cantico ubi dicit. Cum diuideret excelſus gentes
ſtatuit terminos gentium ſecundum numerum angelorum dei. Sed & horum nónulli ſicut & ipſe qui prin-
ceps appellatus eſt mundi: datam ibi a deo poteſtatem: non his quibus acceperant legibus temperarunt nec
humanum genus diuinis obedi: ſed fuis parere præuaricationibus docuerunt. Et hinc aduerſus nos pecca-
torum chyrographa ſcripta ſunt: quia ut propheta dicit: Peccatis noſtris uenundati ſumus precium nanque
animæ ſuæ unuſquifque conſequitur: cum concupiſcetia: ſatiffeccerit: Per iſtud ergo unuſquifque chyrogra-
phum ab illis rectoribus poffimis tenebatur: quod chriſtus detraxit adueniens; & hæc eos poteſtate denuda-
uit. Idque ſub ingenti myſterio Paulus idicat cu dicit de eo: delens quod aduerſus nos erat chyrographum;
& affigens illud cruci ſuæ: tradidit principatus & poteſtates triumphans: eos in femetipfo reſtores. Ergo illi
quos humano generi præſecerat deus: in tyrannidis contumaciam uerſi: impugnare commiſſos ſibi homines
aggreſſi ſunt; & peccati prœliis debellare: ſicut Ezechiel propheta myſticis deſignat eloquiis cum dicit: in il-
la die procedent angeli ſeſtinantes exterminare æthiopiam, eritque inter eos perturbatio in die ægypti: quò
niam reſtitudo uenit. Ergo omni potentiá eorum nudata: Chriſtus dicitur triuſhafie; ablatamque ab eis
poteſtatem hominibus tradidiſſe: ſicut ad diſcipulos ſuos dicit ipſe in euâgelo: Ecce dedi uobis poteſtatem
calcandi ſuper ſerpétes & ſcorpiones & omnem uirtutem inimici. Illos itaq: qui accepta poteſtate male abu
ſi ſunt: ſubiectis quòdam fuis ſubiecit crux Chriſtí, nos uero hoc eſt humanum genus edocet primo omniú
uſque ad mortem reſſitere aduerſus peccatum; & libenter interitum pro pietate ſuſcipere. Tunc deinde obe-
dientiæ nobis in hæc eadem cruce proponit exemplum: ſic in illis qui aliquando reſtores noſtri fuerant:
poſuit contumacíæ poenas. Audi ergo quomodo apoſtolus uult per crucem chriſti: obedientiam nos docu-
re. Hoc inquit ſentite in uobis: quod in chríto Ieſu: qui cum in forma dei eſſet: non rapinam arbitratus e: eſe
ſæqualem deo: ſed femetipfum exinianiuit formam ſerui accipiens; in ſimilitudiné hominin factus: & ha-
bitu repertus ut homo: ſaſtus eſt obediés uſque ad mortem: Mortem autem crucis. Quia ergo ille magnus
magiſter eſt qui ſecerit & docuerit: ideo quæ prius etiam ſuſcepta morte ſeruanda docuit: ipſe hæc primus
moriendo ſeruauit. Sed ſoſtaffe terretur aliquis in huiuſcemodi doctrí: quod quem pauloante cum deo pa-
tre diximus ſempiternum: ac de eius ſubſtantia eſſe progenitum: quemque regno: maiestate; æternitate unú
cum deo patre eſse docuimus: nunc de eius morte tractamus. Sed nolo terrecaris o fidelis auditor. Paulo poſt
iſtum quem audis mortuum: rurſum immortalem uidebis. Mors enim ab eo mortem ſpoliaturu ſuſcipieſ.
Nam ſacramentum illud ſuſceptæ carnis quod ſupra expofuimus: hanc habet cauſam: ut diuina filii dei uir-
tus: uelut hamus quidá habitu humanæ carnis obiectus. Et ſicut apoſtolus Paulus ante dixit habitu inu-
que ut homo: principem mundi inuitare poſſit ad agonem: cui ipſe carnem ſuam uelut eſcam tradens hamo
diuinitatis intrinſecus tenetetur inſerto. Et profuſione immaculati ſanguinis (Solus eſt enim qui peccati ma
culam neſcit) omniomnium peccata deleret eo: & duntaxat: qui ſanguine eius poſtes fidei ſuæ ſignaſſent. Sicut er-
go hamum eſca contectus ſi p[ic]ſis rapiat: non modo eſcam ab hamo non remouet: ſed & ipſe de p[ro]ſundo
eſca futurus educitur: ita & is qui habebat mortis imperium: rapuit quidem in morte corpus Ieſu: non ſenti
ens in eo hamum diuinitatis incluſum. ſed ubi deuorauit: hæſt ipſe continuo, & diruptis inferni clauſtris ue
lut de profundo extraſus trahitur: ut eſca cæteris fiat. Quod ita ſuturú ſub hæc eadem figura Ezechiel du-
dum propheta ſignificuerat dicens: Et extraham te in hamo meo: & extendam te ſuper terram: Campi im-
plebuntur de te: & coſtituìt ſuper te omnes uolucres cæli: & faturabo ex te omnes beſtias terræ. Sed & pro
pheta Daudí dicit Dedit eum in eſcam populis æthiopum. Et lob de eodem myſterio ſimilari proteſtatur:
ait enim ex perſona domini loquentis ad ſe. Aut adducis draconem in hamo: aut ponis capiſtrú circa nares
eius. Non ergo damno aliquo aut iniuria diuinitatis Chriſtus in carne patitur. ſed ut per iſirmitatem carnis
operaretur ſaluté: diuina natura in mortem deſcendit: non ut lege mortalium detineretur a morte: ſed ut p[
ſefe reſurrecſurus ianuas mortis aperiret, uelut ſi quis rex pergat ad carcerem; & ingreſſus aperiat ianuas: re-
ſoluat cathenas: uincula ſeras & clauſtra comminuát; & educat uincftos in remiſſionem. & eos qui ſedent i, te
nebris & in umbra mortis: luci ac uita: reſtituat. Dicitur ergo rex ſuſſe quidem in carcere: non tamen ea co-
ditione qua fuerant cæteri qui tenebantur in carcere, ſed illi quidem ut poenas ſoluerent: hic uero ut abſol-
ueret poenas. Cautiſſime autem qui ſymbolum tradiderut: etiam tempus quo hæc ſub Pontio Pilato geſta
funt deſignarunt: ne ex aliqua parte uelut uaga & incerta geſtorum traditio uacillaret. Sciédu[m ſane eſt: quò
in eccleſiæ romanæ ſymbolo non habetur additum: Deſcendit ad inferna: ſed neque in orientis eccleſiis ha-
betur hic fermo. Vis tamen uerbí eadem uidetur eſſe in eo quod ſepultus dicitur. Sed quoniam erga ſcrip-
turas tibi diuinas amor & ſtudium ſubiacet: fine dubio dicis mihi: oportere hæc magis evidentibus diuinae
ſcripturæ teſtimoniis approbari. Quanto enim maiora ſunt quæ credenda ſunt: tanto idoneis magis & in-
dubitatis teſtibus indigent. Vera quippe eſt & conſequens hæc propoſitio. Sed nos tanquam ſcientibus lege

a iii

re loquentes: teftimoniorum filuam breuitatis cauſa derelinquimus. Pauca tamen ex multis etiam fi in hoc
requiritur: adhibamus: ſcientes ſtudioſis quibufque ſcripturis diuinis latifſimum teſtimoniorum pelagus
patere. Primo ergo omnium ſciumendum eſt: quod ipſa ratio crucis non omnibus una eademque eſt: fed aliud
gentibus: aliud iudæis: aliud credentibus ſapit. Sicut & apoftolus dicit. Nos autem Chriſtū prædicamus cru
ciſiſum: Iudæis quidem ſcandalum: gentibus autem ſtultitiam: ipſus uocatis iudæis & græcis: Chriſtum dei
ueritatem & dei ſapientiam. Et alibi. Verbum enim crucis pereuntibus ſtultitia é. His uero q falunt ſunt uir-
tus dei eſt. Iudæi autem quibus ex lege traditum fuerat: Chriſtum in aſternum manſurum: ſcandalum patie
bantur de carne eius: quia ſeturationem recipere no longerunt. Gentibus autem ſtultitia uidebatur deu mor
tem ſuſeſſeſſi: quia ignorabant myſterium carnis aſumptæ. Fideles uero qui & natum & paſſum in carne
hoc ipſum quod iudæi quibus prophetae hæc prædixerant non eſſent creditur: fed illi qui nunquam hæc
hoc ipſum quod iudæi quibus prophetae hæc prædixerant non eſſent creditur: fed illi qui nunquam hæc
a prophetis audierant. Audi quomodo per Eſiam prophetico ſermone ſignatur: Quibus non eſt inquit an
omnipotens ſuper omnes gentes. Sed dicerent fortaſſe nobis illi qui ſe iactant in ſciëtia legis: blaſphematis:
qui dicitis dominum corruptioni morti & paſſioni crucis ſuſiſſe ſubieſtum. Legite ergo quod ſcriptum ha-
betis in lamentationibus Hieremiæ ubi dicit: Spiritus uultus noſtri Chriſtus dominus comprehêſt eſt in
corruptionibus noſtris. in quo diximus. Sub umbra eius uiuimus in gentibus. Audis quomò ppheta Chri-
ſtum dominum comprehenſum eſſe dicit: & pro nobis idet pro peccatis noſtris corruptioni traditum: in
cuius umbra quoniam populus ille iudæorum permanſit incredulus) gentilem ſubieſtum eſſe dicit: quia ui
uimus non in ifrahel fed in gentibus. Quod fi operofum non uidetur: q poſtumus breuiter ſingula quæ in
euangeliis referuntur: qualiter in prophetis prædiſa ſint: deſignemus: ut hi qui prima ſi de elementa ſuci-
piunt: teſtimonia hæc habeant in corde deſcripta. ne ulla eis unquam de his quæ credunt: ambiguitas inimi
ca ſurripsi. Edocemur per euangelium: q iudas unus de amicis & conuius chriſtī: tradideret eu. Audi hoc
quomodo prænuncietur in pſalmis: Qui manducat inquit panes meos: ampliauit aduerſum me ſupplanta-
tionem. Et alibi: Amici inquit mei & proximi mei aduerſum me appropiſquauerut & ſteterut. Molliti ſunt
fermones ſuper oleum: Et ipſi erunt iacula. Vis uidere quo modo moliti ſunt? Venit inquit Iudas ad leſum:
& dixit ei. Aue rabi: & ofcalutus eſt eum. Per molle igitur ofculi blandimentum: execrable iaculum prodi-
tionis infixit. Inde dominus ad eum dicit Iuda ofculo filium hominis tradis triginta argenteis. Audis ſupplá-
tationem eius ampliatam eſſe cupidine prudenceis. Audi & de hoc propheticam uocem. Et dixit inquit ad
eos: Si bonum eſt in conſpectu uſetro date mercedem meam aut abnuite. Et poſt hæc: Et accepi inquit trigi
ta argenteos: & miſi eos in domu domini in conſlatorium. Nòne hoc eſt quod in euangeliis ſcribitur. Quia
Iudas poenitentia ductus: reportauit pecuniam: & proiecit in templo: & diſeſſit. Bene autem mercedem ju-
diciuſuel ut imputantis & exprobrantis affectu. Etenim tam multa bona opera apud eos egerat: cæcos eorù
illuminauerat: claudis pedes: paralyticis greſſum mortuis quoque, reddiderat utam. Pro his igitur omnibus
bonis mercedem eius reſſituunt inortem triginta argenteorum æſtimationem pèſfatam referunt. Referunt
item in euangeliis: q uiuſtus eſt: prædixit hoc fermo propheticus per Eſiam dicés: Ve animæ eorum: qui co
gitauerunt cogitationem pefſimam aduerſum ſeipſos dicentes. Alligemus iuſtum: quia inutilis é nobis. Sed
dicet aliquis: Nunquid hæc de domino intelligenda ſunt? Nunquid dominus ab hominibus teneri poterat:
& ad iudicium protrahi? Et de hoc te idem propheta conuicet. Dicit enim his uerbis ipſe. dominus in iudi-
cium ueniet cum ſenioribus & pricipibus populi. Iudicatur ergo dominus ſecundum prophete teſtimoniù.
& non folium iudicatur: fed etiam flagellis cæditur: & palmis in faciem uerberatur: & confipitur: & onne p-
nobis perfert obprobrium indignitatis. Et quia hæc ſtupeſcenda erant omnibus cum prædicaretur ab apo-
ſtolis: Iccirco etiam ex perſona ipſorum propheta exclamat & dicit. Domine qs credit auditui noſtro i credi
bile enim eſt: ut deus dei filius paſſus ifta cædatur & prædicetur, ergo & prædicuntur per prophetas: ne qua
credituris dubitatio nafceretur. Ipſe ergo ex ſua perſona chriſtus dominus dicit. Dorſum meum dedi ad fla-
gella: & maxillas meas ad palmas: & faciem non auerti a conſufione ſputorum. Scribitur etiam illud iter ca-
teras eius paſſiones: q alligantes eum duxerunt ad Pilatu. Præſignuit etiam hoc propheta ubi dicit. Et alli
gantes adduxerunt eum exenium regi larim: miſi ſi obiicat aliquis & dicat. Sed Pilatus non erat rex. Audi er
go quid in conſquentibus refert euangelium. Audiens iſquit Pilatus eum eſſe de Galileam: miſit ad Herodè:
qui erat tunc rex in Iſrahel. Et bene addit nomen larim quod eſt ſilueſter. Nò enim erat Herodes de domo
Iſrahel: nece de illa umea iſrahelitica: iquam eduxerat dominus de ægypto: & plàtauerat in cornu in loco ube
riſed erat ſilueſter: ideeſt ex ſilia alienigenarum, & ideo reſce ſilueſter eſt appellatus: quia de iſraheliticae ui-
tis nequaquam palmitibus pulſulaſſet. Sed & hoc quod dixit propheta exenium: conuenienter aptauit. Tùc
enim Herodes & pilatus: ut euangelium teſtatur: exanimicis in concordiam reuocati ſunt: Et uelut reconci-
liationis ſuæ exenium iuſtum: ſibi inuicem mittebant leſum. Quid intereſt dummodo leſus ut ſaluator diffi-
dentes reconciliet: & pacem reparet: ac etiam concordiam reddat? Vnde etiam de hoc ſcriptum eſt in lob.
Dominus reconciliat corda pricipum terræ. Refertur item quod cum Pilatus uellet eum dimittere: omnis
populus ſucclamauerit: Crucifige cruciſige eum. Prænúciat hoc quoque Hieremiæs propheta dicens ex per
ſona domini ipſius. Faſta eſt inquit hæreditas mea mihi ſicut leo in ſilia dedit ſuper me uocem ſuam pro-

pterea exofus fum eam, & propterea inquit dereliqui domum meam. Et iterum alibi dicit. Supra quæ aperui
ftis os uestrum: & aduerfus quem relaxaſtis lingua uestras. Cum iudicaretur ſcribifc tacuiffie. Multæ de hoc
ſcripturæ teſtantur. In psalmifta dicitur: Faſtus fum ſic ut homo non audiens: & non habens in ore ſuo ícre-
pationes. Et iterum. Ego tanquam furdus non audiebam: & ſicut mutus non aperiens os ſuum. Et iteru alij
us propheta dicit. Sicut agnus coram tondente ſe: ſic non aperuit os ſuum in humilitate: iudicium eius ſub-
latum eſt. Impofita ei ſcribitur corona ſpinea. Audi de hoc in canticis canticorum: Super iniquitatem Hieru
falem mirantis de iniuria filii dei patris uocem: & dicétis. Exite & uidete, filiæ Hieruſalem coronam qua co
ronauit eum mater ſua. Sed & de ſinis ita alius propheta commemorat. Et expeſtaui ut faceret uuam: ſecit
autem ſpinas & non iuſtitum ſed clamorem. Veruamtamen & myſterii ſecreta cognoſcas. Oportebat euj qui
peccata mundi uenit auferre: etiam terræ maledicta purgare, quæ peccante protoplaſto ſententia præuariac
tionis acceperat dicente domino. Maledicta terra i operibus fuis: ſpinas & tribulos producct tibi. Propterea
ergo ſpinis coronatur Iefus: ut prima illa condemnationis ſententia ſolueretur. Ad crucem ducit: & in ligno
totius mundi uita ſuſpenditur. Vis ergo de hoc propheticis teſtimoniis confirmari? Audi Hieremiam dicé-
tem de hoc. Venite & iniiciamus lignum in panem eius: & conteramus eum de terra uiuientium. Et iterum
Moyſes ut deflens eos dicit: Et erit uita ſuſpenſa ante oculos tuos: & timebis per diem & noctem: & non cre
des uitæ tuæ. Sed tranſcurrédum nobis eſt. Iam enim propoſitæ breuitatis modum excedimus: & breuiat
fermonem longa diſſertione diſtendimus. Pauca tamen addemus: ne penitus quod cœpimus præteriſſe ui-
deamur. Scribitur Iefus in latere percuſſus: aquam ſimul & fanguinem profudiffie. Hoc quippe myſticum è.
Iſpe enim dixerat: Quia flumina de uentre eius procedent aquæ uiuæ: ſed produxit & fanguinem: quem pe-
tierunt iudæi uenire ſuper ſe & ſup filios fuos. Produxit igitur aquam: quæ credétes diluat, puxuit & ſangui
nem: q códenet í creditulos. Pòt tamé ét itelligi illud q[ui duplicé]g[ram baptilmi figurauerit: Vná q[ui] daſ p[er] aqua
baptilmi: alia q[ui] p[er] myſteriú p[er]ſuſionis ſanguinis p[er]quirit. Vtrunque enim baptilſum nominatur. Quod & ſi
hoc quæris: cur non ex alio membro ſed de latex potius produxiffe dicitur aquam & ſanguinem? Videtur
mihi per coſtam mulierum indicari. Quia ergo fons peccati & mortis de muliere prima quæ ſuit primu: Adam
coſta proceſſit: ſons redemptionis ac uitæ de fecundi Adam coſta producitur. Scriptum eſt: quod in paſſio-
eius ab hora ſexta uſq[ui] ab horam nonam tenebræ ſactæ ſunt. Accipe & de hoc prophetae teſtimonium dicé-
ris. Occidet tibi fol meride. Et iterum Zacharias propheta. In illa inquit die non erit lux: & frigus & pruina
in uno die: & dies ille notus domino: & neq[ui] dies neq[ui] nox: & ad ueſperam erit lux. Quid tam euidens a pro-
pheta dici poterat? Vt iam tum hæc non tam futura prædiqi q[ui] narrari præterita uideantur: & frigus & prui
nam prædixit: etiam enim Petrus caleſaciebat ſe ad ignem: quia frigus erat: & patiebatur frigus non pro-
poris: ſed fidei. Addit etiam: & dies illa nota domino: & neq[ui] dies neq[ui] nox. Quid eſt neque dies neque nox:
non ne aperte de inſertis diei tenebris: & reuocata rurſum luce diſſeruit, non ſuit illa dies: neq[ui] enim incepit
ab ortu ſolis. Neq[ui] integra nox ſuit, n[on] enim peraſto diei curſu ſpatia ſibi debita: uel ab initio ſucipit: uel ad
ultimum determinata perduxit, ſed fugata per impiorum facinus: lux reparatur ad ueſperam. Poſt hora eni
nonam depuſſis tenebris fol redditur mundo. Et iterum alius de hoc ipſo teſtimonium dicit: & obſcurabifc
ſuper terram lux. Docet euangelii prædication: q[ui] etiam milites diuiferunt ſibi ueſtimenta leſu: & ſupra tun-
cam eius miſerunt fortem. Hoc etiam curæ ſuit ſpiritui ſancto prophetarum uocibus proteſtari cum dicit.
Diuiferunt ſibi ueſtimenta ſua: & ſuper ueſtem meam miſerut fortem. Sed ne de illa quidem ueſte: quam di-
cunt milites ſtudentes induiſſe eum: ideſt de ueſte coccinea prophetae ſiluerunt. Audi eni q[ui] c[ui]d dicaſt.
Eſtais. Quis eſt hic qui uenit de edom: rubor ueſtimentorum eius ex boſra. Quare rubicunda ſunt ueſtiméta tua:
& indumentum tuum: tanquá in torculari calcutum: Vnde & ipſe respòdit Torcular calcaui ſolus filii ſyon.
Solus eſt qui peccatum non ſecit: & abſtulit peccatum mundi. Si enim potuit per unum hominem mors in-
troire: quaſto magis per unum hominem qui deus erat potuit uita reſtitui? Refertur etiam q[ui] aceto potatus
ſit: uel uno myrrhato: quod eſt amarius ſelle. Audi quid de hoc propheta prædixerat. Et dederunt inquit in
eſme mea ſel: & in ſiti mea potauerunt me aceto. Ad q[ui] respondens iam tunc Moyſes dicebat de populo ilo-
lo: ex uineis fòdomorum uitis eorum: & palmes eorum de gomorris. una eorum uua ſellis: & botrus amari-
tudinis ipſius. Et iterum exprobrans eos dicit, populus ſultus & n[on] ſapiens: hæc domino retribuifti: Sed &
in canticis eadem prænunciatu: ubi etiam hortus in quo cruciſux è designatur. Dicit ergo intra i hor
tum meum foror mea: ſponſa mea: & uindemiaui myrrham meam: ubi euidenter uinu myrrhatum quo po
tatus eſt declarauit. Et ſpiritum poſt hæc ſcribitur reddidiſſe, prænunciatum fuerat & hoc p[er] prophetam di-
centem ex perſona filii ad patrem: In manus tuas còmédo ſpiritum meum, Sepultus perhibetur: & lapis ma-
gnus appoſitus ante hoſtium monumenti. Accipe etiam de hoc quid propheticus per Hieremiam ſermo p[er]
dixerit. Mortificauerunt inquit in lacum uitam meam: & poſuerunt lapidem ſuper me. Euidentiffima hæc
fepulturæ eius indicia p[ro]pheticis uocibus designata ſunt. Accipe tamen & alia, A c[om]pectu i[qt] iniq[t]atise abl-
utus eſt juſtus: & in pace eſt locus eius. Et alibi: & dabo malignos pro ſepultura eius, & item alius. Recubans
dormiuit ut leo: & ut catulus leonis: quis ſuſcitabit eum: Sed etiam quod in infernum defcendit: euidenter
pronunciatur in p[ra]ſalmis ubi dicit. Et in puluerem mortis deduxiſt i me. Et iterum, Quæ utilitas in fanguie
meo: dum defcendero in corruptionem? Et iterum, defcendi in limum profundi: & non eſt ſubſtátia. Sed &
loannes dicit. Tu es qui uenturus es in infernum fine dubio: an alium expeſtamus? Vnde & petrus dicit: qa-
chriſtus mortificatus carne: uiuifficatus autem ſpiritu qui in ipſo habitat: eis qui in carcere concluſerant erat
defcendit ſpiritibus prædicare: qui increduli fuere in diebus Noe: in quo etiam quid operis in infernum egerit
declaratur. Sed & ipſe dominus per prophetam dicit tanquam de futuro. Quia non derelinques anima mea

a iiii

in inferno: nec dabis fanctum tuum uidere corruptionem. Quod rursum prophetice nihilominus oftendit impletum cum dicit: Domine eduxisti animam meam ab inferno: saluasti me a defcendentibus in lacum: Se quitat poft hæc. Tertia die refurrexit a mortuis. Refurrectionis quippe gloria in Chriſto clarificauit omne quod prius infirmum & fragile uidebatur. Si tibi pauloante non putabatur eſſe poffible; uſque ad mortem diuinae eduxisti. Nunc creatorem omnium deum impoſibilitatis accufes: ut tibi putes opus eius caduco lapſu potuiffe cœclus. Nec creatorem omnium deum impoſibilitatis accufes: ut tibi putes opus eius caduco lapſu potuiffe cœclus. Nec eduxisti in hoc intellige creatoris. quia ille eo uſq[us] te ſequendo deſcendit: uſq[us] quo tu peccando deiectus es, nitatem in hoc intellige creatoris. quia ille eo uſq[us] te ſequendo deſcendit: uſq[us] quo tu peccando deiectus es, nitatem in hoc intellige creatoris. Quæ autem fursum eſt Hieruſalei, ciuitatem illam: fine dubio igreſſi ſunt ciuitatem: de qua apoftolus dicit. Quæ autem fursum eſt Hieruſalei, ciuitatem illam: fine dubio igreſſi ſunt ciuitatem: de qua apoftolus dicit. Quæ autem fursum eſt Hieruſalei, ſubestiam: ſtare in cœleſtibus. Hic enim erat figulus: qui ut Hieremias propheta docet: uas de manu ſua colapſum & confactum: rursum elevavit manibus fuis: & reformauit: fic placuit in confpectu eius. Placuit autem ita: ut corpus quod mortale & corruptibile ſuſeperat de ſepulchri petra leuatum: & im› mortale atq[us] in corruptibile effeſtum: iam non i terrenis ſed in cœleſtibus & patris dextera collocaret. Plenæ ſunt his ſacramentis ſcripturæ ueteris teſtamenti. Nullus ſuper hoc propheta: nullus legis lator aut p[al]mo› graphus ſi luit, ſed omnis pene facra de his pagina loquitur: & ideo ſuperfluum uidetur immorari nos ad cœ› greganda teſtimonia: Pauca tamen & admodum pauca ponemust: ip[s]os fontes diuinorum uluminum re mittentes e: qui potari abundátius cupiunt. Dicit ergo ſtatim in p[al]mis. Ego dormiui: & ſoporatus ſume: exurrexi quoniam dominus ſuſcepit me. Item in alio. Propter miſeriam inopum: & gemitum pauperum: nunc exurgat dicit dominus. Et alibi ſic utiam ſuperius diximus: Domine eduxiſt i de iferno animam mea: saluasti me a deſcendétibus i lacum. Et in alio loco. Quoniam reuerus uiuificaſt me. & de abſyſo terræ i te rum reſuxiſt me. Euidentifſime in oſtuageſimo ſeptimo p[al]fimo de eo dicitur: Et ſaſtus eſt c[ui]ſut homo fi› ne adiutorio inter mortuos liber. Non dixit homo: ſed ſic utiam homo: qui deſcenderat in infernú: ſed i[te]r mor tuos liber erat. quia a morte teneri n[ò] poterat. Et ideo in uno natura humanæ fragilitatis: i alio diuinæ ma› iestatis poteſtas oftenditur. Oſſe autem propheta etiá de tertia die manifiſtiflim pronunciat hoc modo. Sa nauti inquiit nos poſt biduum: in die autem tertia refurgemus: & uiuemus in confpectu eius. Hæc autem ex perſona eorum dicit: qui cum ipſo de tertia ſurgentes: de morte reuocantur ad uitam. Et ipſi ſunt qui di› cumt: Die tertia refurgemus: & uiuemus in c[os]pectu eius. Eſaías uero aperte dicit: Qui eduxit de terra p[ato]› rem magnú ouium. Sed quod & mulieres uifuræ e[em]t refuſſonè eius: ſcribis & pharifeis & populo n[ò] cre dent: etiá hoc p[od]icit Etaias his uerbis. Mulieres quæ uenitis ab ſpectaculo uenite. N[ò] ení eſt populus hén[s] intellec[t]ú. Sed etiá de illis mulieribus quæ poſt refuſſioné perreſſiſe ad ſepulchru dicunt: & quaſiſſe eú: & n[ò] iueniſſe: Sicut de Maria Magdalena: quæ refer[que] ueniffe ad monumentu[que] ante lucé: & n[ò] iuèto eo flens dixiſſe ad angelos: quia tulerunt dominú: & neſcio ubi poſuerunt eú. Etiá de hoc ita p[od]icitur in canticis can› ticorum. In cubili meo quaſiui quem dilexit aíá mea. In noſtibus quæſiui eú: & non inueni. De illis quoq[us] qui iu[n]uenerunt: & tenuerunt pedes eius: prædicitur in canticis canticos. Tenebo eum: & non dimittá eum qu[em] dilexit aíá mea. Hæc i[te]rim pauca de multis. Breuitati ení ſtudétes: plura coacruare n[ò] poſſumus. Aſſe: dit ad c[ae]los: ſedet ad dexterá patris. Inde u[et]urus eſt iudicare uiuos & mortuos. Conſequéti breuitate in fi› ne ſermonis hæc c[ot]inentur: in quibus quod dicí[que] p[al]nam eſt. Sed conſequenter: quo ſenſu intelligi de beant quæ dicunt: aſcendiſſe: & ſederé: & uentú[que] eſſení ſecundú dignitate diuinitatis i[te]lligasialiquid per hæc humanæ fragilitatis uidebi[que] indicari. C[os]fumatis & ení his quæ in terra gerebantur: & anima de inferni captiuitate reuocata: aſcedere memora[que] ad c[ae]los: ſicut. p[he]pta p[od]ixerat. Aſcedens i[n] altú: captiúa duxit capti uitate: dedit dona h[oi]ibus: illa, ſ dona: i[que] Petrus i[que]ibus apoftoſo: de fancto ſpiritu dicebat: Exaltatus igiſ: i dextera dei effudit hoc donu: quod uos uidetis & auditis. Donú ergo ſpiritus ſancti dedit hoibus: quia capti uitate: qua prius diabolus p[ec]catu[que] deduxerat i[n]fernú: chriſtus p[or] mortis fuæ reſuſſonem reuocavit ad c[ae]los. Aſcendit ergo ad c[ae]los: n[ò] ubi uerbú deus ante n[ò] fuerat: q[ap]pe qui erat ſemp in c[ae]lis: & manebat in patre: ſed ubi uerbú caro fac[t]u ante n[ò] federat. Deni[que] qa nouus ite igreſſus porta[que] c[æ]li ædituis & príciptú› bus uideba[que]: uidétes natura carnis secreta c[æ]lorú penetranté dicut adinuicé: ſicut Dauid plenus ſpiritus fan› c[eto] denúciat: Tollite portas prícipes uſtras: et eleuamini portæ a[ter]nales: et ítroibit rex gloria[em]. Quis eſt eſt rex gloria[em]: dominus forſtis & potés domius potés í pr[œ]lio. Quæ uox uti[que] n[ò] pp[or] diuinitatis potentiam ſed pp[or] nouitate carnis aſcedétis ad dei dexterá ſereba[que]. Dicit et alibi idé Dauid: Aſcedit deus i[mi]ubulatione: et do minus i[mi] uoce tubæ. In uoce etení tubæ mos e[mi] uicór[que] redire de pr[œ]lio. De ip[os] quoq[us] et illud dicí[que]. Qui edi ficat in c[ae]lo aſcenſionem ſua. Et item alibi. Qui aſcendit ſup cherubim: iuolauit ſuper p[é]nas uentoge. Sedere quoq[us] ad

["quoſo ad dexteram patris,carnis affumptæ myſterium eſt.Necq enim incorporali naturæ conuenienter ilta abſo afflumptione carnis aptantur:neq fedis cæleſtis perfectio diuinae naturæ ſed humanæ conquiritur,um de & dicitur de eo:Parata eſt fedes tua deus ex tunc a ſiculo tu es.Parata igitur a ſæculo fedes eſt in q domus Iefus ſeffurus erat,in cuius nomine omne genu fleſtatur cæleftium:terreftrium & ifernorum:& omnis lingua confiteatur ei:quia dominus Iefus eſt in gloria dei patris.De quo & Dauid ita refert, Dixit dominus domino meo fede a dicitur meis:donec ponim inimicos tuos ſabellu pedu tuoq. Quæ tamen dicta domus in euangelio differés dicebat ad pharifæos,Si ergo Dauid i ſpiritu dominu uocat eum: quomodo filius eius eſt?per quod oftendit ſe fecundum ſpirituum dominum:ſecundum carnem filium eſſe Dauid. Vnde & ipſe dominus iterum dicit, Veruamtamen dico uobis ammodo uidebitis filium hominis ſedentem ad dexte ram uirtutis dei.Et Petrus apoſtolus dicit de chrifto:qui eſt in dextera dei fedens in cælis. Sed & Paulus ad ephesios ſcribens: Sed operationem inquit potentiæ uirtutis eius:quam operatus eſt in chrifto ſuſcitâs eum a mortuis:& ſedere faciens in dextera ſua,Quod autem ueniat iudicaturus uiuos & mortuos: multis quidè diuinarum ſcripturarum teſtimoniis edocemur.Sed prius q propheticis hæc eloquiis prædicta doceamus: illud neceſſario arbitror admonendum:quod ilta fidei traditio quottidie nos uult de aduétu iudicis eſſe ſo lícitos ut actus noſtros ita præparemus:tanq reddituri imminenti iudici rationem, Hoc enim erat quod & propheta dicebat de uiro beato. Quia diſponit ſermones ſuos in iudicio. Quod autem dicitur iudicare uiuos & mortuos:non ideo dicitur quod alii uiui alii mortui ad iudicium ueniant: ſed quod animas ſimul iudicabit & corpora:in quibus:uiuos animas:mortuos corpora nominauit,Sicut & ipſe dominus in euangelio dicit.Nolite timere eos qui poſſunt corpus occidere:animæ auté nihil poſſunt facere.Sed timete potius euz qui poſteſt & animam & corpus perdere i gehénam,Nunc iam paucis ſi uidetur etiá per prophetas hæc prædicta eſſe doceamus.Plura autem teſtimonia cù uolueris:ipſe tibi de ſcriptura latitudine congregabis.Dicit ergo Malachias propheta.Ecce ueniet omnipotens:& qui ſuſtinebit dié aduentus eius;aut q[ui]s ſuſtinebit apſpectú eius?qa ipſe egredief ſicut ignis conſlatorii:& ſicut herba lauantium & ſedebit conſlans & purgans ſpife argentum & ſicut aurum,Vt autem euidensius agnoſcas quid ſit iſte dominus de quo hæc dicutur au di quid & Daniel propheta pronúciet.Videbam inquit in uiſu noſtis:& ecce cum nubibus cæli quaſi filius hominis ueniens uſq[ui]a quaſi ad uetuſtum dierum perueniet;& in còſpectu eius oblatus liber:& ipſi datus eſt principatus & honor & regnù & omnes populi tribus lingue ipſi ſeruient:& poteſtas eius poteſtas aſterna quæ non præteribit:& regnum eius non corrumpetur. Ex his ergo edocemur non ſolum de aduentu & de iudicio ſed & de poteſtate eius & regno:quia poteſtas aſterna ſit;& fine corruptionis fine ſit regnum:ſicut & in euangelio dicit:& regni eius non eſt finis.Vnde valde aliénus a ſide eſt qui regnum Chriſt iſt dicit aliqua do finiendum, Scire tamen debemus q[ui] salutarem chrifti aduentus hunc conatur inimicus ad decipiendos ſideles callida fraude ſimulare;& pro filio hominis qui expeſtatur uenturus in maiefate patris ſui: filium p[er]ditionis in prodigis & ſignis mendacibus præparare:ut pro chrifto mundum hunc introducet antichriſtif de quo & dominus i euangeliis p[ridixit] iudæis.Quia ego ueni i nomie patris mei;& nò recepiſtis me: alius ueniet in nomine ſuſe: ipſum recipietis. Et ite: dicit: tunc uidebitis abominationem deſolationis ſtantem i loco ſancto ſicut dicit Daniel propheta qui légit intelligat. Daniel ergo de aduentu erroris iſtius plenius & latius in ſuis uſionibus edocet, ex quibus ualde operofum eſt nunc exempla ponere: quæ fatis amplis narationibus dilatantur;& ideo ſcire de his plenius uolentem ad ipſas magis recenſendas remittimus ſuſiones. Sed & apoſtolus dicit de eo Ne quis uos ſeducat ullo modo: quoniam niſi diſeſſio uenerit primum;& reuſelatus fuerit homo peccati filius perditionis: qui aduerfatur & extollitur ſuper omne quod dicitur deus aut colitur:ita ut in templo dei ſedat oftendens ſe tanq ipſe ſit deus.Et paulo poſt: & tunc reuelabitur iniquus: quem dominus Iefus interſicief ſpiritu oris ſui;& euacuabit eum illuminatione aduentus ſui cuius eſt aduétus fecundum opera ſathane in omni uirtute ſignis & prodigius médacibus.Et item paulo poſt:& ideo mitzet illis deus operationem erroris:ut credant mendacio:ut iudicentur omnes: qui non crediderunt ueritati, propteræra ergo propheticis & euangelicis atq[ui] apofoliticus uocibus nobis pronunciatur hic error: nequi, pad uentu chrifti aduentum credát antichriſtif: ſed ſicut ipſe dixit Cum dixerit uobis: Ecce chriftus hic aut ecce illic:nolite credere, Venient enim multi p[le]seudo chrilti & p[le]seudo propheta: & ſeducent multos. Sed quomo do demonſtraſtruer indicium ueri chrifti uideamus,Sicur ſulgur inquit de oriente reſplendet uſq[ui] in occidetem:ita erit aduentus filii hominis, cum ergo aduenerit dominus Iefus chriftus ſedebit: & iudicium ſtatuet: ſicut & in euangeliis dicit: & ſegregabit oues ab hædis ideſt iuſtos ſegregabit ab iniuſtis ſicut & apoſtolus ſcribit. Quando omnes nos ſtare oportet ante tribunal chrifti: ut recipiat unu quifq[ui]a propria corporis prout gefit ſiue bona ſiue mala, ludicamur autem non ſolum pro gefis ſed etiam pro cogitatis fecundum q[ui] & ipſe apoſtolus dicit:Inter ſe inuicem cogitationibus accuſantibus: aut ét defendentibus in die quo iudicabit occulta hominum. Sed & de his ilta ſufficiant. Poſt hæc ponitur in ordine fidei. Et in ſpiritu ſancto, Ea quæ in ſuperioribus paulo latius de chrifto ſunt tradita ad incarnationis & paſſionis eius myſterium pertinent: quæ dum media intercedunt per ſonæ ipſius coaptata ſancti ſpiritus commemorationem paulo longi us reddiderunt. Cæterum ſi ſola diuinitatis ratio habeatur: eo modo quo in principio dicitur Credo in deu[m] patrem omnipotentem:& poſt hæc In iefum chriftum filium eius unicum dominum noſtrum; Ita iungitur Et in ſpiritu ſancto, Illa uero omnia quæ de chrifto memorantur ad diſp[é]lationem carnis ut diximus t[ei]peſtant. Igitur in ſancti ſpiritus commemoratione adimpletur myſterium trinitatis. Sicut enim unus dicit pater:& alius non eſt pater;& unus dicitur unigenitus filius;& alius unigenitus filius non eſt; Ita & ſpiritus ſanctus unus é: & alius non p[ot]eſſe ſpiritus ſanctus. Vt ergo fiat diſtinctio p[lo]nag affecto is uocabula fecerunt: sedere quod ad", "nus oftendit in lacun[em]Se ficuit omne ad mortem ratis. Sed bo de ieris, et de ieribus, et de ieribus, et de ieribus, et de

["nuntur: quibus ille pater intelligatur, ex quo omnia: & quia ipse nō habeat patrem. Iste filius tanḡ qui ex patre natus fit: & hic spiritus fanctus tanḡ de utroq. procedens: & cuneta fanctificās. Vt aŭt i una eademq. tre nitate diuinitas doceaf: ficut dictū eft i deo patre credi adiecta p[]ſp̄ſitioc̄e inita: & i chrifto filio eius: ita: & in hunc ſermonē ſanctam eccleſiā catholica: remiffionē peccator: cārnis ſeſurrectionem Non dixit in ſanctā eccleſia catholica: nec in remiffione peccator: nec i carnis ſeſurrectionē. Si enim addidiffet in p[]ſpositionem ſermonē ſanctam eccleſiā: ſepti: nanq. poſt ſpiritu fancto memoraf. Sed ut manifeſtius fiat q[]d diximus: ex cōſequetibus approbabi: ſequi: nanq. poſt ſpiritu fancto memoraf. Sed

Ab his inquā oibus fidelis declinet auditus. Sancta uero eccleſiā tene: quæ deu patre oipotentè & unicu fili
um eius leſum chriftu dominu noſtru & ſpiritu ſanctu cordi & cōſona ſubſtiaſte rōne pſiteſ: Filiuq: dei
natu ex uirgine: paffum p ſalute humana: ac rerefúxiffe in ea carne qua natus eſt credit: eu deniq: euſu qu.
dicé oſum ſperat: in quo & remiſſio peccatoſ & carnis rerefúctio p[.]dicatur. Veru de remiſſione peccatoru
ſufficere debere ſola credulitas. Quis enim cauſas aut rōnè requirat ubi indulgentia principaliter eſt: cu ter
reni regis liberalitas diſcuffioni nō ſit obnoxia: ab humana temeritate diſcutiſ diuina largitio? Solent.n. c.
irriffione aduerſum nos dicere pagani: q ipſi nos decipiamus: qui putemus crimina quæ opere cōmiſſa ſunt
uerbis poſſe purgari: & aiunt. Núquid p[.]ot qui homicidiu ſecit homicida nō eſſe: & adulter n[.]o uideri q adul
teriu p[.]petrauit: Quomō ergo huiuſcemodi criminu ſanctus nobis effici ſubito uideb[.]it. Sed ad h[.]æc ut
dixi melius ſide q rōne r[.]epodeo. Rex.n. eſt o[.]ium qui p[.]miſit: terræ cæliq dominus eſt q h[.]æc pollicite: Non
uis ut ei qui ex terra ho[.]iem ſecit: creda q ex criminoſo me ſaciat inoſcentè? Et qui me c[.]u eſſem c[.]ucaſus ſecit
uidere: uel c[.]u eſſem ſurdus audire: q mihi claudo g[.]reſſum reddidit inoſetiá mihi p[.]ditá poterit recupare: Et
tamé ueniamus ad ipſius ſeſtimoniu. Occidere ho[.]iem n[.]o ſemp criminoſum e[.]ſed malitia n[.]o legibus occide
re criminoſum eſt. Non ergo ſactu me i talibus: qa interdu & recte ſit: ſed a[.]us male cōſulens d[.]nat. Si ergo
a[.]ius in me qui criminoſus eſt effectus: & in quo ſuit origo uitiu corrigaſ: cur tibi uidear n[.]o poſſe innoſces e[.]f.
ſici qui prius fueram criminoſus: Si enim ut ſupra oſtendi conſtat q n[.]o in ſacto ſed in uoluntate ſit crimen:
ſicut mala uoluntas auſtore malo d[.]aemone peccato me & morti ſecit obnoxiu: Ita in bonu uoluntas muta-
ta auſtore bono deo inoſcentiæ me reddidit & uitæ. Similis c[.]a & i c[.]æteris criminibus. Hoc m[.]o fides noſtra
non inuenitur naturalibus rationibus aduerſari: du remiſſio peccatoſ & non geſtis quæ mutari non poſſunt:
c[.]ed a[.]o qué de malo in bonu uerti certu eſt deputeſt. Sed & ulterius ſermo iſte q r[.]efuſectioné carnis p[.]nun
c[.]iat ſummotius p[.]ſectuas fucinſta breuitate concludit: Quauis ét de hoc non ſolú a gentilibus ſed ab
h[.]æeticis fides ip[.]gneſt eccleſiæ. N[.]a Valétius r[.]efuſectioné carnis o[.]imò negat: & manichæi: ſicut ſupra oſte
d[.]imus. Sed iſi E[.]aui q[.]de p[.]heta dicété: R[.]efuſant mortui: & ſuſcitabun[.]e q ſunt in ſepulchris audire nolue
runt: nece Danielem ſapienſilimú p[.]teſtanté: Quia tunc r[.]efuſant qui ſunt in terræ puluere. Hi quidem in
uitam a[.]terná: hi a[.]ut in obprobriu & conſuſioné a[.]terná. Tamen uel in eu[.]ágeliis quæ recipic uident: diſce-
re deberent a domino & ſaluatuo n[.]o Saſdeuos docente dictu. Quod auté r[.]efuſant mortui: Non legiſtis
quomodo dicit Moyſes i rubo Abrah[.]eus deus Iaſac deus Iacob: deus a[.]ut e[.]n mortuq[.]o ſed uiuentiu. In
quo ét quæ ſit & qua[.]ta r[.]efuſectionis gloria i ſuperioribus memorauit c[.]u dixit: in r[.]efuſectione a[.]ut mortuo
ru neq: n[.]ubét neq: n[.]ubent: ſed eru[.]t ſicut angeli dei. R[.]efuſe[.]tōs ergo iuſtoq[.]o gloriá angelius c[.]u ho[.]ibus con
ſert. I[.]tatim.n. ut r[.]efuſerent i[.]o i[.]teq[.]o i terra c[.]u pecubibus ſed i c[.]ælo c[.]u angeli uiuent. Quos t[.]amé ad hoc
r[.]o uitæ purioris admifeſit: I[.]llos. I. q iá nunc conferuá animæ ſuæ carne c[.]aſtis pudicitiæ ſrenis obediétia ſan
e[.]ti ſpiritus ſubiuaguerent: & oi e[.]a u[.]iocy[.]o la[.]be tenuata atq[.]o i ſpiritalé gloriá ſanctiſicato[.]is uirtute mutatam
angelo q[.]uo qu[.]o meruerit inferre c[.]oſtoſtis. Sed i[.]nſideles clamát & dicunt. Quomō p[.]ot caro quæ putrefacta
diſſoluitur: aut in pulueré uertitur: maris ét interdu profundo r[.]etbur: fluſtibuq[.]o diſpergitur: colligi r[.]u-
fum & reintegrari i unu corpus: & ex a[.]ia hominis repara ri? Ad quos prima interim r[.]epoſioné ſermonibus
Pauli faciamus: dicétis eis: I[.]nſiapiens tu quod ſeminas non uiuificaſ: niſi prius moria: & quod ſeminas non
corpus quod futuq[.]o e[.]t ſeminas: ſed n[.]udu granum tritici: aut aliciuius c[.]æteroq[.]o ſeminu. deus a[.]ut dat corpus
prout u[.]t. Quod a[.]t in ſeminibus quæ in terrá iacis p[.]annos ſingulos fieri uides: hoc in tua carne quæ le-
ge dei ſeminat: in terra: futuq[.]o eſſe n[.]o credis. Cur qu[.]e to r[.]anguftus & inualidus diuinae potétiæ a[.]ſtimator
es: ut diſperſum uniuſcuiuq[.]o carnis pulueré in ſua r[.]oné colligi: & repara ri: poſſe n[.]o credas. An n[.]o céleas: cu
u[.]deas q[.]e ſt mortale ingeniu demerſas i p[.]fundu terræ metalloq[.]o uenas rimaſ: & a[.]rtificis oculus auq[.]
uidet i q[.]uo ip[.]eritus terrá putat: H[.]æc cur q[.]de n[.]o c[.]oceedimus e[.]i q[.]ecit hominé: quando tantu[.]i q ab ip[.]o ſactus e[.]
aſſec q[.]p[.]ot: Et c[.]u a[.]uri p[.]priá u[.]ena: & argenti aliá: a[.]teris quoc[.]o longe diſparé: ferriq[.]o ac plúbi diuerſam intra ſpe
cié terræ latere mortale dephédat igeniu diuina uirtus iuenire poſſe ac diſcernere n[.]o putabiſ uniuſcuiuq[.]o
carnis p[.]p[.]riu ſenſum et ſi uidea[.]p[.]ut: Sed ad h[.]æc temeribus animas quæ deficiunt i ſide naturalibus ra-
tionibus adiuuare. Si quis diuerſa ſemina in unu p[.]miſceat: & h[.]æc indiſcreta ſeminet: uel p[.]affum ſp[.]gargat i ter
tá: n[.]one uniuſcuiuq[.]o ſeminis granum quocunq[.]o loci iactu fuerit: c[.]o[.]petenti t[.]epore ſecundu naturæ ſuæ ſpe-
ce g[.]ermen p[.]ducet: ut ſatú ſuæ formæ ſuqi corporis repara[.]et Ita ergo uniuſcuiuq[.]o carnis ſubſtantia q[.]uis
uarie diuerſecq[.]o diſpla ſit: r[.]o tamé ip[.]a quæ ineſt unicuiq[.]o carni e[.]t imortalis: qa imortalis animæ caro e[.]ſt ex
eo t[.]e: quo ſeminatis in terrá corporibus primu ueri dei uoluntati arriſit: collectu terræ attraſtuct[.]o ſubſtan-
tiæ ſuæ ſenſum reddit: ac repara t in illá ſpecié: qua[.]mors aliquado diſſoluerat. Et ita fit unicuiq[.]o animæ: ut
n[.]o ad c[.]oſufum aut extraneu corpus: ſed ad fu[.]i quod habuerat repara[.]e. C[.]oſqueuer[.]et p[.]ot p[.]agonibus p[.]ſentis
uitæ c[.]u a[.]ia ſua caro uel pudica coronari: uel ip[.]udica puniri. Et i[.]deo fatis caute eccleſia n[.]ra ſide ſymboli do-
cet: quæ i eo q[.]o c[.]æteris tradiſ carnis r[.]efuſectioné: uno addito p[.]noe tradidit h[.]uius carnis r[.]efuſectioné.
H[.]uius fine dubio: qua[.]t h[.]et is q p[.]ſiteſ ſignaculo crucis fronti ip[.]olito. quo ſciat unuſquiq[.]o fideliu carne ſuá
ſi mundá ſeruauerit a peccato: futuq[.]o eſſe uas honoris utile domino ad o[.]e opus bonu paratu. Si uero conta
minatá i peccatis: futuq[.]o eſſe uas ira: ad iteritú, l[.]a uero de ip[.]a r[.]efuſe[.]tōs gloria & de p[.]miſſo[.]is magnitudi
ne: ſi q[.]s plenius ſire defiderat i o[.]bus pene diuinis uoluminibus iueniet indicari. Ex q[.]bus nos c[.]omonito[.]is
tá r[.]umō gratia pauca p[.]ſenti loco memorates: ſiné i niunieti a te opuſculi faciemus. I[.]gi ap[.]oſtolus Paulus q[.]e
r[.]efurgat mortalis caru aliu[.]s multis afterit argumétis dicens. Quod i[.]s r[.]efuſe[.]tio mortuq[.]o n[.]o e[.]r[.]go nec Chri-
tus non r[.]efuſeit. Si a[.]ut Chriſtus n[.]o r[.]efuſeit: inanis e[.]prædicatio noſtra: uacua e[.] & fides noſtra. Et pau
lo poſt. N[.]unc a[.]ut Chriſtus r[.]efuſeit a mortuis initiu dormientiu: quoniuá q[.]de p[.]h[.]ominé mors & p[.]ho[.]em

["refuſtrectio mortuorum. Sicut,n. i adà oës moriitùr;ita in Chriſto oës uiuificabuntur, Vnufuſiſo aŭt in ſuo ordine initii Chriſtus, deinde hi qui ſunt Chriſti in aduentu eius, deinde finis. Et i ſequéntibus addit & hæc, Ecce myſteriu uobis dico: oës qde ſemus: no oës aŭt imutabimur, ſiue ut in alii exéplaribus eniueni. Omnes qde dormiemus: oës aŭt imutabimur, in momento in iectu oculi in nouiſſima tuba. Canet eni muſmus, Omnes qde dormiemus: oës aŭt imutabimur, ſed & ad Theſalonicéſes nihilominus ſcribés dicit, tuba: & mortui ſe ſuſurgent ícorrupti: & no imutabimur. Sed & ad Theſalonicéſes nihilominus ſcribés dicit, Nolo aŭt uos ignorare ſtratres de dormientibus: ut còſtritemini ſicut cæteri q ſpè no habet, Ná ſi credimus Nolo aŭt uos ignorare ſtratres de dormientibus: ut còſtritemini ſicut cæteri q ſpè no habet, Ná ſi credimus qd leſus mortuus é & ſe ſuſrexit: ita & deus eos q dormierút p ſefum adducet cù illo. Hoc, n. uobis dicimus qd leſus mortuus é & ſe ſuſrexit: ita & deus eos q dormierút quia ipse de i ucrbo domini: qa nos q uiuimus q reliqu fumus: i aduetu domini pueniemus eos q dormierút, quia ipse de i ucrbo domini: qa nos q uiuimus q reliqu fumus: i aduetu domini pueniemus eos q dormier

tati nequaqua[rum] rō naturalis obſitat. Et ut carnis noſtræ reſurrectionē nō ſolú diuinae uocis ſed & ipſi domini & ſaluatoris noſtri exéplú & cōſequentia naturalis rōnis affligent. Si inquā hoc ſecundú traditionis ſupra ex poſitās regulam conſenquerent aduerſimus: depreſcumur: ut nobis & omnibus qui hoc audiunt concedat dom minus ſide quam ſuſcepimus cultoſita: cur ſu confuſato expectare iuſtitiæ reſpoſitā coronā: & inueniri in ter eos qui ſurgunt in uitam æternam. Liberari uero a confuſione & obprobrio æterno per chriſtū domi nū noſtrú: per quem eſ deo patri omnipotěti cum ſpiritu ſancto gloria & imperiú i ſæcula ſeculo[que]. Amé. Expoſitio fidei beati Hieronymi p[ro]ſbiteri ad Damaſum papā. In qua hæc[es plurimas de trinitate & ica] natione uerbī iſpie ſentientes dānat: petens ſua fidé a Damaſo cōprobari.

1. Epítola ſecunda.

Credimus in ſeu patrem oipotenté: cuncto[que] uifibiliú & inuſibilum conditōre. Credimus & in dominú noſtrum leſum chriſtú: p[ro]qué creata ſunt omnia: ueg[que] deu unigenitú & ueg[que] dei filium: non ſactú aut adoptiú ſed genitú: & unius c[um] patres ſubſtantiæ: atq[que] ita p[er] oíā aqualé deo patri: ut nec tépore nec gradu nec p[ot]eſtate p[o]ſuit eſſe inferior. Tantú[que] conſitemur eſſe illúq[que] ſt eſt geni tus: quátus eſt ille qui genuit. Non aſt uta qa[que] dicimus genitú a patre filiú diuina & ineffabili generatione: alidq[que] ei tépus aſcribimus: ſed nec patré aliquado cœpiffe: nec filiú. Non enim aliter confiteri p[o]ſumus æternú pa] trem: niſi confiteamur etiam coa]ternum filium. Ex filio enipaper dicitur. & q[ui] ſemper p[ater] ſuit: ſemp[ur] ha]uit filiú. Credimus & in ſpiritu ſanctú: uerb deu ex patre procedenté: æqualem per oíā patri & filio p[oteſta]te: uoluntate: æternitate: ſubſtantia. Nec eſt prorfus aliquis in trinitate gradus: nihil quod iſerius ſuperiuſe. Dici p[o]ſuit, ſed tota diuinitas ſui perſectione æqualis eſt: ut exceptis uocabulis quæ proprietatem perſonarú indicant: quicquid de una perſona dicitur: de tribus digniſſime p[o]ſuit intelligi. Atq[que] ut confundentes Arriú unam eand[em] dicimus trinitatis eſſe ſubſtantia: & unú in tribus perſonis fatemur deu: ita p[ietatem] Sabel[li]i declinantes tres p[er]ſonas expresſas ſub proprietate diſtinguimus: nō ipſum ſibi patré: ipſum ſibi filiú: ipſum ſibi ſpiritu ſanctú eſſe dicentes: ſed aliam patris: aliam filiú: aliam ſpiritu ſancti eſſe perſonam. non enim no]mina tantúmodo ſed etiam nominum proprietates ideſt perſonas uel ut græci exprimunt: hypo p[o]ſaſtæ hoc e] ſubſtantias conſitemur. Nec p[ater] filiú auſpiritu ſancti perſonam aliquando excludit: nec rurſus filius aut ſpiritu ſanctus patris nomen perſonam: recipit: ſed p[ater] ſemp[ur] p[ater] eſt: filius ſemp[ur] filius: ſpiritu ſanctus ſemper ſpiritu ſanctus. Itaq[que] ſubſtanția unum ſunt: perſonis ac nominibus diſtinguuntur. Ipſum aſt dei fili]m qui abq[que] initio æternitate: c[um] patre & ſpiritu ſancto p[o]ſedit: dicimus in fine ſæculorum perſectu naturæ noſtræ hominem ſuſepeſile ex maria ſemper uirgine. & uerbú carnem eſſe factú: aſſumendo hominé: non permutando deitatem: nec ut quidam ſceleratiſſime opinantur: ſpiritu ſanctum dicimus ſuiffe pro ſemine: ſed potentiac ac uirtute creatoris operatum. Sic autem conſitemur in chriſto unam filiú ex perſonam: ut dicamus duas eſſe perſectas atq[que] integras ſubſtantiæ: ideſt diuinitatis & humanitatis: quæ ex anima con]tinetur & corpore. Atq[que] ut condemnemus Photinom qui ſolum & nudum hominem confitetur in chriſto: Ita Anathematizamus Apollinaré & eius fimiles: q[ui] dicunt dei filiú minus aliq[que] de humana ſuſepeſile natu]ra: & uel in carne uel i anima uel in ſenſu aſſumptú hominé his propter quos aſſumptus eſt ſuiffe diſſimilé. qué abq[que] ſola peccati macula quæ naturalis eſt nobis conſitemur ſuiffe cōſormé. Iſlorum quoque ſimi ſiter execrabam blafchemiam: qui nouo ſenſu aſſuerere conantur a tépore ſuſeptæ carnis oíā quæ erat deita tis in hoſem demigraſe & rurſum quæ erat humanitatis i deu eſſe tráſſuſa: ut q[ui]d nulla un]g[que] hæreſis dicere auſa eſt: uideat hac cōſufione utraq[que] exinanita ſubſtātia diuinitatis ſcilicet & humanitatis & a] p[er]p[er] ſatu i aliuod eſſe mutata: qui tá deu imperſectú in filio g[ui] hominé cōſitenté: ut nec deu ueg[que] nec homine tenore: cre]dant. Nos aſt dicimus ſuſeptú a dei filio paſſible noſtrú: ut diuinitas ipaſſibilis permaneret. Paſſus eſt en]ſi dei filius non putatiue: ſed uere omnia quæ ſcriptura teſta[que] ideſt e]ſuriem: ſitim: laſtitudiné: dolore: morté: & cuncte huiu[mi]modi. Sec quod illud Paſſus eſt quod p[ater] p[ater]e: ideſt non ſecundum illam ſubſtantiá quæ aſſumpſit: ſed ſecundum illam quæ aſſumpta eſt. Ip[er] enim dei filius ſecundum ſuam deitatem impaſſibilis eſt ut p[ater]: incomprehenſibilis ut p[ater]: inuſibilis ut p[ater]: & q[ui]s] p[er]p[er]a perſona filiú ideſt dei uerbú ſuſe]pit paſſibilé hominé: ita tamen eius habitatione ſecundum ſuam ſubſtantiam deitas uerb nihil paſſa eſt: ut tota trinitas: quam impaſſilem confiteri necesse eſt. Mortuus eſt ergo dei filius ſecuſú ſcripturas iuxta id quod mori p[oter]at. Reſurrexit tertia die. Ascendit in ca]elú: ſed ad dexteram dei patris: manente ea natura carni: in qua natus & paſſus eſt: in qua ét reſurrexit. Non: n[on]exinanita eſt humanitatis ſubſtātia: ſed gloriſca]ta: in æternú: c[um] deitate manſura. Accepta ergo a patre o[rum p[ot]eſtate: iquæ i] ca]elo ſunt & i in terra: u]erurus é ad iudicium uiuorum & moruorum: ut & iultus remuneret & puniat peccatores. Reſurrectionem etiá car]nis conſitemur: & credimus: ut dicamus nos in eadem in qua nunc ſumus ueritate membrorum eſſe repara]dos: qualeſtq[ue] ſemel p[o]ſu reſurrectioné fuerimus effe]cti i p[er]petu] permanu]ros. Vnam eſſe uitam ſanctorum: ſed præmia p[ro]labore diueraſa. Ecotrario pro m[o] deli]ctúor peccatorum quoq[que] eſſe ſupplicia Baptíſma unum tenemus quod iſdem ſacramenti uerbis in infantibus quibus etiam in maioribus aſterimus eſſe celebr]dum. Hominem fi p[o]ſu b]aptíſmú l]a]p[us] fuerit: p[er] po]citan]tiam credimus p[o]ſſe ſalvari. Nouú & uetus teſta]mentú recipimus in eo libro: numero quem ſanctæ catholica]æ eccleſiæ tradit autoritas. Animas a deo da]ri credimus: quas ab ipſo ſactas dicimus. Anathematizantes eos: qui aſſi quali] parté diuinae dicunt eſſe ſub]ſtantiæ. Eoq[que] quoq[que] condénamus erroré: q[ui]eas ante peccasse]uel in ca]elo conuerſatas ſuiffe dicuté: i] corpora mitterenté. Exectramur eoq[que] blafemiá: qui dicunt: ip[o]ſible aliquid homini a deo p[ee]ceptú eſſe: & mádata dei non a] ſingulis ſed ab omnibus in c]omune p[o]ſse ſeruari. uel qui primas nuptias c[um] Manichæo: aut ſecundas e]cum cataphrygis damnant. Anathematizamus etiam illos: qui dei filium neceſſitate carnis mé]titum eſſe di]cunt: & eu] propter aſſumptú hominé non omnia facere potuiffe quæ uoluit. Louiniani quoque damnamus

hærefim qui dicit nullam in futuro meritorie esse diffontiam noſque eas ibi habituros eſſe uirtutes: quas hic habere neglexerimus, Liberum fic confitemur arbitrium: ut dicamus nos ſemper dei indigere auxilio: & tâ illos errare: qui cù Manichæo dicunt hominem pœccatum uitare non poſſe: quâ illos qui cù louiniano aſſe, runt hominem non poſſe peccare. V tercè enim tollit arbitrii libertatem. Nos uero dicimus hominé ſemper & peccare & non peccare poſſe: ut ſemper nos liberi còſiteamur eſſe arbitrii. Hæc fides eſt papa beatiſſimer: quam in eccleſia catholica didicimus: quam eſ ſemper tenuimus. In qua fi minus perite aut parum caute alio apofotatus tui iudicio comprobatur: quicung me culpare uoluerit: ſe imperitum uel maliuolum uel etià non catholicum: non me hæreticum comprobabit. Amen. Quod hæc est nonnihil factum est, ut utriuque teſtamenti ſententis confutat.

EBITOR Sum Fateor nò necessitate: ſed qù e uehemêtius caritate. Non tâ ad còpellédu pòt eſſe moſtus exaſtor: qù ad reddendú deuotus eſt debitor. Sed ut iſplea qù pmiſi adiuuate me ſanctis orónibus ueſtris, ut dominus oípotens det gratiá ſermonibus meis & ſatifiací aſpís metísibus ueſtris & auribus. Si meminiffe dignamini qù ipe affuiftis: qnque hoſtiù genera eſſe diximus: còtra nòſtricruſicixerunt dominú dicentes hòibus extorquetis: ut tanſqú filiù dei uenerent & colant. Manichæi di cunt phantaſima eſſe quod dicitur dominum chriſtum ſœmineo potuiffis nafci ex utero. Non enim inquiit dignum eſt ut tanta maieflas per fordes & ſquallores ſœminæ tranſire credatur. Sabelliani ideſt patripaffia ni dicunt. Vnus eſt deus pŕ & filius. quoniá qui pater eſt iſpe eſt & filius. Ná & ſi aliud dixerimus: dicí multi colæ. Arriani dicút. Alius eſt pater: alius eſt filius: ſed minor eſt filius. Quomón. fieri pòtut genitori genius extet aequalis: Ecco ſunt errore poſſitæ quaſtiones quaſi hoſtiù poſitæ acies. Còtra iſtas acies peſtueras ſanctiflimi fratres affumite arma dei: ut poſſitis refitere in die mala: & in oíibus perſedi ſtare. Accingimini lumbos ueſtros in ueritate: nemo trepidet: nemo formidet. Eſt lorica iuſtitia: eſt ſeuſt dei: qùo ſagittæ ma fuerit munitus armis: non cuiusqù formidabit pſoná: non terrore têporis a certamine neuocabit. Eia ſtates certamen in promptu eſt: feruet opus: urget aduerſarius: p[ic]cula parat: iacere têtet. Nemo expaueſcat. plures nobificum ſunt qù cum illis. Nobificum eſt Moyſes ille magnus amicus dei: qui ut hoſtem uinceret præliantem ad cælum palmas extendit. Iam tunc figuram chriſti oftendit iſpe diuino iperio tu mentis ponti uoluèntis fluèto: offiſimas undas unius uirgæ perculſu tria[i]ciendo populi aridos uerit í campos. Nobiſcú eſt leſus poſt Moyſem populi dux Iſrahelitici, foriſſimus præliator: cuius et nomen indicat ſaluatoſe. Iſpe potenti fui & diuina fiducia dié fui curſus metas ne perageret ſtatuit: & nocti ne accederet imperauit. Iſpe gentiú reges non figillatim ſed congregatim ſuperauit: captiuauit: humiliauit: occidit. Nobiſcú eſt dauid manu fortis qù dicam ſeruus dei: elecſus dei: amicus dei: parens dei: nouerat & bene nouerat nò ſolum parcere ſubieſtis: ſed & debellare ſuperbos. Verum etiam uirtutes oftendere: & patientiam cultodire. Iſpe cum inimicos fuos per ſequeretur nò p[io]cioſus: & cum uinceret nò exitit impius. Nobiſcum ſunt alii atqù alii uiri: qui omnia futu ra præuiderunt & prædixerunt. Non eſt ergo quod terreat nos. Expectate: audite: orate: interior & anterior circa me ueſte fit oratio: non diutius immoremur: iamqù quod propoſuimus proſequamur. Quid dicis p[ag]ane: deus inquit delectatus eſt filio: indiguit coniugio: fi horruit coniugium: ſolus eſt fine filio. Quid enim poterat inueniri ſimile deo: quod coniügeretur deo: & filium pareret deo: Deinde fi ut dicitis habet deus filium: iam non unum colitis deum. Quid agimus? Ab Allophylo miſſum excepimus. Quid remitemus qù licet miſerrimum telum perueniat ad illum quid prodeſt? Quare: quia durus eſt: quia lapideus eſt: idola coſlit. Scriptum eſt: Similes illis ſiant qui faciunt ea: & omnes qui confidunt í eis. Sanctas ſcripturas nò accipit. Quæramus ergo lapidem quo percutiatur perculſus quaſſetur: quaſſatus còminuatur: communitus in pul uerem conuertatur & conuerſus in puluerem compulatur: compultus ſeratur: fatus faciat fructum: non igni qui confumatur: ſed qui horreo recondatur. Hermes qui latine Mercurius dicitur ſcribit librum qui λογοσ τελειοσ appellat id eſt uerbú p[er]ſectú magnú nomen libri huius: qa magnus eſt de quo ſcriptus eſt liber. Quid eni p[er]ſectus uerbo: quia ſolus é iter mortuos liber? Audiamus qù loquaf Mercurius de uerbo p[er]ſecto. Dominus inquit & omnium factor deo: ſaculú ſecit dominum: & poſt pauca ut oftenderet qù dixerit repetit & dicit. Quoniá ergo húc ſecit primú & folú & unú: bonus aút uifus eſt ei & plenifſimus oium bonog. Quantú plenifſimus Ioannes dicat euágelifta. De plenitudine eius nos oés accepinus gráma p[er]gána. Bonus aút ei uifus eſt & plenifſimus omnium bonorum. Et ſequitur lætatus eſt. Cui uel cum quo Lætatus eſt: dicat iſpe Sapientia dei filius dei. Ego erá cui aggaudebat Ergo lætatus é: & ualde dilexit tanſqú unigenitú ſuum. Quem primo ſaſtum dei: unigéitú appellauit poſtæ, Ité alio loco ſic dixit filius benedicti atqù bonæ

uoluntatis cuius nomen nō pōt huīmano ore reparari. Quarebas paganæ coniugē dei. Audi Mercurii para
fronte; excipe lapide. Cade ut erigaris: Frāgere ut confirmeris; deſtruere ut ædificeris. Ictus lapidis nō cutē di
uidat frontis; non uenā rupat fanguinis; nō aperiat fœuā uālneris; ſed fignu faciat crucis. Coniugē dei quæ-
ris Abiciæ ex corde tuo ipura puritas. Cōiunx dei eſt bona uolutas quomō pater ſit deus; & filius ſit deus;
nec tamè duo dii ſed unus eſt deus; tecu disputare nō debeo. quia nifi crediteritis nullatenus intelligere po-
teritis. Et tamè filiī dei dominī fateor. Mercurius hoc lapide pcuſus lapideus definat eć facrilegus. Audia-
mus ét qui uates eogē. Sibylla de eodè dicit. Aliiū inquit dedit deus, filiis hominū colendū. Quantú apparet í
his ſentētis Mercurii & Sibyllæ Sabellius iudicaſt. Mercurius & patré dominū dicit & filiī; & Sibylla dicit
aliuī. Sabellius dicit nō aliuī qui eū patré afterit eſſe quis filiī optimum ualde eſt; ſi modo non unū tantum:
ſed ét ad quotofunq miſus puenire potuerit; aduerſarios in uno iētu pcutiamus. Itê Sibylla dicit ipſm tuu̇
cognoſce dominū dei filiī eſſe. Verſus iſte & paganú increpat & iudæum. Alio loco filiī dei Symbolon ap-
pellat ideſt cōſilium uel cōſiliarium. Et ppheta dicit. Vocabiſt nomè eius admirabilis confiliarius; deus for-
tis Arrianus arguiſt; qui cu dicit minorè filiī dicit aliquādo deuī nō habuiffe filiī; & ſi ſuit fine filio; ſuit fine
cōſilio. Ecce ad pericula quāta puocamur. Sed quia deus unq ſuit fine cōſilio; ét contradicete. Arriano unq
pſ potuit eſſe fine filio Quid agis pagane? Aperi auré noli eſſe ficut afpis furda quæ obdurat auré: ne uocè
audiat incātantis Non tibi mea uerba pſero. tuus é Mercurius; cui íter deos tātus honor cultuſq allatus eſt
a uobis: ut eius noie dié domini uocaretis. Ipſum audite; ipſe te cōuicat; ipſe expugnet; & cu te uicerit illi cre
das; & mihi credas. Mercurius aŭt dixit. Dilexit deus unigenitū fuu̇. Ipſe dixit filius benedicti dei atq. bona
uolutatis. Et ne de eius nomine tædiuī iterrogatōsis ſuſtineret; ſecurus adiùxit. Cuius nomè nō pōt humano
ore laudari. Quid Mercurius ab hominibus dicis nomè filii dei narrari non poſſe? A te narreſt; qui non homo
fed deus ab hominibus æſtimaris: Eloquiſt ad filiī fuu̇ dicés. Eſt aŭt inquit filii inenarrabilis fermo ſapien-
tiæ spiritus ſancti. Nōne hie cè In principio erat uerbū? Dicit Hermes fermo iſte ſapiētiæ habet matrè. ſeq-
tur de ſolo deo. Dominus é oium domináte deo mortaliit. Et ſub ab hōibus iudicari nō pōt; addit & dicit
Sup homines ſon nomè filii dei: narrare nō poſſum quia deus nō ſum. Dicat homines quali homines qd non
ſum; ego cognoſco qd ſum: Sermo ſapiētiae de domino deo é. Nō ergo ibi pagane humanú ſuſciperis aut ſin
gas ſuſſe cōiugiuī de ſolo deo é; & ſup homines é. Increpit & Sibylla dicés ipſum tuu̇ cognoſce dominū dei
filiī eſſe; ipſum; nō aliuī; nō Marte; nō loué nō Mercurii, led qué cōſiteſ Mercurius. Quid miraris chriſtia-
ne qd tale de patre & filio dicat: Et daemones credut & cōtremiſcunt. Népe í euangelio traſeúte domino di-
cunt: nouimus qd ſis homis dei. Veniſti ante tps torque nos. V tiná quomō daemones iudicem: ſic homines
agnoſcerét ſaluatoré. Quid dicit iudæus? Vnus é nobis deus pater: pter ipſum alteq nō nouimus. illú uero
qué dicitis chriſtu; patres noſtri non deuī ſed hominé occiderut. Népe hoc eſt qd dixi. V tiná quomō daemo-
nes iudicé: chioes agnoſcerét ſaluatoré. Ecce daemones uiderut & tremuerunt: hoies uiderut & occiderut:
daemones cōſeffi ſunt: hoies pſecuti ſunt. Quæ infelicitas ét; & quāta miſeria ipares ét dæmonibus hoies íue
nini; Itê hoies credut; daemones pereunt. hoies ſanant; daemones puniúſt. Sed hæc mutatio eſt dexteræ excel
fi nō p[ro]lumptio hominis de fuis uiribus cōſidétis. Cōtra iſt iudæu̇ non laboru, pugnét cōtra eú codices ſui:
pugnent lex & p[ro]phtæ. Aut uiectus & humiliatus ſaluabiſt; aut ſupbus & p[er]tinax punieſt. Dixit dominus ad
Moylen dicés. Ecce ego mitto ágelu meu q p[er]cedat te; & cuſtodiat te i uia & ítroducat í locu qué paraui: ob
ferua.n. & audi uocé eius; nec cōtenédu̇ putes. Adhuc audi qd metuas ne iqt cōténendú putes. Quare; qa nō
dimittit cu peccaueritis & eſt nomen meu in illo. Quis eſt iſte magnus cui dedit deus poteſtatem & nomè?
Dominus uirtutu ipſe eſt rex gloriae. Et unde p[er]bamus; qd cu dicit: angelus: angelus debeat intelligi deus: In
libro q appellaſt genefis. Venerunt inquit duo angeli fodomá ueſpere ſed éte de loth p[er]foribus ciuitatis. Quos
cu uidiflet ſurrexit; & iuit obuiá illis. Quid plura? Suſcepit: obſecuſatus eſt eis. Tanq p[er]eGRinus cōſuetudi-
ne h[osp]italitatis liberatus periculo ciuitatis; & téporale aſuit incédiuī; & æternu̇ cōſecutus eſ p[er]miu̇. Dilcite
chriſtiani fine dicretiſe exhibere h[osp]italitati: ne forte cui domu̇ claueritis; cui humanitate neſgaueritis; ip
ſe fit deus. non amplius euagemur a p[ro]pita adtione; angeli uenerut ad Loth; & dixerunt: uidete & aduertite
quia angeli loqui dicuntur. Quid dixerunt angeli: Salua animá tuu̇ noli ſuſpicere poſt tergú; quia nemo po-
nens manum fuper arapatu & ſuſpiciens retro; aptus eſ regno dei. Nec ſtes in omni certa regione: terrenis
non h[æ]reas uoluptatibus: ſed in monte ſaluu̇ te fac; p[es] tua deus fit; ne & tu ſimiliter pereas cum ſodomis.
Dixitq. Loth ad eos. Vide hominem uidentem non cæcum ficuti iudæi & ſabelliani: neq[] p[er]liptentem fi-
cut Arrian: ſed oculos ſanos habentem: ficut catholici chriſtiani: angelos uidit; deum intellexit. Quid dixit
angelis: dixitq. Loth ad eos. Domine ſi inuenit ſeruus tuus gratiá corá te; & magnificaſti miſericordiá tuam
qua feciſt mecu: ut ſaluares animá meá. Magna res cu uolo iudæu̇ ferire ficut Moyles fortilimus uir haſtá
fuá uibrauit & miſit; ut per iudæu̇ & ſabellianú tráſiret; Arrianumq. percuteret. Quid agis Loth ſancte: An
gelos uides; & non unu̇ ſed duos; & dicis domine ad unu̇ uerbú facis; unu̇ p[er]caris; & nō metuis ne alteri iniu-
riam facere uidearis. Abſit, recedite iudæi; recedite ſabelliani: qa nō uidetis. Recedite Arrian: quia pag. uide
tur. Ego uideo qd uideo: nec conténó: nec curo. Duos uideo: æquales uideo: unu̇ rogo nulli iniuriá facio: qa
patré & filiī non uideo. Ná ut itelligitis me nō falli cu duos tanq unu̇ deprecor: uidete utrum duo an unus
humerus meis reſp[o]deat p[ci]ibus. Peutit ut in modica ciuitate, pxima refugiú haberet & uideret. Reſpondét
et: Videamus quot ſunt qui reſpondent Verba libri ſecreta. Dixitq. ad eū quaſi reſponſio ſingularis eſt. Ad
hæc ſequere uideamus. Ecce ét in hoc ſuſcepi p[ces] tuas; ut tamen ſubuertá urbe pro qua locutus eſ. ſeſtina:
& ſaluare ibi quia non poſſum facere quicq; donec ingrediaris illuc. Vide iudæe dic angelum eſſe deum. Au
dis Arriane patrem & filium dicentem nec eundé patré qué filiú p[ter]tabellianos ſed patrem & filium au-

ix

euágeliuī dei quod ante promiserat p prophetas fuos in fcripturis fanctis de filio fuo q factus eſt ei ex femine
Dauid ſecundú carné. Quid eſt,n. in quo ppphetas cōtrarii ſint euágelio? Dixit,ppheta Rorate cæli deſuper
& nubes pluant iuſtū. Veniat angelus; pdicet uerbū; apenaf terra; audiat Maria; & germinet faluatoré, pphe
ta dicite:ecce uirgo cōcipiet in utero & pariet filiui; & uocabiſ nomé eius Emanuel. Hoc etiá euágelifta cù di-
ceret ſecutus expoſuit dicés Nobiſcu deus, fruſtra manichæe conaris aduerſari pppheticis. Etiá apoſtolus di-
cit de filio q factus eſt ei ex ſeſe David ſecuſú carné. Quod ppphetas pddixerut & dixerunt: hoc apoſtoli præ-
dicauerut & uiderut. Qui erat q:faſtus eſt; qd erat qd ſactus eſt; uerbū erat :caro factus eſt, filius dei erat:faſtus
eſt filius hois. Deus erat; hoſ factus eſt. Suſceptit humanitati:nó amisi diuinitate: ſaſtus eſt humilis: mafit ſub
limis. Natus eſt ho:nó deſtitit eé deus, natus eſt paruus; latet magnus. Qui libéter áplecti natu:nó abhorret
uigrisin partu. Dicit tibi creator hois. Quid eſt qd te pmouet in mea natiuitate: Nô ſu libidinis cōceptus na
tiuitate. Ego matré de q nafcerer feci:ego uiá meo itineri pparaui atq mudaui, hác qua: deſpicis manichæe
mater eſt mea ſed manu fabricata eſt mea. Si potui iquinari cù eá faceré; potui iquinari cù ex ea nafcerer. Si-
cutri tráſitu meo illius nô eſt corrupta uirginitas; ſic mea nô eſt ibi maiefas maculata. Si folis radius cloacæ,
fordes ſiccare nouit: inqnari nô nouit; qto magis ſplédor lucis aeternæ in quo nihil inquinati incurrit quod
cuq: radiauerit mudaire pót; ipſe pollui nô pót. Stulte unde fordes in uirgine matre; ubi nô eſt cōcubitus cum
hoie patre: Vnde fordes in ea quæ nec cōcupiſcedo libidiné nec parièdo paſſa eſt doloré: Vnde fordes in do
mo: ad qua: nullus habitator acceſſit: Solus ad eá fabricator & dominus uenit: ueſte: qua: nô habuit iduit: eáq:
ficut clauſam inuenit reliqt. Sic ille folus natus eſt iter mortuos. Sic & iſtius ex q natus eſt matris pudor fo-
lus eſt integer. Eua inobediés mœruit poená: Maria obediés cōſecuta eſt gratiá. Illa gaudio, phibito maledi-
eta: hæc credédo angelo benedicta. Illa nobis morte còtuli: hæc uitá pepit. Quid agis manichæe? chriſtianu:
pmis: nô chriftum defendis. Taceat imúda uanitas; qa: mudaata eſt ueritas. Velí adhuc pſeque manichæum:
eſt iſeſtú patior Arrianuq cōſidit de iuirtute ſua: & gloria: de potétia ſua, Iam quidé cù aliis reſpòderemus:
nec ipſi tacuimus: ſed íá nunc ſeruato ipſius ordine: uideamus quæ pſicula iaciat. Nullius terreat pſona poté
tis ois caro ſcenú. Vides quotidie ſcenú, crefcere: ſcenú florere. Quid expaueſcit: tales fructus deſerta gilli-
nat terra. Agricolá nô accuſo, ſed quaſo ubi mihi é: O boni agricolæ quid agitis? quare uocatis; uideſe quod
malo iſta plena ſit terra: hinc pſinæ: hinc tribuli: hic ſcenú furgit. Spinas incédite: tribulos eradicate; ſcenú ſic
cate: bona ſemina ſpargite: nô terreat hyems: & ſi abúdat iniqtas: tamé noſtra ferueſcat caritas. Serite hyeme
qd metatis æſtate. Sed qbus dico: O ubi eſtis fontes lachrymaq: qbus agricolis loqr: Alii ſút mortui: alii ſút
fugati: terra tradita eſt in manus ipii tribulatio & neceſſitas. Domine da nobis auxiliuī de tribulatö: ut falus
hois nô ſit uana ſed uera. Quid dicis Arriane? Interroganti te quaſo reſpòdeas: nolo deſpicis: puulu:non te
gàdis forma iuua: nô magna protegút arma fronté penetrát galeatá. Dic ergo mihi quid interrogo. Credis
in deum patré oipotété: Credo inquis. Interrogo, Credis in leſu chriftu filiú eius dominum noſtru: Credo i-
quis, interrogo. Credis in deu & hoïem natu: de ſpiritu ſancto ex uirgie maria? Credo iquis bene facis, adhuc
interrogo Sicuti & pater eſt deus: ita & filius deus eſt. Ita aliux eſt pater: alius eſt filius. Et maxie etiá æqualis
patri filius æqualis inquis. Quid reſtat: Ecce ad oía quæ interrogauimus reſpondit. In eo qd credere ſe dicit
deum patré & deu filium: còtrarius eſt mecu: pagano. In eo qd credit chriftu deu & hominé natu: de ſpiritu
ſancto ex uirgine maria mecu eſt: cōtra iudæu & manichæum. In eo qd credit alium eé patré & aliú filiú: me
cù eſt: cōtra Sabellianú. Age ſi mecu es in oibus: quare litigamus: ſi una nobis eſt hæreditas: ſimul poſſidea-
mus; ſratres ſumus, Ecce q bonú & qua: iocundú habitate fratres in unum, ſi bonum & iocuſú eſt habitare
fratres in unú: quare eſt noua fabrica ante murú: ſimul ad cuſtodiá noſtræ hæreditatis inuigilemus. hæredi-
tas noſtra pclara eſt nobis: habemus inuidos inimicos, ipſi pſidere uolút:nó nobiſcu ſed cōtra nos. nemo ſi-
ta: ali quid uſurpat. Hæreditas iſta eſt: car nobis, pmiſa eſt: ut indiuia poſſideatur: nó partibus diffipeſ. Simul
ſi aliquid uſurpat. Hæreditas iſta eſt: car nobis, pmiſa eſt: ut indiuia poſſideatur: nó partibus diffipeſ. Si
ligamus: ne diuidédo pdamus. Paupertas ſolicitú me facit. rogo te:noli foras preter me colligere: ne incipias
ſpgere, qui ení mecum nô colligit ipgit. Quaſi oblitus ſum cù quo agebá: ſed nô oblitus interrogo Arrianu:
qué deſideró eſſe catholiúc: Dicit aliquis. Ad oía quæ uoluiſi reſpòdit. In reſpòſionibus illius nihil aduerſi,
quid aliud quæris: expeſta frater: noli facere: noli iudicare, habeo adhuc qd ierrogó: noli te cito illi
comittere. Reſponſio claret: uirus latet. qd dixiſt frater: Aequalis eſt patri filius: æqualis eſt inquis. Ea mo: ui
gilia: nó maniſetabiſ qd latebat. Quomó forte in utroq dicis æqualé patri filiú: operatióne: à origine: pote
ſtate an aeternitate: an forte in utroq: abſit inquit; opatione & poteſtate æqualis é nô aeternitate. Quid ení
ſieri pót: ut geítus æqualis ſit ígenito: En adéſſe ille qui mecu qſi cohæres ábulat, dolus apparuit: qui latebat.
mecu poffidere putabaſ: Diuidere uult ſed nô pmitto, prorfus reſiſto: leges habent ut teſtatoris uolútati: in
oibus pareatur. Siquis cōtra teſtatoris uolútaté facere uoluerit: careat hæreditate. Sed ſilent leges iter arma
nô prorfus. Ad hoc laborat: ad hoc pugna: ut legibus ſeruiaſ: teſtamétu, pfero: uerba teſtatoris recito Si hét
qd diuidaſ ibi inuenio, ſed nô hét qd diuidaſ de ipſo teſtamétó reſiſto. Quod hét teſtamétu audi. Pacé me
am do uobis: paco: meá dimitto uobis: hæc eſ hæreditas, & quis ipſe teſtator: lege teſtamétum: & iuenies cù
ppheta de deo loquiq, a te magnificabiſ uſq ad teríos orbis terræ: & erit iſte pax. Gloria in excelſis deo: & í
terra pax hoíbus bonæ uolútatis: nô diuiforibus ſanctæ unitatis: ſed oibus bonæ uolútatis. Ipſe eſt hæredi-
tas: ipſe é teſtator, ipſu quæris diuidere. Quid ptiris unú: ſi unú diuiferis: integrú nihil hébis: O arriana hæ
reſis crudelis: ipia: meretrix: erubefce iudicáte Salomone. Meretrix ne unú uiuú ne undecunq: cōceptú, láq,
partú perdét, nô pmiſit diuidi filiú fuú: & tu diuidis dominú tuú, Illa & ſi meretrix tamé piaquia mater, tu
aút meretrix & lupa: quia nô mater, qd paris pſocas: qd nô paris cōgregas. Quomó alienuń laſtas: quia & tuú
negas: uifcera tua durauerut; illius TREUERUT. Quid dixit: Date illi pueg: & nolite diuidere eú, filius meus eſt:

b

["fed melius apud illú gaudeo iuii integrú;g diuifú lugoemortuú,filius meus eſt.Sed quid puero mater pde\nro:fi uitá quâ nô côſero aufero'. Volo illius crudelis a paruulo repellere ubera:fed magis cogor iudicis time\nre machærá,Date illi filiú meúmeus é natus:fed mifret ad illá:totus apd'me manet affectus,Date illi pueg-\nre machærá,Date illi filiú meúmeus é natus:fed mifret ad illá:totus apd'me manet affectus,Date illi pueg-\ntatú:nô aueraſ uita mêbrog:nô diuidaſ ítegritas:mihí nô eripí pietas;quid dixit?Date illi pueg:nolite di\nuidere eú.Ecce ego dico totú poffide; & noli diuidere hæreditaté:ſine piudicio pater maior eſt,filius minor\neſt, O ptes O iuſtitia o æqtas una ps maior eſt:alia minor?Nô côſcétio:nô facio pte:qá nô diuido pacé.Si,n.\nre hæreditaté:nô potes obtinere,poſtremo ſi mortuo nô pis:fed pſide ſtudes:uade iterpella iudicé,Videa-\niá ſraſc fuerit pax:iá nô erit pax,Libibata eé nô pôt apud quê fides integra nô é.Vnde qa mecú nô uis poffide\nmus qd ibi dicturus é.hês iudicé ordiariú.Nolo mihi adducas ex diuerſis ptibus alias atq: alias poteſates,\nnus qd ibi dicturus é.hês iudicé ordiariú.Nolo mihi adducas ex diuerſis ptibus alias atq: alias poteſates,\nnos deferuit cu ad patré aſcédit,Ipſú iterpella ipſi dic,Domine dic fratř meo:ut diuidat mecú hæreditaté,\nnos deferuit cu ad patré aſcédit,Ipſú iterpella ipſi dic,Domine dic fratř

Mô ât cû dicit âte me nô ë formator deus:& poft me nô erit;patré suû nee deu dicit’ee nec patré, Itê li pîs fût hæc uerbaitqs dicit cui dicit filius meus es tu;ego hodie genui te’An forte médacio arguédus eft; Sed fi filiû uerbafût:qs dicit cui dicit přuſcô mô opaſ: An forte & iniurioſus při iudicâdus ê & igratus; Sed nunqd ingrate diceret poſtula a me & dabo tibi gêtes hêreditaté tua terios terræ. An forte qd dicêt aut fallere uo-luïtiaut ut minus aliqd de ppheta dicamus finixſse credêdo duos fibi côſabulâtes;ideſt patré & filiù;& dicê te pře Ante me nô ë formator deus;adiùxit & filius dicido;& poſt me nô erit.Inimica fût q agimus an diuina? O celus;proh dolor pce parce hâretica ipietas, cu tibi deu non capias;nos quoq; ad blaphemiâ puocas nô hæc ſca docet eccleſia, při pê ë; filius filius; & ille nuñ ſuit př; & ilfe nuñq ſuit filius abo aterni ; nec cœpùt eë nec eſdicitùt. Quod přo loq; filius loq; iqa uerbû prîs ê, & qd’ filius loq; př loq;: qa př uerbi eſ, ipuſ uer bû dicit; uerbû qd’ego loquor a me ipo nô noquor, cœcedite qlo creatori; & i creatura ſi poteſtis capite creato rê. Ecce ignis & ſplêdor duo fût, alter ex altero ê; nec fine altero alter eſt. ignis př; ſplêdor filius, & îpe ſi poſſit dicere qd’ luceo a me ipo nô luceo; led q me miſit;îpe mihi dedit ut luceá, Ignis, n. ſplêdorê mittit. & ficuti filius de pře deo dicit;ita & ſplêdor dicere pôt; Ignis mecu eſt; extigue igné; & ſplêdor nunq parebit. Iſte ignis & ſplêdor př & filius; unus fine coûge při alter fine miſe filius eſt; nec diuidi alter ab altero pôt; cû ſit alter ab altero; iniuti tamé alterius eê nô pôt fine altero. Hæc aut poſſe a creatore tributû é creaturæ qd’pôt îpe cre ator. Accedat paganus; accedat Sabellianus; accedat Arrianus; côtêplétur lucerná; in ipa uideat qd’ in deo ui dere nô poſſunt; nô facio iniuriá; fi tâti creatoris cupiens oftêdere potestaté; ignis ſue lucernæ tâtilá offerâ ſimilitudiné, Scriptú eſt; lucerna pedibus meis uerbû tuu domine & lumen ſemitis meis, & de deo dicût eſt; Ignis côſumés ê, accedite ergo; & lucerná diligêter côſiderate; uiracq, fatuitates & tenebras ímouete, paganus ítueat; & illic fine coûgio patré eê diſeat & filiù; & quo mô natus ê filius. Si sæcus nô es; ibi uide iter igné & ſplêdore; quære me diuuti. Si nullé é mediù; nullé é coûgiu; noli áplius p[]cruſtari mediù; ne magnú patiaris íce diuî. Accedat Sabellianus; uideat duos in unû igné & ſplêdore; nuñq nô reſte dicere pôt; ſplêdor ego in igne; & ignis in meſicut filius dicit Ego in pře; & při in me. Accedat & Arrianus; uideat & ippe alteq; ex altero; nec tamé nafci poſſe alteq; fine altero; nemo eog; prior; nemo poſterior. Coæui fût př & filius; plendor & ignist nec ignis fine ſplêdore; nec ſplêdor fine igne eê pôt; aut certe mitte manú; diuide alteq; ab altero; oftêde mihi ſplêdore fine igne; aut certe igné fine ſplêdore, abſi; ardere tatûm poteris; lepare alteq; ab altero nô poteris. Sicut, n. ignis & ſplêdor alter ex altero eſt; nec alter fine altero ê pôt; nô illis ortus q nô eſt ſed aeternitas atq; ſubſtâcia una eſt. Ignis & ſplêdor téporales ſût; př & filius aterni ſût. ſût dico qa př & filius deus; dico quia unu dualitas in p[]le; unitas eſt í deitate, alteq; fecit unius natiuitas; ſed unû oftêdit eê diuinitas, cû dico filius alter eſt; cû dico deus unus eſt. Alius eſt qa filius eâdiu qdc nô eſt qa deus eſt. Erubecite Arrianis; Tui çá ho minis iá iudicati in cruce p[]edêtis Pilati nô ſut auſi carnifices côſcîdere; & uos caritaté dein caë ſedentis í mo caritaté domini diuidere conamini. V os in ifernú ruities; illá tunicá nunq rúpitis, Itê p[]pphetá domini dicit: Nô erit deus me dominus iuſtus & faluás ê přer me. Hic Sabellianus ſtultus. Vt ení & unu êú; dêq patré & filiú talibus ſe teſtimoniis credit muniri. Côtra Arriani ut pbét aliu ê eê patré; aliu effe filiú alia p[]ferut teſtimonia; & dicût in tâtû alius eſt př; alius eſ filius; & alius eſ maior alius minor; ut př dicat filio Dedit in luce; gentiut ut filius dicit Dominus miſit me. Quatú intelliglux ilfa gêtiu tâ clara ê atq; p[]ſi p[]cua; ut hâretici eá c[]ôprâhêdere nô ualeres atq; p[]ſicere caecati nô in ea poſſint abulari; ſed potius oberrare. Arrianus aliud; Sabellianus aliud. Quale bellú; qd ad hoc catholicus; Arma iqt q portât mea př; mihi mili-tá; abo c[]ôtra ſe pugnát ſed př me; ut abo deficiat; & nô alter ad alteq; tráfeat; ſed ad me; p[]perét; & ego aliu ûn de p[]cutiatur utriq; p[]ferá. Tu Arriane dicis maiórê eê q mittit; minoré q mittit. Interrogo te q[]s ê maior cui p[]paraé aliqd ueniéti an q p[]pat; cui exhibe; oficiu an q exhibet? V t[]iq li hoium genus interroges; reſpôdet illú effe maiórê dicit; pře; alius p[]cédit; uel cui ofſiciu exhibe; . Tu inde uis; p[]bare minoré filiú qa miſtus eſt; ego oftendo eú q miſit p[]cedere eú qué miſit; nec alteru eog; dico maiórê quia nô audeo dicere uel minoré, E[]lais, p[]phe; ta dicit; Hæc dicit dominus Chriſto meo domino; cuius ap[]phé di dexteráut ſub iuciáia ante faciè eius gêtes; & dorſa regú uertá; & apiá corá eo lanuas; & porta nô claudétur. Ecce ille q miſerat p[]curiur factus eſt. Quis, n. maior aut ſupior ante minoré ianuas ap[]iet; uel qu[]io id faciet níſi paululú ante p[]cèſerit. Audi adhuc, & porte iqt nô claudéſt; qu[]uo ergo ante te ibo; uides q miſerat & c[]omitaſt & p[]cédet. Iá tu diſcerne qs ſit maior qs ſit pri or; ego nullá diſcretioné uideo; ſed potius æq[]litaté c[]ôſcio; Filius dicit de pře; miſit me př; př filio dicit; ego ante te ibo. Recedat de medio diſcordioſa calamitas; æq[]litas hæc exhibet nô diſpilitas, Adhuc ſeqre; uel cla-rius appareat; quis, n. dicit ego ante te ibo. & glorioſos terræ humiliabo; Hic eſto & tu pagane; audi quid di-cat, p[]pphetá; non mihi; ego qd uolui ſcripſi. Codex í quo ſcripta ſunt legatur. In armario iudæi habentur. Ini-micus meus teſtis ê meus. Ab ipo qre; ap[]eriæ; leger; & crede. Dorfa iquit regú uertá; & glorioſos terræ huilíabo. Nône uides reges terræ qui áte p[]leqban[]t chriſtianos nûc effe chriſtianos; nône uides ipſos qui humilia-bât eccleſia húiles itroire eccleſiá; none nûc eos uides hère defenfores quos ante hébat p[]lecutores; Ego iquit áte te ibo; & glorioſos terræ huilíabo; portas æreas c[]ôterá; & uectes ferreos c[]ôſrigá; & dabo tibi theauros ab ſc[]dítos; & archana ſecretoq; ut ſcias quia ego deus qui uoco nomé tuú deus ifrahel, Audiat Sabellianus; de us dicit; ergo duo ſût qui dicit; & cui dicit. Audiat Arrianus; ego deus; & nô eſt áplius; extra me nô eſt deus di-uinitatis, ex quo aduerſus iſtas hârefes duas certaú laboro; pene ſu fatigatus, Veni domine meus leſu p[]lai-tor fortilſime; p[]riçeps exercitus domini; qui diabolú uiciſti & ſacculú; ap[]phéde arma & ſcutú; & exurge in ad iutoriú mihi. Præceſſurus in p[]liú; & uiſturus in múdo adorauit nô tanq uirtutis ipotés c[]e eò ipotés; ſed ut nobis, p[]pter quos uenerat huilitatis magiſteriú exhiberet, & quid dixit? Pater clarifica filiú tuú. Mô Ar-rianus maledictus dicit; uides quia minor eſt; claritaté nô héret níſi patré petiſſet, expecta hó; quid feltinas?

bii

["Tu hoſem uides:in q forma'n: ſoluf pře ſed ét angelis minor e:ho patet:deus latet, Tu mihi oſtedis hoſem húilé;aperi culcos tuos:& deu uide ſublimé:n: ſo angelis minoré ſed pŕi æqle.Pater ȋgt clarifica filiú tuú:ecce minoré,Adhuc ſeqre:ut & filius tuus clarificet te:ecce æqle.Inuenimus filiú agnoſceté patré:& adorátéteq: minoré,Adhuc ſeqre:ut & pŕi:alufúpít leſus Petrus Iacobú & Ioáné frém cōjunctú:n: ſo ut tabaſt ingratú, Videamus qd de filio dicat & pŕi:alufúpít leſus Petrus Iacobú & Ioáné frém cōjunctú:n: ſo ut tabaſt ingratú, Vides ergo tot gētes in unu conuenire:& Heliæ unu, Quid dicis ſc e Petre? Múdus pturit:& tu ſecretú petis, Vides ergo tot gētes in unu conuenire:&

enim deus d[omi]nus caritatis:qa n[on]ptibus diuidit unitate:fed ieffabiliter coagulat trinitate:Ip[er]sa eſt.n.trinitas unus deus:turris fortitudinis a facie inimicis:credretes in ſe cultodit ipſe in ſecula ſæculog[em].

