## CASTIGATIONES

ſeu emendationes Pharmacopolarum, ſiue Apothecariorum, ac Arabum Medicorũ Meſue, Serapionis, Raſis, Alpharabiij, & aliorum iuniorum Medicorũ, A domino Symphoriano Campegio equite aurato, ac Lotharingorũ Archiatro in quatuor libros ac Tomos diuſæ: in quas quicquid apud Arabes erratum fuerit ſumma cum diligen tia congeſtum eſt.

* Liber primus de ſimplicibus medicamentis, quo docentur errata Seplaſiarum & Pharmacopolarum, ſiue Aromathariorũ, ac recentium Medicorum, Additis eorundem confutationibus.

* Liber ſecundus in quo continentur Caſtigationes in Antidotærium ſeu Grabadin Ioannis Meſue, Nicolai, Serapionis, ac aliorum recentiorum Medicorum.

* Liber tertius eſt de ingenio curandorum corporum per medicis, mas laxatiuas.

* Liber quartus compleſtitur curationes ac remedia ægritudinum principaliij humani corporis. J Quibus adiungitur Officina Apothecariorum, & iuniorum Medicorum.

J Item de Phlebotomia ſiue ſanguinis miſſione, & præſertim in Pleuritide, ex opinionibus Græcorũ, quorum dicta in plæriſc. nò intellexerunt Arabes.

J Item de vinis ſebricitantium ex traditionibus Græcorum, Arabum, Pœnorum, ac confirmationibus ſacrariũ Literarum.

a. ij

Epiftola nuncupatoria

rime graffabatur. Et quæquam permultos
conſuluifti præſtantiffimos Medicos, nul-
lius tamen ope eo morbo potuifti ſolui: li-
cet uiri illi reru prudentiffimi prætermifez
rint nihil, quod artis eſſet. Placuit tâdem &
tui Câpegii quid ea in re ualeret induſtria
experiri. Ad te igitur adcitus me contuli:
Medicoru haud quacum proletariorum
te corona cinctum offendi: quibus cum hu-
ſuſce morbi cæcas diſquiliuimus cauſas:
atq[ui] inibi unam aut alteram (multis uerbis
ultro citroq[ui] habitis) horâ conſumpſimus.
Sed nos illic dies compluſculos morbus
ille diuturnior, cuius radices non tam faci-
le reuelli poterant, remoratus eſt. Et quo-
niam omnino ſemper aliquid agendum du
ximus, cum alij tempus illiteratis fabulis
tererêt, alij latrunculis animi cauſaxluderêt,
malui de noſtris ſtudijs aliquid, de meo mo
re, animo uoluere: quod poſſea mâdatum
literis, exiret in communem ſtudioſorum
utilitatê. Itaq[ui] ſeriam id temporis adgreſſi
ſumus commentationem: nobiſq[ui] in pri-
mis uifum eſt Arabu, Pœnorum, & Mahu
metenſiij in Medicinis errata retegere: quæ

Barbaro,
rum i. me
diciniser
rata.

Do.Sympho.Campegii.

Fo.III.

animum fidemq[ui] meã tibi probem, Tibi
inquam uiuæ uirtutis imagini, qui non fine
optimis caufis ad tam excellentes honores
prouectus es: qui non tibi, fed ipse illis pos
tius magno es ornamento. Sed quis te mi
retur uirtutis tãtopere studiosum eſſe, quæ
tui generis radicibus (ut aiunt) eſt incoſtar.
Eſt profecto magnum uirtutis adiumentu
bonis clarifq[ui] ortum eſſe parentibus. So
l[em]t enim iuuenes qui aliquid indolis habet,
ne degenerare indeantur, maioru ſuorum
dignitatem æmulari: & ad paternaru lau
dum adſpirare felicitate. Sic Philippi no
men Alexandrum, ſic Iulij Cæfaris fama
Octauium excitauit. Sic deniq[ui] Pyrrhus
Achilleides erat animofus imagine patris.
Te quoq[ui] pater ampliſſime, & ſi Deo, na
turaq[ui] ducente, tuisq[ui] adnitentibus ſtudijs
uirtutem complecteris & amas:n[ot]o parum
tam[em] maiorum tuorum faciunt imagines,
quorum mores æquare & uirtutem, ut mas
xime arduum, ita pulcherrim[ui] & maxime
laudabile. Verum maiores tuos non modo
æquaſti, fed etiam audendo agendocq[ui] cre
ſcens, illuftraſti. Et licet de te, tuisq[ui] maio
a iiiij

Philippus
Alexãder.

Cæsar.
Octauius.
Pyrrhus.

Epiftola nuncupatoria

ribus arrogātis fit dicere, cum ex copia ma-
teriæ, perorare nō liceat; ingrati tamē effet
tacere. Quare breuiter hac epiftola cōplez

Etar quid apud reconditos, fed idoneos ta-
mē authores de Turnonis urbis authoribus
tuifcβ maioribus inuenerim. Orta eſt igitُ
nobiliffima hæc Turnonia familia ( quod a
celeberrimis ſcriptoribus memoriæ prodi-
tum eſt) a Meroueo & Clodio priscis Frā-
corù Regibus. Arx uero Turnonia, ut tra-
dit Dionyſius Halicarnassus lib.i. citans
Herodotum, a Turrheno cōſtructa eſt: qui
ad plagā ſeptentrionalē ueniēs, ibi cōſedit,
habitauitq: & ædificauit nobilifs, urbeis
quæ adhuc extant: in Gallia Aquitanica Tu
ronenfem urbe, in Gallia Lugdunēſi ad orā
Rhodani Turnonē. Myrſilus uero grauis
author ad hanc ſcribit ſententiam. Turrhe-
nis quidam originem ſuſpicantur eſſe a Ly
dis. Et paulopoſt. Turrhenus inquit, filius
Atus in ſeptentrionalem plagam ueniens,
eius totā medietatē a fontibus uſcβ tenuit.
Et quia uetuſtiffimos Turrhenos aſſeruit
Myrſilus, probat per id antiquiffimos Ita-
liæ populos exiftimari Vmbros iuniores:

Turnonis
vrbis au
thores, &
dom? tur
nonix.

Meroue? & Clodi? Francorù reges.

Dionyſi? halicarnaf seus.

Herodot? Turrhen?

Turonen
ſisvrbs.
Turnon.
Myrſilus

Turrhen? Atus.

Myrſilus.
Vmbri.

Do.Sympho.Campegii. Fo.V.

quod etiā aſſerit Plinius li.iij. Ca. XV. His Plinius.
igitur antiquiores fuerūt, pgenitores eorū Galli Ianigenæ, qui Turonenſem urbe, & Galli Ianigenæ. Turnonē aureo quidē ſæculo, ædificarunt. Titus. Turrheni filius fuit Titus, Titi uero Vol. Beroſus chaldæus. turrhenus. Beroſus uero Chaldæus tradit Ianus. Iano tres fuiſſe filios, Iapetū, Athlantē maxi Iapetus. Athlas. mū, & Cameſem. Athlāti maximo Ion, pa- Cameſes. ter Itali: Cameſi uero Oſiris, Pater Herculis Ion. ægyptiij, qui pater fuit Atus Turrheni pa- I talus. tris, a quo Turonenſis urbs, & Arx Turno- Oſiris. Hercules nia cōſtructa. Alij uero nō pœnitēdi autho- ægyptius Atus. res Turnoniā domū a Rutulis originē tra- Rutuli. xiffe adſirmant: nā teſte Liuio, primo ab ur- Liuius. be cōdita, Turnus Rex Rutulorū cui pacta- Turnus. Lauinia. Lauinia ante aduentū æneæ fuerat, prælatū tino bellum intulit. Victi Rutuli, rebusque diffiſi, ad florentes Hetruſcorum opes con- Hetruſci. fugerunt. Turno igitur ſuperato, Rutulis Turnon. delectabiliora Galliæ loca perquirentibus, cū eo ueniffent, ubi nunc Turnon urbs flo- rentiffima ſtat, conſpecta loci amœnitate, commoditateq; eam urbem conſtruxiſſe, Turnonemq; a Turno adpellatam uolunt.

Epiftola nuncupatoria

Quod non abs re dictȗ uidetur: nam inibi
nonnullæ uetuſtiffimæ ruinæ, magnum ue
tuſtatis indiciȗ ŏ, uidentur. Nec deſunt qui
dicât Turnonem a Marcomiro Francorȗ
oriētalium Rege, cuius ad Troianos, præ
cipue ad æneam origo refertur, extructam
eſſe. Cæterum Marcomirum non primum
fundatorem, ſed potius inſtauratorem rece
ptiſſimi tradȗ t authores. Verȗ eſmuero no
antiquitate modo, aut loci bona temperie,
quod natura præſtitiffe uideȗ t: ſed optimis
conſultiſſimiſq[ui] uiris, quorȗ ibi magna eſt
copia, laudem gloriamq[ui] no uulgarē Tur,
nonia Ciuitas cōſecuta eſt. Cōſtat e[m] tum
Annalibus Lugdunēſi[u], tu[rum] luculentis alio[
ru[m] ſcriptoru[m] hiftorij[s] Iuſtu[m], Viatorēq[ui] Lu[
gdunēſis Eccleſiæ Pontifices, ex Turnonia
domo originem traxiſſe, & in Deoru[m] nu[m]
merum relatos. Fuit autē diuus ille Iuſtus
a Turnone, miræ ſanctitatis, propheticiq[ui]
ſpiritus uir: qui i[n]ægypto obi[n]t: ſed eius cor[
pus cum beati Viatoris eius miniftri reli[
qui[n]s a religiōſis ciuibus Lugdunum relata
ſunt, & digno cultu in Bas[ilica] a maioribus
tuis extructa cōdita ſunt. Hic ex Turnonia

Marcomi
rus Fraco
sum Rex.
Troiani.

Sāſtus Iu
ſtus.
Sāc[ui]9 Via
tor.

Diuus Iu
ſtus i[n]ægy
pto obi[nt].
Templu[m]
diu[m] uſt[i]
Lugduni
a Turno
nia ſami
li[a] extru
[et]um ſuit.

Do.Sympho.Campegiij.

Fo.VI.

familia qui rerū potitur luſtus ſolet adpella
ri. De ducibus yo, & alijs rei militaris peri,
tiſſimis, ſtrenuifco uiris Turnoniæ familiæ,
qui regno Franciæ magno fuerunt uſui ſa,
tius eſt tacere, ¿pauca dicere, præſertim
cū id epiſtolaris breuitas nō patiatur. Sed ſa
tis erit fratris tui luſti a Turnone meminiffe
magnauimi uiri, qui apud Ticinum una cū
Galliæ Mareſchalo a Chabanis, uiro ſtre,
nuo, ac cum illuſtriffimo Comite a Tremo,
lia, in prælio non uictus, ſed uincêdo fatiga,
tus occubuit, lōgeqo a ſuis iter hoſtiu cadaue
ra repertus eſt. Apud Parthenopê uero pau
lopoſt cecidere duo eiudê luſti filij in bello
ſtrenuiffimi, apud Gallos nominatiffimi.
Sed de his nō plura. Demētis em eſſet ægeu
uelle ſutili nauigio ſulcare. Nō potui tno oi,
no tâ generoſæ familiæ de me optime meri,
tæ laudum partê rerum ampliſſimarū certe
minimā filētio præterire. Quæ igiç tibi di,
camus in barbarorū ac Mahumetenſiū Me
dicorū errata, inſpicito. Nō enim multis ad
modu paginis cōtinent, ut poſſint plurimū
occupata tua tempora longiore ſermone de
tinere. Quod cū facies, ſpero futurū, ut non

Ticinum,
mateſcha
lus a Cha
banis.
Comes a
tremolita.

Partheno
pe.
Filij Iuſti
a turnone
Antonius
& Ioānes.

De fectis Medicorum

mei apud te memoria penitus obsolescat.
Vale felix, feliciter quos ænos Neftoreos uiuas:
& nos amore prosequere: & inter tibi dedi
tiffimos admitte.

De fectis Medicorum Campegiana
traditio. Diuifio prima.

Et quoniam de fectis Medicorum incidit
mentio: non incongruum mihi uidetur eos
huc in mediü afferre. Tripertiti igitur nunc
sunt: quidam Græci, alij Arabes, Tertij La
tini: & sic triplex forma medendi.

Ræci in diuerſas curandi
uias proceſſerunt: Hip
pocrati cauſas morbi ori
ginalis uidetur eſſe in ſpi
ritu ſiue flatu, quem mor
borum omnium patrem
& auü adpellat. Herophi
lo in humidis omne uitiü uifum eſt. Aſcle
piadi uero placuit originem ægritudinum
eſſe, ſi manâtia corpuſcula per inuifibilia fo
ramina ſubſiſtendo íter claudât, & meatus
obthurët. Eraſiſtratus em cibos atteri in ue
tre cõtedit. Hippocrati placet per calorë ci
bos cõcoqui: quod Galenus cõfirmat. Multi

Campegiana traditio.

Fo.VII.

apud Græcos fuerūt Medici: fed in scriptorum controuersia imitandos eſſe meliores Galenum, & Hippocratē primos ſummolq; fuiffe. Si duces ſut ſequēdi, ducē omniū Hip pocratē, Galenum apud me eſſe qualis He;ctor Paridi.

Rabes Auicēnam uniuersæ Me; dicinæ principē ſtatuūt: ac omnia quæ idem ſcripſit, ſine ullo ratio; nis examine pro uero admittunt, adeo ut non immerito quis ſortem huma; nam deplorare poſſet, q; tot ſæculis mirum in modum ſub Auicēnæ placitis periclitata ſit. Galenum, & Hippocratē primos, ſum; moſq; fuiffe: eadem ſemper mecum ponde; randa eſſe uota, nō numerāda: hos fuiffe in; uētores, Arabes a dgregatores: hos naturæ & operū artis inſpectores, alios libroru ab his ſcriptoru, eorū fidei nō derogare: nā Aui cennā feciſſe ſe Galeni iterpretē, Raſi Gale; ni uerba pro ratione haberi: eo loco apud eū eſſe, quo Pythagoras apud ſuos diſcipulos.

Vnc ad Latinorum ſcriptorum te; ſtimonia ueniendu eſt. Adferut pri mo Antonium Muſam Auguſti

De fectis Medicorum

Medicū, Citāt & Corneliū Celfū, Oribaliū
Iuliani Imperatoris Archiatrū, Citāt & Pli-
nium, ac Serenum Samoniacū. Sed si aliquā
do duces funt ſequēdi, ducem omniū Anto-
niū Muſā, Celfum apud me eſſe qualis He-
ctor apud Paridē Naſone dicente, Omnia
ſi dederis, nūq[ui] dabis Hecora fratrē: Vnus
hic innumeri militis inſtar erit.

Christianorū Medicorū ſectæ. Diuifio. iij.

Tticiſſatesomnia aut plurima alio-
rum ſenſa reprehēdētes, nihil quod
in Galeni, Hippocratis, Pauli ægi
netæ, uel Oribaſiij hortis non reperiatur,
approbātes, nihil p[er]fecto inquiut, in uita hu-
mana periculofius, nihil tā peſtilēs atq[ui] no-
xiu[i], q[ui] teneras m[ē]tes his imbui, quæ operæ
pretium fuerit aliquando dediſcere: hinc eſt
quod Timotheus clarus in arte tibiarum
(Quintiliano teſte) a diſcipulis paru apte
prius edoctis geminā quoq[ui] mercedē exige
bat: unā quidem, ut bona artis doceret, Alte
ra ut dedoceret ineptias. Optima uero ſibi
diſcenda proponent, ſi magis e fontibus, q[ui]
lacunis, e Græcis, q[ui] Arabibus, ex ueteribus
q[ui] iunioribus hauriendam ſaluberrimā h[ac]

Campegiana traditio.

Fo. VIII.

artē duxerint: nam apud illos pura omnia,
erudita, ac cum fummo delectu iudicioq; de
prōpta, adeoq; nihil quod Ariftarchi uirgu
la dignū ſit, offendēt. Apud Arabes aūt præ
ter icōditā quādā & iēptā diſtionē, linguæq;
balbutiē nō modica ſunt (licut ex ijs noſtris
caſtigationibus cōſtabit) quæ multis obelis
digna ſunt, ac plus q; a ueritate diſſidentia.

A
Vicenniſtæ ſiue Arabum doctrinā
amantes, omnia aut plurima aliorū
documēta reprehēdētes, nihil quod
in Auicēnæ, Raſis, Iſaac, Alpharabiij, ſera
pionis, Meſuæ, Auerrhoi, uel in utriuſq;
Haly campis non reperiatur, approbant:
ſed profecto cum Plinio dicimus Libro.
xxix.ca.i. nullum eſſe in Medicina mēdacio
periculum maius, quando in ea uel minimū
erratum citra uitæ humanæ detrimentū eſſe
nequit: cōmode me facturum duxi, ſi Arabū
ac recentiorum Medicorum errores, & eos
quidem præcipuos: nam omnes quis poſſet
in unum uolumē colligere: Neq; temere me
facturum exiſtimaui, de tot celebratis uiris
iudicare, cum ueritate ipſa nihil habeam an
ſtiquius. Præterea ex iſtis ſatis apparet recen

De fectis Medicorum

tiorum, ac Arabum opinionem ex diametrum
cum optimorum ueterumque Medicorum pлас
citis pugnare, adeoque hoc nomine merito a
doctis damnandam.

Neotericorum lectæ duæ, Latinorum, & Barbarorum. Diuſio tertia

Atini medici ſunt qui Hippocras
tē, & Galenū Pergamenum pri-
mos, ſummoſque Medicos inſequuū
tur: quales ſuere Alexander Bene
dictus noſtri amātiffimus, Nicolaus Leoni
cenus in omni diſciplinarū genere doctiffi-
mus, Guillelmus Copus olim familiaris no
ſter, ac amicus ſingularis. Ruellius, Linacr⁹,
Laurentianus, Leonardus Fuchſius, Ioan-
nes Manardus, Humbertus Barlandus,
Otho Brunelſius, Iacobus Syluius, Ioannes
Guynterius.

B Arbari Medici ſunt qui Auicenã,
Raſim, Serapionē, utrunq[ui] Haly,
Meſuen tanq[ui] medicinæ principes
magniſcant: quales fuerut Petrus Aponē,
ſis, Fulginas Gentilis, Iacobus de partibus,
Mōtagnana, Sauonorola, Cermiſonus, Guai
nerius, Matthæus a gradi, Gordonius, Ni-
colaus,

Campegiana traditio.

Fo.IX.

colaus, Arnaldus a Villanoua, Chriftopho-
rus de honeftis, Girardus de solo, Girardus
Cremonenfis.

Barbarorum Medicorum duæ
fectæ, Scholaftici & sophiftæ.

Diuifio quarta.

Cholaftici fiue morofi ueteris in
fcitiæ funt propugnatores, barba-
rieiſ fordibus cōtaminati: quibus
certe multo iuſtius afini auriculas Diij de-
derint, ḿ Midæ: repertis enim frugibus
glandem defendūt: nec cum gryllo in homi
nem redire uolūt, ut quibus in ſterquilinio
Suum uerſari perpetuo placet.

Ophiſtæ Medici funt qui per pa-
ralogyſmos, & argutas argutias
mortes agunt: blandos namqβ ſer-
mones, egregias nugas, Thraſonicã iactan-
tiam, magnificam pompam, anulos mul-
tos, & quicquid eſt effœminatorũ morum
ſi detraxeris, nõ Medicos, ſed meros carni-
fices, ſutoreſqβ deprehendes.

Duplex Medicina, et ſi Galenus tri-
plicem eſſe uoluerit: unde Aufonius.

Triplex quoqβ forma medēdi, Quæ

b

De lectis Medicorum
logos & methodos, cuiq[ui] experiėtia
nomen. Sed Methodica receſſit ab
uſu. Diuſio quinta.

Ogmatici ſunt medici quibus ſunt
ſua decreta ſeu placita, ſine quibus
nulla ſecta conſiſtere poteſt: hos
maxime, pbat Galenus: cū Hippocrates, &
Diocles, Cariſtius, & Heraſiſtratus logicē
hāreſin, id eſt rōnalem, & dogmaticā ſectā
ſectati ſint: duo potiſſimū dogmatici in pre
cipuo honore habiti ſunt, Hippocrates &
Galenus. Hippocrates Cous těpore Artas,
xerſis claruit apud Athenas, & quæ a priscis
obſcuris inuoluta parabolis tradita fuerāt,
eduxit in lucem. Galenus uero Suida tefte
ſub Marco Antonio, Commodo & Aelio
Pertinace uixit. Iam Dijs bene uolentibus
pharmacopolarū, recētiorūq[us] medicorum\ errata ex ordine recēſebimus: primumq[ui] ea
quæ ad hærbarū, ac materiæ medicæ noti
tiam ſpectāt:nili enim earūdē exactā cogni
tionem quis tenuerit, alia pro alijs remedia
exhiberi continget.

Mpirici in uſu tantum, & experi
mētis medicinā poſuerūt, perinde

Campegiana traditio.

Fo.X.

ac uſus in curatiōibus ſicut in cæteris omni bus artibus fit magiſter efficaciffimus:& ta les Empirici improbātur a Galeno, qui ait Herophilum,& Philippu in primis expe rientiæ ſectatores extitiſſe: quidā ab experi mētis Empirici, ut Serapiō, & Apollonius & Heraclides: hinc & innumeræ ſectæ flu xerunt, ſentētiæ multiplices: hinc illæ circa ægros miſeræ cōcertatiōes, nullo idem cen ſente, ne uideatur aſſertio alterius: hinc illa infelix monumenti inſcriptio, turba medi coru ſe perijſſe: & Hadrianus imperator, ut author eſt Dion, moriens dixit, Medicotu turba principem perdidit: cui concinit uer ſiculus ille apud Græcos, multorum Medi corum introitus me perdidit.