Expositio fidei Niceni concilii:n[on] q[ui] docet filiui coæqualè coaternu[n] & c[oh]ſubſtatiale p[rae]& Arriu[n] c[oh]ſodit: docet qu[om]q[ui] ſp[um] ſanctu[n] deu e[mi]:& a p[re] ſiliq[ui] p[cedere].

Epiftola Tertia.

Redimus in unu deu patre oipoteté:oiu[m] uifibiliu[n] & iuifibiliu[n] creatoré:& in unu dominu[n] n[im] le[rum] chriſtu filiui eius natum de ſubſtátia dei p[rae]: q[ui] d[omi]n[io], i[no]c[oh]ſubſtatiale deu de: deo: lumé de lumine:deu ueg[que] de deo uero natu[n] n[on] ſactu[n] ficut hæretici dicut.p[que] oia uifibilia & iuifibi lia ſea ſunt:ta in ca[ſis] q[ui] in terra:Qui p[pter] nos ho[ſes] & p[pter] noſtra ſaluté icarnatus:h[ui] ſcu:paſſus: refurre xit tertia die: Aſcedit ad ca[ſes] ueturus i[de] iudicare uiuos & mortuos & in ſp[um] ſanctu[n]:q[ui] de p[re] eſſit pro p[rie]: & deus eſt uerus ficut filius: Hos a[ut] q[ui] dicut:erat t[ips] qu[ado] n[on] erat filius natus:& prius q[ui] n[ac]ſere[n] non erat:aut q[ui] ex nihilu[m] ſaſtus ſit:aut mutabil[em] aut c[oh]uertibil[em] filiui dei dicut cé: Hos anathemazat catholica & ap[ol]tolaica eccleſia:quæ ſides inuifibiliu[n] re[ſ] e[n] n[on] uifibiliu[n]. Vnde Arriani Saluatoré uidetes in carne: p[uta] uerut eius diuinitate[que] talé e[mi]:q[ui]l[é] & carne[ne] paſſibil[em]:mutabil[em]:c[oh]uertibil[em] & c[oh]p[he]ſibil[em]: & quaſi formidaté: & quaſi neſcienté oia & p[ra]ſicété ætate & p[ra]ſientia:& nihil faciété ex ſe & ſubiectu[n]: & oraté ad patré:& g[ras] agété:& ed[em]tém:& patienté:& lachrymáté:& g[em]eté:& q[ef]centem. & poſtremo q[ui] ſunt creaturæ:pp[ria]hæc creatæ carni Saluatoris aſcribenda ſut utic[em] non diuinitati,qua[ia] deus in ſcriptura & homo dicitur. Quia er go, p[pter] nos & h[ui] d[ic]i[n]:n[on] debemus quæ ſut carnis deo aſcribere:& quæ ſunt dei carnis exſitmare:pp[ria]. Siq[ui] d[igitur] minus aut ina[que]ale:aut ip[otés] d[ic]i[n] in ſcriptura:aut ſubiectu[n] aut huile[carnis eius eſt a[ſu]ſptæ. Quia uere natus eſt de carne:& qa c[ui] ho[ibus]. xxx. & plus ánus c[oh]uerſatus eſt:& uere hebat pati. & ideo ueru[n] ho[pi]p[ter] carne[ne] accipit[em]:& uerus deus incarnatus eſt in carne:paſſus natura paſſibili n[on] deitatis. Hæc eni q[ui] pati debuerat caro ho[ſis] traſgreſſoris:pro ho[ſibus] pati dignatus eſt deus p[er] carne[ne] paſſibil[em], & ut diuinitatis eius inenarráda potétiá in re uifibili prædieta ſentiamus: & bonitatis eius diuities id eſt p[er] paſſioné peccator[em] remiſam credeſtes:in e[ui] c[oh]ſeq]mur. Quale eſt igi[que] malu[que] hoc:ut audiat gs[que] gratiá domini n[ir] leu chriſtu qua[ro] pro nobis fecit e[ui] huilás ut nos exaltemur: huani[n] senſibus h[ui]u[m] ſenſibus & uoce h[are]tica[n] n[on] ſol[u] n[on] intelligere:inſup e[mi]ta[que] p[ic]ulòſis bl[aph]emiis ad irritu[n] e[ui] aducere atq[ui] ultro ei aduerſari dicéte ſcriptura. Scitote.n. g[ram] domini noſtri leu chriſtu, quoniá diues cu[n] e[mi]:p[pter] nos paup[er] ſaſtus eſt:ut nos eius pauptate diuities exſitimamus. Aſſit igi[que] in filio dei aliq[ui] plus minufue aut in loco:aut in t[pe]:aut in potétiá:aut in ſciëtia:aut in æq]litate: aut in ſubiecti[que] c[ui] d[ir]hæc ut diuinitati eius n[on] carni a[cri]bá[que]. Si eni plus minufue aliq[ui]d inuenitur:excepto hoc q[ui] p[re] genuit filiui: & excepto hoc q[ui] filius n[on] ex ſemeti[po] natus eſt:fed de p[re] natus eſt:pp[rie]:n[on] in t[pe] fed ſemp.n[on] aliué de ſed fa[u] ſubſtátia forte ſecu[d]u伯[be] eo[que] aut iuidés aut ip[otés] p[rae]inſup e[mi] aut ſupo[ralis] agnoſci[que]. Et cu[n] apte hoc uetet ſcriptura & execreſ:qu[uo] téporale deu qu[æ]admodu[m] g[ét]iles uenerátur:ipi[eta]s ſimiliter adorat[que]: Ná[que] ſi téporalis eſt: nec uerus p[ot]e[mi]: & ſi n[on] uerus:neq[que] potés oia. Et q[ui] d[ia] huic tali deo crede[d]e[que] erat alio[quado] qu[ado] n[on] erat:& ex nihilu[m] natus eſt: dicéte ſcriptura. Si audieris me h[ui]c erit íte deu teus rec[es]. Si ergo rec[es]: n[on] debet uerus credi. Si a[ut] ſempiternus:q[pe]e hic ſempiternus deus erat: q[ui] loqueba[que] in o[ibus] ſancti[es]:& leg[que] dedit Moyſi in m[ōte] Syna: & oia potés: & oia ſći[es]. & Adæ in paradyſo uifius eſt: & in p[de]ſd[ini]ati[que] carali futura enu[i]ciás ei: & c[ui] lacob lu[ct]atus eſt: & qu[æ]admodu[m] huana fragilitas ca p[ere] poterat c[oh]deſcéd[es] inſirmitatibus o[iu[m] diuersog[que] genera approbat. aliis in gloriá timoris o[iu[m] c[ai]ali is in humilitate eminétis eius bo[bit]atits agnoſcéd[es]. Si ergo ſempiternus filius de patre eſt:genitus q[pe]e & oia ſći[es] & oia potés: & oia ſaluá[s]: oia c[ot]inés: oia iudicá[es] creas cu[n] p[re] ſemp & c[ui] p[lu] ſco[que]. Accipe igi[que] p[er] creatura uerus deus n[on] p[ot]e[mi]:neq[que] creaturá creatura ſaluare dicéte ſcriptura. Et coluérút & ſeruierút creaturæ poti[us] q[ui] creatori[q]e eſt benedictus deus in ſecula. Vides igi[que] p[aganitatis] eſt hoc potius q[ui] chriſtianitatis. Et q[ui] n[on] in t[pe] e[n] n[atus]:e[ſt] ſemp natus erat de p[re] d[icit] Apoſtolus. Inuifibilia.n.eius a[múdi] creatura p[ea q[ui] ſea ſut: intellec[ta] c[oh]spiciu[n] tam ſempiterna eius uirtus & diuinitas. Vides igi[que] p[ar] chriſtus filius dei eſt:n[on] téporalis ſed ſempiternus. Quod de ſubſtátia diuina p[rae]natus eſt ſemp:ípe a[it] Saluator in euagélio:q[ui] n[ac]ſci[que] de carne caro eſt:& q[ui] n[ac]ſci[que] de p[lu] p[lu]s eſt, quoniá deus p[lu]s eſt. Et q[ui] uerus deus ſp[us] eſt:& q[ui] uerus deus filius dei d[icit] ſcriptura. Erat lum[em] ueru[q] de illuminat o[em] ho[ſem] ueniété í h[ui]c müdu[m]. Et i[te]q[ui] e[pe] euagélita[ba]tus Ioánes. Hic e[ſus] chriſtus deus uerus. Et q[ui] ſemp erat a[it] ipe In principio erat uerb[u]: & uerb[u] erat apud deu & deus erat uerb[u]. Et q[ui] o[pi]otés e[ſi] filius o[iu[m] creatori[a]t ipe euagélita[ba]tus. O[ia] p[is]p[lu] ſea ſut, ſi ergo o[ia] p[is]p[lu] ſea ſunt uifibilia & iuifibilia qu[uo] d[icit] ante paſſioné ſaluator[em]: q[ui] de die & hora nemo nouit:neq[que] anget[que] c[oh]ælog[que] neq[que] filius ho[ſis] n[ili] p[rae] Attédens igi[que] uides: p[pe]p[ter] utilitate ho[iu[m] dixit e[ſ] neſciété p[ſ]initionem: ne negligi[tor]es efficiá[que] ho[ſes]. Ná[que] huiliatuit n[on] debemus ei últo e[mi] ingrati: & n[on] ſol[u] n[on] itelli g[ét]es:inſup e[mi] etia iudaico more ho[ſem] æſtimátes:eiul[de] ætatis & ignorátiae & i[po]tétiae pticipé iudicátes: qua[] iudæi. Quod n[on] diuinitas naturaliter patieba[que] ſed caro:ip[pe] oſtédit iudæis dic[es]. Soluite t[pl]u[n] hoc:& in tri[bus] diebus ſuſcitabo illud. Et cu[n] hoc dubiu[n] e[ſt]: q[ui] deus hoc dicebat:ideſt filius dei a[ſternus]: uerb[u] ueniens p[rae]: & p[ra]ſiétia dei a[ſterna] & ſempiterna:& imago dei uifibilis:& ab iuifibili natus n[on] ſaſtus. Fa[ct]a e[ut] caro & p[la]ſmatáin q[ui] deus erat:qua[que] indutus erat p[pe]tus iuifilitate & i[po]ſſibilitate uifionis n[ſa]: neq[que] inſtrincus erat ſol[u]: ſed extr[i]ſecus & inſtrincus: & in ca[ſis] & in terra: & oia c[ot]inens & i[plens] omnia. Nihil ergo i[ne] perfectu[n] in filio dei:nihil inæquale:nihil i[po]tés:nihil téporale:nihil i[c]ognitu[n]; oia uera:oia i[pa]ſſibil[ato]ia in genti[a]:oia æqualia patri:dicéte Saluatoré. Nemo nouit filium n[ili] pater:& néo nouit patré n[ili] filius: & cui uult filius reuelare. Vides æqualitáte filiui ad patrem: Cum ergo patrem nouit filius inenarrádu[m] & incom

xi

b. iii

["praehélu;dié nefcit & horá quâ ipe fecit; Abfit a lenibus nris hoc. Itegre ipe faluator dicit. Da illis p[er]ut ho\nnorificét filiù;ficut honorificát p[rem]. Aequalis ergo deo eſt filius dicéte apoſtolo, qui c[ui] in forma dei eſſet:\nnorifiét morantur; morantur eut c[ui] eét æqualis deo, ſed ſemetip[ul] exináuit forma ſerui accipieſ. Humiliauit ſu eſſu,\nnó rapiná arbiſratus eſt c[ui] eét æqualis deo, ſed ſemetip[ul] exináuit forma ſerui accipieſ. Humiliauit ſu eſſu,\nad morte; morte aŭt crucis. Vides q[ui] utruq[ui] ſcriptura nò abnegat in filio? Et q[ui] dei eſt iutus oipotétis oíæ ſi\nad morte; morte aŭt crucis. Vides q[ui] utruq[ui] ſcriptura nò abnegat in filio? Et q[ui] dei eſt iutus oipotétis oíæ ſi\nentis: & oíæ cōplétis; oíæ dátis; oíæ habétis; iudicatis; creátiſ; faluátis; & q[ui] creatæ naturæ e.i. carnis eius: & pati\nentis & plorátis & quali nò potétis; oíæ quali ſubiecti: & cætera huic ſilia. Nò ergo debet e[que] cōſuſio rege;\nentis & plorátis & quali nò potétis; oíæ quali ſubiecti: & cætera huic ſilia. Nò ergo debet e[que] cōſuſio rege;\nquis c[ui]o[n]uti mortalis imortalis immortalitas dei rei mortali eſt c[ui]o[n]uta p[ter]ut noſtrá falutem: & credi[que]. Et\npoſt p[assión]e corporis: in quo apparuit etiá in eo p[man]és in p[pet]u[ut] & ut illi q[ui] c[ur]fixiferút; eú ap[ici]ar; & ip[afi]t\nbilic[que], ſui eius diuinae naturæ p[er] materia c[ō]plicabilé ſuſtinétes c[ō]replétur; & iudiciu[i] uifibile termineſt; & my-\nb

1. Beati Hieronymi ad Damaſum papſcifcitatis an in trinitate tres hypoſtāſes ſint cōſitêdæ; & qbus apud xii Antiochiá cōicare debeat.

1. Epiftola Quarta.

Q
Vonía uetocit ôrenis inter ſe populoſo ſurore collifus;indifciflam domini tunicá & deſup textá mi-
nutati p fruſtra diſcerpit;& chrifti uinea exterminát uulpes;& inter lacus cōrritos q aqua nô habent
diſcile ubi ſons ſignatus;& hortus ille cōclusus ſit poſſit intelligi;ômi cathedrá Petri & ſidé apo
ſtolico ore laudata cœſui cōfulcédâinde nûc mea aíæ poſtulās cibûúde olim chrifti ueſtiméta ſuſcep; Neq
enim tâta ualſitas eléméti liquétis & interiacés lôgitudo terrarù;me a p[ci]pſa margaritæ potuit inſitione
phibere,VBicuq] fuerit corpus;illuc cōgregaſt aqlæ,p[fligato a ſobole mala p[rimonio]apud uos folos ícor-
pra p[tr]uta ſeruá hæreditas,Ibi ſeſpite terra ſœcund domini femis puritate c[é]tenos fruſtet refert. Hic
obruta ſulcis fruméta loliú auenaſq] degenerát.Nûc in occidéte ſol iuſtitiæ orié.In oriéte aŭt lucifer ille q
ceciderat;ſupra ſidera poſuit tronú ſuú. V os eſtis lux múdiuos ſal terræ:uos aurea uſaú & argétea.hæc teſta
cea uſaú uel lignea uirga ferreá & a[ternú] opperiúſ ic[é]diú. Quanq] igiſ tui me terreat magnitudoruitat ta
té mh[ú]anitas. A facerدت uiectimá ſalutis;pa p[toſre p[ſidi]uois flagito:faſſat iuidia:roani culminis recedat
ambitioicú ſuccessore p[ic]fatoris & diſcipulo crucis loquor. Ego nullú primú nifi chriftú ſequés;beatitudi-
ni tuæ,i cathedrá Petri cōione cōſocior; ſuper illá p[etr]a edificatá eccleſiá ſcio, Quicuq] extra hanc domum
agnú comederit; p[phanus eſt. Siqs in arca Noe nô fuerit;pi bit regnáte diluioú. Et qa p meis facioribus ad
eá ſolitudiné c[ó]migraui; quæ ſyria iuncto barbariæ fine determiát; nec poſſu ſactú domini tot íteriacetihus
ſpaciis a ſanctimonia tua ſemp expetere;Ideo hic collegas tuos ægyptios confessores ſeuor;& ſubonerariis
nauibus p[ua] nauicula deliteſco. Nô noui Vitalé. Melitúi reſpuo,ignoro Paulinú. Quicuq] tecí nô colligit;
ſpargit; hoc eſt q chrifti nô eſt;antichriſti eſt. Nûc igiſ proh dolor poſt Nicená ſidé;poſt ale]ádrinú iu]to
pariter occidéte decretú;tri] hypoſtafim ab Arrianorú præſule Capéſio:nouellú a me hoie romano nomen
exigét.Qui q[ui]o íſta apofoli,p[di]deru]t;Quis nouus mag[ér]túi? Paulus hæc dicit? Interrogamus q[u]d tres hy-
poſtāſes poſſe arbitra[é]t intelligi; tres p[ſon]as ſubſiſtentes au]t. Resp[ò]demus nos ita credere, nô ſufficit senſus:
nomé eſſagliat;qa neſio q[u]d ueneni í ſyllabis latet. clamamus ſiqs tres hypoſtāſes aut tria enhypoſtata hoc
eſt tres ſubſiſtés p[ſon]as nô c[ō]ſiteſ;anathema ſit. Et qa uocabula nô edicimus;hæretici iudicamur. Siqs át
hypoſtafim uſian intelligés;nô tribus perſonis una hypoſtafim dicit;alienus a chríto eſt;& ſub ha c[ō]ſeffio-
ne uobiſcum pariter cauterio unionis inurimur. Difſcernite ſi placet obſecro:nô timebo tres hypoſtāſes dice-
re,Si iubetis;c[ō]daſ noua poſt nicená fides;& ſimilibus uerbis c[ú] arrianis c[ō]ſiteaſ orthodoxi. Tota ſæculari-
um litterarú ſchola nihil aliud hypoſtafim nifi uſiá nouit. Et qs rogo ore ſacrilego tres ſubſtátias p[ſ]dicabit?
Vna eſt dei ſola natura:quæ uera eſt. Ad id ení q[u]d ſubſi]t nô habet aliuide; led ſuú eſt. Cætera q] creata ſunt
tetiá fi uidéſ eſſe nô ſut;qa aliquádo nô fuerút,& p[oteſt rurú nô e[]e q[u]d nô ſuit. Deus folus q] a[ternus eſt; hoc
eſt q exordiú nô habet;eſſentia nomé uere tenet;ICC]rco & ad Moyſen de rubo loq[.]Ego ſu] q] ſu. Et rurúſu]
eſt me eſt hypoſtāſes,i] uſas dicit; ſub noie p[ietatis tres naturas conaſſerere,& ſi ita eſt; cur ab arrianis
parietibus ſepamur p[ſidia copulati]úganſ c[ú] beatitudine tua Vrlinus.c]ú Ambroſio ſociet Auxétius. Ablit
hoc a romana ſide. Sacri]egi tátú religioſa populoſo; corda nô hauriát,Sufficiat nobis dicere una ſubſtátia
tres p[ſon]as ſubſiſtés p[ſe]ctas;æquales;co]ternas; Taceatur tres hypoſtāſes;ſi placet;& una teneaſ. Nô bonas
ſu]picionis eſt; c[ú] in eodé senſu uerba diffentiút;Sufficiat nobis memorata credulitas. Aut fi rectú putatis
tres hypoſtāſes c[ú]uis íterp[ationibus debere nos dicere;nô negamus. Sed mihi credite;uenenú ſub melle la
tet: tranſfiguravit ſe angelus ſathane in ægelú lucis. Bene interp[at]a hypoſtafini;& c[ú] id q[u]d ipſi exponút hère
me dicá;hæreticus iudicor. Quid tá áxie unú uerbú tenét? Quid tâ ſub ábiguo ſermone latitát? Si fic credut
ut interp[an]t; nô dano; q[u]d reſinét. Si fic credo;ut ipſi ſentire ſe ſimulát;pmittát & mihi meis uerbis ſuú ſel[ú]ſi]
log. Qua ob]ré obſtinet beatitudine tuá p crucífixu] mûdi ſaluté]p homouſian trinitaté]ut mihi epiſtolis tu
is ſiu] ſiue tacédaq] ſiu] docédaq] hypoſtaſon de]t au]ctoritas. Et ne forte obſcuritas in quo loci dego te] fallat; p
baiulos ífarú ad Euagriú p[byte]g; qu[é]t optie noſi dignare ſcripta tranſmittere, ſimul et cui apud Antiochi
am debeá c[ō]icare ſignifices Capéſes c[ú] tharfenſibus hæreticus copulanſ;& nihil aliud ábiunt;q[ut au]cto
ritate c[ō]ionis noſtra] fulti tres hypoſtāſes c[ú] antiquo senſu prædicét.

1. Tractatus nō beati Hieronymi;led faldo ei tributus;tamé pius de ſidei crudelítate;& c[ō]uerſatione chríti-
anorum.

1. Epiftola quinta.

I
V dæos & g[ét]iles íſtituit de trinitatis eſſentia;æterna filii generatœ:p qu[é] creata ſut uniueraſde or-
dine creaturarú de procreatiœ priq[ue] parétú;& neceſſaria p[er]uibi h[u]nitanit[é] redép[to];& icarnat[ò]ist
[c]o]uerſat[ò];p[à]ſi]o]s;reſurrec]t[ò]iſq] mys[teriis;de p[ſu] ſanct]o]ac reſurrec]t[ò]e mortuorú;& ìmortalitate
a]iorum ediſſerés. Deide de chríti]anorú c[ō]uerſat[ò]e p[ra]ctæ]s;diuìtibus & paupibus uiá ſalutis oſtendit; illis
p[mi]ſericordia; íſtis p[atië]tia. De ſexu q[uo]c]s disputas uiros ad c[ò]tiné]tá c[ò]ugale:Vxores ad maritale obſeq
um; Vtroſq] ad piá & ř]ligio]am liberorum educationem erudit,& ſpe]timore;patië]tia;iuſtitiæ;caritate homi
nem chríti]anum informat.

D
Auid glorioſus in p[al]mo fic dicit. In uniueraſam terrá exiu]it ſonus e]orú;& ad teríos orbis terræ uer-
ba e]orú. Ex hoc igiſ intelligi daf] ſono áte p[]p]atos.i] ſidei príci]piis poſſe nos ad íntima p[re]ſe]tora fi-
dei pu]enire]ne rudimétis uacillátibus dica] nobis domini uoce increp]atis. Si in modico ſideles nô fu
íſtís; q[u]d maius e[qs dabit uobis; led qa uideo certa e[] formá; qua] egredi n[ò] licet;diſſerentiæ inter iu]da]os &
græcos ideſt g[ét]iles;prius de d[ía] diſſeramus, i]udæis ení nihilaliud ad ueritat[é] ſidei credendú exiſtimo nifi

b iiii

["Ieſu chrifti filiui dei:p iſm faluari genus ifrahel: & baptizari ét in noie eius, Reli.Q.n.fciut p legem & ppbetas. At uero gétiles q bus uetus error é & maior é labor tali admittédi & docédi ſut ordie, & prio qdé ut ab ido- lis & ab oibus uoluptatibus hoïum totis p[ordiis] recedatut; áputatis & euulſis radicitus malis b[oa] poſtlin & religioſa p[ea]ctoribus ſeiari. Hoc é unu deu credere: ipm timere: deide ſire q cúcta ipe fabricauerit: q un- & iuera mu[n]i uel q feá ſut ipo iuběte & uolěte & faciète c[olliterit]. Eſſe corpus ſcripturæ q[ed] aut lex uocet: aut uerla mu[n]i uel q feá ſut ipo iuběte & uolěte & faciète c[olliterit]. Eſſe corpus ſcripturæ q[ed] aut lex uocet: aut p[ophetæ]q[ed] hæc idicet: q[ed] qdé ſcripti ſut p hoies & n[ò] ab hoibus, Sp[ùs],n[è] dei q oia ſcit: ip[ir]iprabat hoies fan- c[ò]s q loqten[è]: aut q deſtruerét p[ra]uitaite: aut p[æ]diſicarét ſide: aut p[é]cérigerét: aut iuiciu c[öm]inaré: aut p[è]tos q loqten[è]: aut q deſtruerét p[ra]uitaite: aut p[æ]diſicarét ſide: aut p[é]cérigerét: aut iuiciu c[öm]inaré: aut p[è]tos q loqten[è]: aut q deſtruerét p[ra]uitaite: Sic.n.glorioſus euageliſta loánes ini qu[é] in príspicio ſermoné.i.róné: uniuſtiteratis accepimus apud deu ſuſiſſe. Sic.n.g

facerét terrâ; poſt pabula; poſt ligna fructifera; poſt uniuſa ſemina q drupedû genus ferâ; & ſerpêtiû uiua oïa & aîata iuſſit eiicere. Nec mora i his oibus. Quippe q deus pî ſuſerat; filius uirtus ipfa fine recraftinatio ne iperiù capſebat. nã cù iuſſiö & opus aftabat. Sed quoniam multû itererat; cæleftibus ſub fæculari terrena & poſt diuina lõge hûana deerât; hoiem fecit; q nô totus eêt de cælo. nec tamen de terra totus ite; nascereſt. Quippe corpus hois ex limo terræ formauit; ipfum cœſcurus de cælo. Et cù oïa iuſſiö pîs fermone obſequête pecta ſint i hois ſunctiö; & ipſe pî ſ fabricator acceſſit ut ad i mortalitatê nô pîſcriberet terrâ; ſi morta les manus cêſtituerêt hoium matres. Cœſcurat etià ut hô dei imaginé portaret i terris; daturus poſtmodû ſimilitudiné; ſi imago feruareſt illeſa. Ad imaginé uero dei nô putes eſſe formã hác hois exterioré ſactâ? Ablit Quis, n. credat deu & ad licius imaginé factus ê hô; hre aliquâ ptcê q nô audiat? Quæ nô q ſunt undiq; uideat? Quæ nô oïa opeſt? Hois, n. exterior forma; nô undiq; uidet; nô undiq; audit; nô undiq; potes ê? Deus auté to tus potés; totus lux; totus oculus; totus auris; totus manus eſ potêtiffima. ergo métiunſc ſcriptura? Ablit. ſed eſ i hoie q dâ; iterius; q homo q dê & ipſum uoceſ. apoſtolus Paulus nos í fruit dicê; & ſi exterior noſter hô corrúpſi; ſed íterior quotidie renouaſc. Hic eſ ad imaginé dei factus, qué youv id eſ menté uocamus, q deo poſſit ſimilis eê; tuc. q dê dû ipſabilis dû ícoccuſus; dû btûs & ſcu; & fine fine fuerit còprobatus, liberu quoq; arbitriu & capacé aium dedit; nô fine lege uiuendi; ne uagus & ſolutus a lege aîantibus oibus æqreſt. addita còminatioe poſt legê; ut ſi feruaret legê; in æternitatê uivueret, ſi nô ſeruaret; morté ſibi pararet; amitasse ret & salutê. Eſt aŭt hois ſacti nomé Adâ. Sed qa in oibus aîalibus ad pcreationé fexus uterq; pceſerat; hôi quoq; puiluê ut & ipſi ppter generationé mulier parareſt. & ſacta eſ ſicuti ſcriptura teſtaſt. eaqb Eua nomé accepit; quâ æquæ legis p[er]ſcriptio nec a mercede nec a ſupplicio ſepabat. Sed poſtq[ui] uniuera deus p fermone ſuû id eſ filiù p[er]ſecta ac exornata uidiflèt; oïa q cù hoie erat; ipſius tradidit poteſtati. Cui cù oïa mûdi còſpicerat mácipata; unus ex angelis i p[er]niéc magis lua; hòi miſeradus uidit. Nã cù eſſet ipſis nô peccare libeg; & licitu; ſi iuſta dei ſeruaret; in beatitudine pmanere; dei legê & iuſta p mulieré tráſgredi p[u]ſaſit, ut hô reus ſie ret m[á]datorq; dei; & in ſentitía caderet. Eieſtus eſ igi & húc mûdu. Nã í paradifo dû fine peccato ſuiflet; habitabat. ſed qa poſt tráſgreſſioné hoies generauerit; uniuerſu hoium genus fecu ad morté uſq; puxit; nô de futuris tamé bonis uel iuſtus; q doqd[é] libeg; erat & poſtmodû nô delinqre. & deus nô ceſlabat quotidie còmonere. Tuc diuina bonitas; & p[í]na pietas larga; multipliciter h[ó]i puidebat. Et primo qdê p iuſtos patriarchas, deide p Moy ſem & p[h]ptetas, ſed oés hi in Adâ morieban[.] In nouifimis uero tpiibus; ne in totu diaboſus triu[ph]aret (nã hoc illi nomé eſ poſtq[ui] h[ó]i iuidit) & ne h[ó]o poſt tpa dánatïosis ípleta còtra miſericordiá dei diu tenereſt in poena; salutê quâ ſola miſeratione merebaſt; accepit. deus n[á]q; p[í] o[pi]otês filiu fuu leſum Christu deu ac dominu noſtru m[í]ſit; p qué cúcta còdiderat. nec hoc qdê fine illo fieri poſſet. Nec tamé q[li]ſo idoneus erat; q hoiem patièter tolerare poſſet aut noſſet. Aut poteſtates huius mûdi & hag[; tenebrag]; q[li]ſq poterat ſupare; aut morte uincere; iſerna referare; uirtute poteſtaté peccati eradicate penitus & deleere; niſi filius dei q in ſactura hois particeps cù pře ſuit, q & ſe poſſet in hoie cælare; & h[ó]o cù deo mixtus uirtutes p[ic]ficare. p h[ú]c enim deletis noſtroq chyrographis peccatoq; ad deu patré parati & dei filii ſacti poſſemus accedere. Mitifq igi[]c dei filius & hoiem late[er] itrauit. n[ó]q no[ó]t metueret quenq erat o[pi]ium dominus; ſed ne diabolus ad hominé q deo mixtus erat; timere accedere. & minus p[er]ſtatus diabolus ab hoie uideref; ſi fine accesſu & certa mine uiceref. Ex uirgine igi[]c ſpiritu domini ſupueniète; & uirtute altiflitti obúbrate; ſecundu ho[em] Christi natiuitas celebrata eſt; & oës tráſlegit ætates, ut oës ſerre diſcerét deu. Hæc oïa etiá a lege & a p[he]p[the]tis ante ſunt p[é]dicta, ut mira oibus icredula non ſterét ſubitato[n]e. & p[é]teriti hoies qbus hæc his oculis uidere n[ó] còti g[it]; p[ar]ét q fine dubio in aduètu eius q p[ic]dicabaſt; a còtagio poſſet æternæ mortis euadere. Sic igi[]c in terris uifus deus tátus & talis filius dei; q[ú]t[u] uel q[le] illu húanitas poſſet af[pi]cere. N[á]q in monté exéplu maieftatis & bonitatis fuæ tribués exhibit apoſtolis; cù claritas eius p[le]dificaret ita; ut & uirtute ſolis p[er]ſeffe credeſt. ueſte aŭt ita geſtaret; ut niue c[à]diddior uidereſt, & tamé ià eruditi; ià docti; ià ſci[ar]claritatê n[ó] potueru t[em] leſu ſuſtineri deſicipi; eius ſcilicet q uniuerſoq; hoium uitia ac peccata adhuc curáda ſuſcepat. Quod ſi deus tan tus ueniffet; ut claritá ſua & p[er]ſotéat hoibus oſtédérer; forſitan oïs creatura iualida & caſura ſuccüberet. ſed ſaluare uenerat filius dei, Ita h[ú]ano ſumpto corpore deus; in p[er]ſotate docebat ut magiſter; p[er]ſuadebat ut frater; eſſiebat ut deus; eligebat ut p[er]ſcius; curabat ut medicus; ut humanus c[ò]patibat; & ià p[er]ſatis oibus ac ip[letis]; q aut lex aut p[he]p[the]tæ p[ix]derat; aut falus hois exigebat in nouiflimo; p morte hois imortalis morie baſt; ut ſublata mortalitate hoibus imortalitatem donaret. Sufp[é]lus igi[]c ligno; populo iudaico proclamáte: apud quos tanta magna[]næ p[er]ſerat; ut in eo oïs inuida diaboli uinceref; in quo inuیدus h[ó]iem ſeffellerat iní mićus; ad morté p[er]p[er]abat; ſuturus p[er]ſilicet mortis moris; n[á]q; referatis inſeris & p[er]ſtis; c[ir]cúcalcatiſq; omni bus iis; quæ in p[er]niéc hois & apud inferos tunc ualebát; omnes iuſtos & p[er]ſantes in ſe illuminauit; & ad ſuperos reuocauit oſtédens diabolo & p[er]ſotatibus huius mûdi; & hag[; tenebrag]; nequitiam eog[em] inualiſſet; ip[os] manere in p[er]niéc; liberato cui inuidebant homine, Triu[ph]ans igi[]c homo cù deo iam deuicta morte n[ó] mortalis; iam ad ſuperos euadebat. Sic ergo dominus noſter leſus Christus patiebat; ut ſurfereret, ſurgebat; quâ iam fuerat p[er]ſus; q[ui]c]p[er]ſilicet docêſt; quâ cù deo quifq[em]s ſe c[ó]iunexerit; mori uideri n[ó] poſt q[ui]t. Videreſt pa rum tamen ad ſuppliciu inimicorum ſactum; ſi extinctâ in inimico uitam homini dediſſet; niſi adderet clari tatem. Et ut diabolo & eius angelis p[er]cena maior accedereſt; cù triu[ph]om hoiminé qui carné habebat iam n[ó] moriturá; in c[æ]lù angelis & p[er]ſotatibus ſanctis m[ò]straturus inuexit; deo patri liberatú hominé of[fer]és mu[n]us, mox pro ſe uicarium dimiſit ſpiritu[m] ſanctum; quem diſcipilis proximus paſſioni promiferat, ut homi n[ú]bus credentibus & auxilio eſſet & ſanctificationi, hic ordo credulitatis noſtra[]c de Christo. Sed quâ iam mentionem fecimus ſpiritus ſancti; dicemus credendum eſſe in ſpiritu[m] ſanctum; per quem uniuera

xiii

quæ poſtmodù fierét;& íſpiraret & ſeſicaret ſuæ eſſe ſubſtatæ. tamé tres unù ſunt pater filius & ſpùs ſeus,
Deíde credédu† unù eſſe baptímu†;quo hoíes purificati & dei filiit facti† fide còſignenf†,quo uniuera uel na-
tiuitatis uel erroris ueteris hois delíeta purgarent. In quo nò corpore deponu† ſordes: fed còſciétæ pura† in
terrogatio bona eſt in deu† de ſtioe domini ní† lefu xpi. Poſt hæc ordo exigit credere ſtionem
terrogatio bona eſt in deu† de ſ turreſſtioe domini ní† lefu xpi. Poſt hæc ordo exigit credere ſ turreſſtionem
mortuog. Ieadé carne, Còſtat.n.nec fas eſt aliud dicere,qa deus & ſapiés & pſcius ſit: meliufc elegerit ut fa-
pies & pſcius factu hoíem æternu† eſſe q ò nò eſſe. Quod ſi melius nò eſſet còpédio habuerat ante q ſeciflet,
piés & pſcius factu hoíem æternu† eſſe q ò nò eſſe. Quod ſi melius nò eſſet còpédio habuerat ante q ſeciflet,
Quod aú† æternus ſit hò; q ſit ex corpe & aíæ;ſcriptuæ plurimis í locis docét nos. fed pauca ad exéplú poná,
Salomon clamat dicés: Deus còſidit hoíem ad imortalitaté. Nec ímerito in Genefi, pheibe† poſt peccatú ho†
ad arboru† uitæ accedere: ne uiueret í aternu†. Vt iq. ut imortalis pſeruare† hò; qd erat níſi q æmortalis a deo
ad arboru† uitæ accedere: ne uiueret í aternu†. Vt iq. ut imortalis pſeruare† hò; qd erat níſi q æmortalis a deo
deaoignóras & í hoc hoiē eúpilum, lá† n.erat í tráſrefliſſe: & a peccato poſſídebát. Ante ergo hæc morté q a
faſtus fuerat: & imortalitaté corpus nò capiebat. Sed credo hoc mouere lectoré: q hò a uitæ ligno, pheibe† a
deaoignóras & í hoc hoiē eúpilum, lá† n.erat í tráſrefliſſe: & a peccato poſſídebát. Ante ergo hæc morté q a
deaoignóras & í hoc hoiē eúpilum, lá† n.erat í tráſrefliſſe: & a peccato poſſídebát. Ante ergo hæc morté q a
Ergo & hoc còſulte & utiliter hoiē puiſú eſt: ut peccato àputato íteruétu† têperatæ diſſolutiòs: uera factu
ra dei excluſo malo excite† i uitá, ergo ſemp é hò: Sed cur morimur í hoc múdo: Supius còphéha é ratione nò
íterire hoíem fed ſeparí, nec ablumi materias: ex q bus hoíum corpus eſt fabricatú, fed ad ſeturreſtioe diſe† ut
timeat dei iudiciu† referuari, fas enim nò eſt: ut aliqd deſit deo nos iudicáti: cù certú ſit dei iudiciu† poſt ſiné
huius ævi deſtinatú. Ná hoc quoq inſinuádu† eſt: & expurgari neceſſe eſt totú hoíem quoniá oes aut i virtu-
te iuenienf† eſſe aut in crimine, & hoc còpetit: ut remunerenf† q bene geferut ſecuſú voluntaté eius: & mali
æternis ſuppliciis deſtinenf†. Vnde nos appetimus pſcepta legítima: & uitamus aduerſa† ut obſequentes píma
cóſeqmur. Còténétibus.n.deus morté cominá† & pœná, hæc oibus inſinuáda. & ab oibus credenda exíſtimo,
Núſ ergo de píona traſtemus. In píona duo ſút obtinéda: paup& diues. Et diuítibus qd é huius múdi præci
piédu† eſt:nò alta ſape, necq. ſpare in ícerto diuítia: ſuagé eſt. fed in deo uiuóq pſat ſt nobis abúdáter oia† ad factu
boni opis diuities eſſe, fed in bonis factis còicatores eſſe. theſaurizare ſibi bonú† í futugú† ut apſhedat eí q bo
na eſt uitá. Deíde ſcire debét nò ideo acceptas eſſe & híi diuítias: ut his ſolis beatitudiné ſe hre còſidát, & ma
le utanf† illis, & ne deſpiciát paupes, ne ue ministeriú malitiæ: aut íſtrumétú diuítias libidinis còputet, aut p-
pter ſe ſibi traditas: aut ſe nunq illas amiſuros exíſtimét. Poſtremo ſciát diſpétores gratiæ dei ſe eſſe còſi-
tutos a deo: ut & in diſtributióe uolútas certa eoq uel bona uel praua noſca†, & ſciant magis ſibi acceſſüle p
abundatátiá: níſi ſapiétes fuerint tétaméta potiora, díſcat érogare diuítias: fed ad còpatitatione imortalitæ di-
ſtribuát facultates, ut ſint ſimiles deo:miſericordes nò, pſuli ac, p[od]igi rei dominice iudicenf† & fidenter qd é
hoc agát: & cú humilitate. Ait.n.Paulus apoſtolus q fideſteri ſeminariétér & metet. Et iteq. hylaré datoré
diligit deus. Nò exíſtimét fini ſolfe: q unieruſum opis còtéplatióe pſceptoq dei dephédíef. Cù & ab ip[lo]ac
ceptæ ſint & neceſſariæ, & ea utiliter augere & miniftrare conſueuit. Vnde.n.tpalia deſſe poſtunt: cù p[ter]
ip[ia ſi bene prøgenf†: æterna p[miſſa ſint & parata: Veritas loq[ſ]q eſt Chriſtus dicés. Qui dimíſerit p[ter]me
domú† au tillaúa: aut parétes: aut reliq cétuplú accipiet í ilto ſæculo: í futuro auté uitá æterná. Et ſi hoc qdá te
porí p[ſecutiòis] aſcribít: ego aút ſic audio dominu† noſtoq: monété: q p[ter]me ſe quolibet tpe ad quodcuiq: opus
ſcùm fuerit p[ſceptú] eius iſpletú: nobis ad futug[em] p[mi]u deſtinatú. Ne uero ſimus ſolliciti: qa curá gerit deus p
nobis: Clamat, p[pheta] dicés: & pauperé & diuíté ego ſeci. & p[o]ibus æq[li]s curá eſt mihi. Curá gerit deus. &
qs metuit ne eius minuaf[] p[rimoniú: unde deo iubere prøgaſ. Timeamus magis: ne ſi trepidi & íſteriles & íſi-
des fuerimus i bonis opibus: egeni atq. inopes iudicemur. Timeamus potius ip[eri] tristitíta: qa & de huiu-
modi diuítibus: i euageliu† in unius licet p[iona: ad exéplú tamé rettulet dicés. Abiit auté cù auſſiſſet còríſta-
tus: qa ſuit habéſs facultates multas. Nò timeat: ne difficile regna ígrediaſ: cælog[que] ſímo humilis, ſit largus:
ut beator ex hoc iudiceſ: ſi nec in ilto ſæculo nec in futuro ſentiat eſſateſt, det paup[ut] deú ſaeneret: deú cò
putet debitoré, ſciat p[poſita]ræ eſſe miſericordia ſacriſiicis dicéte domino, brí miſericordes: quoniam ip[er]
cordiá còſeqn[em]. gloria còſecuturi & requi[er]. Sed in iis diuítias in qibus alii & corrupti & depediti iudicant. íſte
fructus iuſtituæ ac miſericordiæ accipiat coroná: paup uero ita còſoládus eſt: uti c[ia]t in pauptate còſideráda
magna ſibi bona eſſe: & primo qd[é]: q a deo utiliter ſit ſibi, p[ui]ſú, p[ſci]u deú firmitaté eius còſideraſſe, & eſſe
q diuitiag[em] farciná: & ſollicitudiné ſerre nò poſſet, deíde ſentiat quaſt têtátioes: & q[ta] picula tranſierit noie
pauptatis, ná & ſi affluëtia deeft: q frequêter uirtuti còtraria eſt: ad aí tamé diuítias q[t]ocius ſine ípediméto í
pauptate tráſiſ. Certe qbus malis caruerit: còſideret: caret ſuidia: emulatiori: íſidis: dolo: ſupbia: còntentióe: &
his q hoi† i hoc ſæculo diuítiaæ folét còſflare, luxu.n. req[em]: & ubertate copiag[em] áus ſoluí, uigor méts íſringiſ,
uirtus corporis eneruaſ. At in pauptate nò laſciua ſút còuiuia, nò turpes potatióes: oia: fobria: oia rigida oia
humilia nò abiecta, quoniam còſciétia pura & uirtute ſút plena, nò ení abúdás eſt extraneis facultatibus: ſed iu-
ſus eſt, nò facile ad diuítias aí: id eſt uirtutes huius múdi diues accedit. Filius.n.dei q difficilius ait diuíté in-
troire in regnú cælog[em] utiqt itelligit pauperé facilius. Nec ſe ob pauptaté alienú eſſe a cura dei exíſtimet. Ná
p[pheta] teſtaſ: dicés: & pauperé & diuíté ego ſeci. & p[o]ibus æq[li]s curá eſt mihi. Non eſt enim deus perſona-
rum acceptor, nec pro illo ſe curam profitetur gerere tantum qui in ſæculo diuítiis p[ollet]. ſed pro omnibus
& pro pauperibus curam ſuſtinet: remuneraturus quem inuenerit aut in diuítiis humilem: aut in paupertate
patientem, diſtributio eſt ueluti totius corporis humani minifterium, qu[er]at ſingulorum membrorum
ofiſicialer: confideret hominis corpus: eſſe unum quidem corpus: ſed plurima membra, nunquid omnia ſunt
aut oculus aut pes aut reliqua membra: Sed ficiat ait Paulus doctor gentiú: in ſide & ueritate quæ inferio
ra ſunt mébra: maiorem his tribuimus honorem. Et quemadmodum uirtus ſingulorú membrorum in ſuo

ordine atq: officio demôtra: ita i totius generis humani corpori ueluti mébra pauptas & diuitiæ collocan
tur. Et paupis patiëtia: & diuitis huanitas dei examine còprobanç. Exultare debet paup & deo gfas agere qa-
multis prìmonii nexibus liberatus est, in die pbataïs nògrauaç còpedibus: facilius liber seq: dominu nul-
lis nexibus íplicatus, nò desit etia ab ipso i qûr pòt misericordia iufta in egenos, ga ficut iuftus efficí de fua
frugalitate íferioribus & nò habétibus progator, nò uerec ne ipf e deficiat: cu in ufu fanctæ minifratiòis ha-
beat prôptiffimá uolútate: nihil ei deertit què p apphetá ſpùs corroborat, Nò occidit deus aiam iuſt fame. Et
dominus in euâglio: Quaërite primù regnù dei: & oia hæc apponen: uobis, Nò cupiat diues in hoc ſaculo
fieri: ne mala plurima ſibi acqrat: dicéte & monète glorioſo Paulo, habètes igiú uiectú & uelitú his còreti: fi-
mus. Qui aut volut diuities fieri: euidut itètatione: & in muſipulá: & defideria multa: q mergût hoires in pditio
né, ímo iuera fide & ùpter saluté credere optát: cæleftes ſibi diuities cooptét & còparent: qrs unuſq: iuſt-
tiæ & misericordiae & reliqs bonis aſculibus còparat & aſlùmit. Téporalibus æterna fút pponéda: caducis ſta-
bilia: ſollicitis ſecuriora: piculofis libera: honoriſcis clarora, his monitis & diues téperec: & paup ſubleuef,
Núc iá de ſexu loqúmur. Sexus ille eft maſculus & ſœmina, i, uir & mulier, & uir qd: poſtea: quæ ſupra còpre-
hédimus ad iftitioné uitæ melioris etiá illud debet cu oibus cuſtodire; ut uxoré fuá diligat ficut Chriſtus
eccleſiá, ut oí genere unanimi & còcordes rite poſint deu de oibus depcari: leuantes manus puras fine ira &
difceptatióe, ſed oía fiat ad ædificatione & iftructioné deificá. Deíde couiunctiòis uinculú pudice & cù oí ca-
ſtitate generét: & túc cœueniát: quádo uel generatiòis eſt còtéplatio: aut ofonis nò reuocat tépus. Ofoné aút
illa còputo: quæ oí ſacraméto: gýfterio atq: còcatiòe celebrat. Cæteq: eſt depcatio & adoratio: ex homo-
logeſis & iterpellatio eſt & uotu: oia ſua habét tpa. Vige igiú decet ítecto capite orare: nò comatú: qa còſu-
fio eſt uiro: iecſiu eſſe ſimplicé: nò iactatú: nò fucatu: ut non ſolú uideat ſuerbo credidiffe: ſed & cæteris uita-
fæ xpecié píſter. Viro.n, oí còpetit ſacerdotare deo, & io debet debat tá i cathecifmo ętia i laica uita còuerſatione
nò ſua múdiflima exhibere, ut & fi ipſe munere & officio ſacerdotali non ſungaf: uitæ tamé ſimilitudine fa-
cerdotibus coæqueſt. At uero mulier dilcat obſeq uiro: etiá dominú illú uocás, & qd: eòs uíros reuereaſ: ſuo
tantú ſueriat, ca uobis mulieris caput uir, ſciat & hæc caſte uiuere cu uiro fuo, qd: & ille oibus modis faciat ut:
ita nullá alia præter uxoré nouerit. Noſcere etiá debet tpa cœuètions: & abſtinere a couiunctiòe: uel cu tépus
eſt ofonis: uel cu muliebria pati: uel cu poſt partú itra tpa purgatiòis ſe eſſe cognouerit. Nò.n, ad ipudiciatia
imaternalia copulauit deus: ſed ut generationi píberat obſequiù. Difcat filios educare pie: uerecùda eſſe non
litigioſa: nò inolétanò ſupba uiro: tá & li prìmonio maior, uideat. Sit & in íceſſu pudica: nò ſucata forma:
credere nò ſtudeat cu capillo: crispatiùibus: aut cuíudata auro aut uſte ptoífa. ſed ut decet ſœminas chri-
tianas: pmittéos caſtitate: nò tantú uerbis: ſed & p bonà còuerſationé. Sciat ſe tacere debere in eccleſia. Iog-
enim ibi illi nò eſt cògruú, debere obſeq nò tantú maioribus natu & ſacerdotibus: ueq: etiá oibus fratribus.
neq: ſe ulli pponere uiro còtéplatióe fexus, quoniá & cù oia legítima pcepta pfecerit: in uiru còſumabí pfe-
etú. Imo appetat utuét còſecuturá gloria: fexus ifirmitate nò tardate: ſanctitaté & virtuté at: & oí còinítia-
ta & paſſione deuora uiris iuſtifílimis coæqueſt, Iá ætatú fermo habeat in manibus. Et primo qd: arbitror ífan
tiá differéda doctrina: quæ qlitate uel tpis uel ætatis: uerbú doctoris nò pòt ſuftinere, Sed qbus oibus bene-
ficio ætatis in malitiá & inocétia naturalé dari pcepta nò poſſunt, in hoz tamé admonitioné parentes ſunt
còſtringédi: qg: accédeat ætate eccleſia nò deerit: nec ceſſabit admonédo. Pueris tamé illud ífinuádu: primo
ut nullo audiédi defint tépore: qa nec ſemel poſſint oia pdoceri. Deíde innocétia ſimplicitate coniugát: ne
pueritá in malitiæ pfeueringione còtinuét, cuſtodiédú quoq: & obferuádu: ne i cæteris ætatibus corrupanſ.
Hi ſciát ſibi fore glorioſum: i naturali bonitati fidei quoq bonú: & deificú munus adiúgant, ut ſemp boni:
ſemp ſancti: ſemp inocétes: ſemp in dei opa & naturæ traditióe creditutatis pfeuerét. Còſiderandú illis eſt: ut
caſt & pudici pmaneát, & frequerius ad eccleſiá ſciát cœuenire debere, qa frequétius fút armádi: qbus adhuc
ppter ætaté minus ſtabile: pugna diaboli futura ſit grauior, Obferuáda illis oia cù timore, & ante oés cauen
du a fornicatióe: quæ iniuti ad idolatríia habet, & neceſſe eſt ut utrué: nouerit q fecutus eſt alteq. Ergo quo
modo credere ítelligit: & deſiſſe a gétibus: ſi ea quæ gétiles deſignát: recolit. Sane obſequétes ſint nò ſolum
parétibus: ſed & oibus ætate maioribus, ſi tamé eog: monita & oratio: nihil legitimis affert ipediméti, deu ſe
hre còputét patré, Illius ſpare debét hæreditate: quæ nò in tpalibus còſtat: ſed in aternis quoniá ſi deus illis
utile eſſe püerit: etiá tpalia præſtabit: maxime cu uiderit unùqué: æterna ſectari: filio eius domino nño
dicéte: primú quærite regnú dei: & oia hæc apponen: uobis. Vnde nulli dubiu: fore credo: his copiá neceſſa
riag: req, in terris nò de futura: qbus cæleftia pparanç. Ergo qa hæc a deo ſperáda ſunt: nulli alii eſt obſequé
du, imo oibus obſequédu: qa deus uult: nò qa ab ipſis palis ſperari debet aligd pmii: ſed qa nos dei eccleſia
etiá in his legítima iplere intédimus. Proſtremo gratulandú eſt his in primo exordio liberi arbitrii: ſi ad deu
acceſſerint, ut pote oem ætaté fuá bono fidei còparátes: q non còſumpta ætate in errore: qd: etiá poſtmodú
dolerét: ſed q adhuc pueri & inocétes ad dei nò tantú ueniá: qtu ad gratiá acceſſentí còſequendá. Juuenes
uero hoc fút admonédi modo: ſut i uxores habeat: doceanç caſte uiuere cu uxoribus suis, aliená ſciát ſcelera
tú eſſe còtingere, In hoc enim dabit experimétú & documétú renunciaſſe ſe ueræ uitæ pteritæ: iu poſt q credi
derit: in melius uitæ fit ſacta reformatio, Túc enim definit eſſe gétilis: & eſſe iniiciat chriftianus: ſi uniuera
legis cauta cuſtodiés: caſtú ſe exhibeat & pudicum, Si uero uxores nò habent: conſtringendi ſunt ut aut ha-
beant: aut omnino ſe contineant, ne putent ſibi eadem licere: quæ gerebant antea: Renunciaſſe ſe debent ſci
re diabolo: non uerbis ſed ſactis. Admoneantur & ſciant interdictam eſſe fornicationem & adulterium,
nullam ſœminare licere contingere excepta uxore, & ipſa deifice comparatam. Itaq: aut illis ducenda eſt
uxor: aut conferuanda continentia. Sane ne territi ſidem differant: ſciant malum eſſe propter immun-

xiii

["ditiâ nô credere deterius effe ipudicos poſt q[ui] crediderit iueniti. & hos hoſes monêdos eſſe exiſtimо:ut oibus\nppter deu obſequanç[em]. Domu ſua bene regere diſcat, fi filios habeat: p[ia] eos traſcett: & inſtruat rebus deſicis,\nHæc.n. lùt ſigna fidei n[æ]. ſi n[ò] ſol ſupr. crediderimus. ſueq[ui] etiâ aliis quæ credimus tradiderimus. Côtiderandú\niuuenibus:ut in oibus bonis factis ætate ſua ſupent. a[no]q[ui] & uirтуte fortes: & apud interior[em] ho[mi]u iuuenes\ntia flagitiog[ui] diabolo & imûdis factis renúciauerint, ut renouati exhibeat ſe deo pueros in malitia in tentato̲\nmus. n[ò] corporis ſupplicia metuêda: ſed conſideráda p[mi]ſſa. Captiuitas potius & ſub hoſte a[ter]no ſeruitus:\n& exiliu[us] cæleftis p[ri]æ & dei iudiciu[em]: & iſultatio inimici: & mors a[ter]na: & a[ter]na tormêta p[time]ſcêda ſunt,\n& exiliu[us] cæleftis p[ri

postle igitritatě corporis suis cōprobari: cu ab ipſis prius mětis regrat ítegritas, ćiğ nec etia corpore oino poſſint examinari. Nō.n. cōſciētiae latebras hoibus ſire: aut nuda poffimum eſt dicēte ſcriptura: hō in facie uiſdet: deus auté in corde: deus folus ítima & ſecreta cīrкуſit. ſed maniſesta eſt uox domini monētā: fructibus eog: cognoſcet eos, Si cōſideret ćiſlis eog: aſpectus: ći torua fronte: ći ſuerecūda reſpiciuſt: ći ſu audaciae in multis magis ći cōſtatiæ geruſt. Impudicus in q: buda cultus eſt: & affectatus iſcſus poffione iaſtantiæ: & ad hoc huīmiuſo: poffionis ueluti deuotio pcedit: ut ppter nomé ćiq: ſolú portat uirginitāt: appetitiles fiat. Inde eſt q: de iudicat, cu ſe cælare debuerint: deo exhibétes tantūmodo obſequi ſu:ta quo remuneratione pudicitia expeſtat & ſperat, cōgreſſi ad limina domus dei: ad ofonis horā ítecto capite iniiciant. Interpretates apoftolus cōniuétibus corruptibus ſuis: de mulieribus maritatis nō de uirgibus ſtatuiffe. neſciętes q: ubi:q: maſculos cuiuſlibet ætatis uíros noíet: oſes ſeminas mulieris appellatiōe designet. Scio me exceſum feciſſe a, poffoſit traclatu cōtinétiæ: ſed neceflario ut deinceps oſes hoſes cuiuſlibet ſexus plena cōſcienția ſciat: & a qibus ſe abſtineat: & quæ debeat cuſtodire. Aut ſi in una ſpecie & quolibet genere cōtinétiæ fuerit obſeruator: nec ad alias uelit monitus accedere: nō ſe iaſtet in numero eſſe cōtinéti: une & ipſam partě in, ći fibi plaudebat: obſtinatione uideat amittere. Ergo q: ad continétiá docet: & uult accedere non in corpore: aut in una pte corpis tātúmodo debet cōtinétiá quætere: ſed in toto animi motu continétiæ debet obſerua tiones agnoſcere. Ná q: iracúdiá retinet, is magis eſt cōtinés: ći q: linguá a cōuitio: a maledictio: a detractione: a médacia: piurio: & a cæteris linguæ malis abſtinet. Is uere eſt cōtinés: q: uniuſerá ofſicia mébroſ: a malis afecſibus ſubtrahit, q: ipſum deniq: cogitatú a tota neqtria cōpſecit: & oi denegat iniqtati, is plenus é cōtinés: & illú nō cu hoibus cōparo: ſed cu angelis fanctis ſimilimú recognoſco. Núc iá uobis de patientia: & de eius bonis loquéduſ eſt. Eſt igit: patiēta oium iniuriæ: & paſſionu: tolerátiæ: & deſpectiun: atq: expeſtationum oium ſine pſcipitatiōe ſufferétia, qua: fi q: itellexerit & habuerit: cōtraria uita: grauia baiulat: io:ia bona continé: fororé habet ſpem: qua: ſupius cōprehédi, affines expeſi eſſe fibi res bonas oſes. Pati: n. libéter: qa: ſperat. & ſperádo tolerat. Impatiēte enim ſerf: ćiq: nō ſpera: oi auté uirtute pſerf: ćiq: ſpe præeúte dignoſcitur. Aut ſi ſpes fructus patiētiae ſubſequat: hæc matre gaudet ſide: gubernaculú habet dei timor: & ſpem ac cōtinétiæ genus & p[]pinquitatě. Inde glorioſi dei teſtes eſſiciuſt: dum ſide pleni: du: dei timore ſolliciti: du: cōtinétiæ diſcipuli: du: fili: ſpe i du pei ducere ſapiētia repiunt. Deide cohæredes Chriſt: du illú uſq: ad morté patiētiae uirtutibus imitan: Inde iuſt du oíia patiēte operan: ſed iá de iuſtatio diſeramus. Eſt enim iuſtatio ſingulá: reru: & p[]ſonagæ æquiſima diſtributio: qua: q: obtained & cui q: adhaerěs: uita: ſua: diſpoſite & fine turbatiōe cōferuat: cuſtodit in oibus æqatèt: ſcit qd deo debeat, qd fanctis & coæqlibus reddat, qd nō deneget poteſtatibus huius ſæculi: qd fibi retinat, qd p[]ximo cōpetat, qd alienis cōcedat aut cōgruat, luſtú, n. eſt deu: colere: & dili gere ex toto corde: ex tota aia: & ex tota uirtute, fanctos & coæqles honorare, tributa pédere poteſtatibus. ſupbú nō eſſe: ſed magis mité & humilé, p[]ximos tanq: de diligere, alienos & inimicos non p[]leq odio: ſed ama e: ſubecut eſt: ſed prioribus uel ætate maioribus: qa: & dominus noſter cu: eſſet oium dominus: io:ane Bapitata q: maior in natis mulieſq: quia prior ab illo in natiuitate hoium erat: baptiza: & ſic iſleri oem iuſtitiá: p[]teſtaſt. Ex hac miſericordia nacſi: obſequiú deificú genera: In his oibus quifq: iueni: c, non ímerito in Chriſto dici: p[]mancere, quoniá hæc oíia Chriſtus eſt. Paulus glorioſus nos iſformat & iſtruit de Chriſto dicět: Qui eſt nobis a deo iuſtitia & iuſtificatio & ſciſicatio: & redépito. Ité alio loco: Qui eſt miſericordia & pax & dilectio: qua: græci αγαθμη: uocant, ad qua: nunc trálitus facimus: quia in oibus maior eſt. Inter cætera ſic fateaſt. beatus Paulus. Manét aút tria hæc ſides ſpes & dilectio: ſed maior his dilectio eſt. Ergo eſt dilectio uinculú aíoge: caſta & ſincera & fine æmulatiōe. Caritas consumatio oium mandato: breuis regula oium p[]cepto: qua: q: c:u habuerit: io:ia habet, ſine hac in alia io:ia remanet i[]perſectus. Et ut cognoſcat uelſtra prudétia qua: tu caritas ualeat: legimus reſpoſum domini euægelio dicětis: Cú.n. iterrogare: ſic ait: Diliges dominú deum tu:u ex toto corde: tuo: & ex tota aia tua: & ex tota uirtute tua. & diliges. p[]ximú tu:u tanq: te. In his duobus p[]ceptis tota lex p[]édet & p[]phetæ. Videas in hac ſola uniuſerá legis cauta pédere, uere q: q: hæc habet: iá deus & dei filius dici p[]ot. Ex hac ſola deo poterit ſimilis eſſe. Cōſidera deu: q: diligit: nungq ſperat: nungq timet: nú: quid fidid? Nò: ſed tantú diligit. Deus iqu[]it Paulus cu: dilexſſet mundu: miſit unic: fili: ſu:u in ſimilitudine carnis peccat: iut de p[]ecato cōdénaret peccatú in carne. Inde & Paulus p[]ponit illá oibus rebus bonis dicěs: Et ſi locutus fuero l[]íguis hoium & angelo: caritaté aút nō habea: nihil ſum: ac iac ſaramétú tinniés aut cym balú cōcrepans. Et ſi habuero p[]phetiá: & c[]ognouero io:ia myſteria & oem ſciētiá: & ſi habuero ſidé ita ut mo:tes tráſferá: & diſtribuero io:ia mea in cibos paupe: & ſi tradidero corpus me:u ut ardeá: caritaré auté nō habea: nihil ſum. Caritas magnanima eſt: caritas benigna eſt. caritas nō aμμela: nō cogitat malú: nō gaudet ſup iniuſtiá, gaudet auté in ueritate, io:ia ſuſtinet: io:ia credit: io:ia ſperat caritas nunq: excidit. Ergo q: hæc ueluti ſpe cié uoluerit inuere: tota: illæ ſcripturæ ſunt referáde, oíis aperiéda lex, p[]phetæ iſinuádi: oes uirtutes Chriſt: a[]ctus: mádata iſinuáda. Apoſtology: quoq: doctrina apienda: penitus & docenda eſt. Et ćiğ oes q: ſupra traclauimus ſpecies ad plenú traclatú hoibus inc[]p[]rehéſibiles ſint: multo tamé magis ea in q: oes cōſuman: & pendé: maxime cu: loánes euægeliſta i[]terdixerit nobis in epiftola ſua diſputare de ea, cu: illam & dei fili: uſſe dicit & deu: p[]rem ſic docěs: deus dilectio eſt. Si p[]ot q: de toto deo diſlěrere: p[]ot & de dilectiōe quæ deus eſt. Ergo ſi facilegi: eſt de deo tantú quantum nō licet diſputare: tacere religioſum & alienum nō erit, de dilectione & enim ſentienda tanta ſunt: quanta & de ipſo deo: quoniam deus dilectio eſt. Vnufqui: q: igitur ſe cognoſcat. quia ſi quis in ſe habet dilectionem: habitaculum eſt dei, quia deus qui dilectio eſt manet in illo. docet iam ſinem ſpecierum in dilectionis plenitudinem omnium rerum bonarum consumare: maxime cum omnia ſint traclata, Aut ſi quid prætermiſſum eſt: in mundi plenitudine uideatur eſſe concluſum.

Patricia

Iuftra

Dilecto

Veniá ante oës a tua poſtulo ſinceriffima ſanctitate; orans ut tua ſanctitas quæ peritior in uia dei & ſanctior
côprobata eſt; in oibus in qbus mediocritas mea uel p[er]termiſit; uel inuëta plenius explanare nô potuit; cor-
reëta reformare & ſupplere digneſt. Aut fi, p[ab]uerris; ut eſt a nobis opuſculu cœptu te petéte & ado adiuuan-
te p[re]ſedt; inô habere q[u]d' deſit; in oronibus tá tuis ſcis : q[ui] o[ui]m frateq memoriá mei habeas. Vt ſciant ſemuli
t sider meæ p[er]ſitata eſſe róné; & çouenire cum eccleſia recognoſcant; & magis magiſterium ſumant; ut nô ſolum
gratulent nos credidiſſe, ueg[ie]t etiam aliquantulum inimicis & credentibus profuiffe.

Tractatus beati Hieronymi de ſeffentia trinitatis & membris domini : cuius effectum ſubieſtum indicat
argumentum.

Epítola ſexta.

D Eum trinú in p[on]ſus; inuifibilé; ſcorporeu; incomp[hen]ſiblem; imenſum; immutabilé; simplicem; &
trinitatis ſeus pater & filius & p[u]ſus ſanctus; unus atq; trinus; unus uidelicet in natura; trinus in p[lo]
Mnipotés deus pater & filius & p[u]ſus ſanctus; unus atq; trinus; unus uidelicet in natura; trinus in p[lo]
nis; ſolus inuifibilis; ſolus iméſus atq; i[c]côprehéſibilis; ſolus i[c]cúſcriptus; ſolus incorporeus & imorta-
dunt; in deo nô carnaliter ſed ſpiritualiter & figuraliter intelligéda; ſingulariter in membris & moti-
bus dei in ſcripturis tradita; myſticú & ſpiritualé ſenſum exponens.

O Nipotés deus pater & filius & p[u]ſus ſanctus; unus atq; trinus; unus uidelicet in natura; trinus in p[lo]
trinitatis ſeus deus; & q[u] adorat eú; in ſpiritu & ueritate oportet adorare; Imméſus eſt; qa[] quátitas eius uel q[ui]tas; i
nullo metiri p[ot]; Cui Salomon in ſua orone ſupplicas aitſi caeli & caeli caeloq; te nô capiútquátó magis do-
mus ita qua[] aedificau; Incircúſcriptus eſt; qa[] circuſcribi nô p[oteſt]; Illocalis eſt; quia de loco ad locu; nequaq-
tráſit; nec quolibet detineſt; ipſo de le p[]Eſaí teſtimoniú p[]hibéte; Ca[]lú ſedes mea; terra ſebellú pedu[]me
rú; Et p[]Hieremiá; ca[]lú & terra ego i[]pleo; Cuius iméſitaté; p[]ppheta in p[]almis c[]ofítés ait; Si a[c]ſcedero in ca[]lú;
tu illici eſt; & ca[]tæra. De cuius iméſitate adhue i libro Iob ſcriptú eſt; excelſior ca[]lo eſt; Et unde agnoſcis; Lon
gior eſt terra; Imméſitas eius lator eſt mari. Qui ca[]lú & terra i[]plet; p[]culdbuio nullus locus eſt eius præſtia
ablens; lúp o[]ia q[]ppe eſt regédo atq; i[]perádo; lúb[t]us eſt o[]ia ſuftinédo atq; portádo; nô p[]ôdere laboris; ſed fiati
gabili uirtute; Immutabilis eſt; qa[] ab eo q[]d' eſt; o[]nofio mutari nô p[ot]; ip[]lo dicente p[]Malachiú p[]pphetá; Ego do
minus & nô mutor. Ideo deus imutabilis d[í]r; qa[] miſericordia eius; i[]raur; p[]o[]cnitétia; obliuio; recordatio; &
alia his ſimilia ei nô acciduút; p[]implex; n.natura eſt; & imutabilis; & i[]p[]erturbata; neq; aliud eſt ip[]ſe; & aliud q[u]
habet; ſed ip[]ſum eſt; q[]d' habet; & q[]d' eſt imortalis eſt; qa[] mori nô p[ot] apſolto dicéteq ſolus imortalitáte ha
bet; & lucé habet i[c]acceſſibilé; qué uidit nullus h[]o[]; ſed nec uideri p[ot]; V bicúq; aút ſacra ſcriptura p[]arſim p[]di
uinos libros i deo motus a[]iæ; ſeu humana mébra deſcribít; i; caput; capillos; oculos; palpebras; aures; i[n]ares; i[]os
labia; cor; linguá; imaginé; u[]teq; manú dexterá; finiſtrá; digitos ſiu digitu; alas; i[c]capulas; p[]oſteriora; pedes; i[]te
motus a[]iæ irá; furoré; obliuioné; p[]o[]cnitétia; recordationé; & his ſimilia; nô carnaliter iuxta h[]istoriá a reſte i
telligétibus ſuméda; ſunt; ſicut a Iudæis & plerifc; h[]æreticis carnaliter ſapiétibus; q[ui] deu corporeu atq; localé
opinan[]t; ſed ſpiritaliter o[]ia de eo i[]telligéda & c[]otuéda ſunt. Si q[]s.n. deo humana mébra ſeu motus a[]iæ; more
humano inſſe credit; p[]cul dubio i corde ſuo idola fabricat; Cú ut dictu[]ſt; eſt; ſiguraliter in deo caput legimus
ip[]fam effentia diuinitatis eius quæ o[]ia præcedit; & cui o[]ia ſút ſubieſctá; itelligere debeamus, capillos uero ca-
pitis eius ſc[]os angelos ſeu uniuers ſe[]l[]ectos accipi oportet. De quo q[]de lacraméto i libro Danielis ſcriptú eſt;
a[]ſpiciebá donec throni poſiti ſut; & antiquus dieq; ſedit; u[]eſtimétu eius q[]fi nix candidu[]; & capilli capitis eius
q[]fi lana múda. Hoc.n. ſignificat p[]u[]ſtiméta candida dei q[]; & p[]capillos capitis; ſu[]eius ſc[]os uidelicet ange-
los; & multitudiné ſc[]os; dealbat o[]; Vel certe ideo capilli eius lanæ múda c[]ôparan[]; ut p[]hoc átiquus dieq;
creda[]e eſſe. Oculos deus d[]ic[]i h[]e; p[]e q[]d' o[]ia uidet; & nihil eum latet. In cuius c[]ofpectu ait apſolthus; nulla
creatura iuifibilis eſt; o[]ia.n.nuda; & apta ſunt oculis eius. Aliter, n.n. oculi reſpectu gratiæ eius i[]telligun[]; ut eſt
illud in p[]almo; præceptu[] domini lucidu[] illuminás oculos, palpebræ domini oculta & i[c]côprehéſbilia iud-
cii ſui ſpiritalis in diuinis libris eius inuút; de qbus occultis & i[c]côprehensibilibus ſacramentis atq; iudicis in
p[]almo legiſ; palpebræ eius it[]errogát filios ho[]ium id eſt p[]bát; Aures d[]ic[]i h[]e dominus, p[]p[]terea; quia o[]ia au
dit. Nihil eú ſub filétiu latet, de quo in libro ſapiétæ d[]ic[]; Auris ca[]li audit o[]; & tumultus murmurationu
nô abfc[]; diſi. Nares dei i[]piratio eius in corde ſideliu[]; ut eſt illud in libro regu[]. A[c]ſédit fumus de naribus eius;
id eſt lachrymola c[]ôp[]ućto p[]o[]cnitentiú i[]piratióe eius. Facies dei cognitio ueritatis; ſeu cognitio diuinitatis
eius ad ho[]ies; de q[] cognitioe in p[]almo ſcriptú eſt; Oſtende nobis domine facié tuá, hoc eſt dona nobis cogni-
tioné tuá; quæ cognitio p[]iliú oibus ho[]ibus innotuit ip[]lo dicéte in euágelio; Nemo nouit p[]r emi niſi filius;
& cui uoluerit filius reuelare. Aliter uero facies dei ſignificat iuifibilé effentia diuinitatis filii dei de q[]ip[]e do
minus ad Moy[]lem p[]i]p[]lum angelú resp[]; o[]p[]o[]teriora mea uidebis, facié auté meá uidere nô poteris. Os u[]
ro dei filius dei p[]riſi id eſt Chriſtus dominus, de quo Eſaiais; p[]ppheta ex Iudæorum p[]iona aftatus ait; Quia os
eius ad iracúdiá, puocauimus, aliter uero os domini fermo eius ſiuſi accipieſt, de quo fermone dei prædi-
ctus, p[]ppheta ait. Os domini locutu[] eſt, hoc eſt u[]erbú filius dei p[]riſi; p[]qué o[]ia facla ſunt, de quo in p[]almo di
ci[]; u[]erbo domini ca[]li firmati ſut; Et alibi. Miſit u[]erbú fuu[]; & faturauit eos. Et in euágelio. In principio erat
u[]erbú. Lingua domini myſtice ſignificat ſpiritu[] c[]ſum; p[]qué deus p[]r]密ſcretu[] ſu[]maneſtaut ho[]ibus, unde i
p[]almo: lingua mea calamus ſcribe uelociter ſcribétis. Labia dei myſtice utriuſc; ſtetaméti c[]ôſonátiá i[]telligu-
tur, de qbus duobus teſtamétiſ i[]p[]uerbiis d[]ic[]; Et diuinatio i labiis eius; i uidicio n[]o errauit os eius. Brachiu
um uel brachia dei patris filius eius & ſpiritus ſanctus i[]telligitur, ſicut eſt illud in Eſaia! Et brachia mea po[
]pulos iudicabunt. Brachium dei patris ſingulariter filius eius accipitur; de quo Hieremias ad ip[]flum ait,

Et nunc domine deus: qui eduxiſtī populū tuum de terra ægypti in manu forti & brachio extéro. Ideo autē filius dei brachiū diciſ: quia creatura electa ab ipſo cōtineſ. Dextera dei p[er]ſis unigenitus filius accipiſ, de quo in p[al]ſmo ex p[ona] hois aſſumpti diciſ: Dextera domini facit iuſtuté; dextera domini exaltauit me. Ue ro dextera domini gloriā p[er]ſis & a[eternā] beatitudiné signifiſt de quo in p[al]ſmo ex p[ona] p[er]ſis diciſ ad filiū: ſede a dextris meis, diciſ autē dextera dei oſis electa creatura in c[æ]lo & i[er]t[ia]ſicut p[er] ſinſtra eius ſtelligiſ re proba creatura, i, d[æ]mones & o[es] i[pi]iiq ad l[æ]uā poſiti a[eterna] ſupplicia ſuſtineb[ut]. Manus dei p[er]ſis filius eius accipiſ eo q[ui] p[er]ſum o[ia] ſacta ſunt. Aliter uero manus dei p[oteſas] ſtelligiſ, de q[ui] p[oteſate] i[n] libro Hieremiæ diciſ. Sicut l[ut]u in manu figuli: ita uos in manu mea domus Iſraeh. Ite nōn n[unc]us manus domini flagellu acci p[er]iſ, de cuius p[er]ſuſiō in Sophia p[ha]ſtcriptu eſt: Extědā manu meā ſup ludā: ſup habitaſtés iſraeh: & diſp[and]a de loco hoc reliq[ia] Baal, p[er] q[ui] domini p[er]ſuſiō beatus Iob de ſeip[to] ait: manus domini tetigit me. Digi tus domini ſingulariter ſp[u]ſus ſcui accipiſ, a quo ſpiritu ſancto lex in duabus tabulis lapideis scripta ſnarrat in mōte Synai. Ipeſ, n[ar]ſcripti q[ui] ſcriběda dictauiſt, i, p[er]ſus ſanctus, de quo ſpiritu ſe[ō] dominus in euageliō: Ego in digito meo e[icio] demonia, q[ui] alius euangeliſta apte declarans ait: Si ego in ſpiritu dei e[icio] demonia, Sicut enim digitus c[ui] manu uel brachio: manus uero uel brachiu c[ui] corpore ſunt in natura unu: ita p[ater] & filius & p[er]ſus ſanctus, tres q[ui] deſunt in p[on]is, una uero ſubſtātia diuinitatis. Digiti dei pluraliter ſancti i[te]lligunt, p[ha]ſtcriptu p[er] quos ſanctus ſp[u]ſus legi ac, p[ha]ſtag[que] libros ſua i[spiri]tioe deſcrib[it], de q[ibus] in p[al]ſmo d[iciſ]: Videbo c[æ]los tuos opa digitog[que] tuog[que]. Per c[æ]los enim libros legis & p[ha]ſtag[que] p[er] digitos uero ſanctos ut dictu eſt p[ha]ſtectas: myſtice inſinuauiſt. Imago dei patris inuſiſbilis: aliter namq[ui]s eſt imago dei p[er]ſis in filio ſuo: quem non aliunde ſed ex femetip[ſo] hoc eſt ex ſubſtantia ſua: & per omnia ſibi ſimilem & æqualem genui. Aliter uero in anima hominis: quam n[ot] eſ, i, de ſubſtantia ſua: ſicut pleriq[que] h[æ]retici opinati ſunt genuit: ſed ex nihil o creavit. Sicut aliter eſt imago cuiu[que]q[ui]s regis in filio eius: qu[ue] ex femetip[ſo] ſibi ſimileg genuit, i, h[uius] hoſem. Aliter uero in annulo ſiue in c[æ]ra imago eſt i[pre]ſſa: quæ n[ot] eſt: q[ui] d[er]ip[er] ſilius q[ui] naturaliter hoc eſt q[ui] & p[er] Cor dei p[er]ſis eſt arcanu eius ſap[ia]tieti myſtice: ex quo uerb[us] id eſ p[er]ſiu fuu i[pa]ſſibiliter fine initio genuit: ip[of]o d[icente]: Eruſtauct cor meu uerb[us] bonu, Alas deus d[ici]ſ h[re]ſe: pro eo q[ui] more auis electos ſuos tan[que] pullos ſub ſe colli g[it]; ſouſet: & ab iſidiis diaboli & malog[que] hoium p[te]git. Vnde p[ha]ſta: Sub umbra ala[que] tuag[que] p[te]ge me, Scapu las h[re] d[ici]ſ: quia iſirma mebra eccleſiæ q[ui] in capulis portat, ſicut in p[al]ſmo d[ici]ſ: Scapulis ſuis obubrabit tibi. Venter dei ſecreta origo ſubſtātiæ eius accipiſ. Vnde in p[al]ſmo, Ex utero ante luciſe[que] genui te. Aliter uterus dei: incom[ph]eſibiliti iudicia eius: q[ui] r[im]ari nequeut: inſinuauiſt myſtice, de quo occulto iudicio eius in libro Iob ſcriptu eſt, de cuius utero egreſſa eſt glacies: & gelu de c[æ]lo q[ui]s genuit. Poſteriora filii dei incarnatio eius accipiſ: de qua poſterioritate filius in mōte Synai ad Moyſem p[er] angelu loqu[es] ait: Poſteriora mea uide- bis, faci[u]e autē mea uideid n[ot] potes. Pedes dei i[tabilim]eſtui & u[irtus] eius eſt: eo q[ui] ubiq[que] p[rae]ſens eſt: & uniuſerſa ei ſubſiea ſunt: Ilio ip[of]o d[icete] p[er] Eſaia p[he]taphæ, C[æ]l[u]mi miſe ſedes eſt: terra autē Icabeu[li] pedu[mi] meoq[ui]. Aliter pe des fili dei i[carnatio] ſtelligiſ: quæ diuinitati ſubiecta eſt tan[que] capiti pedes. Sicut, n[ar]p[er] caput diuinitas: ita p[er] des deus humanitas eius exprimiſt, de q[ui] in exodo ſcriptu eſt: Viderunt leſum dominu: hoc eſt Moyſes Aaron & Nadab & E[ul]i ad lep[ut]aginta de ſenioribus populi ſub pedibus eius q[ui] lapis l[app]aphyrius: & quaſi c[æ]l[u]mi cui ſerenu ſit. Sicut autē p[er] lapide p[er]aphyriu c[æ]leſtes uel ſanctos angelos: ita p[er] c[æ]l[u] ſerenu ſanctæ eccleſia elec[to]q[ui] ex hoium aſſumpta ſigurealiter demoſtrare uoluit: ſup q[ui]s duas creaturas h[uius] aſſumptus filius dei in p[pet]u[mi] regnat: de quo in p[al]ſmo d[ici]ſ. O[ia] ſubieciſt ſub pedibus eius. Aliter autē dei pedes id eſ t[em]u Chriſtii: iſignifi cati ſunt ſancti p[à]dicatores, de q[ibus] in deuteronomio ſcriptu eſt: Qui appropinquit pedibus eius: accipiet de doctrina eius. Veſtim[etu]s filii dei aliquado caro eius: quæ a diuinitate eſt aſſumpta: in diuinis libris ſigurealiter accipiſ: de quo id[um]emo carnis E[ſ]aiaq[ui]t: Quis eſt iſte q[ui]enit de E[dom]: t[ibi]tis uſtibus de boſra? Rurſus ueſtim[eta] euſiudé domini ſanctæ accipiſ: eccleſia: quæ p[er] fide & dilectione ei c[oh]iuncta eſt: de q[ui] d[ici]ſ in p[al]ſmo. Dominus regnauit: decoré iduit. Et in p[al]ſmo alio ad ip[er]ſum dominu c[œ]ſessioné & decoré i[du]iſt: amiſtus lu mine ſicut ueſtim[eto]. Palliu[ia] d[icta] eius eccleſia i[te]lligit: de quo in libro genefis ſcriptu eſt: lauit in uino ſto l[á] ſua: hoc eſt in paſſione & languine carne[ſ]uá. Calciam[eta] domini n[í]r[u] leſu Chriſtii myſtice signifiſat incarna tioné eius: qu[ue] ex mortalitate humani generis aſſumere dignat[ia] eſt: de q[ui] i[carnati]oſa ſua ip[er] p[he]taphæ in p[al]ſmo ait. In I[du]mea extěd[em]a calciam[etu]s meu: id eſt in plebe g[ét]ilu[mi] manifeſtabo i[carnation]e meam. Greſſus dei aduétus filii dei in m[ú]du: & regreſſus ad p[er]ſem de q[ibus] p[al]ſmus ait: Viſi ſút greſſus tui deus: greſſus dei mei. De utero uero n[af]céd[oo] poſitus eſt in p[rae]ſep[io], quæ poſt q[ui] o[ia] i[ple]uit: p[er] q[ibus] a p[re] miſſus uenerat: appenſus eſt in ligno crucis, de cruce auté depoſitus ſecundu corpus: ſepultus eſt: & ſecundu a[í]am ad i[ſ]ernu deſcendit. Tertia autē die p[er] potétiæ ſua diuinitatis carne[ſ]uá de ſepulchro ſuſcitauiſt. Et poſt dié r[ef]urrectiōis q[rad]eſiſmo die uid[et]ibus apoſtolis aſcéd[it] in c[æ]l[u]: & ſedet ad dextera p[er]ſis: id eſt ad gloriā eius. Hi ſunt, n[ar]greſſus filii dei: iſte deſceſus & aſceſus eius: q[ui] frequ[è]ter in facris ſcripturis legiſt. Aſcedere d[ici]ſ deus: c[ui] filius carne[ſ]uá ex no bis aſſumpta in c[æ]l[u] uelut captiuá d[uxit] captiuitat[em], qu[ia] natura humani generis quæ a diabolo in mundo captiuá retineb[at] aſſum[és] locu[i] in c[æ]l[u] ubi n[unc]us ante fuerat: tan[que] captiuá deportauit. Abſcondere faci[u]e ſua deus legiſt: i[cu] hoibus q[ub]uſa e[og]a exig[et]ibus culpis: c[ogn]itioné ſua abſc[ò]dit: ſicut in populo Iudæoq[ui] nunc i[plet]u[mi] uidemus: qa[n]eg[ates] filiui dei: c[ie]ciat[ia] l[ud]æi ita p[ider]ut[er]: ut similes fier[è]t g[ét]ibus quæ deu[n] nouerut. Oſtédere faci[u]e ſua d[ici]ſ deus: c[ui] respec[t]u gratiæ ſuæ q[ibus] uult ſcilicet electis fuis: in corda e[og]a occulta i[sp]i- ratiuſi o[em] iuſnat: & ad dilig[é]du ſe am[or]e ſu[u] ifundit. Sedere d[ici]ſ deus: n[ot] corporaliter humano more: ſed poté tialiter ſup o[em] creatura[em] regnado e[á] poſſidere. Vnde e[ill]ud i[per] p[al]ſmo, Regnabit dominus ſup o[es] g[é]tes deus ſedet ſup ſed[é] ſua. Sedere autē deus d[ici]ſ ſup Cherubin q[ui] d[er]i[ter]ta[ſ] plenitudo c[ie]ciat[ia]: p[er]q[ui] signiſicantur fan [e]t ai[ngeli]: ſiue mentes ſpiritalium uitorum: in quibus deus inuſiſbiliter præſidet & regnat. In illis enim ſe-

dét qui scientia eius & dilectione pleni sunt. In prouerbii quippe Salomonis: Anima iuſti ſedes eſt fapiétiae, Sapientia uero dei patris Christus eſt qui in animabus ſanctoſe dei ſedere dicitur. Deſcendere deus in mun- dum diciſt: quando aliquod nouu quod ante nò ſecerat in creatura humana operaſt; cíſt filius dei patris de- ſcendifſe narraſt: quâdo uerá carnem ex Maria uirgie, ppter redemptioné noſtra ſuſcepit, & deus homo fieri dignatus eſt nò amittendo qd' erat; led aſſumédo quod nò erat. de cuius aſſumptione id eſt incarnatione ut in p[al]ſmo ſcriptu eſt; Inclinauit cælos & deſcendit & caligo ſub pedibus eius, Cælos inclinauit: qui aduentú ſuí pronúcians: angelos ſiue p[]ppetas miſiſt; aduentú eius ho[]ibus núciarent. Caligo ſub pedibus eius: quia impii ho[]ies ob ſua malitiá incarnationé eius agnoſcere nò potuerút; nec adchus posſunt. Stare deus diciſt: cù nos inſirmos id eſt ſuam creaturá: ad p[]œnitentiá & c[]o]uerſionem patiétér ſuſinet, ut eſt illud in Abacuc pro p[]heta: Stetit & menſus eſt terra: & diſſoluit gêtes; id eſt ſſtitet ad ſupueniendú: & diſſoluit credétes in ſe a un- culis peccato[]re. Transire diciſt deus: cù de cordibus quorundá hominú in quibus antea per ſidé c[]odebatur: poſtea ſubrepente p[]ſidia: uel quolibet delicto ab eis recedit & ad alios traſit, qu[]eámodú de ludaris ad gêtes, de hæreticis ad cathalicos: ſeu de q[]buiſibet irreligióſis & negligétibus p[]uitio fuo recedere diciſt: & ad alios traſire, qd' nò localiter aut uſiſibiliter ſed iuſiſibiliter occulto[]c iudicio facere c[]osueuit. Ambulare diciſt deus: nò de loco ad locú traſeundo: quia impiú eſt ita credere: ſed ambulatio eius eſt in cordibus ſancto[]re, delecta- tio ſut ſcriptum eſt; Et inhabitabo in eis: & ambulabo: & ero illog[us] deus. Vel certe dei ambulare eſt in ſan- čtis p[]dicatoribus ſuis de loco ad locú traſire. Loqui dei eſt iuſiſibiliter fine uoce uel quolibet ſtrepitu in mê tibus ſancto[]re, uoluntaté ſua[] atq[]e rectú intellec[]tú inſpirare: ſeu futura ſut in ſanctis p[]ppetis reuelare, quæ locutio dei ut quidá uolunt: tribus modis accipiſt. Primo n[]a[]q[]o modo p[]ubieſtá creaturá: ſut ad Moy[]lem in rubo & igne apparuit: uel ſut ad Habraá atq[]e Iacob & c[]æteros ſancto[]s: q[]bus in angelis apparuit, Secuło uero modo in ſomnis: ſiut ad Iacob & ad Zachariá p[]p[]hetá & ad Iofeph p[]onſum Mariæ & alii ſanctis: qui bus ſecreta reuelare uoluit. Tertio aút modo neq[]p: p[]creaturá uſiſibilé neq[]p h[]o[]iem: ſed occulta cù inſpiratione iuſiſibiliter corda eo[]g: tangédo efficit: ſut in libris p[]ppetag[]s: ſcriptu eſt: cù ip[]li p[]p[]hetá ſubito afflait p[]riu ritu ſancto exclamát dicentes: hæ c[]dicit dominus: dei eſt bona acta p[]bare: ſut c[]li ſut in ſene: Vidit deus cuneta quæ ſecerat & erant ualde bona id eſt i[]telligétibus eſſe bona demoſtrauit. Aliter uidere dei eſt mala ho[]ium ſciétér reprobare, ſut eſt illud in Eſaia p[]p[]heta: Et uit deus: & apparuit malú in oculis eius. It[]e ali- ter uidere dei eſt nos uidétes facere, ut eſt illud in p[]al]mo: Proba me domine: & ſcito cor meú. Modus it[]e lo cutionis in libro Iob ſimiliter reperiſt: ubi de fapiétia p[]ris poſt q[]u plurima inflignia locutus eſt de deo patre ad- unxit: t[]uc uidit illá: & enarrauit: & iuſeſtigauit: & ip[]erault: iſeſt uidétes ſecit atq[]e p[]dícantes: & inuſtigantes atq[]e alii nunciátes. Cognofcere dei eſt cognoſcétés facereut q[] prius de ſe q[]les eſſent incogniti erant: p[]eius interrogationé & probationé quales eſſent ſibimetipſis cogniti fierét, tale eſt illud in lege Moy[]fi de populo iſraélitico: Tentabo inſt eos: utrú cultodiant mandatú meu an n[]o[], Nefcire dei diciſt: q[]uofá reprobos reprobos bare: ſut in euâgelo c[]idit: Nefcio unde ſitis, recedite a me o[]es qui operamini iniquitaté. Cælare dei dicitur: cù creaturá ſua: qua[]n n[]o uult perire: p[]æpe caſtigat: c[]o]p[r]imit: atq[]e flagellat: & flagelládo adducit ad ſe. uel cælare dei diciſt: cù n[]u[]l p[]ecca[]tú impun[]tú uult relinquere, luſtus eſt enim: & q[]uo e[]s inuſiſtitia execrabilis eſt illi quia ut dictú eſt nihil ip[]urú pati[]c ip[]suntú, Iraſci diciſt n[]o animæ motu uel quavis alia pturbatióe: quæ o[]ino illi accidere n[]o potéſt: ſed creaturæ delinquéti, i, ho[]ibus impii & peccatoribus iuſtá diciſt inferre ultiomem: hoc eſt reddere illis quæ merenſt. & hæ eſt ultio diuina: it[]e ſuror eius diciſt. P[]œnitere deus diciſt: n[]o q[]o more hominú de traſa[]ctis opibus p[]œniteat, q[] enim o[]ia nouit ante q[]u fiant: p[]ro ſuis p[]ræteritis a[]cibus p[]œnitere n[]o potéſt, ſed p[]œnitëtia dei eſt ſtatuta mutare; id eſt de bono exigétibus culpis malú: ſut de Saule legiſt p[]œni- tuiffe deu: q[]oſtuit ut e[]u regé, uel ſut n[]uc uidemus in populo Iudæo[]g: qui cù eſſet populus dei: ob p[]ietaté ſua p[]aſtus eſt ſynagoga fathanæ. De malo uero in bonú ſut accidit in populo genti[]tú qui cù prius non eſſet populus dei: n[]uc auté p[]gratíá chriſti populus dei factus eſt. Hoc q[]ppe modo occulto dei iudicio Iudas Chri- ftí, p[]ditor de apoftolatus lap[]lus gradu in inferni baratro demerſus eſt. Latro uero poſt crimé rapacitatis: de cruce ad paradíum traſlatus eſt. H[]ac quoq[]s mutationé de bono ad malú ut dictú eſt: ſiue de malo ad bonu: quæ occulto iuſtoq[]s dei iudicio p[]fententiá iuſtitiæ ſuæ ſiue p[]miſericordiá eius fiat: p[]œnitëtia dei dicimus: ſut expreſſus in libro Hieremiæ ſcriptú eſt. N[]o p[]œnitere dei eſt ſtatuta n[]ullo modo mutare, unde eſt illud in p[]al]mo, Iurauit dominus: & n[]o p[]œnitebit e[]u. Et p[]ater ad filú: Tu es ſacerdos in æternú ſecundú ordinem Melchifedech: Sacerdos, n[]ei patris dictus eſt filius dei: non ſecundú diuinitaté ſed ſecundú humanitate: in qua ſe pro nobis p[]paffioné & morté ſuam acceptabile p[]raſciciú deo patri optulit, & ip[]le eſt ſacerdos qui & p[]raſciciú, Obliuſci dicitur deus: cù q[]buda impii & peccatoribus n[]o miſereſt: qd' utiq[]n ſo faci[]ppter crude litaté: quæ in deo n[]o eſt: ſed per occultu iuſtúq[]s iuiciú ſuum. Indurare diciſt deus qu[]orundá corda malorú: ſut de Pharaone rege ægypti ſcriptú eſt, n[]o q[]o ip[]otens deus per potentiá ſua eo[]g: corda induret: qd' impiú eſt ita credere: ſed exigétibus eo[]g: culpis cù duricia cordis: qua[]n ip[]li ſibi o[]ia mala p[]petrádo nutriunt non au- ſerf: qua[]n illos obliuſci q[]uos íiſto iudicio iduratos ſinit. Dormire dei eſt: cù unigétus dei p[]ris i]aſſumpta carne p[]nobis mori dignatus é, cuius morte reſte dulcis ſuiffe p[]p[]dica[]t: ip[]o di c[]éte p[] Hieremiá p[]p[]hetá: l[]o q[]fi íi ſomno excitatus ſum: & uidi: & ſomnus meus dulcis é mihi. Aliter do[]rire deus d[]i: cù fides eius it[]er p[]pita- tes huius m[]üdi: íi quorúda corda fidelíu n[]o uigilat: ſed dormit, h[]ac do[]ritatóné ip[]le p[]ignificauit: cù i mari it[]er fluéus maris do[]ruiut. Vel certe do[]rire dei é áxius tarde ſubuéire, ſut e[]u ill[]d íi p[]al]mo: Exurge: q[]re obdormis d[]oine: Vigilare dei é: íi defenſiõe ſuog[]e elec[]to[]re: & últi[]o e[]nimico[]g: ſuog[]e m[]aíſſete ſe demoſtrare.

Q[] Beati hieronymi p[]ræb[]eteri ad Damaſum p[]apam obſecrantis: ut ſibi reſpondeat cui in Syriæ debeat com- muncare,

Epistola ſeptima,

I

Mportuna in euâgello mulier tâdê meruit audiri,& claufo cû feruis hoſto:media licet noſte ab ami
co panes amicus accepit.Deus ipe q nulla ſte uiribus ſupari pôt:publici pâciibus uinciê. Nini
ue ciuitas quæ peccato perit:fletibus ſRetit.Quorufi ilta tâ lôgo repetita prîcipio:uidelicet ut paru
magnus apſcias.ut diues paftor morbidâ nô côténas oué, Chriſtus in paradifû de cruce latroné intuilit.Et
ne quis aliquâdo ſerâ cûuerſioné putare:t fecit homيديi poená eê martyríu.Chriſtus in qúapdigû filiû reuer
tétem lætus amplectitur,& nonagintanoué pecudibus dereliſtis:una oicula quæ remálerat:humeris boni
paftoris aduehi.Paulus ex pſecutore ſit pôdicator,oculis caſalibus excæcaſ:ut mère plus uideat, & q uíctos
Chriſti famulos ducebat ad cûciliu iudæorú:ipe poſtea de Chriſtii uiculis gloriaſ.Ego igif ut áte iâ ſcripſi:
Chriſti ueſte i Rôana urbe ſuſcipiés:nûc barbaro Syriæ limite teneor, & ne putes alterius hâc de me ſuiffe
ſentetiá:q d merererii eê còſtitui, Vege ut ait Gêtilis poeta.Cælû nô animú mutat:qui trans mare currit.
I me inſeſabilis inimicus poſt tergû pſecutus eſt:ut maiora in ſolitudine bella nûc patiar.Hic ení p[ſi]diis
ſulta mûdi Ariana rabies fremit.Hinc in tres partes ſciſſa eccleſia ad ſe rape ſeſtinat.Monachorú circa côma
nétúi antiqua in me ſurgit auſtoritas.Ego interi clamito:ſi qs cathedræ Petri iugif:meus eſt.Miletius:Vita
lis atq.Paulinus tibi hârere ſe dicut, poſſem credere:ſi hoc unus aſſereret.nûc aut duo métiunf aut oês, Ic-
circo obſteſor beatitudiné tuâp crućé domini:per neceſſitaté decoris fidei noſtræ & paffioné,ut q apofto-
los honore ſeueris:ſequaris & merito,ita in folio cû duodeci iudicaturis ſedeas,ita te alius ſené cû Petro ci
gat,ita municipatú cilicum Paulo còſequaris:ut mihi litteris tuis apud quê in Syria debeá côicare ſigniſes,
noli deſpicere aiam pro qua Chriſtus mortuus eſt.

1. Secúdus traſtatus de ipugnatiōibus diuerſa: hæſſú & hæretico:beati Hieronymi ad marcella côtra Mō
tani hæretici iſanía:q p[]mſſioné ſancti ſpiritus i ſe dichebat eê cōpletâ oſtêdens nō i, eo tantú ſed in aliis eius
dogma a catholica eccleſia diſcrepare, quis aŭt fuerit ipe mōtanus & quo tpe hæreſis ſuſcitata ſit habes qui
to hiftoriæ eccleſiāticeæ libro.

1. Epítola octaua.

T. Eſtimonia de lo[n]nis euâgello cògregata tibi q[]dâ Mōtani ſeſtator ingeſſit:in quibus ſaluator noſter
ſe ad patré iturú miſturúq:paclytú polliſe: Q[]ua i q[]d, p[]miſſa ſint tépus:& quo cōpleta ſint tpe:apo-
ſtologe: aſte teſtát. Decía die dixit poſt alſeſum domini: hoc eſt q[]nquageſima poſt ſeſurrectioné i[]p-
ritus ſanctu deſcédiffe linguaſq: credentiú eſſe diuſas:ita ut unuquiſq: oium g[]étíu ſermone loquereſ, qua
do quidam adhuc parú credentiú muſto eos e[b]rios aſſerebant, & Petrus ſtâs in medio apoftologe: omniq[
]coúetus ait: uiri Iudæi & oês qui habitatis in Hieruſalé: hoc uobis notú ſit: & auribus percipite uer ba mea.
N[]o.n[]ſicut o[]us aſſimatis hi e[b]riu ſút:nâ eſt hora diei tertia, ſed hoc eſt q[]d: dictú eſt per Iohel, p[]p[]hetá: in no-
uiſſimis diebus dicut domíus, eſſuá de ſpiritu meo in o[]em carnei:q, p[]p[]hetabú filii & filiæ eoq: & iuuenes
uſiiones uidebút: & ſeniores ſonía ſomniabunt, & quidé in ſeruos meos & ancillas eſſundá de Ipú meo. Si i[]g i
tur apoftolus Petre ſuper qu[]e dominus ſu[]dauit p[]p[]hetá & propheta[m] & promiſſionem domini illo tépo-
re cōpletam memorauit: quo m[]o poſſumus nobis aliu[]d tépus uindicare: Quod ſi uoluerint reſpondere: &
Philippi deinceps quattuor filias prophetaſſe, & propheta[]e Agabú reperiri, & in diuſiufibus ſp[]uus inter apo-
ſtolos & doctores, p[]p[]hetas quoq: apoftolo ſcribete matos: i[]p[]fúq Paulú apoftolú multa de futuris hære
ſibus & de fine ſæculi p[]p[]hetáſſe: iſciat a nobis n[]o tâ p[]p[]hetiá repelli: qu[]e domini ſignata eſt p[]p[]ſione: q[]os eos n[]
recipi: q[]u c[]e ſcripturæ ueteris & nouæ auſctoritate n[]o c[]o[]gruát. Primú in fidei regula diſcrepamus. Nos patré
& filiú & ſpiritu ſanctu in ſua unu[]quéq[]r]a ſonona ponimus: licet ſubſtantia copulemus: i[]l]li Sabellú dogma ſe
eſtantes trinitaté in unius ſon[]a n[]g[]uſtii cogút. Nos ſecu[]das nuptias n[]o tâ appetimus q[] c[]o[]cedimus: Pau-
lo iubente ut uیدuæ adoleſcétulæ nu[]bá[]tilli in tantú pu[]tát ſcelerata c[]o[]liugia iterata: ut quicuq[]: hoc ſecerit
adulter habeat. Nos una quadrageſimá ſecúdu traditioné apoftolorú toto áno tépore nobis c[]o[]gruo i[]euna-
mus. Illi tres in anno ſaciu[n]t quadrageſimas: quaſi tres p[]aſſi ſint Saluatores. N[]o quo & per totum ánum ex-
cepto Penthecoſten ieuunare n[]o liceat: ſed q[]u aliud ſit neceſſitateiuli uoluntate munus offeri. Ap[]d nos apo-
ſtologe: locu[]p ep[]ſcopi tené: apud eos ep[]ſcopus tertius eſt. Habét, n[]primos de pepuſa phrygiæ patriarchas.
ſecu[]dos quos appellát Cenones: atq[]a ita in tertíu, i[]pene ultimú locu[]p ep[]ſcopi deuoluútur, quaſi exinde ambi
tioſior religio ſi: ſi apud nos primú eſt apud illos nouiſſimú ſit, Illi ad óe p[]ene deliſtú eccleſiæ obfe-
rant fores: nos quottidie legimus: malo p[]o[]nitentiá peccatoris q[] morté. Et nunquid qui cadit n[]o ſurget:
dicit dominus: Et c[]o[]uertimini ad me filii c[]o[]uertétes: & ego curabo c[]o[]tritioés ueltras. Rigidi a[]t út ſút, n[]o quo
& i[]p[]fí peiora n[]o p[]ecèct: ſed q[]u inter nos & illos ſit: q[]u illi erubecút c[]o[]ſiteri peccata quaſi iuſt: nos dum p[]œni-
tétiá agimus: facilius ueniá, p[]meremur. Prætermitto ſcelerata myſteria quæ dicú[]t de laſtante puero: & de ui-
eturo m[]artyre c[]o[]ſarrata, malo iniqua n[]o credere: ſit fal[]fú omne: q[]d: ſanguinis eſt. Apta eſt c[]o[]uincenda bla[]
phemia dicétíu: de[]u primú uoluſſe in ueteri teſtaméto per Moyfem & p[]p[]hetas ſaluare m[]údu, ſed quia non
potuerit explere: corpus ſüpliſſe de uirgine: & in Chriſto ſub ſpecie filii p[]dícáte morté obiſſe p[]nobis. Et qa
per duos gradus m[]údu ſaluare nequiuerit: ad extremú per ſp[]u[m] ſanctu in M[]otanú P[]riſcá & Maximillá inſa
nas ſo[]minas deſcédiffe: & plenitudiné qua[]l Paulus n[]o habuerit dicéſ: ex parte cognofcimus: & ex parte p[]p[]he-
tamus: & n[]u c[]uidemus p[]ſpeculú in eny[m]ate: abſciſú & ſemiu[]rú habuſſe M[]otanú. H[]æc ſút qu[]e coarguti
one n[]o indigent, p[]p[]fidiá eoq: ex p[]o[]luſſe: lupaſſe eſt. Nec neceſſe eſt ut ſingula deliraméta quæ p[]erút: breuior
ep[]ſtolæ fermo ſububertat: c[]u & tu i[]p[]ſas ſcripturas apprime tenéſ: n[]o tâ ad eorum mota fis quæ[]tōnes: q[]uid
fentire[m] a me uolueris ſcifcitarı.

1. Beati Hieronymi contra Iouinianú h[]æreſiarchá Satyrici libri: cuius dogmata q[]lia fuerit: quæ beatus H[]ie-
[]ronymus deſtruit & reſeffit: inſra ſcriptú indicat argumétú, t[]u.

2. Ex libro Augustini de h[]æreſibus: ad quod uult deum diaconum Iouinianus.

c

Ii

Ouinanius hæresiarcha de monacho clericus docebat ficut fltoici p[er]sbiteri o[ia] peccata paria effe: nec poſse ho[em] peccare lauacro ſgenerato[is] accepto: nec p[de]ſse iei[uia]u el cibis aliq[us] abſtinětā, Virgi nitaté uiduitati: c[ō]iugato[ſ]q[or]i caritoribus et poſt p[œ]nitétiam æq[bat]:adeo ut ſac[ra] uirg[ies] p[ue]ctæ a[er]tatis q[da]d in urbe roma:ubi hoc docebat nup[er]it. ſunius quoq: meriti: p[mi]ii:re tributōis: ordiniq: o[es] juſtos a[er]tatis q[da]d in urbe roma:ubi hoc docebat nup[er]it. ſunius quoq: meriti: p[mi]ii:re tributōis: ordiniq: o[es] juſtos a[er]tatis q[da]d in urbe roma:ubi hoc docebat nup[er]it. ſunius quoq: meriti: p[mi]ii:re tributōis: ordiniq: o[es] juſtos a[er]tatis q[da]d in urbe roma:ubi hoc docebat nup[er]it. Damaſo p[apa]: Valentiniano auguſto Arcadio & Bautone c[ō]ulofus, quor[ū] facerdotu[rum] deceptioné puenit: Damaſo p[apa]: Valentiniano auguſto Arcadio & Bautone c[ō]ulofus, quor[ū] facerdotu[rum] deceptioné puenit: Hieronymo nec ad ali [e]c é[ate] deu. Cito tamé ſe[ta]c hæc oppreſſa exti[ct]a & ad nihilu[ca] c[as]ſata, p[er] ſuelate beato Hieronymo nec ad ali [e]c é[ate] deu. Cito tamé ſe[ta]c hæc oppreſſa exti[ct]a & ad nihilu[ca] c[as]ſata, p[er] ſuelate beato Hieronymo nec ad ali [e]c é[ate] deu. Cito tamé ſe[ta]c hæc oppreſſa exti[ct]a & ad nihilu[ca] c[as]ſata, p[er] ſuelate beato Hieronymo nec ad ali

1. Beati Hieronymi c[ō]tra louinanii Satyricus liber primus.

1. Beati Hieronymi c[ō]tra louinanii Satyricus liber primus. Et Epifolæ nonæ. Cap. I,
AVCI admodu[rum] dies ſut[que] ſancti ex urbe Roma ſres cuiuſdá louinanii c[ō]metariolos tráſmiſerú[rum] to gátes ut eo[rum] ineptiis reſp[ò]deré: & Epicúrú chriſtiano[rum] in euágelico atq[ur] apoftolico uigore c[ō]teré, quos c[u] LEGITÉ: & óio[n]o[n] intellexiſſem: c[oe]p[ie] reuoluere crebruïs, & n[ò] uerba m[ò] atq[ur] ſentétias: ſed ſin gúlas pene ſyllabas diſcuter: uolés prius ſire q[da] diceret: & ſic uel, p[arb]e uel redaguer[et] q[da] dixiſſet. V[erg]æ ſtri parturiut m[ò]tes: n[af]ce[ſ] ridiculus mus. C[ap] I, Quod ipſe.

P

N[ò] ſan[í]e effe hois[n]o[n] ſanus iuret Oretſes.

N[ò] ſan[í]e effe hois[n]o[n] ſanus iuret Oretſes.
Præterea ſic iuoluit o[ia]: & q[ub]ſdá iextricabilibus nodis uniuerſa p[er] bat: ut ill[ud] plautiáq[ur] ſi[ra]gæ ei poſſit aptari
Has q[da]m præter Sibyllá leget nemo.

Ná diuina[d]ú eſt. Furiſoas Apollinis uates legimus. Et illud uirgilianú: Dat fine méte fonú. Heraclytú quoq cognométo skóta[ri]ov: ideſt tenebroſu ſudátes philofophiux intelligút. Sed qa[da] noſtrú[rum] αινγα[ρ]ορ[ι]τών: ceius libros multo diſſiciuſt eſt noſſet[que] uicere, q[ui] & in uiétoria n[ò] parua ſit diſſicultas. Quis n[ò] eſu p[are]q[ui] at: cuius aſſortióné penitus ignoret? Et ne lectoré lógiſ trahá: cuiuſm[ò] eloqúiáteſi ſit: & cuius uerbó[rum] flori bus ornatus iſcedat: ſecu[d]i libri ſui m[ò]ſtrabit exordiú, q[de]h[ef]terná crapuá ruſtatis ita euomit. Satiſſacio iui tatis: n[ò] ut claro curá[rum] noſ[te]: ſed ut rumore purgatus uano iuioú. Obſecro agrú nouellæ plantationú arbuſta teneritudinis: erepta de uitiuq[ur] gurgitibus audiétia c[om]unitia agminibus. Scimus eccleſiam ſpe fide c[ar]itate inacceſſubilé inexpugnabilé. N[ò] eſt i ea imaturus o[is] docilis i[pe]tu irr[+]pere: uel arte illudere p[ò]t nullus. Ro go q[ua]e ſut hæc portéta uerboq[ur] Quod deſcriptiōis dedecus? N[ò]one uel per ſebré ſoniare e[u] putes: uel arru[t] pturmo phrenetico Hippocratis uículo alligá[d]ú. Quotí[ſ]c[ú] e[u] legeró: u[bi] me deſecerít ſp[iritus]; i[bi] e[u] diſincti[t]o, totú incipit: totú p[é]det ex altero, neſcio q[da] cui c[oh]aereat: excepſt teſtióniſs ſcripturag[que] qu[em] illo uenuſtiffímo eloqúiétia ſuæ flore mutare n[ò] auſus eſt. reliquius ſermo oi materiæ c[ō]uenit: qa[n] null[ò] c[ō]uenit. Quæ res mihi aliquá ſuſpicioné intelligétiæ dedit: uel e[u] i na[t]uptiis p[dc]icare: ut uirginitati detrahat. Quá do[n].minora maioribus c[oe]cauanſt: inſerioribus c[ô]paratio ſupioris iniuria eſt. Necq[ur] uero nos Martionis & [ma]ni nichæi dogma ſe[ct]ates: nuptiſs detrahimus.nec taciacin pr[ec]ipisc Encraticag[que] errore deſcripti: o[em] cogitatum ſpurcú putamus, q[da] n[ò] ſolú nuptiſas: ſed c[ibos] quoq[ur] quos deus creavit ad ut[è]dú dána[n] & reprobat. Scimus in domo magna n[ò] ſolú uafa é[ue]aure & arg[eta]reſed & lignea & fi[ct]ilia: & ſup f[ù]damentú Chriſtú q[ur] Paulus architectus poſuſt: alios ædificare aurú: arg[ét]u: lapides p[ra]ciosos, alios ec[ò]trario [ſœ]nu: ligna & ſtipulá. N[ò] ignoramus honorabiles nuptiſs & toq[ur] imaculatú, legimus primá dei ſentétia: creſcite & multiplicamini & replete terrá[rum] ſed ita nuptiſs recepimus, ut uirginitaté q[da] de nuptiſs n[af]ciſ p[er]amus. N[ù]q[ui]d arg[ét]u non erit arg[ét]u: ſi aurú arg[éto] p[ci]oſus eſt: Aut arboris & ſegeti c[ô]tumelia eſt: ſi radici & foliſs culmo & arſiſtis p[oma] p[er]an[ſt] & ſruſtus: V[t] p[oma] ex arbore: ſtrumétú eſt ſtipulá: ita uirginitas ex nuptiſs. C[ête]ſimus & tricelimus ſruſtus q[ui]q[da] de una terra & de una ſeméte n[af]caſt: tamé multú diſſert in numero, Triginta referun[ſt] de nuptiſs. Ná & ipſa, diſgitog[ur] c[ô]iuncti[o]t: n[af]i molli oſculo ſe c[ô]plexáſt: & ſo[ſ]derárs maritú p[ig]it & c[ô]iugé. Sexaginta uero ad uidiuſs, eo[rum] in anguſtia & tribulatione ſut poſtæ. Vnde & ſupiori digito deprimiut[que] maior eſt diſſicultas ex parte qu[ò]da[u] uoluptatis illecebris abſtinere: tátó maius eſt p[mi]iú. Porro c[ête]ſimus numerus diligenter quaſo lector attéde: de ſinſtra tráſſer[ſ] ad dexteram, & iſid[que] quid[è] digitis: ſed n[ò] ead[è]d manu: qui bus in ſæua nuptiſæ ſignificátur & uiduæ: c[irc]ulá faciſes: i[ex]primit uirginitatis coroná. H[æ]c de ipatiétia ma[gi]s q[ui] juxta ordiné diſputatōis dixerí, C[ú] ení adhuc de portu egrediar: & rudétibus uela fuſtolláin medi[n]u me q[on]ú pelagus ſubitus loquéd[iu]æſt arripuit. Vnde p[hi]bebo curſú, & pauliſper ſinus c[ô]trahá. nec indulgebo mucroniá[n]u[c] pro uirginitate ſerire cupiéti. Balíſta q[to] plus ſtrahíi: tátó fortiſus mittitur, n[ò] eſt dánu[d]ila[tio] ubi certior ſit ex dilatión[em] uiétoria. Proponá breuiter aduerſariu ſentétias. & de tenebroſis libris eius quaſi de foueis ſerpét[es] p[ici]iá, necq[ur] ſiná uenenofum caput ſpiris maculoſi corporis p[te]gi, Pateat q[da] noxiu[]e[ut poſſit c[ò]teri cu[u] patuerit.

D

D
Icit uirg[ies] uidiuſs & maritatas: quæ ſemel in Chriſto Iota[que] ſut, i[bi] n[ò] diſcrepét c[æ]teris opibus: eiuſde
e[er] meriti, nitif[que] approbare eos q[da] p[le]ca ſide i[bi] baptiliſte renati ſut: i[bi] diabolo n[ò] poſſe ſubuerti. Tertiú
pp[ò]sit abſtinětā cibog[que]: & c[u] gratiárui acti[oe] p[cepti]o[n]em eo[rum]: n[à]nulla e[er] diſtátia. Quartú q[da] extremú
o[iu]m; qui ſut baptiliſma ſeruauerit: una[rum] i[bi] regno c[æ]log[que] h[ere] ſmuérat[em]. H[æ]c ſut f[í]bila ſerpétis at[ig]. his c[ò]
filiſs draco de paradíſo ho[em] expulit. Ná his et faturitaté i[ei]uniuſs p[er]ſédo: ſp[er]miſit eos i[mo]rtales futuros
n[af]i n[ù]qua[que] poſſet corruere, & d[ù] diuinaſtité æq[le] deo pollicet: expulit eos de paradíſo, ut q[da] nudi & expedí
ti & abſc[que] nulla macula uirg[ies] domini c[ô]fortio fruebát: deieciu[nt] in uall[ie] lachryma: tunicis c[ô]ſutis & p[ell]
tiis uſteſi[re]: Sed ne lectoré diutius morer: ſequar ueſtigia partit[i]o[s] expofitæ: & aduerſus ſingula[es] eiuſ
ſcripturag[que] uel maxi[que] nitar teſtimoniſs: ne querulus garriat ſe eloqúiétia magi[que] ueritate ſupatú. Quod ſi ex
pleuero: & illú utriuſq[que] teſtaméti nube oppreſſero: aſſumá ex[é]pla ſæclularis quoq[ur] litteraturæ: ad qua[que] i[pe]

puocat, doceboq; et inter philosophos & egregios in republica uiros; uirtutes uoluptatibus, i. Pythagoram & Platonæ & Ariftidæ; & Ariftippo & epicuro & Alcibiadi ab oſibus folere p[er]ſerri. Vos quæſo utriuſq[ur]us uirgines & cōtinētes mariti quoq; & bigamiut conatus meos ofonibus adiuuetis, c[ui]t[us]o; i cōe louinianus hoſtis e[N]; n[am] qæ gl[ia] o[ui]m aſſerit merita; uirginitati facit iuriād[ui] e[N]a nuptiis c[o]pat; q[ui] nuptiis: ſic eas licitas aſſerés; ut ſcda & tertia m[ir]imōia, ſed i eo bigamis & trigamis aduerſarius e[N]; ibi ponés ſfortatores q[ui]da libi- dioſſílimos poſt ſonitètā; ubi duplicata & triplicata m[ir]imonia, niſi q[ui] eo bigami & trigami doleſ[ui] n[om]o debét qa id[ex] ſfortator & poſtenès; in regno c[æ]log; et uirginibus adæquaſ. Propona igitur manifeſtioribus uerbis & habetibus alijā c[om]equètiā arguméta eius & exépla d[u]nptiis, codéq; ordie o[ui]a q ab eo diſta ſut; d[ig]erá. Nec moſſet[ui] leſtori ſit; fi naſueá eius & uomit[ui] legere c[ô]pellaſ, lib[et]ius antidotu̇ Chriſtibibet;cui diaboli uenæ p[er]ſeſerit. Audite patièter uirgines; audite quæſo uoluptuo ſiſſílimum c[ô]cionatoré, imo q[ui]aſi Sirenarum can tus, & fabulas clauſa urea trafíte, uſas ſerte pauliſer injurias putate uos cum domino crucífixas; phar[an]ſeorui audite blaphemias.

C. Cap. III.

PRia iqt dei ſentëtia e; p[pter] qa d[imit]tett ho p[re]m & m[re]m ſua; & adh[re]bit uxori ſua; & erunt duo in carne una, ac ne forte diceremus hoc ſcriptum in ueteri teſtamento; aſſerit a domino quoq; id ipſum in euagelio c[ô]ſirmari; q[ui] deus c[ui]nuxit ho n[om]o ſeparet, iſtat[ic]q[ui] ſubneſt[it]; Crefcite & multiplicamini & iſplete terrá, & p[ordin]e i[p]licat Enos; Seth; Cainá; Malalehel; Iareth; Enoch; Matuſalé; Lamech; Noe oés habuiffe uxores; & ex dei ſentëtia filios, p[rea]ſeque; q[ui] generatōis ordo & h[ift]oria c[ô]ditōis humanæ fine c[ui] iugibus & lib[er]is potuerit enarrari. Iſte inquit eſt Enoch q[ui] abulauit c[ui] deo; & raptus in c[æ]lum eſt. Iſte Noe q[ui] cum eſſent utic[que] multi uirgines p[pter] a[te]tæ ſolus c[ui] filiis & uxoribus naufrago orbe ſaluatus eſt. Rurſus poſt diluuiu[que] altero principio generis huani uiror[ui] & uxos; p[ar]a iungútur, & ex integro generatōis in ſtauſar[em] benedictio; Crefcite & multiplicamini & replete terrá, Inſuper etiá comedédarú carniu[m] licentia relaxat. Et omne quod mouetur uobis erit in eſcam fi[cu]t olera herbarum; dedi uobis uunerá[ra], c[ur]rit ad Habraam Iſac & Iacob, ex q[ibus] prior triguſus; ſecundus monogamus; tertius c[atu]ttuor uxorum e[N]; Liæ: Rachel; Balæ; Zelphæ, & aſſerit Habraab ab ſidei meritú[que] benedictione in generati[oe] filiij accepiſſe. Sará in typu[que] eccleſiæ; c[ui]a defeceret muliebria: maledictione ſerilitatis partus benedict[oe] mutaſſa, q[ui] Rebeſſa ie nit quali[ſ]pphetes íterrogare dominú[que] & audierit ab eo duæ g[é]tes & duo populi in utero tuo ſunt, q[ui] Iacob in uxoſ feruierit, & exiſtimáte Rachel uiri e[N]e dare liberos: ac dicéte da mihi liberos ſi n[om]o mori; Reſponderit: n[ui]qu[ui] p[ro] de o[go]e ſuiq[ui] te c[ô]cluſit; i[n] tatu[que] inquit ſiebat fruſtus nuptiarum e[N]e domini:n[om]o mariti, Quod l[oe]ſeph uir ſanctus atq[ui] caſſiſſimus & oés patriarchæ uxores habueri; i[qu]bus p[ro] moyſem ægl[iter] benedicat deus. Iudá quoq; p[ponit] & Thamar, & occíſum Onan p[ſ]ringit a domino; qa fratři inuید[es] ſemé n[uptiar]ú dedita opera p[de]bat, Moyſem p[ponit] & maríæ lepráque fratři pro uxore detrahes: il[ico] de iulione pcuſſa e[N]. Lau[da]t Sampſon; & uxoriu[N] Nazareu miris eſſert p[co]ijs. Delboram quoq; replicat & Barach; q[ui] ab[ſ]q[ui] uirginitatis bonis Sífará & Iabin & c[urr]us ferreos debellarint, lah[el] uxore Haber Cynei deducit in mediú[que] & palo armatá p[ó]ſcat manú. Inter Leptá patré & filiá uirginé; q[ui] imolata ſit domino; d[ic]it nullá ſuſſiſe diſtátá; q[ui] potius fi[de] patris p[ſert] ei; quæ c[æ]la ſit lugéſ. Venit ad Samuel alteru[N] Nazareu domini; q[ui] ab íſantia nutritus in tabernaculo eſt domini; & ueſtitus ephod bad; q[ui] interpretatur ueſtibus l[í]neis; d[ic]itq[ui] eos filios p[rea]ſeque; n[ec] fa cerdotalé p[ud]icitiá uxorí s[í]minutá e[N] c[ó]plexu. Booz c[ui] ſua Ruth in area collocat, & leſſe ac dauid inde pro d[ucit]; I[ps]q[ui] David ducétis præputiét; e[N]t c[ui] uita[que] periculo; regis filiæ q[ui]ſſe c[ô]cubitus. Q[uid] dicá de Salomo ne: q[ui] ponés in catalogo maritorú[que] imaginé aſſerit ſaluatoris, & de illo uult e[N]e ſcriptú[N]; Deus iuditiu[N] tuu[N] regi da; & iuſtitiá tu[N] filio regís. Et d[ab]iſ[que] ei de auro arabíæ, & adorabú[N] pro eo p[emp]ac reſpét[é] traſcédit ad H[eli]a & H[eli]eú[N]; & narrat quali[ſ]gráde myſteriú[N]; q[ui] requierit p[u]s H[eli]æ in H[eli]eſo; & cur h[ae]c d[ex]erit tacei[N]; niſi for te H[eli]a quoq; & H[eli]eú habuiffe uxores arbitratur. T[ra]ſít ad Ezechíá. Et cum in eius laudibus ímore[N]; mi[or] cur oblitus ſit dicere; amodo filios fací[N]; I[os]iam uiru[N] ſanctiſſi[N]; ſub quo in t[é]plo deuteronomii lib[er] re pertus eſt. Ab holda uxore Sellú[N] inſtru[t]u[N] refert, Daniel quoq; & tres pueros inter maritos p[onit]; & ad euan geliu[N] reſpét[é] traſcédens Zacharíá & H[eli]ſabeth; Petrú[N] p[onit] & ſocrú eius; c[æ]teteroq[ui] apoſtolos, Et c[ô]ſequen- ter infert dicés, fi aŭt uoluerint affúmere uaná d[ef]enſioné; & obtédere q[ui] rudíſ m[ú]dus eguerit incremétio; au diát Paulú[N] loquété; a[do]ſelec[ti]iores uidiuas uolo nubere, & honorabiles nuptiæ; & cubile ímaculatú[N]; & multi- er alligata e[N] ſit iuiro; q[u]ádiu uiuit, Si aŭt mortuus fuerit; n[ub]at cui uult tatu[N] i domino. Et Adá n[om]o e[N] ſeduſt. mulier aŭt ſeduſtá; ſca[N] e[N]t in preuariationé, ſalua aŭt fiét p[í]ſiog[que] generationé; fi p[ma]ſerint in fide & dilecti one & ſanctificatione c[ui] ſubfrietate. Certe ceſſet hic illud apoſtolicu[N]; & qui habét uxores; ſic ſint quali[N] n[om]o ha beát[N]; niſi forte dicatis, p[ot]ereaas e[N]ubere; qa iá c[ô]ueræ ſunt retro poſt fathaná; quali[N] ex uirginibus nulla c[ad]at, & n[om]o ſit earú[N] maior ruina. Ex quo manifeſtú[N] eſt uos Manichæorú[N] dogma ſectari; p[hib]étium nubere & ueſci c[ib]is; quos deus creavit ad utédu[N] cauteriá[ta] habétiu[N] c[ô]cidentiá, Et poſt multa q[ui] n[uc] ocioſú[N] e[N]uoluéſ; excutit ſe q[ui] in locu[N] rethoricu[N]; & facit apoſtaphá ad uirginé dicés; n[om]i facio uirgo iuriá, e[leg]iſt p[udici] tiá p[er]p[ſ]enté neceſſitate, p[la]cuuit tibi uti ſis ſca[N] corpore & I[ps]ú[N]; n[om]o ſup[bia]ſ; ei[ui]ſde eccleſiæ membrum e[N]; cuius & n[upt]æ ſunt

C. Cap. IIIII.

NImius forſaſſe fuer[N] in expeſt[oe] p[on]u[N] eius; & leg[eti]s faſtidiu[N] ſecerí[N], ſed utile ratus ſum c[ui]tá molí- mina eius; quali[N] inſtruſtá ací[N] c[ó]tra me, p[ponere], & totú[N] hoſtilé exercitú[N] cum fuis turmis ac ducibus c[ô]cogare, ne poſt prima uiſtoriá; alia mihi deinceps præſerá etú[N] Igi[N] n[om]o dimícabo c[ó]tra ſingu Ios; n[em]c[ui] paucorú[N] ero p[al]ſim c[ô]gregatióné c[ô]tetú[N], toto certádum e[N]t agmine, & inc[ó]p[o]ſiti hoſtium c[une]i[N]ac la trocinii more p[ug]nátæ; inſtruſtá ac ordináta ac repellédi, Apponá[N] in prima fróte apoſtolum Paulú[N] & for- tiliſſi[N] dué[N] fuis telis; ideſt fuis armabo ſentéti[N]; ſciſcitátibus, n, ſup[N] hac q[ô]ne Cori[nthiis; pleniflìme reſpon

c ii

["dit doctor gétiú & magiſter eccleſiæ,qcquid ſtatuerit hic: Chriſti in illo loquëtis legè putemus. Simulq[ui] ne\nlectoris tacita cogitatio: cum cæpimus ſingula quæp[roſita] ſut dilueret ſemp ad apoſtolu[que] ſe referuet, & ſtu-\ndio ualidiſſimage q[on]num p[riora] negligés; ad extrema ſeſtinet. Inter cætera Corinthii p[li]ſas quaſſierat; utrù\npoſt ſidé chriſti celibes eſſe deberét; & c[ô]tinétiæ ca[ſ] qu[os] h[é]bat uxores dimitérét. An ſi ſu[ir]gines credidiffet ini\npoſt ſiderit, de iis a[ut] quæ ſcripſiſtis mih[]i: bonu[que] e[ſ] homini mulieré n[ò] tâgere, p[pter] forniſation[es] a[ut] unuſq[ui]q[ui]\nreſp[o]derit, de iis a[ut] debiut[que] ſuddat, ſimiliter & uxor iuor[que] uxor, pp[ri]i cor\nuxore ſu[que] habeat; & unaq[ui]æ uiru[que] ſu[que] habeat, uxor[em] uir debiut[que] ſ

tê. Hoc iquït uolo;hoc desideri;ut imitatores mei fitis;ficut & ego Chriſti,ille uirgo de uirgine;de incorru
pta incorruptus. Nos qaë hoies fumus;& natiuittat Saluatorius nô posſumus imitari;imitemur uos corufera-
tionê. Illud diuinitatis eft & beatitudinis;hoc huâna cöditionis ê & laboris. Volo oêſ hoies similes mei eê;
ut dû mei similes ſut;similes fiat & Chriſti, cuius ego ſinſilis fum. Qui,nî chriftû credit;debet ficut ille am-
bulauit & ipſe âbulare. Sed unuſquifc,ppriu donu habet de exo,alius qdê fic.alius aŭt fic. Quid iquït ueli:
pſpicuú eſt. Sed quoniâ in Ecclesia diuera ſunt dona;côcedo & nuptias;ne uidear danare naturâ. Simulq, cō
ſidera q aliid' donu uirginitatis fit;aliid'nuptiag. Si eni eadê eêt merces nuptiag & uirginu;nuq dixiffet poſt
pçceptu cötînetiæ;fed unuſquifc,ppriu habet donu de exo,alius qdê fic.alius aŭt fic. Vbi proprietas ſingulo
rum eſt;ibi altrinſecu diuerſitas, Côcedo & nuptias eê dei donu;fed inter donu & donu magna diuerſitas ê.
Deniq, & apoſtolus de eodê poſt inceſtû pœnitête ecôtrario inquit;donate ei & côſolamini,& fi cui aliquid
donaitis;& ego. Ac ne putaremus donu hois côtênêdu;addidit:nâ & ego qd donaui propter uos coru chri-
ſto. Sed qd donaui diuera ſut dona chriſti. Vnde & Ioseph in typo eius uariâ hêt tunicâ. Et in p[al]mo,xliii.
legimus. Aſtitit regina a dextris tuis;in uêſtitu deaurato circûdata varietate, Et Petrus apoſtolus;ficut cohæ
redes ait multiplicis gratiæ dei. Quod ſignific âtius græce d[omi]nικιλιαho id eſt uariæ. Sequiſt dico aŭt in nu-
ptis & uiduis: bonu eſt eis ſi fic permâferint ut ego. Si aŭt nô ſe cötînet;nubât, Melius eni eſt nubere q uri.
Poſt q nuptis cœcesserat uſu cûiugii;& ofſederat ip[er]e qd uetylq;due cœcederet;trâſit ad innuptas;& uiduas &
fui, pponit exéplu,& ſœlices uocat;fi fic pmanferint. Si aŭt nô ſe cötinent;nubât, idiplu qd' lupa; ppter for-
nicationes aŭt & ne téptet uos lathanas, ppter încôtinetiæ ueftra, redditq câm cur dixerit;fi ſe nô cötînet;nu
bât. Melius eſt eni nubere q uri;id eſt melius nubere;qa peius eſt uri. Tolle ardoré libidis,& nô dicet melius
eſt nubere. Melius, n, ſemp ad côparationê deterioris respicit; nô ad ſimplicitatê îcôpabilis per ſe boni. uclut
fi diceret; melius eſt eni unu oculu; habere;q nullu. Melius eſt, n, uno inniti pede; & alterâ corporis partê ba-
culo ſuſtetare; qua[que] fraclus crubibus repere. Quid ais apoſtole? Nô tibi credo dicêti; & ſi iſperitus ſermon; nô
tamè ſciëtia. Quomò ill[ud] de hûilitate deſcedit, q nô ſu dignus uocari apoſtolus; & mihi minimo oium apo-
ſtologe & taquâ abortiuo; fic & hoc huililitatis dictu puto, noſt i fermonu, pprietates. Quâ ob re & de Epime-
nide & de Menádro; & de Arato qua[dæ] fumis teſtimonia; ubi de cötinetiæ loqueris & uirginitate. Bonu eſt
eis homini mulierê nô tagère, & bonu eſt eis; fi fic pmâferint ut ego, & puto hoc bonu eis eê; ppter inſtant[
]e neciffitatê, & qa bonu eſt homini fic eê, ubi ad nuptias uenis; nô dicis bonu eſt nubere; qa nô potes iungere
oritur; & fed dicis; melius eſt nubere q uri. Si p ſe nuptus ſunt b[œ]noli illasíćedio còpare, fed dic ſimpliciter bo
nu eſt nubere. Sulpe[ta] eſt mihi bonitas eius rei qua magnitudo alterius mali; cogit eê malu iſerius. Ego aŭt
nô leuius malu; led p[er] simplex p ſe bonu uolo.

Hoc vcf primu capitulù edifiertu eſt, ueniamus ad ſequentia, liis aŭt q matrimonio iuncti ſuntr; p[er]cipio
nô ego ſed dominus; uxoré a uiro nô diſcedere. Quod ſi diſceſſerit manere inuptâ, aut uiro ſuo recô
ciliari, & uir uxoré ſua nô dimittat. Nâ cæteris ego dico nô dominus. Si quis ſi uxoré habet infidelè;
& hæc consentit habitate; cu illo:nô dimittat illâ & cætera uſc[ur]a ed u[rum] locu ubi ait, unuſquifc? p[er]p[ro]ut uocat
eû deus; ita âbulet. Et ficut in oibus eccleſiis doceo, hic locus ad præſentê c[ô]troueriâ nô pertinet. Docet eni
iuxta ſentetiâ domini; uxoré excepta c[ò]fornicatois nô repudiáda, & repudiata a uiro; marito alteri nô nube-
re, aut certe uiro ſuo recorriari debere. His aŭt quos in matrimonio dephendiffet fides, hoc eſt i unus cre-
didiffet de duobus; p[er]ceptit ne credés repudiet nô credéte. Caufiq, expofitis q candidatus fidei fit infidelis; ſi
nolit a credéte diſcedere. E contrario iubet; ſi idifelis repudiet fidelè, p[er]p[ro]pter fidé Chriſt; diſcedere debere cre
dente; ne c[ô]iugé præferat Chriſto cui et aia poſtponéda eſt. At nùc præq[ur]æ c[ô]ténentes apoſtoli iuſſione; iun
guntur gétilibusi; & tépla Chriſti idolis p[er]ſituut, nec intelligut ſe corporis eius ptê eê; cuius & coſtæ ſut. Igno
ſcit apoſtolus infideliu c[ô]iuncti[on]i; quæ habétes maritos; in chriſtu poſtea crediderut, nô iis quæ c[ô]r chriſti
anæ eſſent: nupferut gétilibus; ad quas alibi logt: nolite iugu ducere c[ô]i idelibus. Qua[n]n. p[ri]cipatio iuſti-
tiæ c[ô]i iniquitate; aut quæ ſocietas luci ad tenebras; Quæ aŭt c[ô]ouëtio Chriſt ad Belia[]t aut quæ pars fidei
c[ô]i infideli? Qui aŭt c[ô]denſus téplo dei c[ô]i idolis? Vos eni eſtis téplu dei uiui, licet enim in me ſæuituras ſciâ
plurimas matronæ; licet eadê ipudëtia qua dominu c[ô]têp[er]funt; in pulic[em] & oium chriſtian[em] minimum
debaccaturas; tamè dicâ q poſtio, loquar qd me apoſtolus docuit; nô illas iuſtitiæ eſſe, ſed iniquitatis, nô lu
cis; ſed tenebræq, nô Chriſt; ſed Belial, nô tépla dei uiuëtis; ſed fana & idola mortuog. Vis aptius diſcere; q
chriſtianæ óio nô liceat ethnico nubere audi eudê apoſtolu; Mulier inquit alligata eſt; quâto tpe uir eius ui-
uit, q ſi dormierit uir eius liberata e, cui uult:nubat, tatú i domino; id eſt chriſtian[io] q fecuðas tertiaq; nupti
as c[ô]cedit in domino; primas c[ô]i ethnoi phibet. Vnde Abraa adiurat ſeru[ui] fu[ui] i femore ſuo; hoc eſt i chri-
ſto; q de eius ſemine; erat nafciturus; ut filio ſuo Isaac alienigenâ nô adducat uxoré. Et Eſdras offenſá dei hu-
iuſeemodi uxoq, repudiatione compeſcit. Et Malachias p[he]pheta, præuaricatus eſt inquit lu dast; abomina-
tioné fecit in I[li]rahel & in Hieruſalé. Polluit eni ſanctu domini; & dilexit & habuit filia dei alieni. diſpdat do
minus uiru; q fecerit hoc magifrú & diſcipulu; & de tabernaculis Iacob; & offereté munera domino uiutu-
tum. Hæc iiccirco dixi; ut q nuptias uirginitati c[ô]parant; ſciât faltê tales nuptias dygamiæ & trigamiæ ſubii-
ciendas.

A
D ſupioré disputationé i qua docuerat fidelé ab infideli nô debere diſcedere; ſed p[er]manere in m[af]imo
nio, ſicut eos inueniſſet fides; & unuq[ue]c[que] uel celibe uel maritú ita durare ut eſſet Chriſti baptiſma-
te deprehenſus; inſert ſubito parabolas circuncili & ethnici; ſerui & liberi, & ſub methapora earú de
nuptis diſputat & inuptis, circúcifus aliq[us] uocatus eſt; nô adducat præputium. In præputio uocatus ê: non
circúcidatur, Circuncíſio nihil eſt, & præputium nihil eſt, ſed obſeruatio mádatog, dei eſt. Vnuſquifc, in q

xviiii

Cap, V.

Cap, VI.

c.iii

["uocatione uocatus eſt; in ea p[er]mæcat. Seruus uocatus eſ: n[ò]s ſit tibi curæ ſed & ſi p[os]tes liber fieri: magis ute re. Qui, n[.]n. in domino uocatus eſ: ſeruus; libertus eſ: domini. Similiter & qui liber uocatus eſ: ſeruus eſ: Chri ſt. Qui, p[io]tio e[pi]tis eſ: nolite fieri ſerui hominu[n], Vnuf quiſi[que] ergo i quo uocatus eſ: frater in eo p[er]mænat apud deu, ſt. p[io]tio e[pi]tis eſ: nolite fieri ſerui hominu[n], Vnuf quiſi[que] ergo i quo uocatus eſ: frater in eo p[er

ti funt. Dominus tentatus a phariseis utrum fecuðu legé Moyſi uxores liceret dimittere: omnino fieri prohi buit. Quod diffiderit cōſiderātæ: dixerunt ei: Si talis eſt cá hois cù uxore: nô expedit nubere. Eboribus ille reſpondit nô oês capiut ſerbù: ſed qibus datu eſt. Sút.n.eunuchi q de utero mîris ita nati funt. & ſunt eunuchi q ab hoibus eunuchizati funt: & ſunt eunuchi q ſe caſtrauerút, ppter regnú cælorú, q pôt capere capiat. In p- patulo eſt: cur apoſtolus dixit: de virginibus aŭt pçepſt domini nô hóe, pſecto ga pîmiferat dominus: non oês capiut ſerbù: ſed quibus datu eſt, & q pôt capere capiat, pponit αγονοματοι, ideſt numerarii pîmium, inuitat ad curſum. tenet in manu uirginitatis brauīi, oſtedit puriſsimú ſoté: & clamitatur q ſitutieniat: & bi bat, qui pôt capere capiat. Nô dicit velitis: nolitis; bibêdú uobis atq. cûrrêdum, ſed q uoluerit: qui potuerit cùrrere atq. potare: ille uincet ille faciabiſ. Et ideo plus amat virgines Chriſtus: qa pôſte tribuut: qd sibi nô fuerat iſeratu. Maioriſc: gratiæ eſt offerre qd nô debeas: q fddere qd exigeris. Apoſtoli uxoris onere cōtêpla to: ti talis eſt inqunt cá hois cù uxore: nô expedit nubere, quoq domiſus ſentêtria probâs: Reſte quidê ſentitis ait: q nô expediat hoí ad cælogæ regna têdêti accipere uxore: ſed difficilis res eſt, & nô oês capiut ſerbù iſtud: ueg quibus datu eſt. Alios eunuchos natura faci: alios uis hoium. Mihi illi eunuchi placêt: quos caſtrauit nô neceſſitas ſed uolútas, libêter illos í meos ſinus recipio: q ſe caſtrauerút, ppter regna cælogæ, & ob meum cultum uoluerút eê q nati ſút. Simulq: traſtâda ſentêtria. Qui ſe iqt caſtrauerút, ppter regna cælogæ, ſi caſtra ti mercedé habét regni cælogæ: ergo q ſe nô caſtrauerút: locu nô poſſunt accipere caſtratoq. Qui pôt inqit c: pere capiat. Grâdis fidei eſt: grâdiq. uirtutis: dei teplú eê puriſsimú: totu ſe holocaſtu offerre domino, & iu xta cûde: apoſtolu eê ſanctu & corpe & ſpú. Hi ſút eunuchi: q ſe lignú aridú ob ſterilitatê putâtes: audiut per Eſiaiam: q pro filiis & filiabus locu hêant in cælis paratu. Hog. typus eſt Abdemelech eunuchus in Hiere- mia & ſpado ille reginæ cadacis in actibus apoſtolorú: q ob robur fidei uiri nomê optinuit. Ad hos & Clæ- mês ſucceſſor apoſtoli Petri: cuius Paulus apoſtolus mecinim ſeribit epîſolas, oemq: ſermoné ſuú de uirgini- nitatis puritate cōſiderut. & deinceps multi apoſtolici & martyares & iſtuſtres: tâ in ſanctitæ q in eloquêcia uti: ri: quos ex p[]priis ſcriptis noſſe p[]facile eſt. Exiſtimo.n. iquit hoc opus bonu eê p[]pter iſtâtê neceſſitatê. Quæ eſt illa neceſſitas: quæ ſpreto únculo cōiugali: uirginitatis appetit libertatê? Ve p[]gnatibus & nutriétibus in illo die. Nô hic ſcortanú nô hic lupanaria cōdemnátur: de quoq dánatione nulla dubitatio eſt: ſed uteri tume- fêcetes: & iſatú uagitus: & fructus atq. opa nuptiæ, quoniá bonú é hoí ſic eê. Si bonú é hoí ſic eê: malú é ergo hoí ſic nô eê. Alligatus es uxori: noli qrere ſolutioné. Solutus es ab uxore: noli qrere uxoré. Habet unuſq: qd n[]trú terminos ſuus, reddé mihi meum: & tu tene. Si alligatus es uxori: n[]ne illi des repudiú. Si ſolutorius ab uxore: nô quærá uxoré. Vt ego nô ſoluo cōiugia: ſi femel ligata funt: ita tu nô liges qd ſolutú eſt. Simulq: ſignificatá cōſideráda uerboq: eſt. Qui uxoré habet: & debitor dici: & eê í p[]putio: & ſeruus uxoris: & q ma lorú ſeruog: eſt alligatus. Qui aŭt ſine uxore eſt: primú nullius debitor: deide c[]ircuſus: tertio domitú extre mû ſolutus. Curramus p reliqua, nec: n. nos pati magnitudo uolúmis diutius in ſingulis ímorari. Si aŭt ac ceperis uxoré: nô peccasti. Aliud é nô peccare: aliuad benefacêt. Et ſi nupferit uirgo nô peccauit. Nô illa uirgo quæ ſemet de cultu dedicauit. Harú ení ſi q nupferit hebit domiationé: qa prima: fidé iritá ſecit. Si aŭt hoc de uduis dictú obiecerit: quátô magis de virginibus p[]ualebit: Cú etiá his nô liceat: quibus aliquádo licuit. Virgines.n. q poſt cōſecrationé nupferint: nô tâ adulteræ ſunt q inſeſtæ. Ac ne uidereí in eo qd dixerat: & ſi nupferit uirgo: nô peccauit: rurſú cælibes ad nuptiæ, puocare, ſtatí ſe refrenauit: & alid[]ſterédo iſirmauit qd cōſeſſerat dicés. Tribulationé tamé carnis hebút huuiuſm[]oí. Qui ſút iſt: q tribulationé carnis hebunt: qbus fupra induſlerat. Si acceperis uxoré: nô peccasti, & ſi nupferit uirgo: nô peccauit. tribulationé carnis hebút hu iuſmodi. Nos ignari rerú: putabamus nuptiæ falté carnis habere lætitiá. Si aŭt nubêtibus etiá in carne tribu latio eſt: in qua ſola uidebané habere delitiæ. qd erit reliquiu: p[]pter qd nubát: cú in ſpiritu & in anima: & in ipfa carne tribulatio ſit. Ego aŭt uobis parco. Sic ait obtédo carnis tribulationé: quaſi nô maiora ſint: p[]pter quæ nubere nô debeatis. Igritat hoc dico fratres: tps breue eſt. reliquiu é: ut qui habét uxores ſic ſint tanq nô habét, s. Nequaq: tâ de uirginibus diſputo: quos nulla abiguitas eſt eê ſcelices. Ad maritos uenio: tépus bre- uere eſt: dominus prope eſt, & ſi nôgênis uieremus anís ut at[]tiqui hoíes: tamé breue putádu eét: qd h[]eret ali- quádo finé, & eê ceſſaret. Núc uero cú breuis ſit: nô tâ lætitiá q tribulatio nuptiarú: qd acceperimus uxores: quas cogemur cito amittere? Et q ſent inquit & gaudét: & emut: & ututur hoc múdo: ſic ſint quaſi nô fleat. gaudét: emat: utané: hoc múdo, p[]terit. n. figura huius mûdi. Si múdos prátit: quo uniuera claud[]t: ímo ſi- gura & c[]ouerfatio huius mûdi: quaſi nubes p[]terit: inter cætera mûdi opa nuptiæ præteribút. neq ení erunt poſt r[]efuſectioné cōiugia. Si aŭt mors finis é nuptiæ: cur neceſſitaté n[]o i uolútatê uertimus? Et q ſuitis ex torquédú eſt: cur n[]o ſpe præmiog: offerimus deo: Qui fine uxore eſt: ſollicitus eſt quæ domini ſút: quomo- do placeat deo. Qui aŭt cù uxore é: ſollicitus eſt q ſút mûdi: qu[]uo placeat uxori, & diuifus eſt. Inſteamur cu- rarú uirginis: maritiq: diſtátias. Virgo domio: maritius uxori placere defiderat, & ut uxori placeat, ſollicitus eſt de his quæ ſunt mûdi, quæ cù múdo uti: q tráſitura funt: & diuifus eſt in multas. ſollicitudinú partes: mi feriárúq: diſtraoctus. N[]o eſt huius loci nuptiæ: anguſtias deſcribere: & quaſi in c[]ibus locis rethorico exulta re ſermone: plenius fup hac re c[]ôtra Heluidiu: & in eo libro qué ad Euftochiu ſcripſi: arbitror abſolutu. Cer te & Tertullianus cù adhuc eét adoleſcés: ſufit in iſta materia. Et præceptor meus Gregorius Nazianzenus uirginitatem & nuptiæ differêſs græcis uerſibus explicauit. n[]uc illud breuiter admoneo: in latinis codicibus h[]uc locum ita legi. Diuifia eſt uirgo & mulier, qd q[]gq h[]eat ſuú ſenſum: & a me quoq: pro qualitate loci ſic edi ſertú ſit: tamé n[]o eſt apoſtolice ueritatis. Siquidé apoſtolus ita ſcripſit: ut ſupra: tráſtulimus. ſollicitus é: quæ ſunt mûdi. quomô placeat uxori, & diuifus eſt, & hac ſententia definita: tranſgredi: ad virgines & c[]ôtinétes. & ait: mulier inupta & uirgo cogitat quæ ſunt domini: ut ſit ſanctá & corpore & ſpiritu, N[]o omnis inupta &

XX

c. iiii

["uirgo eſt, quæ autè uirgo:utiq; & inupta eſt. Quanq; ob elegatiâ dictiòis: potuerit idipfù altero uerbo repete re:mulier inupta & uirgo:uel certe definire uoluiffe qd eèt nupta id eſt uirgo:ne & meretrices putemus inu ptas nulli certo matrimonio copulatas. Quid ergo cogitat inupta & uirgo? Quæ domini ſut, ut fit ſancta & corpore & ſpù, & fi nihil aliud eèt; ut nulla merces ſirginé àpior ſequereſ; ſuſicueret ei hæc fol a prælatio:co corpore & ſpù, & ſi nihil aliud eèt; ut laqueu uobis iniiciam: ſed ut ad id qd honestú eſt; cas ſuadédi & ait:Hoc aŭt ad utilitatem ueltrá dico:nò ut laqueu uobis iniiciam: ſed ut ad id qd honestú eſt; & intète facit ſeruire deo:abſq; ulla diſtractione uos adhorter. Proprietatem græcæ latinus fermo nò explicat. & intète facit ſeruire deo:abſq; ulla diſtractione uos adhorter. Propriet

definitiù quia poſt bapſima Chriſtie tià ſi tertia & ᶜrta uxor fuerit: quafi prima reputeſt. Alioq ſi poſt ba-
pitſa primo poſt accipit ſecùus: qre nò ſecùdo & tertio & quarto & quinto mortuo: accipieſt: fextus:
& reliq? Poteſt enim accidere: ut ſelicitate quadà uel iudicio dei: succidétis nuptias repetitas: adoleſcentula
plures accipiat uiros. & anus primo marito in extrema ſenecture uidueſt. Primus Adá monegamus. ſecundus
agamus. Qui digamié: pbert adhibeàt tertiù Adam digamú: qué ſequanſt. Vex fac ut cœcèferit Paulus ſecú
da matrimonia: eadé lege & tertia cœcedit & quarta: & quotien ſecùs: uir morit: multa còpelliſt apoſtolus uel-
le: quæ nò uult. Circúcidit Timotheú. rafit in ſe caluitiù, nudipedalia exercuit: comá nutriuit: & totondit in
cenchris. Et certe caſtigauerat Galathas. Petrùq reprehèdit: q: ſe ppter obſeruationesuda gentibus ſe
pararet. Quo modo igiſt in cæteris eccleſiæ disciplinis Iudæis iudæus: ethnicis ethnicus: & oibus oia faſtus
eſt: ut oés lucrifiacet: ſic & digamiá cœſeſit inčinétibus: nec nuptiag numeſ: præſiniuit: ut dú uiderent
ſibi mulieres ita poſt morte mariti ſecùdú cœcedit: ut tertius quartuſq: cœcedit: erubecſat alteſ: accipie ne tri-
gamis & ᶜdrigamis cōparent: ubi.n.unus excedit: nihil refert ſecùdus an tertius ſit: ᶜqa definit eſſe monoga-
mus. Oia licet. ſed nò oia expediut.nò dano digamos: imo nec trigamos. & ſi dici pòt octogamos. plus aliqd
infera: etia ſoſtatoré recipio pœnitenté. Quicq æq liter licet: æqua láce pèſandú eſt. Cap. Ix.

S
Ed quoniá ad uetus nos retrahit teſamétú: & incipiens ab Adá ad Zachariá & Helifabeth puenit: ac
deide opponit Petrú & cæteros apoſtolos: nos quoq debemus currere p adé ueſtigia quaſtionú: &
docere caſtitaté ſemper operi nuptiag ſuiffe prælatá. Ac de Adá qde & Eua illud dicendú: q in para-
difo ante offenſam uirgines fuerint poſt peccatú & extra paradíſum ſtatim nuptiæ. Deide q hoc ipſum inter
preteſ apoſtolus: ppter hoc relinquet homo parré & matré ſuam: & adhærebit uxorixuſæ: & erút duo in car
ne una. Statimq: ſubiungit: ſacramétú hoc magnú eſt. Ego auté dico in Chriſto & in eccleſia. Chriſtus in car
ne uirgo: in ipiritu monogamus, unam enim habet eccleſiamide qua idem apoſtolus: uiri inquit diligite uxo
res uſetrasciſic & Chriſtus eccleſiá. Si Chriſtus ſande & caſte: ſi abſq ulla macula eccleſiá diligit: uiri quoq
in caſtitate uxores ſuas diligant. & ſciat unuquiq: uas ſuum poſſidere in ſanſtificatió & honore: nò in pal-
fione deſideri: ſicut & gentes quæ nec ſciunt deum, neq: enim uocait nos deus in immunditiá: ſed in ſanſt
ſicatió. exuétés nos ueteré hominé cum operibus suis: & induétés nouu qui renouá in cognitioſe ſecun-
dum imaginé creatoris ſui. ubi nò eſt maſculus & ſoſmina: Græcus & Iudæus: circúciſio & præputium: Bar-
barus & Scytha: ſeruus & liber: ſed & omnia in omnibus Chriſtus. imago creatoris nò habet copulá nuptiá-
rum, ubi duieritas ſexus exuſert: & ueteri hoie exuimur: & induimur nouo: ibi in Chriſtú renaſcimur uirgi-
nem. qui & natus u airgine: & renatus p uirginé eſt. Quod auté ait Crefcite & multiplicamini: & replete ter
ram: neceſſe ſuit prius plátare ſiluam & creſcere: ut effet qd: poſtea poſſet excidi. Simulq: còſideranda uis uer
bi replete, reruptus. Nuptiæ terrá replent: uirginitas paradíſum. Sed & hoc intuèdu dàtaxat iuxta Hebraicam
ueritaté: q: cum ſcriptura in primo & tertio & quarto & quinto & ſexto die expletis operibus ſingulorum di-
xerit: & uidit deus quia bonum eſt: in ſecundo die hoc omnino ſubtraxit nobis intelligiá dereſquinés, nò
eſſe bonum duplicem numeſq: quia ab unione diuیدat: & præſiguret ſedera nuptiag, unde: & in arca Noe:
omnia animalia quæcunq: bina ingrediunq: imunda ſut. Impar numerus eſt múdus. Quanq: in duplici nu-
mero oſtedá & aliud ſacramentú: q ne in beſtis quidé & imundis auibus, digamía còprobata ſit, bina enim
& bina iegrediunq: immúda. & ſeptena quæ múda ſunt: ut haberet Noe poſt diluuiu: q de impari numero ita
tim deo poſſet ofſerre. Si autem tranſerſt: Enoch: & ſeruaſ in diluuiu Noe:nò reor ćcirco tranſatu Enoch.
q uxorem nò habuerit: ſed q primus inuocauerit deum. & crediderit in Saluatoré. de quo Paulus apoſtolus
in epiftola ad Hebræos plenifſime docet. Porro Noe qui quali ſecúda radix humano generi ſeruabaſ: utiq
cum uxore & filiis debuit referuari. Quanq: in hoc myſteriú ſcripturaq: ſit arca illa: iuxta apoſtolú Petrú ty-
pus eccleſiæ ſuit. in q octo animæ ſaluæ factæ ſunt. Quádo ingrediſt in eam Noe: tam ipſe q filii eius ab uxo
ribus ſeparant. Quádo uero egrediſt in terrá: iuungunt paria. & qd' in arca id eſt in eccleſia fuerit ſeparatum:
in mundi cōuerſatió ſociaſ: Simulq: ſi arca plures habuit manſiones & nidulosi: & bicamerataſ: & tricamera
ta: & diuerſas beſtias: & pro qlitate aſialium habitationes quoq maiores uel minores: æſtimo q diuerſitas il-
la manſionú p[ra]figuauerit eccleſiæ ueritaté.

q
Vod auté nobis obicit in ſecúda dei benedictiò comédeáq carniú licentiá data: quæ in prima cò-
céſſa nò fuerat: ſciat quo modo repudiú iuxta eloquiú Saluatoris: ab initio nò dabaſ: ſed ppter duri-
ciam cordis noſtri: per Moyſem humano generi cœſeſum eſt: ſic & eſum carniú uſq ad diluuiú igno-
tum ſuiffe. Poſt diluuiú uero qí in heremo murmuráti populo coturnices: ita détibus noſtris neruos & ui-
rulétias carnis iſeſtas docet apoſtolus ſcribés ad ephefios: deu: ppoſuiffe i adipletiòe tpum recapitulare oia:
& ad prícipiú trahere í Chriſtú leſum: q ſunt ſup całos & ſup terrá. Vnde & ipſe ſaluator í apocalypſi Ioánis:
Ego ſum inq[ta] alpha & ⊗ iniſiú & finis. Ab exordio còditionis humanæ: nec caribus ueſcebamur: nec daba
mus repudiú: nec p[putia] nobis eripieban[que] in ſignú: hoc curſu uſq ad diluuiú puenímuſ. Poſt diluuiú auté
cú datione legis: qua[que] íplere nullus poſtuicarnes iſeſtæ ſut ad ueſcédú: & repudii cœſſa duriæ: & cultellus
circúciſiòis apoſſitus, q[ui] dei manus plus í nobis creauerit q: neceſſe é. Poſtq: aút xplus uenit í fine tpog: & ⊗
reuolauit & alp[ia]: & extremitaté retraxit ad prícipiú: nec repudiú nobis dare p[miti]ſt: nec circúcidimur: nec
comedimus carnes dicête apoſtolo: bonú é uinú nò bibere: & carnè nò comedeſt: & uinú.n.cú caribus poſt
diluuium dedicatú eſt. Cap. XI.

q
Vid loſr de Habraú ut ipſe aſſerit trigamo: q lignú fidei í circúciſiò eſucepit: Si ímitamur uxog: illi-
us numeſq: imitemur & circúciſioné, neq: n, i pte ſectádus: & i pte ſpudiádus é. Porro Iaac unius Re
beccæ uir xpi p[figurat]e: eccleſiáq. digamiæ fugillat laſciuiá. Si aút duas bigas uxog: & cócubinaq: húit iacob

XXI

& nō uult adueriarius acqefcere: lippienté Liam deformé atq> fœtofam: Synagogæ typum p[>t]uliffe: Rachel
uero pulchrá & diu ſterilé: eccleſiæ signiſſaffe myſteriú: ſciat eo tépore hoc feciſſe iacob: quâdo erat iter Af
ſyrios:& in meſopotamia Laban duriſſimo domino ſeruiebat, Quâdo auté fanſtá terrá ingredi uoluit: & in
môte galaad extruxit aceruú teſtimonii, i quo nihilſter farcinas eius meſopotamia: poſſefſor, iuenenariúrás
ſe nunq ad locuú in quo ſeruierat reueruſuge, & ad torrètem laboth cum angelo luectatus: claudicare cœp[>t: &
q> quòp[>t]λατευν[>]φον eius emarcuit: ſtatimq> Iſrahel ſortitus eſt nomen, & illa quondam dileſta cōiunx pro
ſdam ſeruierat iuxta Bethleé: in q> erat uirginitatis præco dominus nafciturus: ſilio doloris occidif: & cōlor
tia meſopotamia: euâgeliæ in ciuitate moriunſ. Míror auté cur Iudá & Thamar nobis p[>p]oſuerit in exéplú:
tia meſopotamia: euâgeliæ in ciuitate moriunſ. Míror auté cur Iudá & Thamar nobis p[>p]oſuerit in exéplú:
nifi forte & meretricibus delectaf: aut occíſum Onan q> ſtrati ſemen iuiderit, q[>i]ſ nos qualécung: feminis flu
uifus ſi ſub q> liberog> ope c[>]probemus, Perſpicuú eſt de Moyſe q> periclitatus eſſet in diuerſorio: nifi Sephora:
xum ab q> liberog> ope c[>]probemus, Perſpicuú eſt de Moyſe q> periclitatus eſſet in diuerſorio: nifi Sephora:
quæ iterp[>ta]ſ ais filiú circućidiſſet: & p[>p]utiu nuptiag> cultro euâgeli coſecuſſate, lile n[>e]pe Moyſes eſt q[>i]
uidiſſet uifioné magná: & angelú ſiue dominú loquenté in rubo: nequaq> ualuit ad eú accedere: nifi ſoluſſet
corigiá calciaméti ſui: & abieciffet uincula nuptiag> Nec mirú hoc de amico & p[>p]heta legiſero deicú oíis po
pulus acceſſurus ad monté Synat: & dei auditurus eloquiú: tribus diebus ſanctificari iuſſus ſit: & ſe ab uxorí
bus abſtinere. Quod q[>d]e ſimus: licet p[>p]oſteræ faciá hiftoria[>s] ordiné confundere: etiá ad David fugienté ab
bus abſtinere. Quod q[>d]e ſimus: licet p[>p]oſteræ faciá hiftoria[>s] ordiné confundere: etiá ad David fugienté ab
Abímelech ſacerdote dictú, Si múdi ſunt pueri ab uxoribus, & ille reſp[>o]dit ab heri & nudiuſtertius. Panes.n.
p[>p]oſitióis q[>i]ſ corpus Chriſti de uxog> cubilibus c[>]urgétes edere n[>o] poterát. Et nobis in tráſitu eſt c[>o]têplá
dum q> dixit: Si múdi ſunt pueri ab uxoribus, uidelicet q> ad múdiſtias corporis chriſti oíis coitus imúduſ ſit,
In lege quoq> p[>c]ipicí: ut p[>t]oſifex nifi uirginé n[>o] ducat uxoré: ne uiduá accipiat. Si eadé uirginis uiduæq> condi
noſſe matrimoniú Si foror uirgo morí: ſacerdotis: quo modo ip[>a] ſad patris exequiá: ita pater ad ea iubefac
cedere. Si uero nupta ſit: q[>i]ſi aliena c[>o]téniſ, Qui uxoré duxerit: & q> plátauerit uineá uelut, p[>p]agines filiorú:
phibéſ ad bella p[>c]edere. N[>o].n. p[>o]teſt domí ſeruire militia[>s] ſeruus uxoris, & de ſpeculis mulieq> eiunatiúi
quali de puriſſimis corporibus uirginú: luter in tabernaculo fundi, & inſtrinfecus in ſanctuario tá cherubin
q> ppiciatog> & arca teſtaméti & méſa p[>o]positionis & c[>a]ndelabog> & turibulú ex auro múdiſſimo ſut. N[>o]
enim in ſanctá ſanctog> inſerí poterat argentum.

**Cap. XII.**

Q
vid moror in Moyſe:cú mihi p[>p]oſtú ſit curſim celeriterq> dictári lingula breuiter p[>stringere]: & itel
ligétiae quafda[>] lineas ducere? Tráſcendá ad leſum Naue, q> ante dictus eſt Aufes ſiuе ut reſtius habef
in Hebrae Oſſe id eſt Saluator. Ipſe.n. ſecúdu[>]epiſtolá iudæ ſaluauit: & eduxit populú Iſrahel de egy-
pto, & in terra reſpromiſſiós iduxit. Hic leſus ſtatim ut uenit ad lordané: aquæ nuptiag> quæ ſemp in lege flu
xerát: areſactæ ſunt: & ſtererút, & ſicis pedibus ac nudis populus oíis tráſit: & uenit in galgala. Ibiq> ſecundo
eſt circúciſus. Quod ſi iuxta litterá accipimus: penitus ſtare n[>o] p[>o]teſt. Si.n. duplex haberemus præputiú, uel
abſciffa ſelicula iteq> naſcere: reſſte ſecuá circućiſo haberet locuú. Núc auté hic ſigniſcat: q> leſus cultello
euâgelii populú q> p[>d]ela uenerat: circućidit. & circúcidit cultello petrino, ut q[>d]i n[>o] Moyſi filio ante præſ-
gurabaſ in paucis id ſub leſu duce iſlere: in cu[>t]cis, Sed & ip[>a] præputia in unú cumulú coaceruata: & lepul-
ta: & terra obruta: & ablatú obprobriú euog[>t]i: & n[>o]mé loci Galgala q[>d]i iterpretaq> reuelatio: oftendit, d[>i]n
p[>p]utio ambulauerit populus p[>d]ertu: oculos eius ſuſſe cæcatos, uideamus & c[>o]ſequëtia. Poſt euangelii cir
cućſioné: & c[>o]ſcrationé, xii. lapidú in loco reuelationis: itatim paſca celebraſ. Immolaſ: eis agnus, & ſanctæ
terræ ueſcunt alimétis. Egrediq> leſus. occurrit ei príncipes militiae gladiu tenés, id eſt uel pro circućifo popu-
lo pugnare ſe moſtráſ: uel deſecáſ glutinú nuptiag>. Similiterq> ut Moyſi præceptú fuerat: & huic dici: ſolue
corrigiá calciaméti tui, locus enim in quo ſitas: terra ſanctá eſt. Quia ſic erat domini armatus exercitus in tu-
bis ſacrdotalibus q[>i]ſ ad euangelica p[>d]icationé ſub typo lericho mundus ſubuerti. Et ut infinita præterea
(necq> enim núc p[>p]oſtú eſt mihi oſa ueteris íſtruméti apire myſteria) quinq> reges q> in terra reſpromiſſionis
ante regnabát: reſſitc[b]atq> euâgeli coexercitu leſu pugnáte ſupan[>t]: hoc puſto itellecui t[>u]e eſſe p[>p]icuú: q> ante q[
]dominus populú fuú educeret de egyptio: & circućideret euúiufus: odoratus; guſtus; auditus; taſtufq> regnaue
rint, & his q[>i]s príicipibus fuerent intuuerſa ſubiecta. Quos leſus ad ſpelúcam corporis c[>o]ſugientes: & ad tene-
broſum locuú id eſt ip[>s]um ingrediétes corpus it[>er]ecit, ut p[>d]i occiderent: p[>d]i ante regnabant. Vex: iam té-
pus eſt, ut caſſitatis leſu leuillu ſuemus. Moyſes ſcribí: habuſſe uxoré. Moyſem auté & dominus noſter &
apoſtolus it[>er]pretan[>t] in lege. habét Moyſem & p[>p]hetas, & ab Adá uſq> ad Moyſem regnauit peccatú, etiam
ſup eos q> n[>o] peccauerút: in fímilitudiné præuariatioſis Adá. nulliq> dubiú eſt: utroq> teſtimonio Moyſem
legé ſignificare. Sicut ergo legimus q> Moyſes id eſt lex habuerit uxoré: oftéde mihi leſum Naue uel uxorem
habuſſe uel filios, & ſi potueris moſtrare: uiutum me eſſe fatebor. Et certe pulcherrimú terræ Iudæa in par-
titione accepit locuú, moriturq> n[>o] in uicenario numero: qui ſemper in ſcripturis íſaſtus eſt: in quo ſeruïit
Iacob: & uenditus eſt Iofeph: & quem diligit Eſau: accipiens in eo quædam munera. Sed in decimo, de cuius
laude crebro diximus, ſepeliturq> in Thamnat fareth: id eſt in perſeſtíſimo principatu, ſiuе in numero oppo-
menti noui, ut uirginú ſignificaret greges. Saluatoris auxilio coopertos in monte Ephraym, hoc eſt in mo-
te frugíſero, ab aquilone montis Gaas qui interpretatur commotio. Mons enim Syon latera aquilonis: ciui-
tas regis magni quæ oppoſita eſt ſemper inuidiæ: & per ſingulas tentationes dicit: mei uero pene moti ſunt
pedes. Cumq> in ſepultura leſu: liber qui ex nomine eius appellatur: expletus fit: rurſum in Iudicum uo-
lumine: quali uiuens ſurgenſq> defcribitur, & ſub c[>n]a[>k]e[>p]a[>l]a[>i]o[>w]eí opera illius prædicantur. Et le-
gitur: milit leſus populum. & abierunt filii Iſrahel: unuſquiſq> in hæreditatem ſuam, ut posſiderent ter-
ram. Et ſeruïit populus domino cunctis diebus leſu, & cætera, Statimq> ſubiungitur, & mortuus eſt leſus

Naue feruus domini centum decem anorum, Porro Moyles uidit tantú terram repromissionis: & intrare
nó potuit: & mortuus est in terra Moab, & fepeliuit eú dominus in ualle terræ Moab contra domú Phegor,
& nó cognouit uir fepulchreius eius ufsg in dié hanc. Cóparemus utriuſqú fepulturá, Moyles in terra Moab mo
ríf leſus in terra Iudæ, Ille fepeliit in ualle contra domú Phegor: qd' interpretaſc ignominia, pprie qppre Phe
gor in lingua ebraæ priapus appellat, hic in mōte Ephraym ab aquilone mōtis Gaas. Et eſt in utherbis simpli-
cibus ſemp diuinaſque ſcripturaſque ſenſus anguſtior. Quia apud iudæos gloria erat & in partubus & parturitio
nibus, & maledicta ſterilis: quæ nó habebat ſemen in Iſrahel, & beatus cuius erat ſemen in Syon: & domestiici
in hieruſalë: & in benedictiœ maxima ponebait: Vxor tua ſicut uitis abundans in lateribus domus tuæ. Filiis
tui ſicut nouellæ oluiaſ in circuitu menſæ tuæ, Iccirco ſepulchreius poſtú in ualle deſcribí: còtra domú
idoli: qd' pprie libidini cōſecrat. Nos auté q militamus ſub leſu duce ufsg ad p[le]ſenté dié ignoramus ubi Moy
ſes ſit ſepultus. Côténimus, n. Phegor & œm ignominia eius: ſćiétés q q in carne ſunſtideo placere nó poſſut.
Et dominus ante diluuiuqoq dixerat: Non p[man]ebit ſp[u]s meus in hoie, qa caro eſt. Qua[]b[]a ré & Moyles
moriés p[la]gíſ, nuptiæ, n. finiunſ in morte; uirginitas poſt morté incipit coronari.

Cap. XIII.