De excellentia rationalis ac dogmaticæ medicinæ, & de uarietate & incoſtantia Empirices. Diuifio ſexta.

Ogicæ uel ratiōalis latinæ profefores, ut inquit Celfus, hæc eſſe neceſſaria proponūt. Abditarum, & morbos continentium cauſarum notitiam. Deinde euidentium, poſt hec etiam natura lium actionum, nouifſime partium interio

b ii

De fectis Medicorum

rum:inde Logicus medicus, qui & dogmaticus dicit:hæc enim Medicina res eſt ſacra. Et ut Solomonis ſentëtia teſtaſt, omnis medela a Deo eſt. Ideoq[ui] saluberrime ſapietilis ſimus ille precipit Medicum honorandum eſſe propter neceſſitatē, cum illu altiſſimus creauerit. Nãq[ui] Hippocrates ille maximus Medicor[ui]z ob depulſam arte medica peſtilē tiam ex Illirico in Græciā ueniētē, honores illos meruit a Grécis, quos Herculi decreue r[u]t. Homerus antiquiſſimus author de Me[ dicis] ſic inquit. Vir Medicus multis alijs ɛquabitur unus. Gētiles pr[eterea] huius artis authores Deos ſuiſſe uolunt. Confirmauit h[ec] Hippocrates Cous in Epiftola ad Ab[eritas], Medicinā eſſe dicēs Deor[ui]z munus, atq[ui] liberam. Et ad Philemonē ait. Medici[na] uaticinio propinqua eſt: duar[u] enim ar[ tium] unus eſt parens Apollo.

Nter Empiricos prope maior q[ui] inter milites, & Magos, ac Ario[los] pugna eſt, atq[ui] contentio: illo[rum] dogmata infinita, ſententiæ multipli[ces]. Hinc illæ circa ægros mirificæ cōcerta[tiones], nullo idem cenſente; ne uideatur ad

Campegiana traditio.

Fo.XI.

fertio alterius:hinc illa infelicis monumen/
ti inſcriptio, turba Medicorum ſe perijſſe.
Nequeo mihi têperare, quominus Plinia/
na illa percenſeam ad hoc totum negotyum
mire faciētia, quibus luculētus ille ſcriptor
in Empiricos perorãs aſſerit nullã artē incō
ſtantiorē ſuiffe:nec dubium eſſe, Empiricos
omnis ſcientiæ famam nouitate aliqua au/
cupantes animas noſtras ſtatim negotyari:
addiſcunt periculis noſtris, & experimenta
per mortes agunt. Medico Empirico tantû
hominem occidiffe ſumma impunitas eſt:
quinimmo tranſit in conuitiū, & intemperā
tia culpatur: ſalubritercſ Portius Cato cre/
ditur Empiricis interdixiſſe. Cuius oraculo
cōcludam hanc de Empiricis diſputationē.
Sunt aŭt Catonis uerba. Quādocuſ gens
iſta ſuas literas dabit, oía corrumpet, tum
etiā magis, ſi Medicos ſuos huc mittet.

Quātū ſit laudādus Dogmatic? Me
dic? & rōnalis: quātū yo ſit uituperā
dus Empiric? & Irrōnal. Diuifio. Vī.

Agi ſacris oratiōibus, ratiōibus,
purgandum eſſe ægrotātis animū,
prius q[ui] corpus exiſtimabant: quia

b ȋn̑

De fectis Medicorum

uidelicet huiusmodi ars & diuinitus acces,
pta est, & diuinitus exercetur. Atque animus
ex Deo, corpus pendet ex animo: nōne Ra
phaelem Archangelum Hebræi uolunt hu
ius artis opus exerciisse. Hanc igitur artem
utpote nobilissimā Reges meditari, & ex
ercere quondam nequaqua[que] dedignabant. Me
dicinæ aūt dogmaticæ origo, liue Hebræos
sequaris, liue Græcos, Aegyptios[que] theolo
gos ab ipso diuinitate manauit: nā Hebræi
primi[rum] humani generis parentē Adam eam
diuino lumine sapientiā adeptum aſſerunt.
Secūdu[n] uero Aegyptios Apis Aegyptioru
Rex reperit. Græci uero Apollinē ab ho[m]m
Deoru[n]q[ui] parente Ioue illa ſuſcepiffe uirtutē
ad humani generis ſalutē tradidere: qui de
inde Eſculapio reuelauit. Qui uero eos ſe
cuti ſunt, & innumeri pene reperiuntur, &
apud noſtros adeo noti, ut prolixiori narra
tione nequaqua[que] indigeant.

Mpirices, id est experientiæ ſectas
tores extitisse ferunt Herophilum,
& Philippus. Item Archigenes, &
 Themis[on] partim Empirici, & parti Me
thodici ſuere: de quibus opinor ſenſit Saty

Campegiana traditio. Fo. XII.

rographus scribens. Aduocat Archigenen, onerosaq> pallia iactat. Ite, Quot Themisō ægros autuno occiderit uno. Fuit & Prodi cus, qui instituit Iatralepticen, id est unctua riā: hinc innumeræ lectæ fluxerūt, dogma ta infinita, sententiæ multiplies. Atqui di cet quippiam, uidemus cotidie multos mor bis grauiffimis implicitos auxilio Empiri corum conualuiffe. Quibus respōderi bre uiter poſſit illud Aufonij. Euafit fati ope, non Medici.

Duo Medicorū rationalium & Me dicinarum genera ſunt: unū quo exte rior, Alterum quo interior homo cu retur. Diuifio octaua.

Eq> ſine animo corpus, neq> ſine corpore animus bene ualet in uita. Quippe meminiffe debet naturā in nobis animam cum corpore ſpiritu me dio coniunxiffe: corpus quidem medicinæ remedijs curatur. Spiritus (qui aereus ſan guinis uapor est, & quali quidā animi, cor poriſq> nodus) aereis quoq> odoribus, ſo niſq> & cātibus temperatur, & alitur. Cor poris morbi iccirco incurabiles plurimi

b iiiij

De Fectis Medicorum

sunt: quia natura quæ corporalis Medicine
magiftra eſt, Dei comparatione res man-
ca eſt. Medicorum etiam naturalium non
nūqъ conatus inualidus: quia tefte Coo Hip
pocrate, Vita breuis, ars uero lōga, tempus
acutum, experimētū fallax. Corporis mor-
bum in alio minus deprehendimus: ac ani-
mi uitiū in alijs, magisqъ in nobifmetiplis
perſpicimus. Hinc illud Perſiъ: Vt nemo in
ſele tentat deſcendere, nemo. Sed precedēti
ſpectaſt mātica tergo. Nec dixerit quiſpiā
Medicorū artē circa ipſum corpus dūtaxat
uerſari. Siquidē Phœb? (ut i epiſtolis Hip-
pocratis legit) animi atqъ corporis curatio-
nē coire i unū arbitrabat: unde apud Aegy-
ptios iidem erant Sacerdotes, & Medici.

Nimus tāqъ diuinus diuinis Theo
logiæ myſterijs expiatur: itaqъ nō
minus ex animi, qъ corporis uitio
(Platone authore) morbi exoriūtur. Quo
fit, ut idem in Charmide Plato nō line ani-
ma corpus eſſe curandum, ſicut nec line ca-
pite oculos conſulat. Inde & id obſeruatum
aliquando fuiffe apud Aegyptios ſacerdo-
tes comperio, unam eādemqъ facultatē fuif

Hippocrate
cra. j.
apho.

Campegiana traditio.

Fo. XIII.

sepharmacis, fidibus, & mysterijs occupatam. Itacque uidendus est prius q[ui] ad curam ue niamus, e corpore, an ex animo nascatur in, firmitas. A caufis enim incipiendus, ut arboris interitus non ex ramis, sed ex radice peten dus est. Medicus animar[u] est Deus: cuius opera sunt perfecta: animæ morbus incurabile est nullus: unde Seneca inquit. Nunc s[er]a est ad bonos mores uia. Apud Platonem uirtus est animi sanitas, ægritudo uitium: uirtus bona confuetudo, uitiu[u] uero mala.

Medicor[u] fratr[u] Euphorbiij, & Antonij Musæ comparatio. Diu[i]sio nona.

Elix duorum profecto fratrum copula, qui humanam rem uiuentes tantopere illustruerint, fecerintque ambo quod aeternum laudent, & meminERint posteri: ille restituta principi, cui uolen tes toto orbe oes parerent, salute: qua nihil felicius ad pacem & gloriam tunc erat: hic pluribus morbis nouo & ad eã diē incogni to remedio quod i[u]uenit, certiore nobis obla ta salutis spe. Et mirabitur aliquis quod Humerus cecinit, Pro multis inter hoes Me dicum hominem cenferi oportere. Laudan

De lectis Medicorù Cãpegiana traditio.
tur a Poetis Caftores, φ uiuētes uirtute lua,
politaqβ illis templa, erectæ aræ, Instituta fa
cra, diuiniqβ honores famam eorum & glo,
riam auxerunt. Sed Medicorum fratrum
Euphorbiij, & Antonij Musæ non compa
randa laudibus omnia illa funt, quas alter in
romana, Alter in medicæ materiæ hiftoria
inuenit: illa enim iampridem perierunt: hec
uero quādiu Romanę dignitatis, fortunęqβ
nomen ſeruabitur, & curari in morbis ho
mines oportebit, cotidianis laudum incre
mentis augebuntur. Debuerunt quondam
Auguſti Cæſaris ſalutem Romani, totoqβ
orbe gentes omnes Antonio Musę Medi-
co: cum diſtillationibus iocinore uitiato ad
desperationem redactus, contrariam & an
cipitem rationem medēdi neceſario ſubijt:
quia calida fomenta non proderant, frigi
dis curari authore quem diximus Medico
coactus. Debet & Iuba Mauritaniæ Rex
Euphorbio fratri eius ſalutē ſuã: & præter
eam inuentam diligëtia hominis in Athlan
te monte Euphorbiũ arborē, cuius liquore
toto orbe gentes omnes ad medicinã ute
rentur, celebrauit.

Epſa Do.Sympho.Campegiſ. Fo.XVI.

Symphorianus Campegius Lo
tharingiæ Archiatrus D.Ioãni Galfre
do illuſtriffimi Calabrū, Lotharingo
rum & Barrëſium Duci Conſiliario,
ac Phyſico clariffimo S. D. P.

Plæriſcb fæpe rogatus uir litera-
tiffime, ut Meluæ, Rafis, Serapio
nis, aliorumue Arabum errata,
quæ ab illis hactenus in Medici
nis ſcripta ſunt colligerē: & officioſa impfl-
forum manu, atq[uo] induſtria ea omnia ante
recognita, accurateq[uo] digeſta cōia pluribus
redderē, illis obſequēdui duxi: nã nihil profe
cto in uita humana periculoſius, nihil tam
peſtilēs, atq[uo] noxiuī, q[uo] teneras mētes his im-
bui, quæ operæ preciū fuerit aliquando de-
discere. Nam Galeno ſcribente, qui in pra-
ua doctrina alitus eſt, hic geminum tempus
requirit: Alterum in quo prauas opiniones
dedifcat, alterum in quo melioribus ſe exer-
ceat. Optima uero ſibi diſcēda proponent,
ſi magis a fontibus, q[uo] lacunis, e Græcis, q[uo] Aram
Arabib[um], et Perſis, e ueteribus q[uo] iunioribus
hauriendam ſaluberrimã hanc artem dux-
rint. Nam apud illos pura omnia, erudita,

Galen.
VII. The.
Method.
cap. iiiij.

Græci no
biliores.

Epl'a Do.Sympho.ad D.Galfredum
ac cum lummo delectu,iudicioq deprom
pta: adeoq nihil quod Ariftarchi uirgula
dignum lit,offendent.Apud hos autē præ
ter inconditam quādam & ineptam dictio,
nem,linguæq balbutiem nō modica funt,
licut ex his noſtris annotamentis conſtabit.
Non eſt autem quod in uniuerſum damnan
dos,atq reiſciědos Arabes & Pœnos,recē
tioreſq putem:quando & in his non pauca
lint quæ probāda maxime cenſeam:uerum
cum magno admodum in iſtis legendis de-
lectu opus lit,eoſdem non niſi prius ex uete
ribus nacto iudicio proponendos duco: ita
enim quid candidum,quid atrum in his lit
facile ſtudioſi deprehendent:negotyum ta-
men iſtud aliquādo diſtuli,torſiq me etiā.
Ea enim quæ collegerā,Arabū errata erāt
partim ita diſperſa,ut receptui classico nul-
lo quidē ligno ad uexilla reuocari amplius
poſſent,partim etiam in diſcipulorum ma-
nibus habebātur per Galliæ totius diuerſa
gymnalia,partim cæcis noſtræ bibliothecæ
angulis ſitu ac puluere pene tabentia diuia-
cuerant procul a mente,omniq memoria,
ut difficillimū ſane mihi uideret in corpus
aliquod

Ariftarchi virgula.

Arabes et
ſi barbari,
non tam
oës rei
ciēdi ſut.

Arabum
errata.

["Ephesians 1:1-8 Philippians 1:1-8 Colossians 1:1-8PHAUS 1:1-8 PHILIPPIANS 1:1-8 COLOSSIANS 1:1-8\n\nEphesians 1:9-11 Colossians 1:9-11 Philemon 1:9-11\n\n1 Thessalonians 1:1-8 2 Thessalonians 1:1-8 Philemon 2:1-8\n\n1 Timothy 1:1-8 2 Timothy 1:1-8 Philemon 3:1-8\n\nTitus 1:1-8 Philemon 4:1-8\n\n1 Peter 1:1-8 2 Peter 1:1-8 Philemon 5:1-8\n\n1 John 1:1-8 2 John 1:1-8 Philemon 6:1-8\n\n3 John 1:1-8 4 John 1:1-8 Philemon 7:1-8\n\n1 Peter 2:1-8 2 Peter 2:1-8 Philemon 8:1-8\n\n1 John 2:1-8 2 John 2:1-8 Philemon 9:1-8\n\n1 Peter 3:1-8 2 Peter 3:1-8 Philemon 9:2-8\n\n1 John 3:1-8 2 John 3:1-8 Philemon 10:1-8\n\n1 Peter 4:1-8 2 Peter 4:1-8 Philemon 10:2-8\n\n1 John 4:1-8 2 John 4:1-8 Philemon 10:3-8\n\n1 Peter 5:1-8 2 Peter 5:1-8 Philemon 10:4-8\n\n1 John 5:1-8 2 John 5:1-8 Philemon 11:1-8\n\n1 Peter 6:1-8 2 Peter 6:1-8 Philemon 11:2-8\n\n1 John 6:1-8 2 John 6:1-8 Philemon 11:3-8\n\n1 Peter 7:1-8 2 Peter 7:1-8 Philemon 11:5-8\n\n1 John 7:1-8 2 John 7:1-8 Philemon 11:6-7\n\n1 Peter 8:1-8 2 Peter 8:1-8 Philemon 11:7-8\n\n1 John 8:1-8 2 John 8:1-8 Philemon 12:1-8\n\n1 Peter 9:1-8 2 Peter 9:1-8 Philemon 12:2-8\n\n1 John 9:1-8 2 John 9:1-8 Philemon 12:3-8\n\n1 Peter 10:1-8 2 Peter 10:1-8 Philemon 12:4-8\n\n1 John 10:1-8 2 John 10:1-8 Philemon 13:1-8\n\n1 Peter 11:1-8 2 Peter 11:1-8 Philemon 13:2-8\n\n1 John 11:1-8 2 John 11:1-8 Philemon 13:3-8\n\n1 Peter 12:1-8 2 Peter 12:1-8 Philemon 13:4-8\n\n1 John 12:1-8 2 John 12:1-8 Philemon 14:1-8\n\n1 Peter 13:1-8 2 Peter 13:1-8 Philemon 14:2-8\n\n1 John 13:1-8 2 John 13:1-8 Philemon 14:3-8\n\n1 Peter 14:1-8 2 Peter 14:1-8 Philemon 14:5-8\n\n1 John 14:1-8 2 John 14:1-8 Philemon 15:1-8\n\n1 Peter 15:1-8 2 Peter 15:1-8 Philemon 15:2-8\n\n1 John 15:1-8 2 John 15:1-8 Philemon 15:3-8\n\n1 Peter 16:1-8 2 Peter 16:1-8 Philemon 15:4-8\n\n1 John 16:1-8 2 John 16:1-8 Philemon 16:1-8\n\n1 Peter 17:1-8 2 Peter 17:1-8 Philemon 16:2-8\n\n1 John 17:1-8 2 John 17:1-8 Philemon 17:1-8\n\n1 Peter 18:1-8 2 Peter 18:1-8 Philemon 17:2-8\n\n1 John 18:1-8 2 John 18:1-8 Philemon 18:1-8\n\n1 Peter 19:1-8 2 Peter 19:1-8 Philemon 18:3-8\n\n1 John 19:1-8 2 John 19:1-8 Philemon 18:4-8\n\n1 Peter 20:1-8 2 Peter 20:1-8 Philemon 18:5-8\n\n1 John 20:1-8 2 John 20:1-8 Philemon 19:1-8\n\n1 Peter 21:1-8 2 Peter 21:1-8 Philemon 19:2-8\n\n1 John 21:1-8 2 John 21:1-8 Philemon 19:3-8\n\n1 Peter 22:1-8 2 Peter 22:1-8 Philemon 19:4-8\n\n1 John 22:1-8 2 John 22:1-8 Philemon 20:1-8\n\n1 Peter 23:1-8 2 Peter 23:1-8 Philemon 19:5-8\n\n1 John 23:1-8 2 John 23:1-8 Philemon 20:2-8\n\n1 Peter 24:1-8 2 Peter 24:1-8 Philemon 20:3-8\n\n1 John 24:1-8 2 John 24:1-8 Philemon 20:4-8\n\n1 Peter 25:1-8 2 Peter 25:1-8 Philemon 20:5-8\n\n1 John 25:1-8 2 John 25:1-8 Philemon 20:6-8\n\n1 Peter 26:1-8 2 Peter 26:1-8 Philemon 20:7-8\n\n1 John 26:1-8 2 John 26:1-8 Philemon 20:8-8\n\n1 Peter 27:1-8 2 Peter 27:1-8 Philemon 20:9-8\n\n1 John 27:1-8 2 John 27:1-8 Philemon 21:1-8\n\n1 Peter 28:1-8 2 Peter 28:1-8 Philemon 20:10-8\n\n1 John 28:1-8 2 John 28:1-8 Philemon 21:2-8\n\n1 Peter 29:1-8 2 Peter 29:1-8 Philemon 21:3-8\n\n1 John 29:1-8 2 John 29:1-8 Philemon 21:4-8\n\n1 Peter 30:1-8 2 Peter 30:1-8 Philemon 21:5-8\n\n1 John 30:1-8 2 John 30:1-8 Philemon 21:6-8\n\n1 Peter 31:1-8 2 Peter 31:1-8 Philemon 21:7-8\n\n1 John 31:1-8 2 John 31:1-8 Philemon 21:8-8\n\n1 Peter 32:1-8 2 Peter 32:1-8 Philemon 21:9-8\n\n1 John 32:1-8 2 John 32:1-8 Philemon 21:10-8\n\n1 Peter 33:1-8 2 Peter 33:1-8 Philemon 21:11-8\n\n1 John 33:1-8 2 John 33:1-8 Philemon 21:12-8\n\n1 Peter 34:1-8 2 Peter 34:1-8 Philemon 21:13-8\n\n1 John 34:1-8 2 John 34:1-8 Philemon 21:14-8\n\n1 Peter 35:1-8 2 Peter 35:1-8 Philemon 21:15-8\n\n1 John 35:1-8 2 John 35:1-8 Philemon 21:16-8\n\n1 Peter 36:1-8 2 Peter 36:1-8 Philemon 21:17-8\n\n1 John 36:1-8 2 John 36:1-8 Philemon 21:18-8\n\n1 Peter 37:1-8 2 Peter 37:1-8 Philemon 21:19-8\n\n1 John 37:1-8 2 John 37:1-8 Philemon 21:20-8\n\n1 Peter 38:1-8 2 Peter 38:1-8 Philemon 21:21-8\n\n1 John 38:1-8 2 John 38:1-8 Philemon 21:22-8\n\n1 Peter 39:1-8 2 Peter 39:1-8 Philemon 21:23-8\n\n1 John 39:1-8 2 John 39:1-8 Philemon 21:24-8\n\n1 Peter 40:1-8 2 Peter 40:1-8 Philemon 21:25-8\n\n1 John 40:1-8 2 John 40:1-8 Philemon 21:26-8\n\n1 Peter 41:1-8 2 Peter 41:1-8 Philemon 21:27-8\n\n1 John 41:1-8 2 John 41:1-8 Philemon 21:28-8\n\n1 Peter 42:1-8 2 Peter 42:1-8 Philemon 21:29-8\n\n1 John 42:1-8 2 John 42:1-8 Philemon 21:30-8\n\n1 Peter 43:1-8 2 Peter 43:1-8 Philemon 21:31-8\n\n1 John 43:1-8 2 John 43:1-8 Philemon 21:32-8\n\n1 Peter 44:1-8 2 Peter 44:1-8 Philemon 21:33-8\n\n1 John 44:1-8 2 John 44:1-8 Philemon 21:34-8\n\n1 Peter 45:1-8 2 Peter 45:1-8 Philemon 21:35-8\n\n1 John 45:1-8 2 John 45:1-8 Philemon 21:36-8\n\n1 Peter 46:1-8 2 Peter 46:1-8 Philemon 21:37-8\n\n1 John 46:1-8 2 John 46:1-8 Philemon 21:38-8\n\n1 Peter 47:1-8 2 Peter 47:1-8 Philemon 21:39-8\n\n1 John 47:1-8 2 John 47:1-8 Philemon 21:40-8\n\n1 Peter 48:1-8 2 Peter 48:1-8 Philemon 21:41-8\n\n1 John 48:1-8 2 John 48:1-8 Philemon 21:42-8\n\n1 Peter 49:1-8 2 Peter 49:1-8 Philemon 21:43-8\n\n1 John 49:1-8 2 John 49:1-8 Philemon 21:44-8\n\n1 Peter 50:1-8 2 Peter 50:1-8 Philemon 21:45-8\n\n1 John 50:1-8 2 John 50:1-8 Philemon 21:46-8\n\n1 Peter 51:1-8 2 Peter 51:1-8 Philemon 21:47-8\n\n1 John 51:1-8 2 John 51:1-8 Philemon 21:48-8\n\n1 Peter 52:1-8 2 Peter 52:1-8 Philemon 21:49-8\n\n1 John 52:1-8 2 John 52:1-8 Philemon 21:50-8\n\n1 Peter 53:1-8 2 Peter 53:1-8 Philemon 21:51-8\n\n1 John 53:1-8 2 John 53:1-8 Philemon 21:52-8\n\n1 Peter 54:1-8 2 Peter 54:1-8 Philemon 21:53-8\n\n1 John 54:1-8 2 John 54:1-8 Philemon 21:54-8\n\n1 Peter 55:1-8 2 Peter 55:1-8 Philemon 21:55-8\n\n1 John 55:1-8 2 John 55:1-8 Philemon 21:56-8\n\n1 Peter 56:1-8 2 Peter 56:1-8 Philemon 21:57-8\n\n1 John 56:1-8 2 John 56:1-8 Philemon 21:58-8\n\n1 Peter 57:1-8 2 Peter 57:1-8 Philemon 21:59-8\n\n1 John 57:1-8 2 John 57:1-8 Philemon 21:60-8\n\n1 Peter 58:1-8 2 Peter 58:1-8 Philemon 21:61-8\n\n1 John 58:1-8 2 John 58:1-8 Philemon 21:62-8\n\n1 Peter 59:1-8 2 Peter 59:1-8 Philemon 21:63-8\n\n1 John 59:1-8 2 John 59:1-8 Philemon 21:64-8\n\n1 Peter 60:1-8 2 Peter 60:1-8 Philemon 21:65-8\n\n1 John 60:1-8 2 John 60:1-8 Philemon 21:66-8\n\n1 Peter 61:1-8 2 Peter 61:1-8 Philemon 21:67-8\n\n1 John 61:1-8 2 John 61:1-8 Philemon 21:68-8\n\n1 Peter 62:1-8 2 Peter 62:1-8 Philemon 21:69-8\n\n1 John 62:1-8 2 John 62:1-8 Philemon 21:70-8\n\n1 Peter 63:1-8 2 Peter 63:1-8 Philemon 21:71-8\n\n1 John 63:1-8 2 John 63:1-8 Philemon 21:72-8\n\n1 Peter 64:1-8 2 Peter 64:1-8 Philemon 21:73-8\n\n1 John 64:1-8 2 John 64:1-8 Philemon 21:74-8\n\n1 Peter 65:1-8 2 Peter 65:1-8 Philemon 21:75-8\n\n1 John 65:1-8 2 John 65:1-8 Philemon 21:76-8\n\n1 Peter 66:1-8 2 Peter 66:1-8 Philemon 21:77-8\n\n1 John 66:1-8 2 John 66:1-8 Philemon 21:78-8\n\n1 Peter 67:1-8 2 Peter 67:1-8 Philemon 21:79-8\n\n1 John 67:1-8 2 John 67:1-8 Philemon 21:80-8\n\n1 Peter 68:1-8 2 Peter 68:1-8 Philemon 21:81-8\n\n1 John 68:1-8 2 John 68:1-8 Philemon 21:82-8\n\n1 Peter 69:1-8 2 Peter 69:1-8 Philemon 21:83-8\n\n1 John 69:1-8 2 John 69:1-8 Philemon 21:84-8\n\n1 Peter 70:1-8 2 Peter 70:1-8 Philemon 21:85-8\n\n1 John 70:1-8 2 John 70:1-8 Philemon 21:86-8\n\n1 Peter 71:1-8 2 Peter 71:1-8 Philemon 21:87-8\n\n1 John 71:1-8 2 John 71:1-8 Philemon 21:88-8\n\n1 Peter 72:1-8 2 Peter 72:1-8 Philemon 21:89-8\n\n1 John 72:1-8 2 John 72:1-8 Philemon 21:90-8\n\n1 Peter 73:1-8 2 Peter 73:1-8 Philemon 21:91-8\n\n1 John 73:1-8 2 John 73:1-8 Philemon 21:92-8\n\n1 Peter 74:1-8 2 Peter 74:1-8 Philemon 21:93-8\n\n1 John 74:1-8 2 John 74:1-8 Philemon 21:94-8\n\n1 Peter 75:1-8 2 Peter 75:1-8 Philemon 21:95-8\n\n1 John 75:1-8 2 John 75:1-8 Philemon 21:96-8\n\n1 Peter 76:1-8 2 Peter 76:1-8 Philemon 21:97-8\n\n1 John 76:1-8 2 John 76:1-8 Philemon 21:98-8\n\n1 Peter 77:1-8 2 Peter 77:1-8 Philemon 21:99-8\n\n1 John 77:1-8 2 John 77:1-8 Philemon 21:100-8\n\n1 Peter 78:1-8 2 Peter 78:1-8 Philemon 21:101-8\n\n1 John 78:1-8 2 John 78:1-8 Philemon 21:102-8\n\n1 Peter 79:1-8 2 Peter 79:1-8 Philemon 21:103-8\n\n1 John 79:1-8 2 John 79:1-8 Philemon 21:104-8\n\n1 Peter 80:1-8 2 Peter 80:1-8 Philemon 21:105-8\n\n1 John 80:1-8 2 John 80:1-8 Philemon 21:106-8\n\n1 Peter 81:1-8 2 Peter 81:1-8 Philemon 21:107-8\n\n1 John 81:1-8 2 John 81:1-8 Philemon 21:108-8\n\n1 Peter 82:1-8 2 Peter 82:1-8 Philemon 21:109-8\n\n1 John 82:1-8 2 John 82:1-8 Philemon 21:110-8\n\n1 Peter 83:1-8 2 Peter 83:1-8 Philemon 21:111-8\n\n1 John 83:1-8 2 John 83:1-8 Philemon 21:112-8\n\n1 Peter 84:1-8 2 Peter 84:1-8 Philemon 21:113-8\n\n1 John 84:1-8 2 John 84:1-8 Philemon 21:114-8\n\n1 Peter 85:1-8 2 Peter 85:1-8 Philemon 21:115-8\n\n1 John 85:1-8 2 John 85:1-8 Philemon 21:116-8\n\n1 Peter 86:1-8 2 Peter 86:1-8 Philemon 21:117-8\n\n1 John 86:1-8 2 John 86:1-8 Philemon 21:118-8\n\n1 Peter 87:1-8 2 Peter 87:1-8 Philemon 21:119-8\n\n1 John 87:1-8 2 John 87:1-8 Philemon 21:120-8\n\n1 Peter 88:1-8 2 Peter 88:1-8 Philemon 21:121-8\n\n1 John 88:1-8 2 John 88:1-8 Philemon 21:122-8\n\n1 Peter 89:1-8 2 Peter 89:1-8 Philemon 21:123-8\n\n1 John 89:1-8 2 John 89:1-8 Philemon 21:124-8\n\n1 Peter 90:1-8 2 Peter 90:1-8 Philemon 21:125-8\n\n1 John 90:1-8 2 John 90:1-8 Philemon 21:126-8\n\n1 Peter 91:1-8 2 Peter 91:1-8 Philemon 21:127-8\n\n1 John 91:1-8 2 John 91:1-8 Philemon 21:128-8\n\n1 Peter 92:1-8 2 Peter 92:1-8 Philemon 21:129-8\n\n1 John 92:1-8 2 John 9