S
Ampſon quoq p[duc]it in mediú, nec decalatú quondá domini Nazareu a muliere còſiderat: q licet
typum teneat Saluatoris: q[ui] meretrici ex g[étibus] adamari t[em]ecſiá: & multo plures hoſtú moriens q[ui]
uiuus occiderit: tamé c[oi]ugalis p[ud]icitiæ ex[é]pla n[ò] p[bet]. Et certe iſte eſt ſecundú p[pper]tiá iacob, q[ui]
cú c[oc]itus equi p[nic]itate ferreſt: a p[er]ſete p[cu]ſi us retrorſum cecidit. Delborá auté & Barath & uxoré Heber
Cynei cur enumeruerat p[ro]ſus n[ó] itellige: cú aliud fit belloq principes & h[isti]oria[es] ordiné texere: aliud fi-
guras aliq[ui]s ſignificare c[oi]ugii, quæ in ſiltis omnino n[ó] c[ô]parét. Porro q[ui] p[ſert] lept[us] patris fidé lachrymis uir-
ginis filiæ p[ nobis] facit. Et nos, n, n[ó] tam uirgines ſæculi q[ui] eas quæ pp[ter] Chriſtú ſunt uirgines p[di]camus,
& a p[er]liſq[ui] e[br]azoq reprehenſi p[ater] uoti temerarii, qa dixerit Si tradés tradideris filios Ammon in mani-
bus meis: q[ui] c[um] exiuerit de domo mea in occuſum mihi: cú reuerti c[oe]pero in pace a filiis Ammon eſt do-
mino: & offerá illud holocaſtum. Si canis inqunt ſi aſinus occurriffret: q[ui] d[ac]eret? Ex quo uolút dei p[is]penſa-
tione eſſe fac]t: ut q[ui] improſp[ect]e uoderat: erroré uot[or]oq filiæ morte ſentiret. Si auté Samuel nutritus in ta-
bernaculo duxit uorei: q[ui]d hoc ad p[iu]diudicium uirginitatis: Quaſi n[ó] hodie quoq plurimi ſacerdotines habeat
matrimonia: & apoſt]olus e[pi]copú deſcribat unius uxoris uig[em] hab[é]tem filios cú omni c[alt]itate, Simulq[ui] no
ſcendú q[ui] Samuel leuita n[ó] ſacerdos nec p[ont]iſex fuerit. Vnde & fac]ebat illi mater ſua ephothad, ſup h[ui]
rale uideſicelit linei, qui habitus, pp[rie] leuitaq, & minoris eſt ordinis, unde & in p[al]mis n[ó] nominat inter fa-
cerdotes: eſt inter eos qui inuocant nomé domini. Moyles inq[ui]t & Aaron in ſacerdotibus eius: & Samuel in-
ter eos qui ſiuocant nomé eius. Leui enim genuit Caath: Caath genuit Aminadab: Aminadab genuit Chore:
Chore genuit Aſſir: Aſſir genuit Helcana: Helcana genuit Sub: Sub genuit Tou: Tou genuit Helm. Helm ge
nuit leroam: leroam genuit Helchana: Helchana genuit Samuelem. Nulli[que] dubium eſt ſacerdotes de Aaron
& Eleazar & Phineas ſir[te]r generatos. Qui c[ui] & ipſi habuerint uxores: reſcete nobis opponerent: ſi errore En
cratico: c[ui]ſa c[ot]enderemus matrimonia reprobáda, & n[ó] eſſet noſter p[ò]t]iſex ſecundum ordiné Melchíde-
dech fine patre fine matre α γ[é]νεάν ογ[ν]ετ[ο]ν ideſ fine nuptiis. Et re uera magnos fructus ex liberis Samuel
capit, ut quia ipſe placuit deo: t[ales] genuerit: q[ui] domino diſplicerent. Quod ſi Booz & Ruth nobis obiicit ad
c[ô]probandam digiam: iſiat in euangelio ob typum eccleſiæ etiá Raab meretrici in ordine maió: domi
ni enumeratam. Porro q[ui] Daudí ducétis pp[uti]is emſſe iaſtat uxorem: n[ou]erit illum & alias habuiffe q[ul]priú
mas: & Michol fili] Saul: quam pater alteri tradiderat: poſtea recepiffe: & iam ſenem Sunamitis puellæ ca-
leſactum eſſe complexibus. Nec hoc dico: q[ui] de ſanctis uiris quicq[ui] detrahere audeá: eſt q[ui] aliud fit in lege uer
ſari: aliud in euag]elio, Ille occidit Vriam Etheum: moechus exſtitit in Berſabe. Et quia erat uir ſanguinarius:
nó ut plerí: eſiſtimant pp[ter] bellá: eſd[um] p[er]t h[omic]idiú templú domini ædificare p[hib]etur. Nos autem ſi
anu]t de minimis ſc[ad]alizaerimus & ſi fratri dixerimus racha: & n[ó] reſcete uiderimus: expedit ut mola aſi-
naria ligetur circa co]lum noſtrú: & rei erimus gehennæ: & adulteriú nobis in ſolo aſpectu reputabitur. Trá
ſi]t ad Salomonem: p[ro] quem ſe ceciné ipſa ſapiët: & cum uxoriu] eum dicat: atq[ui] in illius laudibus immoreſt:
m[ir]or cur n[ó] iungat & illud de Cantico c[ant]icoq[ui] Sexaginta ſunt reginæ: & octoginta c[oc]ubina: & adoleſſe
tulæ quaq[ui] n[ó] eſt numerus. Et illud de regnoq[ui] tertíq[ui] ſeptingétas habuerit uxores: & t[rec]étas c[oc]ubinas:
& alias in]umerables. Hæ nempe ſunt: quæ auerterut cor eius a domino, & tamé ante q[ui] plures haberet uxo-
res: & carnis uitiu] labereſt: in principio regni & adoleſcetiæ extruxit domino templú, unuſt[ui]q[ui] enim n[ó] de
futuris: eſt de præſentibus iudicat. Quod ſi Salomonis exempla ei placét: iam n[ó] digamus eſt: & trigamus,
fed níſi ſeptingétas habuerit uxores & t[rec]étas c[oc]ubinas: typum eius & meritum implere n[ó] poterit. Obſe-
cro te lector: & idipſum ſæpe c[om]oneo: ut ſciæ me qua] loquor neceſſitate dicere: nec detrare hiis qui in le-
ge præceſſerint: eſt ſeruiffe eos temporibus & c[ö]ditionibus ſuis: & illam domini impleſſe ſententiam: Crefci
te & multiplicamini: & replete terrá: & q[ui] his maius eſt: futuroq[ui] typos præbuiffe. Nobis aŭt quibus dicitur:
tempus in collecto eſt: ſupereſt ut qui habét uxores: ſic ſint quaſi n[ó] habeat: aliud præcepit & uirginitatem a
Saluatore uirgine dedicari. Heliam & Heliſu] q[ui]tulte in catalogo poſuerit maritog[em] me tacete manifeſtú é.
Si, n, loánes Baptíta uenit in ſpiritu & uiutute Heliæ: & loánes uirgo eſt: uti]q[ui] non ſolú in ſpiritu eius uenit
fed etiá in corporis c[alt]itate. Porro illud qd' de Ezechia c[om]emorari p[ot]í: q[ui]g[ui] hoc ille ſoliditate n[ó] ui-
derit: q[ui] poſt uitá recupatá: & xv, annos. Ipatia p[el]ata dixerit: amodo filios faciam: iſiat in e[br]æs uolumini
bus n[ó] h[ir]i: fed legi p[ho]c: ip[er] filiis notá faciet ueritaté tuá. Nec miſq[ui] e] Olda uxor Sellom p[pher]tiſſa c[of]ulaſt ab
loſia Rege Iudæ: na captiuitate uicina, & ira domini ſtilláte ſup Hieruſalë: cú hæc norma fit ſcripturaſ: ut de
ſicientibus uiris ſanctis: mulieres in uirorum laudentur: obprobria, ſuperfluum autem eſt de Daniele dicere:

xii

["cum ebræi uſo; hodie autument illu; & tres pueros ſuiffe eunuchos.ex illa dei fententia quæ Eſaias loſq ad Ezechiam;& de filiis tuis qui nafenç ex te tollet;& facièt eunuchos in domo regis. Rurſuſc in Daniele legi mus; & dixit rex Alphanez prìciu eunuchog; ut itroduceret de filiis captiuitatis Iſraheli; & de femine regio; ne regio elecìt ſunt Daniel & tres pueri; de femine auté regio eunuchos fore ſcriptura p[ridix]t; hos eſſe q unu & filias liberare nò poſſe; Reſpòdeſú eſt; iuxta hyppothefin diſtú ſit Nec enim eo t[é]pore Noe & Iob erat & ſi fuerint oppoſuerit; qd' in Ezechiel dicit: Noe & Daniel & Iob, in terra peccatrici filios chi ſacti ſunt. Si uero & illud oppoſuerit; qd' in Ezechiel dicit: Noe & Daniel & Iob, in terra peccatrici filios quos multis ante ſæculis cognouimus. Et ſen ſuſi ſi tales & tales ſuri fuerint in terra peccatrici filios fuos & filias liberare nò poterut; qa iuſtitia p[ris] non liberabit illiú; nec peccatú alterius alteri reputabiſt, aia enim & filias liberare nò poterut; si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel iá uiri meminiffe Danielis & pueri: & ſenes Iuda ſedebát corá me. Atq[ui] in eadé die ad eu dicit. Si fuerint Noe & Daniel & Iob, Erat igi[que] Daniel adhuc puer; & notus populo: uel, p[ter] iter p[er]tatione fomniog regis uel, p[ter] Sufannæ liberaioné; & occi- p[let]o triénio itroduc[tu]s eſt ad Regis obſequiú. Ac ne q[ui] putet Ezechiel i

x x iif

caum præbere uidereit inuidiæ, Vt auté ſciamus Ioannem tunc fuiffe puerum: manifeſt ilime docet ecclæſiātis hiftioræ, q[ui]p[ro] ad Traianti imperiuixerit, id eſt poſt paſſione domini ſexageſimo anno dominiuerit. Quod & nos in libro de illuftribus uiris breuerit p[er]ſtrinximus. Petrus apoſtolus eſt: & Ioánes apoſtolus ma[rius] & uirgo. Sed Petrus apoſtolus tantú: Ioánes & apoſtolus & euáeliſta & p[h]eta. Apoſtolus: q[ui]a ſcripſit ad ecclæſias ut magiſter. Euáeliſta, q[ui]a librú euáeliſii còdیدit, q[u]d' excepto Matthæo alii ex, xii, apoſtolus n[ò] ſe cerút. Propheta: uidit enim in pathmos ílula: in q[ui] fuerat a Domitiano principe ob domini martyriu regletus. Apocalypseſyn ifinita futurog[em] mys[teria] còtineté. R[ef]ert auté Tertullianus: q[ui]a Nerone miſſus in ſeruétis olei dolúi; purior & uigetur exuerit: i[g]t[ur]aſter. Sed & ipſum eius euáeliſu multú diſtat a c[æ]teris. Matthæus q[ui]s[]i de hoie ipcitat ſcribere: liber generatiòis leſu Chriſtii filii Dauid filii Habraá. Lucas a ſacerdotio Zachariae. Marcus a p[h]etaia Malachia: p[h]etæ & Eſaiaæ. Primus habet faci[è] hois: p[er]tuer genealogia. Secundus fa[ci]tú uitati: p[er]tuer ſacerdotiú. Tertius uocé leonis: p[er]tuer uocé clamátis in deſerto: parate uiá domini, rečtaſe ſcite ſemitas eius. Ioánes uero noſter: q[ui]s[]i aq[ui]a ad ſupna uolat: & ad ipſum patré p[uen]it dicens: In prícipto erat uerbú: & uerbú erat apud deu: & deus erat uerbú. Hoc erat in principio apud deu. Expofuit uirginitas: quod nuptiæ ſire n[ò] poterát. Et ut breui ſermone multa còprehéda: doceaq[ui] cuius priuilegii ſit Ioánes: ímo íoá ne uirginitas: a domino uirgine mater uirgo: uirgini diſipulo còmendaſt. V[er]g[ui] caſſo labore ſudamus. Obiuit nobis q[ap]pe aduerſarius apoſtolica: ſentetiá: & ait Adá primus ſormatus eſt. deíde Eua, & Adá n[ò] eſt ſeduſtus mulier auté ſeduſta: in puaratiſiè ſacta eſt. Salua auté fiet p[er] filio[ge] generationé: ſi p[er]maſterint in fide & dilectiſiè & ſanctificatiſe c[ui] ſobrietate. C[ò]ſideremus cur apoſtolus ad h[ac] ſentetiá: & unde peruenerit. Volvo ergo uíros orare in o[mi] loco: leuáves ſanctas manus fine ira & cogitatiòibus. C[ò]ſequenter itaq[ui] mulieribus dat p[re]cepta uitæ: & ait, Similiter & mulieres in habitu ornato: c[ui] uerecúdia & caſtitate ornátes ſe, n[ò] ſtortis crinibus: aut auro: uel margaritis: fine uſte p[re]ſiòsa: ſed ſecundú q[ui] decet mulieres p[er]mittentes p[iet]até p[er] opa bona. Mulier in filétio diſca: c[ui] o[mi] ſubſediſiè. Docere auté mulieri n[ò] p[mi]tto: neq[ui] dominari in uiro. ſed ſubditá eſſe in filétio. Et ne uidereſt mulieris dura còdítio: q[ui] eá in mariti redigeret ſeruituté: legis recordat antiquæ: & ad originale exéplú redit: q[ui] Adá primus ſactus ſit, deniq[ui] mulier ex coſta eius: & q[ui] Adá diabolus ſeducere n[ò] potuerit: ſed Euá, & q[ui] poſt offenſam deſi: ſtatim uiro ſubſièta é: & ad maritú illius ſacta c[o]uersio, Quodq[ui] erroré ueteré illa quæ ſemel c[ò]uiugio copulata eſt: & reſada in còditione Euæ filio[ge] p[re]creatione delermetita tamé ſi ipſos filios erudiret in fide: & dilectiſiè Chriſt: & in ſcificatiſe & pudicitia. N[ò] enim ut male habet in latinis codicibus: ſobrietas eſt legéda: ſed caſitas id eſt σαρροσυνη. Vide igif[em] quo modo ex hoc quoq[ui] ipſo teſtimonio ſuperis. & q[u]d' putabas eſſe p[er] nuptiis: p[er] uirginitate ſentire cogaris. N[à] ſi ſaluaſ mulier in filio[ge] ge neratiſe: & liberoq[ui] numerus ſalus matru eſt: cur addidit ſi p[er]maſerint filii in caritate: & ſanctificatiſe c[ui] caſituté. T[uc] eſto ſeruabſi mulier: ſi illos genuerit filios: q[ui] uirgines p[er]maſuri ſunt: ſi q[ui] ip[er] p[ed]idit: acq[rat] in li beris: & dánu radicis & carné flore c[ò]pèſet & p[omis].

Cap.XV.

S
V
p[ra]vra in tráſitu ubi nobis aduerſarius p[er]ſuuerat Salomoné multinubú: q[ui] t[é]plú dei extruxit: ſtriſtim respóderá: ut p[er]ſiſiòes reliq[ui]s cùrreré. N[ù]c ne clamitet: & h[ue] & alios in lege patriarchas: & p[h]etas: & ſanctos uíros a nobis eſſe temeratos; p[pon]amus huiuſp[li]ſus: q[ui] multas uxores & c[ò]cubinas habuit de nuptiis uolutaté. Nemo, n[em] melius ſire p[ot]: q[ui] ſit uxor uel mulierillu q[ui] paſſus eſt. Loq[ui] ergo in p[er]uertiis: mulier i[ſ]ſiſiés & audax: inops panis efficif[em]. C[ui]s panis: N[é]pe q[ui] de c[æ]lo deſcédit. Statimq[ui] ſubiungit. Terrige n[æ]s apud eá p[ere]ut: & in p[u]ſandú ífernú incurrút. Qui ſunt terrigenæ: q[ui] apud eá p[ere]ut: V[it]iq[ui] illi q[ui] ſequunſ primú Adá: q[ui] de terra eſt: & n[ò] ſecundú illú q[ui] de c[æ]lo eſt. Et rurſum in alio loco. Sicut in ligno uermis: p[er]dita uíge ſui uxor maleſica. Si auté afterueris: hoc de malis c[ò]uiugibus diſtú eſſe: & ego tibi breuiter reſponde bo. Quæ, n[em] mihi incúbet neceſſitas uenire in dubiú, utq[ui] bona an ma[la] futura ſit: qua[] duxero. Melius eſt in quit habitare in terra deſerta: q[ui] c[ui] uxore litigioſa: & iracunda. Q[u]a rap[em] ſit uxoré fine his uítiis ſueniri: n[ou]it ille q[ui] duxit uoxeré, unde pulchre V[ar]ianus geminus ſublimis orator. Qui n[ò] inq[ui]t litigat: c[æ]elebs eſt. Melius eſt habitare in angulo teſtiq[ui] c[ui] uxore maledica in domo c[ò]. Si domus c[ò]is eſt mariti & uxoris: erigit uoxeré in ſubp[ia]: & c[ò]tumeliá uíro ſacit: qua[]tú magis ſi d[it]ior uxor fueret: & in domo eius uir m[á]ferét. I[nc]pinit, n[on] uoxer[is] ſiro: u[di]o domina eſſe, & uíro ſi offenderit migrádu eſt. Stillidiacia e[i]ciút ho[ſ]em in die hyemali de domo ſua. Similiter & mulier maledica de: p[er]pria domo affiſudis q[ap]pe iuſgiis & quotidiana garrulitate ſacit p[er]fluere domú eius: & eiicit e[ui] de ædibus fuisid eſt de eccl[es]ia. Vnde & ſupra ab ecod[em] Salomone p[er]cipif[em] fili ne ſupſluas. Et apoſtolus ad ebr[æ]os. Propterca inq[ui] debemus i[ſ]tédere amplius hi[ſ] quæ dicunſe: ne forte ſup[fl]uamus. Illud uero q[ui]s taceat: q[ui]d[em] ſub enygmate ſcribit: S[á]guſiugæ tres filiæ erát dilectiſiè dilectæ: ſed iſtæ n[ò] faturauerunt eá: & quartæ n[ò] ſufficit dicereſtatis eſt. Inſernus: & amor mulieris: & terra quæ n[ò] ſaciaq[ui] aquæ: & ignis n[ò] diſcit: ſatis eſt. Si ſanguíſuga diabolus eſt: diaboli filiæ ſunt dilectiſiè dilectæ: qua[] faciari i[ſ]terſe[to]g[ui] cruore non poſſut. Inſernus: & amor mulieris: & terra aren[ſ]: & ignis exæſtuáſ. N[ò] hic de meretrice: n[ò] de adultera diſic[em]. ſed amor mulieris generaliter accuſat: q[ui] ſemp[]iſa[]ciabilis eſt: q[ui] extinſtus accédiſt: & poſt copiá rurſum inops eſt: a[mi]q[ui] uirilé eſſoeminat & excepta paſſiòe qua[] ſuſinet: aliuod non ſinit cogitare. Simile q[ui]d & in ſequenti parabola legimus. Per tria moueſt terra, quartú autem non p[ote]ſt ferre, Si ſeruus regnet: & ſtultus ſi fatureſt panibus: & odioſa uxor ſi habeat uíge: bonú: & ancilla ſi eiicit dominam ſu[am]. Ecce & hic inter malog[ui] magnitudinem uxor p[on]iſt. Quod ſi reſponderis: ſed uxor odioſa: dicam tibi quod & ſupra. A p[er] hoc piculum imminet, ferri graue eſt. Qui enim ducit uoxorem: in ambiguo eſt: utq[ui] odioſam an ąq[ab]ilem ducat. Amor ilius inferno & arenti terræ & incédio comparat.

V

Eniamus ad Eccleſiæſten: de ipſo quoq[ui] teſtimonia pauca ponentes, omnibus tempus eſt: & tempus omni rei ſub c[æ]lo, Tempus parièdi: & tépus moriendi, tépus plantádi, tépus euellédi: q[ui] plátatu eſt.

Cap.XVI.

["pepimus i lege cù Moyſe:moriamur in euâgelo cù Chriſto:platauimus i nuptiis:euellamus p pudicitâ: qd'\nplantatû eſt.Tépus amplexádi:& tépus lôge fieri ab amplexu,Tépus amádi:& tépus odiédi,Tépus belli:& tê\npus pacis,Simulq nos comôonet:ne legé euâgelo ſferamus:ne puritaté uirginitatis putemus nuptiis æquan\ndá:Meliora ſút dicés nouiſima ſermonis:q iniitù eius.Statimq subiúgit:ne dixeris qd facſu eſt,qa dies prio\nres meliores erât:q hi.qa nô ſapiéter iterrogáſti de hoc.Et reddit cauſam Æque dies poſteriores meliores ſunt\nq priores.qa bona inqt eſt ſapiëtia cù hâreditate,In lege,n. ſapiétiá carnis mors ſequebæ occidés,In euange-\nli o ſapiëtiá ſpiritus hâreditas expeſt at æterna.Ecce hoc iueni dixit Eccleſiaſtes :hoiem unu̇ of mille iueni,\nluo ſapiëtia ſpiritus hâreditas expeſt at æterna.Ecce hoc iueni dixit Eccleſiaſtes :hoiem unu̇ of mille iueni,\nli o ſapiëtia ſpiritus hâreditas expeſt at æterna.Ecce hoc iueni dixit Eccleſiaſtes :

ueritatem de eccleſiæ uirginibus, pphetatis, Còplebunt: infantibus & puellis ludetibus plateæ eius. Quid.n. boni eius eſt;& qd pulchru miſi frumetú elecţo;& inuń germinas uirgines, iſtæ ſunt uirgines; de qbus in, xliiii. palmo ſcriptú eſt; adducent: regi uirgines poſt ea, pxime eius afteren: tibi in lætitia & exultatiœ ad ducen: in têplú regis. Sequit: hortus còclusus foror mea ponfa; hortus còclusus ſons ſignatus. Quod clauſum eſt atq: lignatú: ſimilitudiné hahet matris domini: matris & uirginis. Vnde & í ſepulchro Saluatoris no uo:qd í petra duriſſima fuerat exciſum: nec ante nec poſtea quifq poſitus eſt, & tamé hæc uirgo ppeptua: mul ta: eſt mater uirginu, Segq.n. emiſiones tuæ paradifus malogranato: cu fruſtu pomoge. In malogranis & pomis oium uirtutú ſigniſcat: in uirginitate cœceptus; ſtratruelis meus candidus in uirginitate, rubicúdus in martyrio. Et q rubicúdus & candidus eſt: iccirco ſtatim adurif. Guttur eius dulcedines: & totus còcupiſcê tia. Spoſus uirgo laudatus a poſfa uirgine, laudat uicifim uirginé poſam: & dicit ei, Specioſi ſaſti ſut greſſu tui in calciamétis filii Aminadab: qd' interp:taſ populi ſe ſponte offerétis, Virginitas, n. uolútaria eſt, & ideo greſſus eccleſiæ in caſtitatis pulchritudiné collaudan: Nô eſt huius têporis in moré còmentarii oia de Can ticis canticorum uirginitatis pandere sacramenta: quia & hæc ipfa ſaſtidioſo lectori nares contraeſtura non ambigo.

© Cap. XVIII.

Quaſt. Eſaías ſpei noſtræ fideiq myſteri: ſecce uirgo in utero cœcipiet: & pariet filiui, & uocabis no- men eius Emanuel. Scio ludæos opponere ſolere í hebræo uerbû ahalma nô uirginé ſonare: ſed ado- leſcétula. Et re uera uirgo, pprie bethula appella: ,adoleſcétula aút uel puella nô ahalma dicitur: ſed naara. Quid eſt igiſ qd' ſigniſicat ahalma: abſcòditâ uirginé, i.nô ſolú uirginé: ſed cù επιτοσ: id eſ itétioe uirginé, qa nô ois uirgo abſcòdita eſt: nec ab hoium fortuito ſeparata, Deniq: & Rebecca in Genesi ob nimie cœlitaté, & eccleſiæ ty pum: què in ſua uirginitate ſignabat: ahalma ſcribif: nô bethula, ſic manife ſtum eſſe poterit ex ſermonibus pueri Habraa quos loq: in Mefopotamia, & dicit: domine deus domini mei Habraa: ſi tu dirigis uiá mea: ip qua ego ígredior, ecca dum ſtetero ſup fonte: aquæ: uirgo quæ egredi: ſut hau riat aqua: & dixero ad eá: da mihi paululu aquæ ut bibá de hydria tua: & ſe pôderit: & tu bibet: & camelis tuis hauria: hæc erit uo: qua pparuit dominus filio domini mei. In eo, n. loco in quo ait: uirgo quæ egredi: ſut hauriat aqua: in hebraico ſcriptú eſt ahalma, i. uirgo ſecreta: & nimia parentú diligentia cuſtoda. Aut certe oſtédát mihi: ubi hoc uerbo appellen: & nupta: & iper: còſitebor. Ecca uirgo in utero cœcipiet. & pariet fili: ſi nô p[er]ſer: nuptiis uirginitas: p[er]iritus ſcùs cur marita: cur uidu: nô elegit: Ná illo têpore erat Anna ſi lia Phanuelis de tribu After iſignis pudiſit: & ſemp uacans ofonibus & ieiuniis in têplo dei. ſi conuerſatio tantú & bona opa & ieiunia abq: uirginitate ſpù ſci ad ſe mereren: ſuentú: potuit & itſa mater eſſe domi ni. Curramus ad reliqua. Spreuit te inq: & deſpexit uirgo filia ſyon. Quá filiá dixerat: & appellauit & uirginé, ne ſi tantú filiá noiaſſet: abitrarueris & nuptá. Hæc eſt uirgo filia: ad qua alibi dicit: ; Lætare ſterilis qua non paris: erúpe & clama quæ nô parturis, quoniá multi filii deſertæ magis q: eius quæ habet uiij. Ilła de q p Hie remiá loq: deus dicés: Nunq: do obliuſe: ſiponfa ornaméti ſui: aut uirgo ſaſcæ p[er]toralis ſui: De hæc in eade pphetia grade miraculú eſt, qa ſemina circuìederit uiij: & uniuereſtatis parenté uirginis uenter incluferit. Eſto inq: nuptiæ, & uirginitatis ſit diuerſa còdirio: qd ad hoc potes dicere: Si uirgo & uidua fuerint bap[ti]zata: & ita p[er]maſerint: quæ erit iter utra: diuerſitas: Quod de Petro & Ioâne: Anna & Maria dudú diximus hoc p[er]ſi loco, p[er]ſiat, S. in. iter uirginé & uiduá bap[ti]zatas nihil iteret: qa bap[ti]ſma nouú hoïem facit: eade còdirioe & ſcorta atq: p[er]tibula ſi fuerit bap[ti]zata: uirgini bus coæquabunt: Si n. p[er]titeræ nuptiæ nihil noét: uiduæ bap[ti]zata: & p[er]titeræ i meretricibus uoluptates: exponita: corpora publicæ libidini: poſt lauacru: uir ginitatis p[er]mia còſequen: . Aliud eſt puriſſimá menté: & nulla recordatiœ pollutá deo iugere: aliud meminif: ſe amplexu: uiri ſeæda necellitatis: & qd' corpore nô agas: recordatiœ ſimulare. Hieremias q in utero ſancti ficatus eſt: & cognitus in uulua matris: ideo hoc priuilegio fruif: qa uirginitatis erat beatitudini deſtinatus. Et cù oés capti ſint: uaſa quoq: têpli Babylo[n]io uafäte direpta: iſte ſolus liber ab hoſtibus eſt: & ab[pi]tuiatis neſcit iniurias: & a uiſtoribus accipit ſtipédia & Nabuzardan cui de ſanctis ſcô: Nabucodonosor non p[er]c- perat: p[er]cepit de Hieremia. Hoc enim ueq: templú dei eſt: & hæc ſanda ſcô: q: uirginitatis puritate domino còſecran: . At ecòtrario Ezechiel: q p[er]capto: us tenebat: in babylo: e qui têpeta: ab aqlone uenienté uiderat: & turbiné cuëta rapienté ait: Mortua eſt uxor. mea ad uelpera: & ſeci mane: ſiſcut p[er]ceptú mihi erat, p[er]dixerat enim ei dominus: q í die illa apire: os eius: & loquere: & nô taceret amplius. Diligeter attende: donec uxor uierueret: nô habebat libertaté populú comoné: Mori: uxor: & còiugale uinculú ſolui: & abq: ulla trepida tiôe ſemp in ofſicio p[er]phetali eſt. Qui, n. liber uocatus eſt: uere eſ ſeruus chriſti, non ego beatas eſſe uid uas: quæ ita poſt bap[ti]ſimú m[á]ſerint: nec ille: detraho merito: quæ cù uiris i caſtitate p[ar]dúat. Sed ficuti hæ ma- ioris apud deu præmii ſut: quæ nuptiæ còiugali ofſicio ſeruiét: ita & ipſæ æquo aio patian: uirginitaté ſibi præſerri. Si enim illas ſera p[ud]icitia poſt deſpumatæ corporis uoluptates erigit còtra maritas: cur nô inſia perpetuá caſtitatem eſſe ſe nouerint:

F Ruftra iquit hæc loqueris: qa & ep[is]copi & p[er]byteri & diacon: iunius uxoris uiri & habent es filios: ab apoſtolo còſtitu: utur. Quo modo de uirginibus apoſtolus dicit ſe nô habere præceptu: & tamen dat còſiliu: q[ui] miſericordiá còſecutus a domino: & hoc agit in omni illa disputatione, ut ui rginitaté præferat matrimonio: & ſuadet: qd' ip[er]are nô audet. ne iniicere uidea: laqueu: & plus ſponere p[er]dés: q po: teſt hominum ſuſtine: natura: ita & i eccleſiáſtico ordine còſitu: do, qa rudis ex gétibus còſtitueb: eccleſiá, leuiora nup credétibus dat p[er]ceptane: territi ferre nô poſſent. Deniq: & Apoſtoli & ſeniores de hierofoly mi litteras mittunt: ut non amplius imponatur oneris hi: qui de gentibus crediderunt: niſi ut abſtine: ſe ab id: oatria: & a fornicatione: & a ſanguine: & a ſuffocatis: & quaſi paruulis atq: infantibus lac potum dant:

xx iiiii

non solidíi cíbum.nec præcipiút de cōtinentia.nec de uirginitate significat.nec ad ieiunia puocant.nec q. di-
cunt illud:q'd'in euâgeli o ad apoſtolos dirigí:ne habeát duas tunicas.nec perá.nec es in zonis.nec uirgá in
manu.nec calciamenta in pedibus.Aut certe illud:fi uis pſeſtus eſſe:uade & uende oíia tua:& da paupibus&
ueni ſequere me.Si enim adoleſſes ille:q ſe iactaueát cuéta ſeciffe quæ legis ſunt:audiés hoc triftis abit: ga
habebat poffeffiones multas:& pharifæi huiuſeemodi domini ſententiá ſubſannabat:quátó magis tanta gê-
tiú multitudo,cui ſumma uirtus erat aliena nô rape:nô habebat necefſe pceptú de caſtitate,& cōtinéta per
petua.qbus ſcribebat:ut abſtinerét ſe ab idolis.& a fornicatione.& in qbus audiebat fornicatio.& talis for-
nicatio quæ nec itér gêtes qde'eſt.Sed & ipfa epifopalis eleſtio mecú facit.Nô.n.dicít eligatur epícopus q
uná ducat uxoré:& filios faciat ſed q uná habuerit uxoré & filios in oí subditos diſciplina,certe cōſiteris:nô
poſſe eſſe epícopú q in epícopatu filios faciat.Aliquo fi dephéſus fuerit:nô qúi uir tenebí:ſed qíi adulter
dánabí:Aut pmitte ſacerdotibus exercere opa nuptiag:ut idé ſint uirgines.qd'u mariti.Aut fi ſacerdotibus
nunc q: fidelis orare nô pôt:nifi careat officio cíugali: ſacerdoti cui ſemp pro populo offerêda ſunt ſacriſiá-
offerebát:nô ſolum in domibus ſuis nô erant:ſed purificabané ad tépus ab uxoribus ſeparati.& uinú & fiſe
ram nô bibebát.q ſolent libidiné.puocare,Eligunf mariti in ſacerdotiú.nô nego:quia nô ſunt táti uirgines;
quantí necefſarii ſunt ſacerdotes.Nunqda in exercitu forſtífimus quiſqúeligédus eſt:iccirco nô aſſumen-
& iſeriores:cú oës fortes eſſe nô poſſint:Si exercitus uiribus tantú ſtare:& nô etíá numero militú:abiicere-
tur ibecilliores.Núc & ſecudag: & tertiag: uiriu gradus affuſimi:ut turba & numero exercitus cōpleatur.Et
quo modo inqes frequéter in ordinatíſe ſacerdotali uirgo negligí: & maritis affuſní: & Quia ſorte caſtera
opó nô habet uirginitati congruéta,aut uirgo puta: & nô eſt aut eſt uirginitas infamis.aut certe ipfa uirgí-
nitas ei párít ſubpiá,& dú ſibi applaudit de ſola corporis caſtitate uirtutes cæteras negligít.nô fouet paupes,
pecuïna cupidior eſt.euenit itérdu ut triftior uortus.adductú ſupciliú:iceſſus pòpáge ſerculis filílis offen-
dat populú,& quia nihil habet q'd'rephédat in uita:habituá folú oderit & incſſum.Multi eligunf nô amore
ſui,ſed alterius odio.In pleríſqúa ſuſragiút mere:ſola ſimplicitas,& alterius prudétiæ & calliditati quaſi malí-
tiæ opponié.Nónunq errat plebis uulgíq: iudicíu & in ſacerdotibus còprobádis: unuſqſqú Luis moribus fa-
uet.ut nô tam bonu qúi ſui similé quaerát ppoſtitú.Euenit aliquotíés:ut mariti qua pars maior in populo eſt
maritis qíi ſibi applaudát.& in eo ſe arbitrenf minores nô eſſe uirginibus:fi maritú uirgini pferát.Dicam ali
quid:q'd forſitan cú multoq: offenſa dictúrus ſum,ſed boni nô mihi iraſcen:q:ea os peccati cōſciétia non re
mordebit.Interdú hoc & pontificú uitio accidit.q nô meliores:ſed argutiores in cleg:eligút:& ſimplicitores
quoſq:atq: inocentes ihabiles putát:uel affinibus & cognatis quaſi terrenæ militiæ officia largiun:ſi ſue di-
uitú obediút iuſſiòi.Quodq: his peius eſt:illis clericatus donát gradusquóſut obſequiis deliniti.Aliogn
ſi iuxta ſentétiá apoſtol:nô erut epícopi nifi mariti:ipſe apoſtolus epícopus eſſe nô debuit:q dixit:uolo au
oës ſic eſſe ficut ego ſum.ET Ioánes idignus eſſe hoc gradu æſtimabí: & oës uirgines & continétes,qbus qíi
pulcherrimis gémis eccleſiæ monile decoraſ.Epícopus & pſbiter & diaconus nô ſut meritoq: noíá ſed offi-
cioq: Nec dící:ſiqs epícopus deſiderat:bonú deſiderat gradú:ſed bonú opus deſidarat. q in maiori ordine
coſſitutus poſſit ſui uelit:occaſioné exercédag: habere uirtutú,

O

Portet ergo epícopú irrephéſibilé eſſe:ut nulli uitio mácipatus ſit.unius uxoris uirú:q una uxoré ha
buerit:nô habeat,fobriú: ſue ut melius í græco dící: uigiláté,id é NHPOAEOV hoc nunc enim figni
ficat σωρόπαν ornatú & caſtitate & moribus, hóspitalé ut imite: Habraá: & cú peregrinis ímo ipo-
grinis Chriſtu ſulcipiat doſtoré.Nihil enim pdeſt cōſciétia uirtutú fru:nifi & creditú ſibi populi poſſit in-
ſtruere,ut ualeat exhortari in doſtrina:& eoq cōtradicunt redarguere,nô uinoletú:qa ſemp in ſanctis ſan-
ctoq: eſt.& q offert hoſtias:uinú & ficerá nô bibet,quia in uino luxuria eſt.Sic bibat epícopus:ut an biberit
ignoreſ.nô pcoſſoré.i q cōſciétias nô pcutiat ſinguloq:neq: enim pugilé deſcribit fermo apoſtolicus:ſed pô
tiſicé iflituit qd facere nô deberet,docet núc e regioq qd faciat,ſed modeſtu:nô litigioſum:nô cupidíu:domú
ſua bene regenté:filios habéte ſubditos cu oí caſtitate.Vide quaſt pudicitia exigaſ in epícopo,ut fi filiæ eius
ípu dici fuerit:ipſe epícopus eſſe nô poſſit,& eodé uitio offédat deú:quo offenderit Heli pôtife:q corripue
rat qde filios:ſed qa nô abiecerat deſinuéctes:retrorſum cecidit:& mortuus eſt: lucerna dei ante q extingue-
reſ.Mulieres ſimiliter pudicas & reliq.i n ofi gradu & ſexu tenet pudicitia principatu.Cernis igitq: epícopus
pſbiter & diaconus nô ideo ſint beati:quia epícopi uel pſbiteri ſint aut diaconi:ſed ſi uirtutes habuerint no
minú fuog: & officiog: Aliogn ſi diaconus ſanctior epícopo ſuo fuerit:nô ex eoq inferior gradu eſt: apud
Chriſtu deterior erit.Abfit,aut Stephanus diaconus:q primus martyrio coronatus eſt: minor futurus eſt in
regno cælog multis epícopis & Timotheo ac Tito:quos ut ſubicere nô audeo:ita nec anteponere.Quó in
legiòibus & exercitu ſut duces:ſut tribuni:ſut céturióes:ſut ſerétarii:ac leuis armaturæ:& miles gregarius:&
manipuli:cōmíſlaq: pugna:uacát noíá dignitatú;& ſola fortitudo qrif: Ita in hoc campo & plio:quo contra
dæmones dimicamus:nô quaerútur noíá ſed opa,& glorioſior ille ſub uero imperatore Chriſto:nô qui nobi
lior:ſed qui fortior eſt.

Q. Cap.XXI.

A

T dicí:fi oës uirgines fuerint:quo mò ſtabit humanú genus? Par pari íferá.Si oës uiduæ fuerit:u el in
mímonio cōtinétes: quo mò ſtirps mortaliú ppagabí: Hac rône nihil oíno erit: ne aliud eſſe deſi-
ſtat. Verbi gratia,fi cuéti philofophi ſint: agricolæ nô erut.Quid loórt de agricolis:nô oratores: non
iurícoſulti:nô reliquag: artiú pceptores.Si unuuerſi príipes:q erit miles.Si oës caput: cuus uocabun: ca-
put:cú caſtera mébra deſuerit? Vereris ne ſi uirginitaté plures appetierit:ceſſent eſſe lupæ:ceſſent adulteræ:

25

ne infantes in urbibus uillifcq nō uagiát. Quotidie mœccchoru fanguis effundifd: adulteria dánatur: & inter ipſas leges & ſecures ac tribunalia flagrás libido dánatur. Noli metuere ne oés uirgines fiát, difficilis res eſt uirginitas, & ideo rara:qa difficilis, multi uocati; pauci elecſi, cupe plurimoge eſt; perſeuerare paucog, unde & gráde pmiú eorúq:ui perſeuerauerit. Si oés uirgines eé poſſent: nunq & dominus diceret: q pót capere capiat, & apoſtolus in ſuadédo trepidare:de uirgibusu aŭt præceptu domini nō habeo. Et cur iquies: creata ſunt genitalia:& ſic a códitore ſapiétiſſimo fabricati ſumus:ut mutuő noſtrí patiamur ardóre:& geſtiamus in naturalé copulá? Periclitamur reſpòſionis uerecúdia:& ſ quali inter duos ſcopulos & quaſdá necſſatit & pudicitia συπληναγαωαο hinc atq: inde uel pudoris uel cauſæ naufragiú ſuftinemus, ſi ad ppoſita reſpondeamus;pufore ſuffundimur. Si pudor iperit filétiú:qui de loco uidebimur cedere:& aduerſario ſeriédi occafioné dare. Melius eſt tamé clauſis qd dicitur oculis: Andabataq: more pugnare: q directa ſpícula clypeo nō repellere ueritatis. Poterá quidé dicere. Quo mō Poſterior pars corporis & meatus:p qué alui ſterco ra egeruné relegatus eſt ab oculis:& ſ quali poſt tergú poſitus:ita & hic q ſub uétre eſt ad digerédos húores & potus:qbus uenæ corporis irrigan:ia deo códitus eſt. Sed quoniá ipa organa & genitaliú fabrica & nfa ſœminarunq: discreto:& receptacula uuluæad ſuſcipédos & coalédos ſœtus códita:fexus differétia prædicat: hoc breuiter reſpòdebo. Nung ergo ceſſemus a libidine:ne fruſtra huiuſcemodi mébra portemus. Cur ení maritus ſe abſtineat ab uxore? Cur caſta uidua perſeuerit. Si ad hoc tátú nati ſumus:ut pecuſú more uiuamus? Aut qd mihi nocebit:ſi cù uxore mea alius còcubuerit? Quo mō ení détiu officiú eſt mādere:& í aluú ea quæ ſút mála tráſmittere: & nō habet crimé qui cōiugi meæ pané dederit:ita ſi genitaliú hoc é officiú: ut ſemp ſruſa natura ſua:meá laſſitudiné alterius uires ſuperét: & uxoris ut ita dixerí ardétiſſimá gulaú fortuſaḥ líbido reſtinguat. Quid ſibi aŭt ſult apoſtolus:ut ad cōtinétiá cohorté:ſi cōtra naturá eſt? Quid ipſe domi nus qui eunuchoq: pcpit uarietates? Certe apoſtolus:q ad ſua nos, puocat pudicitia:debet còtanter; audire: cur portas ueretrú o Paule? Cur a ſexu ſœminarú barba:piſalíaq: mébroq: qualitate diſtiguereis? Tua nō í tumefcút papillae:nō dilatátur renes:nō poſtus artaſ; uox obſoletior eſt, ſermo fortior; & hirſutú ſuperciliú, fruſtra hæc oía uiroq: hés:ſi cōplexu nō uteris ſœminaq, cōpellar aliquid loqui:& infiſpiés fieri. Sed uos me ut loqui audea coegeſtis, domíni noſter atq: ſaluator: qui cù in forma dei eſt: formá ſerui dignatus eſt affúmere; ſaſtus obediés patri uſq: ad morté, morté aŭt crucis. Quid necſſe erat:ut í his mébris nafcereſt:qbus uſurus nō erat? Qui certe ut ſexu oſtederét:ét circúcibus eſt? Cur Ioáne apoſtolú & Baptíſta ſua dilectiōe caſtrauit:quos uiros nafcí fecerat? Qui in Chriſtú credimus; Chriſti ſeſtemur exépla. Et ſnoueramus illú iuexta carné: ſed ía núc nō nouimus eú ſecuſú carné. Certe í reſurrecſione eadé erit corporú ſubſtítia:qua núc utimur:licet auſt Gloria, Ná & Saluitor in tátú ipſum corpus habuit poſt reſurrecſione:in quo crucifixus eſt:ut manus pforatas clauſis:& lateris uulnus oſtederet. Porro ſi clauſis ingreſſus eſt hoſtii:qd húanoq: cor porú natura nō patitur:ergo & Petru & dominú negabimus uera habuſſe corpora: qa ábulauerút ſup aſq: quod cōtra naturá eſt. In reſurrecſione mortuorú nō nubent:neq nubétur, ſed ſimiles erunt angelis. Quod alii poſtea in cælis futuri ſunt:hoc uirgines in terra eé cœperút. Si angelog: nobis ſimilitudo pmittur: iter angelos aŭt nō eſt fexus nec diuerſitas:aut fine ſexu erimus:q angeli ſút aut eſt q liqdo còprobat: reſurgete tes in pprio ſexu: fexus nō ſugemur ofſicio.

T. Cap.XXII.

Erú quid agimus argumétis: & ppoſitiones aduerſarii callida cupimus reſpòſione ſuperare? Vetera
tráſuerit,ecce ſacta ſunt omnia noua,currá per apoſtolorú ſententias. Et quo mō in Salomonis exem
plis breues expoliúculas ſubdidi ob intelligédi facilitaté:ita & núc caſtitatis & cōtinétiæ chriſtiaæ
exépla replicabo, & de multis teſtimoniis ſ quali unú corpus efficiá;quo & nihil qd ad pudicitiá ptineat; præ
termitta: & nimia plixitatis dćliné faſtidiú, ſcribit íter cætera Paulus apoſtolus ad roanos. Qué ergo fruſtú
habuſtis túc in illis; in quibus núc erubecſitis; ná finis illoq: mors eſt, núc uero liberati a peccato: ſerui auté
dei ſaſti; habetis fruſtú ueſtru in ſanctificationé, ſiné uero uitá æterná, puto q & nuptiarú finis mors ſit, fru
cús auté ſanctificationis: qui uel ad uirginitaté uel ad cōtinétiá ptinet; uita pèſa: æterna, ac deinde, itaq: fra-
tres mei & uos morſtatis eſtis legi p corpus Chriſti, ut ſitis alterius q ex mortuis reſurrexit: ut fruſtificetis
deo. Cú.n. eſſemus in carne: paffiones peccatoq: quæ p legé erat: opabatur in mébris noſtris, ut fruſtificarét
morti. Núc aŭt ſoluti ſumus a lege mortis, í qua detínébamur, ut ſeriamus ínouitate ſpúſ, & nō in uetuſta-
te litteræ, ſaciebamus ea quæ carnis erát, & fruſtificabamus morti. Núc aŭt qa mortui ſumus legi p corpus
Chriſti: fruſtificemus deo, ut ſimus eius: qui ex mortuis reſurrexit. Necnō & in alio loco cù prædixiſſet: ſcio
qa lex ſpiritalis eſt. Et cù de uiolétia carnis: q crebro nos ípellat facere: qd nolimus: latius diſputaſſet: ad ex-
tremú intulit: In ſelix ego hoq: gs me liberabit de corpore mortis huius: gratia dei p leſú Chriſtú dominú no-
ſtru. Et iterú, Ipe igitur mente ſeruio legi deicarne aŭt legi peccati. Et nihil dánatiōis eſt his: qui ſút í Chri-
ſto iefu: q nō ſecuſú carnem ábulant. lex ení ſpiritus in Chriſto iefu liberauit a lege peccati & mortis. Ac ma
nifeſtius in cōlequetibus docet chriſtianos nō ambulare ſecuſú carné: ſed ſecuſú ſpiritu dicés. Qui, n. ſecun
dú carné ſunt: quæ ſunt carnis ſapiunt: q uero ſecuſú ſpiritu: quæ ſunt ſpiritus ſentiunt. Ná prudétia car-
nis mors eſt: prudétia aŭt ſpiritus uita & pax, quoniá prudétia carnis inimica eſt deo, legi aŭt dei nô ſubiicí.
nec enim poteſt. Qui aŭt in carne ſunt: deo placere nō poſſunt. Vos auté in carne nō eſtis: ſed in pſú, si tamé
ſpiritus dei habitat in uobis, & reliqua uſq: ad illú locum: in quo ait: ergo fratres debitores ſumus nō carní:
ut ſecuſú carné uiuamus. Si auté ſecuſum carné uixeritis: moriemini. Si auté ſpiritu ſacta mortificaeritis:
uiuetus. Quicunq: enim ſpiritus dei aguntur: iiili dei ſunt. Si prudentia carnis inimicitia eſt in deum: & qui
in carne ſunt: deo placere nō poſſunt: arbitror eos q ſeruít ut officio cōiugali: q prudétia carnis diligant: & in
carne ſint. A qua nos retrahés apoſtolus: & iungés ſpirituí deinceps loquiſt. Obſcro uos fratres per miſeri

d

cordiā dei:ut exhibeatis corpora ueſtra hoſtiuā uiuēt:ſanctā:deo placēt:ē:ronale obſequiū ueſtrum.Et nolite
coſformari huic ſæculo,ſed reformamini in nouiitate ſenſus ueſtri,ut p[]betis quæ ſit uolūtas dei bona & bene
placēs & p[]ſecta.Dico eni p[]gratiā quæ data eſt mihi:ioibus qui ſunt inter uos:nò plus ſapere q[]o oportet ſape:
dé græce ſcriptu[]e éiσ τοσωρον εἰν: coſideremus ſentétiā apofoli:Reformamini inſt nouitate ſenſus ue-
ſtri:ut probetis quæ ſit uolūtas dei bona & bene placēs & p[]erſecta.Quod dicti:huiuſcemi oſt. Coçedit q[]
nequeus nuptias:coçedit digamiā.& ſi neceſſe fuerit:fornicatōi & adulterio p[]ſert et trigamiā.Sed nos qui cor-
poranoftraexhibere debemus:hoſtiuā uiuā:ſactā:placēt:deo:ronabile obſequiū noſtru:nò quid cōcedat de-
us:ſed quid uelit:coſideremus,ut probemus q[]u ſit uolūtas dei bona & bene placēs & p[]ſecta.ergo q[]d' coçedit
nec bonu nec p[]oſés eſt:nec p[]eſtū, Redditq[]a:cur hoc ſuadeat:ſcièces tépus:qa hora eſt ai nos de ſonno
ſurgere.Nunc aŭt pp[]ior eſt noſtra falus;q[]u c[]u credidimus, nox p[]eſſit, dies aŭt appropi quauit. & in extremo:
induimini dominu leſu chriftu: & carnis curā ne feceritis in deſideriis.Aliuē e[]uolūtas de:aliud indulgētia,
paruulis in Chriſto:lac uobis potu dedi:nò eſca.necdu eni poteratis:ſed neq[]a nunc p[]oteſtis. Adhuc eni
tes eſtis qa qui aſialis eſt:nò percipit ea q[]u ſpiritus dei ſunt,ſultitia eni illi eſt:nec p[]oteſt intelligere:qa p[]irita-
liter diuicidatur,ſte nò perſecto caſtatis cib[]o:fed rudi nuptiag[]a ſacte nutri:ſut per hoſem moris:ſic per
hominé reſurrectio mortuorù.Quo m[]o in Adá omnes moriunt:ſic in Chriſto o[]es uiuificabuſt.Seruiuimus
in lege ueteri Adá:ſeruiamus in euageliouo Adá,ſaſtus eſt eni primus h[]o Adá in aíam uiuente: & nouſſi-
lemus Adá in ſpiritu uiuificanté.Primus h[]o de terra terrenus:ſecúdus h[]o de c[]ælo c[]æleſtis.Qualis terrenus:ta
les & terreni,& qualis c[]æleſtis: tales & c[]æleſtes.Sicut portauimus imaginé terreni:portemus etiá imaginé
caſeſtis.Hoc auſt dico ſſes:qa caro & fanguis regnú dei p[]oſſidere nò p[]oſſunt:nec p[]roptio incorrupto:incorruptam
p[]oſſidebit.Hoc tá clage eſt:ut nulla exſpositione queat maniſſtus fieri.Caro inquiit & fanguis regnú dei p[]
re c[]u chríſto.p[]pter q[]d' & ſtudioliſſime nimitur ſiu e[]u in corpore p[]er ſtra extra corpus placere deo. Et ut plenius
exponeret:quales nos eſſe uellet:in alio loco docet dicés:Defpondi.n.uos uni uiro:uiingé caſtam exhibere
chríſto.Quod ſi ad totá eccleſiá credétiu[u]o uolueris referre: & i h[]ac deſp[]oſatióe chríſti: & marítatas & digamas
& uiduas & uirgines c[]ôtineri:hoc quoq[]:p nobis ſacit.Ná d[]ú o[]es ad p[]udicitiá & præmiu[u] uirginitiatis inuitat
ob[]tédit cu[]eſis gradibus uirginitate e[]e p[]rióre.Rurſuq[]:d al Galathas:Ex operibus i[]gt legis:nò juſtificab[]i o[]
caro.Opera legis & nuptiæ ſunt.unde & maledicútur in ea: qui n[]o habét filios.Quæ ſi c[]oçedun[] etiá in euá
gelio:aliud eſt indulgétia infirmitati tribuere:aliud uirtutibus p[]m[]ia polliſteri.

Cap. XXIII.

D
lícá & ego nuptiatoribus meis: qui p[]oſt caſtitaté & diuturná c[]ôtinétia ſiudát ad coitú: & pecudú more
lafciuút:ſic inſpiétes eſt:ut c[]o[]cperitis ſpiritu:núc carne c[]os[]umemini: Táta p[]aſſi eſtis fine cá: Apo
ſtolus q[]o c[]ôtinétia quib[]uſdam nodos relaxat: & dimittit frena currentibus p[]pter infirmitatem car-
nis hoc facit. Contra quam ſcribens denuo loquitur dícens, ſpiritu ambulate: & deſideria carnis n[]o p[]ſic[
]tis. Caro enim concupiſcit aduerſus ſpiritu[m] & ſpiritus aduerſus carné.N[]o nec eſt n[]o de operibus car
nis dicere:qa l[]ógu eſt,& ſacile p[]ot de apoſtoli epiſtola ſumere:q[]u uoluerit. Dicá t[]atú de ſp[]u:cuui ſruſtus ſi[]t
caritas;g[]audiu:puax:l[]ogánimitas:bonitas;benignitas:fides:máſuetudo:c[]ôtinétia. O[]es iuirtutes ſpiritus quaſi
foliſſimú fundamé[t]ú;& ſublime culmé c[]ôtinétia ſuſſetat. & protegit, aduerſu h[]uiuſcemodi n[]o é lex. Qui
aŭt ſunt chríſti: carné ſua cruciſixerút c[]u uitiis & c[]o[c]upíſcétiis.Si uiuimus ſpiritu: ſpiritu & ábulemus. Qui
c[]u chríſto carné noſtra[] & p[]aſſiones eius deſideriá: cruciſiximus: quid rurſum ea quæ carnis ſunt agere cupi-
mus: Quod c[]uq[]:b ſeminauerit homo: hoc & metet. Qui ſeminat in carne ſua:de carne metet corruptionem.
Qui aŭt ſeminat in ſpiritu:de ſpiritu metet uita[]aterná. Aſtimo q[]u i[]uxoré habet q[]diu reuertiſ ad idip[]m:
ne tétet e[]u ſathanas:in carne ſeminet & n[]o in ſpiritu. Qui aŭt in carne ſeminat n[]o ego:ſed apoſtolus loquú
q[]u metat corruptioné. E[]legit nos in chríſto deus p[]f ante múdi c[]oftitioné:ut eſſemus ſancti & ímaculati co
rát eo. Ambulauimus in c[]o[c]upíſcétiis carnis ſacítes uolútaté eius, & cogitationé. & ſuimus filii iræ: ſicit &
c[]æteri. N[]uc aŭt correſſu c[]aituít: & c[]oſedere nos ſecit in c[]æleſtibus í chríſto leſu:ut deponamus ſecundú p[]ro
rem c[]ouerſationé ueteré hominé: qui corrumpit: iuxta deſideria erroris, & aptari illa benedictio p[]oſſit quæ
miſſam ad Epheſios epiſtolá: talí fine c[]o]cludit. Gratia uobis c[]u o[]ibus qui diligunt dominu in c[]orruptioné.
Conuerſationo noſtra in c[]ælis eſt. Vnde & Saluatoré expeſtamus dominu noſtru leſum. Chriſtu:q[]u tranſſigura
bit corpus humilitatis noſtra[]e c[]oſforme corpori gloriæ ſuæ. Quæc[]uq[]:b ergo ſunt uera:quæc[]uq[]:b p[]udicaq[]uæ
cun[]q[]:b iuſta:quæc[]uq[]:b ad caſtitaté ptinétia[i]iis copulemur, h[]æc ſquamur. Re co[c]ciliauít nos chríſtus in corpo-
re ſuo deo patri p[]morte,& exhibit ſanctos & ímaculatos & abſe q[]:b ulla reprehéſione cor á ſe. In quo & c[]ircú
citi lumus circuſiſione n[]o manuſacta in exp[]olitioné corporis carnis: ſed circuſiſione chríſti coſepulti ei in
baptísmo: in quo & c[]u furreximus. Si ergo reſurreximus c[]u chríſto:ea qu[]a ſurſú ſunt qu[]æramus, ubi chri-
ſtus eſt in d[]extera dei ſedés. ea ſap[]iamus quæ ſurſum ſunt:non quæ ſup terram. Mortui enim ſumus: & uita
noſtra abſcondita eſt c[]u chríſto in deo. Cum enim chríſtus apparuerit uita n[]a: tunc & nos apparebimus c[]
iſp[]o í gloria. Nemo militans deo: implicat ſe ne gociis ſæcularibus. ut p[]oſt ei placere: qui ſe elegit, apparuit
ení g[]ra dei o[]ibus ho[]ibus erudiés nos ut abnega ntes impietatem; & ſæcularia deſideriá: & caſte & iuſte & p[]ie
uiuamus in p[]ſenti ſæculo.

C
Cap. XXIII.

26

Dles mihi deficiet: si uoluerò omnia caſtatis de apoſtolo perſenta memorare, iſta ſunt: de quibus ad apoſtolos dominus loquebaſ. Aduc multa héo uobis dicere: ſed nò poteſtis ea portare mò. Cù aŭt ue nerit ille ſpùs ueritatis: docebit uos omne ueritate: poſt crucé chriſtù; ſtati in aſtibus apoſtoloæ, una domus Philippi euægelitæ: quadrigá pducit uirginú filiæ, ut Cæſarea in qua ex gétibus eccleſia per Céturi oné Corneliú fuerat dedicata: et uirginú puellæ: þberet exépla. Cùq. dominus i: euangelio dixerit lex & p: phetæ uſq. ad Ioánem, iſtæ quia uirgines erat: et poſt Ioánem prophetaſe referuné. Necq. ení poterant uete ris teſtaméti lege retineri: quæ uirginitatis ſulferát claritate, Tráſeamus ad Iacobum q. frater domini dicēbat: tantæ ſanctitatis tantæq. iuſtitiæ & perpetuæ uirginitatis: ut Iofephus quoq: hiftoricus Iudæoq. pro: pter huius necé hierofolimá ſubuſla: referat. Hic primus epiſcopus ex iudæis hierofolimæ credétis eccleſiæ ad qué Paulus cù Tito Barnabaq: pgebat: loqur in epiſtola ſua: Nolite errare ſres mei dilecti: omne bonú datú: & ois perſecta donatio deſurum eſt deſcédens a pfe luminú; apud qué nò eſt differentia: aut auerſiòs obúbraculu: uolens genuit nos uerbo ueritatis: ut ſimus primiciæ creaturaq. eius, uirgo myſtice uirginitate docet. Oe pſectú donú deſurú deſcédit: nò a quolibet: ſed a patre luminú; q. dicit ad apoſtolos: uos eſtis lux múdi, apud qué nò eſt differentia iudæi ſue gentilis, nec illa umbra quæ uerſobaſ in lege: p[er]mit eos: qui d. na tōnibus crediderút. ſed uerbo nos genuit: & uerbo ueritatis, qa. umbra & imago & quæda: ſpés ueritatis p[er]ſe fit in lege: ut ſimus primiciæ creaturaq. eius. Et quomò iſpe primogenitus ex mortuis: o[ſ]es in ſe mortuos ſu: ſcitauiu: ſic iſpe uirgo primicias uirginú ſuag: in ſe uirgine dedicauit. Petrus quoq: qd de uocatione gentium ſentiat: cōtěplemur: Benedictus deus inquit & p[er] domini noſtri leſu Chriſtú ſecu[d] magná miſericordiá ſuá regeneratu[n] nos in ſp[er] uite p[er] ſurrectioné ſeu chriſtú ſe mortuis: in h[ar]ereditate: incorruptá & imaculatá & imarceſſibilisé quæ ſeruatur in cælis: in uos qui uirtute dei cuſtodimini per ſidé, in ſaluté: quæ præparata eſt reuelari in t[é]pore nouiflimo. Vbi i[con] corrupta: p[ic]dicaſ: h[ar]editas: & imaculata: & imarceſſibilis: & p[ar]pata i: cæ lis: & i: in t[é]pus nouiflimú ſeruata: & ſp[er] uite: a[ter]na: quádo nò nubét neq: nubent: i: ibi alii uerbis uirgini t[at]p[er]uiilegia deſcribú[que]. N[am] i: ſequ[it]ibus hoc iſp[u] docet: pp hoc accíti lúbos méſtis uelſtra: uigilátes p[er]ſte: ſperate in e[ra] gratiáquæ uobis deferéda eſt in reuelationé ſeu chriſtú q[ui] filiis obediétiæ nò cōſormemini p[ri] ribus ignoratæ: ſu: deſideriis, ſed ſecum eum q. uos uocauit ſanctú: & i[pi] ſancti eſtote in omni c[or]ſanctatione, Scriptú eſt: n[am] Sácti eſtote: qa: ego ſanctus ſú, neq: n, corruptibili auro & argéto redépti fumus: ſed p[ri]tio ſo fangue imaculati agni ſeu chriſtú: ut caſſificemus a[ſ]ías noſtras in obediétiæ ueritatis: renati nò ex coitu corruptibili: ſed i[con] corruptibili: p[er] ſeru[b] ſuiuétis dei & permanéntis: & p[er]ſicut lapides uiui a[di]ſeſicemur in domú ſpiritalé ſanctum facerdotium offerétes ſpiritales ui[ci]tāns: p[er] Chriſtú dominú noſtrum. Nos ení ſumus ge: memur eade[] c[ou]erſatione qua Chriſtus: quonía qui paſſus eſt carne: q[ui]eit a peccato: ut nequaq: in deſideriis ho[mi]um: ſed i: uolútate dei: ſiliqu[ui] in carne t[é]pus exigamus, S[uff]icit: n, nobis p[er]teritú t[é]pus: quádo ábulauimus i[ux] turiis & deſideriis: cæteritq. uitiis, Grádia nobis: p[ri]tioſa uirginitatis, p[mi]ſſa donauit, ut p[h]ac efficiamur diuinú c[of]fortes naturæ: fugiéttes e[ra] quæ in múndo eſt c[or]cupiſcetiá corruptiòsis. Nouit domini p[ios] de tenta tione eripere: & i[ni]quos cruciandos in dié iudicii referuare, p[ci]pue eos qui poſt carne in deſideriis pollutiòsis ábulát: & dánationes deſpiciut audaces & p[ca]ces. Iſt[ui]n, q[ui]a[ſ] irrónabilia iuméta in uétrem & libidiné, p[ni] ſút blasphemátés: qui in corruptione ſua corru[pe]n[en]: recipientq. mercedé iniquitatis: luxuriá q. pu[ta]t delitias e[ri] i: iuſticiá fordes & maculas: & nihil aliu[n]s de uoluptatibus cogitátes: Qui habét oculos plenos adulterior: & infaciibili libidine: & decipiut a[ſ]ías necdú Chriſtú caritate robuſtās: loquútur ení uerba tuméta. Et inſo[ct]os facile illecebris carnis irretiút: reprimittétes eis libertate: c[ui] i[pi] ſerui uitióq. ſintiatq. luxuriæ & corruptiòsis. Vnufq[ui]que: ení ei ſubiacet paſſioni: qua ui[c]itur. Quod i[ſ] fugiéttes coquinatióes múdi per ſcientí: ſalua[tor]is noſtri ſeu chriſtú i: uſde rurſus ſupan[que] ante ſupauerát: ſaſtá ſút eis nouiflima peiora prioribus, Melí uſq. eis erat nò eſſe uiá iuſtitiæ: q[ui] poſt agnitioné retroríu[c] couerti: & relinquere ſanctú mandatu: quod eis tra ditú fuerat. C[ó]pletuq. eſt in eis ueriflimú illud, p[uer]biú: Canis reuerſus eſt ad ſuú uomitú. Et ſus lota eſt in uolutabro luti.

¶ Cap. XXV.

N Oluí omné j[oc]u[que] ſecu[d]æ Petri epiſtolæ ponere: me l[og]u: faceré: ſed t[á]túmodo oſt[é]di ſpùs ſancti uatici n[io] buijs t[é]poris & doctores & h[ar]efim prenúciatá. Deniq. manifeſtius eos denotat dicés: Venient ení nouiflimis diebus iluſores ſeducés: iux[ta]pria deſideriá ábulantes: & c[æ]tera. Deſcripſit fermo apoſtolicus louinanú loquété buccis tumentibus: & inflata uerba trutináté: reprimittété i: c[æ]lis libertaté: c[ui] p[of]e corruptionis ſeruus fit: a[toq] luxuriæ carnis, reuertés ad uomitú ſuú. N[am] c[ui] m[ò]achum e[mi] ſe i: a[ci]títet: & poſt fordiá t[un]icá: & nudos pedes: & c[ib]ariú pané: & aquæ potú: ad cádidá uelté: & nitidá cutem: ad mul[um] & elaboratas carnes: ad iura Apitii & Paxamii: ad balneas quoq: ac friticulas & popinas ſe c[of]erat: maní ſeſtú eſt: q[ui] terrá c[æ]lo: uiúta uirtutibus: a[er]cé præſert Chriſto: & purpurá coloris eius putet regna c[æ]lorú. Et ta men ille formoſus monachus: c[ra]ſus nitidus: dea]lbatus: & quaſi ſp[ol]us ſemp incedés: aut uxoré ducat: ut æq l[é] uirginitaté nuptiis prober, aut fi nò duxerit: fruſtra c[ô]tra nos uerbis agit: c[ui] opere nobil[um] fit. Sed & lo[ia] n[es] in eadé uerba c[ô]cordat, Nolite diligere múdu[que] neq: ea qu[em] in múndo ſunt. Si quis diligit múdu[que] nò eſt ca ritas patris in eo, quonía o[ſ] quod in múndo eſt: deſideriú carnis eſt, & deſideriú oculoq. & ſuperbia huius uí: tæ: quæ nò eſt de patre: ſed de múndo eſt: & múdus præterit: & deſideriú eius, q[ui] aút facit uoluntaté dei: manet in a[et]ernú, Mádatum nouum ſcripſi uobis, q[ed] eſt ueriflimum: & in Chriſto & in nobis, quia tenebræ præte zierúr: & lux i[u] lucet. Et rur[us] cariſſimi n[unc] fili dei ſumus, & nec d[u] apparuit: quid futuri ſumus. Sc[im]us a[ut] quia ſi apparuerit: ſimiles ei erimus, quonía uidebimus eum ſuti eſt. Et omnis qui habet hanc ſpem: caſtifi cat ſemetipſum: ſi[c]t & ille caſtus eſt. In hoc perſecta eſt noſtra caritas: ſi fiduciam habeamus in die iudicii.

dii

ut quò ille eſt; ſic & nos ſimus' in hoc ſæculo, Epítola quoq iudæ tale qd ſignificat. Odiètes & carnis polu-
tà tunicæ. Legamus apocalypſin Ioànis; & ibi repiemus agnù lup montè Syon. Et cù eo centum quadraginta
quattuor milia ſignatog habétiù nomé eius; & nomé patris eius ſcriptù in frontibus ſuis; qui câtanç câticì
nouù; & nemo poteſt dicere câticum illud; nifi hi qui empti ſunt de terra. Iſti ſunt qui cù mulieribus ſe non
nouù; & nemo poteſt dicere câticum illud; nifi hi qui empti ſunt de terra. Iſti ſunt qui cù mulieribus ſe non
nouù; & nemo poteſt dicere câticum illud; nifi hi qui empti ſunt de terra. Iſti ſunt qui cù mulieribus ſe non
deo & agno; & in ore ipſog nò eſt iuètù médaciù; & fine macula ſut, de ſingulis tribubus excepta tribu Dan.
& reponiſ tribus leuì, xii. milia iuiginú ſignatog creditura dicutur; qui cù mulieribus nò ſut coquinati,
Chriſti eſſe pollutos, hi ſunt qui câtat câticù nouù; qd' nemo pòt canere; niſi qui iuigo eſt, hi ſunt primicæ
primicias idèft in ſecùdo & tertio gradu, nec prius perditus populus ſaluari poterit; nifi tales hoſtis caſtitatis
deo obtulerit; & ímaculatum agnum puriſſimis uiétimis recoſcilauerit. Infinitum eſt de euagelio decc' uir-
ginum exponere ſacramentum: quinç ſultagæ & quinç ſapientum. Hoc ſolum nunc dico qo' mò mò abſo-
cæteris operibus uirginitas fola nò ſaluat; ſic óia opa abſo; uirginitate; puritate; còtinëtia; caſtitate; iperſeſa
idæ; & caſtam amaſſe uirtuté. Harpalicæ quoq uirginé thraciá inſignis poeta deſcribít. & reginam uolſcorù
alìa in còtumeliá, & quicuq le mûdauerit; eú ſuturú eè uas honorabile & necessarium í omne opus bonum
praeparatum.

Cap. XXVI.

S
Atis abúdeq chriftiáæ pudicitia; & uirginitatis ágelicæ; di duinis libris exépla ſbuimus. Sed quoniam
intellexi in còmétariis aduerſarii prouocari nos etiá ad múdi ſapienti, qo' nunq hoc genus in ſæculo
ſit probatú, & nouú dogma còtra naturá religio noſtra; pdciderit, percurrí breuiter Græcas & latinas
Barbarafq híſtorias, & docebo uirginitaté ſemp tenuiſſe pudicitia principatú. Referút fabulæ. Atlanta, ca-
lydoniá uirginé; ſemp in uenatibus; ſemp in filuis: nò tumètes uteros ſœmiagæ; ſaſtidiagæ còceptuì; ſed expe-
ditá & caſtam amaſſe uirtuté. Harpalicæ quoq uirginé thraciá inſignis poeta deſcribít. & reginam uolſcorù
Camillá; quâ Turnus cui auxilio uenerat; laudare uolés; nò áplius habuit qd diceret; nifi uirginé noiatùr.

O decus italiæ uirgo.

Calc Codecus quoq illa filia leo uirgo perpetua peltíſtia patriæ cſribitur ſpòtanea morte ſoluiſſe, & Iphige-
niæ uirginis ſanguis aduerſos placſſe uentos. Quid referá Sybillas Erythræam atq cumaná; & oſto reliq.
Ná Varro decc' ſuiſſe autumat, quaq infigne uirginitas eſt; & uirginitatis præmiú diuinitio. Quod fi æolici
genere ſermonis Sybilla ÆοβουλH appellatur; recte còſilium dei fola cſribif noſſe uirginitas. Caſſandrá quo
que & Chryſen uates Apollinis ac iunonis uirgines legimus. Et ſacerdotes Dianæ Tauricæ & Veſtæ inume
rabiles extiterút, quarú una Minutia propter ſupicioné ſtupri uiua deſoſa eſt; iniuſta ut reor poæna; nifi gra-
de crimé putareſ læſa uirginitas. Certe romanus populus quaſto honore uirgines ſemper habuerithic appa-
ret; qo' còſules & iperatores & in curribus triúphátes; qui de ſuperatis gentibus trophæa referebant; & omnes
dignitatis gradus eis d uia cedere ſolitus ſit. Claudia uirgo ueſtalis cù in ſupicionem uéiſſet ſtupri; & ſimula
crum matris Idææ in uado tyberis hæreret; ad comprobáda pudicitiam ſua; ſerſtur cingulo duxiſſe naue; qua-
multa milia hoium trahere nequiuerát, Melius tamé inquit Lucani poetæ patruus cum illa eét actú; fi hoc
d' euenit; ornamétum potius exploratæ ſuiſſet pudicitia; q[ui] dubiæ patrociniu, Nec mirú hoc de hoívus cu-
Mineruá quoq & Dianæ uirgines deas finxerit error gentiliu, & inter, xii. ſigna cæli; quibus mundum uolui
putat; uirginé collocarint. Magna iniuria nuptiagæ; ut inter ſcorpios qde; & centauros & cancros & píſces &
egocerotas, i. capricornos; uxoré maritúq còſtrixerit. Triginta Atheniéſium tyráni cù Phedonem in còu-
uo necaſſet; filias eius uirgines ad ſe uenire iuſserút; & ſcortoge moſr nudari, ac ſuper pauiméta patris ſangui
ne cruétata; ipudicis geſtibus ludere, qua[pe] pauliſper diffiſculato doloris habitu; cù temulentos còuïuas ceo-
nerét; quali[que] ad reſrita naturæ egrediètes; iuicé ſe còplexæ cípculaituerút í puteú, ut uirginitaté morte ſeruaret,
Demotis Ariopagita; principis uirgo filia audito pofi Leoſthenis ititerú; bellú lamiací còcitatariſe iter
fecit; aſſerens quanq intacta eſſet corpore; tanaé si alterú accipere cogereſt; quali[que] ſecùdum acciperet; cù priori
méte nupliſſet. Spartiataæ & Meſſenii diu iter ſe habuere amicitias in tatú; ut ob qua[d]a ſacra etiam uirgines
ad ſe mutuo mitterent. Quodà igitur têpore cù quinquaginta uirgines Lacedæmoniog. Meſſenii uiolare
têtaſſent; de táto numero ad ſtuprum nulla còſenlit, ſed oes libétiffime pro pudicitia occubueſt. Qúa[que]
graeu bellú & lògiffimum còcitatum eſt, & poſt multú téporis Mamertia ſubuerfa eſt. Ariftoclides Orcœo-
ni tiránus adamauit uirginé Stimphalidé; qua[que] cù pŕe occíſo ad téplú Dianæ còſugiſſet; & ſimulacrú eius te
neret; nec ui poſſet auellii; eodé loco còſoſla é, ob cuius necé táto oíis arcadia dolore còmora é; ut bellú publi-
ce ſumeret; & necé uirginis ulcifcereſ. Ariftomenes meſſenius uir iuſtiffimus uiétis lacedæmoniis; & quodà
tpe nocturna ſacra celebrátibus; quæ uocabátur hiacynthina; rapuit de choris Iudétii uirgines, xii, & tota

nocte gradu cócito fugiés excelfeit de finibus Spartanog. Cúc quæs comites eius uellét iuolare: monuit quátuët
potuit: ne hoc faceréti& ad extremu quofdâ nô parcètes interfecit. cæteris metu coercitis: redéptæ poſtea a
cognatis puellæ: cum Ariftomenem uiderent cædis reu fierit: diu ad patria nô ſunt fueræ: quâ diu iudicu ad-
uolutæ genibus: defenſoré pudicitiæ ſua cernerét abſolutu. Quo ore laudáda ſut Scedaſ filiæ in Leuſtriis
Boetiæ: quas traditù eſt abſente patre duos iuuenes p[]tereuntes iure hoſpitii ſu ſcepiffe. Qui multu induſgen
tes uino: uim per nocté intulere uirginibus. Quæ amillæ pudicitiæ nolètes ſupuiuere; mutuis cóciderunt
uolenribus. luſtui eſt & Lucrinas uirgines nô tacere: quæ cù Iliu mitteren[]e ex more: p[]anos circiter miliu nul-
la obſcèni rumoris & pollutæ uirginitatis ullá faſulá dedit. Quis ualeat filétio p[]terire ſeptem Mileſias uir-
gines: quæ Gallorú impetu cútta ualláte: ne quid indecés ab hoſtibus ſuſtierét: turpitudiné morte fugerut?
exéplú ſui cútis uirginibus reliquieſtes: hoſeitis métibus magis pudicitiá curæ e[]e q[]ui uitá. Nicanor uiſtis The-
bis atq[]e ſubuerſis: unius uirginis captiúæ amore ſupatus eſt. Cuius c[]o]iugiu expetés & uol臺rios áplexus: q[]d
ſcilice et captiua optare debuerat: ſenfit pudicis métibus plus uirginitaté e[]e q[]ui regnú, & interfecit propria ma-
nu: flés & lugens amator tenuit. Narrat ſcriptores græciæ & alia Thebaná uirginé: quâ hoſtis Macedo corru
perat: diffimulaſſe pauliſper doloré: & violatoré uirginitatis ſuæ iugulaſſe poſtea dormiété. ſeq[.] inter ſeciffe
cú gaudio. Vt nec uiuere uoluerit poſt perditá caſtitaté: nec ante mori: q[]ui ſui ultrix exiſteret. Apud gymnoſo-
phiſtas Indiæ quafi per manus huius opinionis auſtoritas tradi[]e: Buddá principem dogmatis eorum: elate-
re fuo uirgo generarit. Nec hoc mirú de barbaris: cú mineruá quoc[]de capite louis: & liberum patre: de ſœ-
minæ eius p[]creatos: doctiffima fixinerit græcia. Speuſippus quoc[]de fororis Platonis filius: & Clearchus í laude
Platòſis: & Anaxilides in ſecuło libro philosophiæ Periténé matré Platòſis pháſtimate Apollinis op[]ſſa fe-
rút, & ſapiétiæ prícipe nô aliter arbitratúr nifi de partu uirginis editu[]e. Sed & Timæus ſcribit Pythagoræ uir
giné filiam choro uirginu præſuiffe: & caſtitatis eas inſtituiffe doctrinis. Diodorus ſocraticus quinque filias
di aleſticæ iſignis pudicitia habuiffe narraſ. de quibus & Philo Carneadis magiſter pleniffimá ſcribit h[]istoriá
ac ne nobis dominú ſaluatoré de uirgine procreatú romana exprobrarút potétia auſtores urbis & gétis ſuæ
IIia uirgine & Marte genitos arbitran[]e.

Cap.XXVII.

Hæc de uirginibus ſæculi: cùrrés per muſtiples h[]itorias: & pròpans ſermo perſtrinxerit, ueniam ad
maritatas: quæ mortuis uel occilſis uiris ſuis: ſuperuiuere noluerut: ne cogerent: ſecuós noſſe concu
bitus. Et quæ miré unicos amauerú maritos, ut ſciamus digamiá apud ethnicos etiam reprobari.
Dido ſoror Pygmalionis multo auri & argenti pondere cògregato: Africaná nauiigait ibi[]o: urbe carthaginé
còdidit: & cu ab larba rege Libyæ in c[]o]iugium peteret: pauliſper diſtultu nuptias: donec códeret ciuítaté: nec
multo poſt extructá in memoriá mariti quondá Sichæ: pyra maluit andere q[]u nubere. Caſta mulier Carthagi
nè còdidit: & rurſum eade[]t urbs in caſtitatis laude finita: ſu. Ná Hafdrubalis uxor capta & incéa urbe: ſu: ſe
cerneret a Romanis capiédá e[]e apprehéſis ab utroq[]o latere paruulis filiis: in ſubiectu domus ſuæ deuolauit
incêdium. Quid loquar Nicerati c[]o]iugé: Quæ ipiætis iniuræ uiri: morté ſibi ip[]la c[]o]ſciuít: ne triginta tyrá
norum: quos Lyſander uiſtis Athenis p[]oſuerat: libidiné ſuſtineret. Arthemifia quoc[]o uxor maufoli inſignis
pudicitiæ ſuiffe perhibetur. Quæ cú e[]t regia Cariæ: & nobiliu poetaq[]e atq[]e h[]istoricorú laudibus p[]dicetur:
i hoc uel maxie effertur: q[]u defundtú maritú ſic ſemp amauit: ut iuioú & miræ magnitudinis ac pulchritudi
nis extruxit ſepulchru, in tátu ut uſq[]o: hodie oíá ſepulchra p[]tioſa: ex noie eius Mauroſola núcupen[]e. Téuta ll-
[]yriúr regina ut longo tépore uiris fortilſimis ip[]eraret: & Romanos ſæpe frágeret: miraculo uti[]e: meruit
cafitatis. Indi ut o[]es pene Barbari: uxores plurimas habét apud eos lex eſt: ut uxor cariſſima cú deuſt[]o ma
rito cremetur. Hæ igitur c[]otédút inter ſe de amore uiri: & ábitio ſumma certantiu[]e: eſt: ac teſtimoniu[]e caſita-
tis: digná morte decerni. Itq[]aui trix i habitu ornatuq[]o príſto: iuxta cadauer accubat: áplexans illudi: & deo-
ſculá: & ſuppofitos ignes pudicitiæ laude c[]ôténés, p[]uto quæ ſic mori[]e: ſecuós nuptias nô ſq[]rit. Alcibiades
ille ſocraticus uiſtis Atheniés ſibus: fugit ad Pharnabazú. Qui accepto p[]tio a Lyſandro prícipe lacedæmoni
orú iuſt et i[]erfici. Cúq[]u ſuſſocato caput e[]et ablatú: & miſſum Lyſandro in teſtimoniu[]e c[]ædis expletæ: reliq
pars corpus iacebat iuſpulta. Sola iſt ibi[]o c[]ubina c[]ôrra crudeliffimi hoſtis ip[]eriú: inter extraneos & iminénte
difcrimie: ſuneri iuſta perſoluit: mori parata p[]mortuo: qué iuioú dilexerat. Imítetur matrōæ chriſtianæ fal
té c[]o]cubinarú ſidé: & p[]ſtet liberæ: quod captiua ſeruauit. Strato regulus Sydonis manu: p[]pria ſe uolés c[]oſo-
dere: ne imminétiibus Perſis ludibrio foret: quorúm ſo[]edus ægyptii regis ſocietate neglexerat: retrahebat: for-
midine: & gladiu[]o que arripuerat circuſpectá: hoſtiu[] pauidus expeſtabat aduétu[]e. Qué ía: ía[]q[]o c[]apiédum uxor
intellige: s[]extor fit acinaće de manu: & latus eius träuerberaut. C[]o]pofitoq[]e ex more cadauerí ſe moriens ſu-
periecit: ne poſt uirginalia ſcedera alterius coitú ſuſtineret. Xenophon in Cyri majoris ſcribit infantia: occiſo
Abradote uiro: qué Páthia uxor miro amore dilexerat collocaſſe ſe iuxta corpus lacerú: & c[]o]ſoſſo p[]ectore ſá
guiné ſu[]i mariti infudiffe uolenribus. luſtá cauſam regis occidendi putauit uxor: qua[]maritus nudá amico
fuo & ignoraté monſtrauerat. Ludicauit ení ſe nô amari: quæ & alteri poſſet oſtendi. Rhodogune filia Darii
poſt morté uiri: nutricé quæ illi ſecuós nuptias ſuadebat occidit. Alceſtin fabulæ ſerút pro Admeto ſponte
defu[n]tát. Et Penelopis pudicitia Homeri carmé eſt. Laodomia quoc[]o poetaq[]e ore cantaq[]: occiſo apud troiá
Protheſilao noluiffe ſupuiuere. Ad romanas ſœminas traſéá. Et prima: poná Lucretiá: quæ iuolatæ pudici-
tiæ nolés ſupuiuere: maculá corporis cruore deleuit. Duillius q[]u primus Romæ nauali certamine triunpha-
uit: Biliá uirginé duxit uxoré tantæ pudicitiæ: ut illo quoc[]o ſæculo pro exéplo ſuerit: q[]ui pudicitia moſtrum
erat nô uitiu[]e. Is ía ſená et treméti corpore in quodá iuergio audivit exprobrari ſibi os fetiú: & trifiſt ſe do-
mum c[]o]culit. Cúq[]u uxorí queſtus e[]et: quare nunquam ſe monuiffe: ut huic uitio mederetur: ſeciffem iu[]uit
illa: niſi puatſſe omnibus uiris ſic os olere, Laudáda in utroq[]o pudica & nobilis ſœmina, & ſi ignorauit uitiu[]e

d iii

utri:q: sic patièter tulit.& q: maritus ifelicitate corporis lui:nò uxorìs faſtidoio:fed maledicto ſenit ſinimi,
Certe quæ ſecùdum ducit maritum;hoc non pòt dicere. Martia Catonis filia minor:icu quærereſab eam eacur,
poſt amiffum maritù denuo nò nuberet:reſpòdit nò ſe inuenire uirù:qui ſe magis uellet q: ſua. Quo dicto
oftendit diuittias magis in uxoribus eligi folere q: pudicitia,& multos non oculis:fed digitis uxores ducere,
optima fane res:quâ auaritæ còciliat. Eadé cù lugeret uirù;& matronæ ab ea quærerent.qué dié haberet lu-
ſtus ultimum: Ait qué & uitæ arbitror: quæ ita uirù quærebat ab ſentem:de ſecùdo matrimonio nò cogita
bat. Brutus Portiam uirginé duxit uxoré. Martià Cato nò uirginem:fed Martia inter Hortêſium Catoneq,
difcurrit,& fine Catone uiuere Martia potuit;Portia ſine Bruto nò potuit. Magis eni: ſe unicís uiris appliceret
ut alteri uiro nuberet:eé eni ei & ætatem integrà & faciem bonà: nequaſi inquit hoc faciam. Si eni uirù bo-
num inuenero ut ante habui:nolo timere ne pòd.Si malù:q:q: neceſſe eſt poſt bonù pessimum ſuffinere? Por-
tia minor cù laudareſ apud eà quædà bene morata: quæ ſecùdu habebat maritù:reſpòdit: ſelix & pudica ma-
trona:nunq: pòter femel nupſit, Marcella maior rogata a matre ſua gauderet ne ſe nupſiſte: Reſpondit ita nal-
de:ut àplius nohim, Valeria Meſallarum foror amisſo Seruio uiro: nulli uolebat nubere. Quæ interrogata
cur hoc faceret:ait ſibi ſemp maritù Seruiu uiuere.

q. Cap.XXVIII.

S
Entio in catalogo ſeiminæ, multo me àplius plura dixiſe:q exéploge patiſ cofuètudo:& a lecfore
erudito iuſte poſſe reſphédì.Sed quid faci:cu mihi mulières noſtri tpis apoſtoli ingerât auctoriſté,
Et necdù elato ſinere prioris uiri memoriter digiamæ pæcepta decâtent:ut quæ chriſtìæ pudicitia
anſpiciunt ſidé:diſcát ſalté ab ethnicis caſtitaté,FERc Aureolus Theophràſi liber de nuptiis:in quo querit
an uir ſapiè ducat uxoré.Et cù definiſſet:ili pulchra eêſt:ili bene morata:ili honefſis parètibus:ili iſpe ſanus ac
diués:ſic ſapiété aliquádo inire matrominiu ſlati intuilit:haec aùt in nuptiis raro uniuera ſcòcordant. Nò eſt er
go uxor ducéda ſapièti. Primù eni ipediri ſtudia philofophiæ nec poſſe quenq: libris & uxori pariter inſ-
uire. Multa eé quæ matrona: uſibus neceſſaria ſunt: pretioſæ uſeſt; aurum: q: gemæ: ſumptus; ancillæ: ſupel-
lex varia: lec:tiæ:& exedra deaurata. Deinde p: noſtes totas garrulæ coſqueſtioſes, illa ornator: pcedit in publi-
cum: hæ honoraſab oſbus. ego i: coſentu ſeminarù miſella deſpicion. Cur alpiciebas uicina? quid cu: anci
lula loquebaris: de foro ueniés quid attuiliſt? Nò amicu habere poſtumus:nò fodale: alterius amoré: ſu: odi
um ſupſicaf.Si doctiſſimus pæceptor in qlibet urbiu: fuerit:nec uxoré reſinquer: nec cù farcina ire pòt, pa-
peré alere diſſicile eſt; diuite ſerre tormétù. Adde quoniam nulla eſt uxorìs elec:io, ſed qualifuncq: obuene
rit: habenda, fi iracundai: ſi fatua:ili deſformis:ili ſuperba: ſi fetida, quodcunq: uiti eſt poſt nuptiæ diſcimus,
Equis afinus bos canis & uiliffiſma mácipia: uſeſtes quoq: & lebetes: ſedile ligneù:calix & urceolus ſiſtibus; p-
banſ prius:& ſic emùtur. Sola uxor nò oftendit:ne ante diſpiceat q: ducaſ. Attédenda eſt ſemp eius facies
& pulchritudo laudáda, ne ſi alterà alpexeris: ſe æſtimet diſplicere; uocáda domina: cèlebráduus natalis eiusiu
randu p: ſaluté illius: ut ſit ſupſtes optádu: honoranda nutrix eius & germa: ſeruus paternus & alùnus:& for-
moſus aflecla: & pcurator calamiftratus;& in lògá ſecuracq: libidiné exectus ſpado. ſub quibus noſbus adul
liti deliteſcùt. Quoſeúq: illa dilexerit ígratis amádi. Si totà domù regéda ei comiſeris: ſeruiédù eſt. Si aliquid
tuo arbitrio referuaueris: ſidé ſibi adhibere nò putabit: eſt in odiu: uerteſ ac iugria. & niſi cito cofuluerispa
rabit uenena. Anus & aurifices & ariolos & iſtitores gemmaq: ſericarucq: uſtuti ſi ſitromiferis: p[iculum pudi
citiæ eſt. ſi phibueris: ſupſpicionis iuriura. Vex q: d: pdeſt etiá diligés cuſtodia: cum uxor ſeruari impudica non
poſſit: puſuda nò debeat. In ſida eni cuſtos eſt caſtitatis neceſſitas, & illa uere puſuda dicéda eſt: cui licuit peo-
care ſi uoluit, pulchra cito adamaſ. ſœda facile còcupiſeit, diſſicile cuſtoſi: quod plures amat. Moleſtù e: poſ
ſidere: q: d: nemo habere digneſt. Minore tamé miſería deſormis hétur: q: formoſa ſeruaſ. Nihil tutu: eſt: qui
totius populi uota ſupirat, alius forma: alius ingenio: alius facetiis: alius liberalitate follicitat, alioqu mò uel
aliquádo expugnaq: quod undiq: inſeſt: Quod ſi p[acter diſpèſationé domus & langoris folatia & fugam ſo-
litudinis uxores ducunt: multo melius ſeruus ſidelis diſpenſat; obediens auctoriſtati domini: & diſpenſatiori
eius obtempans: q: uxor quæ in eo ſe æſtimat dominá: ſi aduerſum uiri faciat uoluntatem, id eſt quod placet:
nò quod iubeſ. Affidere aùt egrotati magis poſſunt amici & uernulae beneficis obligati, q: illa quæ nobis i
putet lachrymas fuas: & hæreditatis ſpe uendat illuie& ſolſicitudinem iaectans; láguetis alium deſperatione
còturbet. Quod ſi ipſa languerit: coegrotádu eſt: & nunquá ab eius lec:ulo recedeſdù. Aut ſi bona fuerit & ſu
auis uxor quæ tamé rara uila eſt: cù parturiente gemimus: cù periclitate torquemur. Sapiés aùt nùqua: ſolus
eé pòt, habet ſecu oës qui ſunt: quiq: unquá fuerut boni. & alium liberum quocuq: uult träffert. Quod cor-
pore nò pòt; cogitatione còplectit: & ſi hoium iòpia fuerit; loquiſt cù deo, nunq: minus ſolus erit: q: cù ſolus
fuerit. Porro liberog: cauſa uxoré ducere, ut uel nomé noſtrum nò intereat: uel habamus ſeneſtutis præſi
dia: & certis utamur hæredibus ſolidiſſum eſt. Quid eni ad nos ptinet recedeſtes e múdo: ſi noie noſtro ali
us nomineſt. Cù & filius nò ſlati patris uocabulum referat: & innumerabiles ſint: qui eodem appellent: nomi
ne. Aut quæ ſeneſtutis auxilia ſunt nutrire domi: qui aut prior te forte moriaſt. Aut puerſſiimis moribus
ſit. Aut certe cum ad maturam ætateu uenerit; tarde ei uidearis mori: Hæredes aùt meliores & certiores ami
ci ſunt & propinqui: quos iudicio eligas: q: quos uelis nolis habere cogaris. licet certa hæreditas ſit: dum u:
uis bene abuti ſubſtatia tua: q: tuo labore quæſita in incertos ufus reliqre. Hæc & huiuſmodi Theophratus
differés: qué nò ſuffúdat Chriſtianoq: quoq: còuerſatio eſt in cælis: Qui quotidie dicut: cupio diſſolui & eé
cum Chriſto? Hæredem nimirù deliderabit hoïem, cohæres Chriſti: Et optabit liberos: nepotumq: ſerie de
leſtabitur; quos forſitan ſit occupaturus Antichriſtus: cù legamus Moyſem & Samuelem filiis ſuis alios p[ut]
liffe: nec puſaſſe liberos; quos uidebat domino diſplicere.

Cap.XXVIIIII.