J Ioannes Rainerius ad candidum lectorem.

Hic capit, ingentes libri quod mille, libellus.

Quod petitur multis iste libellus habet.

Si medicinini pariunt fastidia libri

Tam multi, paruus sufficit iste liber.

Et præter quod paucis complectitur vnus

Atque idem paruus, milia multa librüm:

Pœnorum atque Arabum sædos ob lumina lapillus

Explicat, haud pauci quæis perière viri.

Vena etiam doctè quæ fit soluenda recludit:

A stygijs multos quod reuocabit aquis.

Nec facile est dicas vtri sit pharmacopolæ,

An medico vtilior: pharmaca cuncta docet.

Quæ bona, quæ mala, quæ possint præstare salutem,

Quæ noxam, verum quæq[ula] repossita loco.

Hunc postquam arrecta tu legeris aure libellum,

Sum factus, dices protinus, Hippocrates.

Quare lector agas auctori candide grates.

Quem si noſſe velis, Symphorianus is est.

Symphorianus is est ſuperas, vt victor, ad auræ

Semineces ſolus qui reuocare potest.

Symphorianus is est inuita ſtamina parca

Qui necit, vacuæ penſa refert[que] colo.

Symphorianus is est fati peruertere legem

Cui licet, & cymba est quò leuiore Charon.

Quem metuunt & dira lues, morbiq[ula] nocentes.

Quem metuunt Stygij Tartareiq[ula] lacus.

Liber Primus.

Fo.XVIII.

Symphoriani Campegii Lugdus nenfis equitis aurati, Lotharingorum ar chiatri Annotamenta de Serapionis, Ni colai, & plurium aliorum medicoru, & pharmacopolaru, ac leplafiarioru in me dicina erroribus.

Ermolaus barbarus, Nicolaus le
onicenus, Ioannes manardus, Pe
trus barotius, Ruellius gallus.

Marcellus, quemadmodu in oïm
bonarum artium disciplina eminentiffimi,
Ita in hac quoque medicinæ parte neque
antiquis medicis inferiores, herbarum noti
tiam noftris temporibus pene impoffibilē
arbitratur: quoniam prisca earum nomina
funt nobis ignota. In nulla uero tam manis
felta indicia ab antiquis tradita habemus,
quin totidem ex aduerſo in contrariam poſ
fint auferre ſententiam: apud enim autores
qualis eſset herba Alcibiā, non reperit Leo

nicenus: ſed radicē eius, ac folia trita ad ſer-
pentis morſus īponi, & bibi iubet. Sic Dio-
ſcorides libro. iiij. Echios radicem, ac folia
e uino potari iubet cōtra eofdem ſerpentes.

cij

Hermos

laus baro

barus.

leonicen?

Manard?

Ruellius.

Marcell

Barotius.

Alcibium
hærba.

1 cop. xjjx

De simplicibus medicamentis

Echin.

essu e uero eādem alcibion & echin illud non
tenue est argumētum, quod neque Dioccoris

Paulus &
gineta.

des, neque Paulus de alcibio seorsum scripse
runt, sed de echi tantūmodo, quam alio uo;
cabulo alcibium, siue alcibiadion dici pari;

ter retulerunt. Sed quoniam de theriacis fa
Cta est mentio, no poſſum temperare, quin
hoc in loco pharmacopolarum noſtrorum
errorem patefaciā: qui nobile illud antido;

Theriaca

tum, quod theriaca uocatur, non a feris con
tra quarū uenena exhibetur, aut quæ in eiul
dem compoſitione miſcetur (non ſunt autē
aliæ quae uiperæ) ſed a quodā ſerpēte, qui pro

Vipera.
Tirus.

prio noie tirus nūcupatur, quemque omnino
huic antidoto addere oporteat, nomē traxiſ
ſe opinātur: eundē aūt ſerpentē ex Aegypto
uſque petunt: & qui fidem facere uolūt ſe oia
diligentiffime conquifuiſſe, quæ ad theria
ces cōpoſitionē ſint neceſſaria, una cui alij
quæ eidem miſturæ adiunguntur, publice
uiſendum exponunt: ſed neque ſerpentem il
lum norunt: neque enim tiri nomen in libris
Arabum aliud ſignificat, quam eam ſerpen

Echidna
ideſt vipe
ra.

tis ſpeciem, quam Græci Echidnam, nos
uiperam appellamus, Alibi autem often.

Liber primus. Fo.XIX.

dimus feras illas quæ in antidoto erant ponendæ, quibus uidelicet Theriaci paftilæ li concinnantur, non ex Aegypto petendas, fed in media ipfa Gallia Narbonenfis, ac etiam Italia reperiri. Nec fatis nobis hoc uifum ad bonam conficiendam Theria cen: fed Andromachum eius inuentorem fefectatus Neronis primariu medicu, aliuque Andromachum prioris filiu, & Demetriu. Antonini Cæfaris ſimiliter primariu medi cum, alioſque cœplures, Galenumque demum ipfum non manibus quidem proprijs, ut il li, fed nobis obſquentium ſeplaſiariorum Renati Villaterij, & Claudiij Pinſardi tam ſalubre medicamentum in ampliſſima Lugdunenſi urbe, quæ noua quali Hierofoly ma, aut ſi mauis Corynthus dici poteſt, ad quam ceu commune Europæ emporium: licet uerifimile ſit, ueluti olim Corynthus, tum a Creta, tum a nouis infulis cæterifque orientalibus locis, ſimplicia medicamenta tantæ compoſitioni idonea fuiſſe apportata. Ego tamen, nimis forte in hac ſicut in oï re medica timidus & curioſus, non uereri no poſſum, quin aliqua adhuc uel defuerint

c iij

andromachus neRONIS me dicus. Demetrius.

Corynthus ſolim emporiu maximu. Creta in ſula.

Liber primus.

Fo.XX.

secûdo ordie. Eſt aŭt etiâ partiû tenuiû, ſuc
cus eius poteſtatis eſt tenuiorum partium:
nec eouſq[ur] calidus c[ir]ptu Ralis, cæteriq[ur] Pœ[
ni ac Arabes opinătur partiû tenuitate:fru[
etus ipſius propemodum eius potentiæ eſt
genere:uerum enim opobalfamum uel ad
nos non affertur: uel ſi affertur, tanti preciij
exiſtit, ut totius antidoti pretiû prêuertat:
duodecim enim drachmas, præter id quod
in hedicroo apponi debet, tota Androma[
chi compoſitio: recipitq[ur] decem & octo li[
bras, paru excedit: uix t[n]i crediderim ſynch[
rui & recens afferri: nã quod hactenus uide[
re potui apud illuſtriffimã Annã a Francia
borhonioru ducê, odore, colore, ſubſtantia
lõge a qualitatib[ur] ueri diſtabat. Sed & Dio
ſcorides varijs adulterari id modis q[ui]rit.

Razie p[ro]nus.

Androma
chi c[ô]poſi
tio.

Anna a
Francia.

De Cardamomo Capi. II.

Ardamomu Theophrastus refert
alios ex Media putare, alios ex In
dia c[ui]momo, atq[ur] nardo, & pluri
mis id genus aduehi: ſimile amomo frutice
toto prædicant, ſemine oblongo. Quatuor
eius genera, uiridiffimum & p[ing]ue, acutis
angulis, fricanti pertinax, quod & maxime

Theophras
ſtus.

Quatuor
cardano
mi g[na].

c iiiij

De simplicibus medicamentis
laudatur proximum e rufo candicans.
Tertium minutius atque nigrius: peius uae
rium & friari facile, odoribus parui. Id quod
uerius est, uicinius costo esse debet. Recens
tiores mauritani hoc non cardamomum,
sed cordumeni, & siluetre caros uocant.
Cardamomi uero nomine genus aliud intel
ligunt, in geminas diuifum species, Alteru
lentis amplitudine, Alterum ciceris obni
gris in quo granum album fit, gustu mor
daci, utrunca odoratum. Quid quod offi
cinæ cardamomo utuntur alio, quod &
a Mauris, & a Dioſcoride perſcribitur,
duplicis fastigiis minus & maius appellans
tes: cui ſimile id ſemen fit, quod uulgo me
ligeta dicitur, prælatum uiribus, longe ta
men ſicut mihi uidetur a quatuor generibus
Dioſcoridis differt, quorum meminit Plu
des. Plinius, nius. Et niſi rurſus Venus ab ida ſylua de
portet, omnino deficimus.

De malabatro. Cap. III.

Malaba
trum.

Arere nos balsamo & malabatro,
quæ & preciōsa ualde, & a lōgin
quis regionibus petēda, nō est mi
rum. Malabatrū quis noſtro ſæculo cognos

Liber primus.

Fo.XXI.

ſcit. Ego toto uitæ meæ tempore uix unicû Plinius
uidere folium potui. Plinius malabatrû ar
borem Syriæ affirmat eſſe folio cûuoluto,
arido colore. Fertilius in ægypto, laudatius
in Indiæ paludibus, ſine radice fluitans: im
probât cãdidû. malabatri gemina cõditio,
alter: paluſtre, ut Dioſcoridi uidet: alterû
ex arbore: nûc medici nec primû, nec ſecun
dum, ſed tertiû malabatri genus nouere, ap
pellatum a mauritanis ſuis Tembul : cuius
ſurculi cum folio, quale arbuti ſiue lauri eſt.
Notandû uariare Dioſcoridem a Plinio, φ
alter malabatrum probari ſcribat quodam
ſalis guſtu, alter nullo.

De amomo

Cap. IIII.

Momû quidam ex Media, alij ex
India importari narrant. E uite In
dica quæ ſit labruſca exiſtimatur
naſci, frutice uenoſo, palmi altitudine: na
ſcitur & in Armeniæ parte que uocatur oce
ne. Verû Amomû id eſt botruoſum, & uelu
ti uua, neſcio ſi Gallia uel Italia hoc ſæculo
uidit. Nec mirandum, ſi quando Plinius a
Dioſcoride diffonat: quoniam ſicut precia
rerum, ita & uoces, & experimenta quoq

Amomû
Botruo,
fum.

Dioscori
des.

De simplicibus medicamentis uariantur. Nec quia ulla Medicinæ pars incer tior, quæ ab alio orbe, quæ nostro petitur: id quod & ratio perfuadet. Amomum quale nunc officinæ preferunt fabulosa specie: nec odoris argumento, nec alia ratione cogruit cum eo, quod a Dioscoride describitur.

De Cinnamomo & Cacia Capê. V.

Innamomum in partes quinque conci dūt, præcipua bonitas tenuissimis, ad longitudinem palmi pauloue amplioribus: fecuда proximis breuiore me sura: uilissimæ quæ radicē antecedunt: quoniam ibi minimum corticis: nefcio si Gallia nostra nec forte Italia, aut Hibernia hoc sæculo uerum, Cinnamomum uiderit: quod ne minē adhuc audiui ambigētē. Id quod pasim ex India præcipue Lusitani Regis clausa in Europam inuehitur, eſſe uerum cinnamomum, quod tamen non eſſe ex Galeni uarijs dictis in libro de antidotis facile patere poterit Cinnamomum dicētis eſſe arbus tū, ſex uel septē plus minus adnaſcētes ramus culos habens, longitudine inæquales: ita tamen, ut maior ſemipedem Romanum non excedat: & id quod optimum eſt, indicibi

Quid cina
namomum,

Liber primus.

Fo. XXII.

lem quendam ſuper omnia alia odorem ha
bere, guſtuq[ur] aliquatenus calefacere, non uſ
q[u]adeo tamen, ut cum triftitia mordicaret,
colore tale quale lit lac uocatũ Phaeo: cum Phaeo:
exiguo uocati Cyani miſceretur, ideſt colo
re albo ad ſuſcum & ſubcyaneum tendente:
eſſe eius ſex genera, quatuor uidelicet inter
optimum & peſſimum, quod exiguo inter
uallo ab optima Caſia minime mirandum Caſia.
diſtare: cum ea in cinnamomum aliquando
conuertatur: quemadmodum poſt Galenũ
in libro. II. ſuæ Medicinę ſcripſit Auicenna.
uidiſſe enim ſe ait Galenus Caſiam adeo al
tam & uberem, ut ad arbuſti adſcenderet
magnitudinem, ramuſculoſq[ur] quoſdam
mitteret uilſu corticis tenuitate, odoreq[ur] &
guſtu exacte ſimiles cinnamomo: ex quo
dicto intelligere quoq[ur] licet, quantum uil
garis nostra caſia diſtet a uera, nihil c[ui]n
namomo habens commune, tetra cum ſit,
inodorata, & penitus adſpernabilis, imo ni
hil hab[es] quare Caſia putari debeat: ut Dio
ſcoridem & Plinii ſegenti, req[ur] ipſa in ma
nu facile coſtabit. Caſiam cum dico, aroma
ticam intelligo: quam offici[n]æ ligneam uo
Vulgaris
caſia quid.

De simplicibus medicamentis
cant. Aliam enim cuius nunc cōmunis eſt
ad aluum leniēdam ufus, ſcio antiquis peni
tus incognitam. Inter illas ideſt aromaticas
eã eſſe eligendã, quæ Gizi, non gizir, ut pu
tauit Hermolaus, barbarico nomiē dicitur,
quæ adeo ſimilis eſt Cinnamomo, ut duplū
eius p cinnamomo, Galeno tefte, poni poſ
ſit: qui Quinto accedēdum non putauit, di
centi non ſecus eos facere, qui carētes cinna
momo duplam caſiam accipiunt, his qui di
cerent, dum caremus phalerno, uel uino cre
tico, duplum utiliſſimi uini bibendum: &
eos (ut uerbis Manardi utar) qui ſimilagi
neum panem non habent, debere duos fur
furaceos eſitare: non enim ait Galenus, ſimi
le quid his faciūt, qui caſiam cinnamomi lo
co accipiunt: ſed illis aſſimilantur potius,
qui cum forti careant uiro ad pondus feren
dum idoneo, duos ei ſubſtituūt debiliores.
hanc Gizi appellitãt: theriace imponere de
beremus, & carentes cinnamomo p ſimplo
cinnamomo duplam accipere. ſiſtularē aŭt
uocatã omniū uiliſſimã: & ppterea theria
ce non imponendã ſcripſit Galenus, eſſeq
paſſim cognitã: exteriore quidē corticem,
Gizi.
Hermo
laus.
Manard?
Fistularis
cafia.
Galenus

Liber primus.

Fo.XXIII.

quem fitulam uocant, fortem habentem &
odore, & guftu, interiora debilissima, adeo
ut nullius sint utilitatis. & mirabit aliquis
antiquorū poetarū Heroas tam longis erro
ribus, totq[us] mōftris & naufragiis iactatos,
neglectis omnibus melioris fortunæ occa[
s]ionibus, uoluptatibus & honoribus anti[
quam repetiſſe aut exquiſiſſe matrem: cū
prerter bruta & plantæ & id agant, quæ plu
ribus & mitioribus locis conſitæ, honoris
ſui incremento retineri non potuerunt: &
inter plantas Caſia id præcipue egerit, quæ Caſia,
in maiore illa Romanæ gētis fortuna ubiq[
] & in aluearibus conſita, & ſub septentrio[
nibus uiuere coacta, nullibi nostra æta[
te in Gallia, aut Italia nunc reperitur: nega[
tac]q[us] oculis forma eius omnis, & ſpecies dif[
ficillimam nobis de ea narrationem hāc no[
ftram facit, præfertim in tā corruptis Græ[
corum, Latinorumq[us] omniū codicibus: &
in tanta Plinij, Theophrastiq[us] in eius hifto Plinius.
ria breuitate. Quo fit, ut nihil q[ui] in quæren
do diligentiam, & in repertis fidem legen[
tibus pro caſia polliceamur. Caſiæ inquit
Dioſcorides plura ſunt genera in odorifera des. Dioſcori

De simplicibus medicamentis

Arabia nafcentia: habet crassi corticis caſia
omnis farmentum, & piperis folio eſt: eligi
to amabili coloris bonitate rubeſcentem,
coralio lapidi ſimilem: duplaqne eius quan
titas medicamentis miſta in cinnamomi de
ſectu idem præſtat. Sunt etiā (ut idem Dio,
ſcorides inquit) Cinnamomi plura genera,
gentium ubi nafcuntur nominibus appella
ta: antecedit bonitate alia omnia quod mo,
fyllicum dicunt: propterea quod Caſiæ quæ
moſyllica dicitur ſimilitudinem referat: ple
runq[ui] enim probatiſſimi cinnamomi indi,
ciu[que] ex odoris ſui ſola, pprietate fit. Eſt pre-
terea cinnamomum moſtanum, crassum, te,
roſum, colore rubeſcens. Eſt & tertium ſe,

Cinnamo
mi plura
genera.

cundum Dioſco. moſyllico ſimile, nigrum,
odoratiſſimum, ra moſum. Eſt & quartum
itidem cādidum, ſungoſum, aſpectu tumēs,
fragile, grandi radice, quæ caſiæ odore eſt.
Numeratur & quintum, nares odore ten-
tans, quod uitandum eſt, leuiter rubens, &
rubēti caſiæ cortice ſimili. Eſt & aliud quid
dā cinnamomo ſimile, falſo cinamomum
dictum, nullius odoris. Numerat Dioſcori,
des, pbatioris moſyllici cinnamomi plures

Dioſcori
des.

Mofylli,
cum cinna
momum.

Liber primus.

Fo. XXIII.

notas, laudatq[us] recens, & colore nigrum: cumq[us] de colore eatenus egiffet, nulla interiecta copula, aut diuifi[io]is nota, alia fubijcit ſtatim, & cum uino diluitur cinereo: ut non ad uariu[us] in eo colorem id pertineat, ſed ad mutatum, cum uino maduerit: qualia multa cotidie uidentur oleo, aceto, humoribusq[us] alijs confperſa ex alio in aliu[us] mutari colo rem: nam ſi uoluiffet uarium, & ex uini cine rilq[us] colore miſtum cinnamomum pariter ac nigrum laudare: copula diuifioniſq[us] alia nota aliqua alterum ab altero ſecerni opor tebat: ut autem in omnibus Græcis legitur, in numero & cenſu notaru[us] illarum uſq[us] ad extremu[us] ueluti curſus eſt: nulliſq[us] alicubi in terieſtis copulis ait probari recēs colore nis gro, & tenuibus cum liuore ſurculis.

De muſco Capi. VI.

Ryon ab aliquibus ſplanchnon di
citur, Romani inquit Dioſcorides
muſcum appellant. Inuenitur mu-
ſcus hic i[us] arboribus, cedro, populo alba, &
quercu: habetq[us] primu[us] bonitatis honorem
qui ex cedro eſt. Secundum( inquit) qui ex
populo alba, laudaturq[us] maxime in utroq[us],

Muſcus.
Dioſcori
des.

Balaninū
vnguētū.

Dioſcori
des.

Paulus
Ægineta.

De simplicibus medicamentis
qui odoratior, & cādidior eſt: damnatur cō
tra nigreſcens: habet adſtringendi uim mu
ſcus hic. Facit ad muliebrium locorū uitia
in decocto eius infidentibus fœminis: miſce
tur idem Balanino unguento, & alijſ quæ
ungēda ſint, ob ſpiffandi uires quas habet,
Vtile præterea accommodatumq[ur] a corpo
rum confectionibus, & eorum quæ ad uapo
rationes incenduntur. hæc Dioſcorides. Il
lud animaduertendū eſt, quas hic cedros di
cit, Paulū Aeginetam pinos dicere. Sed ui
tium ſubeſſe credimus: quoniā ſtatim Dio
ſcoridi ſubſcribēs, omnibus alijſ cedrinum
muſcum & ipſe antefert. Non uidetur & ui
tio carere Dioſcoridem illic ubi cenſum bo
nitatis muſci huius agens, cedri & albē po
puli tantū meminit: deſyderatur enim quer
cus, niſi forte legentibus damnatā uoluerit
eſſe, quā tacitus arborē præteriſſet. Nolu
mus & illud relinquere, nō eſſe huic & Pau
lo Aeginetæ muſci huius ealſdem uires: hic
adſtringere, ille diſcutere, & mediocriter
mollire dixerunt non paruo, ut uidetur diſ
crimine, quod nos peritioribus cēſendum
relinquimus.

De moſcho

Liber primus.

Fo. XXV.

De moscho Ca. VII.

Moschus
ali? a mu
sco.

Vod nobis in muſco contingit &
moſcho: in quibus una tantum mu-
tata litera, & aspiratiōe addita, diſ-
Similes penitus res, & in diuerſo genere in-
dicantur. Siquidem latinus muſcus uirētes
magis uillos, ᶜfolia aut frondes ſignificat:
quibus per æſtatem in torrentibus lapides
ueſtiuntur: & ut Columellę uerbo utamur,
muſcantur, nec tantum lapides hi, uerum ar
bores quędam etiam, ut quercus & olea, ſed
non eodem modo muſcantur. Ex hoc gene
re muſcũ Dioſcorides deſcribit: quoniam
in Cyrenaica prouincia præſertim odoratū
nalsci Plinius teſtatur. Qui uero a Græcis
moſchos dictus eſt, & a latinis eadē appel-
latione iudicādus, is eſt qui noſtra ætate in-
ter prætioſſima odoramēta: nec mediocris
in medicina ut in diamuſco uſus habetur:
hunc officinæ non ſecus ᶜpriorem illum
ex arboribus apud Dioſcoridē, noſtra æta-
te muſcum falſo appellant: cū moſchus, non
muſcus dici debeat: ut propria appellatio-
ne a lapidum in fluminibus, & arborum uil
loſo muſco diſcerneretur: nulla quod hacte-
d

Moschus
nō muſc?,
nam, moē
ſch? a' mu
ſco ſpecie
differt.

d

De simplicibus medicamentis
nus inuenerim antiquis scriptoribus in huiusmodi significatiœ Molchi uox fuit: ui dentur, odoramēti id genus Dioſcorides, ac ueteres oínes ignoratſe. in poſterioribus tamē medicis, uti fuerūt Molues, Serapio, Iſaac, Raſes aliquando inuēta eſt manifeſta odorata huius ſub ſtātiæ, quæ in uilſolis echi nati caſtanearū calicis modo, folliculis ani malium quorundam clauditur exiſtimatio ne, inueniſſeQB id nomen ea res uidet nouos tenerioreſQ in plantis ſtolones: quorum ſi militudine in animalibus, quæ moſcum ſe runt, noui odoramento illo pleni nafcuntur folliculi. potuit & ea nominis ratio eſſe, q animalia illa media inter capream & uitus lam natura & magnitudine, fuluo uitularū colore uidet. Molchus calidus eſt in ſecu do ordine, ſiccus in tertio, confortat cor & membra interiora, & corroborat cerebru, ac ſodæ antiquæ confert.

Animalia aŭt illa ſe rentia mo ſchum Se rapio gac zellos uo cat.

De nardi ſpica Ca. VIII.

Species nardi no uem.

Oue ſpecies nardi ſpicæ ſunt, quas nardum indicã Plinius repræſentare exiſtimat: prima Gangetis Ozenitis, ab odore uirulento dicta, Secun

Liber primus. Fo. XXVI.

da pſeudonardus, Tertia Syriaca. Quarta
gallica. Quïta cretica, ideſt phu. Sexta bac
charis. Septima hirculus. Octaua aſaron.
Nona thracia. Aduertendum eſt & illud,
omnia nardi genera hçrbas eſſe præter indi
cam: illud, ne quê fallamus, noſcendum Sy
riacã nardum duplicis eſſe generis, unum
in India, ſed parte montis in Syriã ſpectãs
te, quam Plinius ſub indice uocabulo com
plectitur. Alterũ in Syria, Ciliciaq: hoc ali
qui Gallico præponunt: aliqui contra Gal
licum Syriaco tali præferunt. Galenus indi
cam nardum accipit, quoties abſolute ſpicã
nardi nominat, qualiſpicam cæteræ non ha
beant, ſed hærbam duntaxat, quemadmo-
dum & Plinio uidetur. In Gedroſia quoq
nardus eſt, ſed ſub indica cõtineri credim?
carere nos indica nardo quis dubitet? q ſpi
cam quidem uocari apud Galenum legerit
eſſe tamen radicem. Sed & in ca theriaces
præparatione, quam cæteris ueluti cõciſam
magis & manifeſtiorem præfert Galenus:
ſic ad bũ carmine quodã ſcribitur. There
bentinæq: refinam: nardiq: radicê indicæ
ad nos uehitur ſpica: atq: utinã nardi eſſet:
d iſ

Galenus.
Thereben
tina,

Democra-
tes.

De simplicibus medicamentis
suauitate em odoris penitus caret: & sapo,
ris est ualde ingrati: in flore etiam schœni
id accidit: cum enim scribat Democrates:
Schœniq④ nō festucarum, fed floris: ad nos
festucæ portantur, non flores: fed in hoc ma
gna uis non est: liquidem Galenus herbam
laudat: nardum uero gallicam, fiue ut Græ-
ci appellant celticam. Laudatur in orbe no
stro poſt Syriacum, quippe quod Syriaco
ſit leuius: neq⑤ multum ab indico differens:
ut Plynius exiftimat.

De myrrha Capi. IX.

Myrrha

Hippo-
tes.

Rex Gebe-
nitatum.

Yrrha grce ſmyrna diciſt & zmyr
na, hâc & myrrham uocat Hippo
crates: minor altitudine, ſed fruti
coſior est thure: ad quinq⑥ tamen cubita cre
ſcere arborem Plynius meminit: permittâ
arboribus thuris nafci tradunt, Aliſ ſeparâ
tim. Sed & alijſ Arabiæ locis proueniunt, e
ſyluis quoq⑦ laudata quam a Troglodytis
Sabei tranſitu maris petunt: ſatiua ſylueſtri
præfertur. falſum est e thuris arbore utruq⑧
gigni: inciditur bis, iſdemq⑨ cù thure tem
poribus. Regi Gebênitaru quartas partes
myrrhæ pendunt. Huius ſpecies quatuor:

Liber primus.

Fo. XXVII.

Statea, Atramitica, Gebēnica, Auſiritis. Eſt
& candida uno tantum loco, quæ in meſſa/
lum oppidum cōfertur. Sed & Galenus ua
rijs adulterari id modis queritur : inueniri
q[ui] in optima myrrha opobalſamū, quod in
tra corpus aſſumptū mortiferum eſſet, niſi
forte extra hoc periculū nos ſumus: qui non
optima ſolum, ſed bona etiam myrrha care
mus : nam quæ myrrhæ loco habetur, pro
odore ſuauitatis teterrimum uirus obolet.

Adulterat lentifci glebis, & cucumeris ſuc
co amaritudiſs cāl: ſicut pōderis, ſpuma argē
ti. Reliqua uitia dephendunt ſapore gūmi
dēte lenteſcētis. De pentaphyllo Ca.X.

Adulterat
myrrha.

Vicēna radicē pentaphylli a Dio
ſcoride cōmēdatā iter uenena mor
tifera collocat: Ipe em ſecuſo cano
nis ſcribit eſſe medicinā pernitioſam, adeo
ut Michael ſauonorola in medicina clarus la.

Dioſcori
des.

Sauonoro

la.

non auſit eam in quartana dare, non aliam
ob cām, niſi qa dānet a principe ſuo Auicē,
na, Tantā habet, ut Leonicenus ſcribit, Aui
cenna apud Medicos noſtri temporis auto
ritatem, ut Medicinam mortiferā faciat ſa
lutarem, ſicuti pedem coruinum: ſalutarem

Leonicen

d iij

Auicēna.

De simplicibus medicamentis autem pernitioſam, ueluti radicē pentaphyl li uel eius ſuccum. Nam & Iacobus de dons dis huius radicis ſuccum inter uenena perni tioſa ex Auicennæ numerat autoritate: de pentaphyllo libēter intelligerē: uulgarē ne hanc paſſim in uijſ etiam ſtratis naſcentem acceperitis: ego non huius radicem accipiēdam puto, ſed eius quam Tormentillam uo cant: quam licet ſeptifolium maiore ex parte in Italia uideamus: hic, hoc eſt in Gallia ſe pius uidemus quinčſolium.

De Calamo aromatico, & Acoro Ca.XI.

Alamus aromaticus in Arabia na ſcens communis Indiæ atq[ur] Syrie eſt nobilior, quo breuior, & cral[ur] ſior, lentuſq[ur] in frangendo, ſuccu[i] eius elate[rio] ſimilem excipiunt. Legi & in Meotide odoratu[n] naſci calamum, radice ſubalbida, & ſine fiſtulis, plena intus & amara ſpecie acori: de quo quidam ſunt Acorum eam pu tantes. Quanto autē amarior, tanto & cali dior eſt indico. Teredinibus ut acor[u] inceſ ſitur: omninoque uicari[u] pro acoro eſt ab Ionia, & Ponto, & Herculis colu[n]nis, pror[u] ſusq[ur] apud omnes qui mediterranea colunt

Liber primus.

Fo. XXVIII.

Aphricæ, ut si eadem non funt plane, maxima tamen affinitate uiſuntur: ut autores plei riſtradũt. Sunt qui radicem ruſci acoron uocent: proinde ut hanc nonnulli acorũ ſylueſtrem appellare malint. Acoro flores auereos croceoſue attribuũt, ſemē ſpiffum, atquliciſcens non ſine odoris gratia: haberi ferut in Chio, Helleſpōtoq, & Euxino mari radicem acori ſubrubentem: uenis intrinſecus neruoliſis, preſtenuibus & cãdidis: eaqulidiſgenas Iridis loco uti. Acoru ſoliſs iridis, ſed pediculo lōgiore. Radices ei Dioſcorides ſubalbidas, Plinius nigras minuſqulenoſas reddidit: foris colore inter nigrum atqulacan didum, raram inuētu tradit Apuleius. Manardus hoc tempore calamuſaromaticuſ pu tat ignotum: quod enim(inquit) uulgus eo nomine uocat calamuſaromaticuſ, radix eſt, nō calamus: nec ut arbitror (inquit) calami illius radix, ſed uel acorus eſt, ut etiā ſuſpiciari Hermolaus quodam loco uiſus eſt: uel alia quædam res nobis incognita. Quare ego(íquit Manardus) quoties acoro opus eſt, nō uulgari illa radice, & iucuſdi odoris, ſed uocato aromatico calamo uti conſueui.

d. iiiij

Iridis foelia acorus habet, ane guſtiora tīn, vt Dioſco. ſcribit radices ve ro nō diffi miles imo plicitas co lore ſubal bidas, guſtu acres, odonc nō ingrato.

Apuleius.
Manardus.

Hermolaus.

De simplicibus medicamentis

De petroſelino Ca.XII.

Glicydiu̯
Petroſeli̇
num.

Petroſelinũ glicydiũ quidam nomi
nauerunt; huius ſemē longe utiliſſi
mū, imbecillior hærba. At quis nō
miretur ſimul, & ægre ferat petroſelinum
nos deſyderare: quod enim uulgo petroſeli
num uocamus, uel apium eſt, ab antiquis di
ctum hortulanum: at quicquid tandem ſit,
conſtat eius ſemen non id eſſe, quod Theria
ce miſcendum iuſſit Andromachus. præfer
tur reliquis Galeno teſte Macedonicũ, &
macedonicis excreaticium, in hoc alia excel
lens, quod amariffimū & acerrimū exiſtit.
Noſtratis autem ſemen, ut acredinis cuiuſ
dā pticeps forte uideri poſſit, omni tñ pror
ſus caret amaritudine. Sed poſtqú macedo
nico carēdum erat, utinam Epiroticum ha
beremus, quod Galeni tempore( tanta erat
ueri æmulatio) in Macedoniam per theſſa
lonicen apportabatur: ut pro macedonico
uendi poſſet. Recentiorum autem negligē
tia effecit, ut macedonico & epirotico carē
tes Apíj communis ſemine pro eo utamur.

Andromachus.

Gentilis
opinaſt pe
etroſelinũ

Macedo
nicum eſſe

eam Apíj
ſpēmquā

aliqvulgo
appellant

macerōes,
Galli yo

Alexādre.

Scorpion quid ſit Capi. XIII.

Liber primus. Fo. XXIX.

Alenus in suo de Theriaca ad Pæ Galenus.ephilianum, & de antidotis libro scribit Scorpion contra omnia serpentu uenena ualere. Et in nono simpliciü inter cæteras quæ putrefactionibus aduerphantur, precipue cömendari idem teftatur. Sed recentiorum negligentia effecit, ut nò scolum hærbam ipfam Scordium uocatam amitteremus, fed & uocis ipfius lignificatü, alliü fylueſtre eius loco, nominis ſimilitudine decepti accipientes: magis in hoc pecantes, qɔ in petroſelino, quod nò ideo The riace iponit: quia fit uenenolis pharmacis, aut feris repugnans, fed aquæ intercutis gratia, ſimiliuqɔ morboru. Scordiij autem tantam uim eſſe nonnulli fide digni ſcripſe runt, ut quœcunqɔ ſuper illud in prelio quo dam corpora occiforu ceciderat, diutius reſmaneret incorrupta, ſecundu eas potiffimu partes quæ hærbam ipfam attingeret. Vn de creditur (Galeno teſte) uenenis ferarum, & mortiferis pharmacis uehementer repugnare. Quapropter affirmamus theriacã noſtris temporibus non eos præſtare effeſtus, quos de eadem ueteres Medici pollicē Galenus.

De simplicibus medicamentis
tur. Auicenna ergo errauit miſcědo in The
riaces cōpolitiōe allium ſylueſtre pro ſcorz
dio hærba: in prima quam ſcribit Auicenna
compoſitione theriaces legitur ſcording: in
ſecunda autem pro eodem ſcordio ſcribitur
allium ſylueſtre: hinc error uulgatiffimus
emanauit: ut quoniam Scordeon ſignificat
apud Græcos allium, pro ſcordio alliū ſyl
ueſtre, non in theriaces ſolū, ſed in pluribus
alijs compoſitionibus accipiant. Sed aliud
eſt ſcorodon agrium ideſt allium ſylueſtre:
aliud ſcording hærba. Alia igit uirtus, alia,
ue proprietas eſt in theriaca Auicennæ, quæ
olim fuerit in Andromachi, aut Galeni anti
doto: niſi forte arbitremur Arabes & pœ
nos, Algazelem, & Auicennam, quæ unæque
rit Galenus doctiores.

De terra lemnia Cap. XIIIII.

Vbrica liue terra lemnia eſt anti
quis multum celebrata cum inſula
ſua in qua naſcitur: hæc enim aduſ
terăt, qualis & in Cappadocię effoditur ſpe
luncis: quæ ſaxis adhæſit excellere exiſtima
tur: uix tamen crediderim ſyncçeram aſſerri
terram lemniam ad nos: nã quod hactenus

De ſcorz
dio hærba

Alliū ſyl
ueſtre.
Auicēna.

Non puo
doceri cō
ſtitit ma
gistro Pe
tro Areo
do, & magi
stro Ioan
ni medi
cis gratio
nopolita
nis huiuſ
ce vocis
ſcording ſi
gnificatio:
qui, ſi illis
nota ſuſ
ſet, in gra
tiam ſum
ptui peen
tes ſacili?
redi jſſent.

Terra Le
mnia a Le
mno inſula.

Liber primus.

Fo. XXX.

uidere potui, colore, subftātia, uirtute lon,
ge a qualitatibus ueræ diſtabit. Sed & Dio
ſcorides & Galenus uarijs adulterari id mo
dis queruntur. Hanc Celfus minij glebam Celfus.
uocat: hec eſt antiquis multum celebrata cū
inſula ſua, in qua nafcitur.

Dioscori
des.
Galenus.

De terebintho & terebēthina Ca. XV.