Cicero rogatus ab Hirtio ut poſt repudiu Theretia:fororè eius duceret: omnino facere ſuperſedit: dicés no poffe se uxor & philosophiæ pariter operá dare. Illa interim coniunx egregia: & quæ de fontibus tullianis hauferat ſapietia:nupſit Saluſto inimicu eius. & tertio Meſtallæ coruino: & quali per quofdam gradus eloquëtia: deuoluta eſt. Socrates Xantipp & miro nepté Arifidis ducis habebat uxores. Quæ cù crebro inter ſe iurgarentur, & ille eas irridere eſſet ſolitus: q[ui]p[er] ſe ſoſſilimù hominé: ſimis naribus: recalua fronte: piloſis humeris: & repádis cruribus diſceptarent, nouilſime uerterút in eú ipetú: & male mulcátú ſugientéq[ui] diu perſecutæ ſunt. Quodá aut tépore cù infinita cōuitia ex ſuperiori loco ingeréti. Xátip reſtitiſſet: aq[uæ] perſuſus imúda:nihil ápius reſp[o]dít: q[ui] capite deterſo, ſiebá ùquit futurú: ut ita tonitrua hymber ſequereſ. L. Syllæ ſoſelicis ſi nò habuiffe ſuxoré: Metella cōiùx palá erat ipudica. Et quia nouilſimi mala noſtra diſcimus: id Athenis cantabat, & Sylla ignorabat, ſecretaq[ui] domus ſuæ primú hoſtium cōuitio didicit. Cn. Pópeio Mutiá uxorem ipudicá qua Pontici Ipadones & Mithridaticæ ambiebant cateruæ cù eú putarent cæteri ſcientem pati: indicauit in expeditione cōmilito. & uiuſtore totius orbis trifl nuncio cōſternauit. M. cato c[é]forius habuit uxoré Actoriá Paulá humili loco natam: uinolentam: métis ipotem. & q[ui] d[omi]no poffet credere Catoni ſuperbá. Hoc ídeo dico, ne q[ui]s putet ſi pauperé duxerit: ſatis ſe cōcordiæ puidiſſe, Philippú regem macedonu contra qué Demoſthenis philippicæ tonát: ítroeunté ex more cubiculú: uxor exclu ſit irata, q[ui] excluſus tacuit: & iniuriá ſua ſueru tragico cōſolatus eſt. Gorgias rhetor librum pulcherrimú de cōcordia præcipit: q[ui] ſe & uxoré & ancillulá tres in una domo cōcordare nò poffuit. Aemulabaq[ui] q[ue] uxor eius ancillae pulchritudini: & caſtilíum uiru quotidianis iurgiis exagitabat. Totæ Euripidis tragœdiae in mulieres maledíſta ſunt. Vnde & Hermon loquiſ: Malarú me mulierú deceperce cōcilia. In Lepti urbe ſe mibarbara: & poſita in ſolitudine moris eſt: ut nurus altera die ſocrum ollá mutuá poſtulet. Cui illa ſtaté n[ot] gat, ut ſcias illud ſuer úe eú Terétiu: quod ſe cōſto ábique extulit: Q[uid] eſt hoc: o[ſes] ſocus oderút nurus. Legimus quédá apud romanos nobile: cum eum amici arguerét; q[ui]are uxoré formofam & caſtá & diuitem repu diaſſet: ptendiſſe pedé: & dixiſſe eis: Et hic fotularius cù cernitis: uidec uobis nouus & elegáſ: ſed nemo ſcit ßter me ubi me p[á]mat. Scribit Herodotus: q[ui] mulier regis uxor tauri dicit: expetiſſe cōcubitus. alia occidiſſe uiru ob amoré adulteri. tertia p[ro] didiſſe Amphiaraú: & faluti uiri moile aureu ßtruliffe, qui c[q]d tragœdiae tumét: & domus urbes regnaq[ui] ſub uertit: uxoq[ui] pellicuq[ui] cōtétio eſt. Armátur parétum in liberos manus. neſandæ apponút: epulæ. & propter unius mulículæ raptú: europæ atq[ui] alía: decénalia bella cōſligút. Quaſdá ſpúdiatas al tero nuptiæ die ita tim nupſiſſe legimus. V terq[ui] repræhédendus maritus: & cui tá cito diſplicuit: & cui tá cito placuit. Épicurus uoluptatis affertor: q[ui]q[ui] Metrodorus diſcipulus eius Leótiá habuerit uxoré: raro dicit ſapienti ineúda coniu gia. multa qu[á] cōmoda admixta ſunt nuptiis. Et quo mò diuitiæ & honores & corpoq[ui] ſanitates & caetera q[ui] in differentia noíamus: nec bona nec mala ſunt: ſed uelut in meditullio poſita: uſu & euétu uel bona uel ma la ſiunt: ita & uxores ſitas in bonoq[ui] maloq[ui] cōſinio. Graue aút eú uíro ſapiet iuenire in dubiu: utru boná an malá ducturus ſit. Ridicule Chryſippus ducéda uxorem ſapienti p[á]cipit: ne Ioué Gameliú & Genethlium uioler. Iſto ení mò apud latinos ducéda uxor nò erit: qa[ui] Ioué nò habét nuptialé. Quod ſi deoq[ui] ut putát no: mina uitæ hoium piudicat: ofſendet ergo Statoré Ioué: qui libenter ſederit.

Cap. XXX.

S Cripſerút Ariftoleſis & Plutarchus & noſter Seneca de matrimóio libros: ex quibus & ſuperiora nò nulla ſunt: & ita q[ui] ſue ſubicimus. Amor formæ rónis obliuio eſt: & iſanſiæ: p[á]ximus: ſo[d]ù minimeq[ui] cōueniæ aó ſolpiti uitiú, turbat c[ó]ſilia: altos & generosos ſpiritus frangit, a magnis cogitationibus ad humillimas detrahit. querulos: iracúdos: temerarios: dure iſperioſos: ſeruiliter bládos: oíibus iutiles ipſi no uifſime amori facit. Ná cù fruédi cupiditate inſaciabilis flagrat: iplura tépora ſupliciúibus: lachrymis: cōque ſionibus p[it]dedit, odiu ſui faciit: & ipſe nouiſime odiu eſt. Tota amoris inſectatio apud Platonem poſita eſt. & omnia eius iſcomoda Lyſias explicat: q[ui] nò iudicioré ſed ſurore ducaſ. & maxime uxoq[ui] pulchritudini grauiliſmus cuſtos accubet. Reſert p[er]terea Seneca cognouiffe ſe quédá ornatu: hoiem: q[ui] exíturus í publicú falcia uxo iis p[ec]tus colligabat, & ne p[u]ſoq[ui] q[é]d[é] horæ præſetia eius carere poterat. p[ot]ionéq[ui] nullá ſibi: niſi altemis tæt[ui] labris uir & uxor hauriebat, alia deiceps nò minus iepta faciétés: q[ui] iprouida uis ardétis aſſeſtus erúpebat. Origo q[é]d[é] amoris honeſta erat: ſed magnitudo deſformis, nihil auté itereſt: q[ui] ex honeſta cá quis íſaniat. Vnde & Sextus in ſentétiis: adulter eſt inquit in ſua uxoré amator. ardétior. In aliena quippe uxore oíis amor turpis eſt, in ſua nimíus. Sapiés uir iudicio debet amaí c[ó]iugé: nò aſſeſt. Reget ip[et]us uoluptatis: nec p[é]cips ſereſt in coitum, nihil eſt ſo[d]ù uxoré amare quali adulterá. Certe qui dicunt ſe cá reipublicæ: & generis humani uxoribus iungi: & liberos tollere: iimitené ſalté pecudes. & poſtqua uxorú uétet intumuerit: non p[á]dát filios, nec amatores uxoribus ſe exhibéat ſed maritos. Quorúdá matrimóia: adulteriis coh[æ]ſerút. & o[re] íprobá i[de]ndem illi pudicitia præceperút: q[ab]ſtulerát. Itoq[ui] cito eiúſmodi nuptiás facietas ſoluit. Cum primú lenocinú libidinis abſeſſit: timor q[ui] licebat euiluit. Ná quid aít Seneca: de uiris paupibus dicá? Quoq[ui] in no mé mariti ad eludédas leges quæ c[ó]tra c[æ]libes latæ ſunt: pars magna c[ó]duciq[ui] Quo mò p[ot]eſt regeſ: mores & p[é]cipere caſtitaté: & mariti auſtoritaté tenere qui nupſit: Doctiſimi uiri uox eſt pudicitia in primis eé reti nenda: qua amíſſa: oíis uirtus ruít. In hac muliebriú uirtutú principatus eſt. Hæc pauperem comédat: diuíté extollit: deſormé redimit: exornat pulchrá, benemeretur de maioribus: quorú ſanguinem furtiua ſobole nò uitiat, bene de liberis: quibus nec de matre erubſe[c]dum: nec de patre dubitádum eſt. Bene imprimis de ſe

d i i i i

["qua cōtumelía externí corporis uídicat. Captivuítatis nulla maior calamitas ê: ò ad alienam libidiné trahi, uiros cōfulutus illustrati: loquétia in nomé æternú effert militaris gloria: triunphuëq: nouæ gétis cōllecet, Multa quúræ p[]clara ingeniá nobilitét. Mulieris virtus proprie pudicitia ê. Hæc Lucretiá Bruto æquauit: ne fecias an êt prülerit, quoniá Brutus nô posse ſeruire a ſoemina didicit. Hæc æquaquit Corneliá Graccho: ne fecias an êt prülerit,

intremus in tentationem? & ut liberemur a malo: fi diabolus têtare non poteft iam baptizatus? Aliud autê eft fi ad cathecuminos hæc oratio pertinet:& non conuenit fidelibus & Christianis. Paulus electionis uas ca ftigat corpus fuu;& in feruitutê redigit: ne alii pêdicans iipfe reprobus iueniaf. Et datus eft mihi inqt flimu-lus carnis angelus fathaneq: me colaphizet. Et ad Corinthios: Timeo ait ne ficut ferpés deceptit Eúa i aftu-tia fua: ita corrúpant: fenfus ueftri a fimplicitate, q eft in Chriſto. Et alibi: Cui autê aliqd donaftis: & ego, ná & ego qd' donaui: fi qd donaui, ppter uos in pfonâ xi: ut nô circuueniamur a Sathana. Non, n. eius ignora-mus aftutias. Et rursum: T'étatio uos nô apprehêdat: ni humana. Fidelis autê deus: q nô dimittet uos tenta ri fup id qd' poteftis: fed faciet cù t'étatione etiá euentu: ut poſtitis fuſtinere, & q fibi uideſ stare; uideat ne ca-dat. Et ad Galathas: Currebamos bene, gs uos ipediuit ueritati nô obediiret: Et alibi: Voluimus qd'e uenire ad uos: ego qd' Paulus: & femel & ite: q, led ipediuit nos fathanas. Et ad maritos: Et ite: reuertimini ad idipfú: ne têtet uos fathanas, ppter ícontinétiá ueftrê. Et rursum: dico autê ſpiritu ambulate: & deſideria carnis nô pſficietis. Caro, n. còcupiſcit aduerſus ſpiritu: & ſpùs aduerſus carné, hæc inuicê aduerſan: ſibi: ut nô quæ uul tis illa faciatis. Ex utroq: còpacti necſſe eſt: ut utriusq: côtra ſe ſubſtatiæ bella patiamur. Et ad Epheſios. Nô eſt nobis colluſtatio aduerſus carné & ſanguiné, ſed aduerſus principatus & poteſtates: aduerſus rectores te-nebra: ıſtag: aduerſus ſpiritalia neq tia in cæleftibus. Et æſtimat aliqz ſecuros & dormiètes nos eſſe debere poſt bapſtifúm. Nec nô & ad ebræos: Impoſſible eſt enim eos: q femel ſunt illuminati: & guſtauerút donum cæleſte: & participes ſacti ſunt ſpiritus ſancti: guſtauerút: q nihilominus bonu dei uerbú: uuitutetq: ſæculi ſu turi: & plapſi ſunt: renouari ite: q ad pœnitëtiá, rurſum cruciſigètes ſibimetipſis filiú dei: & oftentui habétes. Certe eos q illuminati ſunt: & guſtauerút donu cæleſte: & participes ſacti ſunt ſpùs ſancti: guſtaueruntq: bo-nú dei uerbú: negare nô poſſumus baptizatos. Si autê baptizati peccare nô poſſunt: quo modo nunc apoſto-lus dicit: & plapſi ſunt: Ve: q ne Mótanus & Nouatus hic rideat: q còtendunt nô poſſe: renouari p pœnitëtiá eos: q cruciſixerunt ſibimet filiú dei: & oftetui habuerut: còſequeter húc erroré ſoluit, & ait. Cofidimus aút de uobis dilectiflimi: meliora & uiciniora falutis: tâ & fi ita loqmur. Nô, n. iniuſtus eſt deus: ut obliuſcaf ope-ris ueftri: & dilectiòs: quâ oſtediftis in noíe ipſiſuq: miniftraſtis ſanctis, & núc miniftratis. Et re uera grandis eſſet iniuſtitia dei: tantú peccatú punire: & bona opa uo ſuſciper. Locutus ſum inqt apoſtolus: ut ita uos a peccatis retraheré: & deſpationis metu faceré cautiores. Cætex: còſido de uobis dilectiflimi meliora & uici-niora falutis. Nec enim iniuſtitie dei: eſt: ut obliuſcaf bono: ope: & minifterii: qd' ppter nomé eúis & exhi-buſtis & exhibetis in fanctos: & tantú meminerit peccato: Sed & apoſtolus Iacobus ſciens baptizatos poſ-se tentari: & ppria corrueu uoluntate: beatus ait uir: q ſuſliert tentationé: quia cù p: batus fuerit: accipiet cor-oná uitæ: quâ reproſubit deus diligétibus ſe. Ac ne putaremus ſecundú illud genefes obi ſcribí: Habaá a deo fuiffle tentatú: nos quoq: têtari a deo: nemo inqt cù tenta: dicat: quoniá a deo tenta: , deus enim ienta-tor malog: eſt. Ipſe autê neminé tentat. V nufq: uero tenta: q còcupiſcetía fua abſtraſtus & illectus, dehinc còcupiſcentia cù còcuperit: parit peccatú, peccatú uero cù còſumatum fuerit: generat mortem, liberi arbitrii nos còdидit deus, nec ad uirtutes nec ad uitiá: neceflitate trahimur, Alioquin ubi nec effitas eſt: nec damnatio nec corona eſt. Sicut in bonis opibus pfeſector eſt deus (nô eſt enim uolétis neq: cùrétis; fed milerétis & adiu-antis dei) ut puenire ualemus ad calcé: ſic in malis at: peccatis femina noſtra ſunt íctitua: & pfe: eſto diabo li. Cum uiderit nos ſup fundamentum Chriſti: ædificare ſcenum: ligna: ſtipulá: tunc ſupponit incédium. Aedi-ficemus ergo auq: argétum: lapides: q: têtare nô audebitiq: & in hoc nô ſit certa & ſecura poſſesso. Sedet quicpe leo in ilídiis: ut in occultis iterficiat: inócetem. Et uala: figuli, pbat fornax, hoíes autê iuſtos ten tatio tributatiòis. Et in alio loco ſcribí: fili accedés ad feruituté dei: pp Para te ad tentationé. Rurſum idé la-tobus loqui: Eſtote faeſtores uerbi: & nô auditores tantú. Siq: s auditor eſt: & nô factor: íſte ſimilis eſt uiro: q còſiderat uultú natiuiteratis ſua: in ſpeculo, Còſiderauit illud: & ſtatim recedés oblitus eſt q: lìis ſit, fruſum mo-nuit ut iungerét opa fidei: fi poſt bapſíma peccare nô poterát. Qui totá legé inquit ſeruauerit: & peccauerit in uno: ſactus eſt oium reus. Quis noſtq: abſcato: còſluſit deus oíá ſub delici: ut oibus miſereat. Pe-trus quoq: nouit inqt dominos pios de têtatione eripere: & de falſis docto: ribus. Hi ſunt ſontes fine aqua: & nebulæ turbinibus exagitatæ: iquibus caligo tenebra: referua: . Supbia enim uanitatis loquétes pelliciét in deſideriis carnis luxuriæ eos: qui paululi effugerát: Et ad erroré reuerli ſunt. Nône tibi uide: pinxíſse fermo apoſtolus nouá iperitiæ ſactioné. Aperiút enim quaſi fontes ſcietiæ: qui aquá nô habét, doctrina: pmittút imbré: uelut nubes, ppheticæ ad quas pueniat ueritas dei: & turbinibus exaganit: daemonú: atq: uitiòs. Lo-quinq: grádia: & totus eos: fermo ſupbia eſt. Immuſus eſt autê apud deu: oí: qui exaltat cor ſu: & qui pau-lulum refugerát a peccatis: ad ſu: reuertunt: erroré: & ſuadent in luxuria cibo: carniq: delicias. Quis enim nô libéter audiat: máducemus & bibamus & in æternú regnabimus: Sapiétes & prudétes prauos uocant. eos uero q dulces ſunt in ſermonibus: plus audiút, Ioánes apoſtolus: immo i Ioáne Saluator ſcribés angelo ephe ſi eccleſiæ: ſcio inqt opa tua: & laboré & patiétia tua: & qa: ſuſtinuifti ppter nomé meú & nô defecití. Sed ha bebo aduerſus te paucá: q caritáté tua: prima: reliqſti, memor eſto unde cecideris. Et age pœnitëtiá, & prima opa fac. Sin autê ueniá tibi: & mouebo cádelabq: tuu: de loco ſuo níſi pœnitëtiá egeris. Similiter cæteras eccle-sias Smyrná: Pergamú: Thiatirá: Sardis: Philadelphia: Laodiceá ad pœnitëtiá, puocat. & níſi reuertan: ſ ad opa priftina: cominaſ. Et i fardis paucos hre: ſe dicit: q nô coingnauerut ueftiméta ſua, & ábulaturi ſunt cù eo in albis: qa: digni ſut. Qui autê dicit: meméto unde cecideris: & ecce miſſurus é diabolus ex uobis carceré: ut té-temini: & ício ubi hitas: ubi ſedes eſt fathanæ: & in méte habe q: lìiter accepis: & audieris: & ſera: & pœnitëtiá age: & reliq: uti: q ei dicit: q credidit: & baptizatus é: & íſtá quôdá: corriut p delici: t. Cap. XXIII. Aulíper de ueteri têſtaméto exempla diſtuleram: quia ſolent ubicunq: contra eos facit dicere lex & ppheta: uſq: ad Ioáne. Cætex: quis ignorat ſub alta diſpésatiòe dei: oes: retro ſcôs eiulſd: ſuiffe meriti.

29

cuius nunc chriftiani funt? Quo modo ante Habraæ placuit in cõiugio: ſic nunc uirgines placent in ppetua ca-
ſtitate. Seruiuit ille legi & têpori fuo: ſeruiamus & nos euægelio & tempori noſtro: in quos fines ſaculoſe de-
currerùt. Dauid eleſtus ſecundù cor dominiq: oſe eius ſecerat uolútates: & q in quodâ palfmo dixerat iudix-
ca me domine: quoniá ego in inſocéia mea ígrefſus ſum. & in domino ſperas nô iſirmabor, pba me domine
& tenta me, ure renes meos: & cor meu, poſtea têtatus a diabolot: & poſt peccatú pœnités loſq: Miferere mel
deus ſecúdú magná miſericordiá tuá. Magnú peccatú magna deleri uult miſericordia. Salomon amabilis do
mini: & cui bis deus fuerat reuelatus: qa amator mulieq fuita: dei ſure diſceſſit. Manasſem iſpilſimú regé
poſt captiuitaté babylonica: in priftiná dignitaté liber dieq reſtitutú refert. Et Iofias iur ſanctus in capó Ma
gedo ab ægyptio rege côſodif. leſus quoſi filius Iofedech ſacerdos magnus ggg in typo pceſerit Saluatorisq
noſtra peccata portaui: & alienigená ſibi ex gétibus eccleſiá copulait: tamé ſecundú litterá poſt ſacerdotiú
fordidatus iſducif: & ſtat diabolus a dextris eius: & candida illi ueſtiméta deinceps reddunt. Superfluú eſt de
Moyſe & Aaron ſcribere: q ad aqua cõtradiéionis offenderint deu: & terrá repromiſſionis nô itrauerint. cù
nutritus eſt lapides: uulneratus a mõte domini: ad iferna deſcedit. Vnde & Saluator in euægelio uidebá inſt
fathaná qſi fulgur de cælo cadenté. Si altiſſima illa ſublimitas cecidit: quis cadere nô poſſit. Si in cælo ruinae
quátu magis in terra? Et tamé cù ceciderit Lucifer: iimo poſt caſum coluber antiquus: uirtus eius i lúbis eſt:
& poſtetas eius ſup umbilicu uentris: obúbranſ in eo arbores magnæ: & dormit iuxta iuncu: & calamur: & ca
ricem. Ipeſ eſt rex oium quæ in aq funt: ubi ſcilicet uuptetas & luxuria: & ppago & irrigatio nuptiæ. Quis
enim denudabit facié uelſitus eius. Et portas uultus eius q[ui]s apiet? Saginané in eo natióes: & partiunſ phœni
cum gêtes. Ac ne forſitan tacita legétis cogitatio putaret eas tantú phœnicu gêtes: q[ui]s & populos æthiopum
ſignificari: q[ui]bus draco in eſcam datus ſiſtatiſtim de iis q p mare huius ſæculi traſeunt: & ad portú falutis pué
nire ſeſtinári: dicif: Et in naibus píſcatog: caput eius ſtat ficut ićudo ífatigabilis: repreatut ferú ut paleas: & fl
cut lignú putridú æs. Et omne aurú maris ſub eo eſt ficut lutú, ſerueſcere facit abyſum ſicut uas æneu: æſt
matare maré ſicut deletú: & tartag[ia]báſi ut captiuú. Omne altum uidet, & arbitraſ Iouinianus meus ſ facile ſibí
eum poſſe ſuccúbere. Quid loq[ur] de ſanctís uiris & de angelis: q[ui]s creaturæ dei ſint: poſſunt uti: q[ui]b[us] recipe p[er]
catu: Filiu dei tétare auſus eſt, & prima eius & ſecunda ſententia repcuffus nihilominus caput leuat. & tertio
uulneratus uſq[ui] ad tépus recedit: differérs magis tentationé g auferéſ. & nos nobis blandimur de baptíſmate
Quod ſicut priora peccata dimittiſic in futuq[us] ſeruare nô p[ot]inifi baptizati oí cuſtodia ſeruauerit cor ſuú.

Cap. XXXIII.

T
Andem puenimus ad cibos: ubi & tertia quæſtiōis nobis opponiſ difficultas. ad hoc creata eſſe oíæ;
ut uſui mortaliuſ deseruireſt. Et quo modo homo rationale aſſi q[ui] q[da] habitor & poſſeffor múdi
deo ſubiacet: & ſuú ueneraſ auſtore: ita cùctá animátiá aut in cibos hoium: aut i uelſitu: aut ad ſein-
dendú terrá: aut ad ſubueſtioné frugú: & ipſius hois eſſe creata: unde & iuméta ab eo q[ui] uuent: appelléſtur,
Quid e David homo q[ui]d memor es eius: aut filius hois quoniá uſitas eú? Minuïtii eú paulominus ab ægelist
glorías & honore coronaſtium eum: & cōſtituïtium eſt ſup opa manuú tuay. Oíia ſubieciti ſub pedibus eius oves
& boues uniuſras inſup & pecora campi. Volucres cæli & píſces maris: q[ui]b[us] pambuláſ ſemitas maris. Eſto inſt
bos ad arandú: ad ſedendú equus: canis ad ſeruandú: capræ ad lac: oues ad lanitia cōditæ ſint. Quis uſus por
toq[ui] abſq[ui] eu filium: q[ui]s capreæ: ceruuli: damulæ: apri: lepores: & huiuſmodi uenatio. Quid anſeres filueltres
& doméſtici: q[ui]d anates: q[ui]d ficedulæ: q[ui]d attagen: q[ui]d fulica: q[ui]d turdus: Cur in domibus gallina diſcurrit: fi nô
comedunſ hæc: oíæ fruſtra a deo creata ſut. Vex: q[ui]d opus e ſt arguméſtis cù manifeſte ſcriptura doceat omne
q[ui]d moueſ ſicut olera herbag[us] data nobis in eſcat: & apoſtolus clamitet oíæ múda mundis: & nihil reiiciendú
q[ui]d cum gratiag[us] actione præciſi: & uenturos in nouiſlimo q[ui] phibeát nubere: & ueſci cibis: q[ui]os deus crea
uít ad utédu[m]. Ipeſ dominus uini potator & uorator a pharifæis appellæ: & publicanog[ui] cõuiua & peccato-
rum: Zachæi prandiú nô recufans: uadés ad nuptiæ: epulas. Porro aliuæ eſt ſi ſtulta côtétione dicitis eú iſſe
ad nuptias ieiunatuq[us]: & in poſteq[ui] more dixiſſe hoc comede: illud nô comede. nolo uinú bibere q[ui] ex aq
creaui. In typo ſanguinis ſui nô obtulit aquá ſed uinú. Poſt refuſrectioné p[ic]ſé & ſauú comedit: n[os] Zizania
nuces & forbitiúculas. Petrus apoſtolus nô expeſtás ſtllá more iudaicoſed hora fexta in solarium práurus
aſcendit. Paulus in naui pané fràgit n[os] caticas. Timotheo doléti ſt omachú uinú ſuadet bibere nô p[iri]atai. De
cibog[ui] ſi placét abſtinéta q[ui]lí n[os] & ſupſtitio gétiliu: coſtú mattris deu obferuet & iſidís. Cap. XXXV.

Equar ergo ueſtigia, p[ro]poſitiōis expolitæ: & ante q[ui] ad ſcripturas ueniam, doceq[ui] ex eis deo grata ieu
nia: & acceptabilé cõtínétia: arguméſtis philofophiæ, arguméta cōponá, & p[ab]o n[os] Empedoclis &
Pythagoræ nos dogma ſectari: q[ui] p[ter]t: u[et]e[po]u[x]o[co]r id eſt trálanimationem omne q[ui] mouetur
& niuïtiedendú n[os] putát: & eiudé criminis reos arbitran[que]t: qui abieté quercuq[us] ſucciderint: cùiis parricidæ
fúti: & uenefici: ſed uenerari c[ó]ditór é noſt[ui]q[ui] in uſus hoium cunéta generait. Et quo modo bos ad arandú,
equus ad ſedédu[canes] ad ſeruadú: capræ ad lac: oues ad lanicia c[ó]ditæ ſut: ita ſues & ceruos & capreas & le-
pores: & c[æ]tera: ſed illa n[os] ſtatí ad comedédu[cr] creata e[ſe]ſed i alios uſus hoium. Si, n[os] omne q[ui]d moueſ & uiuie
ad ueſcédu[cr] factum eſt: & præparatum gulæ: reſponde: mihi eur elephanti: cur leones: urſi: leopardi: lupei, cur
uipeſe: ſcorpii: culices: pulicefq[ui] cur uultur: aquila: coruus: accipiter: cur cete: delphines: phocæ: minutæq[ui] co-
cleolæ conditæ ſint. Quis noſtrum leonemi: quis uiperam: quis uolucre: quis ciconiá: q[ui]s mluúu: quis reptan

tes in littoribus uermiculos unq comederit? Sicut igitur hæc pprios ufus habet ita possumus dicere & cæteteras beſtias; p[ic]ſces aues: n[ò] ad eſum: ſed ad mediciná creatas. Deniq[us] carnes uiperæ unde tyriaca c[ó]ſicis: i[g]tis re bus aptæ: ſint: norunt medici, ſegm[é]ta eboris, in medelas uarias affumunſ, ſel hyeme oculo[re] reſtituit clari[tat], i[ſter]cus eius & canu[tr]iputrida curat uulnera. Et q[ù]d ſorſitan leg[é]ti mi[ſ]g ſit: ho[ſ]s ſimus quátis curati[]ibus proficiat: Gallienus én[à]πλ[ο]ιο[] id eſt in simplicibus docet. A[i]unt phyſici: q[] p[ell]is colubri qua exuif: decoſta in oleo: mi[re] dolor[è] auriu[] mitigat. Quid ita inutite uide[è] nefciétibus: ut cimosíes? Si ſanguíſuga faucibus hæ ſerit: ſumo eius: excepto: i[ſtat]im euomí[ſ]: & diſſicultas urinæ huius apſoſitione laxa[ſ]. Porco[que] auté & anſeru[] & gallina[que]: p[ha]ſianoru[]q[] adipes: q[ad] c[ó]modi habeat: io[]s medico[que] declarant libri, quos ſi legeris: uidebis tot curatiſſes eſſe in uulture: quot mébra ſunt. Paui ſimus podagræ ſeruoré mitigat. Gruis: c[icon]iæ: ſel aq[]læ: ſan guis accipitris: i[ſ]trutio camelus: r[an]æ: i[ch]amele[]o[ſ]tes: i[hy]rúdinis i[ſter]cus & carnes: q[bus] morbis aptas ſint diceret: ſi mihi ap[po]ſtu[ſ]eſſet de medela corp[og]o[]s: diſputare, legat q[ul]t Arifto[]telé & Theo[]phraſtu[] p[ra]: Marcellu[] Sy deté: & noſtr[ò] Flauiu[] hexametris uerſibus differentes. P[ly]niu[] quo[]q[] ſecundú: & Dyafcoridé: & cæteros tam phyſicos q[us] medicos: q[ui] nullá herbá: nullu[] lapide: nullu[] aíal tam reptile q[ul]t uolatile & natatile: non ad ſuæ artis utilitaté ſereru. I[g]it c[ù] mihi dixeris: cur porcus creatus eſt: i[ſtat]im tibi reſp[ò]debo puero[]q[] more certantiu[] cur uiperæ: cur [ſ]corpiu[]? Nec deu[] fup[lu]ſuo[] i[ud]icabis artificé, quia plurimæ & beſtia[] & uolucreſ ſunt: q[ui] t[u]æ ſauces recuſet. Sed ne c[ò]tétio[]ſum hoc & p[ug]na magi uidea[ſ] eſſe q[u] ueg[que] audíi ccirco ſues & aptos & ceruos & reliq[us] aíantes creatas: ut milites & athletæ: n[aut]æ: n[er]heto[]res: metalloru[]q[] ſoſſores: & c[æ]teri[] duro opi man[c]ipati: haberét cibos: q[ibus] fortitudo corp[og]o[]s: neceſſaria eſſe, qui portát arma & c[ib]aria: q[ui] p[ug]nis & calcibus ſua inuicé mébra debilité: q[ui] remos trahunti[]q[ui]o: latera ad clamandú dicendúq[] ſunt ualida: q[ui] ſubuertunt moſtes: & ſub diuó & i[ſ]bribus dormiu[]t. Cætereg noſtra religio n[ò] p[u]tk[hy] id eſt p[ug]ilem: n[ò] athletas: n[ò] nauiu: n[ò] milites: n[ò] ſoſſores: ſed ſapiétix erudit ſeſcatoré: q[ui] de ſei cultui dedicau[]e, & ſcit cur creatus ſi[ſ]t cur uer ſetur in mundo: quó [ab]re ſeſtetin. Vnde & ap[o]tolus loqui[]t. Quádo iſſirmor i[qu]it: tunc fortior ſum. Et ſi exterior noſter homo corrúp[ſ]i: ſed i[ſ]terior renoua[ſ de die in dié. Et cupio diſſolui: & eſſe c[ù] Christo. Et carnis curá ne feceritis in deſideriis. Nung[ò] oibus p[é]ceptu[]ſ: ne i[du]as tunicas habeant: ne cibos in pera[]æ in zo na: uirgá in manu: calciamentu[] in pedibus: ut uendat uniuera quæ poſſidé[]t: de[n]t: paupibus: & ſequan[]t leſum: Sed i[ui]s uti[]q[ui] q[ul]tus eſſe p[ec]ti[] alioquin a loáne Baptíſta aliud p[ec]ip[]i militibus: aliud publicanis. Domi n[ù]us auté dicit in euaguelio ad eu[]q[ui] ſe i[ac]tauerat legis uniuera c[ó]plesſe: Si i[ui]s p[ec]tus eſſe: uade u[è]de io[]a: quæ habes: & da paupibus: & ueni ſequere me, ne graue onus noléti uideeré i[ponere] in ppria audiétis uoluntate dimiſt dicés: ſi i[ui]s p[ec]tus eſſe. Q[u]a ob[è] & ego tibi dica: Si i[ui]s p[ec]tus eſſe: bonu[]q[ui] eſt uinu[] n[ò] bibere: & carnem n[ò] m[à]ducare. Si i[ui]s p[ec]tus eſſe melius eſt ſaginare aiam q[ui] corpus. Si auté adhuc paruulus eſ: & c[ó]coge iúra te delectát: nemo eripit faucibus tuis eſculétas dapes. Máduca & bibe, & ſi tibi placet: c[ui] ſirahele lude c[ò] ſurgés & canito: máducemus & bibamus: cras en[im] moriemur. Máducet & bibat: q[ui] poſt cibos expectat inte-rutu[]q[ui] c[ù] Epicuro dicit: poſt morte: auté nihil eſt. & mors i[ps]a nihil eſt. Nos paulo credimus ítonát[]i: eſca uen tri: & uenter eſcis, deus auté & hunc & illá deſtruet.

Cap. XXXVI.

H[æ]c auté de ſcripturis pauca poſuimus: ut c[ó]gruere noſtra cum philofophis doceremus, Cætereg quis i[gn]oret: u[n]aqua[]q[ui] gent[è] n[ò] c[ò]i lege naturæ: ſed his quo[]q[ui] apud ſe copia eſt u[ef]ci ſolitá? Verbi gratia: Arabes & Saraceni & io[]s heremi barbaria camelo[]q[ui] lac[è] & carnibus uiuít, quia huiu[]ſe c[em]odi animal pro t[é]pore & i[ſ]terilitate regionu[] ſ facile apud eos & g[ign]iſ & nutri[]c. Ii n[ef]as arbitran[]t: porco[que] u[ef]ci carnibus. Sues.n.q[la]gá: c[ao]ſtanei[ſ]radicibus filicu[] & hordeo ali folét: aut raro apud eos aut penitus n[ò] i[u]eniu[]n[]. & ſi inuenti fuerent: aliméta n[ò] habét quæ ſupra diximus. E regione ſeptétrionales populos: ſi ad eſum aſino[]q[ui] ca melorúq[] c[ó]pellas: i[ſ]imile putab[]t eo[]q[ui] u[ef]ci carnibus: ac ſi lúp[]u[] comedere c[oga]n[è] uel coru[]u[]. In p[ò]to & phrygia u[er]mes albos & obefos q[ui] nigello capite ſunt: & n[af]cun[]ſ in ligno[]q[ui] carie pro magnis redditibus paterfamílias exigit. Et quo modo apud nos attragen & ſicedula: m[ull]uſus & ſcarus in deliciis computan[]t: ita apud illos ſu[]n[à]p[ò]c[ò]ryo[]v comediſe luxuria eſt. Rurſum orientales & Libyæ populos: qa[]p[ar]de ſertu[]t & calidá heremi uaitátate locuſa[]t: n[ub]es repiu[]n: locuſtis u[ef]ci moris é. Hoc ueg[que] eſſe lo[an]es quo[]q[ui] Baptíſta p[bat]. C[ó]pelle phy-gem & p[ò]ticu[]t: ut locuſta comedat: n[ef]as putab[]t. Coge ſy[]q[ui] africu[] & arabé: ut uer[]mes p[ò]ticos glutiat: ita eos aſpiciet: ut muſcas: m[ille]pedas & lacertos. Quanq[ui] Syri & crocodilis terrenis: Aſtri etiá lacertos uiridibus u[ef]ci ſoleát: in ægypto & palæſtina p[pter] boum raritaté nemo uaccá comedit: tauro[]q[ui] carnes & boum u[it]ulorú affumút in cibos. At in noſtra p[u]uincia ſelus putát uitulos deuorare. Vnde & i[per] operator Valés n[up] legem per orienté dederat: ne quis u[it]ulo[]q[ui] carnibus u[ef]cere[]t: utilitati agriculturæ p[uid]ens: & p[e]ſimá i[da]uiza[]tis uulgi emédans c[ò]ſuetudinem: p[al]itibus & laſtetibus u[it]ulos consumétis. Nomades & trogloditæ & ſcythæ & h[u]nno[]q[ui] noua ſeritas ſemicrudis u[ef]cu[n]ſ carnibus. Porro Ichthyopagi gens errans in littore maris rubri: ſuper petras ſolis calore ſeruétes aſſant p[ic]ſces, & hoc ſolo aliméto uicétant. Sarmatæ: Quadi: Vandali & innumerabiles alia[] gentes equo[]q[ui] & uulpiu[] carnibus delectan[]t. Q[uid] loquar de c[æ]teris nationibus: c[ui] p[]ſe ado[]leſcentulus in gallia uiderim Scotos genté britannicá humanis u[ef]ci carnibus: & c[ù] p[er] filuas porco[que] g[reg]es & armétorum pecudumq[ui] reperiant: p[al]ſorum nates & ſe[]minarum papillas folere abſcidere: & h[as] ſolas ci-bo[]q[ui] delicias arbitrari: Scotorum n[atio] uxores pprias non habet: Et qua[]li Platonis politiam legerit: & C[ato]nis ſeſetur exemplum, nulla apud eos c[ò]ſunx propria eſſe: ſed ut cui[]q[ui] libitum fuerit: p[ec]udum more laſciuiu[]nt: Perſæ: Medi: Indi: & Ethiopes: regna non modica: & Romano regno paria: cum matribus & auiiſ: cum filiabus & neptibus copulantur. Maſſa[]getæ & Derbices miſerrimos putant: qui egrotatione moriantur: & parentes: cognatos: propinquos cum ad ſene[]tam uenerint: iugulatos deuorant: reſcti[]us eſſe dicentes, ut a ſe potius q[ui]a uer[]mibus comedan[]t. Tibareni: quos dilexerint ſenes ſuſpendút in patibulis. H[ir]cani uolu-

cribus & canibus femiuiuos, piiciunt. Caphpü beſtiis mortuos, piiciunt. Schytæ eos q a defuncſtis amati ſunt
uiuos inſodiut û cu offibus mortuoge, Bactri canibus ad hoc ipſum nutriti obiuciunt ſenes. Quod c Alexá,
dri pſeſtus Nicanor emédare uoluifſet; pene amiliſt puciá, Coge ægyptiú; ut ouium laſte ueſcat, Impelle ſi
uales Peluſioten; ut mádecut cepe, Singulæ pene in ægypto ciuitates lingulas beſtias; & moſtra ueneranſt. Et
quodcunque uoluerint; hoc íuiolabile & facrú putát. Vnde & urbes quoq apud eos ex aſaliú uocabalis nícu-
panſt. Leonto: Cyno: Lyco: Buſyris: Thymius qd' itérpretaſt hircus. Et ut ſciremus: quales deos ſemper æg-
ptus recepifſet; up ab Hadriani amaſio urbs eoq Antinous appellata eſt. Peruides igiq nô ſolú in eſu ſed
& in ſepulturis & in cōnubiis: & in oí cōuerſatiō unaquaqę gês fuo ritu & p[]prietatibus uiuſtieti: & hoc eam
naturæ legé putare; qd' didicit. Veg fac eſum carniú cúſtis natíibus eê comuné: & p[]paffim licere qd' p[]paffim
res: nô ei debemus cui naſcimur: ſed cui renaſcimur. q repugnanté carne: & ad libidinú ícentiua rapienté me
dia ſubiugamus. Eſus carniú: & potus uini: carnilq[]baturitas ſeminariú libidinis eſt. Vnde & comicus: Sine ce
rere inquit & libero friget uenus.

Cap. XXXVII.

P
Er quinſi ſenſus: q[]ſi p quaſdá ſeneſtras: uitiog[]re ad aíam ítroitus eſt. Nô p[]oteſt ante metropolis & arx
métis capi: niſi p portas eius irruerit hoſtilis exercitus. Hoq pturbatióibus aíam p[]graueſt; & capi: alpe-
du: auditu: odoratu: ſapore: taſtu, Si Cyrcéibus quiſpá delectét: si Athletag[] certamine; ſi mobilita-
te híſtrionu: ſi formis mulieq: ſplédore gemáru: ueſtú: metallorunú: & cæteris huiuſcemodi p oculorum ſene-
ſtras aíæ capta libertas eſt. & íp[]leſt illud []ppheticu: mors ítrauit p ſeneſtras ueſtras. Rurſum auditus uario or
ganog[] cantu: & n[]ocú flexionibus deliníſt, & carmine poetaq[] , & Comœdag[] mimorumq[] urbanitatibus &
ſtrophis. & gcquid p[]aures ítroiens uirilitaté métis effoeminat. Odoris auté ſuavitas & diuerſa Thymiama-
ta & amomú: cyphí: oenáthe: muſcus: & pegrini muris pelliculaq[] diffolutis & amatoribus conuenián-
nemo
niſi diffolutus negat. Porro cibog[] auidentis q[]p[]auratíæ mater fit[] & aíum quali q[]buaſdá c[]opedibus degrauaurú
in terra teneat: q[]s ignorat: Propter breué guæl[]a uoluptaté: terræ luſtranſt & maria. & ut mulíum uinum p[]cio
ſuſq[] cibus faucés noſtras traſeat: totius uíta opa deſudamus. Taſtus auté alienog[] corpoq[] & ſœminag[] ar-
détior appetitus: uicinus ínſaniæ eſt. Ob hunc ſenſum cupimus: iraſcimur: g[]eſtimus: inuidemus: æmulamur:
ſoſliciti ſumus, & expleta uoluptate: p quandá plenitudiné rurſus accédimur. quaerimulq[] facere ; q[]d' cu ſe
rimus: ite: p[]oæniteamus. Igiq c[]p[]has portas q[]ſi quidá perturbationú cunei ad arcé noſtrae métis ítrauerit
ubi erit libertas: ubi fortitudo eius: ubi de deo cogitatio maxime c[]u taſtus depingat ſibi etiá p[]teritas uolu-
ptates. Et recordatioré uitiog[] cogat aíam c[]ópati, & quodámodo exercere qd' n[]o agit. His igiq rónibus iuweit
multi philofophoq[] reiquerút frequétias urbiú: & h[]ortulos ſuburbanos: ubi a[]ger irriguós: & arbog[] comar-
& ſufurrus auíu: ſontis ſpeculú: ruíus ímmurmurás: & multæ oculog[] auríuq[] illecebræ ſunt, ne p[]luxum &
abundátia copiag[] aíæ fortitudo molleſceret: & eius pudicitia ſuprareſe. Inutile quippe eſ crebro uidere:
p quæ aliquádo captus fis. & eoq[] te experiméto comittere: q[]bus difficulter careas. Ná & Pythagorei huiuſce
modi frequentiá declinátes in ſolitudine & defertis locis habitare c[]ofueuerút. Platonici quoq[] & Stoici in té
p[]log[] locis & porticibus uerſabanq[] ut admoniti angulioris habitatculi ſanſitate: mihil aliud q[] de virtutibus
cogitarét. Sed c[]p[]le Plato c[]u eſſet diues: & toros eius Diogenes luteis pedibus conculcaret; ut p[]oſtet uacare
philofophiæ: erelegit Academiá uillá ab urbe p[]cul n[]o ſolú deſerta: ſed & p[]effiltemé: ut cura & aſſiduitate mor
bog[] libidinis ſpetus frágereſt, diſcipuliq[] fui nullá aliá ſentirét uoluptaté: niſi eaq[] req[] q[]s d[]ſicent. Quoſdá
legimus effodiffe ſibi oculos: ne p[]eoq[] uíſum a contemplatione philofophia auocarent. Vnde & Crates ille
Thebanus p[]ieſto in mari n[]o paruo auri p[]ôdere: abite íquit p[]eſum malæ cupiditates: ego uos mergáme p[]le
mergar a uobis. Quod ſi q[]s exiſtimat: & abundátia cibog[] poſtionq[] ſemp frui: & uacque p[]oſe lapíetia: hoc
eſt & uerſari in deliciis: & deliciag[] uitiis n[]o teneri p[]eſum decipit. Cum enim p[]cul ab his remoti ſæpe capia
mur naturæ illecebris: & cogamur ea cupere quoq[] copiá n[]o habemus: q[]to magis ſi circundati retibus uolu
ptatu eſſe nos liberos arbitremur. Senſus noſter illud cogitat: qd' uidet: auditu: odoratu: iguſtat: attreſtat, & ad
eius rei trahiſe appetitú: cuius capi: ſuoluptate. Quod mens uideat: & mens audiat: & q[] nec audire quippiá:
nec uidere p[]oſiſumus: niſi ſenſus in ea q[]æ cernimus & audimus fuerit íentus. Vetus quoq[] ſentétia eſt: diſſi
cile eſt ímo ip[]oſſible: deliciis & uoluptatibus affluétes n[]o ea cogitare quæ gerimus: fruſtraq[] q[]da ſimulant
ſalua fide & pudicitia & ítegritate métis: ſe abuti uoluptatibus: c[]u c[]ótra naturá ſit: copiis uoluptatú fine uolu
ptate p[]frui. Et Apoſtolus hoc ip[]ſum caués dixerit: Quæ auté in deliciis uiués eſt uidua: mortua eſt.

Cap. XXXVIII.

Enſus corpoq[] q[]ſi equi ſút: fine rónе currétes, aíæ uero í aurigæ modu[] retinet ſrena currétu[]t. Et quo
modo equi ab[]lq[] rečtore p[]cipites ruun[]t: ita corpus fine rónе & ip[]erio aíæ in ſu[] ſerét interitum. Alia
quoq[] c[]óparatio aíæ & corporis a philofophis p[]oniq[] corpus p[]ueq[] animá pedagogú eſſe dicentibus.
Vnde & h[]istoricus: aíæ imperio: corporis ſeruitio magis utimur. alteq[] nobis c[]u dii: alteq[] c[]u beluís c[]o eſt.
Igiq: niſi uitiad oladélcétis & pueri prudétia pedagogi reorerit: oíis conatus eius & ip[]etus ad laſciuá p[]perat. ív
ne q[]ttuor ſenſibus ſuiuere p[]oſiſumus, id eſt fine aſpectu: auditu: odoratu: atq[] c[]plexu. Abſq[] guſtu auté & c[]
bis ip[]oſſible eſt humanú corpus ſubſiſtere. Adeſſe ergo debet ratio: ut tales ac tátas fumamus eſcas: q[]bus n[]
onereſ: corpus: nec libertas aíæ p[]graueſt, quia & comedendú eſt: & deabuládu[] & dormiendú: & digerendum,
& p[]oſtea íſlati uenis incétiua libidinis ſuſtinéda. luxurioſa res uinú: & tumultuóſa ebritas. Omnis a[]t qui
cum his miſcetur: non erit ſapiens. Nec tales accipiamus cibos: quos aut difficulter digere: aut comeſtos
magno partos: & perditos labore doleamus. Olerum & pomorum ac leguminum: & facilior apparatus eſt:
& arte impendiilq[] cocorum non indiget. & fine cura ſuſtentat humanum corpus: moderateq[] ſumptus,

S

quia nec auide deuora,& qd'irritamenta gulæ nò habet:leniori digeſtione concoqui. Nemo enim uno & duobus cibis iſſa:ulibus uſa: ad inflationé uentris onera:quæ diuerſitate carniu & laporis delectatiœ còcipi:cu uaris nidoribus fumát patinæ:& ad eſum ſui exſleta eſurie:qſi captiuos trahunt. Vnde & morbi ex faturitate nimia còcitanei:multiq ipatientiá gulæ uomitu remedianc:& qd' turpiter iſeſerunt:turpius egerunt. Hippocrates in amphorifmis docet craſſa & obeſa corpora q creſcédi méſurá ípleuerint:nifi cito ablatiõe ſanguinis minuanç,in paralyſin & peſſima morbo:genera erúpere,& íccirco eſſe neceſtariá déptioné: ut rurſum habeat in quæ poſſint creſcere. Nò.n.manere in uno ſtatu natura corporo poteſt; ſed aut creſcere ſemp:aut decreſcere habet,nec poſſe viuere aial:nifi creſcédi capax ſit. Vnde & Gallienus etiam doctiſſimus Hippocratis íterpres athletas quo:uita & ar ſagina eſt;dicit in exhortatiœ medicinæ nec uiuere poſſe diu: nec ſanos eſſe:aiſa:eo:ita nimio fanguine & adipibus qſi luto ſuolutas nihil tenue:nihil cæleſte; ſed ſemp de caribus:& uiſtu:& uétres ígluue cogitare,Diogenes tyrános & ſubuerſiòes urbiu: bellac:u el ufostilia uel ciuilia:nò pro simplici uiſtu olege:poromurq:ſed pro caribus & epulare deliciis aſſerit excitari. Quodq miradú ſit:Epicurus uoluptatis aſſertor:oés libros fuos repleuit oleribus & pomis,& uilibus cibis dicit eſſe uiuendú,qa carnes & exſlitæ epulæ ingéti cura ac miſeria pparent,maioréq poená habeat in quaeréod:iuo luptate in abutédo. Corpora auté noſtra cibo tatu & potu idigere, ubi aqua & panis ſit: & cætera his ſimilia: ibi naturæ ſatifaſctu,qcqd ſupraſuerit:nò ad uitæ neceſſaté ſpectare; ſed ad uitium uoluptatis,Bibere & co medere nò delicią ardore:ſed ſitim faméq reſtinguere,Qui caribus ueſcunt: idigere etiái quæ nò ſunt carniu. Qui auté simplici uiſtu abutan: eos carnes nò reſqere,Sapiétiae quo:operá dare non poſſumus; ſi menſæ abundátia cogitemus,quæ labore nimio:& cura diligéti atq idigéti indiget, Cito expleſ naturæ neceſſitas:frigus & fames ſimplici ueſtitu & cibo expelli poteſt,unde & apoftolus habétes inſt uiſtu & ueſtitú his còtentii ſumus. Delitiae & epulare uarietates:fométa auaritiae ſunt, Grádis exultatio aíæ:cu paruo còtétus fueris cibo:mundú hre ſub pedibus;& oém eius potétiæ epulas:libidines; ppter quæ diuitiæ còparent: uilibus mutare cibis: & crafiore tunica cópéfare.Tolle epulare & libidinis luxuriánemo quaret diuities:quarú uſus aut in uéſte aut ſub uentre eſt: Qui egrotat:nò aliter recipit ſanitaté: nifi tenui cibo & caſtigato uiſtu: quæ λεπτη άιατα id eſt tenuis dieta dici. Quibus ergo cibis recipi: ſanitas:his & ſeruari poteſt: ne q[ui] pu[te]t morbos oleribus còcitari,Si auté Milonis illius Crotoniata uires olera nò minitrát:quæ naſcunt: & alú tur ex carnibus:qd neceſſe eſt uiro ſapiéti & philofopho Chriſti tantá hre fortitudiné:q athletis & militibus neceſſaria eſt:Quá cu habuerit:ad uitia puoceq. Illi arbitran: carnes ſanitati cògruas:q uolunt abuti libidi:ne:& in coenú demergi uoluptatúad coitú ſemp exaſtua: Chriſtiano ſanitas abſc:u iribus nimis neceſſaria eſt. Nec turbare nos debet:ſi rari ſint huius p[ro]poſiti ſeſtatores:qa rari ſunt & amici boni & fideles & pudici & cōtinétes, ſemperq:uirtus rara eſt. Lege Fabritii còtinéti:Curii pauptaté:& in tâta urbe uix paucos inuenies:quos ſe:qris.Noli timere ne ſi carnes nò comederis:aucupes & uenatores fruſtra artificia didicerint. Le: gimus quod:á morbo articulari & podagræ humoribus laboréas, p[er]ſcriptiõe bono:ad ſimplicé méſam & paupes cibos redaſtos cùaluife. Caruerát eni ſollicitudine diſpélandæ domus: & epulare largitate: quæ & corpus fràgunt & anima,lriddet Oratius appetitú cibo: qui còlumpti reliquút poénitétiam.

Sperne uoluptates:nocet empta dolore uoluptas.

Et et í amœniffimo agro í morfum uoluptuofog: hoium ſe craſſum pígueq: deſcriberet:luſit his uerſibus.

Me pinguem & nitidu: bene curata cute uifes:

Cum ridere uoles Epicuri de grege porcum.

Cap. XXXIX.

S
Et & ex uiliffimis cibis uitáda facietas eſt.Nihil.n.itá obruit aium:ut plenus uenter:& exaſtuans:& huc ilucq: ſe uertés;& in ruſtus uel in crepitus uentoy efflatiõe respiráς, Quale illud ieiuniu eſt:aut q[ui]s illa reſeſt poſt ieiuniu cú pridianis epulis diſtédimur:& guttur nostrú meditoriú effici: latri nag:qDumq: uolumus, p[li]lixioris inedia: fame carere:tantú uoramus:q[ui]t uix alterius diei nox digerat, Itaq: nò tam ieiuniu appelládu eſt:q[ui] crapula ac fetens & moleſta digeſtio. Dicearchus in libris antiqtatu & deſcri p[ri]tiõe Græciæ:refert ſub Saturno id eſt in aureo ſæculo:cú óia humus funderet nullu: comediffe carnes, ſed uniuſos uixiſſe frugibus & pomis:quæ ſponte terra gignebat, Perſa: regis Cyri uitá Xenophon octo uolu minibus explicat:poletá & cardamo & ſale ac pane cibario eos aſſerés uiſtare,Lacedæmonioq: méſe fruga litiatcq: & p[er]ſcriptus Xenophon & Theophrastus & oés pene ſcriptores Græciæ teſtes ſút. Cheremq Stoicus uir euloquétiſſimus narrat de uità antiquoq: ægypti ſacerdotu q[ui] oibus mûdi negociis curiſq: poſt poſtitis ſemp in téplo fuerint;& reſe naturas cauſaſq: ac rónes sideq: còtéplati ſint; nunq: mulieribus ſe miſcuerint, nunq: cognatos & p[er]quinos ne liberos q[ue] uiderint, ex eo tépore quo cœpiffent diuino cultu deferuire: & caribus & uíno ſe ſemp abſtinuerint; p[te]pter tenuitaté ſenſus & uertiginé capitis:qué ex paruo cibo patiebá tur:& maxime p[te]pter appetitus libidinis:q ex his cibis & ex hac potièque naſcunt: pane raro ueſebanf:ne one: raret ſtomachu. Et ſi quâdo comedebát:tonfum pariter íſopum ſumebant in cibo, ut eſcam grauioré illius colore decoquerét,Oleu tantú in oleribus nouerát:ueq: & ipſum paq: p[te]pter naueſa: & aſpitaté guſtus leniè: dam. Quid loq[ur] inſt de uolatilibus cú ouum quoq: p[er] caribus uitauerint & lac: Quoq: alteq: carnes liqui das:alteq: ſanguiné eſſe dicebát colore mutato. Cubile eis de foliis palmag: quas Bayas uocant:còtextu erat, ſcabellú accluert: & ex una parte obliquu:in terra pro puluillo capiti ſupponebát:bidui triduiq: inedia ſuſtine: tes. Humeros corporis q naſcunt: ex ocio: & ex máſione unius loci nimia uiſtus caſtigatiõe ſicabát.Iofephus in fecu: ludaicæ captiuitatis hiftoria:& in oc:tauodecimo antiquitatu libro: & còtra Appioné: duobus uoluminibus tria deſcribit dogmata Iudæoq:Phariseos:Saducæos: Eſſeos. Quorum nouiſſimos miris effert laudibus:q: & ab u[ox]ibus & uíno & caribus ſemp abſtinuerint: & quotidianu: ieiuniu uerterint in natura.

3i

Super quos uita & Philo uir docilimus, ppriu uolumen edidit. Eantes Cizycenus & Aclepiades cyprius
aëtate qua Pygmalion in oriëte regnabat; scribút eum carniu nò fuiffe. Eubulus quoq qui hiftoriæ Mittrae
multis voluminibus explicuit; narrat apud Perfas tria genera Magos, quos primos q fint docilissimi & elo
quëtfilimi excepta farina & olere nihil aliud in cibo fumere. Apud Eleufinâ etiam uolucribus & pificibus &
qbudá pomis abſtinere folemne eft. Bardeſanes uir babylonius i duo dogmata apud Indos gymnoſophiſhas
diuidit, quoq alteq appellationes dragmanas. alteq famaneos: q tantæ cõtinëtæ fint; ut eul pomis arboq iuxta
Gangem fluuiu: uel publico oriæz & farinæ alanç cibo. & cum rex ad eos uenerit, adorare illos ſolitus ſit: pa-
ceq luæ prouiciæ in illoq p[icibus] arbitari fita. Euripides in creta Louis, [pphatas] nò ſolú carnibus ſed & co-
ſtis cibis abſtinuiffte ſerx. Xenocrates philofophus de Triptolemi legibus apud Atheniéſis ſria tantú p[er]cepta
in t[em]plo Eleufinæ refidere ſcribít, honorádos parètes; uenerádos deos; carniſbus nò ueſcédú. Orpheus in car-
mine ſuo eſum carniu deſtaſt. Pythagoræ: Socratis; Antifthenis: & reliquioq frugalitaté ſerré in cõſuſio.
né noſtrá:nifi & longú effet: & [pprii] opis idigeret officio. Hic certe eſt Antifthenes qui cù glorioſe docuifet
rhetorica: audißetq. Socrate: dixiſſe ſerx ad diſcúpulos ſuos: Abite: & magiſtr qu[ar]eſte, ego, n. iá repperi. Sta-
timq ueſtitis quæ habebat: & publice diſtributis: nihil fibi plus q palliolu referuait. Pauptatifq cius & labo-
ris & Xenophon teſtis eſt in ſympoſio: & innumerabiles libri eius quos alios philofophico: alios rhetorico ge-
nere ſcripſit. Huius Diogenes ille famoſimus ſeclator ſuit; potétior rege Alexárdio: & naturæ uicior huma
næ. Ná cù diſcúpuloq Antifthenes nullú recipet; & pleuerátem Diogené remouere nò posſet; nouilſime cla-
ua minatus eſt: nifi abiret. Cui ille ſubieciffe diciq caput; atq dixiſſe nullus tá durus baculus erit: q me a tuo
poffit ob ſego ſeparare. Refert Satyrus: q illuftrium uiroq ſcribit hiftorias: q Diogenes palliolo dupliq iuus
ſit: p[pter] frigus; perá p cellario habuerit. ſecúq portarit clauá ob corporſuli fragilitaté: q iá ſenex mébraſu-
ſtetare ſolitus erat Et hu[po]b[io]o id eſt diarii uiectus uuugo ſeppellatus ſit, in p[en]ſent horá p[of]ſes a quolibet:
acpiéſes cibú, habitauit auté in portaq ueſtibulis: & porticibus ciuitatú. Cúq[le] ſe cõtorqueret in doliowolubi
l[é] ſe hre domú iocabat: & ſe cù t[é]poribus imutáté, frigore enim os dolii ertebat in meridié: æſtate ad ſepté-
trioné. & utcúq[le] ſol ſe íclinauerat; Diogenis simul p[tor]iu ertebatq. Quodá uero t[é]pore habéſ ad portádum
caué u ligneú; uidit pueq manu c[oc]aua bibere: & eliſiſe illud ſerx ad terrá dicens: Nefciebá q natura h[er]et po
culú. Virtuté eius & cõtinëtiá mors quoq idicat. Ná cù ad agoné olympiacú q magna frequëtia græciæ cele
brabatq: iá ſenex p[ge]rèt: ſebre í itinere diciq ap[ph]éſus accubuſſe in crepidine uiæ, uolétibulq eú amicis aut
iumérú aut in uehiculú leuare: nò acqeuit. ſed traſiés ad arboris umbrá locutus eſt: Abite quaſo: & ſpeſtaut
pgite. hæc me nox aut uiſtoré p[ab]abit aut uiſtú. Si febré uicero: ad agoné uenía. Si me uicerit ſebrist ad íſerna
d[ef]cédam. Ibiq[le] p[no]cté eliſo gutture: nò tá mori ſe ait: q febré morte excludere, Vnius tantú philofophi exé
plum p[of]ui. ut formofuli noſtri & troſuli: & uix ſummis pedibus adumbrátes ueſtigia: quoq uerba i p[ug]nis
ſunt: & ſyllogíſmi in calcibus q pauptaté apoſtoloq: & crucis durjicam aut neſciut aut c[ot]emnunt: imiten[]
faltem g[ét]ilium parcitatem.

Cap,LX.

H
æc de argumétis philofophorú exéplifq differui. Núc ad exordiú generis humani. i. ad noſtra tran-
fiens: docebo primú Adá & in paradyo ſo accepif ſeptú, ut c[æ]tèra poma coméſs: ab una arbore ie-
junaret. Beatitudo paradyfi abſtínétia cibi nò potuit dedicari. Quádiu Adá ieuinauít: in parady
ſo fuit, comedit: & ieicctus eſt, ieicctuq ſtatim duxit uxoré. Qui ieuinás in parady ſo uirgo fuerat: fatur i terra
trilionio copulaſ. & tamé ieicctus nò ptinus accepit licentiá carniu ueſcédáq. ſed tantú poma arboq &
fruges ſegetú & herbag[que] olera ei tradun[que] in cibú, ut exul quoq paradyfi nò carnibus q in parady ſo nò erant:
ſed ſimilitudie frugú paradyſi ueſcereſ, poſtea uero uidés deus: q diligét er apſpoſitú eſſet ad malitiá cor hois
ab adoleſcétia: & p[í]us eius iis p[man]ere nò posſet: q erat caro: opa carnis diluiou c[ò]dénauit: & auſdilíſimá ho
minú gulá p[b]ás dedit eis licétia comedendaq. carniuut d[ú] fibi itelligít licere oía: nò d[é]ſiderarét magnoq
gd[é] licebat, nec mádatú in cauſam uerterét puaricationis. Quanq[que] & t[uc] ex parte imperatú de immúdis a[ial]
bus ieuiniu ſit. ná cù alia muda dican[ç]talia immúda: & in arca Noe de imúdis bina: de mundis ítroducuntur
imparat: & utiq[que] imúdoq eſus ablatus ſit: ne fine cauſa diceren[ç] imúda: ex parte ieuinium dedicatuſ eſt: docés
abſtinétia óium in quorúdam recíſione. Cur p[di]dit Et[au] primogenita ſua: Nón[que] p[pter] cibú. I[m]patiétiamq[
]gulá lachrymis emédare nò potuit. Eieicctus de ægypto populus íſrahel & in terrá repromiſſi óis laſte & mel
le manátem ítroducédus: ægyptias carnes & pepones: alliacq d[é]ſiderat. Vtiná i[qu]it obſſlemus p[cu]ſi a deo in
terra ægypti: quádo ſup ollas carniu ſedebamus. Et i[te]q: Quis nos ueſcet carnibus? Venerút in métre nobis
p[í]ſees quos in ægypto comedebamus gratis: & cucumeresis: & pepones: & porri: & cepe: & allia. At núca[mi]na
noſtra arida: nihil nifi manna oculi noſtri c[ò]ſpiciut. Angeloq cibú c[ò]temnètes: carnes ægyptias ſuſpirabant.
Moyles quadraginta diebus & noſtibus ieuinus in móte Syna: etiam t[uc] probás: nò in pane ſolo ſuiere ho-
mine: ſed in omni uerbo dei: cum domino loquitur, populus autem fatur idola fabricat. Ille uacuo uentre le-
gem accipit ſcriptam digito domini. Iſte máducans & bibéſ: c[ò]ſurgéſq ludere: aurum conſlat in uitulum: &
a[eg]yptiú bouem præſert domini maietati. Tot dierum labor: unius horæ faturitate perit. Frangit auſtæter
Moyles tabulas. I[cie]bat enim dei ſermonem non p[os]ſe audire temulentos: incraſſatus eſt & p[ing]ueſaſtus: &
dilatatus: & recalcitrauit dilectus: & dereliquit dominú: qui ſecerat eum: & abſeſſit a deo ſalutari ſuo. Vn-
de & in eodem deuteronomio præcipitur: ne cum manducaueris & b[í]beris: & domos optimas æ[di]ſicaueris:
ouibus & bobus tuis multiplicatis & argéto & auro extollatur cor tuum: & obliuſcaris domini t[ui]. Deni[
]máducauít populus: & ícraſtatum eſt cor eius: ne uideret oculis: & auditet auribus: & corde c[ò]tineret: & u[]l
tum ieuinátis Moyſi: & iuxta E[bra]icá ueritaté: dei c[ò]fabulatióe cornutú p[aus]tus & p[í]guior populus ſultinere
nò potuit. Quá ob rem dominus noſter atq Saluator nò ob d[é]ſerétiá uirg initatis & nuptiáq ut q[da] putat

fed ob ieuniunæ, cœstortia Moyſen & Heliá tranſſ figuratus in mòte ſecù oftendit in gloria. q[ui]q[ui] Moyſes & Heliá typum p[er]priæ legis p[he]p[eta]riuq[ui] mòſtrauerint: lictut manifeſte ſcriptura euâgelii teſtaſ, dicebát ei exitum. qu[em] còpleturus erat in Hieruſalé, p[ass]ioné enim domini n[os] uirginitas & nuptiæ: ſed lex nunciat & p[he]p[eta]. Quod fi còtëtioſe in Moyſe nuptiæ: in Heliá virginitate dixerint demòſtrari: breuit audiát Moyſen moru[n]t & ſepultu[n]: Heliá igneo curru raptu[n]ante imortalé eſſe cœpifeq[ui] mortu[n]. Sed nec ſecùda cœſcriptio tabu l[as] abſo[que] ieuniunio potuit ipetrari. Quod ebrietas p[di]ederat: inedia repperit. Ex quo oſtéditur poſſe nos p[er] ieu niu[n]t redire in paradisiu[m]nde per ſaturitatis fueramus ei[cti]. In exodo aduerſus Amelech oratione Moyſi: & totius populi uſo[que] ad uſperá ieuniunio dimicatu[n] eſt. Ieſus filius Naue ſtationé ipetravit ſoli & lunæ. & inediá pluſu[n] unius diei ui[ct]oris exercitus p[te]lauit. Saul ſicut in regno[que] primo libro ſcribi[n]t: maledictus inquit qui ederit panem uſo[que] ad uſperá: donec ulciraſcar me de inimicis meis. Et n[os] guſtavit omnis populus eius: & tota terra prádebat. Tátaq[que] ſuit aucoſtitas ſtationis ſemel domino deſtinatæ: ut Ionatham qui cauſa ui[ct]oriae ex- titerat: deprehêderet forſ: & ignoratíæ crimen declinare n[os] poſſet. p[at]riſo[que] in ſe cœcitaret manu[n] & uix populi precibus ſaluaretur. Heliá quadraginta dieq[ui] ieuniunio p[ra]paratus: deum uidit in mòte Oreb: audiuitq[ui] ab eo quid tu h[ui]c Heliá? Multo familiarior itſa uox[q]i illa in genefi: Adam ubi es? Illa enim paſtum terrebat & perdi tum. h[ui]æ ieuniáti famulo bládiebaſ. Cògregatú[us] Samuel populum in Maſphat: i[n]diſto ieuniunio roborauir. & ſecit hoſtibus fortiſo[re]. Aſſyrio[q]e impu[n]t[em]: & potétiam Sennacherib: Ezechíæ regis lachrymæ ſaccus & humi liatio ui[ct]us ſregit: p[ro]ſtrauitt: & uiciſt. Et ecoſtrario ciuitas Niniu[em] imminétem iam domini: ieuniun[ia]e miſe- ratione detorſit. q[ui]á[u] Sodoma p[la]caſſet & Gomorra: ſi uoluiffet agere p[œ]nitentiá, & lachrymas p[œ]nitentiæ patrociſtate c[ò]ciliare ieuniun[io]. Acab Rex impiuſſimus: ut ſentétiá dei ſubferuſeret: & euerſio domus eius diſſerref in poſtòſers: ieuniunio ipetravit & facco. Anna uxor Elchane inané cibo uétrem filio meruit implere. Periclitatur i[n] babylone Magi ois c[ò]cietor & auriolus & aruſpex c[ò]diſ. Daniel & tres p[uer]i reuèluationé me[n]ren[que] ieuniun[io]. & paſtì leguminibus pulchriores ſút[em] & pruſétiores his: qui de méla regis carnibus ueſcebantur. Deide ſcriptu[n] eſt: q[ui] Daniel tribus ebdomadis ieiuunauerit: panem ſuaué n[os] comederit: caro & uinu[n] n[os] intra uerit os ei[uos]: ioleo ſu徒 u[n]cés: n[os] ſit. & uenerit ad e[u] angelus dicés: Daniel homo miſerabilis es. Qui deo miſerabilis apparuerat poſt ieuniu[n]; leonibus in lacu fuerat horribilis. Q[ui]á[u] pulchra res quæ placat deu[n]; leones miti gat: i[da]mones terret. M[itt]i[n]t ad eum[licet] hoc in ebraicis uoluminibus n[os] ſuenerimus) Abacuc meſtoq[ui] p[ra]- diu[m]us portás. Talé enim diſcophoq[ui] inedia meruerat hebdomadis. David periclitante filio poſt adulectricum éxom[olo]ŋo[gy]osv[n] in cinere & ieuniunio facit dicés. Quicineré tanq[ui] p[an]e manducabá: & potum meu[n] c[ui] ſletu mi ſeebam. Et iſirmata[em] ſút[em] in ieuniunio genua mea. & c[er]te iam audierat a Nathan. Dominus abſtitułit a te hoc p[ec] catú[n]: Sápſon & Samuel uinu[n] & ſic[er]á n[os] bibunt. Erát[n]. n[ili] reprimuſſióis: & p[er] abſtinetiam ieuniu[n]oq[ui] c[ò]ce-p[ti]. Aaron & c[æ]teri ſacerdotes iſgreſſuri templú[m]omne q[ui] d[om]e poſtet i[n]ebriare n[os] potát[n]e morian[ex]. Ex quo ítel ligimus mori eos[q] in ecclesia n[os] ſobrii minifrarinț. Q[ui]á[u] re[b]e exprobraſ I[ra]hæli: p[ot]u[n] dabatis Nazareis meis uinu[n]. Ionadab filius Zechab p[ce]pit filiis ſuis: ut n[os] biberét uinu[n] uſo[que] i[n] æternu[n]. Quibus c[ui] offerret Hie remias ut biberét: & i[lli] bibere n[olu]iffent: loquiſc[ui] dominus p[he]p[eta]: quia obediſtis p[re]cepto Ionadab p[er]ſus ue ſtri n[os] deſcietur uir de ſtirpe Ionadab filii Zechab: ſtans in c[ò]ſpectu meo c[u]ctijs diebus.

Cap.XLI.

I
i
N foribus euâgelii Anna filia Phanuelis uniuira i[du]ciſt: ſemperq[ui] ieiu[n]as. Et dominum uirginé Ion-
ga caſtitas: longaq[ui] ieuniu[ia] ſuſepeper, Præcurfor eius & p[co] locuſsis alíſ & ſilueſtri melle: non carni-
bus, habitationo[q]e deferti & i[c]unabula monachoq[ui] talibus incohan[ț] alimentis. Sed & ipſe dominus ba-
ptíma ſuum.xl, d[ie]rum ieuniunio dedicaui[n]: & acriora d[æ]monia docuit n[os] níſi oratione & ieuniu[n]is poſſe ſupe-
rari. Cornelius centurio ut p[ri]ſitum ſanctu[n] accipiet ante q[ui] bap[ti]ſma: elemoſinis meruit crebriſo[que] ieuniu[n]. Pau-
lus apoſtólus poſt famem & l[iti]m & c[æ]teros labores ſuos & pericula latronum: naui[fr]agii: ſolitudinis: crebra
ieuniu[n]a enumerat. Et diſcipulo Timotheo dol[ei]t ſt]omachum: & infirmitates plurimas ſuſtinenti ſuadet uini
modicam poſtionem: lam noli i[qu]it aquam bibere. Cui auté d[ic]it: iam noli aquá[que] bibere: oſtédit eum aquam
ante poſaſſe. Quod n[os] c[ò]cederet: níſi crebræ infirmitates & dolor ſtomachi poſtulaſſent. Reprobat quidem
apoſtólus eos: qui prohibebát nuptiæ: & iubebant cibis abſtinere, quos deus creauit ad utendum cum gratia
rum actione, ſed Martionem deſignat & Tatianum & c[æ]teros hæreticos: qui abſtinetiam indicát perpetuá:
ad deſtruenda & c[ò]temnédæ & abomináda opera creatoris, nos autem & creaturam omnem laudamus dei:
& maciem ſagina[que] abſtinetiam luxuriæ: ieuniu[ia] p[er]ſimus faturitati. Vir quippe in laboribus laborat ſibi: &
uim poſit in interitum ſuum. Et a diebus Io[n]nis Bap[ti]ſtæ ieiu[n]atoris & uirginis regnum c[æ]log[que] uim patitur:
& uiolenti diripiunt illud, Timemus enim ne ab aduentu æterni iudicis: ſiut in diebus diluui[n]t: & euerſionis
Sodomæ & Gomorra[re] deprehêdamur m[ă]ducantes & bibentes: & nubétes: & nuptum tradétes. Nam & dilu
uium & i[gn]is de c[æ]elo faturitatu[em] pariter & nuptiæ quas deleret: inuenit. Nec miru[n] ſi omne quod in macello
uenditur: apoſtólus emi iubeat: & comèdi: cum idolatris & adhuc in templis idoloq[ui] quali idolotheta ueſc[é]-
tibus: p[ro] ſumma abſtinetá fuerit: cibis tantum abſtinere gentiliu[n]. Quod ſi fic loquitur ad romanos: i[que]
qui manducat: n[os] manduca[n]tem n[os] ſpernat, & qui n[os] manducat: manduca[n]tem n[os] iudicet: non inter ieuniu[ia] &
faturitatem æqualia merita diſpenſat. ſed contra eos loquitur: qui in Chriſtum credentes adhuc iudaiza[bát].
& eos qui ex gentibus crediderant: monet: ne ſcandalizent illos cibo ſuo: qui adhuc infirmitiores erat in fide.
Deniq[ui] & in conſequentibus hoc ip[er]um ſonat. Scio & c[ò]ſido in domino lelu[n]: q[ui] nihil c[ò]mune p[er]ſum eſt:
níſi ei qui exiſtimat q[ui] c[ò]ſe eſſe: i[lli] c[ò]mune e[S]. Si.n., p[pter] cibum frater tuus c[ò]triftaſ: iam n[os] ſecùdu caritatu[em]
ábulas. Noli cibo tuo illu[n] p[ere]: p[er] quo x[us] mortus eſt, n[os] ergo blasphemé: bonu[n] noſtoq[ui] n[os] eſt. n[em] regnum
dei eſca & potus. Ac ne gs p[u]taret hoc de ieuniu[n]is dici: & non de ſupſitione iudaica: ſtatim ediſſerit: alius cre-
dit manduca[re] omnia. Qui autem inſirmus eſt: olera m[ă]ducat. Et rurſum: Aljus iudicat diem plus q[ui] diem:

alius iudicat omnem diem, unuſquidem in ſuo ſenſu abundat. Qui ſapit; diem domino ſapit. Et qui máducat, domino máducat, gratias agit enim deo. Et q no máducat; domino no máducat. & gratias agit deo. Qui, in infirmi erant in ſide adhuci; & alias carnes muſdas álias arbitrabanſ; imundas; & inter diem & dié eſſe aliquid æſtimabát. Verbi gira ſaſtius eſſe ſabbatu; & neomenias; & ſcenophegiá; q reliquios dies; iubenſ; olera mádu. care: quæ idſſeréter comedunſ; ab oſbus. Qui uero firmioris erat ſidé: oes carnes & oés dies: æqles eſſe cre. debát. Illud auté qd' ponere aduerſarius aufus eſt; dominuó uoratoré & potatoré uini a Phariſis appellatú eſſe; & q ad epulas ierit nuptiá; & cōuiuia no despexerit peccator; exíſtimo q nobíſcu faciat. Iſte, n. eſt do. minus ut arbitraris uorator q qdraginta diebus Christiano; ieuniú ſanctifica: q beatos appellat eſuriétes & ſintuéts: q eſcam híre ſe dicit; noq diáſcipuli ſuſpicabanſ; eſt quæ in ppetuú no piret; q de die craftino co. gítare, phibet. Qui cú eſuríſſe & ſitíſſe dica: & ille frequéter ad prádia: excepto myſterio: qd'in typuú ſuæ paf. fióis exprefſit; & pbádi corporis ueritaté: nec gulæ ſcribí ſeruíſſe nec uétri. Qui diuíté purpuratu: ppter eпа las narrat in tartaro; & Lazagæ pauperé ob inedia dicit eſſe in ſinu Abraæq quádo ieiuamus ungí caput; & lauari præcepit facié: ut no gloriae hoíum: eſd domino ieiuemus. Qui comedit qd'é poſt reſurreſtioné par té píſcis aſſi & ſauu: no ppter eſuriem & gutturis ſuauítaté: eſt ut ueritaté ſui corporis cõprobaret. Na quo. tié: cunq mortuú ſuſcitauit; iuſſit ei dari máducare: ne reſurreſtio phantaſma putareſ. Et Lazagæ poſt reſur. reſctioné: ob hác cauſam ſcribí cú domino iniſſe cōuiuum. Nec hoc dicimus: q negemus píſces & cætera ſi uolútas fuerit in cibo eſſe ſumenda. eſd quomodo nuptiis uirginitaté: ita ſaturitati & carnibus ieiuia ſpiti. tumq præerimus. Si auté Petrus hora ſexta præſurus aſcédit in cœnaculú: fortuita eſuries no facit præiudi ciu ieuniogæ. Hoc.n. modo & domínus quia ad puteu familiaritanæ hora ſexta ſeuſus reſedit; & bibere uoluit oíbus incubit neceſſitas: uelint nolint hoc tépore bibédi. Potuit auté fieri: ut uel ſabbatu eſſet uel dies domi nicus; & poſt bidui triduiq ieuniú: hora ſexta eſurierit. Nunq enim crediderim apoftolú: si ante unaú dié co. nauerat: eſpulíſſa diſtétus fuerat; alterius diei eſuríſſe meride. Quod ſi coenauit pridie & ſequéti die eſuruit ante prandiú: exíſtimo q uſcp ad faciétate no comederit: q tam cito coenauit eſurire. Porro ſi p Elsaiam loqtur deus: q no tale ieuniú elegerit dicens: in diebus ieuniogæ uſetq iueniunq voluſates ũſuáre: & ſubiectos p. cutitis. & in iudicia & in lites ieiuatis: & ceditis pugnis: no tale ieuniú elegidicit dominus. Quale elegerit docet. Fráge eſuriéti pané tuú; & paupes fine teſto: induc in domu tuá, ſi uideris nudu: ueſti, & domelíſtos ſe minus tuí ne deſpicias. No igíq ieuniú reprobauit, led q[ui]e ueleſt]oſtedít. Neq[ui] enim uétri eſuries accepta eſt deo: qua]tes & rapinæ & libidés deſtruut. Si non uult ieuniú deus: quo modo in leuitico præcipitur [epti mo menſe decima méſis oís populus ieiuenet uſcp ad ueſperat. Et q no afflixerit aíam moriat: Et extermi: neq de populo ſuo: Quare ſepulchra cõcupíſcetiaæ ubi carnibus deditus populus ruit: uſcp; hodie in ſolitudi: ne pfeuérat. Et crasíus populus ortigomorá ſcribí ad colerá uſcp ruſtasse: Cur homo dei: ad cuius p[heni]manis aruerat regis loboá: qui máducauít cõtra edictu: deií ilico p[er]cuffís eſt: Et leo q afina] cuſtodiuit inta: cát: Prophetaæ leuáti ſe de prádio no p[ep]cit: Qui ieiuus miracula fecerat: præſus ilico ſaturitatis poenas luit. Sed & Iohel clamitat: Santificate ieuniú: prædate curationé, ut moſtreáre: ieuniú ſanctificari cæteris operi bus; & ſanctificát ieuniú curatiori: p[ic]ficere peccator. Quo modo auté ueriginati uere no p[iu]dicat imitatio uirginu] diabolita: & ueris ieuniis coſtu]ſidis & Cybele; & quorundá cibogæ in aſternu] abſtinentia. Maxime cú apud illos: ieuniú panis ſagina carniú cõp[ec]ſe: Et ſicut ſigna quæ faciebat Moſes imitanſc] signa ægyptiogæ: ſed no erant in ueritate: ná uirga Moſi uirgas magogæ, & oia q per æmulationé de la cit diabolus: no religionis noſtrae ſuſpítio: eſt noſtra arguí: negligétia: id nolétiú facere qd' bonum eſſet; ſæculi hoíes no ignorant.

Cap. XLII.

Q
Varta p[ro]poſitio eſt louiniani quæ & extrema: duos eſſe ordines ouiú ponit & hircorú, alteq iuſtoq; alteq peccator, aliós ſtare a dextris: aliós a finiftris & audire iuſtos. Venite benedicti patris mei poſſi dere paratuú uobis regnú a cōſtitutiōe múdi, Peccatoribus uero dici. Dilcedite a me maledicti in igné æternu: q p[ar]atus eſt diabolo & angelis eius. Arboré boná no poſſe malos fructus facere: nec malá bonos. Vnde & Saluator loqtur ad ludæos: Vos de patre diabolo eſtis; & cõcupíſcétias patris ueſtri facere uultis. De cem uirgines p[ro]ponit: ſultas atq. ſapiétes, & quinque quæ oleu: no habuerit remáſſſe extrinſecus. aliós uero quinque quæ ſibi lumé bonogæ opeq p[ar]paurauerát: thalamú intraſſe cú ſpono. Aſcédit ad diluutiú: & ait. Qui erant cú Noe iuſt: ſeruati funt. q uero peccatores: oés in cõe perierunt. Apud Sodomá & Gomorrá exceptus duobus gradibus bonogæ malorúq; nulla diuerſitas iuenit. Qui eſt iuſtus: eripit, q peccator: pari uora: iné: dio. una falus liberatis, unus iteritus remanétibus. Ne paululú qd'é a iuſtitia declinádu: idício eſt uoxi Loth. Si auté inq[ui]t mihi opponis: q[ui]re iuſtus laboret in pace: aut in p[ec]utionibus: ſi nullus p[er]cæſtus eſt: nec maior: p[er]mia: Scias hoc eú facere: no ut qd plus mereá: eſt ne p[er]dat: qd' accepit. In ægypto quoq decé plagas æq[lit]er oés ſentiunt peccatores. & fílmiles tenebræ domino & ſeruo nobili & ignobili: regi iminét & ulugo. Sácto uero dei & populo Iſrahel una erat lux. Sic & i mari rubro iuſti pariter traéut, peccatores pariter obruunſ. Sex cát: hoíum milia excepta imbelli ætate & ſexu: in derſo] æqualiter ruunt, & duo qui iuſtitia pares erát: æq[lit]er liberan[; p] quadraginta annos cunctus Iſrahel ſimiliter laborat & morí: Gomor mánuæ uniuersæ ſatati bus una in cibo méſura eſt, ueſtus pariter no: deterí: capilli ſimul no augen: barba in cõmune non creſcit. calciaméta ex æquo oíbus durát. No: icalluere pedes. cibus in ore cunctogæ æqualiter ſapit. Ad una manio: nem pari labore & mercede p]gebant. Ois ebræus æquale habet p[er]ca: æq[les] ſcenophegiás: æquale ſabbatu: æquales neomenias. Septimo requietionis anno abq p[er]nag, diſcretiōe dimittí: & in iubilæo uniuera cú c[it]is debita relaxan[; t]atq. ad antiquá poſſſioné uenditor redit. Parabolá auté in euagelio ſeminátis: in qua in bona terra centefimus & ſexageſimus & tricefimus fructus exoritur; & e cõtrario in terra mala triplex ſterili.

tatis uarietas idicae: in duos ordines diuidit: bonæ terræ & malæ. Et quo mo apoftolis pro dereiciſtis filiis & uxoribus: in euæglio alio cétics: in alio lepties dominus repromittit: & in futuro uitâ aeterna: nullac; diſtatia eſt inter cœtû & leptê: ſic & in hoc numero nô facere piudiciu: ubi huius terræ fertilitas p[ic]dica: pleriti cù & euægeliſa Marcus retrorlû numeret: triginta: ſexaginta: & centlû. Dicit dominus: q[ui] mádatur meâ car- nè: & bibit meû ſanguiné in me manet: & ego illo. Sicut ergo fine aliq[ui] differétia graduu Chriſtus in nobis eſt: ita & nos in chrifto fine gradibus ſumus. Ois qui diligit me: ſermoné meû ſeruabit, & p[er] meus diliget eû & ad eû ueniemus: & máſioné apud eum ſaciemus. Qui ſuſtus eſt: diligit, qui diligit: uéit ad eum pater & fili us: & in eius habitat h[oc]p[itio]. Vbi aut huiuſcemodi habitator eſt: puto q[ui] nihil deſſe poſſit h[oc]p[itio]. Si aut di cit: multæ maſiones ſunt apud patré meû: nô in regno cælog: diuerſas ſignificat maſiones: led eccleſiaru in toto orbe nuerum: quæ còſtat una per leptê. Vado inq[ui] & p[ar]abo uobis locu: nô loca. Si hæc reſp[ro]miſſio p[er]p[er]i, xii. apoſtoſoſe eſt: ergo Paulus exſuſus eſt de hoc loco: & elec[to]ſis uas ſup[flu]us putabif & indignus, Ioánes & Iacobus qa[que] plus caeteris petieru: nô ip[et]raueru: & tam e[rum] nô e[rum] dignitas eo[que] iminuta, qa[que] reliqs apo- ſtolis æquales fueru: Nefcitis qa[que] corpora ueſtra têplú e[rum] ſpiritus ſancti, Têplú inquit eſt: & nô têpla, ut ſimi- liter in oibus habitatoré oſtederet deu: Nô pro his rogo tatú: ſed pro illis qui credituri ſunt per uerbú eo[que] in me, ut ſicut tu p[er] ſin: me: & ego in te unu ſumus: ita oés unu ſint in nobis. Gloriá qua[que] dediſt mihi: dedi eis. dilexi eoſiſcut me dilexifti. Et quo mo nos ſumus p[er] filius & ſpiritus ſanctus unus deus: ſic & unus popu- lus in ipſis ſit. hoc eſt quali fili[us] cariſſimi diuinae còſfortes naturæ: ip[os]a: foror: m[ir]: & quæ cunq[ui] alia putaueris uocabula: unius eccleſiæ còggregatio eſt, quæ nun[que] eſt fine p[os]oſiſre: filio una h[er]t ſid[que] nec conſup[ur]tatur do- gmatu uarietate: nec hæreſibus ſcidi: uirgo manet. Quoc[ui]q[ui] agnus uadit: ſequi: illú. Sola nouit cáticú chrí- ſiti. Si aut inquit mihi oppoſueris. ſtella a ſtella differt in claritate: audies diſſere ſtella a ſtella: hoc e[rum] ſpiritätes a carnalibus. Oia mébra æqualiter diligimus, nec oculum p[on]nimus digito: nec digitú auriculae, led ſingulo rú amillione mébrorú c[ui]s dolor eſt. Aequaliter introimus in hoc ſæculu: & æqliter de eo egredimur, unus autú Adá terrenus: & alter caeſtis. Qui in terreno fuerit a ſinifris eſt: & peribit. Qui in caeſtibi a dextris eſt: & faluabitur. Qui ſatueræ fratru dixerit & racha: reus erit gehennæ. Et qui homícida fuerit & aduiter: mittet ſimiliter in gehená. In p[re]ſutione q[ui] incendi: q[ui] ſuffocaſt: qui decolat: q[ui] ſugerit: qui in carcere inclusus obierit: uaria quidé ſuſtæ genera: ſed una corona uiecto[que] eſt. Inter eú ſufrat[re] q[ui] ſemp c[ui] patre fuerat: & qui poſtea p[oe] nítес eſt receptus; nulla diuerſitas eſt. Operaris primæ horæ: & tertiæ & ſextæ & nonæ & undecimæ: unus denarius æqualiter redditur. Et quo magis admireris: ab his incipit p[mi]u: qui minus in uinea laborarút.