Erebinthus meſſib? tritici, aut pau
lo ſeri? fructificat. Mas ſterilis: fœ
minæ diſtinguūtur: Aliæ fructum
protinus rubentem, magnitudine lentis
edunt, qui concoqui non poteſt: aliæ uiride
pallidumue primo, demum rubentem, no
uiffime cum uua matureſcētem, & nigreſcē
tem, qui & odore iucūdior: amplitudine fa
bæ interim maiorem, & reſinoſum tactu ful
phuroſumq. In Troade circa Idam & Ma
cedoniā breuis, & fruticoſa, & contorta, Da
maſco Syriæ inſignis: copioſa, decoro alpe
ctu. ubi mōs terebintho, nec alia ſylua ſcatēs.

dios: libro: prim
cap: 90:
Duplex te
rebinthus

Terebinthus ad reſinam tollendam poſtq
germinauerit, incidiit: id quod in omnibus
reſinam fundentibus cuſtodiendum eſt. At
quis non miretur ſimul & ægre ferat Tere
binthi reſinam nos deſiderare? quod enim

Larix arbor.

Albuscaſiis.

Androma chus.

De simplicibus medicamentis
uulgo terebēthinam uocamus, peucedinam
uel lariceam loco terebenthinæ afferunt reli
nam: arbor aūt Laricis nullū fructum affert,
sed ex eius radice refinam trahunt. recentio
res, ac neoterici noſtri medici communiter
errant, ponentes refinam laricis pro terebē
thina. Terebenthina enim eſt terebinthi re
ſina, ſeu arboris grani uiridis, quę arbor ara
bice dicitur botu, ſeu botin, ſiue albotin, &
aliquando botanus: quæ arbor eſt ſpecies le
tiſci ſecundu Albucaſin. Ex arbore terebin
tho exprimitur oleum ſicut ex oliuis, quod
omnium membrorum & præcipue ſtoma
chi eſt confortatiuum: arbor autem laricis
fert refinam, qua communiter pro therebē
tina medici utūtur: nullum tamen fructum
profert. Tot igitur exiſtētibus pharmacis,
quę theriace accipit, uel penitus ignotis, uel
ualde dubijs, uel ad nos hiſce tēporibus no
delatis, neſcio qūo parari recte uel poſſit, uſ
potuerit: ut illud mittam: quod uerus etiam
parandi modus longo abuſu eſt abolitus.
Quapropter illud affirmamus, theriacam
apud Auicennam non eos preſtare effectus
ſed alios quos de eadē Andromachus, Ga

Liber primus.

Fo. XXXI.

lenus, & Paulus ægineta pollicent. Et si plu
res in suis theriacis Auicenna, Algazel, &
Auerrho?, ☑ Galeni theriaca uires ac uirtu
tes, pmittut. De lapide armeno Ca. XVI.

Galenus.
Paulus
Ægineta.

R menus siue armeniacus lapis in
ter colores floridos uocatos depo
nitur. Armenia hunc mittit: lapis

Ifti duo la
pides non
inuentu
tur apud
nos.

est chrysocollæ modo infectus: optimumque est quod maxime uiret cōicato colore cum cæruleo in libras, tricenis quondam nummis: nunc inuenta per hispaniā arene similis quæ similē curā recipiat, quo nostri pharmaco polæ pro uero lapide armeno utuntur: qua re ad denarios senos uilitas rediit. diftat a ce ruleo candore modico, qui teneriore arme no colorē efficit. Difflert ſine dubio ab Armeno ea gleba quâ bolō armenũ uocamus, dicendam inter cretas, Leonicenus uero ui detur uoluisse eundem armenum lapidem cù lazuli eſſe: nã & Meſues (infit) ipſe licet lapide lazuli a lapide armeno diſtinguat: nô tamen uires ac proprietates admodũ diſferentes in utroque conſcripſit. Serapio uero cù lapidem lazuli notificat, eiufq poteftates exponit, non alia refert, ☑ quæ de lapide

Meſues.

Serapio.

De simplicibus medicamentis
Auicēna.
armeno a Græcis tradūtur. Auicenna uero
& si seorſum de lapide lazuli, & armeno in
ter alios lapides ſcribat: quæcunque tis de lapis
de lazuli refert, eadem oia fere a Græcis au-
ctoribus Dioſcoride præfertim, atque Gale-
no de lapide armeno ſcribuntur. Neque uer-
ro mirandēl est Auicennā in lapide armeno
qui etiā a noſtræ ætatis medicis ignoratur
hæſitaſſe: qui in Cicuta hærba adeo uulga-
ri tam anceps fuerit, ac dubius: ut eã aliquā-
do folijs cucumeris, aliquando mandrago-
ræ, iuxta diuerſorū autorū opiniones con-
ſtare tradiderit, & nunc eandem ſuccarā: nunc
alpharas, & nonnunco hyoſciamū nigrū ap-
pellet. Nā in fuo de simplicibus libro ſecun
do ſub ſuccaræ appellatione cicutam deſcri
bit: in quarto autē libro ubi de uenenis agit
cicutā non ſuccarā, ſed alphaphars uocat: &
exiftimat ipſam eſſe Napellum, aut uene-
num quod interficit hominē, & non inter-
ficit turdos. & poſtea ſubiungit eandem hu
ius rei cauſam, quam affert Galenus non in
napello, & turdis, ſed potius in cicuta &
ſturnis.

De lapide lazuli Ca. XVII.

Liber primus. Fo. XXXII.

I

Apidem lazuli eundem esse cen
feo illi quem Dioſcorides atq. Ga
lenus ſub cyanei appellatiōe noti
ficant: quemq[ur] idem Dioſcorides
libro quinto uim deſtruendi, ac putrefacien
di habere teſtatur: atq[ur] ideo nullus ex Græ
cis autoribus, ſicut lapidem armenī: ita cya
neum quoq[ur] purgandæ atræ bilis gratia do
cuit in pilulis deuorari: neq[ur] me latet quæd[ur]
esse, quę per ſe ſumpta ſint exitialia uenena,
alijs tamen admiſta ſalutaria reddātur. Sed
dicat aliquis: quiſnam uſus, aut ratio hoc in
lapide lazuli deprehenderit: niſi forte in eam
dem re Pœnis & Arabibus autoribus fidē
adhibere uelimus, quos uerifimile eſt lapide
lazuli a lapide armeno neſciuiffe diſtiguere:
cum unius uires ac proprietates in al
tero notent. huius ſiquidem erroris (ut Leo
nicenus ſcribit) nō eſt omnino neq[ur] ipſe Serapio.
rapio expers: nam licet de lapide Lazu
li tantummodo ſcribat, quo nomine lapide
armenum uoluit intelligi: quoniā uerba
Galeni, quę Serapio in lapide Lazuli re
fert, ſunt ab eodem Galeno in lapide armeno
ſcripta: in fine tamen ſubiungit ex cuiuſ

Dioſcori
des.
Galenus.

dius: libro: qm
cap. 97:

Galenus.

De confe-
stione Al-
chermes.

Monta
gnana,

De simplicibus medicamentis
dam Alchanzi sententia lapidem lazuli ha
bere uirtutem aduſtiuam, & putrefactiuã,
atq[ui] ideo auferre uerrucas: hæc autem non
eſt lapidis armeni, ſed alterius potius medi
caminis, quod a Græcis cyaneum, a latinis
Cæruleu[rum] appellatur poteſtas. Ego quidem
ſæpius pharmacopolas qui confectione Al[
chermes, & pilulas ex hermoda[cti]lis, ac ſœ
tidas conficiunt huius erroris admonui: nec
cello cotidie admonere qu[ui]s maior inuete,
rate conſuetudini, q[ui] mihi fides adhibeatur:
quod ſi me audiāt, neq[ui] c[on]fectioni Alcher[
mes, neq[ui] pilulis e lapide lazuli eum lapide
adiungāt, quo paſſim p[ic]tores utuntur: con
fectio e[m] illa alchermes imo demoniaca po
tius q[ui] iuuamēti maximi p[ri]nitioſa eſt, ac pe[
riculoſa: omneis enim qui e[a] accipiūt, i[mi] cam
pos e[ly]ſios, aut tartareas domos mittit. Mo
tagnana quidem medicus ſua ætate celeber
rimus lapidis lazuli uſum periculofum exi[
ſtimat, quoniam ſæpius nociuus. Et per ar[
tem quam Alchimiam uocant factus uenun
datur: ego uero c[ui] Leoniceno tam natura[
lem q[ui] f[ict]icium cauendum cenſeo: quoni[a]
non minus eſt uenenum, q[ui] minium, quod
uulgo

Liber Primus.

Fo. XXXIII.

uulgo cinnabriū uocari indicauimus: atq
ideo nihil de hoc lapide apud Græcos auto
res legitur, φ ad purgandam atram bilem
fit efficax: aut φ alios, ὃς de eo scribit Me
fues in confectione fua Alchermes præftet
Confeſtio
alchermes
periculoſa
effect? quos uerius de lapide armeno affir
mari posse exiftimat Leonicenus. Nam &
Meſues ipe licet lapidem lazuli a lapide ar
meno diſtinguat, no tno uires ac pprietates
admodu differentes in utroq conſcripſit.

De endiuia, ſiue ſcariola, Intybo, Ci
chorio, ac cicerbita Capi. XVIII.

Ntybum ſylueſtre, aut ſatiuū: ſyl
ueſtre cichoriu apud Aegyptios
& Græcos uocatur, Satiuum Se
rim nominat: quod eſt minus Ci

Endiuia,
Cichoriu.
Intybum.
Enchres
ſton.

chorium propter ſalubritatem ſingularem.
Alij enchreſton, Alij pancration uocant.
Seris lactucæ ſimillima duum generum re
peritur: ſylueſtris melior, quæ nigra & æſti
ua: hiberna uero candida & deterior: utroq
ſtomacho utiliffima. Petronius Diodorus
unus omniu damnauit, qui antilegomena
ſcripſit. hæc ex Plinio: ut uerifimile fit hanc
eſſe quam hodie Endiuiam uocant: de qua

e

De simplicibus medicamentis

Virgilius. Virgilius in Geor. dicit. Et amaris intyba
fibris. de sylueſtri puto loquit, φ frequêſ ſit
inter ſegetes:nã cichorium Græci, nos in
tybum dicimus. De domeſtico quoq Colu

Columela,
mella in hortis mentionem facit. Torpenti
grata palato cichoria, quamq互 corides

Dioſcori,
dec.

dicit cichoriũ uocari, quod latini cicerbitã
aſperã uocãt, uerifimile mihi nõ fit. Multa
eúpeta, imperitaq, tũ pugnãtia de Endi,
uia, & cichoria, ſcariola, intybo ſcripta ſunt
quæ putauerim librariorũ, & cōmentario,
rum, aut pharmacopolarum farcimina eſſe:

nam Cicerbitæ nomen apud latinos nuſq互
reperitur. Et noſtri pharmacopolæ lactucã
ſylueſtrem pro ſatiua endiuia, quam ſcario
lam noſtri uocant, ſuis in receptis ponunt.

Neq互 uero mirandēu est pharmacopolas no
ſtros in endiuia hærba hæſitasse quid effet,
qui in eupatorio, lapide lazuli, Terebin,
tho, caſia lignea, Raphano, ſcolopendria,
adeo uulgaribus, dubiij ac ancipites fuerut.

Ego uero ueram endiuiam ſcariolã eſſe &
ſatiuã credo: nam & Serapio ipſe endiuiã
ſatiuam ſcariolã nominat: & eſt inquit alia
ſylueſtris, quæ eſt Taraxacon: & eſt tertia

Liber primus.

Fo. XXXIIII.

 species quæ arabice dicitur candarel. Et ut Platearius scribit, endiuia frigida est & sic, ca in primo ordine, quæ alio nomine scario la dicitur. Recentioru̇ igitur pharmacopo[ Larum ignorantia, ac negligentia effecit, ut lactuca sylueſtri pro ſcariola ſiue endiuia utamur. Eadem negligentia factu̇ eſt, ut no[ solum hærbam ipſam endiuiã uocatã amit, teremus: ſed & uocis ipſius ſignificatum, la[ etucã lilueſtrem eius loco, coloris ſimilitu[ dine decepti, accipientes: magis in hoc pec[ cantes qu[ in terebētina. Eſt enim lactuca ſylueſtris, quam endiuiã noſtri pharmacopo[ læ falſo nominant, radice breuior, & multi[ caulior, q[ ſatiua eſt, ſponte naſcens in aruis folio puſillo: & ubi consummatum eſt, acu[ leato, caule candidiore, lacte copioſiſſimo, acri medicato. Sylueſtris lactuce[ plura ge[ nera ſunt, ut Dioſcorides scribit.

Plateari*.

De ſcolopendrio Ca. XIX.

Dioſcorides.

Colopendrium folia habet ſcolo[ pendræ animali ſimilia, plura ab una radice: naſciit in petris & mu[ ris ſine caule, flore & fructu: folia incisa uti polipodi[n, iferius ſubfulua, & cras[

Scolopen
driu̇ ea eſt
h[erba quã
pharmaco
polæ cete
rac appel
lant.

e ȋj

De simplicibus medicamentis
sa, superius autem uiridia. Theodorus gaza
thrialidē bibinellā, & scolopendriī linguā
ceruinā conuertit: tamē ut de lingua cerui
na taceā, quæ nō eſt Grēcis scolopēdriī, ſed
altera potius ab eisde hemionites nomina
ta, illi quidem uiribus proxima, figura plus
rimū diſtās: quod enim uulgus falſo ſcolo
pendrium uocat, hærba eſt, quā nos linguā
ceruinā uocamus. Ego, quoties ſcolopēdrio
opus eſt, nō uulgari illa hærba, ſed alia quā
noſtri ceterac uocāt uti confueui.

De centaurio maiori Ca.XX.

Aius centaurion caules habet ge
niculatos, folia lata, & oblonga,
& radice dēſa: radix tenera fragi
liſſa: durat annis nec ultra. xij. cō
mendatiffima in his quarī Dioſcorides me

Dioſcori
des.

Chiron cē minit regionibus, præterō in alpibus: dici
taurus. tur & centaurea & chironion, quia curatus
Philofte ten alijs vi detur lae ea Chiron ſit: cum Herculis pertraſtanti ar
plu ſagite ma ſagitta excidiffet in pedem. noſtri hær
tæ propter bari aliud centauriū maioris cognomine
violatū iuſ iurādum demonſtrāt, flore luteo, folijs per interualla
ſauciatum demonſtraſſe, & a binis, auerſa parte candicātibus, interna ui
fuisse, & a ſanitati re ſtitutum, ſalice maioribus & connexis: fere

Liber primus.

Fo. XXXV.

ius radix esse subdulcis a Dioſcoride tradi
tur: & qui eam norunt, ita esse experientia
cōprobarūt. Ego ſane ſcio ipſam ab omni
bus fere medicis ætate nostra ignorari. Pe,
trus aponenſis quoque differētia centena cen
taurium maius æuo ſuo incognitum fuisset
teſtatur, licet ipſum milies uiderit, atque ad
opera medicinæ frequêter adhibuerit: quod
etiam noſtri temporis Medicis frequentis
ſime cōtigit. radix illi est uafaſa, ponderoſa,
dura, longitudine ad bina cubita, ſucco ple
na, ſapore acri, cum adſtrictione dulcedine
que aliqua rubeſcēs: & cuius pariter rubeſcat
ſuccus, pingue amat ſolum, aprica loca, fru-
etibus & arboribus conferta, & tumulos: ut
ſcribit Dioſcori. abundat in Lycia, pelopo
neſo, Helide, Arcadia & meſſene. Nasciit &
plurimū etiā circa Pholoen, liciā, & Smyr-
nam. a Dioſcoride & Plynio centaureæ effi
gies ita deſcribitur, ut pene ante oculos po-
ni uideatur. Si autem quis importunus ca-
uillator querat, qualis ſit hærba, & quo noie
a noſtris uulgo uocitetur, cōſulto cælare uo
luit Leonicenus: nos uero centaureã maio,
rem esse dicimus, quã uulgus falſo rhapon.

e iij

De simplicibus medicamentis
ticum uocitat. Omnia quæ a Dioſcoride in
centaurea describuntur, ita hærbæ & radi-
ci uulgo uocatæ rhaponticum quadrant, ut
hæc eſſe ueram centauream nemo niſi ab or-
tu naturæ cæcus non agnoſcat: unde etiā du
plex ſeculi noſtri error deprehenditur: alter
φ hærbam a ueteribus centauream nomina
tam pro rhapōtico recipimus, Alter φ pro
centaurea hærbam uulgarem, de qua nulla
a priscis autoribus fit mentio ad ufum me-
dicinæ frequenter adhibemus abſp ratione
uel autoritate. Cētauream pro penthaphyl
lo eſſe ab Auicēna ſcriptā facile eſt animad-
uertere: Paulus enim quē maxime ſecutus
fuiſſe uidetur Auicēna, quum Andromachi
compoſitionem recitat, in quadā eius parti-
cula ita ſcribit. Smyrnes, croci, zinziberis,
Rhapōtici, pentaphylli, calamēti, pralij, pe-
troſelini, Stichados, & reliqua. eundem or-
dinem imitans Auicenna, ita notauit, Myr-
rhæ, croci, zinziberis, Rhabarbari, Centau-
reæ, calamenti montani, pralij, petroſelini,
Stichados. Qui lucidius poſſit oſtēdi cētau
reā pro pentaphyllo poſitā, cum præſertim
eādem centaureā in eadem theriaces descri-
Auicēna.

Liber primus.

Fó. XXXVI.

ptione ponat Auicēna:atq> in hac totius cō
positionis particula omnia quadrēt in Pau
lo,& Auicenna pr>eter centauream,pro qua
pētaphyllon in Paulo atq> Andromacho le
gitur: Quod autē animaduertit Fulgentis Gentilis
gentilis, qui cum uideret centauream bis in
Auicennæ descriptione politam,& præter
miſtum pentaphyllon,non temere cētaureā
pro pētaphyllō ſcriptam iudicauit. Quod
uero pro Rhapontico Auicenna. Rhabarba
rum ſcribit, eadem qua Andromachus Pau
luſq> menſura, non eſt admodu admiratio
ne dignum: quā enim radicem Græci Rha-
ponticu uocant, eadē Arabes rheubarbaru.
Eſt uero longe diuerſa ab ea quā nos nulgo
rhaponticu appellamus: quæ nō ut prior in
his que ſupra Pōtum regionibus nafcitur,
unde etiam nomen ſortita uidetur: ſed & in
Gallia Narbonenſi, & in Italia, & in pluri
bus alij>s nafcitur locis: hāc tamen noſtri tē-
poris pharmacopolæ,& medici iuniores p
rhabarbaro ea radice quæ a Grecis Rhapō-
ticum appellatur geminato pondere ad eof
dem adhibēt uſus. Quod ſi interrogentur,
ubi apud Galenu, Dioſcoridem, Paulum,

fulgentis.

Andromachus.
Paulus.

e iiiij

Galenus,
Dioscori
des.
Serapio.

De simplicibus medicamentis
aut etiam Serapionem, atque Auicennam de
hac eadem radice quæ est tâtum colore Rha
barbaro similis, figura uero, atque natura, ac
solos in quo nascitur plurimum differens, alios
quid legerint; tâ repondere quid scierint,
que de re ab omnibus pene etate nostra igno
rata, quam tamen nos fumus indicaturi: hic
enim pharmacopolas, ac iuniores medicos
admonere statuimus, ne tam temere atque
inconſulte centaurea maiore pro Rhapontico utatur: quum nullam ex probatissimis
autoribus habeat cognitionem: neque de ea re
uerà atque ſecurà tenere poſſint experientiâ.
pro Rhapontico Auicenna & antiqui oes
Rhabarbarus ſcribunt: quâ em radicem Græci
rhaponticu uocat, eandem Arabes Reubarba
rui maluerunt appellare, ſiue Rhabarbarus. Se
rapio autoritate Dioscoridis inquit, reu ſeu
raued est radix nigra, lata, similis centauree
maiori, niſi qa est breuior ea: leuis, ſine odo
re, cuius color est rufus quâdo maſticatur.

Argemoo
nium.

De eupatorio Cap. XXI.

Vemadmodum in centaurea maiore, Argemonio, ac plerisque aliis plantis cōtingit, ſic & in Eupatorio: p quis

Liber primus.

Fo. XXXVII.

bus diuerſæ ab his quas eſt de uocabulis atque tiqui deſignarūt, cotidie a noſtræ ætatis me dicis recipiuntur: quibus tamen non adeo Galenus, ac Plynius, quibus Arabes autores, qui ipſi alius aliter de eadem re tradiderunt, errandi occasionem præſtiterunt. Auicēna Auicēna

ſcribit Eupatorium habere folia cannabis, Meſues Meſues

florem nenufaris. Meſues idem, Eupatoriū folijs cētaureę minoris, floribus ſubcitrinis, longitudine pauca conſtare. Serapio folijs pentaphylli, aut cannabis: florem autem nō explicat. A nobis orandum eſt, ut bona for tuna in uerū incidamus autorem: hanc em hærbā multi ueteres, quos Dioſcorides no tat, putarūt eſſe uerā Argemoniā, cū tamen hæc ſit ab eupatorio diuerſa: qui error ad nos etiā peruenit: hærba enim quæ eſt uerū eupatorium a pluribus eſſe argemonium, atque ideo corrupto paſſim agrimonia nomi nat. Sic uero a Dioſcoride, & Plynio Dio ſcoride imitāte deſcribitur, ut pene ſub ad ſpectum poni uideatur. hec eſt Dioſcoridis in eadem hærba deſcriptio. Eupatoriū hær ba eſt, uirgā rectā, ſubtilē, nigrā, durā, alpe ram, habens in ſummitate pilos: & longi

Dioſcori
des.

De simplicibus medicamentis
tudo est fere unius brachii, uel plus: & habet
folia diuisa abinuicē circa haftā: & funt scisfa
sciffionib quinque, aut sex: & funt i summita
te icisa licut ferra: & funt folia eius similia fo
lijs pētaphylli, aut folijs sedenegi, ideft can
nabis: & color eorū est tendens ad nigredi
nē: & in hafta eius a medio supra est semen:
& super ipfum funt pili: & est declinans ad
inferiora pendens in hærba ipfa: in qua quis
dem defcriptione ea hærba pingitur, quam
aliqui ab illa adhæreſcendi natura, quā fru
etui tribuit Dioſcorides, lupulam nomina
rut: nos uulgo agrimoniā uocitamus. Sed
& alia quæ in eupatorio defcribuntur, ita
hærbæ uulgo uocatæ agrimonia quadrant,
ut hāc eſſe uerum eupatorium nemo niſi ab
ortu naturæ cecus non agnoſcat. Vnde etiā
duplex ſæculi noſtri error deprehenditur:
alter cp hçrbam a ueteribus eupatorium no
minatã pro uera argemone recipimus, Al
ter cp pro eupatorio hærbã uulgarē, de qua
nulla a priscis autoribus fit mētio, ad ufum
medicinæ frequenter adhibemus. Eupato
rium & eupatoria quoque dicitur, folijs plus
moſis modo caulis, flore cãdido, radice fu

Liber primus.

Fo. XXXVIII.

Puuacua. Mauritani (ut scribit Hermolaus) aliud eupatoriũ demonstrât officinis penitê diuerſũ figura, ſed effectu par, ſcapo exiguo ſere cubitali, folio cêtauriij minoris, frutice odorato: ſed flore magis q lute ei eſt, radice ſupuacua paſſim naſcit. De orobo Ca. xxij.

Hermolaus barus barus.

Alladius libro. ñ. ita scribit. Oro bus in menſe februario ultimo ſeri tur non pabuli ſecandi, ſed colligê/ di ſeminis cauſatiugerum occupât modij ſe ptem. Serenda eſt autem in terra proſciſſa poſt horã tertiã uel ſecundã, cum ros eſſe de ſierit, quem ferre non poteſt: ſed ſtatim coo perienda eſt ante noctem. Nã ſi nuda măſe/ rit, humore corrumpitur noctis. ob ſeruan/ dum eſt, ne ante lunã uigeſimãquintã ſera/ tur, quia ſie ſatã limaces perſequunt. Oro bus( ſi Iſidoro credamus)herba a gręco tra/ xit uocabulum: hoc enim illi orobon dicuſt;

Palladius

Iſidorus ti ſpalenſis. quod cum ſit quibusdã pecoribus inſeſtũ, tauros tamen efficit pingues. pharmacopo/ le noſtri orobum eſſe putãt, quod nos uiciã dicimus: dicitur tamen a nonnullis cy ſunt duæ ſpecies orobi, qualiſi unius generis: una uidelicet maior, & ſatiua trium angulorũ,

De simplicibus medicamentis
quæ Galli geffiã uocant, Altera uero minor,
& quali sylueſtris, quæ uicia uulgari nomi-
ne appellatur. Pisa, ut ſentire uideſ tyluatí-
cus Matthæus ſpecies ſunt orobi, de quibus
to. Sed uerius eſt orobũ eſſe legumen quod
noſtri geſſiam appellare maluerunt.
Sylvatico

De radice ſiue raphano Ca. xxiij.

Varro.
Adix, quã ut Varro inquit rapha/
non, & raphanida, & crambidion
Græci nominãt, ſunt qui polyides
eringium uocent. Aphri torphar. calefacit
eadē, in cibo grata ori, ſed ſtomacho parũ
accommodata eſt. A noſtris pharmacopo-
lis, medicis iunioribus & librarijs in rapha
no eligendo menda eſt maxima: inutiliter
enim (quodq[ui] non ridere, ſed lamentari de/
ceat) ſatiuo & notiſſimo oleri montani hær
bã præferunt, non intelligentes quãtopere
a raphano ſiue agreſtem, ſiue ſatiuã intelli-
gant, differat, quę apios a pyri forma quam
radix habet quondam dicta h[er]ba eſt. Nos
uero, ni fallimur, quod uero ſimilius eſt ſicu
ti dicimus in medicinis quãdo ſcriptum re-
peritur raphanũ, de ſatiuo ac domeſtico in-

Liber primus. Fo. XXXIX.

telligi debere: non de armoracia, aut sylue,  
stri raphano. Auicenna raphanus, inquit, di  
gerit, & nō digeriit. Alexāder quoq aphro  
diseus in problematis refert calidū eſſe, hu  
mores exſiccare, & attenuare, mouere autē  
ex humoribus ſpiritus, ac eos exhaurire, &  
exanimare, dum per os eructat.

De nympheæ ſiue nenufare Ca. xxiiiij.

Nenufar.

Enufar nymphæam Græci dicūt.
Nafcitur in paludibus, & ſtagnā
tibus aquis. Nymphæa folia ha

bet Aegyptiæ fabæ ſimilia, minora tamen
oblongioraq> quadamtenus ſuper aquam
emergētia: florem candidum, lilio ſimilem,
in medio quod croceu ſit habentem: uulga
ris & nota omnibus hærba, qua nihil palu
ſtribus ſpecioſius naſcatur, & uiuat. Naſciu
(ut Dioſcorides inqt) & alia nymphæa an
tediſtæ ſimilis, radicem tamen candidā ha

Dioſcori
des.

bet & asperã, florem luteum, ſplendentem,
roſæ ſimilem: bibitur utiliter & radix, & ſe
men eius in nigro uino cōtra muliebres flu
xiones, hāc autem uidi apud Carnutū Gal
liæ, habentē tamen florem citrinū potius q>
luteū: folia nenufaris oino ſimilia ſup aquā

De simplicibus medicamentis emergentia, & flore aureum seu citrinum. De Turbith & Tripolio Ca. XXV.

Vrbith funt qui pſychen, q tripoſium: Romani caliumarem appelſiant. Nafcitur (ut Dioſcorides in

Dioſcori des.

quit) in maritimis locis, nō tamen in arida, neq[ui] in mari, ſed quo fluctus peruenit, & reſ credit, folia habet glaſto ſimilia, craſſac[ui], uerum latiora: fertur flos eius cotidie muſtato colore uideri: matutino enim albet, me ridie purpuraſcit, ueſpere puniceo colore fit, radix illi eſt candida, odorata, guſtu feruida: ea pondere duarum drachmarum poſta, per inferna aquas & urinā trahit. capitur tripolium ad amulata contra ueneficiorum noxas & alexipharmaca. turbith nome[e]ſt barbar[u]: barbari autem autores de ipſo uarietie loquuntur: Aliud ſiquidem de ipſo ſcrib[ui]t Mefues, aliud Serapio. Nomen e[m]n trispol[i]n apud ſerapionem allegāt[e] in eo Dioſcoridem fuit a librarijs deprauat[u]: nā quæ de tripolio Dioſcorides ac Plinius ſcripſerunt, quod in maritimis nafcitur locis, ubi allidit unda: neq[ui] in mari, neq[ui] in ſicco, folio iſatidis craſſiore palmeo, caule in mucrone

Liber primus.

Fo.XL.

diuiso, radice alba, odorata, calida guſtu: &
reliqua, hæc eadem Serapio de turbith ſcri-
bit, quod caricamō uitioſe, p tripolio nomi-
nat: de quo errore minus ſit mirādum: quan
do & apud Plynium non tripolium, ſed tri
folium potius corrupte legitur, adeo ut la-
nuensis dubitauerit, an ſit idem caput de tri
folio apud Plyniũ, & de tripolio apud Dio
ſcoridem, & de turbith apud Serapionem.

Serapio

Simon la
nuenſis.

Matthæus Siluaticus autē duo capita ſcri-
ſpit, alterum de tripolio ſecundū Dioſcori-
dem, Alterum de turbith ſecundū Serapio-
nem: quali turbith apud Serapionem ſit
aliud a tripolio apud Dioſcoridem. Si au-
tem aliquis importunus cauillator quæ-
rat, quid ſit turbith, quod deſcribitur a Me-
fue apud Dioſcoridē, dicere oportebit tur-
bith illud Meſue non eſſe tripolium apud

Siluatic.

Dioſcori 2
des.

Meſues.

bith illud Meſue non eſſe tripolium apud
Dioſcoridem, ſed radicem alicuius hærbæ
habētis ſuecum lacteum, acutum ex genere
Tithymalorum, ſeu lacticiniorum (ut iunio
res ſcribunt Medici) Tale enim eſt turbith
quod deſcribitur a Meſue, nō habens foliũ
ſimile Ifatidi, ſed ferulæ potius. Quocirca

Actuarius inter Græcos autor grauiffimus

Actuarius
græcus.

De simplicibus medicamentis
(inquit) Turbith a barbaris uocatūr esse rae,
dicem plantæ quæ a Græcis pitiuſa uocatur.
In qua etiā opinione quidā alij Græci præ-
ter A ctuariu ſuiſe uidentur. Sed cōtra hoc
eſt q[ui] hæc eadem radix a Serapione nō tur-
bith, ſed ſebrā ex Dioſcoridis, atq[ui] Galeni
pariter ſcripſit autoritate. Sed neq[ui] illorum
opinio eſt omittenda, qui putāt turbith eſſe
radicem hærbæ, quā uulgo Soldanā nomi-
namus, paſſim in locis maritimis proueniē-
tem: hāc t[n] opinionem eſſe falſam Leonice,
nus in ſuis annotationibus clarif[ui]ne pbat.
Sed iā ad illud redeamus, de quo præcipue
quærebat, quid ſit turbith apud Dioſcoridē,
quid uero radix illa quam pro turbith offici
næ, ac pharmacopolæ uendunt. Ego quidē
diu multum laboraui, ut hærbā uirentem ui
derem, cuius radix turbith nuncuparet: nā
qui radicem tantum aridam ad nos afferut,
neq[ui] ubi naſcatur, neq[ui] quali folio, aut flore
turbith infligiatur, ſciunt dicere: fieri enim
poteſt ut radix illa, qua utuntur pharmaco-
polæ neq[ui] ſit turbith Meſuę, neq[ui] etiam tur
bith Serapionis: tantam uideo in his rebus
incuriā, quæ ſunt in uſu frequentiffimo me-
dicor[u],

Liber primus.

Fo.XLI.

dicorum. Si quis enim dixerit eſſe turbith
Serapiōis, illud obiijcere poſſum?, quod tur
bith apud Serapionem eſt idē quod tripoſi
lium apud Dioſcoridem. Radix autem triſi
poliij ſecundum Dioſcoridem odorata eſt:
qua uero nos utimur, p[ro]radice turbith, oino
caret odore. Si uero alter aſſerat hāc eſſe tur
bith deſcriptam a Meſue: cum ſit illud tur[rum]?
Meſues.
bith ſecūdum eūdem Meſuen ex genere laſ-
cticiniorum, hoc eſt, earum plantarum que
habent lac, maxime acutū, interrogabimus
ipſum, quidnā tādem erit ex his, quæ a Dio
ſcoride, uel Serapione deſcribuntur. An ali
qua ſpecies Tithymalorum. Sunt aut[em] octo:
ſed nulla earū eſſe p[oteſt] turbith a Meſue
deſcriptum: nulla ſiquidem ex illis habet fo
lia ſimilia ferulæ, qualis hoc turbith a Me
ſue deſignatum, ut c[omo]ſtat ex Dioſcoride &
Serapione: ſingulas Tithymalorum ſpecies
per folia, ac flores, & reliquias proprietates
deſcribentibus. Sed neq[ui]s lathiris eſt, quam
pharmacopolæ catapuciam minorem uoſ-
cant, neq[ui]s peplios, de qua Dioſcorides agit
inter alias quæ lac acutum emittunt: huius
enim radix inutilis eſt. Eadem ratione neq[ui]s

Dioſcori
des.

Meſues.

Serapio.

Dioſcori
des.

f

De simplicibus medica mentis

Mefues, peplion, ideſt portulaca fylueſtris. Forte au
tem neq[ui]re ſcribitur a Meſue turbith eſſe
de genere earum quæ lac habent. Siquidem
Meſues inquit Mezereon eſſe plantã lacti-
ciniorum maiorem: quæ tamen planta ab
Arabibus mezereon nominatur, eadem a
Græcis chamelea uocatur: ut conſtat conſe-
renti caput de chamelea apud Dioſcoridē,
cum capite de mezereō apud Serapionem,

Auicēna, & etiam apud Auicennam: quā conſtat nō
eſſe de numero lacticiniorū. Dicimus ergo
turbith apud Serapionem eſſe tripolium,

Scrapio, & apud Dioſcoridem etiam: quod quidem
Serapio neq[ui]p[er]e mezereon, ſicuti neq[ui]tri
poliū Dioſco, lacticinijs annumerauit. Me[
fues igit[ue] ponit turbith inter lacticinia: apud
uero Serapionem eſt planta, quam Dioſco

Dioſcoridea.
rides uocat tripoliū. Neſciēs Ianuenſis hoc
nomen turbith apud duos autores æquiuo
ce dici: apud alterum de planta habente lac,
& folio ferulæ ſimili: apud alterum de plan
ta carente lacte: & folium iſatidi, ideſt gua[
do ſimile gerente: propter uerba Meſue de
turbith quoq[ui] inter lacticinia cōnumerauit.

Ad leſto/
rem. Vide cādidiffime lector, quot & quales diſ.

Liber primus.

Fo.XLII.

ficultates, & quidem inexplicabiles occur
runt Medicis iunioribus Arabum autorū
doctrinam sequentibus, ob eorundem auto
rum non modo a Gręcis, fed a seipſis diſcor
diam. Quare nulla alia inter tot quę de ſim
plicibus medicinis habentur, & maxime
de turbith ambiguitates relinquitur uia, niž
ſi ad ſenſum iudicem confugiamus: & ſi plā Senſus ve
tam uirentē habere poſſumus, cuius radix rus iudex
pro uero turbith affertur, nunquid ſit ex ge non deci
nere laëticiniorū, uel alia, diſcutiamus. Tur
bith igitur uel ad nos non affertur, uel ſi af
fertur, a nobis nō cognoſciſt: uix tamen cre
diderim ſyncerum & recēs adferri: nā quod
hactenus uidere potui, odore, colore, ſubſtā
tia lōge a qualitatibus ueri diſtabat. Sed &
Arabes apud quos eſt præcipue in uſu, uas
rijs adulterari id modis querunt: inueniri q
in turbith quod ad intra corpus affumptū
mortiferū eſſet, niſi forte extra hoc periculū
nos ſumus: qui non optimo ſolum, fed bo
no etiam turbith caremus: nam quę turbith
loco habetur, pro odore ſuauitatis apud Se
rapionem & Dioſcoridem teterrimum ui
rus cum ſuo Meſue obolet. Sed carere nos Meſues.

f. ij

De simplicibus medicamentis
turbith, quod corpora nostra valde turbet,
& a longinquis regionibus petendum fit,
Serapio, est miru: at quis non miretur simul & ægre
ferat turbith nos defyderare, cu ut Serapio
scribit debilitatem in animo propter horris
bilitatem & abhominationem sui saporis
inferat: & tamen dicat idem autor radicem
este odoriferam, & albam, quæ maesticando
calefaciat linguam, generans uentos itatem,
fubuerfionem, & nauferam, ac stomacho no
ceat valde. Cauedum autem nobis est, si diu
uiuere volumus, a turbith, ne corpora nostra
turbet: fumme em corpori humano nocet,
fiue fit quod Serapio odoriferum esse affir-
mat, fiue de genere lacticinioru: ut Mefues
auffeuerat: ualde enim nocet, adeo ut quod dæ,
uel ob solam hæc caufam, peffimos incurrif-
fe ac letales morbos apud Lugdunu, ac Car
nutefes Gallos cognouerimus. Erat em qui
dæ Neuftrius natiœ Medicus apud Carnu
tu Galliæ, q (ut ferebat) ad omne ægritudi
nis genus turbith exhibebat. Audiuim? ex
his q turbith fumpferut, q plurimos paucis
diebus uitam finuiffe: multi etiam ex his ex
turbith exhibitione in varias inciderut ægri

Liber primus.

Fo.XLIII.

tudines: adeo noxium atq> pernitioſum eſt
quo utimur turbith: plurimi tamen ex his
qui ad ualitudinē deducebantur, Medico/
rum Nicolai Parifiēlis, ac Petri Oui cura,
& diligentia ad prīſtinam reuertebantur la
nitatem. Inter ignotas ergo medicinas tur
bith adnumerat: quod in Italia, Gallia, Eu
ropa pene nūq> uilus a medicis, uix digno/
ſcitur. Mittere igitur pituitā, aut phlegma
perito Medico cum agarico electo, ut expe
ditiſſimum eſt, ſic cum turbith periculofiſ
ſimum.

Nicolaus
maioris
doctor me
dicus pceo
lebris.

Notatu di
gnum.

De coſto Ca.XXVI.

Oſtum & coſtus dicitur:huius ra
dix in p̃tio,fructus iūutilis, Plini?
Indicū dūtaxat uidet nouiſſe co
ſtū,primo ſtatim introitu amnis

Plinius.

Indi in Patale inſula compertum, duo eius
genera faciens': nigrum, & quod melius
eo indicat, cādidum. Dioſcorides de coſto
inquit: qui ex Arabia adfertur, primā habet
bonitatis exiſtimationem coſtus, qui candi
dus, leuis, plurimo & eximio odore: ſecūde
bonitatis indicus eſt, ſpecioſus, niger, & ſe
rulæ modo leuis. Tertiæ Syriacus, ponde

Dioſcori
des.

ſ iij

De simplicibus medicamentis
roſus, colore buxi, odore ſenſum tentās: pro
batiffimus oīm recens, candicās, undiq[us] p[le]
nus, & denſus, qui itidem arida ſoliditate
ſit, nullas teredines ſenſerit, nec uiroſo odo;
re ſentiat, ſeruido & eroděte guſtu. Eſt co-
ſto uis & natura calefacere, urinam ciere, &
mēſes ducere. Verum coſtum, ideſt Indicū
apud Pliniu[m], uel Dioſcoridem, neſcio ſi no
ſtri pharmacopolæ hoc ſeculo uiderint, ſicu
ti nec amomum, aut myrrham, uel Bdelliu[m].
Eſſe eius tria genera Dioſcorides uoluit. Ex
quo Dioſcoride intelligere quoq[us] licet, qua
tum uulgaris noſter coſtus diſtet a uero co-
ſto, nihil cum coſto Indico, uel Arabico ha-
bens commune, inodoratus cum ſit, & peni
tus adſpernabilis, imo nihil habēs quare co
ſtus Indicus, uel Arabicus putari debeat: ut
Dioſcoridē & Pliniu[m] legēti, rēq[us] ipſam in
manu habēti facile coſtabit. Coſtū cū dico,
Arabicū, uel Indicū, ac aromaticum intelli-
go: quem pharmacopolæ ignorāt, ipſi non
uiderint.

De Bdellio Cap[喜]. XXVII.

Dellium( ut ſcribit Dioſcorides) ſunt qui madalcō, & qui blochō ad pellant. Romani pariter Græcis

Dioſcori
des.

Dioſcori
des.

Liber primus.

Fo.XLIIII.

Bdellium dicūt. Saracenicæ arboris lachryma bdellium eſt: probatur in eo quod guſtu amarum, tranſlucidum, taurino glutini ſimile, in profundo pingue, & cum tractat lenteſcens, ſine ligno, ſine ſordibus, cum incenditur, odoratum: & humano ungui colo re ſimile. Affertur ex India bdellium ſordidum, nigrum. Affertur & ex petrea Arabia aridum, reſinoſum, liueſcens: adulteraſt admiſto gummi. Bdellium in nomine eſt (ut Galenus inquit) Scythicum & Arabicum. Galenus. Scythicum nigrius, reſinoſiuſq: Arabicum tranſlucidius, & ſiccius: ſed carere nos Bdellio & myrrha quæ & pretioſa ualde, & a lōginquis regionibus petenda, non eſt mirandum. At quis non miretur ſimul & ægre ſe rat bdellium, & myrrham nos deſyderare, quod enim uulgo bdellium uocamus, nonnulli pharmacopolæ Myrrhã dicunt: quod uero myrrham uocamus, nonnulli bdelliūeſſe uolūt. Sed quicquid tandem ſit, conſtat commune bdellium & myrrham nō id eſſe quod Dioſcorides & Plinius myrrham, & bdellium eſſe uolūt. Recentiorum autem ne gligētia effecit, ut bdellio & myrrha carens

f. iiiij

De simplicibus medicamentis
tes, quodam alio adulterato gummi p bdel
lio & myrrha utamur: sicuti & Laricea re,
sina loco therebētinæ, quę ex Chio optima,
ex Lybia & Ponto etiam bona olim affe,
rebatur.

De Rhamno & Ribes Ca. XXVIII.

Dioſcori
des.

Hamnum quidam albam ſpinam
uocant; Aphri aradim: frutex rha
mnus eſt. Nascit (inquit Dioſco,
rides) circa ſepes rectis uirgis, &
acute ſpinæ modo, folia habet parua, & ob
longa, mollia, modice pinguia. Eſt præter
hanc & alia rhamnus candidior, item q[ui]
tia, nigrioribus latioribus q[ui] cum rubore ali
quo folijs, quæ ramos cubitorum fere quin
q[ui] longitudine profert: ſpinoliorem quidē,
uerum infirmioribus, nec penitus integris
ſpinis, fructu lato, candido, tenui, folliculi fi
gura uerticillo ſimili: faciunt illita omniū fo
lia ad ſacros ignes, & quæ ſerpunt, fert præ
terea Rhamnus appoſitis pro foribus, ſene
ſtrisue ramis eius omnium ueneficiorum ar
cere maleficia. hæc Dioſcorides. De Ribes
Isaac ebemamaran ita ſcribit, eſt planta ha
bens capreolos recētes, rubeos, ad uiridita

Isaac
Ebêama
ran.

Liber Primus.