Q. Cap. XLIII.

H Is & huiuſcem[oi] diuinarú ſcripturarú teſtim[ō]niis: quæ ad puſeritáte ſui dogmatis callidus diſputator inclinat: quis n[ot]těſt etiá elec[to]ſo[que] dei: Et q[ui] Ioánes apoſtolus Antichriſtos dicit ueniffe multos: hæc uera eſt Antichriſt[ia] p[ic]daticio: quæ inter Ioánem & ultimú p[oe]nitété nullá facit e[rum] diſtátiam. Simulq[ui] miror: qu[ui] mo ſerpés lúricus & Proteus noſter: in uariæ, ſe mutet portéta formaq[ui]. Qui, n[in] in coitio & in la turitate Epicureus eſt: ſubito in retribut[io]e meritoq[ui] Stoicus efficitur. Hierofolymam Cittio: Iudæa Cypro: Xp[mi] Zenone comutat, Si n[ot] licet a uirtutibus paululú declinare: & oía peccata ſunt paria: euſiſdc[ui] criminis reus eſt: q[ui] eſuerius pané ſurripterit: & q[ui] hoſem occiderit: tu quoq[ui] maximorú ſeleq[ui] reus teneberis. Porro aliud eſt: li dicas te minima q[ui]dem habere peccata, & c[ui] oés apoſtoli & prophetæ iuxta id q[ui] in fecúda p[po]- ſitione diſſerui: peccatores e[rum] e[rum] plágant: ſolus de iuſtitia glorieris. Ante nudo eras pede: mo n[ot] ſolú calciato: ſed & ornato, T[uc] p[exa] tu[n]ica & nigra ſubucca ueſtiebaris foridatus & pallidus: & calloſam opere geſti- tás manu: n[unc] lineis & ſericis ueſtibus & Atrebatú ac Laodiceæ indumétis ornatus i[cedis]. Rubét buccæ: ni tet cutis: comæ in occipitúi fr[ot]téc[ui] toruantur, p[ten]ſus eſt a[ſ]culicus: inſurgút h[ue]ri: turget gut[que] & de obefis ſaucibus uis ſuffoſata uerba, p[mi]u: certe i[ta]ta diuerſitate uiſtus & uſeſtus: neceſſe é aut hic aut ibi é e[pe]c- catú. N[ot] q[ui] peccatú in cibo aut in ueſtibus aſſerá: ſed quo uarietas & comutatio in deterius reph[é]ſioni p[xi]a ſit. Quod aut reph[é]di é a uirtute procul eſt: q[ui] a uirtute p[cul] eſt: uitiu mácipa[ſt]. Quod uitiuſo[rum] argui: e[pe]cca- to iuſitur. Quod peccatú eſt: iuxta tuá ſentetá in ſinifra p[te] & h[ir]coq[ui] grege delcribitur. Aut reuerteris iſi tur ad átiquu[mi] p[po]ſtitú: ut ouis poſſis eius e[rum] é ad dexterá, aut ſi p[ri]oré ſetetá p[uer]a p[oe]nítétia comutaris: uelis nolis q[ui] q[ui] barbá rafers: inter h[ir]cos numeraberis. Veq[ui] q[ui] deproſt ſuſcú uocare ſuſcú: & acuſatoris docere i- còſtátia: cum propoſitionú ſeries diluenda ſit: Oues & ædos a dextra & ſinifra: duos ſuſtorú & peccatoq[ui] e[rum] ordines n[ot] negamus. Arbo[rum] boná fruſtus malos n[ot] facere: nec malá bonos: nullá dubiú eſt. Decé quoq[ui] uir gines ſapientes & ſtultas: in boá malaq[ui] diuimus. In diluioio liberatos iuſtos: & peccatores aquis obrutos n[ot] ignoramus. In fodoma & gomorra e[re]ptú iuſtú: & ip[ios] igne c[of]úptos: oibus p[li]p[ic]uú é. X. quoq[ui] plagis p[er] cuſlam ægyptú & Iſrahel fuſſe ſolp[it]é nouímus. In mari rubro tranſſile iuſtos: & Pharaoné c[ui] suo exercitu demerſum: etiá in chſolhi cátant paruuli. Sexcenta milia in deſerto cecidiffe qa[que] incredules fuerint: & duos tatú terræ reſpromiſſionis intraſſe ſcripturæ docét, & reliqua: quæ uſq[ui] ad operarios uinea[es] in duos bono[que] & ma lorum ordines deſcripſiſtú. Sed quale eſt: ut qa[que] iter bonos & malos diuſio eſt: tu aſſeras inter ip[os] bonos uel ecotrario malos nullá é e[ſ]diſtantiá: nihilq[ui] ſerreſt: utrum in p[ec]ore aliquis aries ſit: an ouicula? Vq[ui] primam laná habeat: an fecúda? Vtrú ſcabidú pecus ſit & morbidú: an uegetú atq[ui] ſuſultás: Maxíe c[ui] Ezechiel oues rónabiles & diuerſitat[é] inter pecus & pecus ſuæ p[he]p[the]tæ auſtoritate demoſtret dicés: Ecco ego iudico inter pecus & pecus & inter arietes & h[ir]cos: & íter pecus p[ingue] & macilétum, p[eo] q[ui] lateribus & humeris impi- gebatis: & cornibus ueſtris uétilabatis oía infirma p[ecora]: donec diſpergerétur. Et ut ſiremus qu[ae] íſta ſint p[ecora]: íſati útitulit. Vos aut greges mei: oues paſcuæ meæ: hoſes eſtis. I[di]p[lu] ergo erit Paulus & ille p[oe]nítес: q[ui] cum patris u[xore] dormierat: qa[que] in eccleſiá poſt p[oe]nítétia receptus é. Et quia ſimul a dextris e[rum] in eadé c[ui]

e

["apoftolos claritate fulgebit Et quo modo in uno agello ufq ad meſſem in cōſumationē mūdi:zizania parſter frumentaſ ſucreſcūt? Qua cōſequētia píſces boni & mali ſagena Chriſti & reti euāgelo cōtineſt? Cur i nina gina ad dextris tuis: in uſtitu deaurato circudata uarietate? Cur Iofeph in forma Chriſti uariā habuit tunicā? Cur apoſtolus logſ ad Romanos? Vniciuq: ſicut deus diuſiſt méſurā ſidei? Sicut.n.in uno corpore mulataut bra hēmus: oſa aŭt mébra nō eudē actu habēt:ita multi unum corpus ſumus in Chriſto: ſinguli autē alter al bra hēmus: oſa aŭt mébra nō eudē actu habēt:ita multi unum corpus ſumus in Chriſto: ſinguli autē alter al terius mébra. Habētes aŭt donationes ſecūdu gratiā quæ data eſt nobis differētes: ſiue p[ro]phetai ſecūdu mé furā ſidei: ſiue minifteriū in minifterā: ſiue q docet in doctrina: qui exhorta: in exhortado: q tribuit in lim neq: qui plātat eſt aliquid: neq: qui rigat: fed qui ſcremétu dat deus. Qui plātat & q rigat: unu ſut. Vnufq: q neq: qui plātat eſt aliquid: neq: qui rigat: fed qui ſcremétu dat deus. Qui plātat & q rigat: unu ſut. Vnufq: q autē ppriā mercedē accipiet ſecūdu ſuſu laborem, dei eni fumus adiutores: dei agricultura eſt: dei aedificato autē. Et rurſu alibi. Secúdu gratiā quæ data eſt mihi: ut ſapiēs architecſus ſfundamétu p[ou]ſui: alius aŭt ſuper- eſtis. Et rurſu alibi. Secúdu gratiā quæ data eſt mihi: ut ſapiēs architecſus ſfundamétu p[ou]

zuroth, & cætera ſtellaru uocabula: quæ ſacratæ in lob uolumine cōtinétur, Oes ení ait māiſeſtari nos opor
tet ante tribunal Xpiut recipiat unuſquicq; quæ gefſt per corpus: ſiue bonu ſiuе malu. Ac ne forſitan dicas;\ ante tribunal Chriſti nos maniſeſtari: ut boni bona: malí recípiat mala: in eadé epiſtola docet. Qui parce ſe-
minat parce & metet. Et qui ſeminat in benedictionibus: de benedictionibus & metet. Certe q plus & q mi-
nus ſeminat: de parte ſut dextra. Et cù unius ſemétis genus ſint: tamé méſura & numero diſſerét. Scribit ad
Epheſios idé Paulus: ut nota fieret nunc: pripicipatibus & poteſtatibus in cælis: per eccleſia multiplex & uaria
ſapiëtia dei. Cernis q in diuerſis agminibus eccleſiæ uaria & multiplex ſapientia dei p[é]dicetur. Nec n[ō] in ea-
dé epiſtola: unicuiq; aŭt noſtrú data eſt gratiá: iuxta méſura gratiæ Chriſti, n[ō] q méſura Chriſti diuerſa ſit:
ſed tatu gratiæ eius infundit: quatuú ualemus haurire.

F

Ruftra igitur oues & hircos quinque & quinque uirgíes Aegyptios: & Israhelitas & cætera huiuſcemo-
di replicas. quia non eſt in p[é]ſenti retributio: ſed in futuro, Vnde & dies iudicii in consumatione pro-
mittit: qa nunc n[ō] eſt iudicium. Sine c[á]n[é] ſeppuſtant dies extrema iudicii: ſi mo[] iudicat deus. In prælenti
arù nauiugamus: lu[ct]amur: atq; pugnamus: ut i fine p[u]eniamus ad portú, cor[ō]emur: triu[ph]emus, Tu a[ut] puer
ſe & lubrice præſentis ſæculi cōuerſationé i futuro[ge] exépla p[pon]onis: cu uti[que] hic iniuſtitia ſit: ibi iuſtitia: do-
nec intremus in ſanctuarium dei: & intelligamus in nouſſimis eo[ge]. N[ō] aliter ſanctus: aliter peccator moritur,
in eodé mari nauiugibus: eadé tráquillitas & tépeſtas eſt. n[ō] aliter latro: aliter martyr occidit. Nec alio mo-
do de adulterio & profitibus: alio de caſtis matrimoniosi n[asc]tetur liberi. Certe dominus & latrones æquali
iudicio cruciſi ſunt. Si idé eſt huius ſæculi futuriq; iudiciu: ergo qa hic pariter cruciſi ſunt: & in futuro ſi
militer habebitur, Paulus & qui e[ui]xerat: ſimul nauiuat: ſimul ſuſtinét tépeſtaté: ſimul naui fluetibus diffi-
pata: in litrus euadut. Negare n[ō] potes: qn inter uiſtú & uinciètes diuerſa ſint merita. Et quo mo[] unu[] apolto
li milítuq; nauſragiu: Refert poſtea Paulus reuelationé. & eos qui in naui fuerat: dicit ſibi a domino e[é] dona
tos. N[ō] liquidus in prædatur: & qui donatúr: unius meriti ſut: Decé ſancti peccatricé p[os]unt eruere ciuitaté.
Loth cu[li] ſiliabus creptus eſt de inc[é]dio, liberati eſſent & generi: ſi exire uoluſſent. Et certe multa diſſerentia
eſt inter Loth & generos eius. Liberatur Segor una urbs de Pentapoli. Et quæ eiudé meriti erat: atq; uni ſen
tétiæ ſubiacet: bat:ui Sodoma & Gomorra Adama & Seboym ſancti p[ic]ibus cuſtodiſit. Ecce diuerſu meriti i
Loth & Segor: & tamé de inc[é]dio pariter euadut. Latrúculi qui abſente David uafrauerat: Sicelech & uxores
eo[ge]: & liberos in prædatur: die tertia cedutur i capó. & quadrigéti homines aſc[é]ſis camelis fugiunt, dic
aliqua inter eos q cæque ſut: & q fugere potuerat e[é] diſtátia. Legimus in euagelio turré Siloe cecidiffé ſuper de
cé & o[ct]o uiros: & obrutos occidiffé: Certe iuxta ſentéría Saluatoris: n[ō] ſoli fuerát peccatores: ſed in formidi
n[é] reliquio[ge] p[uiti]n ſunt: ſuſſi[le] flagellato: ſultibus ſapiétior fieret. Si omniu[] peccato[ge] unu é ſuppliciu[;
iniuſte alius occidit: & per morté alterius: alius c[ō]mone[et]. Opponis mihi Gomor máne: unaq; méſura & ve-
ſitu[] & capillos & barbá & calciaméta ex æquo ſuſſe Israhelitæ: q[u]aſi n[ō] & nos Chriſti corpus æqualiter
accipiamus. Vna eſt in myſteriis ſanctificatio domini & ſerui: nobilis & ignobilis: regis & militis. q[q] pro acci
piétiú meritis diuerſu fiat: qn unu eſt. Qui ení indigne máducauerit & biberit: reus erit violati corporis & fan
guinis Chriſti. N[ú]uid quia & Iudas de eodé calice bibit: de quo & cæteri apoftoli: unius cu[li] reliqs erit me
riti: Quid ſi n[ō] uis recipere ſacramétu[?]; Certe o[es] æqualiter viuimus: unu[] trahimus aeré: eodé humore iuri
gamur: u[ſ]idé cibis paſcimur. Porro ſi aliméta cocog; arte mutátur in melius: & fit aliquid ſuauius c[ō]dituris:
huiuſcemodi cibi n[ō] naturæ fatiſaciu[;]t: ſed uoluptati æque eſurimus: æque algemus: ſimul attrahimur frí-
gore: æſtibus & calore diffoluimur. Sol quoq; ipe & luna & ois aſſtoru[] chorus & pluuiæ & muſdos: æquali-
ter nobis cùrút: & u[ſ]idé o[es] iuxta euageliu[] i[br]ibus irrigamur: b[ō]i & mali: iuſtu[] & iuſtu[]. Si p[le]ntia exépla ſut
futurorú: ergo & ſol iuſtitiæ æqliter iuſtis & peccatoribus: ipiis & ſanctis: Christianis & Iudæis atq; g[ét]ili-
bus orieſ: cu[li] ſcriptura dicat: timétibus a[ut] dominiu: orieſ: ſol iuſtitiæ. Si timétibus orieſ: ergo c[ō]téptoribus
& p[fe]udo, p[phi]setus occider. Oues quæ ſtát a dextris: ad regna c[æ]loru[] ítroducun[é]: hirci i tartarú detruſu[;]. Pa
rabola ita: n[ō] ouiu[] iſer e[merita: & ecotrario d[er]ibit h[ir]coru[]: ſed iſter oues & h[ir]cos tatu[] diſtátia facit. Neq[]
n, i o[bus] locis docé[]o[ia, ſed unaq[que] ſimilitudo ad id ſ[er]ſet: i[ci]uus ſimilitudo é. Sicut & dece[] uigüin n[ō] toti
us generis h[ui]anu[ſed ſolicito[ge] & pigro[ge] exépla ſut. quoq; alteri domini ſ[é]p[]ſtolá[]du[] aduétu[] alteri ſón[] & ier
tiæ ſedates futurú iudiciu: n[ō] putát. Vnde & i fine p[ab]olæ d[er]uiſilate: qa ne ſcitiſis dié neq[]horát. Sed in dilu-
uio liberatus eſt No[e]: & o[is] orbis interiu: o[es] caro erat: & propterea pierú. Aut n[ui] euudé meriti dices filios
Noe & Noe: p[er]tuer qué filii liberati ſut: Aut male diu[]tú Cham in eodé p[ones] loco: in quo & patré: qa de dilu
uio ſimul liberatus eſt. In paſſione Chriſti o[es] declinau[]erút: ſimul iuſtiles ſacti ſut: & n[ō] ſuit q[u] faceret bonu[;]
n[ō] ſuit u[ſ]q; ad unu, Audebis ne iſgi[que] dice: ſic negaf[é] Petrú & cæteros apoftolos q[u] fugerút: quo mo[] Cayphá
& Phariæzos: & clamáté populú cruciſe cruciſe talé: Et ut de apoftolis taceá: euudé ne ſceleris tibi uide-
bitur reus Annas & Cayphas: & Iudas, p[di]itor: cuius & Pilatus: q[no]lés c[ó]púſus eſt c[ó]tra dominu[] ferre ſenté
tiá: Quát[]o maioris meriti ſuit iudas: tát[]o maioris criminis eſt: & quát[]o maioris criminis: tát[]o maioris & poe
næ: potétes ení potéter torméta patiétur. Arbor mala fructus bonos n[ō] facit: nec bona malos. Si hoc ita é: re
ſponde mihi: quo mo[] Paulus cu[é]t arbor mala p[le]qués eccleſiá Chriſti: fecit poſtea fructus bonos, & iudas:
cu[é] effet arbor bona: ſigna: faciens cu[] apoftolis: poſtea uerſus i p[di]itoré fecerit fructus malos. Tá diu ergo nec
arbor bona malos fructus facit: nec mala bonos: i[ſ]diu uel in bonitate ſua: uel in malitia p[fe]uerát, q[]ois He-
bræus æqualiter facit p[ach]at: ſeptimo án[] liber efficitur: & iubil[æ]o id eſt quinquageſimo uniu[]erla poſſe
ſio redit ad dominis: hoc n[ō] de prælenti diſ[er]ſed de futuro: qa in ſex diebus h[ui]us ſæculi ſeruiètes: in ſeptimo
die uero & æterno ſabbato liberemur. Si tamé uoluerimus e[é] liberi: du[] adhuc ſeruimus in ſæculo. Si a[ut] uo
luuerimus: p[er]oſabitur nobis auricu[]a: in teſtimoniu[] inobedi[]tiæ: & cu[li] uxore, & filiis noſtris quos p[ſ]tulimus

34

ει

liberati: id eú carne & opibus iugiter feruięs. Parabola aŭt ſemiantis q ex utraque pte ternos fructus facit, & iuxta apoſtolus ſup ſüdamétu Christi aliæ edificat aug:argétu: lapides p[]tioſos: aliis ligna: ſenúſipulá, cú & in domo magna diuerſa uafa ſint: perſpicue patet. Et huic uelle còrdadicere: apertiffime i prudètux est. Ta mé ne exultet in médacio: & exéplú apoſtologe in præiudiciu cètenarii & ſexagenarii & trigenarii afterat nu meri: ſciat in Matthæo & in marco apoſtolis: q ſua uniuersa dimiſerát: centuplú repromiſu. In euâgeloio aŭt Lucæ multo plura πολυπλειστονα: & pemitus in nullo euâgeloio pro cétu s[]criptum eê ſeptem, ſeq aut fal. ſancti aut i peritiæ reu teneri, nec nocere nobis: qa in alio euâgeloio a cétu: ſin alio a triginta incipit numerari, ois ſcriptura maxie uetus: minoré p[]ponat niueru: & ſic ad matoré gradati ſconcedat. Verbi gráur dicta alio qué ſuiſſe ánorú quinç: & ſeptuaginta: & cétu: nec tamé quinç: & ſeptuagita plura purerú ee: q cétu:q p[]ro ra ſunt noíata. Si n[]o accipis in bona parté diuerſitatué numeri. c. & lx. & xxx. nec in malá parté accipies. Et id ſi utiú erit ſemisq[]d ſecus utá cecidit: & ſup p[]etras: & ſup lpias. Si & illa tria: & hæc uel in boná uel in malá p[]ate t[]é ſingula ſunt: ſultú ſuit pro duabus rebus ſex ſpecies numerare. P[]ferti cu in Matthæo & in Marco & in Luca narrata parabola Saluator ſemp intulerit: q habet aures audié di audiat. Vbi nihil eſt q[]d intriſcus lateati fruſtra ad intelliguá myſticá prouocamur.

Cap. XLV.

S I aŭt pater & filius mafioné faciut apud credétes: & ubi Chriſtus holpes e: ibi nihil deſſe exiſtiman p[]uto q aliter Chriſtus habitauerit in Corinthiſaliter in Ephesiis. Hoc eſt aliter in iis: apud quos Paulus apoſtolus peccata multa reprendit: & aliter in iis: quibus ſaeraméta a ſæculis ignorata dittir, uit: aliter in Tito & Timotheoaliter in Paulo. Certe inter natos mulieru non ſuit maior Ioanne Baptila, ubi aŭt maior d[]: necesse eſt ut cæteros habuerit minores. Et qui minor eſt in regno c[]eorù: maior eſt illo, Vides ergo q in cælis ſit maximus & minimus, & inter angelos quoq: & i ter uſibiles creaturas ſit multiplex, diſeipulú: modica: ſide quid dubitaſt? In Hieremia quoq: de futuro regno legimus: Ecco dies uenit d[]ict dominus: ut feriá domui ſirahel: & domui Iacob ſcedus noui: n[]o ſecúdu p[]actu: qd pepiget cú p[]ribus uelris. Et poſt paululú: dabo legé meá in uſiceribus eoq: & in corde eorú ſcribá illá: & ero eis in deú: & ipí mihi in populi: & n[]o docebit uir ultra, p[]ximú ſu: & uir fratré ſu: dicés cognofcite dominú. Oés.n[]c cognocét meq. maximo uſq ad minimú p[]ſicue ex còtextu ipſius loci: futurú Chriſti regnú, p[]ppheta deſcribit. Et qua conſe quentia ibi erit minimus & maximus: ſi omnes æquales futuri funq: Vtibq ea qua & in euangelio d[]: Qui docuerit & ſecerit: hic uocabi: mafiusi: regno c[]eorge. Qui aŭt docuerit: & n[]o fecerit: erit minimus, in cu uio Saluator p[]cipit: ut inſerioré præoccuperemus locu: ne cu maior ueniter: de ſupiori turpiter extrudamur. Si cadere n[]o poſſumus: ſed tátú p[]o cenitériá ſubleuamur: q[]d ſibi uſt chfala illa in Bethel: p[]q uâgeli deuen d[]ut atq. c[]ofcédétu: q de cælis ad terrá uenit: Certe inter oues & ad dextera itabat: d[]ut ibi effent. angeli de ce lis deſcédét: & louinianus de eoq: poſſessione ſecurus eſt. Quis aŭt ríu tenere queat in eoq: multas mafios apud p[]atrè: eccleſias arbitretur in toto orbe diſuſas: cu: maniſſeſſime ſcriptura doceat ſecúdu euâgeliu: lo: n[]is: n[]o de eccleſiaru numero: ſed de c[]eorù mafionibus: & a[]ternis tabernaculis: quæ p[]ppheta deſiderat: domi no ſuiſſe ſermoné: In domo i[]quit p[]ris mei mafiones multæ ſunt. Si quo minus d[]ixiſſem uobis: qa uado uobis parare locum: & ſi abiero & præparaucio uobis locu: t[]e: uenía & accipia: uos ad meipſum: ut ubi ego ſunt & uos ſitis. Locus & mafiones quas p[]parare ſe d[]icit Chriſtus apoſtolis: in domo uti: q[]d ſunt patris: id eſt in ro gno c[]eorù: n[]o in terra: in qua p[]ſens apoſtolos relinquebat, p[]simulq: ſenſus ſcripturæ intuèdus: dicere: inquit uobis qa uado & p[]parabo uobis locu: si n[]o mafiones multæ eſſent apud p[]atrè: hoc eſ t[]i n[]o unulq: q[]p malio n[]e ſibi n[]o ex largitate deu: ſed ex p[]priis operibus præpararet. Et ideo n[]o eſt méu parare ſed ueltrú, qa & juda nihil, p[]uit paratus locus: q[]ué ſuo u[]tio p[]dicit, iuxta q[]ué ſenſum & illud intelligé dum: q[]d ad filios d[]: Z[]bo deu: quorú altera a ſinſtris: alter cupiebat ſedere a dextris. Calicé quidè méu bibetis: ſedere a aŭt a dextris mei ſiue a ſinſtris: n[]o eſt méu dare uobis: ſed quibus paratu eſt a patre meo. N[]o eſt fili dare: & q[]uo patris eſt p[]ra parare? Paratæ inquit ſunt in c[]eło aduerſæ & pluri mafiones multis: plurimis diuerſis: q[]ui utibus: quas n[]o p[]ra ſonæ accipiut: ſed opera. Fruſtra ergo me petitis: q[]d in uobis ſit eſt: q[]d p[]ater meus illis parauit: qui dignis uirtutibus ad tátá alceſuri ſunt dignitaté. Porroq ait iterú uenía: & accipia: uos ad meipſum: ut ubi ego ſunt & uos ſitis: p[]pria: ad apoſtolos loquitur: de quibus & in alio loco ſcriptu eſt: ut quo mô ego & tu p[]r uní ſu mus: ſic & illi in nobis unú ſint: q crediterú: q p[]fecti ſunt: qui poſſunt dicere pars mea dominus. Si aŭt non ſut plurimæ mafiones: quo mô & in ueteri teſtaméto & in nouo aliú ordiné p[]otifex tenet: aliúi ſacerdotessall um leuitæ: aliúi iaitores: aliúi æditui? Et i limie Ezechielis: ubi futuræ eccleſiæ: & cæleſtis Hieruſalé ordó de ſcribitur: ſacerdotes q peccauerat regradátur i ædituos & in hoſtarios: & cú ſint in t[]éplo dei: hoc eê a d[]extris n[]o ſunt inter arietes: ſed inter minimas oues. In fluio quoq: illo qui de t[]éplo egredit: & i rrigat fallum mare & uniuersa uiuſtica: multæ ſpecies p[]icíu: deſcribunſ. Quare in regno c[]eorú, archangeli ſunt: angeli: throni dominationes: p[]otestates: i cherubí: & ſeraphí: & oê nome q[]d noíat: n[]o ſolú in præſenti ſæculó: ſed ét in futu ro. Sine cá diuerſitas nomini: eſt: ubi n[]o eſt diuerſitas meritorú, Archágeſus uti: alio: minorú angelorum archágeſus eſt. & potestates & dominationes habet alia: ſuper quæ exerceat p[]oteflate; & in qua ſubicá do minétur. Hoc i c[]eulis eê: hoc in myſterio dei: ne nos ſolito more iirideas atq. iublanſes: ſi i peratorem poſtum mus: & præſeſtos eius & comites: & tribunos: & céturiones: & manipulos: & reliquú multiæ ordiné.

Q Cap. XLVI.

I Llud auté q[]d ait: neſcitis qa corpora uelſtra t[]éplú eſt ſpiritus ſancti: nalde friuolum eſt: cú ſcriptum diuina ſoleat & unú pluraliter: & plura ſingulariter appellare, & tamé ſciat in t[]éplo quoq: ip[]lo multas eê mafiućulas: eê exterius atriú: eê interius uelſibula: eê ſancti: eſſe ſancta ſanctorú, ſunt & culiná in

têplosunt & cellariola:funt & torcularia;& uafogæ receptacula. Ita & in têplo corporis noſtri:diuerſa ſunt
merita.Nô æque deus oës inhabitat:nec ad eâde méſura oibus ſífundit, de ſpiritu Moyſi auſertur; & ſeptu-
aginta præbyteris datur. Puto aliam eſſe abundantiam huminis: aliam ruulorum. Helixæ ſpiritus Heli-
sæ ſoßen duplex daf; & duplex gfa fecit ſigna maiora; lleuiuus mortuus: ſſte mortuus mortuus ſuſcitanit. ll
le famè iprecatus èe populo: ille obſſeæ ciuitiab ſub una die hoſtiles copias pühlit. licet hoc qd ait:nec ſcitis qa
corpora uira têplu eſt ſpiritus ſancti de cùcta credètiuî dicat eccleſia; g pariter cògregati:unu Christi corpus
eſſiciut. Hic iá qriſ in corpore:q pedibus Chriſti dignus ſit;q capite:q oculus eius ſit;q manus. Quod & duæ
mulieres i euâgelio:poenitêſ & ſancta ſignificant;qrú altera pedes:altera caput tenet. Táetli nônulli æſtimêt
unâ eè;& quæ primu cœpit a pedibus:ea gradati ad uerticè perueniſſe. Sed & illud qd obiecit:nô pro his ro-
go tatu; ſed p illis q credituri ſut p uerbû eoq in me:ut ſicut ego p[er in te;& tu in me unû ſumus:ita oës unû
lint in nobis. & q ois populus Christianus unû ſit in deo quali filii cariſimi diuinae còfortes naturæ:iam ſu
pradiximus. & nûc plenius iſculadú eſt:nô nos ſecúdú natura: ſed ſecúdú gratiá unû eé in p[re & filio. Neq[]
eni eiud[è] ſubſtatiæ eſt:q Máichæ folèt dicere:ia[ha humana & deus. Sed dilexiſti inquit eos: iſcut & me dile
xiſti. Vides ergo q in côfortiú ſubſtatiæ eius aſſumimur:nô natura e[é] ſed gratiæ, & ideo nos diligit: qa filiiu
dilexit p[er]: & mébra diligunt ſcilicet a corpore. Quot quot.n. receperút Chriſtú dedit eis p[oteſtaté] filios dei
ſier;q credut in noie eius q no ex ſanguinibus: neq ex uoluptate carnis: neq ex uolutate uiri: ſed ex deo nati
ſunt. Verbú caro ſaetú èut nos de carne tráſiremus in uerbú, nec uerbú deſuit e[é] qd ſuerat, nec h[ô]p[odidit] e[é];
q d' natus eſt. Gloria auſda ènô mutata natura. Vis ſcire:quo m[ô] c[hu]rſto unu corpus efficiamur? Doceat
t[e] ip[le] q còdidiit:q comedit carné ma[í] & bibit ſanguinu me[ui]hic in me manet; & ego in illo. Sicut miſit me
uiués pater; & ego uiuo p[pter] patre; & qui comedit me; uiuuit p[pter] me, iſte eſt panisq de caelo deſcendit. Sed
& loa[nés euâgeliaſta;q de p[octore] chriſtii hauserat ſapiétia:in eâde uerba còcordat d[ic]es. In hoc ſtelligimus q
q in eo manemus; & ipe in nobis: quoniá de ſpiritu ſuo dedit nobis. Si q[us] còſeſſus fuerit: quoniá leſus eſt filius
de:deus in eo manet; & ipe in deo eſt. Si credis in Chriſto:quo m[ô] & ap[oſtoli] credierut: unu c[ui] eis in Chri-
to corpus efficierunt. Si a[ut] temerariu[]t è[é] ſid[è] eoq tibi & opera uédicare:q fid[è]e eâde & opera n[ô] h[es]t[eu]d[è] locu[
habef n[ô] poteris. Porro q ia[titas] p[ſolan]:foro[re]matre; & oí a[ha]c uocabula: unius è[ec]cleſiæ: cu[do]t[o]ſq cre
d[é]tes his no[bus] ſignifican[;]tota[]re te facit. Si eni unus ordo eccleſiæ eſt; & n[ô] h[et] plurima mébra in uno cor-
pore;q d[é]ce neſtæ eſt ut p[ſola] foro[] p[ro] uoceſ & m[í] Níſi alioq p[ſo]ſatalioq: foro[] alioq m[í] ſit? Stát quid[è]e oës ad
dexteræ, ſed alius ſtat ut p[ſo]ſus; alius ut frater; alius ut filius. Filioli iquit mei quos iter] parturio: donec chri-
tus formeſt in uobis; p[utas] ne eiud[è]e e[é] meriti eos q parturiunt; & qui parturit? Vnde & ſulte aſſerere uolu-
ſi oíia mébra aqualiter nos diligere, nec oculu ponteré digito: nec manu auricula: ſed in ſingulorú amiffi
one mébrorú doloré e[é] c[om]uneicu[] ap[o]ſtolus doceat ad Coríthios: alia mébra e[é] honefiora: alia uerecúdio
ra; & quæ uerecúdiora ſunt: maiore honefate circu[]dari, quæ uero p[le] honefta: noſtra n[ô] indigere ſolicitudi
n[ec] Eiu[è]d[è] ne ordinis arbitraris & meriti os & aluui[]culus & meatus: per quos fimus egerit & urina[]: Lucer-
n[na] inq[] corporis tuieſt oculus tuus. Si oculus cæcus fuerit: totu corpus in tenebris eſt. Si digitú ap[utæ]ſi ſu-
mitate auricula: eſt q[é]d] dolor: ſed n[ô] tatu[] danú, nec tátá c[ui] dolore deformitas; q[ta] ſi oculos eruas; trúces na
res: os diſſeces. Sine alius mébris uiuere poſſumus: fine aliis oíio n[ô] poſſumus. Su[†] peccata leuia: ſunt grauia.
Aliud eſt dec[è] milia taléta debere: aliud quadrát[è]. Et de ocioſo q[é]d] uerbo & adulterio: rei tenebimur, ſed n[ô]
eſt id[é] ſuffi[ui]di & torqueri, & erubefcere; & lógo tépore cruciari. Putas noſtru[] e[é] q[d] loq[mu]r? Audi ap[o]ſtolu[
loa[]né. Qui ſcit fratrè ſu[†] peccare peccatu: n[ô] ad morté: p[et]at, & dabit ei uita[] peccati n[ô] ad morté. Qui uero
peccauerit ad morté: q[as] orabit p[eo] Cernis q[á] ſi pro peccatis minoribus deprecemur: ip[et]remus uenia? Si p
maioribus: diſſicilis ip[etratio] ſit; & i[te]r peccata & peccata magná e[é] diſtátia? Vnde & de populo Iſrahel: qua
peccauerat peccatu ad morté; d[í] ad Hieremiá. Noli orare pro populo hoc: nec aſſumas p[er] eis de]pationem;&
n[ô] obſiſta[] mihi: q[ha] n[ô] exaudiá te. Si a[ut] oës aqualiter & i[tro]imus ſæculu[]; & eximus de ſæculo: & hoc piudi
ciu[] futurorú eſt: ergo æ[qliter] & iuſt[] & peccatores h[é]bimur apud deu[;]q n[ûc] pari m[ô] & generamur & mori
mur. Quod ſi duos c[ò]tedis e[é] Adá: alteru[] terrenu[] alteru[] c[æ]lefté; & qui in terreno fuerit eos e[é] ad ſiniftra: q
uero in c[æ]lefti: eos e[é] a d[ex]tris: Reſp[ô]de mihi interiut de duobus fratibus iterrogé. Eſau in terreno ſuit:an
in c[æ]lefti: Nulli dubiu[] eſt: q[n] in terreno e[ú] ſuſi ſt rep[ô]deas. Iacob i[q] quo ſuit? Dices p[tinus] in c[æ]lefti: Et quo
m[ô] in c[æ]lefti: ſit cui adhuc Chriſtus n[ô] ueniffet in carne: q ſecúdus & c[æ]leftis Adá d[í]e? Aut igi[]e oës ante in-
carnationé Chriſtii ueteri reputabis Adá: & iuſt[] q[uo]c[]i in terreno hoie[;]t & ad ſiniftra erút inter h[ir]cos tuos.
Aut ſi p[í]u eſt ibi Iſaac ponere, ubi l[í]mahel: ibi Iacob, ubi Eſau: ibi ſanctos, ibi peccatores: nouiſſimus Adá ex
eo t[é] p[ue] nuérabi: q[uo] Chriſtus eſt natus ex uirgine. Et argumétu[] duog[;] Adá n[ô] p[ic]ficiet ouibus & h[æ]dis tuis:
q[ha] in p[rio] Adá & oues & h[æ]dos c[ou]incimus ſuſiſt; & in uno atq[] eod[è] hoie: alios a d[ex]tris dei ſt[et]ſi: alios a
ſiniftris. Ab Adá.n[ul]q ad Moyſen mors ſuper oës dominata eſt: e[ét] ſup eos q n[ô] peccauerút in ſimilitudiné
puaricationis Adam.

Cap.XLVI,.

D E eo a[ut] q n[iter]is approbare c[ou]itiu[] & homicidiu[] racha & adulteriu[] & ocioſu[] ſermoné & ip[]ietatem
n[ô] ſupplicio rep[ef]ariá & ſupra tibi reſp[ô]debo. Aut peccatoré te negabis:
ut n[ô] ſis reus geh[en]æ: aut ſi peccator fueri: e[]t de leui crimé duceris ad tartarú. Os inquit q[é] menti-
tur: occidit aliam, ſup[ic]or te aliquádo ut hominé ſuſiſt méſtitú, oíos.n[ô] h[os] médax ut ſit ſolus deus uerax: & iu
ſt[if]ic[ef] in ſermonibus ſuis: & uincat c[ui] iudicauerit. Aut igi[]e h[ô] n[ô] eris: ne médax ſis: aut ſi q[ha] h[os] e[] médax ſu
eris: cu[] parricidis & adulterius punieris. nullá e[;]n[;]i[te]r peccata diuerſitas; & n[ô] tibi h[é]bút tátas gratias: q[uos] de
humili in ſublime eleuas: q[tu]r úſaſcetur: q[uos] p[pter] leue quotidianu[]q peccatu[] in exteriores tenebras retru-
ſiſt. Si a[ut] in p[ſec]utione: q l[u]ſſocat; & q de]colatur; & qui ſugeret; & q in carceré retruſus obierit: in uariu[] lu-

eiii

["ſtæ generibus una corona uiſtoriæ eſt: & hoc p nobis facit. In martyre, n. uolutæ: ex qua ipſa mors nacritur. coronaf. Meu e ſopponere me gétiliu ſurori. & dominu nō negare. Iȃ ſi illo: arbitrio eiaut decolare aut re: aut recludere i carcere: aut uaria adhibere genera pœnaru q̄ di ſugero: & in ſolitudiné abierò: eadè erit. re: aut recludere i carcere: aut uaria adhibere genera pœnaru q̄ ſi ſugero: & in ſolitudiné abierò: eadè erit. rona moriétis: qa eadè & cā mortis eſt. Chriſtus. Ad illud uero q̄ dicis: inter eū ſrem q̄ ſemp cù pſe fuerit: & rona moriétis: qa e

["cɛ́teſimi oſtauidecimi pſalmi:gbus myſticȗ erudimur alphabetȗ p gndeci gradus ufɔ̑ illuc puéimus:ut poſ\nſimus canere: Ecke nunc benedicite dominȗ oes ferui domini:q ſtatis i domo domini i atriis domus dei nírȋ\nQuare duæ & femis tribus trá iordané habitat:ubi pluriā fút iumeta? & noué & femis reliquae:uel expellut\npríſtinos habitatores de ſedibus ſuis:uel cí uſpis habitat? Cur Leuitica Tribus i terra pté nô acceptit:fed do-\nminus ps eius é? & iter ipos Leuitas & ſacerdotes ad ſacta ſaſtorȗ ubi cherubí & ppiciatoriȗ é: potrſex ſolus\nígredi? Quare reliq ſacerdotes lineis tatȗ utȗ ſueſtibus:& nô habét idumétȗ auro:hiacyntho:coco:purpu-\nra;byſſoq cōtextȗ? Inferiores gradus Leuitæ & ſacerdotes & plauftra & boues accipiut? Maioris ordís ipi ge\nſtát arcá domini hueris ſuis:ſi tollis ordiné tabeſaculi: tépliſeccleſiæ:ſi oes q a dextris ſút:corpus unȗ ut uul\ngo dí ſenó oaox ad militiá p̌dit: neqeq Epiſcopi:fruſtra p[]ſoyteri fine cá diaconi ſút. Quid p[]feuerat u[]rögés?\nQuid laborat u[]iduæ? Cur maritæ ſe cötinét? Pecemus oes:& poſt p[]cénitétia idérimus:qd apoftoli ſút. Ve-\nrúá cœpimus terrá p[]ſpectare de pelago:& poſt moſtes gurgitú:& ſpumofos fluſtus & nauem uel in sublime\nerectá uel in mari p[]cipité:paulati ſellis & laguëtibus portus aperíef.", "Cap. XLVIII.", "D\nJiminus de nuptis;uiduis:virginiibus. Viduitati virginitaté:uiduitaté p[]rulimus matrimonio. Expoſi-\nta eſt περι κοπτ id eſt cōcilio apoftoli: de huiuſemodi q[]onibus diſputatís,fingulis opinionibus re-\nſp[]oſú eſt. S[]æcularis quoq litteratura u[]eit in mediúq u[]rögés fuerit:q uniuíræ:& ecotrario q[]s inter-\ndú heát moleſtias uiculú c[]oigale. Tráſimus ad ſecuá p[]titioné:q negat cos:q tota ſide bap[]tíma c[]oſecu-\nti ſút deíde poſſe peccare. Et docuimus q[] excepto deo:ois creatura ſub u[]tio ſit.nô q[] unuierſi peccuairent.\nfed q[] peccare poſſint:& ſimiliȗ ruina ſtaſtiȗ metus ſit. T[]ertio uenimus ad ieiunia. Et qa aduerſarii duplex p[]\npoſtio fuerat, uel ad philosophos:uel ad diuinarȗ ſcripturarȗ puocantis exépla:nos quoq ad utraq[]s reſpon-\ndimus. Quarta id é extra[]e diuilio:oues & h[]aeds:ixextrá & ſinſtra:uſtos & peccatores:in duos ordies diſtrí-\nuerat: u[]oſes oſtédere nullá iter iuſtȗ & iuſtȗ:peccato[]ré & peccato[]ré ée diſtátiá. Et ut hoc p[]baret íſinfa de\nſcripturis exépla c[]oſeſerat:q[]li ſuo ſenſui c[]oğruétia:cuius nos q[]oni & argumétis & exéplis reſp[]odimus ſcri-\np[]turarú:ueteréq zenonis ſététia tá c[]oí ſenſuq;q diuia leſtione c[]oſtriuimus. Núc reſtat ut Epicurú noſtrȗ ſuſá\nté i hortuis ſuis iter adoleſcétuſulas muliercetas alloq muſ:fauét tibi craffi:nitidi:dealbati. Adde ſi uis iuxta\nS[]ocraticá irrifioné:o[]es ſues & canes, & qa carné amas:u[]ultures quoq:aqlas:accipitres & bubones.nunq nos\nAriſtippi multitudo terrebit. Quoſcuq: formofos:quoſcuq calamíſtratos:quos crímié c[]oſpoſito:quos rubé\ntibus buccis iduora de tu[]r arméto ſut, ímo iter tuos ſues grunniȗt,de n[]o grege tríſes:pallidi: ſordidati: &\nquali p[]egrini h[]uius ſæculi licet fermõe taceát:habitu loquȗſ & g[]eſtu. Heu mihi qa p[]egrinatio mea p[]lōgata\né:habitaui c[]u habitátibus cedar:uidelicet in tenebris h[]uius m[]üdi qa lux lucet i tenebris:& tenebræ éa non\nc[]óphédérut. Ne glorieris q[]uos oſtédere nullá iter iuſtȗ & iuſtȗ:peccato[]ré & peccato[]ré ée diſtátiá. Et ut hoc p[]baret íſinfa de\nſcripturis exépla c[]oſeſerat:q[]li ſuo ſenſui c[]oğruétia:cuius nos q[]oni & argumétis & exéplis reſp[]odimus ſcri-\np[]turarú:ueteréq zenonis ſététia tá c[]oí ſenſuq;q diuia leſtione c[]oſtriuimus. Núc reſtat ut Epicurú noſtrȗ ſuſá\nté i hortuis ſuis iter adoleſcétuſulas muliercetas alloq muſ:fauét tibi craffi:nitidi:dealbati. Adde ſi uis iuxta\nS[]ocraticá irrifioné:o[]es ſues & canes, & qa carné amas:u[]ultures quoq:aqlas:accipitres & bubones.nunq nos\nAriſtippi multitudo terrebit. Quoſcuq: formofos:quoſcuq calamíſtratos:quos crímié c[]oſpoſito:quos rubé\ntibus buccis iduora de tu[]r arméto ſut, ímo iter tuos ſues grunniȗt,de n[]o grege tríſes:pallidi: ſordidati: &\nquali p[]egrini h[]uius ſæculi licet fermõe taceát:habitu loquȗſ & g[]eſtu. Heu mihi qa p[]egrinatio mea p[]lōgata\né:habitaui c[]u habitátibus cedar:uidelicet in tenebris h[]uius m[]üdi qa lux lucet i tenebris:& tenebræ éa non\nc[]óphédérut. Ne glorieris q[]uos oſtédere nullá iter iuſtȗ & iuſtȗ:peccato[]ré & peccato[]ré ée diſtátiá. Et ut hoc p[]baret íſinfa de\nſcripturis exépla c[]oſeſerat:q[]li ſuo ſenſui c[]oğruétia:cuius nos q[]oni & argumétis & exéplis reſp[]odimus ſcri-\np[]turarú:ueteréq zenonis ſététia tá c[]oí ſenſuq;q diuia leſtione c[]oſtriuimus. Núc reſtat ut Epicurú noſtrȗ ſuſá\nté i hortuis ſuis iter adoleſcétuſulas muliercetas alloq muſ:fauét tibi craffi:nitidi:dealbati. Adde ſi uis iuxta\nS[]ocraticá irrifioné:o[]es ſues & canes, & qa carné amas:u[]ultures quoq:aqlas:accipitres & bubones.nunq nos\nAriſtippi multitudo terrebit. Quoſcuq: formofos:quoſcuq calamíſtratos:quos crímié c[]oſpoſito:quos rubé\ntibus buccis iduora de tu[]r arméto ſut, ímo iter tuos ſues grunniȗt,de n[]o grege tríſes:pallidi: ſordidati: &\nquali p[]egrini h[]uius ſæculi licet fermõe taceát:habitu loquȗſ & g[]eſtu. Heu mihi qa p[]egrinatio mea p[]lōgata\né:habitaui c[]u habitátibus cedar:uidelicet in tenebris h[]uius m[]üdi qa lux lucet i tenebris:& tenebræ éa non\nc[]óphédérut. Ne glorieris q[]uos oſtédere nullá iter iuſtȗ & iuſtȗ:peccato[]ré & peccato[]ré ée diſtátiá. Et ut hoc p[]baret íſinfa de\nſcripturis exépla c[]oſeſerat:q[]li ſuo ſenſui c[]oğruétia:cuius nos q[]oni & argumétis & exéplis reſp[]odimus ſcri-\np[]turarú:ueteréq zenonis ſététia tá c[]oí ſenſuq;q diuia leſtione c[]oſtriuimus. Núc reſtat ut Epicurú noſtrȗ ſuſá\nté i hortuis ſuis iter adoleſcétuſulas muliercetas alloq muſ:fauét tibi craffi:nitidi:dealbati. Adde ſi uis iuxta\nS[]ocraticá irrifioné:o[]es ſues & canes, & qa carné amas:u[]ultures quoq:aqlas:accipitres & bubones.nunq nos\nAriſtippi multitudo terrebit. Quoſcuq: formofos:quoſcuq calamíſtratos:quos crímié c[]oſpoſito:quos rubé\ntibus buccis iduora de tu[]r arméto ſut, ímo iter tuos ſues grunniȗt,de n[]o grege tríſes:pallidi: ſordidati: &\nquali p[]egrini h[]uius ſæculi licet fermõe taceát:habitu loquȗſ & g[]eſtu. Heu mihi qa p[]egrinatio mea p[]lōgata\né:habitaui c[]u habitátibus cedar:uidelicet in tenebris h[]uius m[]üdi qa lux lucet i tenebris:& tenebræ éa non\nc[]óphédérut. Ne glorieris q[]uos oſtédere nullá iter iuſtȗ & iuſtȗ:peccato[]ré & peccato[]ré ée diſtátiá. Et ut hoc p[]baret íſinfa de\nſcripturis exépla c[]oſeſerat:q[]li ſuo ſenſui c[]oğruétia:cuius nos q[]oni & argumétis & exéplis reſp[]odimus ſcri-\np[]turarú:ueteréq zenonis ſététia tá c[]oí ſenſuq;q diuia leſtione c[]oſtriuimus. Núc reſtat ut Epicurú noſtrȗ ſuſá\nté i hortuis ſuis iter adoleſcétuſulas muliercetas alloq muſ:fauét tibi craffi:nitidi:dealbati. Adde ſi uis iuxta\nS[]ocraticá irrifioné:o[]es ſues & canes, & qa carné amas:u[]ultures quoq:aqlas:accipitres & bubones.nunq nos\nAriſtippi multitudo terrebit. Quoſcuq: formofos:quoſcuq calamíſtratos:quos crímié c[]oſpoſito:quos rubé\ntibus buccis iduora de tu[]r arméto ſut, ímo iter tuos ſues grunniȗt,de n[]o grege tríſes:pallidi: ſordidati: &\nquali p[]egrini h[]uius ſæculi licet fermõe taceát:habitu loquȗſ & g[]eſtu. Heu mihi qa p[]egrinatio mea p[]lōgata\né:habitaui c[]u habitátibus cedar:uidelicet in tenebris h[]uius m[]üdi qa lux lucet i tenebris:& tenebræ éa non\nc[]óphédérut. Ne glorieris q[]uos oſtédere nullá iter iuſtȗ & iuſtȗ:peccato[]ré & peccato[]ré ée diſtátiá. Et ut hoc p[]baret íſinfa de\nſcripturis exépla c[]oſeſerat:q[]li ſuo ſenſui c[]oğruétia:cuius nos q[]oni & argumétis & exéplis reſp[]odimus ſcri-\np[]turarú:ueteréq zenonis ſététia tá c[]oí ſenſuq;q diuia leſtione c[]oſtriuimus. Núc reſtat ut Epicurú noſtrȗ ſuſá\nté i hortuis ſuis iter adoleſcétuſulas muliercetas alloq muſ:fauét tibi craffi:nitidi:dealbati. Adde ſi uis iuxta\nS[]ocraticá irrifioné:o[]es ſues & canes, & qa carné amas:u[]ultures quoq:aqlas:accipitres & bubones.nunq nos\nAriſtippi multitudo terrebit. Quoſcuq: formofos:quoſcuq calamíſtratos:quos crímié c[]oſpoſito:quos rubé\ntibus buccis iduora de tu[]r arméto ſut, ímo iter tuos ſues grunniȗt,de n[]o grege tríſes:pallidi: ſordidati: &\nquali p[]egrini h[]uius ſæculi licet fermõe taceát:habitu loquȗſ & g[]eſtu. Heu mihi qa p[]egrinatio mea p[]lōgata\né:habitaui c[]u habitátibus cedar:uidelicet in tenebris h[]uius m[]üdi qa lux lucet i tenebris:& tenebræ éa non\nc[]óphédérut. Ne glorieris q[]uos oſtédere nullá iter iuſtȗ & iuſtȗ:peccato[]ré & peccato[]ré ée diſtátiá. Et ut hoc p[]baret íſinfa de\nſcripturis exépla c[]oſeſerat:q[]li ſuo ſenſui c[]oğruétia:cuius nos q[]oni & argumétis & exéplis reſp[]odimus ſcri-\np[]turarú:ueteréq zenonis ſététia tá c[]oí ſenſuq;q diuia leſtione c[]oſtriuimus. Núc reſtat ut Epicurú noſtrȗ ſuſá\nté i hortuis ſuis iter adoleſcétuſulas muliercetas alloq muſ:fauét tibi craffi:nitidi:dealbati. Adde ſi uis iuxta\nS[]ocraticá irrifioné:o[]es ſues & canes, & qa carné amas:u[]ultures quoq:aqlas:accipitres & bubones.nunq nos\nAriſtippi multitudo terrebit. Quoſcuq: formofos:quoſcuq calamíſtratos:quos crímié c[]oſpoſito:quos rubé\ntibus buccis iduora de tu[]r arméto ſut, ímo iter tuos ſues grunniȗt,de n[]o grege tríſes:pallidi: ſordidati: &\nquali p[]egrini h[]uius ſæculi licet fermõe taceát:habitu loquȗſ & g[]eſtu. Heu mihi qa p[]egrinatio mea p[]lōgata\né:habitaui c[]u habitátibus cedar:uidelicet in tenebris h[]uius m[]üdi qa lux lucet i tenebris:& tenebræ éa non\nc[]óphédérut. Ne glorieris q[]uos oſtédere nullá iter iuſtȗ & iuſtȗ:peccato[]ré & peccato[]ré ée diſtátiá. Et ut hoc p[]baret íſinfa de\nſcripturis exépla c[]oſeſerat:q[]li ſuo ſenſui c[]oğruétia:cuius nos q[]oni & argumétis & exéplis reſp[]odimus ſcri-\np[]turarú:ueteréq zenonis ſététia tá c[]oí ſenſuq;q diuia leſtione c[]oſtriuimus. Núc reſtat ut Epicurú noſtrȗ ſuſá\nté i hortuis ſuis iter adoleſcétuſulas muliercetas alloq muſ:fauét tibi craffi:nitidi:dealbati. Adde ſi uis iuxta\nS[]ocraticá irrifioné:o[]es ſues & canes, & qa carné amas:u[]ultures quoq:aqlas:accipitres & bubones.nunq nos\nAriſtippi multitudo terrebit. Quoſcuq: formofos:quoſcuq calamíſtratos:quos crímié c[]oſpoſito:quos rubé\ntibus buccis iduora de tu[]r arméto ſut, ímo iter tuos ſues grunniȗt,de n[]o grege tríſes:pallidi: ſordidati: &\nquali p[]egrini h[]uius ſæculi licet fermõe taceát:habitu loquȗſ & g[]eſtu. Heu mihi qa p[]egrinatio mea p[]lōgata\né:habitaui c[]u habitátibus cedar:uidelicet in tenebris h[]uius m[]üdi qa lux lucet i tenebris:& tenebræ éa non\nc[]óphédérut. Ne glorieris q[]uos oſtédere nullá iter iuſtȗ & iuſtȗ:peccato[]ré & peccato[]ré ée diſtátiá. Et ut hoc p[]baret íſinfa de\nſcripturis exépla c[]oſeſerat:q[]li ſuo ſenſui c[]oğruétia:cuius nos q[]oni & argumétis & exéplis reſp[]odimus ſcri-\np[]turarú:ueteréq zenonis ſététia tá c[]oí ſenſuq;q diuia leſtione c[]oſtriuimus. Núc reſtat ut Epicurú noſtrȗ ſuſá\nté i hortuis ſuis iter adoleſcétuſulas muliercetas alloq muſ:fauét tibi craffi:nitidi:dealbati. Adde ſi uis iuxta\nS[]ocraticá irrifioné:o[]es ſues & canes, & qa carné amas:u[]ultures quoq:aqlas:accipitres & bubones.nunq nos\nAriſtippi multitudo terrebit. Quoſcuq: formofos:quoſcuq calamíſtratos:quos crímié c[]oſpoſito:quos rubé\ntibus buccis iduora de tu[]r arméto ſut, ímo iter tuos ſues grunniȗt,de n[]o grege tríſes:pallidi: ſordidati: &\nquali p[

["tes in fœiæ facti ſüſ. ſtaſt aut mulieres uiderit hinniſt;& ipatiëti ſua: proh neſas: ſcripturarů ſolaſ exemplis, ſed & ipæ mulierculæ miſeræ:& nò miſerabiles p[re]ceptoris ſui uerba catátes,qd.n.nifi ſemi ſqrit deus; nò ſo ſed & ipæ mulierculæ miſeræ:& nò mi

Adoleſcétula qd'éga nə pclámauit í ciuitate.uir at qa huiliauit uxorë pxi fui,& eradicabitis malignən ex uo
bis metipſis.necnə alibi.E qs éille hòcui deſpòlata è uxor;& nə noccipiet eà'Vadat & fuertaf' i domù ſuà:
ne forte moriaſ'hulu: & forte hò alius accipiat eam,Si cu àt ſcrupulus còmoueſq' deſpòlata & nò potius
ſine ſpòſo ſiue ſut ſcripca appellat marito uirgo còcepit:ſciat triplice ſuiffe rône.Prío ut p geneologia Iofeph
cuius Maria cognata erat:origo quoq Maria mòſtrareſ.Secûdo ne iuxta legè Moyli ut adultera lapidareſ a
populo. Tertio ut o de ægyptu fugiés hêſt folatiu cuſtodis potius q̃ mariti.Quis.n. i tpe illo cŕidifllet uirgini
de Ico eá ſpù còcepiffeuileſe ad eá âgelu Gabrielé:dei d'tuliffe mádaſt:ac nò magis qſli adulterá iuxta exepiú
Sufanæ ſentétia oium còdenaſſent: cù hodie toto ià credéte mûdo arguméteſt iudaí.Eiaia docéte de Maria
& uirgitate eius Ecce uirgo i utero còppiet:& pariet filiù; í hebræo iuuéculá ſcriptú eè nò uirginé.i, ahalma
nò bethula:aduerſus quos í alio loco còpetétius diſſeréus.Déic excepto Iofeph & Heliſabeth & ípa Maria &
paucis admòm li quos ab his audiſſe poſſumus exiſtiare oes leſu filiù exiſtíabat Iofeph;í tatu ut èt euageliſtæ
opinión eulgi exprimétes q̃ uera hiftoriai lex è pſem eu dixerit Saluatoris,ut ibi:Et uenit í ſpu í têplù haud
dubiù qn Symeon. Et cù iduèrét pueq leſu parètes eius:ut facerét de illo ſecùdú còſuetudiné legis.& alibi:
Et eràt p[er] illius & m[í] admirátes ſup his q̃ diceban[]t de eo. & rurſú:Et ibát parètes eius p annú i hieruſalé í ſo
lèni die paſchæ.Ac deide:Et còpletis diebus cù reuerteréſ remáſit puer leſus í hieruſalé:& nò cognouerút pa
rètes eius.Ipsa quoq Maria ad Gabrielé reſpòderat dicens:quò fiet hoc:qa uig nò cognouí:Quid de Iofeph
loq[us] auſculta.Fili qd feciſt nobis ſic'ecce p[er] tuus & ego dolètes qrebamus te. Nône hic pleriq iudæog ar-
gumétan' nò.n.ludétiú uox è euageliſtæ p[em] dicut:p[em] Maria còſiteſ.Nò quo ut ſupius idcaui uere p[er]
Iofeph fuerit Saluatoris:ſed quo ad famá Maria còferuáda p[er] ſit ab oibus exiſtatus,q ante q̃ monereſ ab an
gelo Iofeph fili David ne timueris accipe Maria còiugè tuaiq'd.n.i ea natu ède ſpu Ico èc:ogicabat occulte de
mittere eá.i tatu ſuú nò eſſe q̃ còceptus fuerat còſidebat.Sed iá latis docédi magis q̃ reſpòſedi ſtudio diſpu-
tatu eſt:cur Iofeph p[er] domini:cur Maria appellata ſit cōiunx. i quo & hoc breiteru cōtineſ cur ſſes eius qda
eſſe dicáq. Veq qa ſuú locu huic q[ui]túculs referuamus:& ad reliq] ſeſtitinat oſo:núc illud è diſſerédu quò i[ri
ptura dicat:Exurges aŭt Iofeph a ſono fecit ſicut p[ec]pit ei angelus domini;& accepit uxorè ſuaí& nò cogno-
uit eá donec p[er] filiú & uocauit nomé eius leſu.i quo primú aduerſarius ſup[fluo] ſabore defudat cognolèc
di uerbú ad coitú magis q̃ ad ſciétia è e[re]ſerédu:q[ui] hoc q[ui]q̃ negauerit:& eas i[ep]tias q[us] redarguit aliqòd pru
dés q[ui]p[ia] poterit ſup[pi]cari.Deide uult docere:q̃ doëc ſiue uſq[ui] aduerbiú certú tps ſignificat:quò còpeto fiat
id qd'uſq[ui] ad illud tps qd'p[ri]criptu eſt nò ſiebat uelut í p[eri]t. Et nò cognoſcebat eá donec p[er] filiú, Apparet
inſt cognitá eè poſt partu:uius cognitioné filii tatu[re] diſſerebat generatio.Et ad hoc approbandú cògerit de
ſcripturis exépla q[ui]plurima more andabitag̃ gladiú i tenebris uétilás;& liguæ ſonú ad còſodièda ſui tatu[ cor
poris mébra còcutiés.Ad qd nos breiteru reſpòdemus;& cognoſcebat & uſq[ui] ſfermoné í ſcripturis ſcis dupli
citer i[te]litiğe,& de qd e[ſ]q̃ de q[ri]ſcriptu cògnofcebat quoq ad coitú eè reſerédu:ip[er]e diſſeruit nullo diſtante
qn ad ſciétia ſæpe refera[].Vt ibi Remáſit p[uer] leſus i hieruſalé:& nò cognouèrt parètes eius.Núc illud è ofſt
dendú:ut q[ui] ibi còſuetudiné ſcripturæ fecutus eſt:fic etiá hic donec euſſé ſcripturæ auſcoritate fungat;q
ſæpe certú tps ut ip[eri]t e[ſ]ininitu:ut è illud qd'deus ad quoldá loq[ui] í p[er]
phetis:Ego ſum:ego ſum:& donec ſeneſcatis ego ſum.Nunq d[om] poſt q[ui] ſili ſenuerit deus eè deſiſtet?Et Saluator
í euaglio ad apoſtolos:Ecce ego inſt uobilcu ſum oibus diebus uſq[ui] ad còſumationé ſæculia diſcipulis do
minus abſc[et]et,& tunc qdo.xii. ſoliſ iudicaturi ſunt,xii:tribus í ſrahel domini còſortio fraudabun[]. Paulus
quoq apoſtolus coriithus ſcribés;primitiæ ait xps:deide hi q ſunt xpi q in aduètu eius credereſt: deide finis
cù tradiderit regnú deo & p[er]cù deſtruxerit o[em] pricipatu & o[em] p[oteſtaré & uirtuté.Oportet.n.illú ſgna
re donec ponat oës inimicos ſub pedibus eius.Oia.n. ſub pedibus eius ſubiecit.Eſto de hoie dictú ſit.Nò ne-
gamus de eo q paſſus eſt crucéiq poſtea ſedere iubeſ a dextris.Quid ſibi uult hoc qd'ait:Oportet.n.illum re
ngare donec ponat oës inimicos ſub pedibus eius?Nunq d ta diu regnaturus eſt dominus; donec i[ci]piaſt eſſe
inimici ſub pedibus eius eſt;& poſt q[ui] ſili ſub pedibus fuerit rengrare deſiſtet;cuú uticq̃ tunc magis regnare i[ci]piaſt:
cù inimici cœpint e[ſ] ſub pedibus:David quoq i q[ri]to graduú p[al]mo,Sicut oculi ancillæ in manibus domi-
næ fuæ:ita oculi níri ad dominú deu n[im] donec miſereat níri.Ergo ta diu p[h]ppha oculos habebit ad dominú
q̃ diu miſericordiá & poſt ip[etrat]a miſericordiá oculos torq[bit] ad terras.Qui í alio loco dicit:Oculi
mei deſeſeſt í ſalutare tuu: & i uerbú iuſtititæ tuæ,Potera ſup hoc innumerabilia exépla cogerere:& o[em] lace-
ſcétis,pcacitate[è]ſteli[ni]oq nube cælare.Veq adhuc pauca ſubiiciat ut his ſilia�[é]ſi ſibi lector iueniat,Loq
tur i geneſi fermo diuinus Et tradideſt Iacob deos alienos;q erat i manibus eog[ia]& in aures q erat i auricu-
lis eog[ia]. Et abſc[ò]dit eos Iacob ſubtus terebítúq̃ eſt í ſicimisi:& p[di]dit eos uſq[ui] in hodiernu dié,t[é]n in fine de-
uteronomii:Et deſunctus è Moyſes ſeruus domini i terra mò p[uer] erbú domini:& ſepelieſt e[ſ]u in geth[pe]do
mú p[hegor].& nemo ſcit ſepulch[æ] eius uſq[ui] i dié iſtú.Certe hodiernus dies illius tps exiſtimáduſ eſt:quo hi
floria ip[la] còtextex è,Siue Moyſe dicere uolueris auſtoré penthateuciſiue Hefdrá euſde íſtauratoré opis nò
recuſo.Núc hoc q[ri]ſit:ut id qd'dictú è uſq[ui] i dié iſtú ad illá ífera[æ]tæq[ui] libri editi ſiue còſcripti ſut. Doceat
igi[ſ] poſt illá dié tot iá ánog[ia] uſq[ui] ad nos uolumibus exactis aut idola q[ui] ſub terebíto còdita fuerat repta:aut
Moyſi tumulú iuſeſtigat[ua],q̃ obnixe aſſerit poſt doëc & uſq[ui] eè i[ci]pe:q[da]t' ta diu nò ſuit q[ui] diu uſq[ui] còpieret:&
doëc:qn potius aiauertat ſcripturæ ſàctæ idioma:& nobilcu í quo hæſitabat i[te]telligat. Intelligat ea de q[bus]
poſſet ab[ig]i fi nò ſuiffet ſcripta ſignificari:caëtera uero níre í ſtelligétia de reſeliq.Si.n.adhuc ſc[ie]t p[er] uiuétibus
his q̃ uiderát Moyſe ſepulch[æ] eius potuit ignorari;multo magis tot ſæculis p[re]tereútibus.luxta qd' & illud í-
telligit de Iofeph euageliſtã id idcſſe; d'q[ui] ſc[ad]alú poterat moueri nò eá cognitá eè a uiro ſuo uſq[ui] ad ptu:
ut multo magis í ſtelligeremus cognitá nò ſuiffe poſt partu: a q[ui] túc ſe abſtuit cu adhuc de uſiſe poterat flu-
q[ui]a[ſ, Ad ſúma ill'd reqro;q[ri]ſe ſe abſtient Iofeph uſq[ui] ad ptus dié. Reſpòdebit uti[q] qa âgelú audierit dicétè:

37

["Quod,n.i ea natu e:de spuf scōe.Ad qd nos iferimus:& certe audierat Iophes fili Dauid ne timeas accipe Ma\nriā uxorē tuā,phibitū ei fuerat ne relinqret:ine adulterā exiftimaret uxorē.Nunqd & a cōgrēffu cōugis ſepa\ntatus fuerat:cū utiq ne ſeparareſ magis ſuſſet admonitus? Et audebat inſt uir iuſtus dei i utero audiſt fili\nde uxoris coitu cogitare pulchre,Qui ergo ſonio tātū credidit;ut uxorē nō auferet attigereis poſtq paſtoſ,\nuoce cognouerat angelu domini ueniffē de cælis:& dixſſe ad eos nolite timere,Ecce euangelizo uobis gua-\ndiū magnu:qd'erit oi populo,ga natus eſt uobis hodie ſaluator:q e Chriſtus dominus i ciuitate Dauid;& cū\ndiu magnu:qd'erit oi pop

fua:ita ut ſuperet & diceret:Vnde huic hæc oſs fapiëria & uixtutes? Nò hie eſt fabri filius? nò mater eius di-
ci: Maria:& ſres eius Iacobus & Iofeph & Simon & iudas:& ſorores eius oës apud nos ſut? Lucas quocir: iacti
bus apoſtoloſi:ita refert:Hi oës erat itates unanies i ofone cui mulieribus & Maria miſ Iefu & ſribus ipſius:
Nec nò & Paulus apoſtolus i:eadé hiftoriae ueritatet: pari uoce cœcordat; Aſcedi aŭt ſecuſd̄ reuilinge: & ne
miné uidi niſi Petru& Iacobu& fratré domini.Et rurſu i: alio loco:Nunq d nò habemus poteſtaté manducádi
& bibédi: Nùq d nò habemus poteſtaté uxores circuſducéſſicut & cæteri apoſtoli & ſres domini & Cephas:
Et ne forte aliq s iudæoſ: teſtimoniuò ſon admitteret:q etiá noia fratg illius ediderut:ſimili eos afterés in fra-
tribus errore deceptos quo i pře æſtimádo ſut lapſi:argute pcauit; & ait hæc eadé uocabula ab euageliftis in
alio loco noíari:& eofde e e ſres domini filios Mariae Matthæus loq t: Erát auté ibi & mulieres. haud dubiuò
qn ante crucé domini etiá mulieres multæ a lóge expeſtates;q ſecutæ fuerut Iefum a galilæa minifrátés illi.
Inter qſ erát Maria magdalene & Maria Iacobi & Iofeph mater & mater filioſ Zebedei. Ité Marcus: Erant
auté & mulieres a lóge alpiciétes:iter qſ erant Maria magdalene & Maria Iacobi minoris & Iofeph mater &
Salome.Ibiq poſt modicu& aliæ multæ q afcedérat cù eo i Hieruſalé.Nec nò & Lucas: Erant mi Maria ma
gdalene & Ioána & Maria iacobi & cæteræ cù eis.Hæc iccirco replicauimus:ne caluńieſ & clamitet ea q pro
ſe faciát a nobis eſſe subſtracla: & ſniam ſua nò teſtimoniis ſcripturae ſed lubrica disputatiocê couulam.Ecce
iŋt Iacobus & Iofeph filii Mariae quos iudæi ſres appellauerút;Ecce Maria iacobi minoris & Iofephis ma
ter.minoris auté Iacobi ad diſtictiōnæ maioris q erat filius Zebedei:sut & i alio loco marcus ponit: Maria
auté magdalene & Maria iacobi & iofephis uiderút ubi ponereſ;& tráſacto sabbato emerút aromata;& uer-
uerút ad monumétu; & utiá ait: Qua miſeg erit & ipiù de Maria hoc ſentire;& cù alia: ſœminæ curá ſepu-
turæ Iefu habuerit;matré eius dicamus abſenté; aut alterá e e Maria neſcio qua còſingamus: p[er]ſtui cù euag-
liu Ioánis teſtet p[er]ſenté eá illic fuiffe quádo illá de cruce dominus iam uidua ut matré Ioáni comédabat. Aut
nuiq d euagéliftæ fallut & fallut:ut eog Maria matré dicerét quos iudæi ſres eſſe dixerunt? O ſuror cæus
& in p[ri]ui exítu més ueſana.Dicis ad crucé domini matré eius ſuiffe p[er]ſenté: dicis Ioáni diſcipulo ob viduita
té & ſolitudiné comédatá:q[ui] iuxta te nò hſet q[tt]uor filios & innumeras filias:q[que] conſortio ſrueret.Viduam
q[ui]o: noías;q[que] ſcriptura nò loq t: Et cù oíá euagélifta e[xe]pła p[on]as: ſolius tibi Ioánis uerba nò còplacét.
Dicis tráſitorie ad crucé domini eá ſuiffe p[er]ſenté:ne còſulto p[er]ſiſe uidearis:& tamé q cù illa mulieres fuerat
files.Ignofceré neſciét:níſi uideré còſulto reticéte. Audí itacq Ioánes qd dicat:Stabát auté iuxta crucé domi-
ni mater eius & foror matris eius Maria Cleophæ & Maria Magdalene. Nulli dubiu eſt duos ſuiffe apoſto-
los Iacobi uocabulo núcupatos:Iacobú Zebedei: & Iacobú Alphei.Iſtu neſcio quê minoré Iacobú: quê Ma-
riæ filiu: nec tamé fallut eog Maria matré dicerét quos iudæi ſres eſſe dixerunt? Si apoſtolus eſt: Alphei filius
erit;& credit i leſum:& nò erit de illis ſribus:de qbus ſcriptú é: Necq.n.túc ſres eius credebáin Iefum.Si non
eſt apoſtolus:fed tertius neſcio q[ui] Iacobus:quò e[ſ]r domini putáduſ: & quò tertius ac diſtictiōne maioris ap-
pellabiſt minor:cù maior & minor nò iter tres fed itér duos ſoleát p[ere]běre diſtiaſt? & frater domini apoſtolus
ſit Paulo dicete:Deide poſt triéniu ueni hieruſalé uidere Petru: & máſi apud illu diebus.xv. aliu apoſtolorú
uidi neminé:níſi Iacobú fratré domini. Et i eadé epiſtola:Et cognita gratia q data eſt mihi Petrus & Iacobus
& Ioánesi[q] uideban[que] coluńæ eſſe.Ne aŭt húc putes Iacobú filiu Zebedei:lege aſtus apoſtoloſ: iá ab Hero-
de fuerat i[ter]éptus:reſtat còſluſio:ut Maria iſta q Iacobi minoris ſcribíſt mater: fuerit uxor Alphei: & foror
Maríæ m[is] domini:qua Maria cleophæ Ioánes euagélifta cognoíat a pře ſiue a g[ét]ilitate familiæ: aut q[ui]c[ui]
alia cauſa ei nomé iponés.Si auté íde tibi alia atq alia uideſ:q alibi dicaf Maria iacobi minoris mater:& hic
Maria Cleophæ:diſe ſcripturæ c[ó]ſuetudiné euédi hoíem diuerſis noíbus núcupari. Raguel focer Moyſi &
Iethro dici:Gedon nònullis cauſis ímuſádi noíis ante p[mi]ſſis ſubito Hieroboal legiſ. Oziás rex iuda uicif-
SIM Azarias uocaf: Mons thabor thabiriu dici:Rurſu Hermō Phœnices cognoíant ſanior:& Amoreus co-
gnomiát eú faní. Eadé cæli plaga tribus noíbus appella: nageb themá darió.Lege Ezechiel Petrus & Simó
dici: & Cephas.Iudas Iacobi Zelotes:i alio euagelio Tadeus dici: Multa[que] alia:q ad exéplu hóge ipſe fibi de
ioibus ſcripturis lector poterit cògregare.Núc illud q[ui]d conanur oftédere:ut ſres domini appellent: fili ma
terteræ eius Maria[q] antea nò credétes poſtea crediderút:licet fieri potuerit:ut uno ſtati credéte alii diu ícre
duli fuerit;& hæ ſuiffe matré Iacobi & Iofephis.i.Mariá Cleophæ uxoré Alphei:hac dictá Maria iacobi mi-
noris. Quæ e[ſ]ſeit mater domini:magis eá ut i oíbus locis matré illius appellaſſet;& nò alioq:dicédo matré
alterius uoluiffet itelligi. Ver[que] i hac p[re]cōtétioſu funé nò traho. Alia fuerit Maria Cleophæ:alia Maria iaco
bi & iofephis:dúmō c[ó]ſet nò eadé Maria iacobi & iofephis e[ſ] qua m[re]m domini. Et unde ais ſres domini
dici ſunt:q nò erát ſres[á]núc doceberis q[tt]uor modis i ſcripturis diuinis ſres dici natura:igente:iaſſe:cu-
gnatiōe.Natura Eſau iacob.xii. p[ri]archæ: Andreas & Petrus Iacobus & Ioánes.Géte q oës iudæi inter ſe ſres
uocan[ut] i deuteronomio:Si auté emeris ſrem tuu[ſ]q eſt hebræus:uel q eſt hebræa:feruert tibi ſex annis: &
ſeptimo anno dimittes eú libeg[que] abs te,& i eodé c[ó]ſituédo:c[ó]ſtites ſup te principem quê e[le]gerit dominus
deus tuus:eu qui ex ſratibus tuis ſit.N[ò]n.poteris c[ó]ſituere ſup te hoíem alienigená. qa nò eſt frater tuus.
Et rurſum:Ne uíſo uitulo fratris tui uel oue eius errátibus per uiáneſligas ea:Reuerſione reduces ea fratri
tuo: & reddes ea fratri tuo. Quod fi nò appropinquat tibi frater tuus:neq noueris eum:colliges ea intra do-
mum tuam:& erunt ea t[ec]um donec querat ea frater tuus:& reddes ei.Et apoſtolus Paulus: O[pr]abam i[qu]it
ego ipſe anathema eſſe a Chriſto p[ro]fratibus meis cognatis ſecundum carnem qui ſunt iſrahelitæ. Porro
cognatione fratres uocantur: qui ſunt de una familia ied[que] patria; quas latini paternitates interprætantur:
cum ex una radice multa generis turba diffundiſt,ut in geneli.Dixit autem Abraham ad Loth: Non ſit rixa
inter me & te;& inter p[al]tores meos & p[al]tores tuos: quia fratres nos ſumus:ibiq elegit ſibi Loth regionem

38

["iordanis; & eleuauit Loth ab oriète; & difeſſerùt unuſqſa a fratre fuo, Et certe Loth non eſt frater Abrahæ; fed filius fris eius Ará. Thara qppe genuit Abrahá & Nachor & Ará; & Ará genuit Loth. Et rurſum: Abrahá auté erat annog. Ixxv, cù exiret de carra, Et ſumpſit Abrahá Sará uxoré ſua; & Loth filiù fris ſui. Quod ſi ad huc dubitas fratré fris filiù nùcupari; accipe exéplú, Cú auté auſſiset Abrahá; qa captiuus ductus è Loth fra ter fuus; numerauit uernaculas fuos trecétos decé & oſto. Et cù cædé nocturni ipetus deſcripſilſet adiecut & reduxit oëm eqtatú fodomoge; & Loth fratré ſuú reuocauit. Sufficiebát hæc ad ea quæ diximus approbáda, Sed ne in aliq cauilleris; & te qſi lubricus anguis euoluas: teſtimoniogæ iſtringéus es uinculæ: ne qúm ſibi les; & dicas te magis argumétationibus tortuſois q fcriptura; ueritate ſupatu; Iacob Isaac filius ac Rebeccaes; & dicas te magis argumétationibus tortuſois q fcriptura; ueritate ſupatu; Iacob Isaac filius ac

tinuæ hæc eadæ fentiætes plena fapietæ uolumina cōcripserunt? quæ ſi legiſſes aliquado plus ſaperes. Sed me
lius puto breuiter ad ſingula reſpòdere: q[ui] diutius imorando uolumen extèdere, in illud nunc impetù facio: in
quo tu uirginitate & nuptias còparado: diſertus eſſe uoluiti. R[es]imus in te, puerbiu: camelu uidimus ſaltitá
tem. Dicis Nunq[ui]m ueteriges ſunt uirgines Abrahá Iſaac & Iacob: q[ui] habuere cōiugia? Nunq[ui]n ſo quotidie dei
mahibus paruuli ſingun[que] in uètribus: ut merito erubeftere de beamus Mariá nupſiſſe poſt partum? Quod ſi
hoc illis turpe uideſt: ſupeſt ut ſo credat etià deu p genitalia uirginis natu, Turpius eſt, n. iuxta eos deu p uir-
ginis puèda genitù: q[ui] uirginé ſuo uíro nupſiſſe poſt partú, lunge ſi libet & alias naturæ contumelias nouem
mélibus uteq[ui] inſoleſcentem: ſaltidia: partú: ſanguiné: pannos, Ips[que] tibi deſeribat: ifans tegmine mémebranæ, ſo
lito cōuolutus: Ingeran[que] dura p[le]pia: uagitus paruuli: o: c[au]tæ diei circùcio: t[é]pus purgatiòis: ut p[le]b[que] imun
dus. N[os] erubefcimus: n[os] ſilemus. Quato ſunt humiliora quæ, p[re] me paſſus eſt: itátó plus illi debco. Et c[ui] oíá
replicaueris: cruce nihil còtumelioſius p[er]ſeres: qu[à] p[er]temur & credimus: & in qua de hoſtibus triu[ph]amus.
Sed ut hæc quæ [ſcripta] ſunt n[os] negamus: ita ea quæ n[os] ſunt ſcripta renuimus. Natu deu eſſe de uirgine cre-
dimus quia legimus. Mariá nupſiſſe poſt partú n[os] credimus: quia n[os] legimus. Nec hoc ideo dicimus: quo nu
ptias còdemnemus (ip[ſa] quidè uirginitas fructus eſt nuptiæ?) sed q[ui] nobis de fanctis uiris temere æſtimare
nihil liceat. Poſſumus enim hæc æſtimatiòis poſſibilitate còtedere plures quoq[ui] uxores habuiffe Iofeph: quia
plures habuerit Abrahá: plures habuerit Iacob: & de his eſſe uxoribus fratres domini, q[ui] pleriq[ui] n[os] tam p[ia]
q[ui] audaci temeritate còſingunt. Tu dicis Mariá uirginé n[os] p[ra]máſſe, ego mihi plus uendico etiá ip[ſum] Iofeph
uirginé ſuiffe p[er] Mariáut ex uirginali cōiugio uirgo filius nafcreſt. Si enim in uirg[em] ſanctu fornicatio n[os] cadit:
& aliá eum uoré habuiffe n[os] ſcribif: Mariæ auté qu[ia] putatus eſt habuiffe: cuſtos potius ſuit q[ui] maritus: Re-
linqui[que] uirginé eu manſiſſe c[ui] Maria: q[ui] pater domini meruit appellari. & quia dei còparatione uirginitatis &
nuptiæ ſum aliq[ui] dicturus: ob ſecro lecturos: ne me putét nuptijs detraxiſſe in uirginu[li] laude: & aliáquæ feciſſe
diſtantiá i[er] fanctus ueteris teſtaméti & noui, i[er] eos q[ui] habuere cōiugia: & hos qui a] c[ó]plexu caro, Quádo uero uox
illa prontuit T[é]pus breuiatú eſt: reliquium eſt: ut qui habét uxores ſic ſint q[ui] n[os] habétes. adhárètes domino
noos eu c[ui] efficimur ſpiritus. & q[ui]re quaf[ine] uxore eſt: cogitat ea q[ui] dei ſunt: quomodo placeat deo. Qui aut
cu[ui] e[x]o eſt: ſeritius eſt: quæ ſunt huius] mudi: qu[ui] placeat uorix. Et diuſa eſt mulier: & uirgo n[os] non eſt nu-
pta: cogitat qu[em] ſunt deu: ut ſit ſancta corpore & ſpiritu. Na[que] quæ nupta eſt: cogitat quæ ſunt mundi: qu[ui] pla-
ceat uiro. Qu[id] oblatras: q[ui] repugnfas? Vas eſſeiois hæc loqtur: Diuſa eſt dicés mulier & uirgo. Vide quan
tæ felicitatis ſit q[ui] & nomè flexus amiferit uirgo: si] mulier n[os] uoac: Quæ n[os] eſt nupta: cogitat quæ ſunt do-
mini: ut ſit ſancta corpore & ſpiritu. Virginis diffinitio ſancta eſſe corpore & ſpiritu. qa] nihil p[it] carné h[re]
uirginé miſte q[ui] nupferit. Quæ uero nupta eſt: cogitat quæ ſunt mundi: qu[ui] placeat uiro. Idé tu putaſſe
diebus & noctibus uacare o[ſon]i: uacare ieuinii: & ad aduentu mariti expolire facié: greſſum fráge: rafimula-
re bládiſtias. Illa hoc agit: ut turpior appareat: & naturæ bonu[que] iſuſeet iniuria. Hæc ad i[ſpecul]i p[ing]i: & in c[ò]
tumeliá artificis conſa[] pulchrior eſſe q[ui] nата eſt. Inde ifantes garriu[que] familia perſtrepit: liberi ab o[ſculis] & ab
ore depèdent: c[ò]putan[que] fumptus: ip[é]dia p[ar]an[que] hinc cocoe: accincta manus carnes terit: hinc textriciu[que]
ba c[ò]murmurat, n[u]ciat: interim uir ueniffe c[ui] loci: illa ad h[ir]u[dinis] modu[li] luftrat uniuera penetralia: fi
to-ru[que] rige: at: p[au]iméta uerterint: fi ordinata ſint p[ocula]: fi prádiu[que] p[ar]atu. R[es]ponde quæſo inter ıſta ubi ſit
de] cogitatio: & hæ felices domus, Cæteræ ubi tympana Ionat: tibia clamit: lyra garrit: icymbalú concrepat:
qs ibi dei timor: Paralitus in c[ò]tumeliis gloriat: igrediun[que] exponi: tibidinu[que] uiectimæ: & tenuitate ueſtiiu[que]
dæ ip[er]udicis oculis ingerun[que]. His iſelix uxor aut læta[que] aut peritaut fi tritaf[que] offendi: maritus. & hinc uirgia
c[ò]citan[que] hinc discordia feminariu[que] repudii. Aut fi aliq[ui] iueni[que] domus i[n] qua ıſta n[os] ſiant: quæ tamè rara eſt:
ip[ſa] disp[é]atio domus: liberog[que] educatio: neceſſitates mariti: correſtio ſeruulog[que] qua[que] dei cogitatiòe n[os] auo
cent: Deferecut inſt] ſcriptura Saræ: muliebria: poſt q[ui] dicif[que] ad Abrahá: Oíá quæcunq[ui] dicit tibi Sara audi
uocé eius: qua] n[os] eſt in partus anxietatibus & dolore: qua] deficiétibus menſtrui cruoris oſſiciis mulier eſſe
deſiſit: ita dei maledi[cti]o[que] ſit libera, nec eſt ad uiru[que]uerio eius, fed e[cot]rario uir fubici[que] ei: & domini uoce
p[é]cipif: Oíá quæcunq[ui] tibi dicit Sara audi uocé eius, & ſic i[ſ]cipiunt uacare o[ſon]i: qa[que] diu in c[ò]iugio debitum
ſoluit: iorádi p[er]tifer: inſtãſia, N[os] negamus uiduas n[os] negamus maritas ſanctas mulieres iueniri: led q[ui] uxores
eſſe deſierint: qua] in ip[ſa] neceſſitate c[ò]iugii imitan[que] uirginu[que] caſtitaté. Hoc eſt q[ui] ap[o]ſtolus breuiter Christo
in ſe loquete teſtatus eſt: nupta cogitat quæ ſut mudi: qu[ui] placeat uiro: nobis ſup hoc campu[que] i[te]lli]gétiæ de-
relinqués. Necq[ui] tamè alicui neceſſitaté ip[on]it aut laqueu: ſed id q[ui] honeſtú eſt ſuadet: uoles oés eſſe ficut ſe-
ip[ſum]. & q[ui]q[ui] de uirginitate domini p[ceptú] n[os] habeat: qa] ultra hoſes eſt: & quodamodo ip[udétis] erat aduer-
fum natura cogere: aliog[que] m[ô] dicere: Volo uos eſſe q[ui] angeli ſunt? Vnde & uirgo ma[j]oris eſt meriti: dum id
c[ò]temnit: q[ui] ſi fecerit n[os] delinq[ui]n: nihilominus in c[oh]a]rètibus i[ſert] C[of]iliu[que] auté do tanq[ui] miſericordiá c[ò]c-
cutus a domino: ut ſim fidelis. Exiſtimo ergo hoc bonu[que] eſſe p[pter] iſtan[é]t néceſſitaté: quia bonu[que] eſt homini
ſic eſſe. Quæ eſt ıſta neceſſitas, Ve p[gn]átibus & nutriétibus i[li] illa die, Ideo filua ſuccreſſit: ut poſt ea recida[que].
Ideo ager i[er]ut meta[ſe], l[á] plenus eſt orbis: n[os] n[os] capit: quotidie bella ſecant: morbi subtrahunt: naufragia
ab forbét: & nihilominus de terminis litigamus. De hoc numero ſunt illi q[ui] agnú ſequunq[ui] q[ui] uetiméta ſua n[os]
coinguauerut, uirgines, n[os] p[ra]má[er]ut. Oblerua q[ui] ſignificet coinguauerut. Ego n[os] auo deponere: ne helui-
dius calu[n]nieſt. Quod aut[que] ais q[ui]da[que] eſſe uirgines tabernariæ: ego tibi plus dico eſſe in his & adulteras: & q[ui]ma
g[is] mireris: clericos eſſe caupones; & m[ô]achos ip[udicos]. Sed q[ui] n[os] ſtati i[te]lli]gat: nec tabernariá uirginé: nec

39

adulteſ monachù nec clericù poſte eſſe cauponé? Nungd uirginitas eſt culpa? Sed simulator uirginitatis in crimine eſt. Ego certe ut aliis pſonis pſtermiſſis da uirginé ueniam quæ iſtitorias exercet artes: neſcio an cor poſre qd' ſcio ſpiritu uirgo nò pmanet. Rhetoricaſ lumus: & í moré declamatog paululú ſulimus. Tu nos Heluidi coegiſt: q iam euágelio coruſcàre euíuſe uis eſſe gloriæ uirgines & maritas. Et qa arbitror te uerita- te ſupatú ad deſtraſioné uitæ meæ & ad malediæ coúerti (folent, n, hoc & muliernec facere: q iſtitoribus dominis male optant in angulis) illud dico púeniens gloriae mihi fore tua còuicia: cum eodé quo Martiæ de- traxiſt ore me lacereſ & caninà facundià ſeruus domini pariter experiaſ & mater.

Vit

Argumentú ſequéti Libelli excerptum ex Génadio de uiris illuſtribus, Vltain orbe monſtragenerata ſunt: Centauros & firenas: ululas & onocratolos in Eſaia legimus, Iob I. Iguilatius p[er]byter natione Gallus hiſpaniæ barcilonéſis eccleſiá parochiæ tenuit, Scripſit & ipſe quidé zelo religionis aliqua, ſed uiectus ſtudio humanæ laudist: p[er]ſens ſupra vires ſuas: homo lingua po litus: nò ſen ſu ſcripturæ exercitatus: expoſuit prauo ígenio ſecundá Danielis uſioné: ſanctog: quoq reliqias minime ueneráda: uigilias nùc ſodiédas. & alia locutus eſt friuola: quæ in catalogo hæreticorum neceſſario exponé.

Beati Hieronymi

Præbyteri in Vigiliatú hæreticú. C Epiftola. XI, 1.

M. In ſe uitera ſi inſi louiniani mens praua furrexit, ut & in illo & in hoc diaboli ſp[er]ſóre cogamur infidiſi, cui iure dicerſ: Semen p[er]ſimum para filios tuos occifioni peccaturs patris tui. Iſte romanæ eccleſiæ auſtoriaſte, p[er]ſum p[er]ter nomen uituli mutus Quintilianus miſcet aqua uino: & de artificio p[ri]ſtino ſua ſuena p[ri]ſuæ d[ic]æ catholicae ſidei ſociare conaſ: p[er]ſuare uirginitate; odiſe p[er]ſudiciá in còuiuo ſæculariu còtra ſanctog eiuiau p[er]clamare: dum iter phialas φιλοφατή & ad placétas liguri: p[er]almo: modulatioré mulcet, ut tan- tum iter epulas Daudí & Idithim & Alaph & filiog. Chore canticas auſtire digné. Hæc dolétiſis magi eſtudii aſo q[ui] ridétiſum me cohibere nò poſsum: & iniuriá apoſtololog: ac martys[que] ſurda nequeo aure trálire. Proh neſas e[pi]ſcopos ſui ſceleris dicí: h[ui]e còſortes: ſi tamé e[pi]ſcopi noíandi ſunt: q[ui] n[ot]ordínat diaconos: níſi prius uxores duxerint: nulli cælibi credétes p[ud]icitiá: imo ſondtendés q[ui] lancte ſuivant: q[ui] male de ibus ſuſpican[que] níſi p[er]gnátés uxores uiderint clerico: q[ui]ſanteſt: de ulnis matrú uagiétes: Chriſtú ſacraméta non tribuunt. Quid faciét oriétis eccleſiæ: q[ui]dæ ægypti & ſedis apoſtolicæ: q[ui]t au uirgines clericos accipiut, aut còtínétes: aut ſi uxores habuerint: mariti eſſe deſiſtúr: Hoc docuit dormitátio: libidini frena p[mi]ttés: & naturalé carnis at doré q[ui] in adoleſcétia plerúq[ue] ſerueſcit ſuis hortatibus duplicáſ: imo extigués coitu ſeminarum, ut nihil ſi: quo diſtemus a porcisiquo differamus a brutis aíanibus: quo ab eqs. de q[ui]bus ſcriptú eſt: Equi íſaniétes i ſo minas ſacti ſunt mihi: unuſq[ui]s in uxorem, p[xi]mi ſui hinniebat. Hoc eſt q[ui] do[ui]t p[er] Daudí ſpiritus ſanctus: Nolite fieri ſicut equus & mulus: q[ui]bus n[ò] eſt ítelleſtus. Et rurſum de dormitátio & loci eſus: In chamo & freno maxillas e[que] còſtringe: qui n[ò] approximát ad te. Sed iam tépus eſt: ut ip[er]ſus urba ponéns ad lingua ſp[er]ſóre nitamur. Fieri enim p[ore]ſt: ut rurſum malignus iterpres dicat ſicta à me materia: cui rhetorica de- clamatioré respondeá: ſicut illá q[ui]a ſcripſi ad Galliá: matri & filiæ íter ſe diſcordátibus. Auſtores ſunt huius diſdiatiunculæ meæ ſancti p[er]byteri Riparius & D[ef]siderius: q[ui] parochias ſuas uicinia íſtius ſcribút eſſe macu- latas, miſeruntq[ui] libros p[er]fratré Sifiniiu: quos íter crapulá ítertés euomuit: & aſſerút reptos eſſe n[ò]nullos: q[ui] ſauètes uitiſis ſuis: illius blaphemiis acq[ec]fat. Eſt quidé íperitus: & uerbis & ſciétia & ſermone incòdítus: nec uera q[ui]d[é] p[ore]ſt defendere. Sed p[er]ter hoíes ſæculi & muliernec onerabas p[er]ſcatis: p[er]ſemp diſcétés: & n[un]g[ui] ad ſcientiá puèniétes: una lucubratiúcula illius nenii ſp[er]ſódebo: ſanctog: viroq[ui] e[ut] h[ui]æ faceré: me deca- ti ſunt: uidear litteras reſpuſſe. Nimiq[ui] ſp[er]ſódet generi ſuo: ut qui de latronú & conuenag[ui] natus eſ femenæ quos c[ò]ſul P[ope]ius edomita hiſpania: & ad triúphum redire ſelținans: de pirenæi iugis depoſuit: & in unum oppidú cògregauit: unde & còuenag[ui] urbs nomé accepit. Hucuſq[ui] latroinec: còtra eccleſiam deſi: & de Teuto nibus aruis celtriberi: q[ui] deſcedens ícurs[et] Galliá: eccleſias: portetq[ui] nequaq[ui] uexillú Christi: ſed iſigne diabo li. Fecit hoc idé P[ope]ius etiá in oriétis partibus: ut Cilicibus & Iſauris pyratis latronibuſq[ui] ſupatis: ſui nois i[ter] Ciliciá & Iſauriá c[ò]deret ciuitaté. Sed h[ui]æ urbs hodie ſeruat ſcita maiog[ui]: & nullus in ea ortus eſt dormi- tátius, Galliæ uernaculú hoſt[é] ſuſtinét: & hoſem moti capitatis: q[ui] Hippocratis uinculis alligandú: ſedentem cernút in eccleſiá: & íter cætera uerba blaphemiæ: iſta quoc[ui] dicenté. Quid necesse eſt te t[ato] honore n[ò] ſo- lú honorare: ſed etiá adorare illud neſcio qd: qd' in modico uafculo tráſerédo colis: E ſt rurſum i eodé libro. Quid pulueré linteamine circuſdatú adorádo ofcularis: E ſt in c[ò]ſequéſtibus: p[ro]pe ritú gentiliu idemus ſub prætextu religiòs: introductú in eccleſiis ſole adhuc fulgété: moles cæreog[ui] accédi: & úbicumq[ui] puluſculum neſcio qd in modico uafculo p[er]cioſo linteamine circuſdatú ofculátes adorát. Magnú honóre præbét huinú- modi hoíes beatiſſimis martyribus: quos putant de uliſſimis cæreolis ilſufrádos: quos agnus qui eſt in me- dio throni cum omni fulgore maietſatis ſua: illuſtrat. Quis enim o ſanfú caput aliquando martyres adora- uit: quis hominé putauit deumí n[ò]none Paulus & Barnabas: cum a Lycaonibus lúpiter & Mercurius putaren: tur: & eis uellent hoſtias immolare: ſciderunt ueſtiméta ſua: & ſe homines eſſe dixerút: non q[ui] meliones non eſſent olim mortuís hoibus loue atq[ui] Mercurio: ſed q[ui] ſub g[é]tilitatis errore honor eis deo debitus deferret.