Fo.XLV.

tem tendētes; & habet folia magna, lata, ro-
tunda, uiridia; & habet grana, quorū sapor
eſt dulcis cum acetofitate; & ipfa eſt frigida
& ſicca in ſecunda manſione; & ſignum fu-
per hoc eſt acetofitas eius, & ſtipticitas; &
infrigidat ſtomachum, hæc Iſaac. Hanc em
plantam putauerunt multi ex recētioribus
pharmacopolis eſſe ſpeciem Rhamni paru
ſpinoſam, ſerentem rubeum in modum ber
beris fructu; habet enim fructus ille ſtiptici
tatem cum dulcedine ac ponticitate quadā:
eſt enim fructus frigidus & ſiccus in ſecun-
da manſione ſecundi ordinis: ſtringit uen-
trem, & extinguit bilem flauam, ac acuita
tem ſanguinis, hoc fructu a paucis annis ci-
tra loco ribes Galli ac Itali utuntur. Care,
re nos ribes, & a longinquis regionibus pe
tendum, nō eſt mirum: rhamnum igitur no
ſtram rubeam loco ribes, & duplam ex illo
accipere debemas portionē: puto enim ego
hoc tempore penitus ribes ignotum, ſicut
& coltum, & amomum, & caſiam, aroma-
ticum, calamum: niſi forſitan quis cōcede,
ret Ribes idē eſſe cum Rhamno noſtro ru-
beo, ſtiptico, pontico cū dulcedine quadā.

De Ribes
apud Gal.
los.

De simplicibus medicamentis

De ſpodio Capi. xxix.

Quid Spo
dium.

Nter reliquas errorũ cauſas, qui
proximis ſæculis acciderunt, hæc
fuiffe non minimam puto: quod

Medici nihil de simplicibus me

Pharmaco
polarũ er/
rores.

dicamentis cognoſcentes, pharmacopola
rum arbitrio compositióes medicaminum
permíferunt: inde factum eſt, ut pro terebē
tina lariceam refinam, & pro ſcordio herba
allium sylueſtre eius loco acciperēt. Sic eaz
dem negligentia factum eſt, ut pro ſpodio

Auicēna.

quod apud Auicennam radix eſt cānarum
aduſtarum nobis ac Auicennæ ignota, rece
tiores pharmacopolæ Ebore combuſto, ſi

ue dente elephantis combuſti utantur. Ebo
ris autem tantam uim eſſe nonnulli fide di
gni ſcripſerunt, & præſertim Dioſcorides,
ut digitorum rediuias ſanent illita eboris
ramenta: eſt enim illi adſtringendi natura,
& uis. Paulus Aegineta non ex dentibus tã

Dioſcori,
des.

tum elephātis, quod ſolum Ebur eſt, ſed ex
unguium, aliorumque oſſium ramentis reme

Paulus
Ægineta.

dium hoc cōficit. Et ut inquit Serapio capi
te. ccccliiij. Limatura dentis elephantis eſt
ſtiptica: & emplaſtrum ex ea curat panari.

Serapio.

Liber primus. Fo.XLVI.

tiu: puluis eius cū succo plātaginis datus ua
let ad dysfenteriā & emopthoicā paſſionē.

De Acacia Ca.xxx.

Cacia naſcitur in ægypto: eſt em
(ut Dioſcorides inquit) ſpina ar
boreſcens, fruticoſa, nec recta, in
dioſcoribus
des.
altum creſcens, flore albo, ſemine
ſeu lupinorum cādido, in ſiliquis clauſo,
ex
quo ſuccus exprimit: ſiccaturque umbra,
ex
maturo niger, ex imaturo rufus. Exprimut
aliqui etiā ex folijs una cū ſemine: naſcit pre
terea ex ſpina hac gummi: adſtringendi,
refrigerandi, uires acacia habet, oculo
rum medicinæ accoſmodatus eſt acacię ſuc
cus: prodeſt & ſacris ignibus, pernionibus,
ulceribus his quos herpetas dicunt, & digi
toru pterygijs. Siftit oris ulcera: uirtus eius
eſt frigida in ſecuſo ordine, ſicca & ſtiptica
in tertio. Verà acacià neſcio ſi Gallia hoc ſe
culo uidit, quod neminē adhuc audiui ambigē
tē: id quod paſſim ex India & ægypto præ
cipue a Lufitani regis classe in Europā inue
Lufitani,
hiit eſſe uerà acacià. Pharmacopole uero no
ſtri loco acacię ſuccu prunelloru inſpiffatu,
aci electuarij formā redactu accipiut. Pos

De simplicibus medicamentis

Dioſcorides, ſunt (ut Dioſcorides inquit) & ſyluſtriuī
prunoruī cū maturueruīt ſiccari fructus, qui
etiā in ſapa decocti ſtomacho utiliores, &
ad cohibendam aluũ aptiores ſiunt. Sylue,
ſtris pruni bacca manifeſte aluũ adſtringit:
eſt enim agreſte prunum auſterioris, fortio
riſq; uirtutis: hoc ſiccũ etiam dyſentericos
certum eſt adiuuare: gummi huius arboris
potatum calculos frangit, cum aceto tritum
ac illinitu faciei lachrymas optime purgat.

De languine draconis, Cinnabari, & Minio Cap. XXXI.

Plinius. Linius libro. xxxiiij. ſcribit uulga
rem ſequendo opinionem cinna,
barim cuius color in picturis pro
prie ſanguinē reddit, eſſe ſangui
nem draconis eliſi elephantorum morien,
tium pondere, permiſto utriuſq; animalis
ſanguine: quam quidem cinnabarin utilem
antidotis, medicamentiſq; eſſe confirmat,
Medicos uero ſui temporis, qui pro hac cin
nabari utebant minio, quoniā & ipſum cin
nabaris uocaret, iure reprehendit: nam hæc
cinnabaris, quæ etiam minium dicitur, uene
num eſt, cū ex ea fiat argentuui uiuui: quemad

Liber primus.

Fo.XLVII.

Leonicæ

Dioſcori: libro quin
des. cap. 100:

modũ uiciffim ex argento uiuo fit cinnaba
ris ficticia, quam nos uulgo cinnabriũ uoca
mus. Cõſulo igitur cũ Leoniceno quemad
modũ hanc cinnabarim in uſu medicinæ fu
giendã, ita non ſuadeo draconũ atqelephã
torũ ſaniē ex India petendam: nam & fabu
loſum eſſe putem cinnabarim illam quæ ad
uſum picturæ & medicinæ adhibet, ex utri
uſq animalis ſanguine permifto concin
nari: grauiffimi teſtis Dioſcoridis me faci
le mouet autoritas, qui quinto ſui uolumi
nis libro, in quo de metallicis tractat, falſo
quoſdã afterit exiſtimasse, coloris ſimilitu
dine deceptos, cinnabarim ſanguinem eſſe
draconis. Omnes tamē ſere noſtra etate me
dici Auicennæ atq Serapionis errorem ſe
quentes, id genus ſanguinis draconis, quod
in uſu eſt, ſuccum hærbæ cuiuſdam arbi
trantur, quæ a Græcis Sideritis uocatur:
ſed de ſideritide quidem hærba, omnibus
qelmus generibus pleniffime ſcripſit Dio
ſcorides: ex nulla tamen euſdem ſpecie talē
exprimi ſuccũ edocuit, quo Medici pariter
atq pictores ad ſuũ utriq opus uterentur.

Dioſcori: sideritis
des. : p. 4: cap. 36
: 30:39.

Qui igitur paſſim in medicamentorum office

De simplicibus medica mentis
cinis uenalis exponit sanguis dracōis, aduſt
terinus eſt, licet eum pro uero medicinę uſu
recipiamus: quemadmodum uilem quan-
dam terrā, atq[ui] uulgarem pro lemnia terra,
quā ueteres medici lemniū Sigillū appellat.

De ambra Cap[ri]. xxxiij.

Mbra li non lit ſper ma Ceti, inge-
nue fateor me neſcire quid lit. Ali-
qui dicut fructu eſſe arboris in ma-
ri, Alij gūmi, Alij manacor fontis in mari-
nonnulli iecur piſcis, Alij uero ſpumam ma-
ris, Alij autem eſſe ſtercus cuiuſdam anima-
lis: nonnulli ut Serapio, & cum illo Arabes-
oes dicunt generari in mari, ut fungi in ter-
ra. Et q[ui] inquiut turbatur mare, eijcit a fun
do eius lapides, & c[ui] illis fruſta ambrę. Am
bra igi[ut] quid lit, a noſtris pharmacopolis,
ac medicis omnibus ignorat: conſtat tam-
non eſſe uenenum: ſiue enim ſperma ceti lit,
ſiue fungus marinus, ſiue ſpuma, non enim
eſt exitialis pmutatio, hoſce atq[ui] alios, Ḟ[ui] Ḟ[ui]
& ipſos reprehenſione dignos errores, quā[
] doquidem interitū manifeſtū nō aſſerut, c[ui]
donemus illis.

Serapio,

De ſcammonio ſiue ſcammonea Ca. xxxiiij.

Liber primus.

Fol. XLVIII.

Ræci probatiores neutro genere ſemper ſcammoniũ liquorē uo cauerunt: Dioſcorides tamen ſcã moniam appellitat, Aegyptij ſauilũ, Romani colophoniũ a regione nomi nant, cotidiani e[m] in medicina uſus res eſt: nulluſq[]b non audito alterius nomine intelli git quod ad purgationes præſentem & ma ximã uim habet: nouerūtq[]b omnes qu[]e uen dunt officinæ concretũ ex radice hærbæ li quorem, quæ multis quidē locis prouenit, probatiſſima autem tranſmarinis regioni bus, præſertimq[]b Aſia, & toto colophonio agro: ex qua regione fact[]u illi aliquado ſuſ ſe nomē id a gentibus teſtatur: quæ d[]u pro batiſſim[]ũ ſcãmoniũ qu[]ærūt, & ex colopho ne Aſiæ id petunt, paulatim fecerūt, ut que bonitatis nota erat, in nomē & appellatio nem tranſierit. Meminit ſcãmoneæ Theo phraſtus nono de plantarum hiftoria, mo nuitq[]b prim[]ũ ex ſola radice eius liquorem excipi, mox contra quam Dioſcorides de creuit unius tant[]u liquoris uſum in ſcãmo nea eſſe: noſtri autē aliquando & radicis de coſtione in quibuſdam ut[]tur: alij uero ſuc

Dioſcori des.

Theophrastus.

Dioſcori des.

De simplicibus medicamentis
cum in spissatum scāmoneam esse uoluerut,
Aliqui uero mauri pro scāmonio fumūt hêr
bæ succû: quã, licet quid sit hærba illa a mul
tis ignoretur, constat tamen non esse scāmo
niū: nostri Medici huius scāmoneæ ufum
quæ ex succo hærbæ ac radice colligitur, p,
bāt. Eam autem quam ex liquore Diocori,
des excipit, rei jciunt, uel ea carēt, qualem ex
Myſia Aſiæ afferut. Neq[ui] est in probatio,
ne id ſolū animaduertendū, ut lingue admo
tus areſcat: ſe quit enim hoc etiam adulteri,
no admisło illi lactariæ herbæ lacte: repro,
bantur qui in ſyria & iudea nascūtur ſcāmo
neæ liquores uiroſi, denſi lactaria hærba &
erui farina adulterati. Sed quis mortalium
talē dignoſcat, neſcio: utinam nullū ſcāmo,
niū mare trāſiret: nam ut uoluit quidam ex
philofophis antiquioribus, catharticis uti
uenenatis periculoſum eſt: unde ad teſtamē
torū inſidias ſæpe oboritur occafio: in qua
re & officiarū fides neceſſaria eſt: & ut Ga
lenus ſcribit, Scāmoniū medicinas omneis
exacuit, quod & ſtomacho inimicum per
hibetur. Miſeret me humanæ uitæ, quam
uideo cotidie ſub Arabibus i uſu ſcāmoneæ,
tanq[ui]

Liber primus.

Fo.XLIX.

tançß sœuis tyrannis periclitari: nam si radiæ
ces uenenatas, ut turbith, qui multos turæ
bat, & scãmoneã, quæ plurimos necat, intra
corpus accipi iuſſerit Auicenna: non tançß
principe, ſicut medici iuniores eum appelæ
lant, ſed tançß ſæuo tyranno periclitari: nã ſi
radicem uenenatam turbith, uel scãmoneã
intra corpus iuſſerit adhiberi, eã noſtri quiæ
dam medicorũ in æ grotãtibus adhibere nõ
dubitant. contra ſi radicem ſalutarem, & ue
nenis aduerſantem dari uetuerit Auicenna,
tançß medicinam pernicioſam illam mediæ
ci etiam celebres non audët dare: Ipſe enim
Auicenna radicem pentaphylli a Dioſcoriæ
de commendatã ad uenena mortifera, ſeæ
cundo canonis ſcribit eſſe medicinam peræ
nicioſam, adeo ut Michael Sauonorola no
ſtro tempore propter ſcripta quæ de mediæ
cina edidit clarus, nõ auſit eam in quartana
dare non aliam ob cauſam, niſi quia damne
tur a principe ſuo. Tantam habet Auicëna
apud Montifpedenſes, Patauinos, ac Ticiæ
nenſes autoritatem, ut medicinã mortiſerã
faciat ſalutarem, ſicuti (ut ſcribit Leoniceæ
nus) pede coruinũ, ſalutarem autë pernicioæ

Auicēna.

Auicēna,

Dioſcori
des.

Sauonoro
la.

Leoniceæ
nus.

g

De simplicibus medicamentis
fam:ueluti radicem pêtaphylli,uel eius fuc
cum.Nam & Iacobus de dondis cognomê
to aggregator huius radicis succû inter ue,
Anicêna. nena perniciofa ex Auicennæ numerat auto
ritate.Melius enim fecisset Auicenna, si scâ
moneam naturæ humanæ aduerfantem da,
ri uetuisset,tançê medicinam perniciofam,
& Gallis ac Italis ignotam. Eft autem scâ,
Serapio. monea(ut scribit Serapio autoritate Aben
menfuay)nocens ftomacho & hepati,& di
minuit appetitum cibi,inducens anxietatê,
& nauſeã.Et ab ea(inquit)cauere homini
bus melius eſt: & multi ex his q funt calide
complexionis, poſtçê ſuſceperunt eam, in
currunt febres acutas: eſt enim in ea(inquit
Mefues. Mefues)uentofitas mordicatiua,& faciens
in ftomacho ſubuerſionê,nauſeam,& eſtua
tionê laborioſam. Inſunt(inquit) ei calidi
tas & acuitas habilis inflammari,& ppter
hoc facit cadere in febres: fit etiâ per ipſam
attractio uehemens, & dilatatio orificiorû
uenarum, quia facit cadere in immoderatû
fluxum:quoniam in ea eſt ſeroſitas operans
ad excoriationem uifcerû: generat dolores
acutos, pûgitiuos, & facit cadere in dysen

Liber primus.

Fo.L.

teriã, & tenaſmonē: debilitat cor, hepar, &  
ſtomachum. Hæc ſunt quæ de ſcāmonea ue  
ra, & naturali, pura ſcripſerunt Arabes. Si  
autem a me quæris quid ſit ſcāmoniũ, quod  
a noſtris pharmacopolis pro uero ſcāmo:  
nio uenundatur, dicere oportebit ſcāmoniũ  
illud non eſſe ſcāmoneam a Dioſcoride de:  
ſcriptam, ſed ſuccum alicuius hærbæ haben  
tis ſuccum lacteum, acutum, ex genere Ti:  
thymalorũ ſeu laſticiniorum, (ut iuniores  
medici loquũtur). Tale enim eſt ſcāmoniũ  
quod a noſtris pharmacopolis uenundatur  
pro ſcāmonea: uix enim crediderim ſynce:  
rũ & recens ſcāmoniũ aſſerri. Nã quod ha:  
etenus uidere potui, odore, colore, ſub ſtan:  
tia longe a qualitatibus ueri ſcāmoniń diſta  
bat. Sed & Arabes ac Græci uarijs adultera  
ri id modis queruntur: inueniriq: in offici:  
nis pharmacopolarũ ſcāmoniũ quod intra  
corpus aſſumptũ mortiferũ eſſet: niſi forte  
extra hoc periculũ nos ſumus, qui ſcāmo:  
nio, uel ſi malueris ſcāmonea nunq: utimur:  
ſed pro ſcāmonio aloen, rhabarbarũ, aliaue  
magis benigna pharmacæ imponimus.

De aſphalto ſiue bitumē iudaico C. xxxiiiff,

g ñ

Scāmoniſ
um ueneo
noſum.

De simplicibus medicamentis

Dioscori
des.

Sphalton Romani bitumen dicūt: bitumē oōne(inquit Dioscorides) antecedit iudaicū: pbaſt quod pur: puræ modo ſplendet, ponderoſumq;,& fir: mo odore eſt: damnatur contra quod nigro colore ſordet: adulteratur enim admifta pi: ce. Naſcitur in Phœnice, Sydone, Babylo: ne. Gigniſt apud Aruernos inter Claromō: tem ciuitatem, & urbiculam quam pontem caſtrum incolæ appellant bitumen liquidū fontibus ſupernatans, quo ad lucernarū lu: mina uice olei incolæ utuntur. Gignitur & in Sicilia Agrigentinorum agro liquidum, ut Dioscorides ſcribit, Siculum oleū falſo appellātes. Siquidem liquidi bituminis ge: nus eſt, bitumen noſtri dicūt: unde lacus lu: dæ ubi naſciſt Aſphaltites uocatus, quo Ior danis amnis e tyberiade lacu altero profe: etus influit lacu Aſphaltitem. Galenus in Syria eſſe falſum, & ppterea mare mortuū uocari prodidit. Iudaicum bitumen ideo a Dioscoride oibus alijs præferri, quod effica ciſſima oim aliorum ui & natura ſit: idq; in: dicio eſſe, quod ut Strabo in deſcriptiōe lu: dæ teſtat, ex interuallo ui ſua ſolidiſſimis

Strabo.

Liber primus.

Fo.LI.

metallis, & auro'rubiginem, & alperitatem inducat. Verum enim bitumen iudaicū uel ad nos non affertur: uel si affertur, tanti preterijs exisfit, ut totius antidoti pretiū peruer tat: uix tamen crediderim syncerum afferri Iudaicum: nam quod hactenus uidere po tui, odone, colore, subştātia longe a qualita tibus ueri bituminis iudaici diſtabat. Sed & Galenus, & Dioſcorides uarijs adultera ri id modis queruntur.

## De Colofonia Ca.XXXV.

Olofonia apud Pliniū pix est Eri Plinius'. ca, ſic dicta ab Erice filio Veneris, qui uictus ab Hercule mutatus est in montem ſui nominis, in quo crescent ar bores, quarum gummi dicitur colofonia: in de ericina carpos, fructus illius arboris. Ali qui picem græcam appellant, cum in Græ cia abundet plurimū. Serapio afferit autori Dioſcori: tate Dioſcoridis colofoniam eſſe refinā quæ des. colligitur ex pinu maſcula. Platearius affir Plateari: mat colofoniam eſſe gūmi cuiuſdam arboris quæ in Græcia reperitur: unde pix græ ca diciſt. Pharmacopolæ uero noſtri in ſuis officinis pro colofonia fecem olei non tere g iſ

De simplicibus medicamentis
benthinæ, fed gummi laricis poſt eius ſubli
mationem pro uera colofonia uenũdant, in
hoc ut in alijs plurimis errantes.

An cerui habeant in corde oſſa
Ca. XXXVI.

Aristoteles,

Plateari,

De cartilagine corbis cerui.

Opia neruorum in corde eſt: idque (ut inſt Ariftoteles) recta ratione: hinc e[m] motus oriunt, qui intendē do, remittendoque efficiuntur: itacque minifte/ rio tali & robore opus eſt. Cor e[m], inquit Ariftoteles, ſine oſſe eſt o[m]m quę nos noue/ rimus, præterque equi, & generis boû cuius/ dæ. In corde autem cerui (ut ſcribit Platea/ rius) reperi[t] in ſiniftra parte cartilago quę dam habens carnis portionem paruam: & eſt ſubrufa, parua, ad longitudinem & lati/ tudinē oſſis Dactyli: in capris aŭt circa pe/ ctus reperi[t]ur n[ō]nullæ cartilagines l[ō]gio res, & latiores, ac tortuofæ, n[ō] carnoſæ, nec ſubrufæ, fed albiores, ac molliores: de illa t[ī]n cartilagine quæ in ofſicinis à pharmacopo[lis] noſtris uenundatur, & pro oſſe ſiue carti lagine de corde cerui utimur, ſit uera cerui cartilago, ſi tibi quod ſentio, reſp[ō]dero, ue reor ne nimium proterue uidear uniuerſam

Liber primus.

Fo.LII.

noſtri tēporis medicinā uertere:nā ſi pbare
contendero cartilaginem illā, quā pharma-
copolæ, ac iuniores medici ad uſum medici
næ adhibent nō eſſe cartilaginem de corde
cerui, ſed potius capræ, aut bouis: cum etiā
inquiet aliquis portulacā, qua ueſcimur ue-
ram eſſe portulacam, non inficiaris: non ita
tamē lumus animati: abſit enim a nobis tā-
ta temeritas, ut omnia pharmacopolarū, ac
iuniorum placita uelimus demoliri: ſed ſicu
ti multa eorū probanda cenſemus, ita plura
ſunt in quibus autores ueteres magis ſequē
dos iudicauimus: plures etenim tales cartila
gines ab uno pharmacopola Lugdunenſi
uno in menſe uenūdantur, in tota Gallia
cerui moriantur.

De agallocho, ideſt ligno aloes

Ca. XXXVII.

Ignū aloes, ſiue agallochon lignū
eſt quod ex India & Arabia aſſert,
thyče ligno ſimile, pūcſtis diſtinctū,
& maculoſum, odoratū, cū amaritudine ali
qua guſtū adſtringens. Cortex coriſ ſimili-
tudinē habet, colore uario: cōmanducaſt (ut
inquit Dioſcorides ) ad oris & anime ſuaui?