Quod & de Petro legimus:q Cornelium ſe adorare cupientem:manu ſubleuavit:& dixit: Surge, nam & ego homo ſum. Et audes dicere illud neſcio quid qd' in modico uaſculo traſſerendo colis: Quid eſt illud neſcio qd' ſcire deſidero? Expone manifeſtus:ut tota libertate blaphemes puluſculȗ neſcio qd in modico uaſculo ptioſo linteamine circundat. Dolet martys: reliqias deſiſo opiri uelamine:& nō uel pānis uel cilicem colliqur iu:uel piici in ſterq linu:ut ſolus Vigilātius ebrius & dormiés adoreſ. Ergo ſacrilegi ſumus quādo apoſtolo rum bafilicas igredimur: Sacrilegus ſuit Coſtātinus iſerator:q ſanctas reliquias Andreæ Lucæ & Timothei traſtult coſtantiinopolim apud qſaonemes ruſiut:& habitatores Vigilatii illoſe ſe ſentire pſentiá coſſentut: Sacrilegus dicêdus eſt & nunc Auguſtus Arcadius:q oſſa beati Samuelis lōgo poſt tépore de iudæa traſtu lit thraciá: Oés epiſcopi nō ſolu ſacrilegi ſed & fatui iudicádi: q rem uiliffimá & cineres diſſolutos i ſerico & uae ureo portauerut: ſtuli oium eccleſiá: populi:q occurrerút ſanctis reliqis: & tāta lætitia ſunt iocuſatii:q ſi pſentem uiuenteq: ppheta: cernerét:atq: ſuſciperét, ut de Palætina uſq: ad chalcedoné iügerent: popu lóſe examina:& in Chriſtia laudes una uoce reſonaret: Videlicet adorabat Samuelé & nō Chriſtum: cuius Samuel & leuita: qpphetes ſuit: Mortuus ſuſpicaris:& i:ccirco blaphemas Lege euageliu: Deus Abraham:deus Iſaac:deus Iacob.nō eſt deus mortuog: ſed uiuog: Si ergo uiuut: honeto iuxta te carcere nō clauduntur. Ais enim uel in ſinu Abrahæ: uel i loco refrigerii: uel ſubter atá dei aías apoſtoloq: & martys: cōſediffe: nec poſſe de ſuis tumulis & ubi uoluerit adſeſe pſentes, Senatoriæ uidelicet dignitatis ſunt: ut nō iter homicidas teterimo carcere: ſed in libera honetaq: cuſtodia in fortunatoq: inſulis & in campis ełyſiis recludanſ. Tu deo leges pones: Tu apoſtolus iuincula iniſies:ut uſq: ad dié iudicii tenean̑ cuſtodia: nec ſint cū domino ſoſe: q: bus ſcriptu: eſt: Sequunq: agnú quocuq: uadit. Si agnus ubi:q: ergo & hi q: cu agno ſut: ubi:q eſſe credé di ſunt. Et cū diabolus & daſmones toto uagen: in orbe: & celeritate nimia ubi:q pſentes ſint: martyres poſt eſſuio: nè fanguinis ſui ſara opient: iſciu: & inde exire nō poterut? Dicis in libello tuo:q: dum uiuimus: mutuo q: no bis orare poſſumus: poſt q: auté mortui fuerimus: nullius ſit p: alio exaudiéda oratio. pſertim cū martyres uſatione ſui fanguinis obſcrátes iſpetrare nō queerint. Si apoſtoli & martyres adhuc in corpore coſſituti poſſut orare, p: caſteris: quādo, p: ſe adhuc debét eſſe ſolici: quanto magis poſt coronas uiuitorias & triúphos: Vnus homo Moyſes ſeſcétis milibus armatoq: iſpetrat a deo ueniam. & Stephanus imitator domini ſui: & primus martyr in Chriſto: p: p[le]cutoribus ueniá depcat: & poſt q: cū Chriſto eſſe cœperint: minus ualebunt: Paulus apoſtolus duceta ſeptuagintaſ ex ſibi dicit in naui aías cōdonatas: & poſt q: reſolutus eſſe cœperit cū martyres. Tu: cū ora clauſurus eſt: & p: his q in toto orbe ad ſuǐ euageliȗ credierut: mutire nō poterit: Meliorq: erit Vigilātius canis uiuens:q ille leo mortuus: Reſte hoc de eccleſiaſe, p[poneré: q: Pauli u in ſpiritu mortuus] coſite:er. Deniq: ſancti nō appellaſt: mortui: ſed dormiétés. Vnde & Lazarus q: reſurreſturus erat: dormiſſe p[ube tur. & apoſtolus uetat theſalonicéſes de dormiétibus cotriſtari. Tu uigilās dormis:& dormiés ſcribis: & pro ponis mihi librú apocryphú: q: ſub noie Eſdræ: a te & ſimilibus tui legiſ: ubi ſcriptu: eſt: q: poſt morté nullus p: aliis audeat depcari: q: ego libq: nunq legi. Quid, n: nec effe eſt in manus ſumere: qd' eccleſia non recipit: Nifi forte bafamú mihi & barbellú & theſaug. Manichæi: & ridiculú nomé Leuſiboræ, p[eras. & qa ad radi ces pirenæi habitas: uiucinq: q: es Hiberiæ Bafilidis antig ſilli hæretici & iſperitæ ſciétiæ: icredibilia portenta p[le]queris:& q: p[ponis qd' totius orbis auſcoritate dánaſ. Ná in cōmétariolo tuo:q: ſi p: te faciens de Salomone ſumus teſtimoni:q: Salomon oíno nō ſcriptiut: q habes alteq: Eſdrá: habeas & Salomonem alteq: & ſi tibi placuerit: legito ſictas reuelatióes oium patriarchaq: & p[phetaq: & cū illas didiceris inter mulie:q textrinas cantato. Imo legéda: p[pone in tabernis tuis: ut facilius p: has nenias uulgus indoctú: puoces ad bibendú. Cæ reos auté nō clara luce accédimus: ſicut fruſtra caluńaris, ſed ut noſtis tenebras hoc folatio téperemus. & ui-gilemus ad lumé, ne cæci tecu dormiamus in tenebris. Quod q: aliq. p[pter impitiá & ſimplicitaté ſæculariú hoium: uel certe religioſa: ſœminaq: de qbus uere poſſumus dicere: coſſiteor zelú dei habét: ſed non ſecun domini uoce correcit fút. Nec q: n. Chriſtus idigebat ungueto: nec martyres lumine caeroq: & tamé illa mu- lier in honore chriſti ſit fecit: deuotioq: métis eius recipit. Et quicunq: accédút caereos: recendú ſid eam habét merced: dicete apoſtolo: unuſq: ſg: in ſuo ſenſu abúdat, Idaolatras appellas huiuſcemodi hoies: Nò diſſiteor oés nos q Chriſto credimus: de idolatriæ errore ueniffe. Nō, n: naſcimur: ſed renaſcimur: chriſtiani. Et quia quondá colebamus idola: nunc deu colere nō debemus: ne ſimili eú uideamur cū idolis honore uenera ri. Illud ſiebat idolis: & i:ccirco detestádu: eſt. ſoc ſit martyribus: & i:ccirco recipiédú eſt. Ná & abq: martyrȗ reliquiis: q totas oriétis eccleſias quādo legédu: eſt euageliu: accédunq: luminaria iam ſole rutiláte: nō utic: ad fugádas tenebras: ſed ad fignú lætitiæ demoſtrádum. Vnde & uirgines illæ euagelicæ ſemp habét accéſas lápades fuas. Et ad apoſtolos dicif: Sint lumbi ueſtri præcincti: & lucernæ ardètes in manibus ueſtris. Et de Io anne Baptíſta: ille erat lucerna ardens & lucens: ut ſub typo luminis corporalis illa lux oftendatur: de qua in p[al]terio legimus: Lucerna pedibus meis uerbum tuu domine: & lumen ſemitis meis. Male facit ergo romanus epiſcopus: qui ſuper mortuog: hominú Petri & Pauli ſecundum nos oſſa ueneráda: ſecudum te uile puſculum offert domino ſacriſciá: & tumulos eoq: Chriſti arbitratur altaria: Et non ſolum unius urbis: ſed totius orbis errát epiſcop: qui cauponé Vigilátiȗ m cōténentesiingediȗ nq: Bafilicas mortuog: in qibus puſuis uiliffimus & ſauilla neſcio q: iacet linteamine colligata: ut polluta oíá polluat: & q[ui] ſepulchra pharilaica foris dealbata ſint: cum intus imundo cinere iuxta te immunde oíá olean[que] atq: fordeát. Et poſt hæc de barathro p[ec]toris tui cœnoſam ſpurcitiam euomens audes dicere, Ergo cineres ſuos amant animæ martyrum: & circunuolant eos: ſemperq: præſentes ſunt: ne forte ſi aliquis peccator aduenerit: abſentes audire non poſſint, O portentum in terras ultimas deportandum, Rides de reliquiis martyrum: & cum auſtore huius

40

["hæreſeos Eunomio:eccl[esi]is chriſti alumníā truis.nec tali societate terreris:ut eadeſ cōtra nos lo[ris]; que\nille cōtra eccleſiā loquiſt. O[es.n]eſtatores eius bafilicas apoſtololog[ie]; & martyleſ nō igrediunt:ut ſcilicet non\netuā adorét Eunomii; cuius libros maioris auſtōritatis arbitranſ q[ui] euāgelia,& in ipſo credut eſſe lumen ne\ntrutuā adorét Eunomii; cuius libros maioris auſtōritatis arbitranſ q[ui] euāgelia

mête feltinatut Hierofolymâ & ad sancta loca credétibus pecuniæ dirigantâ.nô in auaritâ:fed in refrigeriû. nô ad diuities cœgregâdas:fed ad ibecillitâtê corpufculi suftêtâdam:& frigus atq. inedia declinandâ. Hac in iudæa uſc hodie pfeuerâtê côfuetudine:nô ſolû apud nos:fed & apud hebraos:ut q in lege domini meditat:ur die ac noſte:& patré nô habêt in terra:nifi ſolû deu fynagoga:;& totius orbis foueantur minitierris, ex æquitate dûtaxat:nô ut aliis refrigeriù;& aliis ſit tribulatio:fed ut alioru abûdantiam:aliog ſuſentet inopi:am. Reſpôdebis hoc unuqêque: poſſe in patria ſua facere.nec pauperes defuturos:qui eccleſiæ opibus suſten:tâ:fi ſint.nec nos negamus cuêtis pauperibus ét iudæis & Samaritanis:ſi tâ tâ ſit largitas: ſtipes porrigendas. Sed apoſtolus faciendâ qdê docet ad oês elemofyname:fed maxie ad domeſticos ſidei.De qbus & Saluator in aeúmilio loquebaf, ſacite uobis amicos de mâmona iqtatis:q uos recipiât in æterna tabernacula. Nûquid ilti paupes inter quorû pános & ígluiue corporis flagrâs libido domina:poſſunt habere æterna tabernacu:la:q nec præfætia poſſidê:nec futura?Nô.n.ſimpliciter pauperes:fed pauperes ſpû beati appellan:de quibus ſcriptû eſt. Beatus qui itelligit ſuper egenû & pauperê:in die mala liberabit eû dominus.In uulgi paupercibus ſuſten:tádis:nequaq intellecſt:fed elemofyna opus eſt.In ſanctis pauperibus beatitudo eſt intelligiæt:ut ei tribuat qui erubefcit accipe:;& cù acceperit:dolet:metes carnalia:& feminâ ſpiritalia.Quod aŭt afferis eos melius facere q utatur rebus ſuis;& paulatim fructus poſſessionu ſuaru pauperibus diuident:q illos q poſſe ſionibus uenûdatis ſemel oia largiantur:nô a me eis:fed a domino reſpôdebif.Si uis eê perſectus:uade & uê: de oia quæ hê:;& da pauperibus;& ueni & ſequere me.Ad eû loquitur qui uult eſse perſectus;q cù apoſtolis patrem nauiculâ & rete dimittit:liſte qué tu laudas:ſecundus & tertius gradus eſt:qué & nos recipimus;dum mô ſciamus prima ſecûdis & tertiis p[]ſerêda.Nec a ſuo ſtudio monachi d[]cterrêdi ſunt a te linguis uipereis & morfu ſæuiffimo,de quibus argumetaris & dicis.Si oês ſe clauſerint & fuerint in ſolitudine: quis celebrabit eccleſias:qs ſaculares hoſes lucrifiacet:quis peccâtes ad uitutes poterit cohortari?Hoc eni nô li omnes te: cù fatui ſint:fapiés quis eê poterit Et uirginitas nô erit approbanda.Si eni oês uitgines fuerint;nuptiæ non erunt:iteribit humanu genus:infantes in cunis nô uagient:obſtetrices abſq. mercedibus mendicabu:ti;& gra uiffimo ſDIGore ſolutus q[]craſtus dormitantius uigalibit in lectulo.Rara eſt uirtus:nec a pluribus appe titur.atq. utiná hoc oês eſſent:quod pauci ſunt.de quibus d[]ſ:multi uocati:pauci aŭt electi,& uacui eênt car ceres.Monachus aŭt nô doctoris ſed plangêtis h[]êt oſſicium. qui uel ſe uel m[]údú lugeat;& domini pauidus p[]ſtole: aduentu, & ſciens ibecillitâtê ſua & uas fragile quod portat:tiimet offendere ne ippingat: corrugat; atq. frangatur.Vnde & mulieru maxieq adoleſcetularu uitat aspectu;& in tâtum caſtigator ſui eſt:ut et qu[]æ tu ta ſunt pertimeſcat. cur iquies pergis ad heremu:uidelicet ut te n[]ô audiam:nô uide:ut tuo furore n[]ô moue au:ut tua bella noft in me capiat occlus me:ſtricis:nec forma pulcherrima ad illicitos ducat amplexus. Reſpôdebis hoc non eſt pugnare:ſed fugere.Sta in acie:aduerſariis armatus obſitte,ut poſſu uiceris:corone:ris.Fateor ibecillitâtê mea.Nolo ſpe pugnare uicioriæ:næ perdâ aliquado uicioriâ,fi fugeoigladium dimittâ,fi ſtetero:aut uincêdu mihi eſt:ut cadêdu. Quid aŭt neceſſe eſt certa dimittere;& incerta ſeſcari:aut ſcu to aut pedibus mors uitáda eſt.Tu q pugnas;& ſuperari potes;& uincere,Ego c[]u ſugero:nô uincar in eo q[]u ſu gio, ſed ideo fugio: ne uincar. Nulla ſecuritas eſt uicino ſerpête dormire,p[]ot fieri ut me n[]ô mordeat: tamen p[]ot fieri:ut alioquado me mordeat.Matres uocemus forores & filias;& non erubefcimus uitiis noſtris nomia p[]ietatis obtédere:Quid facit monachus in cellulis ſeominarum?quid fibi uolút ſola & priuata colloquia;& arbitros fugientes ocuſi.Sanctus amor ipatientiâ n[]ô habet.Quod de libidine diximus:referamus ad auarit[]i am;& ad oia uitia quæ uitat[]c ſolitudine, & iccirco urbiú frequencies deciliamus:ne facef c[]oppellamur:quæ nos n[]ô tá natura cogit facere:q voluntas.Hæc ut dixi ſanctoru p[]ſbyteroq: rogatu unius noſtis lucubratione di ſtaui:festináte admodu fratre ſilinnio;& propter ſanctoru reſrigeria ægypti úre properátê:alioqn & ípa ma teria apertá habuit blaſphemiá:quæ indignatione magis ſcribétis q[]t teftimonioru multitudinem flagitaret. Quod ſi Dormitátius i mea rurſus maledicta uigilauerit;& eodé ore blaſphemo quo apoſtolos & martyres lacerat:de me quoq putauerit detrahédu:nequaq illi b[]rui lucubratiúcula: ſed tota noſte uigilabo; & ſociis illius ímo diſcipulis uel magiſtis;q nifi tumétes uteros uiderint ſeominarú:maritos earum Chriſti minilſte:rio arbitrantur indignos.

Beati Hieronymi præbyteri ad Riparium præbyterum blaſphemiam Vigilantii de non uenerandis reli
quis deſtátis.
Epistola, XIII.

A
ceptis primu[]ris tuis n[]ô reſpôdere ſupbiæ e[]: ícaute id facere temeritatis, De his, n[]rebus íterrogas;
quæ & proferre & audire ſacrelegiu[]r e[]ſt. Ais uigilantiu[]r qui K[]a[]t[]o & v[]p[]a[]o v[]h oc uoca[]t no[]ie.n[]á Dor
mitiantius rectius dicere[]t. Os fetidu[]r rurſus aperire: & putore ſpurciffimu[] c[]ôtra ſanctoru martyrú, p[
ferre reliqias: & nos q[]e ſuſcipimus appellare cinerarios & idolatras; qui mortuoru ho[]i um oſſa ueneremur.
O infelice ho[]iem: & oí lachrymaru[]r fonte pla[]gédum; qui h[]æc dicés n[]ô ſe intelligi e[]e lamaritanu[]r & iudæum:
q[]o corpora mortuoru p[]m[]údis h[]e[]nt: & e[]t uaſa qu[]æ in eadé domo fuerint pollui ſuſpicant: ſequètes occiden
tem littera: & n[]ô uiuificátem ſpiritum. Nos a[]ut n[]ô dico martyrum reliquias: ſed ne fol[]e q[]d[]e & lun[]a, non an
gelos:n[]ô archágeſlos:n[]ô cherubin:n[]ô ſeraphin: & omne nom: e[]q d[]o niatur: & in p[]ſenti ſæculo & in futuro co
limus & adoramus, ne ſeruiamus creaturæ potius q[]o creatori:q e[]ſt benedictus in ſæcula. Honoramus a[]ut re-
liquias martyrú: ut e[]um cuius ſunt martyræ adoremus, Honoramus ſeruos: ut honor ſeruorum redundet
ad dominu[]r q[]t a[]it. Qui uos ſuſcipit: me ſuſcipit. Ergo Petri & Pauli ím[]udæ ſunt religiæ? Ergo Moy[]ſi corpu-
ſculú ím[]undú erit: q[]d[]e iuxta hebraicâ ueritat[]e ab ip[]so ſepultú e[] dom[]io? Et quoti[]eſcuq[]: apoſtolorú & pp[]he
tarum & omnium martyrú baſilicas ingredimur: totiens idolorú temp[]la ueneramur. Accenſiq; ante tumu
los eorum c[]arei ídolatriæ inflignia ſunt: Plus aliquid dicá: quod redúdet in au[]toris caput: & ínſanum cere-

["brum uel fanet aliquâdo uel defeat, ne tâtis sacrilegii simulacru animæ fubuettâtur? ergo & domini corpus in fepulchro politu imûdu fuit. Et angeli qui cadidis uestibus utebanç mortuo cadauera atq. polluto pêbe, bant exubias: ut poſt multa ſæcula Dormitantii ſomniaret: imo eructaret imûdilfiná capulá; & cu iulia no p[er]ſcutore ſanctoru: baflicas aut deſtrueret: aut in têpla cœuerteret: Miror ſanctum epiſco pûnii cuius pa rochia eê præſbyter dí: acqefceer ſurior eius; & nô uirga apoſtolica: uirgaq ferrea c[or]frigere uas inutile: & tra dere in iteritú carnis: ut ſpùs faluus fiat. Meminerit illius diécti: Si uidebas ſuré: currebas cu eò: & cu adulteris portioné tuá ponebas. Et in alio loco. In matutino interſiciebá oês peccatores terræ: ut diſpderé de ciuitate domini oês opantes iniquitaté. Et iteq. Nône odiétes te domine odio habui: & ſuper inimicos tuos tabefc[ar] domini oês opantes iniquitaté. Et iteq. Nône odiétes

anis idest a gentilibus episcopos fulcipit: no tâ episcopos recipere ûg de capitolio facerdotes: ac hoc antichri
fti magis fynagoga û Chrifti ecclesia debeat nûcupari.OR.Ecce ipleta ê propheta:parauit mihi fouea & ipe
incidit in ea.V.L.Vonamô? OR.Si arriani ut dicis gêtiles ſut;& arrianoe conuêticula caſtra funt diaboli:
promo in caſtris diaboli baptizatû recipis:LV.Recipio: led pœnitêtê.OR.Prorſus qd dicas non intelligis:
q[]f ne gêtilê recipit pœnitêtem?LV. Ego simpliciter in exordio ſermôis oês hæreticos gêtiles eê respondi.
Vêr qa captoſa reſpîo fuit: priæ qônis tibi palmâ tradês ad fecûda ueniâ,in qua aio laicu ab arrianis ueni
entê recipi debere pœnitêtê,clericu uero no debere,OR.Atqui in pria qône qua obtinuifte me dicis:ét fecu
dá obtinuï, LV. Doce quo mo obtinueris.OR.Neſcis & laicos & cléricos unu hère Chriſtû:nec aliu neophy
tus aliu episcopu eê deu? Cur ergo eê recipiat clericos: qui recipit laicos pœnitêtes:LV. No eſt episcopi ipfú
lachrymas ſüdere pro peccatis:& corpus attreſtare domini: No eſt episcopi ad fratrû genua puolui:& de ſub
limi loco eucharifti miniſtrare populo,Aliud eſt lugere qd' fueris:aliud negleco peccato in ecclesia viuere
glorioſum. Tu q heſterno die factilegus creatura dei filiu p[]dicabas: qui quotidie peior iudæs blaphemiæ re
lapides i Chriſtû iaciebas:cuius manus ſanguine plenæ ſunt:cuius ſulus lancea militis ſuit: ad unius hora: co
uerſionem uirginem eccleſiam adulter ingrederis,fi peccaffe te pœnitet: officii depone facerdotis: fi te non
peccaffe c[]ofidis: pmane quod ſuſi, OR. Rhetoricaris:& ab diſputationu ſpinetis ad cápos liberæ declama-
tionis excurris. Verû define quæſo a c[]oibus locis:& in gradum rurſum ac in lineas regredere: poſtea ſi placu
erit latius diſſremus, LV. Nulla declamatio hic ê. Dolor patiëtia ſuperat: ppone ut libet: argumêtare ut li-
bet:nunq perfuadebis idê eê episcopú quod laicu pœnitêtem, OR. Quoniam obſtinate tenes alia e: ſonê epi-
ſcopaliã laici ad c[]pendiù têtationis: tribuo qd' poſtulas: nec me pigebit locu te faciente manu tecu c[]ôlere
re: expone mihi quare laicu ueniêtê ab arrianis recipias: episcopú no recipias, LV. Recipio laicu: qa erraffe ſe
coſitetur:& dominus mauvult pœnitêtia peccatoris q[] morte, ORTO, Recipio & ego episcopú: qa & erraffe
ſe coſitetur:& dominus mauvult pœnitêtia peccatoris q[] morte. LVCI. Si errare ſe coſitetur: cur episcopus p[]ſe
uerat: deponat facerdotiù, c[]ocedo ueniá pœnitêti, OR. Reſpondeb o tibi & ego ſermonibus tuis. Si laicus er
raſſe ſe coſitê: q[]u o mo laicus perfeuerat: deponat facerdotiù laici id eſt bapſtima & ego do ueniá pœnitentis.
Scriptum eſt eni. Regnú quippe nos & facerdotes deo & patri ſuo fecit. & iterû. Gêtem fanctâ regale facerdo
tiù: populi acquiritù. Oe quod licet chriſtiano: c[]oſe eſt tam episcopo q[] laico. Qui pœnitêtiam agit priora c[]ô
dênat. Si no licet episcopo pœnitêti perfeuerare q[]d fuerat; no licet laico pœnitêti in eo permanere : propter
quod pœnitêtia coſitetur, LVCI. Recipimus laicos: quoniam nemo c[]overtitur ſi ſcierit baptizádu[m:& ita fiet
ut nos ſimus cauſa perditionis eoq[] ſi repudientur. ORTHO. Tu in eo quod recipis laicu unam animá reci-
piendo faluos:& e[]o in recipiendo episcopú: no dicâ unius ciuitatis populos: fed uniuera[m cui præſet, puin
ciam eccleſiæ ſocio: qu[]e ſi repellá multos fecu in ruiná trahet. Quâ ob r[]é quæſo uos ut ea r[]onê qua in pau-
cis recipiendis habere uos exiſtimatis: etiam ad totius orbis falutê concedatis. Quod ſi diſplicet & tam duri
eſt imo tam iſtationibiter in[]clæmêtes: ut eum qui dederit bapſtima hoſtem chriſt[]ium qui accepterit: ſi
lium putetis: nos nobis aduerſa non facimus: aut episcopum cum populo recipimus quem facit chriſtianu:
aut ſi episcopú: no recipimus: ſcimus etiá nobis populum rei[i]ciendu. LV. Oro te nomine Chriſt no legiſt
de episcopis dictum: uos eſtis ſal terræ. Si autem ſal infatuatum fuerit: in quo falietur: fed & ad nihilu[] est uti-
leniſi ut prociiciatur foras: & c[]o[c]culcetur ab ho[]ibus. Sed & illud quod populo peccatore facerdos deu exoret:
ac pro facerdot nullus ſit alius qui deprecet. Quæ quidem duo ſcripturarum capitula in ſententiam c[]ô-
cuurrunt unam. Na[]t ut fal omnê c[]ibum c[]ôdit: nec e[]t aliquid pro ſe tam ſuaue quod abſq[] eo guſtú demulce-
at: ita m[]üdi totius & eccleſiæ: p[]prie c[]odimétu episcopus eſt: qui ſi infatuatus fuerit: ſiue p[]negationê: ſiue p
h[]aeremi: ſiue per libidinê: & ut ſemel dicam per uniuera[] peccata: a quo alio poterit c[]ôdiru: cu ipſe fuerit cor-
dimentum? Sacerdos quippe p[] laico offert oblationê fuam: iponit manum ſubieſto: reditum fancti sp[]iritus
inuoat: atq[]e eu qui traditis fuerat fathanæ in interitum carnis: ut sp[]iritus ſaluus fieret indiſta in populum
oratione altario re[c]o[c]ciliat: nec prius unum mebrum reſtuitur fanitati: q[]o ia ſimul m[]ebra c[]ôflauerit, ſ facile q[]
pe igno[]eit filio pater: cu mater, p[]uifceribus ſuis depcat. Si ergo hoc qu[]e diximus gradu laicus pœnitês ſi tu
tuitur eccleſiæ: ibiq[]e c[]ôſequitur ueniam ubi lu[]ctus p[]eſſerat: manifeſtum eſt facerdotê de gradu ſuo motum
in eundem locum non poſſe reſſitiu: quia aut pœnitens facerdotio carebit: aut in honore p[]erſiſtê reduci in
eccleſiam no poterit per ordinê pœnitêtis, Tu mihi n[]uc infatuato ſale eccleſiæ ſaporem c[]ôtaminas. tu enim
eum qui, p[]iectus foras iacere deberet i ſtercore a c[]unctis hominibus c[]o[c]culcádus ſuper altariu rep[]oſis. Et ubi
erit illud apoſtoli præceptu? Oportet episcopum eê fine crimine quaſi diſpenſatorê dei. Et iterum, p[]bet a[]ut
ſe unuſq[]uiq[]b: & ſic accedat ubi dominica denúciatio eſt: ne miſerimus margitaras noſtras áte porcos. Quod
ſi de omnibus generaliter dictum intelligis: qua[]to magis de facerdotibus præcaueſdum eſt: cu et de laicis ſic
habeatur? ſeparamini inquit dominus per Moyſen a tabernaculis iſtorum hominum duriſſimorum: & no-
liate tangi ab omnibus qui ſunt eorum: ne ſimul p[]ereatis in peccato eorum. Et rurſum in duodecim prophe
tis. Sacrificia eoq[] tanq[]o panis lu[]ctus: omnes qui máducat ea c[]ôtaminabuntur. Et in euangelio: dominus lu-
cerna inquit corporis e[]t oculus tuus ideſt eccleſiæ lumê eſt episcopus. Si a[]ut oculus tuus ſimplex eſt: totum
torus tuu lucidum erit. Sacerdote enim fidê uerá p[]dicante ex omni corde tenebræ diſcutiuntur: & cauſam
reddit. Necq[]u.n. lucerna accèdit & ponitur ſub modium: led ſuper candelabrum: ut luceat o[]ibus qui in do-
mo ſunt. Lucernam eni hoc e[]t deus ſcientiæ ſuae igniculum in ep[]icopo ſuccêditt; ut no ſibi tantum luceat:
fed o[]ibus profit. Et in c[]ôſequenti. Si iquit oculus tuus neq[]o fuerit: omne corpus tenebroſum eſt. Si.n. lumen
quod in te e[]t tenebræ ſunt i[]pæ tenebræ qua[]tus erut? Et reſecte. Nam cum ideo episcopus i[] eccleſia c[]ôſtitua[]t
ut populum coerceat ab errore qua[]tus erit error í populo: cu errat ille qui docet. Quo modo poterá pecca-

fii

["ta dimittere qui ipse peccator eſt: quo mō ſanctum ſacriſegus faciēt unde ad me lumè introier: cum oculus\nmeus cæcus ſit: Proh dolor átichriſt diſcipulus eccleſiam Chriſtig gubernat. Et unde eſt illud: Non poffeth\nduobus dominis ſeruire? Sed & ills': q[ui] cōcіatio ſuci ad tenebras? q[ui] cōſenſus Chriſto ad belia? Legi us i uete\nri teſtamèto. H[uius] in quo fuerit macula & uitium: n[ot]o accedat ofſerre d[omi]no. Et rurum. Sacerdos qui\naccedut ad dominu deum ut ſacriſeſt mundi ſint: ne forte dereliquunt eos dominus. Et in codè: & c[ui] ac\nſunt minitrare ſanctā: n[ot]o adducat in ſe delictu: ne moriant. Et multa alia: quæ proſequi infinitu eſt: led fu-\ndunt minitrare ſanctā: n[ot]o adſequi in ſe delictu: ne moriant. Et multa alia: quæ proſequi infinitu eſt: led fu-\ndunt diu breuitatis omitto. Neq[ui] n[ot]o numerus teſtimōiog[ia]: led auditoritas valet. Ex quibus oſtèdiſ uos per modiu-\nfermetum totā eccleſiæ m[ass]am corrupiſe. Et de eius manu hodie eucharistiā accipere: qua[que] heri quaſi ido-\nn[ot]o poffe cōſterri. OR, O[es] propofitionu ueſtaru[rum] calles ad unu cōp[itum] cōfluīt: & pauidorum more cen-\nrum d[ui] uanos p[en]aru[em]uitatis uolatus forſiſimis reſtibus implicamini. N[am] cum in patre & filio & ſpiritu ſan-\ntum d[

fanctum aduocas *spiritum* cum baptisma Christi fine *spectitu* fancto nullum fit. Verum longe excessi: cum aqua fronte aduerfarii exercitus concitus sim impetum fummouere leuiora minus tela direxi, Ioannis auté fanctum in tantum perfectum fuit; ut confdet poſtea Christi baptifmate baptizatos: qui ab eo fuerant bapti zati. Ita enim hiftoria refert. Factum eſt autem cum Apollo eſset Corinthi; & cum Paulus pertransſiret ſupi ores partes Aſiæ: deuenit Ephesum; & cum inueniſſet quosdam defcendentes dixit ad eos. Si *spectitű* fanctu acceſſis: cui círdidiftis. At illi reſpôderunt, Sed nec ſi *spectitus* fanctus ſita audiuumus. Dixit auté ad eos, i quo ergo *baptizati* eſtis. Reſpôderunt in Ioannis baptifmate, Sed dixit Paulus: Ioannes quidem *baptizauit* bapti- mo pœnitentia plebem: dicens in aduenientem poſt eum ut crederet, hoc eſt in leſum in remiffionem pecca torum, His auditis *baptizati* ſunt in nomine domini niſi leſu Christi. Et cu ípoſuiffet illis manus Paulus: co tinuo cecidit *spectitus* fanctus ſuper eos. Si ergo *baptizati* ſunt uero & legitimo eccleſiæ *baptifmate*: & ita po- ſtea *spectitű* fanctu còſecuti ſunt; & tu apoſtoloru ſequere auſtoritatem; & *baptiza* eos qui Christi non ha- bent *baptisma*; & poteris inuocare *spectitu* fanctum, LVCIFERIANVS dixit. Qui dormientes ſitiunt: aui de fauces fluminibus ingurgitant. Et quanto plus hauerunt tanto plus ſitiunt: ita mihi & tu uideris aduer fus quaſtiunculam: quam propoſui; hinc atq. illinc argumenta quaſliſſe; & nihilominus eandem quaſtioné uis perfeuerare, an ſelcis & iam eccleſiarum hunc eſſe morem: ut *baptizatis* poſtea manus imponatur; & ita in uocetur *spectitus* fanctus; exigis: ubi (criptum ſit in actibus apoſtolorum: etiam ſi *scripturæ* auſtoritas nò ſubeffet, totius orbis i hac parte còſenſus íſtar præcepti obtinet). Nam & multa alia qua: per traditionem in eccleſiis obſeruantur; auſtoritatem ſibi *criptæ* legis uſurpauerit uelut in lauacro ter caput mergitare: deſ- de egrerſos laſtis & mellis præguſtare concordiam ad infantia: significationem die dominico; & per omne penthecoſten: nec de geniculis adorare; & ieiunium ſoluere: multa: alia qua: ſcripta non ſunt: rationis ſibi obſeruatio uendicabit. Ex quo animaduertis nos eccleſiæ còſuetudiné ſequi: licet ante aduocationé *spectitus* confetet aliquem *baptizatum*, OR THODOXVS. Nò quidem ab uno hanc eſſe eccleſiarum conſuetudiné: ut ad eos qui longe í maioribus uribus per præſbyteros & diaconos *baptizati* ſunt: epícopus ad inuocati onem fancti *spectitus* manum impoſtufuris excurrat: quæ eſt ut leges eccleſiæ ad hæreſim tranſſeras; & uirgii nis tuæ integritatem per meretricum lupanaria ſpurcari patiaris. Epícopus ſi imponit manum; eis iponit: qui in recta ſide *baptizati* ſunt: qui & in patre & filio & *spectitu* fancto tres perſonas unam ſubſtantiam credi derunt. Arrianus uero cum aliud nihil crediderit (claudis quaſo aures qui audituri eſtis: nee tantæ: impieta- tis uocibus polluamini) niſi in patre ſolo uero deo & í leſu Christo SaluatORE creatura; & in *spectitu* ſacto utri uſq. ſeruo: quo modo *spectitu* fanctum ab eccleſia recipiet: qui necdum remiffionem peccatorum conſecu tus eſt; *Spiritus* quippe fanctus non niſi in mundam ſedem incedit: nec habitator eius templi efficitur: cujus anſtifes non habet ueram ſidem. Quod ſi obloqueris quare in eccleſia *baptizatus* niſi per máus epícopi nò accipiat *spectitu* fanctum: quem nos aſſerimus in uero *baptifmate* tribui: diſce hanc obſeruationem ex ea auſtoritate defcendere: quod poſt aſcenſum domini *spectitus* fanctus ad apoſtolos aſcédit. Et multis in locis id eſſe tantum factum reppimus ad honorem potius ſacerdoti: q. ad legis neceſſitatem. Alioquin ſi epícopi poteſtas: tot in eccleſiis efficientur chrifmata: quot ſacerdotes, inde ideo uenit: ut fine chrifmate & epícopi iuſſione neq; præſbyter neq; diaconus ius habeat *baptizandi*. Quod frequenter ſi tamen neceſſitas cogit: Ici mus licere laicis. Vt. n. accipit quis: ita & dare poteſt: niſi forte Eunuchus a Philippo diacono fine *spectitu* fan- cto *baptizatus* fuiffe credendus eſt, de quo ſcriptura hoc loquitur: Et defcenderunt ambo in aquam: & ba- ptizauit eum Philippus. Et cum abſcederent ab aqua: *spectitus* fanctus uenit in eunuchum. Si auté illud obi- ciendum puta: quia cum auſſiſent apoſtoli: qui erant Hierofolimis: quia recepiffet Samaria uerbum dei: mi ſerunt ad eos Petrus & Ioanné: qui cù ueniffent ad eos; orauerunt pro eis: ut acciperet *spectitu* fanctù: nò: dum enim deciderat ſuper ullum illorum: Cur ita factum ſit in conſequentibus diſce. Iſpe enim ait: Sed ſolù *baptizati* erat in nomine domini leſu. Tunc imponebant illis manus: & accipiebant *spectitu* fanctù. Hoc ſolo ſi & tu ſimiliter te facere dicis: quia hâretica non *baptizauerunt* in *spectitu* fancto: iecias Philippù ab apo- ſtolis nò fuiffe *baptizatum*, indiuiam eandem habuiffe eccleſiam: eundem dominum leſum Christum præ dicaſſe: diaconum fuiffe eorum: qui poſtea manus impoſuerunt. Tu uero cum apud Arrianos non eccleſiá dicas eſſe: ſed fynogá: nec clericos dei: ſed creatura: & idolorú cultores: quo modo in diſpari cauſa eandem aſſeris rationem te tenere: LVCIFERIANVS. Valenter quidem & fixo gradu me tibi in faciem dimicanté repellisſed poſt tergum cæderis: & nuda a ſpiculis dorſa nò protegis. Eſto quippe apud Arrianos ne *bapti- ma* eſſe qdem: & ideo *spectitu* fanctum ab eis non poſſe dari: quia necdum remiffionem peccatorum acce- perunt, totum hoc uiſtoria: mea: proficit: & argumentorum tuorum palæſtra mihi palmam uiſtoriæ ſudat Arrianus *baptisma* nò habet: & quo modo ſacerdotium habet: Laicus apud eos nò eſt: & quo modo epíco- pus eſſe poteſt: Mihi recipere médicum non licet: tu recipis regem. Vos hoſti caſtra traditis: & a nobis pro- fuga reiciendus eſt, OR. Si priorum meminiffes: iam ſcires tibi fuiffe reſponſum, ſed dum amorem contradi cendi ſequeris: a quelſonium lineis excidisti: more quorundam loquacium potius q. facundorum: qui cum diſputare neſciunt: tamen litigare non deſinunt. Ego enim non tam in præſenti arrianos uel improbo uel defendo: q. illam curſus mei metam circuèo: eandem ratione a nobis epícopum recipi: qua laicus a nobis re cipitur. Si erranti concedis ueniam: & ego ignoſco pœnitenti, ſi in fide ſua *baptizatum* *baptizás* nocere nò potuit: & in fide ſua ſacerdotem conſtitutum conſtituens nò inquinauit. Subtilis eſt hæreſis: & ideo simpli-

fiii

ces animæ facile decipiuntur. Deceptio tam laici qæ episcopi communis eſt. At episcopus errare non potuit, re uera de Platonis & Ariftophanis ſinu in episcopatum eliguntur. Quotus eſt qui non apprime in his eruditius ſit? Denique ex litteratis quicung hodie ordinantur: id habent curæ: non quo modo scripturarum mediuli as ebibat: ſed quo modo aures populi declamatorum floculis demulceant. Accedit ad hoc qæ arriana hære, ſis magis cum ſapientia ſæculi facit, & argumentationem riuos de Ariftotelis fontibus mutuatur. Igitur, paribus inter ſe certantium ritu quid dixeris dicam, affirmabis: affirmabo, negabis: negabo. Arrianus bapti uulorum inter ſe certantium ritu quid dixeris dicam, affirmabis: affirmabo, negabis: negabo. Arrianus bapti zat.ergo episcopus eſt: non baptizet tu refuta laicum: & ego non recipio facerdotem. Sequar te quoquocunque am dei putans simpliciter accesseſt, & iuxta ſidem ſuam credens baptizatus eſt, OR. Nouam re: aſſeris ut chriſtianus quiſſa: facſus ſit ab eo qui non ſuit chriſtianus. Accedens arrianus in qua ſide baptizatus eſt? Nempe in ea quam habebant arriani; aut ſi iam ipſe bene credebat: & ſciens ab hæreſtis baptizatus eſt: terroris uentem am non meretur. Verum hoc penitus abſurdum eſt: ut diſcipulus ad magiſtrum uadens ante ſit artifex qæ doceatur. At modo ab idolorum ueneratione conuerſus nouerit chriſtum melius qæ ille qui docet. At dictis simpliciter in patre & filio & ſpiritu ſancto crediting: & ideo baptiſma confecutus eſt. Quæ eſt ita quæque simplicitas: neſcire quid credas? simpliciter credidit. Quid credidit: certe aut tria nomina audiens tres deos credidit: & idolatra effectus eſt, aut in tribus uocabulis trinonimi credens in Sabellii hæreſim incurrit. Aut edoctus ab arrianis unum eſse uerum deum patrem filium & ſpirituum ſanctum credidit creaturas, aut extra hoc quid credere potuerit neſcio niſi forte homo ià edoctus in capitolio homouſiam didicerit trinitate, ſi bat patrem & filium & ſpirituum ſanctum: non natura: ſed perſonis eſſi diuifos, ſciebat & ſilli nomen in pietate, & patris nomen in filio. Ridicula penitus affertio ante de ſide diſputare qæ credere: ate myſterium ſcire qum in diſtatius ſit. Aliter de deo ſentire baptizantem: & aliter baptizatum. Præterea cum ſolennè ſit in lauaco poſt trinitatis confessionem interrogare: credis in ſanctam eccleſiam: credis in remiffionem peccatorum: in qua eccleſiam credideſſe eum dicis: in arranorum: ſed non habent. In noſtram: ſed extra hanc baptizatus non poſtuit in eam credere: quam neſciut. LV. Quoniam ad omnia argumentaris: & emiſſa a nobis ſpicula ſcuto orationis eludis: unam haſtam iaciam: quæ umbonem tegminis tui: & uerba crepitantia ui fua penetretine diutius patiar fortitudinem arte ſuperari. Laicus etiam extra eccleſiæ ſidem in ſdem baptizatus poſtens pœnitens recipit. Episcopus uero aut pœnitentiam non aget: & facerdos eſt: aut ſi pœnitentiam egerit: eſſe episcopus delimitat. Quam ob rem recte nos laicum ſuſcipimus pœnitentem: & Episcopum ſi in ſacerdotio perſeuare uicht re-pudiamus. OR. Sagitta quæ contento neruo dirigitur difficile uitatur. Ante enim ad eum, ad quem iacta eſt peruenit: qæ obice clypei fruſtretur. E contrario tuæ propoſitiones quia fine ferri acumine mittuntur hollè non ualent perforare. Hanc igitur haſtam quam totis uiribus miſſiſt: ide qua nobis minitarisiut aiunt uno di-gitulo repellam. Nec enim hoc modo quaeritur an episcopus poſtens eſſe non poſſit: ſed an hæreſtis ba-pitifima habeat: qui ſi ut conſtat bapſima non habet: quo modo potest eſſe pœnitens ante qæ chriſtianus? Pro ba mihi ab arrianis uenientem laicum habere bapſimum: & tunc ei pœnitentiam non denegabo. Si uero chriſtianus non eſt: ſi non habuit ſacerdotem qui eum faceret chriſtianum: quo modo aget pœnitentia: ho-mo qui nec dum credit? LV. Oro te ut philoſophorum argumentatone depoſita chriſtiana mecum ſimply-citate loquaris. Si tamen non dialeſticos ſequeris: ſed pifcatores: æquum ne tibi videtur: ut Arrianus Epifop-pus ſit: ORTHODOXVS. Tu eum episcopum probas: quia ab eo recipis baptizatum: & in hoc reprehen-dendus es. ſquare a nobis parietibus ſepararis: cum in ſide & in arraniorum nobiſcum receptione conſentias LV.CIFERIANVS. Iam ſuperius rogaui: ut non philoſophice: ſed chriſtiane mecum loquaris. OR. Difforeuis an contendis? LV. V. tibi contendo: quia faci tui a te quæro rationem. OR. Si cont endis am tibi reſpon-fum eſt. Eadem enim ratione episcopum ab arrianis recipio: qua tu recipis baptizatum. Si dìcere cupis: in-meam aciem tranſgredere, Aduerſarius enim uincitur: diſcipulus docetur. LV. Nò poſsum ante eſſe diſpulus qæ magiſtrum audiam prædicantem. OR. Quoniam tergiuſaris: & ſic uis am doceri: ut aduerſarium in tergo habeam: tuo animo te docebo. Conſentimus in ſide: conſentimus in hæreſtis recipiendis: conſenti amus etiam in conuentu. LV. Hoc non eſt docere: ſed argumétari. OR. Quia tu pacem cum ſcuto petis: & nos oliuæ ramum gladio inferimus. LV. En tollo manus: ceduo: uicilli. Verum cum arma deponam faciam: tibi in quo me iurare compellis: quæro rationem. OR. Gratulor interim tibi: & Chriſto deo meo gratias agere quia animo bono a ſalſitatis ardore ad totius cibi te ſaporem contuliſt, nec dicis more quorundam Saluum me fac domine: quoniam defect in me ſpirituus, quorum uox impia crucem Chriſtii euacuat: dei filium ſub-iugat diabolo: & illam complorationem quæ a domino de peccatoribus prolata eſt non de uniuersi hominibus diætam intelligit. Quæ utilitas in ſanguine meo dum deſcendo in corruptionem? Sed abſit ut ſruſtae deus mortuus ſit. Alligatus eſt fortis: & uafa eius direpta ſunt. Allocutio patris impleta eſt. Poſtula a me & da bo tibi gentes: hærereditate tuâ & poſſessionem tuam terminos terræ, apparuerunt fontes aquarù: & reuclata ſunt fundamenta orbis terrarum, in ſole poſuit tabernaculum ſuum: nec eſt qui ſe abſcondata calore eius de eo plenus pſalmiſta canit: inimicis deſecerut frameæ: in ſinem: & ciuitates eorum deſtruſxiſt. Et ubi quæ, ſo ſi ſt iunt niniuſium religioſi immo niniuſium prophani: qui plures ſynagogas aſſerunt eè qæ eccleſiæ: quo mo do deſtruſtæ ſunt diaboli ciuitates: & in fine hoc eſt in ſæculorum consumatione idola corruerunt. Si eccleſiam per totum orbem non habet Chriſtus: & in fardinia tantum habet: niniuſium pauper factus eſt. Et ſi bri-tannias: galliæ: orli item: idorum populos: barbaras natòesi: & totum ſemel mundum poſſidet fathanas: quo modo ad angulm uniuerſæ terræ crucis trophæa collocata ſunt? Nimirum aduerſarius potens coſeſſit chriſtio hiberiam & celtiberos liuidos hoſiæ: æthiopum qæ prouiciam dignatus eſt poſſidere. Quod ſi de illa qua-

in evangelio scripta eſt: ſibi fententia blandiuntur: puſas ne cum uenerit filius hominis iuuenit ſidem ſuper terram: ſciant illam ſidem nominari: quam ipſe dominus aiebat: Fides tua te ſaluam ſecit. Et alibi de Centu none. Non inueni tantam ſidem in ifrahel. Et rurſus ad apoſtolos. Quid timidi eſt modicæ fidei? Nec non & i alio loco, SiCHRIFTIS ſidem ſicuit granum fynapis dicetis huic monti tranſmigrabit; & tranſmigrabit. Neq enim centurio: aut illa muliercula quæ per duodecim annos fluxu ſanguinis tabeſcebat: in trinitatis ſacramè ta crediderat: quæ poſt ſſtæ ſonem Chriſti apoſtolis manifeſtata ſunt: ut merito ſides horum quæ i myſterio eſt laudaretur. Sed ſimplicitas mentis & deuota deo ſuo anima approbata eſt. Dicebat enim in corde ſuo: Si tetigerò ueſtimentum eius tantum: ſalua fiam. Hæc eſt ſides: quam raro inuentam deus pronunciuair. Hæc eſt ſides quæ etiam apud eos qui bene credunt: difficile perſecta inuenitur. Fiat tibi inquit deus ſecund ſidem muam. Hanc ego ſidem audire uolo. Si enim ſecundum ſidem mea ſiat mihi peribò. Et certe crendo in deum patrem: credo in deum filium: & credo in deum ſpirituum ſanctum. Credo in unum deum: & tamen ſecundum meam ſidem nolo mihi fieri. Sæpe quippe uenit inimicus homo: & inter dominicam meſſe zizania interferit. Neq hoc dico q maius quicq ſit q ſacramenti ſides: q puritas animæ: ſed indubitatæ ad deum ſides arduæ reperiuntur. Verbi gratia dictum ſit: ut quod uolumus perſpicuum fiat, ad oratónem aſſito: non orarem ſi non crederem, ſed ſi uere crederem illud cor quo deus uidetur mundarem: maibus tunderem pectus: genas lachrymis rigarem: corde molleſcerem: corpore i horreſcerem: ore pallerem: iacerem ad domini mei pedes: eoſq fletu perfunderem: crine tergerem: hærerem certe trunco crucis: nec prius amittearem q miſericordiam impetrarem. Nunc uero creberrime in oratione mea aut per porticus deambulo: aut de ſœnore computo: aut adductus turpi cogitatione etiam quæ dictu erubeſcenda ſunt gero. Vbi eſt ſides? Sicmine putamus oraſſe lonaſc: ſic tres pueros: ſic Danielem iter leones: ſic certe latronem i cruce? Et hæc ego exempli cauſa ad iſtelligentiam ſenſus protuli. Cæterum conueniat unuſquifq cor ſuum: & in omni uita inuenit q rarum ſit ſidelem animam inuenire: ut nihil ob gloriae cupiditatem: nihil ob rumuſculos hominu ſaciant. Neq enim ſtatim qui ieiunat deo ieiunat: aut extendens pauperi manum: deo ſoferat. Vicina ſunt uitia uirtutibus. Difficile eſt deo tantu iudice eè còtentú. LVCIſE. Præueniſt iterrogationè mea. hæc eni ſcripturab mihi i ultimo referuabà. Et fere oës noſtri: iimo ià nò mei: hoc q[ui] ariete i diſeptatiòibus ututur: què còſtraſtù ac còminutù uchemèter gaudeo. Sed quaſo te: ut mihi oem cám quare ab arrianis ueniètes eccleſia nò recipiat: nò. q[ui] aduerſario: ſed diſcipulo explices. Nà cù tibi ubero reſpòdere non poſſimaio tamen necdu affétior. OR. Sub Rege Còſtátino Eulæbio & Huppatio cognomie unitatis & fidei iſſelitibus nò agno ſcebaſ. nà illo i tépore nihil t[à]piu: nihil t[à]cùeniés ſeruo dei uide baſ: q unitatè ſeq. & totius múdi còmunio nè nò ſcidì. Præſerti cù ſuperſicies exponiſòs nihil ſacriſegu] præſerret, credimus aiebat i unu deu p[rem] oipo tentè, hoc etià nos còſitemur. Credius i unigenitù dei filiù q ante oia ſacula: & antè o[é]c prìpii] natus eſt ex deo. Natù auct unigenitù ſolù ex deo p[re]deu ex deo: ſimilè genitori ſuo p[re] ſecundù ſcripturas: cuius natiutatè nullus nouit: niſi q ſolus eu genuit p[re]. Nungd hic i[é]lertù è]erat t[é]pus q[ui]do nò erat? Vel de nullis extantibus creatura è filius dei? Perſecta ſides è: deu deo credere: & natù aiebat unigenitù ſolù: ex ſolo p[re] ſed q[em] de matù: nò ſactù. natiuitas ſuſpitionè aſurebat creaturæ. Aiebat præterea q de cælo deſcédit: còcceptus è de ſp[itu] ſaſto: natus ex Maria uirgje: crucifixus a p[ò]tio Pilato, tertia die ſe rurrerxit: ſedet ad dextera dei p[re]ſi: uen turus iudicare uiuos & mortuos. Sonabat uerba pietatis: & iter t[à]tì mella præconii. nemo uenenù i[é]lertù pu tabat. De uſiæ uero nòine abiſciédo: ueri ſimilis ratio p[re]bebaſ. Quia i ſcripturis aiebat nò ſueniſ: & multos ſimpliciores nobilitate ſua ſcadalizabat, placuit auferri: nò erat curæ epifcopo de uocabulo: cù ſenſus e[et] in tuto. Deniq ip[ò]o in tépore cù fraudè ſuſſe i ſp[er] ſp[er] ſo rumor populi nùciaret: Valès mirſenſis epifcopus: qui eà còſcriperat præſente Tauro prætorii præſecto: q ex iuſtu] Regis Synodo aderat; p[re]ſus è fe Arrianu non eſſe: & p[é]itus ab eorù blaphemiæ abhorreſte, res ſecrete geſta opinionè uulgi nò extixerat. Iтаq alia die i eccleſia: quæ è apud Arrianu: & epifcoporù ſimul & laicorù turbis còcurrètibus: Mizòius epifcopus puinciiæ Byzàtinæui primæ ab oibus deferebanſ: ita locutus è, ea quæ ſunt iac[ata] publicù: & ad nos uſq plata: alique a nobis ſanctitui uæ legere præcipimus: ut quæ ſunt mala: & ab auribus: & a dextro nò abhorreſte debétio[um una uoce dánenè. R[é]ſpòſum è ab uniuſris epifcopis: placet. Iтаq cù Claudius epifcopus puinciiæ Piceni ex præcepto o[ium] blaphemias: quæ ſerebanſ: legere cœpiffet: Valès fuas eè negàs exclamauit: & dixit. Si q[ui]s negat Chriſtui deu: dei filiù. Æte ſacula ex p[re]genitù: anathema ſit. Si q[ui]s negat filiù ſimilè p[re]ſi: ſecu dù ſcripturas: anathema ſit. Ab uniuſris còſonatù è: anathema ſit. Si q[ui]s dixerit creatui filiù dei: ut ſunt creatæ creaturæ: ana thema ſit: ſimiliter dictù è: anathema ſit. Si q[ui]s dixerit de nò nullis extatibus filiù & nò de deo p[re]tè: anathema ſit. Oës clamaerùt. anathema ſit. Si q[ui]s dixerit: erat t[é]pus qu[à]do nò erat filius: anathema ſit. In hoc uero cun ći epifcopi: & tota ſimul eccleſia & p[la]uſu quodà & tripudio Valétis uocè ſuſceperùt. Quod ſi q[ui]s a nobis ſi ći putat: i[cr]inia publica ſcrutè. Plenæ ſunt certe eccleſiarù arcaæ & recès adhuc memória è. Supſunt hoies: q illi ſynodo interſuerunt: & q ueritatè ſirment. I[pi]a arriani hæc ita ut diximus: geſta non denegant. Cum ergo cùdi Valentem ad cælum laudibus tollerent: & ſuam in eum ſuſpitionem p[œ]nitétia damnarent: idé Claudius qui ſupra legere cœperat: ait. Adhuc ſunt aliqua quæ ſuperaſuerunt dominum & fratrem meum Valentem: quæ ſi uobis uidetur; ne quis ſcrupulus remaneatiun commune damnemus. Si quis dixerit filiù deu eſſe ſi quidem ante omnia ſacula: ſed non ante omnino omne tempus: ut ei aliquid auferat: anathema ſit. Dixerunt cùndam anathema ſit. Multaq alia q[ui]a ſuſpitoſa uidebantur: ad pronunciacionem Claudii Valens condemnauit. Quæ ſi quis plenius dicere cupit: in Ariminen, synodi actis reperiret. Vnde & nos iſta præl[ha]bauimus. His itaque geſtis concilium ſoluitur: læti homines ad prouinciam reuertuntur. Id enim Re

f i i i i

["gi & bonis omnibus curæ fuerat ut oriens atc occidens caonis fibi inculo necerentur: sed diu sceela nò\nlatent: & cicarix male obducta in corpore dirumpit. Coeperunt poſtea Valens & Vrfatus cæteris necitæ\neorum (focii cgregii)uidelicet Chriſti facerotes palmas ſuas iactitare: dicètes ſi filium non creaturâ negatiff\neorum ſimilem cæteris creaturis. Tunc ufisæ nomé aboretu eſt: tunc nicenæ ſidei damnatio cōclamata eſt, inge-\nſed ſimilem cæteris creaturis. Tunc ufisæ miratus eſt. Igitur alii intra ſua cōtioné remanere: alii ad eos cōſeffores qui\nmuit totus orbis: & Arrianu ſe eê miratus eſt. Igitur alii intra ſua cōtioné remanere: alii ad eos cōſeffores qui\nmuit totus orbis: & Arrianu ſe eê miratus eſt. Igitur alii intra ſua cōtioné remanere: alii ad eos cōſeffores qui\nmanererunt. Pauci uero (ut ſe natura hominum habet) erroré pro cōſilio defenſauere. Periclitabatur naucu-\nplanxerunt. Pauci uero (ut ſe natura hominum habet) erroré pro cōſilio defenſauere. Periclitabatur naucu-\nla apoftolorum: urgebant uenti: fluſtibus latera tundebātur. nihil iam ſupererat ſpeli domius ſuſcita: impe-\nrat tempeſtati: beſta moritur: tranquillitas rediit. Manifeſtus dicá. Omnes epiſcopi qui de propriis ſedibus\nrat tempeſtati: beſta moritur: tranquillitas rediit. Manifeſtus dicá. Omnes epiſcopi qui de propriis ſedibus\nptus exceptit, tunc Hilarium de prælio reuertété galliaru eccleſia cōplexata eſt, tunc ad reditu Eusebii lugu-\nbres uetes Italia mutauit. Cōcurrebant epiſcopi qui ariminéſibus dolis irretiti: fine cōcientia haereticis ſere.\nbres uetes Italia mutauit. Cōcurrebant epiſcopi

Dicete Petro apoftolo. In arca Noe pauci.i.octo animæ saluæ factæ sunt per aqua. quod & nos nunc similiter
baptifma saluos faciat. Vt in illa oium alialiù genera:ita & in hac uniueraſæ & gentiù & moru hoies ſunt. Vt
ibi pardus & hædi:lupus & agni:ita & hic iuſti & peccatores.i.uaſa aurea & argetea cu ligneis & ſictilibus cō-
morant. Habuit arca nidos fuos: habet eccleſia pluribus natiōes. Octo aſæ hoium in arca Noe ſecuæ ſunt.
Et nobis Eccleſiaſtes iubet dare partes ſepté: dare partes octo.i. credere utriq. testaméto, ideo qdá pſalmi pro
octaua ſeribunt. Et p octonos uerſus:q singulis lris ſubiecti ſunt in centefimo decimooctauo pſalmo iuſtus
erudit. Beatitudines quoq. qſ dominus dilcipulis in mōte pronuiciás eccleſiá demōſtrauit:octo ſunt. Et Eze
chiel in ædificatione tépli octonariù numeſſum. Multaq. in hunc modu p ſcripturas ſignificata repre-
ries. Emittit itacq. de arca Coruus:& nò redit. Et poſtea pacé terræ colúba denúciat. Ita & í baptímate eccle-
ſiæ:deterrimo alite expulſo.i.diabolo:pacé terræ noſtra colúba ſpiritus ſancti núciata triginta cubitis inci-
piens;& uſq. ad unu cubitú paulatim decreſſens arca cōſtruit. Similiter & eccleſia multis gradibus cōſiſtens:
ad extremu diaconis:præſter byteris:epícopiq. finit. periclitata eſt arca in diluioio piclitatur. eccleſia in múdo.
Egrefſus Noe uineá platauit;& bibes de ea inebriatus eſt. Natus quoq. in carne Chriſtus:& eccleſiá platauit:
& paſſus eſt. Nudatú patré iriſit maior filius;& minor texit & deu cruciſux illuferút Iudæi,& honorauerút
gentiles. Dies me deſicſt:fi oía arceſacramétá cu eccleſia cōponés edifferá. Qui ſint iter nos aquilæ: qui co-
lúbæq. leones:q ceruiq. uermiculi:q ſerpétés,qd' ad præſens negociú ptinet breuiter expediá. Nò ſolú in ee
ecleſia morant oues:nec mundæ tantú aues uolitant: fed frumentú in agro ſeritur. & iter nitentia culta.

Lappæq. tribuli & ſteriles dominanſ auena.

Quid faciat agrícola? Auellat loliú? Sed tota pariter meſſis euertiſ. Quotidie induſtria ruſticana aues ſonitu
abigit: imaginibus exterret. hinc flagello crepitat; hinc formidines tendit. Attamen aut ueloces capreæ: aut la-
ficus iager onager ſcurrit, hinc in effoſa horrea mures ſframéta cōportant. hinc frequéti agmine ſegeté formica-
populaſ. ita res ſe habet. Nemo ſecurus agrú poſſidet Dormiété patrefamilias inimicus homo zizaniá ſupſe-
minuait: ad qua eradicandá cu ſerui ire. pponerét: dominus phibuit; ſibi ſeruás paleaſ. & fruméti diſcreto-
né. Hæc ſunt uafa & miſericordia: quæ in domo dei ab apoftolo p[ridicant. Veniet ergo dies quádo thefau
ro eccleſiæ aperto. p[eret dominus uafa iræ ſuæ:qbus exeuntibus ſancti dicét. Ex nobis exierut: ſed nò erant
ex nobis. Si enim ſuiffent ex nobis:manſiſent utiq. nobiſcum. Nemo poteſt Chriſti palmam ſibi aſſumere:
Nemo ante diem iudicii de hominibus iudicare. Si enim iam múdata eſt eccleſia:q domino referuamus? Eſt
uita quæ uidetur apud homines reſcta, nouiſſima autem eius ueniút in profundum inferni in hoc iudicii erro
re q poteſt eſſe certa ſenténtia? Conatus eſt beatus Cyprianus còtritos lacus ſugere:nec bibere de aqua aliena.
Et iceirco hæreſtate. bapſíma reproſbáſ: ad Stephanú t[uc] romána urbis epícopu: q a beato Petro. xxvi. ſuit:
ſup hac re aſricaná lynodu indixit. ſed conatus eius ſuſtra ſuit. Deniq. ipſi epícopi q rebaptizandos hære-
ti cos cu eo ſtatuerát: ad antiquá cōluetudiné reuoluti nouu emiſere decretú. Quid faciamus: Ita eſt:nobis ma-
iores noſtri;& illis ſui tradidere maiores. Sed qd de poſterioribus loquar? Apoſtolis adhuc in ſæculo ſupſitiri
bus: adhuc apud iudæá Chriſti ſanguine receſi phantafíma domini corpus aſſerebat. Gallatas ad obferuatio-
nem legis traductos apoftolus iteru parturit. Corinthios ſetruſationé carnis nò credétes pluribus argumé-
tis ad uerú iter trahere conaſ. Tunc Simon magus & Menáder diſcipulus eius dei ſe aſſueru eututes: tunc
Baſtilides ſummú deu: Abaxas cu trecétis ſexagintaq[ui]nq: ediſiōbus cōmétatus eſt: t[uc] Nicolaus q unus de
ſepté diaconibus ſuit: die noctuq. nuptias facies obſcoenos quoq. auditu crubefcédos coitus ſomniauſt. Ta-
ceo de iudaſimi hæreſtici: qui ante aduentú Chriſti legé tradita diffiparunt: q[D] Doficeus Samaritanog. prin
ceps p[phetas] repudiauit: q[D] Saducei ex illius radice naſcétes etiá ſetruſationé carnis negauerunt. q[D] phari-
ſei a iudæis diuſi[que] p[pter quaſdá obferuatiòes ſupſluas nomé quoq] abſcidio ſuſeperut: quod Herodiani He
rodé regé ſuſeperut pro Chriſto. Ad eos uenio hæreſicos: qui euagelia laniauerút; Saturninum quendam &
Orphitum & Chaldæá & Theoitú & Carpocraté & Cherintú & huius ſuccerſoré Hebionem & cæteras pe-
ſes: quoq. plurimi uiuéte adhuc Ioanne apoftolo eruperunt: & tamen nullú eorum legimus rebaptizatum.
Quoniam auté tális uiri ſecimus mentioné: de apocalyp[is] quoq eius approbemus hæreſtici: fine baptímate
debere poſnitentia: cōcedi. Angelo ephesi deſerta caritas iputaf: in angelo pergamenæ eccleſiæ idolothetum
eius & nicolaitaq[ui] doſtrina reprehenditur. item apud angelum thaidiatiroq. hiezabel prophetiſſa: & ſimula
corum eſcæ & fornicationes increpantur. Et tamen oës hos ad poſnitentia dominus hortat[ur] ſub commina
tione quoq. futuræ poæna: níſi cōuertantur. Non auté cogeret poſnitere: fi nò eſſet poſnitétibus ueniá con-
céſurus. Nunq dixit rebaptizen[em] qui in nicolaitarum ſidem baptizati ſunt: uel iponantur eis manus: qui
eo tempore apud pergamenos crediderunt: quod diſciplinam tenebant Baalin. Quin potius age inquit po[]
poſnitentia: ſin auté ego ueniá tibi cito: & pugnabo tecú in rumphea oris mei. Verum fi uoluerint hi qui ab Hi
lario inſtituti ſunt: & oues fine paſtore eſſe cœperunt: ea de ſcripturis proſerre: quæ beatus Cyprianus ad hæ-
reticos baptizandos in epítolis fuis reſlit: Sciant illum nò eorú qui ſe ſequi noluerunt ſententia odifſſe: Si-
quidem in cōmunione corum permáſt: qui ſentétiæ ſuæ cōtraierant: ſed hortatu potius ſuiffe p[ter] Noua
tum: & alias tunc hæreſes multas enaſcétes: ne quiſq ab eo fine damnatione erroris ſui reciperef. Sermonen
deniſq. ſuum qué ſuper hac re ad Stephanú romanú pontificem habuít: tali fine cōpleuit. Hæc ad cōſcientiá
tuam frater cariſime & pro honore communi & pro ſimplici dilectione protulimus credétes etiam tibi re-
ligiōis tuæ & fidei ueritate placere: q & religioſa pariter & uera ſut, Cætereg ſecimus quofdá quod femel ibibe-
rut: nolle deponere:nec p[ro]poſitú ſuú facile mutare: ſed faluo iter collegas pacis & cōcordiæ únculo qdá, p[]
q[ui]æ apud ſe femel ſunt ufurpata retinere. Qua in re nò uim cuiq faciamus: aut legé damus: quádo habeat in
eccleſia adminitratio uoluntatis ſuæ arbitrium ſuum liberum: & unuq[ui]ſq. ſit præpoſitus rationem aſti

cum apostolus aſſerat ſe qu'd cupiā íplere nō poſſe? Cumq[ui] ab eis quæramus: qui ſint illi quos abſ[]p[er] peccato putent? Noua ſtropha eludere cupiut ueritatiſe ſe nō eos dicere q ſint uel fuerint; ſed q[ui] eſſe poſſint. Egregii doſores dictuſe eſſe nō poſſe: quin ſuſſe demoſtrant; dicte ſcriptura. Omne q[ui] d[omi]ſuſt eſt: iam ſactu eſt in priori tépore. Neq[ui] nunc mihi necſeſe eſt ire p[er] ſingulos ſanctoſ[que]; & quali í corpore pulcherrimo neuos quos dam & maculas de moſtrare, q[ui] pleriq[ui] noſtro: ſimpliciter faciunt c[ui] paucis ſentétiolis ſcripturae poſſint hæreticoſ[que] & p[er] eos philofophiq[ui] arguméta c[ou]inciu. Quid.n.dicit uas electionis? Coſluſt deus oſiā ſub peccato: ut o[mi]n miſereaſt. Et in alio loco. O[es.n.peccauerunt: & idigent gloria dei. Eccleſiaſtes quoq[ui] p[er] quem ſe cecinit ip[er] ſapietia ſilibere p[re]ſtaſt: & dicit: Nō eſt.n.homo iuſtus ſup[er] terra; q[ui] nō peccet. Et iteq[ui]: Si peccauerit populus tuus: nō eſt enim homo q[ui] nō peccet, & q[ui] gs gloriabiſc[ui] caſt[ui] ſe h[ui]e cor[ui]; & nō eſt mundus a forde:nec ſi unius diei fuerit ſup[er] terra uita eius. Vnde & David dicit: Eſce enim in iniq[ui]tatibus concep[ut]us ſum: & in p[ec]atis c[œ]cepit me mater mea. Et in alio p[al]mo: N[oi]s ſiuſtificabiſt in c[œ]spectu tuo oſis uiuens. Quod teſtimoniuſub ſub noie p[ietatis] noua argumélatione deludunt. A[i]unt enim ad c[œ]paratione dei nulluſe p[er]ſectu: quali ſeriptura hoc dixerit. Neq[ui] enim ait N[oi]s ſiuſtificabiſt ad c[œ]paratione tui oſis uiuens. ſed n[oi]s ſiuſtificabiſt in c[œ]spectu tuo oſis uiuens. Quando.n.in c[œ]spectu tuo hoc intelligi uult: q[ui] d[omi]ſi qui hoſibus ſancti uidetur: dei scientiæ atq[ui] notitiæ nequaq[ui] ſancti ſint. Homo.n.uidet in facie: deus auté in corde. Si auté inſpiciéſte deo & oſiā contéplante: qu[ui]e cordis arcana n[oi]s fallunt: nullus eſt iuſtus: p[li]p[icue oſtédif] hæreticus n[oi]s hoſiem in excela iuſtolleſte: ſed dei potétiæ derogare, multaq[ui] alia: q[ui] ſi de ſcripturis ſanctis uoluo[er]o c[œ]gregare: n[oi]s dicam epiſtolæ: ſed uoluminis quoq[ui] exceda moduſ. Nihil noui aſſerunt q[ui] in huiuſe modi ap[la]udéſte p[er]ſidia simplices q[ui] de & inſoctos decipiut: ſed eccleſiáſtos viuros q[ui] in lege dei die ac noſte meditan: decipe n[oi]s ualét. P[u]deat ergo eos principuſ & ſociog[ui] ſuog[ui], qui aiunt poſſe hominé ſine peccato eſſe: ſi uelit: q[ui]d[em] græci dicunt anaw[ar] Thon: & qua hoc eccleſiæ pruriſtes aures ſerre n[oi]s poſſunt: ſimulat ſe ſine peccato q[ui] de dicere: ſed anaw[ar] Thon: & n[oi]s græcu ſfermoné: a[va]naw[ar] Thon: d[icere] audere: c[ui] aliu[di] ſit ſine peccato: aliu[di] anaw[ar] Thon: & n[oi]s græca cum ſfermoné: q[ui] apud illos c[œ]poliſus eſt duobus uerbis ſermo latinus expreſſerit: ſi abſ[]p[er] peccato dicis, anaw[ar] Thon d[icere] diſilueris. Dāna eos ergo q[ui] te anaw[ar] Thon prædicat: ſed n[oi]s facis. Noſt[ui]n.q[ui] d[omi]ſecus diſipulos tuos docées: aliu[di] ore c[œ]nmemorāſt: & aliu[di] ca[el]ans c[œ]ſciētia: nobiſ[que] alienis & inſoctis loqueris p[ar]rabolá: tuius auté myſteria c[œ]ſtitera: & hoc iuxta ſcriptura te facere iaſtas. Quia dictuſ eſt turbis leſus parabolis loquebaſt: & ad diſcipulos in domo dicit. Vobis datum eſt ſcire myſteria regni c[œ]ſione: iſt[ui]s auté n[oi]s eſt domum. ſed ut dicere c[œ]perat exponá breuiter principuſ & ſociog[ui] tuor[n]oia: ut animaduertas qualiſt conſortio gloriarie. Manichæus electos ſuos quos inter idæastid eſt: formaſs Platonis í c[œ]leftibus colloctat: dicit: oſiā carere peccato, nec ſi uelit poſſe peccare. Ad tanta enim uirtutu[] culmina traſcendiffiſte ut carnis operibus illudant. P[ri]ſcillianus in H[is]p[ania] pars manichæi de turpitudine cuius te diſcipuli diligunt uerb[ui] perſectio[n]nis: & c[œ]ſtiæ ſibi temere uendicantes ſoli cum ſolis clauduntur mulierculis: & illud eis inter coitum amplexuſ[que] decantant.

Tum pater omnipotens ſœcundis imbribus æther
Coniugis ingremium lætæ deſcendit: & omnis
Magnus alit magno commixtus corpore ſœtus.

Qui quid[em] parté habet g[no]ſicæ h[ar]æreos de bas[fil]idis ip[ietat]u[n]eniété. Vnde & uos aſſeritis eos q[ui] abſ[]p[er] legis c[œ]ſiæ ſunt peccata uitare n[oi]s poſſe. Q[ui]d loquar de P[ri]cilliano: q[ui] & f[æ]culi gladio: & totius orbis auſtoritate d[an]atuſe eſt: E[u]agrius p[ō]ticus Hyp[bor]ita: q[ui] ſcribit ad uirgines: ſcribit ad monachos: ſcribit ad e[ra] cuius no men nigredinis teſtaſt: & p[er] ſidie tenebras edidit libr[ui] & ſentetias: πρ[ε]π[ai] ατασ[ε]ια[α] q[ui] qu[ai]s impaſſibilitatem: uel i[pi]perturbationé poſſumus dicere: qu[ai]do n[ui]s a[i]us ulla pturbatiōe c[ō]tagione & u[it]io c[ō]mouet: & ut ſim p[li]citer dicam: uel faxum: uel deus eſt. H[ui]us libros p[er] orienté græcos: & interp[ā]tate diſcipulo eius Rufino latinos pleriq[ui] in occidéte lech[at]; qui libr[ui] quoq[ui] ſcripſit qualiſt de monachis: multoq[ui] i eo enumerat q[ui] n[ui]ng ſuereut: & quos ſuſſe ſcribit Origeniſtas ab epiſcopis damnatós eſſe n[oi]s dubiuſ eſt. A[mo]nium uidelicet & E[ui] ſebium & E[uth]ymiuſt: & ip[er] ſum e[au]grium: Origenem quoq[ui] & Iſid[or]um & multos alios: quos dinumerare te diu[m]um eſt: & iuxta illud Lucretii.

Ac ueliti p[uer]is abſinthia tetra medentes
Cum dare conātur prius ora p[oc]ula circum
Contingát dulci mellis flauoq[ui] liquore.

Ita ille unu[]o[nn]é in ip[er]ius libri poſuit principio: quem & Catholicuſ & ſanctu[] ſuſſe n[oi]s dubiuſ eſt: ut p[er] illius occalione c[œ]teros quos poſuerat hæreticos eccleſiæ introduceret. illá auté temeritaté inimo ſiſaniá eius quis digno poſſit explere ſermone q[ui] libr[ui] Sixti py[th]agorei hominis abſ[]p[er] Chriſto: atq[ui] ethnici imutato noſe Sixti m[arty]ris: & romanæ eccleſiæ epiſcopi p[not]auit, in quo iuxta dogma py[th]agoricuſ hominé exaſquát deo: & de eius dicuſe eſt ſubſtátia. Multa de p[re]ſectione dicunſt: ut q[ui] uolumen philofophi n[ef]ciuſt ſub m[arty]ris no mine bibant de aureo calice babylonis, Deniq[ui] in ip[ſo] uolumine nulla p[hy]phetaq[ui] nulla p[ar]tícharcharum: nulla apoſtoloq[ui] nulla Chriſti fit mentio: ut epiſcopum & m[arty]ré fine chriſti fide ſuſſe c[ō]tédat. Vnde & uos plu[]rima c[ō]tra eccleſiám uſurpatis teſtimonia, Fecerat hoc & in ſancti P[ap]hili m[arty]ris noſe: ut libr[ui] primu[m] ſex libroq[ui] defenſiōs Origenis E[uf]ebii C[æ]ſariéſis (qu[ui] ſuſſe arrianu[n] nemo qui n[ef]ciat) nomine Pamphili m[arty]ris p[not]aret: quo ſcilicet egreſia illa q[ui]ttuor Origenis π[ε]p[ar]χ[on] uolumina latinis inſunderet auribus. Vis adhuc & alium noſce tui error is p[ri]ſcipem: doctrina tua Origenis ramuſculus eſt. In eo enim p[al]mo: ubi ſcriptum eſt: ut de c[œ]teris taceá: Inſuper & uſq[ui] ad noſtem erudierunt me renes mei: aſſerit uirum ſanctum: de quor[u]m uidelicet & tu numero eſ: cum ad uirtutu[] uenerit ſummitaténe in noſte quidé ea pati: quæ hoſi[u]m

xlv.

["funt:ne cogitatione uitiorum aliqua titillari.nec erubecas de societate talium renuës eogem.nominat:quorim blaphemiis iungeris louiniano responfum eft:iti bi responfum credito.nec fieri potef:t ut diuerſus fit eorum exitus:quoſe eft una ſentétie.Cú hæc ita ſe habeat qd uolunt miſeræ mulierculæ oneratæ peccatis:que cit. cunferunſ of iuito doctrinæ:ſemp diſcetes;& nunq ad ſcientiá ueritatis puendentæ;& cæteri mulierculari: ſocii pruriéttes auribus;& ignoratæ qd audiá:t qd loqnt:q uetuſtifilimú cœnú qſi nouá ſuſcipiat têperaturi ſocii pruriéttes auribus;& ignoratæ qd audiá:t qd loqnt:q uetuſtifilimú cœnú qſi nouá ſuſcipiat têperaturi ſocii pruriéttes auribus;& ignoratæ qd audiá:t qd loqnt:q uetuſtifilimú cœnú qſi nouá ſuſcipiat têperaturi ſe remidio:Helenæ meretricis adiutus auxilio. Nicolaus antiochenus oíum imúditiæ repto:choros du xit ſemineos. Martion Romæ p[er]miſit mulieré:q decipíedos fibi afios p[ar]aret. Appelles Philomenem ſuarii ut orbé capet:fororé p[er]cipis ante deceptit. Donatus p[ra]ſicá ut ifelices quofc[que] ſetétibus polluerat agt:Lucil. ut orbé

si ad deu ſemp auſtoré recurrans; ſi ex illius pêdeas uoluntate; & dicas, oculi mei ſemp ad dominu; quonia ipſe
eucllet de laqueo pedes meos. Vnde audeas lingua pferre temeraria unûqueq arbitrio ſuo regi. Si ſuio arbi-
trio regit; ubi eſt auxili dei, & ſi Chriſto reſcore nô indigent; quo modo ſcribit Hieremias; nô eſt in hoſe uia
eius; & a domino greſſus hominis diriguné? Facilia dicinius eſſe mādata; & tamen nullu, pferre potes q uni-
uerſa cōpleuerit. Reſpôde mihi facilia ſunt; an difficilia? Si facilia, pfer gs ea ipleuerit; & cur Dauid in pálmo
canat. Qui ſingis doleré in pcepet; & iteg; ppter uerba labioq, tuoq; ego cuſtodiui uias duras. Et dominos
in euangelio. Intrate panguſta porta; & diligite inimicos uetros; & orate p his q pfequunq uos, ſin auté diffi-
cilia; cur auſus es dicere; facilia eſſe dei mādata; q nullus ipleuerit? Nô itelligis tuas iter ſe repugnare ſententias?
Aut.n. facilia ſunt; & ifinita eſt multitudo hoiumq ea ipleuerint; aut difficilia; & temere dixiſt eſſe facile qd'
difficile eſt. Soletis & hoc dicere poſſibilia eſſe mādata; & reſcă a deo data; aut ipoſſibilia; & nô i his eſſe culpá
q accepe mādata; ſed in eo q dedit ipoſſibilia. Nungd pcepit mihi deus ut eſſem qd' eſt; nihil iter me eſſet &
dominu creatoré; ut maior eſſem angelog, faſtigio; ut habere qd' angeli nô habét? De illo ſcriptú é qhí ppriu;
q peccatu nô ſecit; nec dolus iuétus eſt i ore eius. Si hoc & mihi cù Chriſto côe eſt; qd ille habuit, ppriu; alio-
quin p ſe tua ſentëtia deſtrueq. Aſteris poſſe hoïem eſſe fine peccato ſi uelit; & poſt grauillimù ſomnú ad deci
piédas rudes aías fruſtra conaris adiúgere; nô abq dei gratia. Si enim ſemel homo p ſe pôt eſſe fine peccato;
qd neceſſaria eſt dei gſa? Sin auté fine illius gratia nihil potèſt facere; qd neceſſe ſuit dicere qd' nô potèſt? Po-
teſt inq t eſſe fine peccato; pôt eſſe pectſus ſi uoluerit. Quis.n. chriftianog; nô uult eſſe fine peccato; aut gs p-
fectioné recuſat. Sufficit.n. uelle; & ſtati ſeg; poſſe ſi uelie pceſſerit, nulluq chriftianog; q nolit eſſe fine pe-
cato, oés ergo fine peccato erut, qa utiq oés cupiut eſſe fine peccato; & in hoc igratus teneberis; ut qa nullu
aut rarú quéq fine peccato pferre potes; oés fine peccato eſt poſſe fatearis. Pofſibilia inq mādata dedit deus.
Et gs hoc negat? Sed hoq hæc iſtelligéda ſit ſentëtia; uas elecţiòis aptiſſime docet. Ait.n. Quod erat ipoſſible
legis in q íſirmabat p carne; deus filu fuu mittés in ſimilitudinê carnis peccati, & de peccato côdenauit pe-
catu in carne. Et iteg; Ex opibus legis nô iuſtificabit; oís caro. Quod ne de lege Mofli tatú dictú putes; & nô
de oibus mādatisiq uno legis noie còtinent; idé apoftolus ſcribit dicés: Cofentio.n. legi dei iuxta iteriong ho
miné, uideo auté alia legé in mébris meis repugnáté legi méſtis meæ; & captuanté me in lege peccati; q eſt in
mébris meis. Mifer ego hoq iqs me liberabit de corpore mortis huius? Gratia dei p leſum Chriſtu dominu nô
ſtru. Cur aút hoc dixerit alio ſermone demôſtrat. Scimus.n. q lex ſpiritalis eſt, ego auté carnisals ſum; uenun-
datus ſub peccato. Quod.n. operator; nô cognoſco. Nô.n. qd' uolo illud opor. ſed qd' odi; illud facio. Sin auté
qd' nolo hoc facio; còlentio legi; quoniuá bona eſt. Núc auté nequaq opor illud; ſed qd' in me habitat peccatu.
Scio.n. q nô habitat in me; hoc eſt in carne mea bonu. Velle.n. adiacet mihi. pſicere aút bonu nô iuenio. non
enim qd' uolo bonu; hoc facio, ſed qd' nolo malu; hoc ago. Si aút qd' nolo; hoc facio; nequaq ego opor illud;
Sed qd' habitat in me peccatu. Reclamabis; & dices: Manichæoq dogma noſce; & eoq; q de duierſis naturis
eccleliæ bella cōcinnatiaſſerétiú malá eſſe naturá; q imutari nullo mô poſſit. Et hoc non mihi ſed apoſtolo í-
puta; q nouit aliu d eſt deu; aliu d eſſe hoïem; alia carnis fragilitate; alia pſus fortitudiné. Caro.n. defiderat co-
tra ſpirito; & ſpiritus còtra carné; & hæc inuiceí fibi aduerſan; ut nô quæ uolumus; ipfa faciamus a me nung
audies malá eſſe naturá, ſed quô ſit carnis fragilitas diſeréda; ipſo q ſcripſit docête diſcamus. Interroga euq q
re dixerit. nô enim qd' uolo; hoc opor. ſed qd' odi malu illud facio. Quæ neceſſitas illius ipediat ſuoluntate;
quæ tата uis odio digna iperet facere; ut nô qd' uult; ſed qd' odit & nô uult facere cōpella? Reſpôdebit tibi; o
homo tu q es; q re ſpôdeas deo? Nungd dicit figmétu figulo; qre me ſecifi ſic? An nô habet potèſtaté figulus
luti de eadé maſſa aliu qdè uas facere in honore; aliu d auté in còtumelia? Obiice deo fortiore caluńia; qua-
re adhuc cù in utero eſſent Eſau & Iacob; dixerit. Iacob dilexi. Eſau auté odio habui. Accufa eu iniqtatis; cur
Achar filius Charim: de Hierichôrina pda aliqua furatus ſit; & tanta milia hoium illius uitio trucidata ſint.
Quá ob ré filii Heli peccauerint; & oís pene populus extinſtus; arcaq ſit capta? Dauid peccauit; ut enumera-
ter populi; & cur in toto Iſrahele tата hoium cæa ſint milia. Et ad extremu; qd'oflet nobis obiicere còuber-
nalis ueſter Porphyrius)q rône clamés & miſericors deus ab Adá uſq; ad Mofy ſem; & a Mofy uſq; ad adue-
tú Chriſtu: paffus ſit uniuers las gêtes perire ignorâcia legis & mádatog; dei. Neq; enim Britânia fertilis, puicia
tyraņoq; & ſythicæ gêtes oefq; uſq; ad oceanu p circuitu barbaræ natiòes Mofy ſen. pphetaſq; cognouerát.
Quid neceſſe ſuit eu in ultimo uenire tépore; & nô prius q innumerabilis periret hoium multitudo? Quam
quaſtioné beatus apoſtolus ad Romanos ſcribés prudètiffime uentilat; ignorás hæci & dei còcedés ſcientiæ.
Dignare & ilta neſcire; quæ qris. Còcede deo potétiá ſui. nequaq te idiget defenſore. Ego miſerabilis; q tuas
expecto còtumelias; q illud ſemp lego; Gratia ſalui ſacti eſtis; & Beati quoq remiſiæ ſunt iniqtates. & quorú
teſta ſunt peccata. Vt de mea fragilitate loquar; noui me multa uelle; quæ facièda ſunt; & tamen implere nô
poſſe. Spiritus enim fortitudo ducit ad uitá; ſed carnis fragilitas ducit ad morté. Et audio dominu cōmonen
tem; Vigilate & oratine itretis in tentationé Spiritus prôptus eſt; caro auté infirma. Fruſtra blaphemias &
ignorantiá auribus ígeris; & nos ais liberú arbitriu condenare. Damneſ; ille qui damnat. Cæterum nos ex eo
differimus a brutis animalibus; q liberi arbitrii còditi fumus, ſed ipſum liberú ut diximus arbitrium; dei ni-
titur auxilio; illiuq per ſingula ope indiget. Quod uos nô uultis. ſed id uultis; ut q ſemel habet liberú arbí-
triú; deo adiutore nô egeat. Liberum arbitriu dat libera ſuoluntate; & non ſtatim ex libero arbitrio homo fa-
cit; ſed domini auxilio; qui nullius ope indiget. Tu ipſe qui perſectam & deo laudabilem in oibus iuſtitiam
iaſtitas; & peccatoré te eſſe còſiteris: reſpôde mihi uelis an nolis carere peccato? Si uis quare iuxta ſentëtiam
tuam non impleos; quod defideras? Sin autem non uis; contemptorem te præceptorum dei eſſe demonſtras.
Si còtéptor es; utiq; & peccator, Si peccator audi tibi ſcripturá loquété; peccatori dixit deus; Quare tu enar-

47

["ras iuſtitias meas; & aſſumis teſtamétū meu p os tuu? Tu uero odifiſt diſcipinā; & p[ie]cifiu erna mea retroſum. Verba dei du nō uis facere poſt tergu tuu, p[ic]iicis. Et nouus apoſtolus orbī terrage faci[da & nō faciendi decernis. Sed nō eſt ita ut loq[alis]riu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[hum]ilitatē peccati nōm[em]e ſuſt: ut alios potius laudes: & tibi detrahas. Illud quoq[us] argumentu ueſtru ſerre q[us] poſſit? Dicitu hi uet aſſumere: ſed nō eſt ita ut loq[alis]riu aliu in tua méte uerſaſ, qua[n]do, n[ote] dicis peccatorē, & poſſe hoſem ſine p[ec]e caato eſſe ſi ueliu: & illud uis itelligi te q[d]e ſanctu eſſe: & omni care peccato: ſed p[

amaritudinis malitiæ cōmīcuit. Itè ſílorus, viii. ætimologiar. Pellagiani a Pellagio monacho exorti. Hi li ber[que] arbitriu diuinae gratiæ anteponu: dicétes ſufficere folá uoluntaté ad iplèda iuſa diuina.

¶ Prologus dialogi beati Hieronymi pſbyteri rectæ ſidei cōtra Pellagianu monachu[rum] hæretici dogmatis reſtoré: què ſub Attici & Critoboli noibus uoluit appellari.

¶ Epiftola. XVI.

Scriptra iam ad Crefiphonté epiftola: in q[ui] ad íterrogata reſpondi: crebra fratrú exponſulatio ſuit: cur: p[er]miſum opus ultra diſſeré. In q[ui] polliſticus ſum me ad cùcétas eoq[ui]: q[ui] c[ir]toq[ui] e[ui] av[ri]p[ic]icát; quæſtuti culcas reſp[or]úrú, Nulli, n[ut] eſt dubiu[que] Stoicoq[ui] & pipateticog[ui] hoc eſt ueteris academiæ: ita côtéti ſit: q[ui] alii eoq[ui] afterát πα[ri]: q[ui]s nos pturtabiōes poſſumus dicere: ægritudiné: gaudiu[que] ſp[em] timoré eradicari & ex[t]irpari poſſe de m[ét]ibus hoium: alii frági eas atq[ui] moderari: & q[ui]ſi ifrenes c[u]quos quib[ui]dam lupatis cooereri. Quoq[ui] ſentétias & Tullius in Thufculanis diſputatiōibus explicat. & Origenes eccleſiasticae ueritati in ſtro-matibus ſuis miſcere conaſt, ut p[er]tereá Manichæu: P[ri]ſcillianu: Euagriu hypboritá: louinaniu: & totius pene Syriæ hæreticos: quos ſermone g[é]tili Abin & Paanin, i. puerſos & maſſillanos græce e[ut]vτασ[ui] uocant. quo-rú oium ita ſnia eſt: poſſe ad p[æ]ſectioné; & n[ut] dicá ad ſimilitudiné: ſed æqualitaté ei humáná uirtuté & ſcie-niá dei puenire, ita ut afterát ne cogitatióe q[é]de & ignorátia c[ui] ad c[ò]ſumatiōis culmen aſſederint: poſſe pecca re. Et q[ui] ſupiori epiftola cōtra errores eoq[ui] p[ang]uſtia téporis pauca p[er]ſinxerim: hic liber qué n[ue]c uducere nitimur: S[ocr]aticoq[ui] c[ò]ſuetudiné conferuabit, ut ex utraq[ui] parte q[ui] dici poſtit exponat: & magis p[ſ]picua ueritas fiat: c[ui] p[ro]ſuerit unuſq[ui] q[ui]d[em] ſenferit. Illud auté Origenis, p[ri]miu[que] eſt: & ip[os]ſibile eſſe humáná a princi-pio uſq[ui] ad morté n[ut] peccare naturá. Et r[ur]ſum eſſe poſſible: ic[ui] ſe aliqs ad meliora c[ô]uerverit: ad tantá forti tubudiné puenire: ut ultra n[ut] peccet. Aduer ſum eos auté q[ui] me dicút hoc opus inflamátu iuidiæ facibus ſcribe-re: breuiter reſp[or]éde: nunq[ui] me hæreticos p[ec]piffe, & o[mi] egisse ſtudio: ut hoſtes eccleſiæ mei quoq[ui] hoſtes fié r[é]t. Heluidius ſcripſit cōtra Ianctæ Mariæ uirginité p[pe]tuá. Nunq[ui] ut ei reſponderem: ductu[que] iuidia ſum: qué o[mi]no in carne n[ut] oidi[que] louinaniu c[ui]s a te hærisi ſuſcitaſ: romaná fidé me abſente turbuait: tá elíguis & ſic ſermonis putiut: ut magis miſericordia dignus ſuerit: q[ui] ſiudia. Ilii quoq[ui] reſp[or]i: ut potui. R[u]ſinus n[ut] uni urbi: ſed orbi blaſphemias Origenis: & πρε[pi] αρκων libros quantum in ſe ſuit itulit. Ita ut Euf[eb]ii quoq[ui] primu[que] librú deſenſhóis ſub noíe P[aph]ili martyris ederet: & q[ui]ſi ille parú dixiſet: nouu[que] pro eo volumé eurome reſ. Nú iuidemus ei: q[ui] reſpondimus: Et táta in eo eloqüétiæ ſuere ſumina: ut me a ſcrib[é]di atq[ui] dicáti ſtu-dio deterrerét: Palladius ſeruilis neqtiæ eandé hærefim íſtaurate conatus eſt: & nouá traſlationis hæbraicæ mihi caluńiá íſtruere. Nú & illius ígenii nobilitati iuidemus? Nunc quoq[ui] minifteriu iniq[t]atis opaſt: & gatrrit unuſq[ui] q[ui]d[em] ſentit. Ego ſolus ſumi: cunctoq[ui] gloria mordear. Et tam miſer: ut iis quoq[ui] iuideá: q[ui] n[ut] meren tur iuidiá. Vnde ut oibus approbare: me non odiſſe hoíes: ſed errores: Nec aliquoq[ui] magis ífamiá q[r]ere: q[ui] do lere uiéo: eoq[ui] q[ui]ſali noíos ſciëtia ſupplátané: Attici & Critoboli noía poſui: quos & noítra pars & aduerſario lúi q[ui]d[em] ſentire: ex[pre]mió, q[ui] potius o[mi]s q[ui] catholiſc feſtan[que] fidé: optamus & cupimus dánare hærefin: hoíes emédari. Aut certe ſi in errore uoluerint p[]manere: n[ut] itá noſtrá culpá eſſe: q[ri]ſcripſimus: ſed eoq[ui] q[ui] médaciu[que] prætuerut ſueritati. Breuiterq[ui] calúniatoribus reſp[or]edemus: q[ui] ſua in nos c[ò]ſerút: manichæoq[ui] eſſe ſententia: hoium dánare naturá: & libeg[ui] auſter arbitriu: & adiutoriu dei tollere. R[u]ſumq[ui] aptiſſime íſaniæ hoc hominé dicere eſſe: q[ui]d[em] deus eſt. Et ſic ígrediéduí uia regiut nec ad ſiníſtra: nec ad dextram declinemus. Appeti tuq[ui] p[ri]p[riæ] uolútatis: dei ſemp credamus auxilio gubernari. Si q[ui]s auté falſo ſe ífamari clami[t]at. & gloriaſq[ui] noíra ſentire: t[uc]r uerá ſidei p[ab]abit affenſum: c[ui] apte abſq[ui] dolo aduerſa dánauerit. Ne audiat illud p[he]p[h]eticu. Et in oibus his n[ut] c[ô]uerſa ad me p[u]aricatrix foror eius luda ex toto corde ſuo: ſed in médačio, minoriſq[ui] peccati eſt: q[ui]e malu[que]: quod bonu[que] putaueris: q[ui] n[ot] audere deſédere: q[ui]d[em] bonu[que] pro certo noueris. Qui minas: in-uriá: paupaté: ferre non poſſumus: quo modo flámas Babylonis uinceremus? Quod bellú ſeruauit: p[ax] fi cta non auferat. Nolo timore p[ſ]fiádi dicere: ic[ui] uerá fidé meá: Chriſtus reliquerit uolútati.

A
Initiú dialogi beati Hieronymi p[ſ]byteri cōtra Pellagium ſub noíbus Attici & Critoboli. Epiftola. XVII. TTICVS. Dic mihi Critobole. Veg[que] ne eſt q[ui] a te ſcrip[ti] audio: poſſe hoíem fine p[é]ccato eſſe: ſi uelit: & facilia dei eſſe p[ec]pta: CRITOBOLVS. Veg[que] Attice, Sed n[ut] eodé ſenfu ab æmulis accipitur: quo a me dicút eſt. ATTI, Quid, n, ambiguitatis in dicto: ut diuerſæ ítelligétiæ tribuſo: occalio: Nec q[ro] ut de utroq[ui] pariter reſp[o]deas. Duo, n[ut] a te p[os]poſi ſut: Vnú poſſe hoíem fine peccato eſſe: ſi uelit. Alteq[ui] faci la dei eſſe p[ec]pta, licet ergo ſimul dicta: fin[t]amé p[arte]s ſingulas diſſeran[que] ut quoq[ui] una uide[que] fides: nul-la ſit in ſniáq[ui] diuerſitate c[ôt]étió, CRI. Ego Attice dixi hoíem abſq[ui] peccato poſſe eſſe: ſi uelit. N[ut] o[mi]t q[ui]dá male dici calúnian[que]: abſq[ui] dei gratiá: q[ui]d[em] etiá cogitare ſacriſium eſt: Sed ſimpliciter poſſe: ſi uelit: ut fubaúdiaſc dei g[ra]e, ATTI, Ergo & malog[ui] in te opeq[ui] auctor eſt dominus? CRI. Nequaq[ui] ut æſtimas. Sed q[ui]d í me boni habeo: illo ſuggeréte & adiuuáte c[ô]pleſ: ATTI. N[ut] de natura q[ro] ſed de ac[tu], Quis, n. dubitat deu oium crea toré: Hoc mihi reſp[o]deas uelim, q[ui]d[em] agis bonu[que] tu[que] eſt: an dei? CRI. Meu eſt: & dei: ut ego oper: & ille adiuuet. ATTI. Quo modo hæc oium opinio eſt: ut dei auferas gratiá? Et q[uc]d[em] hoíes agimus: p[ri]p[riæ] tátú afteras uolútatis: CRI. Miror attice: cur erroris alieni a me cauſa: rónécq[ui] flagites: & id q[ras]: q[di]d[em] p[ri]ctu[que] n[ut] eſt: c[ui] p[ſ]picu[que] ſit: q[di]d[em] p[ri]criperim, dixi hoíem fine peccato eſſe: ſi uelit. N[ue]q[ui] addidi: abſq[ui] dei g[ra]e: ATTI. Sed ex eoq[ui] q[ui]d[em] ad-didisti: uideris negare, CRI. Ex eo q[ui] d[em] n[ot] negauí: dixiſſe æſtimádus ſum: Neq[ui] enim quicq[ui]d non dicimus: ne-gare arbitrádi ſumus. ATTI. C[ò]ſiteris ergo hoíem fine peccato eſſe: ſi uelit: cum dei gratiá, CRI. Non ſolú fa-teor: ſed & libeſ: p[cl]amabo, ATTI. Errat ergo: q[ui] dei gratiá tollit, CRI. Errat: quin potius arbi[tr]ádus eſt ip[ius] c[ui] dei nutu oíá gubernen[que]: & hoc q[ui]d[em] ſum: & habemus appetitum propriæ uoluntatis: dei c[ô]ditoris ſit be neficum. Vt enim liberum poſſideamus arbitrium: & uel ad bonam uel ad malam partem declinemus pro-pria uoluntate: eius eſt gratiæ: qui nos ad imaginem & ad ſimilitudinem ſui tales condidit. ATTI. Nulli o

["Critobole dubiū est: ex eius cunæ pèdere iudicio; qui creator est ofum. & quicq d habemus illius beneficio deputandù eſſe. Sed qro hoc ipfum qd dei aſſeris gratiæ ad còditionis ne referas beneficiu? An in ſingulis rebus putes eſſe qs gerimus: ut ſimul illius in oibus utamur auxilio? An ſemel ab eo liberi arbitrii còditi noſtra uolutate uel uitribus agamus; qd uolumus? Noui, n. plerofcq uelſe; ita ad dei cunæ referre gratiam, ut non in partibus ſed in genere: hoc eſt nequaq in ſingulis rebus: ſed in còditiòe arbitrii itelligat potestare. CRI. Non eſt ita ut autumas: ſed a me utrunq; dicic; ut & dei gratiæ ſit: q tales còditi ſimus, & p ſingula opus illius admi. niculo fulciamur. AT. Còſtat ergo iter nos in bonis opibus poſt, ppriá uoluntatè nos nitì dei adiutoriò in ma. lis diaboli: CRI. Còſtat: & ſup hoc nulla còretio eſt. AT. Male ergo fentiùt: p ſingulas res qς agimus deiau. ſerut adiutoriù. Et id qd' palfmita canit: Nifi dominus aedificuerat domù in uanú laborant q edificantè. Nifi dominus cuſtoderit ciuitate: fruſtura uigilaq cuſtodit eàut caetera huiuſcemòi puerſis iterpatriòbus. ſmo. ſi ruſu dignis ad alios ſenſus retorqre nitunè: CRI. Quid mihi necesse eſt còtra alios dicere: c; meu reſſo. fum habeas? AT. TI. Tuu reſponſum cuiuſmodi: Bene ſentire an male: CRITO. Et quæ me cogit neceſſas ut còtra alios, pmá ſentétia? AT. Diſputatiòis ordo & ratio ueritatis, an ignoras omne qd' dicic; aut eſſe: aut nò eſſe: & aut iter bona aut mala debere numerari? Hoc ergo de quo iterrogo: aut bene dici aut male ingrati tibi fatendù eſt. CRI. Si in ſingulis rebus qς gerimus: dei utendù eſt adiutorio: ergo & calamú téperare ad ſci bendù: & téperatú pumice terere: manucq aptare lìſ: tacere: loq; ſedere: itare: ambulare: cùrrere: comederete. iunare: ſlere: ridere: & caetera huiuſcemodi: nifi deus iuuerit nò poterimus? AT. Iuxta meu ſenſum non poſſer iuare: ſlere: adiuerſus: nec p bonis me iuſte opibus coronabit: nec affliget p malis, ſed in utroq, ſuì uel recipiet: uel dánabit auxiliù. AT. Dic ergo simpliciter: q dei auferas gratiá. Quicq d, n. tollis in partibus meed. ſe eſt ut & in genere neges. CRI. Nò nego gratiá cù ita me a deo aſſera conditio: ut p dei gratiá meæ datum in ſenſum: nec orádus eſt: ut in ſingulis rebus nos iuuet: cù uolutatis noſtrae ſit &, pprii arbitrii: uel facere ſi uolutatis: nec orádus eſt: ut in ſingulis rebus nos iuuet: cù uolutatis noſtrae ſit &, pprii arbitrii: uel fac

ibecillítatē tuâ;& noli íponere í cælo os tuû;ut pē e e posſe:tultorū illudas auribus.Quis.n.tibi cœcede: posſe hoíem facere:q̃d nullus unq hoínu potuerit? An tu ne dialecticis ibutus q̃de es? Si.n. pōt hō.nô posſe tolliſ: Si aŭt nô pōt:posſe ſubuertiſ: Aut cœcede mihi aliqué potuiffé:q̃d fieri posſe contédis. Aut fi nullus hoc potuit;iuítus tenebris nullu posſe:q̃d possiblě iaetitas. Inter Diodorū & Chryſippu ualétiffimos. diale ęticos íſta cōtëtio é. Diodorus id folú posſe fieri dicit:q̃d aut ſit ueru; aut ueru futurú ſit. Et qecd futurum ſit id fieri necesse é. Quicqdaŭt nô ſit futuq id fieri nô posſe. Chryſippus uero & quæ nô ſut futura:posſe fi eri dicit:ut frági hoc margaritú ietiá fi id nuq futurú ſit. Qui ergo aiut hoíem posſe eê abſo peccato li uelir: nô poterú hoc ueru pbare.nifi futurú docuerit. Cú aŭt futura icaerta ſint oia & maxie ea quæ nuq ſaſta ſut: p[]ſpicuì é eos id futurú dicere:q̃d nô ſit futurú Eccleſiaſte hác cōſirmáte ſétentiá. Oe q̃d futurú e:ia ſactú é i priori ſæculo,CR.I.Oro te ut mihi hoc repòdeas:poſſibilia deus mádata dederitan ipoſſibilia? AT. Cerno quo tua tédat aſſertio. Sed de hoc i poſterioribus diſſerédu é:ne dů miſcemus quaſtionibus quaſtioſes:obſ curá audiétibus itelligétia reliqúmus. Referuato ergo hoc q̃d fatemur:poſſibilia deu dediſſe mádata:ne ipſe auctor iuſtitutiae ſit:fi id exigat fieri:q̃d nô pōt fieri: Núc illud íple:q̃d p[]pofueras: posſe hoíem fine peccato eê, fi uelit. Aut emédabis eos:q potuerú:taut fi nullus potuit:ilqdo cōſiteberis:hoíem i p[]petuú uítare peccta ta nô posſe.CRI. Quoniá urges me ut deiqd dare nô debo:illud quæſo cōſidera:q̃d domíus dixerit: Facili us eê camelú p foramé acus ítrare posſe:iq diuít í regnú cælorú. Et tamé dixit fieri posſe:q̃d nuq ſactú eſt. Necq.n.camelus p foramé acus igreſſus é. AT. Miror hoíem prudeté p[]pofuiffe teſtioniuì q̃d cōtra ſe faciat. In hoc.n.nô q̃d fieri p[]ſoſt dictú é. Sed ipoſſiblě ipoſſibili cōparatu. Quo mō.n.camelus nô pōt ítrare p fo-ramé acus:ita & diues nô igredieſ regna cælorú: aut fi potueris oſtédere q diues igrediaſ regna cælorú. Seq-tur ut & camelus ítret p foramé acus. Nec mihi abrahá & cæteros quos i ueteri teſtaméto diuites legimus exéplo p[]ponas q diuites igreſſu ſunt regna cælorú: Cú tamé ípi diuitiis ad bona utétes opa diuites eê deſe-rint:imo cú nô ſibi fed aliis diuites fuerit:& diſp[]éſatores magis dei q diuites appelládi ſunt. Sed nobis euáge lica p[]ſectio reqréda é. In q p[]cipici: Si uis p[]ſectus eê:uade & uende oia tua: & da pauperibus,& ueni ſeqre me: ſeqre édít hoíem fi uolue nit & ſecerit quæ p[]cepta ſunt:posſe eê p[]ſectú. AT. Validiffimo q[]de pugno me p[]cufiſtú,ita ut caligo mihi an te oculos obuerſari c[]c[]epit. fed tamé hipm q[]d dicit. fi uis p[]ſectus eê ei dí q nô potuit íno ſoluit & iccirco nô potuit. tu aŭt oſtédé mihiq & uoluerit & potuerit:q̃d núc pollicitus es.CR.I. Quæ.n.me cogit neceſſitas oſtédere:q p[]ſecti fuerit: cú p[]ſpicuì ſit posſe eê p[]ſectus ex eo:q̃d uni a ſaluatore ſit dictú: & p unu oibus:fi uis eê p[]ſectus. AT. Tergiuerfaris: & i eodé luto hæſitas. aut.n.q̃d p[]t fieri aliqdo ſactú é:aut n[]unq ſactú eſt fi tie nô posſe cœcede, CR. Quid ultra diſſero? Scripturarú auctoritate uicendus es:ut cætera p[]termittá. Nonne his duobus teſtoniis tibi i p[]oneq filétuì qbus lob & Zacharias Eſilabethq̃, laudant? Ni fallor.n.in lob ita ſcriptú é. Hō qdam erat in regiō: Hus noie lob: & erat hō ille uerax & fine crimine: uerus dei cultorú abſtinnés ſe ab oí re mala. Et iteruìqs eſt q arguit iuſtu meu fine peccato: & loquiſt uerbis tuis p ignorantia?ln euange lio quod: ſecuſdum Lucá; ſuſit i diebus Herodis regis iuſque ſacerdos qdam nomíe Zacharias: de uice Abia. & uxor illius de filiabus Aaron: & nomé illius Heliabeth. Erát aŭt ábo iuſti ante deu: incedétes i oibus máda- tis & iuſtificatiōibus domíni fine q[]rela. Si uerus dei cultor é: & imaculatus:ac fine crimie: & q abulabát i cù-étis iuſtificationibus deide iuſti ſunt i c[]olpecſtu eius:puto q peccato careát. & nulla re idigeát:q ad iuſtitiam ptinet. AT. Propoſuifti teſtiónia quæ nô de alterius ſcripturæ locoſed de p[]priis libris abſoluta ſunt. Ná & lob posſq pcuſſus é plaga:multa aduerſus dei ſniam:puocás eu ad iuiciuì;dixiffe c[]oſuincí: atq utiná ſic iu-dicareſ uit c[]u deo:q[]uò iudicaſ filius hoíis c[]u collega fuo. Et iteruì:qs mihi tribuat adiutoré:ut defideriú me um o[]pótés audiati: & librú ſcríbat ipſe q iuicat? Et rurſum: Si.n.fuero iuſtu:ios meu ípia loqueſ & ſi abſo crimie:prauos iueniar, & ſi purificatus niue & lotus máibus:ſatis me ſonde tixíſti, execrát é i me uſtimen- tu meu. Et de Zacharia ſcripti é: q ágelo natiuiaté fili pollicéte dixerit: Vnde hoc ſcia? Ego.n.fum ſenex: & uxor mea p[]ſeſit i diebus suis, ob q flati filétio c[]odenaq. Eris taſes: & loq nô poteris uſq ad dié quo ſient hæc qa nô crediditi uerbis meis:quæ c[]oplebunſ í t[]p[]re fuo. Ex quo p[]ſpicuì é:iuſtos q[]dem & imaculatos di. Sed ſi negligéſi subreſperit:posſe c[]ocidere: & ſemp hoíem i meditulio politú:ut & de uirtutú culmenc ad uí tia de labaſ: & de uitiis alcédat ad ſublimia & nuq eu eê ſecurú: ſed ſemp metuere i tráglilitate naufragiú, ac p hoc hoíem fine peccato eê nô posſe:dicéte. Salomone: Nô é h[]o iuſtus ſup terráq faciat bonú: & non p[]ecpet Et eodé i regú libro. Necq.n.é h[]o:q nô p[]ecpet. Ac beato Daudí. Deliſta q[]st itelligit; ab occultis meis mundæ me domine: & ab alienis parce ſeruo tuo. Quia n[]o iuſtificabiſ i c[]olpecſtu tuo ois uiués. Et multa alia: q[]bus ſcripturæ plen[]ſunt. CR. Quid ergo reſpòdebis ad illud exéplú:q[]d ponit euagelíſta loánes: Scimus q ois q natus é ex deo n[]ô peccat, ſed generatio dei c[]osferuat eu: & malignus n[]ô tagit eu. Scimus quoniam ex deo fu-mus: & m[]údus totus i maligno p[]oſitus é. AT. Par pari referá, & paruá euagelíſtæ epítolá tuá ſecuſdú ſéſu tu-um docebo ſibi eê c[]otrariá. Si.n.ois q natus é ex deo:peccatú n[]ô facit: quonía ſemé eius manet i eo: & n[]ô po teſt p[]ccare:qa ex deo natus é: q c[]oféqntia idé i eodé loco loq: Si dixerimus quonía peccatú n[]ô h[]émus: ipſi nos ſeducimus: & ueritas i nobis n[]ô e[]ignoras roemihæſitas:atq turbaris. Audi euédé euagelíſtá. Si c[]ofitea-mur peccata n[]ra: fidelis & iuſtus é:ut dimittat nobis peccata n[]ra: & m[]údet nos ab oí iniqitate. T[]c ergo iu-ſti ſumus q[]do nos peccatores fatemur. Et iuſtitia n[]ra n[]ô ex p[]prio merito: ſed ex dei c[]oſſiltú miſericordia: dicé te ſaſta ſcriptura: iuſtus accufator ſui é i prípicio ſermōis. & i alio loco. Dic tu peccata tua:ut iuſtificeris. Con cluſit eni deus oíá ſub peccato:ut oibus miſereá. Et hæc hoíis ſúma é iuſtitia:q[]cqd potuerit habere uirtu-ais:n[]ô ſuú putare eê: ſed domini q largitus é. Qui ergo natus é ex deo:n[]ô peccat: iqdiu ſemé dei manet i eo, &

g

nō pōt peccare;qa ex deo natus ê;Sed qa i agro dominico dormiète p[er]familias simicus hō zizania s[up]erle
minat:Et frumèto bono dū neſcius:loliȗ ō auenaq[]p ſteriles satur nocturnus iſtererit.Ideo p[abola] ſita euageli
ci p[ri]ſſailias formidāda ê;q purgat areā:& frumèo horreis cōdito paleas u[et]orū flatibus diſp[egādas]& u[en]
das ignibus dereliqui.Vnde & i Hieremia ſcripti legimus;qd paleis ad frumèt;diſt dominus: Paleæ aita
das c[ap]iet.CRI.Dudū faciiora p[po]ſuiut te ad maiora exercerê,qd ad illud dicere potes: q[ad] q[ui]s ſi igneo
nō c[ap]iet.CRI.Dudū faciiora p[po]ſuiut ut te ad maiora exercerê,qd ad illud dicere potes: q[ad] q[ui]s ſi igneo
fus nulla ualebis arte ſubuertere;Primō poná de ueteri teſtamèto.deide de nouo. Veteris teſtaméti priep[es]
dominus p[cep]ut.Aut ſi ip[os]ſibile ê:nō ê culpa eorū;q obedi[n]ore nō p[os]ſunt:fed eius q[ip]oſſibilia p[cep]it,AT.
Saluator ad apoſtolos.Eſtote p[ſecti]ſicut p[er] ſu p[ſectus] ê;Aut,n[po]ſibile ê audi[t]ibus facere;qd'Moyſes &
dominus p[cep]ut.Aut ſi ip[os]ſibile ê:nō ê culpa eorū;q obedi[n]ore nō p[os]ſunt:fed eius q[ip]oſſibilia p[cep]it,AT.
Saluator ad apoſtolos.Eſtote p[ſecti]ſicut p[er] ſu p[ſectus] ê;Aut,n[po]ſibile ê audi[t]ibus facere;qd'Moyſes &
dominus p[cep]ut.Aut ſi ip[os]ſibile ê:nō ê culpa eorū;q obedi[n]ore nō p[os]ſunt:fed eius q[ip]oſſibilia p[cep]it,AT.
te bládiri. Cæteru diſeſuſi facile ſoluif. Et c[ui]s teſtonia ſcripturaru aliis c[ó]pauers teſtoniſis:ne ſibi p[ſu]ſan
te bládiri. Cæteru diſeſuſi facile ſoluif. Et c[ui]s teſtonia ſcripturaru aliis c[ó]pauers teſtoniſis:ne ſibi p[ſu]ſan
te bládiri. Cæteru diſeſuſi facile ſoluif. Et c[ui]s teſtonia ſcripturaru aliis c[ó]pauers teſtoniſis:ne ſibi p[ſu]ſan
te bládiri. Cæteru diſeſuſi facile ſoluif. Et c[ui]s teſtonia ſcripturaru aliis c[ó]pauers teſtoniſis:ne ſibi p[ſu]ſan
cataraſtaru tuarū. T[uc] ueritas apparebit. Id ê Xp[m] p[os]ſibilia p[cep]iffe dicetê. Eſtote p[ſecti]ſicut p[er] ſu c[ato]
ſtis p[ſectus] ê;& tamé apoſtolos n[ō]ſuſſe p[ſectos].CRI.Nō dico q[ad] apoſtoli fecerit:fed q[ad] Xp[s] p[cep]it. N[eg]
n.culpa ip[ati]ſe ê;fed eorū q[ad] audierut ip[iu]q[ad] uti[q] p[otuſſe fieri:ex iuſtitia eius q[ad] ip[aba]t agno[ci]ſ;AT.P[ub]
chre.Nolo ergo mihi dicas p[os]ſe ho[em] fine peccato ê:ſi uelit.Sed p[os]ſe ho[em] id ê:q[ad] apoſtoli n[ō]fu[er]t.
CR. T[at]ſultu me putaſt:ut audea hoc loq;AT.Licet n[ō] loq[ris]&tamé ex p[o]p[of]itiœ tua ip[la] c[ó]ſeqntia & rerum
ordie iu[n]i.Hoc loq[ris].Si.n[p]ot e[re] hō fine p[ec]catto;q[ad] ip[ot]olos n[ō]p[of]iſſet p[ic]u[u]e:p[os]ſet e[re] ſup apoſto
los h[ut]ut taceá de patriarchis:& p[pheti]ſis:quor[u]i ō lege n[ō] ſu p[ſe]tæ a[u]ſtiti:ſec[ú]du illud apoſtoli. O[em]n[pc]
caueri[et]& idig[ér] gloria dei:iuſt[ati]catis p[os]ſa dei gratiá:p re[d]eptioni[q]e ê i[Xp]o leu[que] p[o]p[of]tus deus p[
]p[ic]iatorê.CR.Hæc argum[è]tatio tortuosa ê:eccl[ia]ſiſtica p[li]ſicitatê i[ter] philofophor[u] ſpineta c[ó]clu[de]nu[m]
Quid Ariftoteli[&] Paulo? Quid Platoni & Petro? Vt ille,n[pc]e[ prices] philofophor[u]ita hic apoſtolor[u] ſuit
ſup qu[é] ecclesia domini i[tab]ili mole ſuſada:ê:qu[é] nec ip[et]u flumis:nec ulla tépeſtate c[ó]cuti[et].AT.Rhetor
[ar]is,& d[ú] mihi obi[ci]s philofophiá ad oratoru c[á]ſtra tranſc[é]dis. Ver[u] audi q[ad] idê dicat orator tuus,defi[n]
c[ó]ibus locis:domi nobis iſta nalc[ú]t.CRI.Nulla hic eloqntia ê:nullus oratoru tumor:quor[u]i definitio ê:diſc
re ad p[lu]ad[é]du acc[ò]modate.Sed paru p[ro] p[u]ro ferm[ò]e qu[er]ius ueritatê:aut domin[u] n[ō] ip[os]ſibilia p[ra]ceſſu
ut ſint i[culpa]q[ad] p[os]ſibilia n[ō] feceru[t]ia ſint n[ō] p[os]ſut fieri:n[ō] eos q[ad] ip[os]ſibilia n[ō] faciu[t]e ſed e[re] q[ad] ip[os]ſibilia
p[cep]it;q[ad] neſas diſtu: ſit: c[ó]uici iuſtitu[i]tæ.AT.Video re c[ó]tra mores tuos uehem[è]ter ê c[ó]moti;& p[er]tate a[ri]
gum[è]tari deliná[ſed paru p[er] te i[nt]errogabo;q[ad] de illo apoſtoli loco ſentias:qu[é] ſcribit ad philipp[é]es:n[ō] ga i[ta]
accep[ita]ut i[à] p[ſectus] ſu. Perſequor au[t]i c[ó]preh[é]diæ; & quo & appreſch[é]ſus ſu a[chr]ito[ra]. Fratres ego me nec di[
]arbitror c[ó]preh[é]diſſe,un[u] au[t] p[o]ſitoriu[] obliuſi[ſe]:ad ea q[uæ] p[riora] ſut me extendens:iu[x]o p[of]itiu[]
quor ad brauiu ſupnæ uocat[ò]sis dei,i chríto iefu,quot quor ergo p[ſectus] h[oc] ſapiamus;& ſi q[ad] aliter p[afiti]
hoc quoq[us] deus uobis reuelauit:& c[æ]tera:quoæ te i[ſire] n[ō] dubito;& nos breuitatis ſtudio p[ra]t[er]imus.Diu
ſe nec d[ú] c[ó]preh[é]diſſe;& nec d[ú];& nec q[u]q[ue] e[re] p[ſectu]i ſed iſtar ſagittarii ad p[of]itiu[];& ad ſign[u] iacula dirigem
qu[é] significat[ius] græci o K[ο]t[on] nom[i]tine ſagitta ad pt[é] declin[i]as altera:ip[it]u[] oſtedat ſagittariu. Et al[ien]
p[ra]t[er]itor[u] ſe ſep obliuſi[ci]t;& ad p[riora] ſep extédi: p[os] q[uæ] docet p[ra]t[er]ita neglig[é]da;& futura c[up]cendam
q[ad] hodie p[ſectu]i pu[ta]uit:du ad meliora & p[riora] extédiſt: cras ip[ſectu]i ſuſſe c[ó]uicat. At[q] ita p[ro] ſingulos gr[ue]
dus: d[u] n[u]q[ue] i[ſt]atiœ: ſep ſed p[er] curſu ê ip[ſectu]i doceat q[ad] ho[ies] pu[tab]amus e[re] p[ſectu]i fol[q]p[]e p[ſecti]oem & u[er]
iuſtitiá dei t[atu] u[ir]tutibus coaptáda:ic[am] p[of]itiu[] i[qt] Perſequor ad brauiu ſupnæ uocat[i]o[s] dei i[chr]ito[re]
su. O apoſtole Paule i[n]gnoſce mihi:q[ui] hom[ú]culo mea u[it]ia c[ó]ſitéri.Si audacter i[ter]rogemus dicis te necd[ú]
accep[iffe;&] necd[ú] e[re] p[ſectu]i;& p[ra]t[er]itor[u] ſep obliuſi[ci]t;& ad p[riora] te extendi:q[ui]o
m[ò] p[os]ſis occurrer i refurre[ct]iœ moru[tor]u[];& c[ó]ſeq brauiu ſupnæ uocat[i]o[s];& quo ſtati iſers quoted
go p[ſecti] hoc ſapiu[s] ſiu[e] ſapiu[s] diuerſa,n[unt] ex[é]plaria,& q[ad] q[ap]i[u]s ſiu[e] ſapiu[s] nos e[re] p[ſectos]:c[ó]p[he]diſſe
q[ad] n[ò] c[ó]p[he]diu[s];accep[iffe q[ad] n[ò] accep[ius];e[re] p[ſectos] q[ad] n[ò]du p[ſecti] ſumus: Quid ergo ſapiu[s] ímo q[ad] ſep
re debemus p[ſecti] n[ò] ſumus: ip[ſectos] nos e[re] c[ó]ſiteri: & necd[ú] c[ó]p[he]diſſe:necd[ú] accep[iffe:Hæc e[re] h[ó]s[ura]
ſapia ip[ſectu]e e[re] ſenſo[le]. At[q] ut ita loq[er] c[ú]ctor[u] i carne iuſtor[u] ip[ſecta] p[ef]ctio e[re]. Vnde & in p[er]uibiis loq
mus ad i[te]lli[g]édá iuſtitiá u[er]a: N[i]ſi.n.e[re]t & fal[ia] iuſtitiá:n[u]q[ue] dei u[er]a iuſtitiá dicere[re]. Et i[eo]d apoſtolu[] loco
ſeq[et]: Et ſi q[ad] aliter ſe[ti]tis;& hoc uobis deus ſuelauit. Ré nouá audio,q[ad] paulo áte dixerat:n[ò] ga iá accep[ita]
qa iam p[ſectus] ſu. Et uas elect[i]o[s] q[ad] c[ó]ſidétia hitáti i[ſe] chríti audebat loq;an expim[è]t[u] q[rit]sis eius q[ui]
me loq[e] xps;& tamé p[ſic]iter fateba ſe n[ò] e[re] p[ſectu]i.n[u]c[u]o q[re]d ſibi p[pp]rie denegabat mitti i[que] turbamaii
gitq[ue] c[ú] c[æ]teris: & ait quotquot ergo p[ſecti] hoc ſapiu[s]. Sed q[ad] r[ó]e hoc dixerit exponi i[ſeq]ntibus. Hoc iqt
ſapiu[s] q[u]olumus fec[ú]du humanæ fragilitatis modul[u] e[re] p[ſecti]necd[ú] nos accep[iffe:necd[ú] c[ó]p[he]diſſene
du e[re] p[ſectos]& qa necd[ú] p[ſecti] ſumus; & forſitan aliter ſapiu[s] q[ad] p[oc]it u[er]a & p[ef]cta p[ef]ctio e[re]; q[ad] aliter ſapi
mus & aliter intelligiu[s] q[ad] h[et] f[ic]ia,& hoc nobis deus reuelauit:ut p[ec]mur c[ú] David:atq[ue] d[ic]aus. Reuea
oculos meos;& c[ó]ſiderabo mirabilia d[le]ge tua. Ex q[u]o p[ic]u[u]e ê:duas i[ſcripturis] f[à]ctis e[re] p[ſecti]o[ſes]: duq[ue]
iuſtitiæ;& duos timores, prima p[ſecti]o[m] & ic[ò]parabile ueritatê p[ef]e[taq]; iuſtitiá dei iu[rt]utibus coaptáda.
Sec[ú]da au[t] qu[æ] c[ó]petit ni[ra] fragilitati:luxta illud q[ad] i p[almis] dic[if]: N[ò] iuſtificabif i[que] conſpectu tuo o[si]u[er]
u[es]:ad ea iuſtitiá;q[no] c[ó]parati[oe]:fed dei ſci[è]tia dicif: e[re] p[ſecta],lob quoq[us] & Zacharias & El[í]afeth iuſtio
[du] ſunt fec[ú]du e[ra] iuſtitiá q[ad] p[os]ſit i[ne] iuſtitiá ali[gn]do mutari; & n[ò] fec[ú]du illá qu[æ] nunq[ue] mutari p[oti]& q[ua]

diciſo Ego ſum:& nò mutor,& hoc è q apſolus alio loco ſcribibeEt n.n.ò ſe glorificandù qd'glorificatuſ eſt
ppter excellentè gloriá, q uicelicet legis iuſtitia ad còparationé euageliæ gratiæ nò uideat eè iuſtitia. Si.n.
ait qd'deſtruif gloriuſ è, multo magis qd'pmanet:erit in gloria. Et iterù ex pte ſimus.& ex pte pheſtãus.
Cù aŭt uenerit qd'pſectù è:deſtruéſ illa:q ex pte ſunt. Et uidemus nùc p ſpeculú i enygmate:unt aŭt facie
ad facié.Nùc cognoſco ex pte:tuc cognoſca:ſicut & cognitus ſum,ut i p[almis] Mirabilis ſaſta eſt ſcia tua ex
me:côſortata è;& nò potero ad eà.Et iterù exſiſtabá cognoſſre:hoc labor è in còſpectu meo:donede itroè
i ſáctuariù;& i ſelligá i nouſilimis eorù, Et i eodeſ loco, ut iumétu ſactus ſú apud te:& ego ſemp tecú. Et Hie
remias. Stultus ſactus è ois hò a ſcia. Et idè Paulus apſolus. Fatuú iqt dei lapietius é hominibus. Et multa
alia:quaſ ſtudio breuitatis omitto. CRI. Argute mi Attice:memoriterq dixiſi. Sed labor tuus: & multiplex
telſtioniorù replicatio meæ pti p[ic]ſit.Nec q.n.ego hoiem deo còparo:ſed aliis h[oh]ibus:quorù collatiõe q flu-
diù dederit:pòt eè p[ec]ſectus. Ac p hoc qndo dicit: Hò pòt eè fine peccato:ſi uoluerit:iuxta menſurà h[oh]is:non
iuxta méſurà dei dicit:maieſtatis cuius còparatiõe nulla creatura pòt eſſe p[ec]ſa, AT, O Critobole h[ae]c me-
morás mecú facis. & ego.n.hoc ſentio: nullá creatura ſecúdu erúa còſumatáq iuſtitiá poſſe eſſe p[ec]ſa. Cæ-
terú aliú diſerre ab alio:& diuerſas eè i h[oh]ibus iuſtitias. nullá dubiú eè i uel maióre eè aliú uel minoré. & ta-
mé ſecúdu ſtatum & méſurà ſuá poſſe iuſtos noiari:q aliorú còparatiõe non iuſt funt. Verbi gratia Paulus
apoſtolus uas electiòis:q plus oibus apoſtolis laborauit:utib apſus erat:q ſcribés ad Timotheú Certamé bo
nú certaui:cur ſum còſumaui:ſidé ſeruaui:de cætero reſpoſita eſt mibi corona iuſtitiæ:qua reddet mihi domi
nus in illa die iuſtus iudex.nò ſolú aŭt mihi:ſed oibus q diligú aduentú eius. Iuſtus erat & Timotheus diſci
pulus eius & imitator:qué docet qd agere debeat;& qué modú tenere iuirtutú. Putamus ne una & eàdem. in
utroq: ſuiffe iuſtitiá: & nò plus h[ire] meritorú eúq plus i oibus laborauit? Multæ máliſones ſút apd patre: q
& merita diuerſa: Stella a ſtella diſſert in gloria. & in uno eccleſiæ corpe mébra diuerſa funt. H[et] ſol fulgore
ſuú. Luna quoq noctis tenebras téperat. & qnq: ſidera alia q uocátur errátia:diuerſis & curſibus & lúinibus
cælú pagrat. Innuérabiles ſút alieà ſtella:q[as] micare i firmaméto cerniùs. In ſingulis diuerſa funt lumina. & ta
mé in ſua unaq[ua]q p[ec]ſa eſt. ita d[ú]taxat ut còpatö maiors p[ec]ſiòe careat. In corpore quoq cuius mébra
diuersa ſut:aliud oculus:aliud máusialidu pes agút. Vnde & apoſtolus dicit. Nò p[ot] oculus dicere mâui: nò
sé còcuti: & mihi neſcaſtura. Aut ite:q caput pedibus: nò deſidero opam ufam. Núgd oés apoſtoli: núgd oés p[eh]taet:
núgd oés magri:núgd oés cúctas h[é]nt uirtutes:núgd oés d[ó]atoqes h[é]nt faíta:tu:núgd oés liguis loquuic:q nú
gd oés i[er]tpat:q æmuláini d[ó]a maiora. Oia at h[ae] opa: unus atq[u]e id[é] p[u]s:diuìdés p[ria] uniciuq: put uult.
In quo diligeret atre:q nò d[ix]erit: ſecu:du q[u]n unuq[da]q mébq: cupit:ſed ſecúdu q[u]p[er] uult p[u]s. Nec q.n.di-
cere p[ot] uas figulo ſuo:q re ita uel ita me ſecili:q Aut nò h[é]t ſigulus ptaté de eodeſ luto, aliud uas ſacere in ho
not[é]i aliud in còtumeliá. Vnde còſequéter adiecit. æmulamini dona maiora. In ſide & induſtria plus cæteris
charifi matibus h[ere] mereamur: melioré:q simus iis:q còpatö níri in ſecúdo uel tertio gradu poſiti ſút. In ma
gna domo uafa diuerſa ſut:talia aurea:alia argétea:æna: ferrea: ligneaq. Et tamé ſecúdu modulú ſuú:cú æne
um uas p[ec]ſecti ſut: còpatö argéti uafis:q p[er] ſecti d[ic]í. Rurſuq[as] argéteu aurei collatiõe deterius eſt. Atq[u]o
hoc nùd filí diuicé còparé:q p[ec]ſa & p[ec]ſa ſut oíia. In agro terræ bonæ ex una ſeméte tricenarius & ſexagena
rius:& c[é]tere narius fructus exoríq p[er]ſis nùeris iudica: iparé è qd'naſciq. Et tamé in ſuo genere p[ec]ſa ſunt fin-
gula. Eliſabeth & Zacharias quo telſionio quali ipenetrabili uteris clypeo nos docere poſſút:quato inferio-
res ſut beatæ Mariæ matris ſanctitate: quaſe còſciëtia in ſe hitantis dei ſhibere p[clamat]. Ecce.n. ex hoc
beatæ me dicét oés generatoqes. Quia ſecit mihi magna:q potés eſt:& ſanctú nomé eius. Et miſericordia eius s a pro
genie i p[gen]ies timé tibus cù. ſecit potétiá in brachio ſuo. In quo aíaduerte:q beatá ſe eè dicat:nò p[ap]prio me
rito atq[u]e uirtute:ſed dei in ſe hitátiſ cleméta. Ip[er] quoq loánes:quo maior nò ſuit inter natos mulie:q paré-
tibus ſuis melior eſt. N[ò]n. ſolú h[oh]ibus: ſed & angelis telſionio domini còpat. Et tamé q cúctis h[oh]ibus erat
maior in terra: minimo in regno c[æ]log: minor ſuiffe p[he]ſe[et]. Quid miq: in collatiõe ſanctq: alios eè meli-
ores:& aliós inferiores: cù ecòtrario hoc liqde intelligi p[os]ſit. Ad Hieruſalé d[í]que multæ p[ec]catorú erat c[ó]
ſoſia uulneribus. iuſtificata eſt Sodoma ex te:nò q Sodoma p[er] ſiuſa ſit: qua: in æternos collapsea cineres au-
dit. Per Ezechiel Sodoma reſtitueſt in antiq:is:q c[ò]patöe ſceleratoris. Hieruſalé h[ae]c iuſta uideat: illa.n.
dei filí abu:da:ti panis: & p[u] luxuriæ magnitudiné exceſſit modú libidinis. Publicus in
euageliq p[u]ctiebat p[ec]ſus:q[ui] theaug: cogitationú p[es]imaru:q & c[ò]ſciëtia delictorú oculos nò audebat
tollere; ſupbiétis Pharifei collatiõe ſit iuſtior. Et Thamar ſub p[é] meretricis fallit iuſda. Et ip[ius] ſína q dece-
ptus eſt: m[ere]c: audire, iuſtificata eſt Thamar: magis q[ui]o. Ex q[ibus] oibus approbat:nò ſolú ad còparationé
diuina:maieſtatis hoies nequaq: eè p[ec]ſectus: ſed ne angeloq: qd[é] & cæterog: hoium:q iuirtutú culmia c[ò]ſcen
derút:cù & tu q melior es alterius collatiõe: qué p[ec]ſectù è eè m[of]trauereis: rurſu ab alio te p[eu]nte uincaris:ac p
hoc n[ò]h[é]as uerá p[ec]ſctioné: qua: q[ui]e p[ec]ſa ſit: nullá re indiget. CR. Et quo m[ò] Attice ad p[ec]ſioné diuius ſer-
mo puoCAT: AT. H[ae]c r[ó]e q d[ix]iut ſecúdu vires n[á]s unuq[da]q q[r]tu ualuerit extéda:q. Si quo m[ò] p[os]ſit p[uen]i:
& c[ò]præhédere brauiu ſupnæ uocatiòis. Deniq[us] oipotés deus cui docet apoſtolus, iuxta diſpèlationé carnis
aſſuſtæ: q biiciédu filíi:ut fit deus oíia i oibus: p[ic]pucie d[mo]ſtrat: ſibi cúcta eè ſb[ie]ccta. Vnde & Propheta ſubie
c[ion]é ſui i fine p[es]umit dicés. N[ò]ne deo ſoli ſubiectá erit aíia mea:ab ipſo.n. è falutare meu. Et qa:n corpe ec-
cl[é]ſiæ caput chriſtus eſt: quibulſá adhuc repugnátibus mébris: uide:q corpus quoq capiti n[ò]e eè ſb[ie]ctu. N[áq]
ſi paritur unu mébq: c[ò]patiun:q oíia. & totú corpus dolore unius mébri crucla:ſ. Quod d[ico]na:ta maniſestius
fiét: q diu h[é]mus thelaurú iſtu in uafis ſiſtibus: & fragili carne circúdamur: imo mortali & corruptibili. Be
atos eè nos credimns:q in ſingulis uirtutibus: p[rt]ibuſq[us] uirtutú: deo ſubiecti ſumus. Cú aŭt mortale hoc idu-
tú fuerit iuſortalitate: & corruptiuú hoc in corruptöe uelſitú: & abſorpta mors fuerit in Chriſtu iuitoria: tunc

g ii

["deus erit oia in oibus. Vt nō fit tātū in Salomone fapiētia: in Dauid aí máfuetudo: in Heliā & Finees zelos: in abrahā fides in Petro cui dictu eſt: Simō joānis amas me: pſeſtá dilectio, in electionis uae ſtudiu plicādi: Et in cæteris: uel bina: uel trina: Sed totus i cūctis fit: & oi utirtutū choro: ſancto: g: nuerus gloriſe: & fit deus oia in oibus. CR. Nullus ergo ſancto: g: iq diu in ifto corpuſculo eſt: cūctas pōt hre uirtutes: AT. Nullusq: nunc ex parte, ppheramus: & ex parte cognoſcimus. Nec n. poſtunt oia e: e in omnibus hominibus: quia non eſt: imortalis filius hois. CRI. Et quō legimus: Qui una habuerit: oés uſ hère uirtutes: AT. Participatiœ: nō eſt: pprietate. Necesse eſt, n. ut ſinguli excellāt in quibus ſá, & tamé hoc qd' legiſſe te dicis: ubi ſcriptú fit neſcio. CRI. Ignoras hác philosop荷 e: e ſi nam. AT. Sed nō apofto log: Nec q. n. mihi curæ e: qd Ariftoteles: ſed qd Paulus doceat. CRI. Obſcro te. Nōne Iacobus apoftolus ſcrift: iq in uno offederit: e: e oium eū reú: AT. Ipe locus ſe interſta: Nō, n. dixerat unde coepat disputatio, q diuited pauperi in honore: puperiter: reus eſt aduſlie. Nii uel homicii. In hoc, n. delirat ſto pria cōtedentes e: e peccata. Sed ita quoq q dixit: nō mæchaberis: dixit & nō occides, q: & ſi nō occides: mæchaberis aŭt: factus es tráſgreſſor legis: Leuia cú leuibus & grauia cú grauibus cōpan: Nec ferula dignu: uitiu gladio uindicādu eſt: nec gladio dignu ſcelus ferula coercédu m. CRI. Eſto ut nullus ſanctorú oés uirtutes hēat: hoc certe dabis, in eo qd' pōt facere: ſi fecerit: e: e p[ſe]ſtú, AT. Nō tenes qd: ſupra dixeri? CRI. Quidna illud eſt: AT. Perfectú e: e in eo qd' fecit: & ipſe]tú in eo qd' fecerit: Nō ſenes qd: ſupra dixeri? CRI. Quidna illud eſt: AT. Perfectú e: e in eo qd' fecit: & ipſe]tú in eo qd' fecerit: e: q: a ſo nō fecit: p[ſe]ſtú potuit. CRI. Sed ſicut p[ſe]ſtus eſt in eo qd' fecit: qa facere uoluit, ita & in eo p qd ipſe]tus e: qa nō fecit: p[ſe]ſtú e: e potuſſe: ſi facere uoluiffet. AT. Quis, n. non uult facere: qd' perfectú e: e? Aut gs nō cučtis cupiāt flore]t uut e: e potuſſe: ſi facere uoluiffet. AT. Quis, n. non uult facere: qd' perfectú e: e? Aut gs nō cučtis cupiāt flore]t uut e: e potuſſe: & p[ſe]ſtus e: qd' perfectú e: e? Aut gs nō cučtis cupiāt flore]t uut e: e potu

obtinêtê doctrinæ fidelê sermonê:ut possit exortari i doctrina fana.Et còtradicêtes coarguere:ut diuerfarú si

pforanú uaria præcepta nunc fileá:circa mâdata êpi me tenebo. Vult certe deus tales eſse epícopos:fiue præbyteros:íles uas electiòis docet. Primú qd' dixit. Irreprehéhébilis:aut nullus:aut rarus. Quis é.n. qd' qli in pulchro corpore:aut neuú:aut uerucá habeat. Si.n.ipse apoltolus dicit de Petro:q. nô recto pede iceſterit in euâgeliu eritate.& i tantú reprehéhébilis fuerit:ut & Barnabas adduſtus fit i éadé: simulationé:qs idignabitur id ſibi denegarit:q' priceps apoftolorú nô habuit:Deide unius uxoris uirú ſobriu:puudicú;ornatú:hoſpitalé:ut reperias:illud certe qd' lequiq Διακάτι κον: qui possit docere:nô ut íterpretæ: latina simplicitas: docilé:cú cæteris uirtutibus difficulter iuenies,uinolentu quoq: & pcuſloré;& turpis lucri cupidú: repudiat apoltolus:& pro his cupit máfuetú;abq. iurgio:line auaritia.Et ut domú ſua optie regat. Quodq. uel difficiillimú eſt:ut filios hâté ſubieſtos cu oí pudicitia.Nô.n.sufficit ppriá hère pudicitia:níſi eá filioq: & comitú ac miniftrorú puduo decoſe Dicête Daudí.Ambuláſ in uia imaculata hic mihi miniftrabat.Côſideremus quou q. συντασι nuditio pudicitia filios hêntê ſubditos in oí pudicitia:ut non ſolú opeſed fermone quoq;& nuti bus ſe abſtineat ab ſpudiciiis.Ne forte illud ícidat Heliq certe icrepauit filios ſuos dicés.Nolite filii mei no lite:nô boná famá audio ego de uobis,Corripuit;& punitus eſt:qa nô corripere debuit:ſed abiicere.Quid fa ciet q gaudet ad uitiá:q emédare nô audet:q còſciétiá ſua metuit:& qd' cúctus populus clamitat:nelcire ſe simulat:Quodq. lequiq Διανεφούτων ut etiá a nullo accufe:ut boná opinioné ab iis q foris ſunt habeat;ut etiá maledictis aduerſariòs careat.Et quibus doctrina displicet:placeat cøuerfatio.puto q. nô facile fit reperire:maſieq illud:ut potés ſit aduerſariis reſiftere:& peruerſos opprimere,& ſuperare doctrinas,ut nô neophytus epícopus ordineſ;qd' uidemus noſtris têporibus p ſuma eligi iuſtitia.Nequaq utiq apoltolus ne yefuiterat:fed baptímu uetera peccata còſcindit.Nouas uirtutes nô tribuit.Dimittit & arcet.Et dimiſſo ſi laborauerit pímia pollicef:Aut nullus inſg aut rarus eſ q oíá hâté quæ habere debet eips. Et tamé ſi unú uel duo de catalogo uirtutu épi cuiq defuerint.nô tamé iuſti carebit uocabulo.Nec ex eo dánabíq qd' nô hét, ſed ex eo coronabíq qd' poſſidet.Oíá.n.hére & nullo indigere uirtutis eius eſt q peccatú nô ſecit,nec dolus inuétus eſt in ore eius,q cú maledicere: nô maledixit,q còſtender uirtutú còſcientia loquebaf. E cce uenit princeps műdi huius. & in me inuenit nihil.Qui cû eét in forma dei nequaq rapiná arbitratus eſt æq. lê ſe eé deo.Sed ſe exinaniuicht forma ſervi accipiéſ; & factus eſt obediés uſq: ad morté:& morté crucis,Propte rea donauit ei deus nomé ſup oé nomé.Vt in noie leſu fleſtát genua cæleftia terreftria & inferna.Si ergo in una epícopi píona pauca præcepta aut nequaq aut difficulter iuenies:qd facies de omni hoíeq cúcta de bet iplere mâdata.Et ex corporalibus côſideremus ipiritalia.Alius uelox pedibus:ſed nô fortis manu,ille tardus inſeffu:ſed ſtabilis in plio.Hic pulchra hét facié:ſed raucæ uocis eſt,alius tetra:ſed dulci modulatôe cantat. Illú ingenioſu ſed obliuioſu.Huc memore:ſed tardi uidemus ingenii.In ipſis còtrouerſiin qbus quòdam pueri ſufimus:nô oës ſuliliter uel in poſtimis:uel in narratioribus:uel in exceſſu:uel in argumêtiaut exé plúor copiár epilogog: dulcedine ſe agút.Sed eloquétiæ ſuæ alia atq. alia in pte diſſimiles ſút.De uiris ma gis eccleſiātis loquor. Multi ſuper euâgelia bene dixerút.Sed in explanatîo apofoli impares ſui ſunt.Alii cú inſtruméto nouo optime ſenferút;in p[almis & ueteri teſtaméto muti ſunt.Hoc totú dico:q. nô oíá poſſumus oës.Raruſq. aut nullus eſt diuítu:q in oi ſubſtantia ſua paria uniuera poſſideat.Poſſilibia pêcit deus:& ego fateor.Sed hæc poſſilibia cúcta ſinguli hère nô poſſumus.nô ibecillitate naturæ:ne caluníá facias, ſed aí laſſitudine q cúctas ſimul & ſemp nô poſſit habere uirtutes,qd' ſi & in eo arguis creatoré:qre te talem còſiderit:q deficias atq. laſſefcas,dicá iteſ:maior erit rephéſio:ſi eu uolueris accuſare:quare te deu nô ſecerit.Sed ſi dices:ſi nô poſſú;ergo peccatú nô habeo:habes peccatú:qre nô feceris:qd' alius potuit facere.Rursumq ille:cuius tu còparatióe deterior es:uel tui í alia uirtute:uel alterius:erit collatióe peccator.atq. ita ſit:ut quécúq primú putaueris:minor ſit eo:q ſe in alia parte maior eſt.CRI.Si nô pôt hô eſſe fine peccato:quio Iudæis ſcríbit apoltolus:Eu q potés eſt còferuare uos fine peccato:& còſtituere ante côſpecú di gloriæ ſuæ ima culatos:quó telionio còprobat:poſſe hoíem eé fine peccato:& maculá nô hère:AT. Non ítelligis q poſſorieis.Necq.n.hô pôt eé fine peccato:qd' tua hét ſentítia:ſed pôt:ſi uoluerit deus:hoíem ſeruare fine peccato: & imaculatú ſua miſericordia cuſtodire.Hoc & ego dico:q cuncța deo poſſilibia ſunt.Hôi aút nô qgcqd uolu erit poſſible eſt.& maxie id eé q nullá legeris hère creaturá.CRI.Nô dico hominé eſſe fine peccato:qd' tibi forſitan ipoſſible uideaf, ſed poſſe eé ſi uelit.Aliud é.n.eé:aliud poſſe.Eſse qrit exéplú:poſſe oſtendit íperii ueritate.AT.Nugaris:nec meminíſi illius puerbii,actú negas;& in eodé cœno uolutaris,ímo lateré lauas; p quo nihil aliud audies:níſi hoc:qd' oibus patet:Ré te uelle firmare:quæ nec eſt:nec ſuit: & forſitan nec ſutu ra eſt. Atq. ut ipſo uerbo utar:& ſtultitiá aſſiſtate,i.ícôſiſtétis argumêtatois oſtédá:eſſe poſſe te aio dicere:qd' eé nô poſſit:hoc.n.qd' propoſuſiti:poſſe hoíem fine peccato eé ſi uelit:aut uerú eſt:aut falſú é.Si ueſ eſt:ofté de gs fuerit.Si falſú:qgcqd falſú eſt:nunq fieri pôt.Veg. hæc quafi exploſa taceant: & in ſcriniolis uſis muſſi tét publicá facié formidáta.Tráſeamus ad alia:in qbus ppetua oratione utédu é.Ita dútaxat ut héis potestá té reſfellédi:& quaerédi: si qd uolueris.CRI.Audiá patieter:nô.n.dicá libéter,& mirabor ingeníu: cuius magis ſtupeo fallitaté.AT.Vtrú falſa ſint an uera:quæ dicturus ſum:cú audieris:túc.pbis, CRI. Loquere ut uis,mihi decretú eſt:ſi reſpôdere nô potuero:magis filere q mêdacio acgeſcere.AT. Quid intereſt utru te ta cétéan loquété ſuperé? Et iuxta Protei fabulá:Vigiláté capiá an dormiété? Cum dixeris:quæ uolueris:audi- es q neqgú uelis, Veritas.n.laborá pôt:uinci nô pôt.Libet ſentétias tuas parúp diſcutere;ut intelligát ſeſtato res tui q diuinú in te mirent: ingeníu.Dicis fine peccato eé nô poſſe:níſi q cſiétia legis húerit:pd q'd magnam parté xpianoq excludis a iuſtitia,& q pôdicator es iſpecátiæ:oës pprie peccatores eé pnúcias.Quotus.n.qcqd chríſtianog. hét legis scientiá;quam in multis doctoſibus eccleſiæ:aut raro aut difficulter iuenias? Verú tu

giií

["tâtæ es liberalitatis;ut fauorè tibi apud Amazonas tuas cœcilies. Vt in alio loco scripseris:scietiâ legis et feceriminas hère debere;cû apolbolus doccat eê tacedù mulieribus in eccleſia;& ſi quid ignorat domi viros juos debere cœſulere.Nec ſufficit tibi dediſſe agmini tuo ſciam ſcripturarùnifi earu uoce & cÆricis delecteris lú debere cœſulere.Nec ſufficit tibi dediſſe agmini tuo ſciam ſcripturarùnifi earu uoce & cÆricis delecteris lú

eit: fed repente mutaris in toicuï;& de Zéonis nobis tonas supeircilio, Ixxiii. Chriftianu illius debere eê patie
tiae: ut fi quis fua auferre uoluerit; gratanter amittat. Nône nobis fatis eſt patienter perdere; qd hêmus: niſi
violéto atq. raptori agamus gratias;& eû cûctis benedictiōnibus pſequamur. Docet euangeliu ei; qui nobi-
ficum uelit iudicio côtendere; & per lites ac iurgia auferre tunicá: etiam palliu eê cedendu? Non præcepit: ut
agamus gratias; & læti noſtra pdamus, hoc dico: nô q aliquid ſceleris i hac ſentétia ſit, ſed q ubi? mediocria
ut p[er]bōλiκωs træſas & magna ſeſteris. Vnde adiúgis gloria ſueſti & ornametōg deo eê cōtrariá. Quæ ſút
rogo inimicitiæ côtra deu: ſi tunicá habuero munditi: ſi epi copus; p[ſ]bacteri; & diaconus; & reliquius ordo
ecclesiſticus in adminiſtratōe facrificio; cādida uſte, p[ec]ſerit. Cauteu clerici: cauete m[ō]achi: uidiuæ & uir
gines; p[ic]litamini: niſi forſidas uos atq. pánofas uulgus ap[ex]erit. Taceo de hoibus ſæculi: quibus aperte bel
lum indicitur. Et inimicitiæ côtra deu: ſi p[ic]ioſis atq. nitétibus utan[ex] ſuuii, clxiii. Audiamus & cætera. Ini
micos ut proximos diligédos; ſtatig oppreſſurus grauſſimo lethargo ponis. & dicis. clxi. Inimico nunq eſſe
crendenu; qd fibi eê cōtrariu etiá me ſilente; p[ic]puciu eſt. Sed dices utruq uocibus ſcripturæ cōtineri: nô aíad
uertés quo ſenfu in ſuis locis dicta ſunt. Præceptu eſt mihi: ut diligá inimicos; & oré pro p[ec]utoribus. Nû-
quid iuſt uſt ut ita diligá qualiſ proximos; & cōſanguineos & amicos: ut inter æmulu & neceſſariu nulla di-
ſtantia ſit. Si inimicos diligo q[ui]p[ós]iam: amicis quid amplius exhibebo? Aut ſi hoc dixeris: illud tacere debue
dras: ne cōtraria ſibi in eodé loco dicere uidearis. Inimico nunq eê credédu. Sed quomô diligatur inimicus &
lex docet, lumétȗi aduſarſi ſi ceciderit; ſubleuádu. Et apoſtolus: Si eſuerit inimicus tuus: ciba illu, ſi ſituerit
da il[ui] potu. Hoc n. faciens carbones ignis cōgrægabis ſuper caput eius. nô in male diſtû & cōdénationem: ut
pleriq exſiſtimat: ſed in correctione: iire ſutre ctioné; & plenitudiné: ut ſupatus beneficiis odii igne: excocto ſri
gore caritatis: inimicus eê deſiſtat, cxxiii. addis p[er]trea: regnú cælog; etiá in teſtaméto ueteri ſi promitti. P[os]ſi
teſtimonia de apocryphis; c[ui] per p[ic]puciu ſit regnum cæloru primu in euangelio p[dc]ari car per loa[n]em Baptíſa
& dominú Saluatoré & apoſtolos. Lege euangelia, Ioánes Baptíſa clamat in deſerto: P[œnit]etiá agite, appro-
pinquabit enim regnú cælog; & de Saluatoré ſcriptu eſt. Et eo tépore cœpit p[dc]icare & dicere: P[œnit]etiá
agite, appropiatibut, n. regnú cælog. Tu aŭt nos Manichæos uocas; cur legi euageliu p[er]ſentes: in illa uóbrá;
in hoc ueritate eê dicamus; & nô intelligis ſultitía tuá íprudentiæ copulatá. Aliud eſt dáne[n] legem: qd Ma
nichæus faciati: aliud legi p[er]ſere euageliu; quæ apoſtolica doctrina eſt. In illa n. ferui: in hoc p[ſ]ens domíus lo
quitur, Ibi, p[ri]mittitur; hic ip[le]ſ, Ibi initi: hic p[er]ſocte eſt. In illa opege: ſüdamēta: iaciu[n]e: hic fidei & gratiæ cul
men i[po]nitur. Hoc poſuimus: ut egricii p[e]ceptoris doctria moſtre[ſ]. Centefimus titulus eſt poſse hojem ſi-
ne peccato eê; & dei mádata facile cuſtodire i ſuelit, in quo abude diſtû é. Cunq[ui] ſe imitatoré: imo expletore
operis beati martyris Cypriani iſcribétis ad Cyrinu eê ſateaf: nô intelligi ſe in eodé ope dixife cōtraria, ille i
liii. titulo tertii libri ponit: nemine ſine forde & fine peccato eê. ſtatimq[ui] iungit teſtimonia: in quibus ſcriptu
eſt apud Iob. Quis n. mûdus a fordibus: ne ſi unus etiá diei ſit uita eius in terra? Et in p[ſ]almo. I. Ecce in iniqu
tatibus c[œ]ceptibut, n. regnú cælog. Tu aŭt nos Manichæos uocas: et legi euageliu n[ò] ha bemus: n[ò]s ip[ſ]os decipimus; & veritas in nobis n[ò] eſt. Tu ex diuſo[er] aſſeris: poſſe hominé fine peccato eê. Et
ut hoc uerit dixife uidearis; ſtati iungis. Et dei mádata facile cuſtodire: i ſuelit; quæ aut rarus: aut nullus im
pleuit. Si, n. facilia ſunt: debét a pluribus cuſtodiri. Sin aŭt ut cōcedamus tibi: rarus q[ui]g[ui] ea explere p[ò]t: mani
ſeſt u[ſ]t e[ſ] c[ui] difficile; qd'aru eſt, atq. ut hoc augeas; & magnitudiné tuæ uirtutis oſtedas: quod. f. de bono c[œ]
ſciétiæ the ſauro eruſtare conaris: P[onis] in titulo. cxxiii. Nec leuiter quidé eê peccandum. Et qd ſit hoc leui
ter: ne forte i ope te aliq[s] dixiſſe exſiſtimare: adneſtis. cxxxi. Malu uero nec cogitadu: neq[ui] illius ſentétiæ re-
cordaris: Delicta q[ui] ſi telligit: ab occultis meis mûda me domie: Et ab alienis p[ce]feruo tuo. Cû ecclesia etiam
e: quæ p[er] ignorantiá delinque mus; & fola cogitatione peccamus: delicta eſſe ſateaf. In tantu ut hoſtias p[er]
re iubeat offerrit; p[ò]tifeſq[ui] p[er] cunto populo deprecáſte: pro ſe offerat uiſtías: q[ui] certe n[ù]q[ui] p[er] aliis iubereſt
offere: niſi iuſtus ip[le]ſe eſſet. Nec rurſum pro ſe offerre: ſi peccato careret ignorantiæ ſcilicet. Nunc mihi latif
ſima ſcripturaru p[ſ]tacia pagranda ſut: ut doceá errorem & ignorantiam eſſe peccatu, Obſecro pro: nonde legi
ſt: q[ui] uiderit mulieré ad c[ó]cupiſcendu[n]iam mœcchatus e é a[ui]n corde ſuo. Non ergo ſolus aſpectus & incétua
uitioru reputan[ſ] in peccatu: ſed ea quibus attribuimus aſſenſu. Aut, n. uitreare poſſumus malá cogitationem,
& c[ó]ſequeſter poſſumus carere peccato. Aut ſi uitreare non poſſumus: reputan[ſ] in peccatu; qd' caueri non p[ò]t;
Callide q[em]dum argumétaris: ſed n[ò] i[telligis] argumétationé tuá côtra ſanctas ſcripturas facere. Volunt. n. clo-
qa ſcripturaru etiá ignorantiá habere peccatu. Vnde & Iob offert hoſtias p[er] filiis ſuis: ne forte p[er] ignorantiá i
cogitatió[e] peccauerint. Et q[ui] ligna cedit: ſi ſecuri ac ferro fugtente de ligno h[ui]o fuerit occiſus: p[ere]gare iubeſt ad
urbem fugitiuoru: & ta diu ibi eê; q[ui] diu ſacerdos maximus moria[ſ]. i. redimaſ fanguie Saluatoris. Aut in do
no baptíſmatis: aut i p[œ]nitétia quæ imita[ſ] baptíſmatis gratiá: p[er] ineſſabilé clæmentiá Saluatoris: q[ui] non uult
perire qu[é]q[ui] nece[ſ]delet[ar] mortibus peccatoru: ſed ut & c[ou]ertan[ſ]: & uiuát. CRI. Rogo: quaé e íſta iuſtutiaut
i peccato tenear erroris: cuius reatu n[ò] habet c[œ]ſciétia. Nefcio me peccasse: & eius rei q[ui] neſcio: p[œ]nas luo. Et
q[em]d plus faciá; ſi ſponte peccauero. ATTI. A me ſentétiæ & diſpoſitionis dei caufas regris: R[el]pondebit ſtul-
tæ itérrogationi tuæ liber ſapientiæ. Altiora te ne quaſſeris: Et fortiora te ſcrutatus ne fueris. Et alibi. No
li eſſe ſapiés multu: Et noli argumétari plus q[ui] oportet. Et i eodé loco. In ſapiétia & i ſimplicitate cordis quæ
xite deu. Ac ne forte huic uolumini contradicais: audi apoſtolu[] euangelica clágenté tuba. O altitudo diuita-
rú ſapiétiæ & ſcientiæ deiq[ui] inſcrutabilia ſunt iudicia eius; & inueſtigabiles uiæ eius. Quis. n. cognouit ſen-
fum domini? Aut quis confiſiarius ſuit eius? Iſtæ ſunt quæſtiones: de q[ubus] & in alio loco ſcribit. Stultas aŭt
& ineruditas quæſtiones deuita: ſciens quoniá lites generát. Et Eccleſiaſtes: de quo certe libro nulla eſt am-
biguitas: Dixi inquit ſapiés efficiar; & ip[la] longe ſacta eſt a me: p[ro]ſunda p[u]ſunditas: quis eá iuenit: a me q[ui]
giiii

52

quare figulus aliud uas fecerit in honoré: aliud in cōtumelía: Et nō uis acqefcere Paulo pro fuo domío reſp deri. O homo tu gs es: q respondes deo? Audi ergo breuitur teſtionia ſcripturarù: ut ſtulta ímo impia ſeſcita tio in perpetuú cōticeſcat. Loquitur deus in genefi: Non adiciá ultra malediceſ terræ ppter opa hoium: qa deuioſtis eſt més hois diligéter ad mala a pueritía, Abrahá & Sara audita reſpomiffione filii ſiacridét i cor, appoſita eſt més hois diligéter ad mala a pueritía, Abrahá & Sara audita reſpomiffione filii ſiacridét i cor, appoſita eſt més hois diligéter ad mala a pueritía, Abrahá & Sara audita reſpomiffione filii ſiacridét i cor, ditur, attamé nō ex eo q ſirſere: diffidétiæ cōdénanſ: ſed ex eo qd poſtea crediterú iuſtitiæ palmá acceperú, ditur, attamé nō ex eo q ſirſere: diffidétiæ cōdénanſ: ſed ex eo qd poſtea crediterú iuſtitiæ palmá acceperú, Loth neſcit in cōcubitu filiarum qd fecerit: & inebriatus ab eis nō hét crimé cōſciétiæ: Et tamé error in uio tio eſt. Argue ſanctú uirú lacobi quare Rachel formoſam dilexerit: p qua & ſeruiuit multo tépore: & in Líæ tio eſt. Argue ſanctú uirú lacobi quare Rachel formoſam dilexerit: p qua & ſeruiuit multo tépore: & in Líæ hominé in manus eius: & ille qui occidit per ignorátia exilio cōdénatur. In Leuítico lex exponé. Anima fi pec caverit in cōſpectu domini nō ſpote ex oibus pceptis domini quæ nō oportet fieri: fecerit: unu ex eis: ſiue pontifex fuerit: ſiue omnis ſynagoga: & reliquus populus: & poſtea didicerit peccatú fuü: qd peccavit p igno illú in loco ubi maſtanſ holocaucta corá domino: qa p peccato eſt. Statíos in ſequétibus. Si tetigerit aliquid iſmúndú: qd nō liceat tangere: & fecerit p ignoratíæ: & poſtea didicerit: ſiue promíferit aliquid: & fuerit obli tus: p nuncíabit peccatú fuü: in quo poſcaſſe ſe pſlicit: & offeret domino pro his quæ peccavit: aſná ſiue ca- prá pro peccato: & pčabitur p eo facerdos ſuper peccato: & dimitté ei peccatú. Sin aŭt nō præualerit ma- nus eius: ut offerat ouc pro peccatis eius: qbus peccavit: duos turtesures aut duos pullos colúbarú offeret dom- mino: unú: p peccato: & unú in holocaucto: & portabit ea ad facerdoté: & offeret facerdos pro peccato quod altare módauerit. Similiter in ariete fecerit: & de ſanguine eius tetigerit auriculá eius dexterá: & manú dexterá: & ſumitaté pedis dextri. Et poſt multa alia q narrare lōgiſimú eſt: & enumeratis diebus. vii. ita legimus. Faitú eſt quoq: die oſtato: & uocauit Moyſes Aarō & filios eius: & oés ſeiiores Iſrahel: & dixit ad Aarō. Tolle uitulú de bobus p peccatis & arieté in holocauctu ímaculatú: & offeres deo í cōſpectu domini: & ſenioribus Iſrahel loſre dicés. Tollite hircú de capris uiuú p peccato: & uitulú ímaculatú ániculú in holocauctú. Dixit: Moyſes ad Aarō: Accede ad altare: & fac p peccato tuo reliq. Rurſuq eleuauit Aarō máus ſup populi: & benedixit eis. Deſceditq: ci feciffet p peccato & holocaucto & falutatú. Mulier generat liberos lege naturali: & ímúda é: ſi maſculí pérpt diebus. Ix. I, ſi ſeminá diebus. Ixxx. Accufá creatóſe cur ímúdu qeç noiet: qd ípe cōdیدít. Et nō ſolú ípa ímu- da é: ſed & oeq qd tetigerit. Cúq dies inq turgatōſis eius cōpleti fuerit: ſup filio au filia offeret agnú annuic lú ímaculatú: & pullú colúbagé: & turture p peccato: ad hoſtiu tabernaculi teſtí ſacerdoti: goſſerit í cōſpe- čtu dominia: & expiabit pro ea ſacerdos. De leproſo quoq qd' in die purgatíos eius offera: pro eo uiutimap peccato: duoq turtures: & duo pulli colúbagé: unus p peccato: alius in holocauctú. Et q fluxú femis paní: eodé ſacrifici ordine p peccato & holocaucto libera: & Et ad extremú iſeré: Timoratos ſacite filios íſrahel ab ímuſdicii ſuis: & nō morié: p peccato fuo ſi cótánauerit tabernaculú teſtaméti. Ipi quoq: Aarō præcipiut nō oí tpe igrediaſ i ſancta factóq: ne forte moriaq. Cúq ait uoluerit ítrare: offerat uitulú p peccato: & arié té í holocauctú. Duoq hircos accipiat ab unjuerſo populo. unú ex eis offerat p peccato fuo: & unú p pecca to populi: & arieté í holocauctú. Alter hircoq: cúcta peccata ſuſcipit populi in typú domini Saluatoris: & ob fert in solitudiné: & ſic plaſac deus oí multitudini. Ad extremú dí: Si cōederit ho de ſaſtificatis p ignoratáú puta: ei iniquitasíq: delictú: & uoti reus erit. Vnde & apostolus monet euchariſtia domini cu cautioe ſu méda: ne í eōdénatōem nobis ſumamus atq: iudiciú. Si dána: í lege ignorátia: quaſto magis í enaúgelo cōſcié tia: Tráſamus ad núeros: & ob cōtétioſog: ipudétia cōſutáda ſuma quæq carpamus. Naz areus íaſto crine uenerabilis alterius ſubita morte macula: & oés dies cōſecratóſis eius périti irriſt: fiut: poſtea: p eo offeré duo turtures: & duo pulli colúbarú. Vnus pro peccato: & alter in holocauctú. In die quoq cōſumatióis eius offeré agnus cú holocaucto: & agna p peccato: Et poſt multa ſcriptú é. Et nunc magnificé ſeritutudo domini ficut locutus é dicés: Domíus loganís & multæ miſericordiæ auferé: iniqtaté & Icelera: & módus nō faciet: nocété: pro quo. Ixx. íterpretati ſunt: & emúdá: nō módauit reú: q solus etiá poſt idulgetiá reus ſit: pprize: cō ſcientiæ. Cúq ait ignorauerit populi: & fecerit unú ex his q facere nō debuit pér cerioniarú lōgú ordineí feré: & dí. Offerte hircú capraq p peccato: & placabit ſacerdos p oí ſynagoga filioq Iſrahel: & ppiciabifeido miúus: qa ignorátia é: & ipi offeré oblationé: ſua í facrifici dnō p peccato luo í cōſpectu eius: quioniá neleí rút, Ibiq addi: ſi aíá una peccauerit p ignorátia offeret capr ániculá pro peccato ignorátiæ corá domio: & deprecabí: pro eo ſacerdos: eoq ignorauerit p peccato ignorátiæ corá domino: & rogabit p eoi: & ppiciabí: ei. In caléſis ſinguló: méſiú offeré hircus caprarú p peccato dnō. In paſcha quoq p dies octo: a die. xvi. men fis primi uſq ad. xxi. dié ſacrificium pro peccato eſt. In penthecoſte hircus pro peccato offertur & in caléſis menſis ſeptimi quando tubarum clangor concinitur eadé hirci pro peccato religio conferuatur. deq uoq decimo eiudem menſis ſeptimi: quoniam: ieunium eſt uſq ad uſperum: offertur hircus caprarum pro

peccato p[er]ter e[ui hircu; q[ui] ante holocaustu[]p[pe]ccato ex lege ma[ctaf;]i diebus quoq[; Senephegiæ: quâdo fige
baf[tabernacula i die.xviu;eui[dé] méis le[ptimi ufq[ad] die.xxi[;]iter ui[ctimas lemp[pe]ccato hircus offerebat;
ui illud ip[leaf;] br[ui] David. Tibi foli peccau[;]i;& malu[] corá te feci;ut iuſtificeris i fermōibus tuis;& uícas c[ui]
dicaris. Sex ciuitates eligun[]ex il[]exi eoq[;]q[no] ſp[ote]ted p[ignorátiu]el ia[ctu] lapidis[u]el ip[ulſi]oē manus;uel io
eo:uel laſciuia abq[iminicitiis]iſelicitate magis q[u]uolutate peccauerút;& tamé n[ò] abq[]c[rie] ſut;[d]u] relegat[]
i inpetuut; & ante c[ò]stitutu[]dié nec ſupplicatio[n]ec] nec p[cio] eoq[;]reuerſio ip[etrari] & redimi p[offit] i deuterono-
mio; q[liber] p[er]titort[;] enumeratio[;]e[pl]icue dem[ō]ſtra[;]n[ò] i opibus n[is]atoq[;] iuſtitia[;]fed dei miſericordia nos
c[ò]ſeruari dicéte domino p[]Moy[en]. Ne dicas in corde tuo; c[ui]ubuuererit eos dominus deus tuus a facie tua.
In iuſtitia mea ítroduxit me dominus;ut p[o]ſſideá terrá hác[;& ip[ietate] gétiu[]iſtag[;] dominus c[ò]ſumet eos a ſa
cie tua:n[ò] i u[ſtititia tua: & d[ire]ctiðe] cordis tui]trabis ut p[o]ſſides terra eoq[;]fed ip[ietate] eoq[;] dominus deus
tuus c[ò]ſumet eos a facie tua;ut ſuſcitet uerb[;]q[d] locutus eſt p[ribus] tuis: Abrahá[;]i faac[;& lacob[;] & ſcies q[;]n[ò]
iuſtitia tua dominus deus tuus dabit tibi terrá optimá;ut p[o]ſſides ea[q]a populus duræ ceruicis e[],ln eo au
t[è] q[d]ixit: Perſectus eris c[ui] domino tuo quo ſen[lu] dixerit ex ſequ[è]tibus approbat. C[ui] igreſſus inſt q[ui]
ris terrá quâ dominus deus tuus dabit tibi:n[ò] díces facere abominationé gétiu[]illag[;]. N[ò] iuènief[;] i te q[ra]
ducaſ t[iliu];uel filiá fuá p[igné]diuina[ti]ibus;uel oibus auguriis & maleſicis artibus & incantati[]ibus n[ò] ſer-
uies; ut íterroges magos & ariolos;& mortuos, abominatio[n], domini é ois q[ac] facit hæc. Et p[er]ter has abomi-
natióes dominus deus tuus c[ò]ſumet eas a facie tua[]p[er]ſeus eris c[ui] domio deo tuo, Deniq[;]iſert qa[g]e[tes iſtæ
q[is] tu p[o]ſſidebis ariolos & diuinos audiút, Tibi auté n[ò] dedit dominus deus tuus, Statimq[;] subiúgit p[he]p[ta]
unu ex te de ſribus tuis ſic[ut] me ſuſcitabit dominus deus tuus; ip[]lum audies, Ex quo oſted[]i p[er]ſctu h[ic] dici
n[ò] q[uctas] uirtutes habeat; fed q[per]ſectu & unu[] ſequa[;]deu[;]. Narratq[;] ſimiliter de c[ò]ditiðe exul[;]q[ p[ignorá-
t]i peccauerút; & q[ui]diu c[ò]ſugere debeat; atq[;]b[]subiúgit. Quâdo æſſicaueris dom[]n[ò] nouá facies ſorculá te
e[]o tuo i circuitu;ne ſanguinis reus fi[]s c[ui] aliq[;]s c[ec]iderit ex ea[;]. Et i[te]q[;]. Si fuerit in te u[ir] q[no] ſit múdos a no-
c[ò]turo fluax; igredief] extra caſtra[;& n[ò] igredief] mediú caſtrog[;]; c[ui]s aduenient ueſpa lauabit ſe a[q;] & p[oft] oc
cubitú ſolis igredief] mediú eoq[;]. De leſu filio naue duo t[atu] poná t[ef]tonia: peccauerit Achaz: & totus popu-
lus offendit. Dixitq[;] dominus ad loſue: N[ò] poterút itare filii írahel i c[ò]ſpectu inimicoq[;] fuoge; fed dorſa uer
tent adueriariis ſuis; q[ui]a p[er]ſectu eſt anathema in eis. Et n[ò] addá ut ſim uobilc[;]; níſi c[ò]tritú fuerit anathema de
medio ueſtru[;]. C[ui]s; p[ac]rilegiu[;] q[ere]re[;]: & fors latéte iuèniffet reu[;]iterſiun[;]c[;]u] Achaz filii eius; & filiá: b[oues]
aſini: p[ecorat;]i & tabernaculú[;]. & quæc[;]b[;]hre] potuít; igne deleta ſunt. Eſto q[ip]e p[e]ccauerút; q[d] com[]miferé filii[\];
q[d] b[oues] q[d] alini[;]q[d] p[era]q[;] fac] deo caluná[;]; q[re]unus peccauerit; & pars populi trucidaſt i[;]t[ur]. Cur & ip[le] a
p[ida]ſ; & oia q[he] potuerit ultrix fláma c[ò]ſumplerit. Dicamus & aliq[;]d aliud. N[ò] erat inſt ciuities: q[u]a n[ò] tra
didit dominus filiis írahel, abq[;]. Eneo q[ha] habitabat i Gabaon o[es] p[ugnádo] ce per[;]ut, qa] a domino factu erat;
ut iduraret cor eoq[;] & p[ugnaret] cótra írahel; ut iterſerent[;]. & n[ò] fieret i eis miſericordia, & p[ir]ét; ſic[ut] p[ce]
p[it] dominus Moy[li]. Si domini factu é uolutate; ut pacé n[ò] reciperét; nec ſuſcipient írahel: dicamus iuxta apo-
ſtolú; Quid ergo q[rit]i[;]t; Volu[;]tati.n[;]eius qs p[ò]t reſiftere: De Samuel & Malachí lonathan ſauu mellis guſtaut
i p[ec]tro[;] & i]lluminá]que oculis p[iclitat;]q[;] nelciés ſecerit. Hoc.n[;]criptura t[ef]taf; q[;] ignorauerit a p[re] é p[ec]ptu;
ne q[li]q[;] guſtaret; donec ui[ctoria] domini c[ò]plereſt. In t[atu] auté iratus eſt dominus; ut fors iuènireſt occultu: &
ip[le] ſateréſt dicés. Guſtau[;]i f[ui]mitate p[ec]tri; q[d] é i manu, mea paru mellis; & ecce ego morior. Et p[o]ſtea i[te]
c[ò]ſſiòe & p[icibus] populi liberatus é: dicés ad Saul. Núc[;]lonathan morieſt; q[ie] ſecit ſaluté hanc magná in írahel;
Aſbit. Viuit dominus: Si c[ec]iderit de capillis capit eius i terrá qa] dom[]ío fecit dié hác[;&] liberauít domi-
nus lonathá: & n[ò] é mortuus. Samuel ira[;]c[;]s Sauli: & n[ò] u[il]t ire c[ui] rege. P[o]ſtea p[icibus] u[ci]nif[;]t; ut oſted[;]at hu-
maniái i diuerſu mutationé. P[ergit] Bethleé, ſingulos filioq[;]eſſe] putat ip[os] e[;]e: quos domíus reqrebat. C[ui]
uidiffer Eliab ait: Ecce i c[ò]ſpectu domini x[;]p[;]s eius. Et ait dominus ad e[ui]. Ne reſpicias ad u[il]tu] eius: & ad ſta-
turá corpis illius; quoniá abiec[;]i e[ui]. Aliter.n[;]uidet h[ui]aliter deus. H[;]o.n[;]uidet i facie: deus i corde. Atq[;] i hunc
mod[;]p[is] p[is]erat: q[ui]s corrigi[;]t; ut pateat huána méts i]ſirmitas. Miphibofeth Saul filius i[te]ſerit dolo a Re
cab & Baana filiis Remm[;]o Berotite, C[ui]q[;] n[ú]ciaſſent Dauidi: & caput adueriari dem[ō]ſtrarét: occiſi fun[;]t: Da
uid dicéte: Viri ip[ii] occiderut u[ig]e iuſtú in domo ſua & in lectulo fuo, Certe Miphibofeth iuſtus non erat: &
tamé i n[ò] iuſtus apperat: q[ab]ſi nová i[te]rſectus eſt. Oza leuites c[ui] arca domini tranſſerit: hieruſal[;]e; & laſi-
uiétés b[oues] p[la]uſtru[;] in parté alterá declinàſſent: miſit manu; ut ſuſtétaret inclinatá. Statíq[;] ſequi[;]. Iratus eſt
furor domini in Ozá: & p[cu]ſuit e[ui] deus ibi p[ignorátiá: & mortuus eſt iuxta arcá dei. C[ò]triftatúq[;] D[aud] q[]
p[cu]ſuerit dominus Ozá: timuit dominú i illa die: & ait: Qu[;]o igredief] ad me arca domini: D[aud] iuſtus: & p[
]p[he]ta: & unctus i regé: qu[;]e elegit dominus ſecúdú cor ſu[;]ut faceret c[uctas] uolutates eius; ut uidet ignorátiá
domi[;]n]u]urore p[un]itá terref: atq[;] traſt[;]a nec q[rit] cauſa a domino: q[re] p[cu]ſuit ignoráté, ſed ſimilé ſentétriá p[
]tremiſcit. Præcepit D[aud] príci]p[] exercitus loa[;]ut numeret populi: ita[;]q[;] ſcriptura c[ò]memorat: & p[cu]ſuit
c[or] ſu[;]ut; dixit ad dominú: peccauí uheheméter: qa] hoc feci, c[ui] uüberet ut fieré: uti[;]q[d] d[ic]ereret ignorabat. &
tamé e p[le]ſe p[re]hédit: & p[ha]c culpa.lx[;]m, milia hoium angeli gladio trucidan[;]. Salom[;]o c[ò]pletis te[pli] cerimo-
níſis utra[;]q[;] palmas t[é]dit ad dominú, & ait: C[ui] peccauerit ribi populus, n[ò] eſt enim h[;]o[q] n[ò] p[ec]cet. Abia p[]
]p[he]ta Salónites neſciebat ad ſe uenire u[or]é Hieroboam, dixitq[;] dominus Ecce u[ox]er Hieroboá ingreditur:
ut qu[;]ærat u[er]ba a te p[ro]filio fuo[q] ægrotat iuxta hoc: & iuxta hoc, loquaris ad ea[q]. H[eli]ſus ſedebat in mon-
t[em]uenit ad e[ui] mulier: cuius filius mortuus erat: & amplexa pedes eius uocíſerat. Repelléte auté eá G[iezi]: di-
xit ad e[ui] uir dei: dimitte ea[q] quoniá aíá eius in amaritudine eſt. Et dominus c[æ]lauit a me, ut n[ò] annunciaret
mihi. In libro d[ier]u legimus, ſuerút filii Sobal patris Cariathiarim: q[;]p[]p[]ehabat ex dimidio. Et i[ee]q[;]. Filii aut
tem Alma Bethleé & Netophat hi corona domus loa[;]b, & q[;] p[]p[]ehabat ex dimidio Sarai & c[æ]tera. Similiter

53