Dioſcori
des.

g iiiij

De simplicibus medicamentis
tatem: decocto eius itidem in eūdem ufum
colluitur os: incêditur uice thuris etiā, & ua
poratur ad odorem. Græci xiloaloen facto
ab amaritudine nomine, quali aloes lignum
appellāt: uerū enim lignū aloes raro ad nos
affertur: uel si affertur, tanti pretij exiftit, ut
totius antidoti pretiū peruertat: uix tamen
crediderim syncærū, & recens afferri: nam
quod hactenus uidere potui apud pharma
copolas noſtros, & i uſu eſt, odore, colore,
ſubſtantia, longe a qualitatibus ueri diſta
bat. Sed & omnes medici uarijs adulterari
id modis queruntur: ſemel enim Lugduni
in officina Renati uillaterij pharmacopolæ
peritiſimi uidi xiloaloen: erat enim & colo
re, odore, ſubſtantia, ac omni experientia
cum agallocho a Dioſcoride commendato
omnino ſimile.

De ſerico ſiue bombyce, quē ſetā phar
macopolæ appellāt Ca. XXXVIII.

Ombycina ueſtis olim nobilium,
nunc quoque infimorū ſine ulla diſ
cretione, quę ſerica a Serico, quod
depectut Seres populi nominatur, bomby
cina uero a bombyce. Sunt enim bombyces

Renatus
pharma
copola.

Liber primus.

Fo.LIII.

uermiculi, ex quibus Necydalus, aranearū more fila emittentes ad ueſtes, luxuſq; mor taliū: Prima hæc retorquere, rurſuſq; texe; re inuenit in Coo Hippocratis inſula mu lier Pamphile: apud nos ad prolē ſeruati in papiliones exeunt, qui oua parturiētes emo riūtur: hæc aprili menſe inter māmas a mu lieribus habita per pauculos dies uermicu los edūt, qui folijs celsi arboris in ſtorijs pa pyraceis nutriti creſcunt ad minimi fere di giti magnitudinē: clariq; & tranſlucidi ſa ći cōportan; in ramulos geſtiuos, ubi pen ſa euomentes illa nidulo ouatæ formæ quo includuntur circundant: poſtea ſole ſiccata arte ad fila trahūtur: e quibus uariæ infectis ueſtes plurifariam & texuntur, & cōponun tur. Serapio ſcribit ſetā eſſe calidā & ſiccam Serapio. cū temperamento: & eſt confortans cor, cla rificat ſanguinem: quare ponitur in medici nis cordialibus, ut in dyamuſco. Quidam pharmacopolę comburunt illā, ſed peſſime faciunt, amittit enim uirtutē ex cōbuſtione: ſed debet ſubtiliter incidi, & teri cū marga ritis, & karabe, & coralis rubeis: & ſic facile teritur. Quidā eam abluūt, ſed male: uirtus

Hippocrates.

De feta cō buſta.

De simplicibus medicamentis
enim in decoctione deperditur: & quando
inuenitur feta adulta & torrefacta debet te
ri, ut dictū est, nō cum igne torrefieri.

De manna, Saccharo, zuccharo,
& cando Ca.xxxix.

I quis iportunus cauillator a me
petat faccharū illud antiquorum
medicorum, an in totu perierit: &
si adhuc in uſu eſt, quęnam res ſit,
reſpondebo una cū Manardo, rationi cōlo,
num uideri: quū res mera naturæ fuerit; nu,
lum cultu artēq; deſyderans, q; extet adhuc:
& ad eam rem quā nunc mannā uocant, reſe
ratur. Quod si quis adhuc pergat quærere;
quo nomine ea res quæ nunc māna dicitur,
ab antiquis fuerit appellata. Dicā, si ulla eſt
eius apud antiquos mentio, eſſe inter mella.

Galenus. Mouet me primū Galeni autoritas libro de alimentis mel roris, uel mel aeris ſupra plātas dicentis coagulari. & Plinius libro deci moſexto capite octauo, ſic ſcribēs. Robora

Hesiodus. ferunt & uīſcum, & mella: ut autor eſt Heſiodus: conſtatq; rores melleos e celo caden tes, non aliis magis inſiſtere frondibus. con firmat Suidas, licet in nomine nō cōueniat,

Liber Primus.

Fo. LIIII.

mel sylueſtre uocans. Mannæ porro & facchari affinitatem oſtendit eorum concinnitas, quã de hoc antiqui, de illa Arabes reliquere. Firmat inter cæteros Auicenna capite ultimo. lib. II. zuccharû alhufar (ſic enim ipſe loquitur) eſſe mannã, ſcribês cadentem ſupra rem, quam uocat alhoſor, ſimilem ſalita qua forte ſimilitudine interdû ſaccharû ab eo ſal Indû nominatur: præcipue lib. II. II. capite de alperitate lingue: ubi tenere in ore docet ſalem qui ab India deportatur, colore ſalis, dulcedine mellis. Ex quo capite notari etiã poteſt differëtia inter ſaccharum, quod ibi uocat ſalem indum, & zuccharum: quoniam utriuſq[ula] ueluti diuerſe rei ſeorſum me minit: licet libro. II. utraq[ula] eodem capite cōſudiffé uideatur. Crediderim igitur ego antiquum illud ſaccharû parum a uocata nunc māna differre: & utrunq[ula] inter mellis genera cōprehendi, ſolumq[ula] proprie ſaccharum dicendum, ex India aliquādo, uel felici Arabia portatum, uocatū candum: quia nimia ſolis excandeſcentia multu obduruerat: non portari hoc tempore: quoniã ex noſtro zuc caro quater uel q[ui]nquies excoſto lucri ma

Auicēna. Zuccharum alhufar: 1. mana

De cando.

De simplicibus medicamentis
ioris corradēdi gratia Seplasiariij Portugas
lenſes, ac Veneti rem ſimilem facere didices
runt: Arundines quoque ipſi immittentes, ſupra quas uideri poſſit conglobatū: & gauſapio inuoluentes, ut naui ex orientalibus
regionibus inuectum putetur. Candum igi
tur naturale, antipquis Saccharu nominatū a
nuncupata nunc manna differre non uidetur,
nifi q[ui] hæc ſupra alias plantas, & aliquando
ſupra petras uarijs in regioibus, etiā in Gal
lia noſtra Allobroga circa Brianſonem urbi
biculam reperitur. Illud tantu in felici Ara
bia & India, in arundinibus, maioribus fru
ſtis, maioriq[ui] duricia ob uehementiores fo
lis radios, aptioraq[ui] ad id tolerandu arundi
num folia coagulatur: unde etiam fit q[ui] non
æque ut manna alu[n]u leniat: quando & inter
uocatas mãnas eæ magis citare aluum uidē
tur, quę ſunt liquabiliores. Si uero adhuc q[ui]
piam noſtrum hoc zuccharu quo nomine
antiqui appellarint, qu[em]rat: dicam nullă eſſe
eius apud antiquos mentionem: dico anti
quos, q[ui]m Medicis qui poſt Galenu de eo
eſt crebra m[edit]io. Sed & Statius quod[am] loco
noſtru zuccharu agnouiffe uidetur ſcrib[es].
Saccharu.

Liber primus.

Fo.LV.

Et quas precoquit Ebulita cannas. Fuit ta
mēhic Dioſcoride & Plinio iunior. Si cui
autem res incredenda uideat de re tam nobi
li antiquos medicos non ſcripſiffe, conſyde
ret q[ui] multa ſint noſtro æuo pretioſſima
antiquitati penitus ignota, ueluti caſia no
ſtra fiſtula, Ambra, Moſchus, Camphora,
Iubetum, aliaq[ui] non parum multa. De mā
na autem dicendum eſt medicos antiquos
generatim tantummodo, non autem ſpecia
tim fuiffe locutos: licet Meſues falſo Gale
num tribus in locis alleget de manna loquē
tem: ſi[mi]c enim capite de manna, & capite de
ſcāmonea, & capite de confectione mannæ
ex inuentiōe Galeni. Manna e[m] apud Græ
cos autores non eſt medicina molliens uen
trem, ſed potius adſtringēs: & frequentius
manna thuris, quæ manna ſimpliciter nun
cupaſt: n[am] (ut inquit Galenus li. xi[n] .artis cu
ratiuæ) ea quæ manna uocatur, eſt concuſſio
thuris, quæ paruam quādam uim adſtringē
di participat, atq[ui] ob id ad quædam melior
eſt ipſo thure: hoc enim uim ſolam ſuppurā
di habet: & q[ui] minime ſtiptic[u] exiſtit, maxi
meq[ui] illud quod pinguius eſt, & colore al[is]

Statius.
Dioſcori
des.

Meſues. falſo: gale
tribus. et locis. aleq.

Galenus.

De simplicibus medicamentis
bius: quemadmodum quod fluuius eſt, ma-
gis exiccat. Illi autem quæ manna uocatur,
parum quoddam ex cortice thuris admiftü
eſt, a quo uim ſtipticam habet.

De camphora Ca.XL.

Amphoram succum hærbæ Pla-
tearius aſſerit: Serapio autem gü-
mi arboris nafcētis in regiore Cal-
ca & barigi: & eſt inquit gummi
maculati, coloris rubei: & lignum eius eſt
album, tenerum, quaſi uelit fieri nigrum: &
reperit in corde arboris in particulis ligni,
que ſunt ibi intus extenſæ: color eius rubeus
eſt, maculatus, & ſublimatur ibi: & poſtea
fit camphora alba. Platearius autem succū
hærbæ aſſirmat, quæ in fine ueris colligitur
ac teritur: & inde succus eius exprimitur, &
ſoli exponitur, & ſiccat, & deſiccata in cam
phoram reducitur: quæ frigida eſt & arida
in tertia diſtātia, & ordine: iſpe enim Platea
rius ex teſtimonio Dioſcoridis succū hær
bæ eſſe camphoram docet: ego autem credo
antiquos Græcorum non habuiffe campho
ræ, qua utimur, notitiā. Camphora autem
qua utimur, ut plurimū res eſt flecticia, cu

Serapio.

Platamus

Dioſcori
des.
Plateari?
falsè Dio,
ſcoridem
citat.

Liber primus.

Fo.LVI.

ius materia eſt uernix, & per ſublimationē
fit alba, limpida, clara, & leuis. Auicenna di
Auicenna
cit camphoram eſſe arborem magnā facien
tem umbram hominibus, cui leopardi adhe
rent, & non peruenitur (inquit) ad eam niſi
certo tēpore anni. Vide quot difficultates,
& quidem inexplicabiles, occurrunt medi
cis iunioribus Arabum doctrinam ſequen
tibus de camphora, alijſco medicinis ſimpli
cibus, ob eorundem autorum non modo a
Græcis, ſed etiā a ſeipſis diſcordiā. Quare
nulla alia inter tot quæ de ſimplicibus me
dicinis habentur ambiguitates, relinqui
tur uia, niſi ut ad ſenſum iudicem confu
giamus.

De colocynthide, ſiue ſylueſtri cucurbi
ta, quā neoterici colloquintidam cor
rupto uocabulo uocant Cap. XLI.

E colocynthide quæ ſylueſtris cu
curbita eſt caput iſcripſim?, alio
qui colocynthis parua cucurbita
eſt. Sunt qui caprinam, qui alexã
drinam, qui amarã cucurbitam uocent. Zo
roaſtes thymbrem, Oſtanes, Antogenes,
Daci ruſtraſta, Romani ſylueſtrem cucur

Dioſcori
des.

De simplicibus medicamentis
bitã appellant: barbari coloquintidam uos
cãt. Omneſq[ula] colocynthida describẽtes ſyl,
ueſtrem cucurbitã uocãt, & omnium maxi
me Plinius lib. xx. ca. iij. Cumq[ula] Dioſcori
des ait trahere colocynthidem pituitam, bi
lemq[ula], ſtrigmenta & aliquãdo cruenta, ni
hil aliud ſignificauit, q[ui] ſua pellere excre-
menta illa: & præterea uiolětiore purgatio
ne ſanguinẽ, carniſq[ula], & adipis minuta ra-
menta. Quæ autem inquit Meſues nõ com
pleta eſt in maturitate, ſoluit ſuperabũdan-
ter, & educit ſanguinẽ, & interficit: & quũ
ſigillatur ex toto germine plantę ut naſca-
tur una colocynthida, illa pernicioſa eſt,
& eſt uenenum: & quæ naſcuntur in terris
fortibus iuxta loca reptiliũ ſunt uenenofæ.
Omnis autem colocynthis nocet cordi, ſto-
macho, & iecori, faciens operatiões diffici-
les: & aperit orificia uenarum, apertiõe ſan-
guinem fluere faciente. Quapropter iunio
ribus medicis cōſulo, ne colocynthide utã-
tur: eſt enim ſuſpecta, pernicioſa, perimens,
naturã deſtruẽs: trahit pituitã colocynthis:
trahit & Agaricus: trahit & bilem: trahit &
rhabarbarum: colocynthis autem cũ uiolen-
tia humores

Liber primus.

Fo.LVII.

tia humores trahit: Agaricus autem ac rhæs
barbarum fuauiter & abſcç moleſtia: colo-
cynthis uenenum eſt. Agaricus contra uene
na eſſe perhibetur: colocynthis bilem cù mo
leſtia trahit. Rhabarbarum uero illam tra-
hendo membra confortat.

De cipro Cap. XLII.

Iprus (ut ſcribit Dioſcorides ) ar-
bor eſt habens folia oliuæ ſimilia,
ſed uiridiora, & paulo craſſiora: ſe
men nigrum, florem album, cum germine
& odore bono. Eſt e[m] arbor aromatica in
Aegypto, ſem[+]e c[+]adido, & odorifero. Quæ
coquitur in oleo, & exprimitur, unde para-
tur unguëtum regale quod dicitur ciperus.

Errant maxime parifienſes pharmacopole,
accipientes ciprum pro oleandro, & olean-
drum pro cipro. Eſt autem oleander hærba
uenenoſa, quam li animalia comederint, ſta
tim moriuntur. Ciprus autem eſt arbor: hu
ius autem folia maſticata tumorem oris c[+]o-
peſcunt: horum a[]ut elixatura fomēto c[+]obu-
ſtis medetur. Quid[+]a hanc dicunt eſſe arbo-
rem, qu[+]a in Gallia & Italia liguſtru[]uocat,
& eti[+]a Alcann[+]a appellant: & ut inquit Pli-

h

Dioſcori e: alcar
des. cny

Audio a
plerifcç ca
prifoliu ci
pru, ſiue li
guſtru ap-
pellari,
q[+]m ei? fo-
lijs capræ
præcipue,
veſcatur.
N[+]o longe
huic diffi-
milis iaſia
naſciſ, qu[+]e
a gr[+]ecis cy
pros, ab
arabib[+] al
c[+]aṇa voca
tur.

De simplicibus medicamentis
nius libro. xxiij. ex eo fit oleum, cuius natu/
ra calefacit neruos, & emollit.

De pulicaria quâ noſtri policariã uocãt,
Dioſcorides uero conyzã Ca.xliij.

N conyzæ genere parua uocatur
altera, quæ odoratior eſt. Altera
maior, frutice, folijsq[ui] minorē su[
perans, latiore ambitu, & graui
odore: utraq[ui] ut Dioſcorides ſcribit folijs
oleæ ſimilibus eſt, quæ pinguia, & hirſuta
habet: bicubitalem habet maior caulem: mi
nor uero pedali altitudine erigitur, florem
habet infirmu, luteum, ſubamarum, qui in
pappos euaneſcit, radices inutiles: poteſt &
ſerpentes fugare, culices idem ſuffitu pellit:
pulices præterea enecat. Eſt & tertiu cony[
zæ genus, quæ crassiorē, mollioremq[ui] cau[
lem habet, folijs tamen q[ui] gracilis illa maio
ribus, minoribus tamen q[ui] maior: pinguis
hæc non eſt: multo tamen grauiore odore:
iniucundior & inefficacior, in humectantis
bus locis naſcens. Confundit Plinius poli[
cariam, miſcetq[ui] pluribus locis cum origa[
no conyzam. Nec facile eſt eodem nomine
duas diuerſaſq[ui] plantas ab eo ſæpius appel.

Plinius.

Liber primus.

Fo, LXIII.

molestia in quâtitate multa. Sed non miret
ris lector carissime, si in capite de sene Me
sues contra rei ueritatem citet Galenum, cù
de manna ipse Meſues falso Galenù tribus
in locis alleget: ſic enim capite de manna, &
capite de ſcãmonea, & capite de confectio
ne mânæ ex inuentione Galeni: cum manna
apud Græcos autores non ſit medicina mol
liens uentrem, ſed potius adſtringes, & fre
quentius manna turis, quæ manna ſimplici
ter nuncupatur. Hic tamen medicos iunio
res commonefacere oportet, etiam in libris
græcoru ſicuti Dioſcoridis, atque Galeni de
ſene no legi, prout uim habet aluum purgã
di, atque melancholiã educendi: de quo Ara
bes autores loquuntur. De hac enim tam fa
moſa apud Arabes, ac iuniores medicos me
dicina neque Hippocrates, uel Galenus, neque
Dioſcorides quicquam (quod legerim) comere
minerut. Eſt tamem medicina nobilis: uirtus
enim eius calida eſt & arida, paucæ tamen
caliditatis & ariditatis: habet autem (inquit
Serapio) uirtutem magnam purgandi me, Serapio:
lancholiã, ac flauam bilem: & fortificat sub
ſtantiam cordis, quando miſcetur cum uio.

Mefues.

De simplicibus medicamentis
la: & potio decoctionis plus confert quipsum
tritui; & dolis inqt ficci triti est a drachma.j.
& in decoctione drach. quinque, & confert
scabiei & pruritui. Et ut scribit Meſues, est
medicina bona febrium melancholicarui, &
antiquarui. Nascitur circa Babyloniã, & in
Arabia: folia ſolum in medicinis competut.
Noſtri pharmacopolæ ſene abutuntur, acci
piunt enim folia cuiuſdæ arboris in Gallia
nascentis, quæ arbor fert ueſiccas limpidas,
ut pifcium ſunt ueſicæ. Nonnulla autem de
ſene ex induſtria prætermiſi uel multu tris
uialia, uel a temerarijs hominibus cum ſene
gallico, & nece multorum tentata.

Sene gallicum uui
go diciit ba
guenaude

De Agarico Ca.L.

Garicum in arboribus nascitur:
fungi similitudine circa Boſpho-
rũ, colore candido, maſculus ama
rior: Galliarum quoque glādiferæ
maxime arbores agaricum ferunt. Eſt auté
(ut dixi) fungus odoratus in ſummis arbo-
ribus nascens, noctibus & relucens, & candi
dus: ideoque in tenebris decerpitur. Dioſco-
rides ſcribit Agaricũ radicem eſſe. Aliju-
ro affirmat nasci agaricum in truncis arbo
rum.

Dioſcori
des.

Liber primus.

Fo.LXV.

borum. Diuerſitatem autem hanc fecerunt
nō ſatis noti quondam agarici natales, ad
ſerentibus alijſ radicem eſſe, alijſ arboribus
fungorum modo adnafci. Genere (ut inſt
Dioſcori,
Dioſcorides) differt agaricum: eſto in eo
des.
alterum mas, alterum fœmina: bonitate an
tecedit fœmia, rectas itus pectinū modo ue
nas & diuſiones habens. Maſculum in ſei
pſum cōuolutu, rotundum q, & undiq cō
cretum eſt. Ferutq, inquit, aliqui plantæ ra
dicem agaricum eſſe: quidam in truncis ar
borum ex corruptione fungorum modo fie
ri. Naſcitur i Galathia Afiæ, Siciliaq in ar
boribus, ueru friabile, & iſirmu, aluū unius
alteriuſue drachmæ pondere cum mulſa
aqua potum purgat: aduerſatur præterea
uenenis drachmę pondere in diluta uini po
tione datum: ſerpētum ictibus & morſibus
pondere trium obolorum cum uino potum
egregie ſuccurrit: oñibus in uniuerſum in
terioribus uitijs accommodatum eſt pro ui
ribus, & ætate ſumētium datum, alijſ cum
aqua, alijſ cum uino, alijſ cum aceto mulſo,
alijſ cum mulſa aqua. Agaricum (inquit
Mefues) quē ſapientes laudauerunt eſt fœ
Mefues.

i

De simplicibus medicamentis mina, habens proprietates quinque, uidelicet ut sit albus & leuis, & uelocior, frangibilis, & poroſus, & rarus ualde: & ut appareat in principio dulcis, deinde succedit ei amaritu do & stipticitas. Eſt calidum in primo ordi ne, aridu̇ in ſecu̇do. Agarici, inquit Meſues, duo ſunt genera, ſcilicet maſculus, & fœmi na: maſculus inquit eſt malus, & eſt ille qui eſt longus, & grauis: ſed potius credendum eſt Dioſcoridi, q̃u̇ Meſue, ſicuti & in ſimpli cibus omnibus. Agaricum maſculum in ſe ipſum conuolutum, rotundum q̃, & undiq̃u̇ concretum eſt apud Dioſcoridem. Meſues autem affirmat maſculum eſſe longum, & graue: & ſic Meſues maſculu̇ pro fœmina accipit, & fœminam maſculi loco commen dat. Sunt in agarico multa quæ in antiquio ribus, & melioribus græcis, aliter q̃u̇ in im preſſis legu̇tur: & interea quæ nihili, & quæ multifacienda ſunt, quæ negligi ſine pericu lo poſſunt, ut ſunt, naſci agaricum in tru̇cis (ut communis habet lectio) arborum: ut me liores codices, radicu̇. Galenus libro ſexto ſimplicium pharmacorum capite ſexto in quit. Agaricum eſt radix arboris, aut plan ta quæ oritur in aliqua arbore. Virtus eius

Meſues,

Dioſcorides.

Liber Primus.

Fo.LXVI.

est dissolutiua, & incisiua materieru groß
farum, & propter hoc aperit opilationes he
patis, & renum: & curat ietericiam, quę fit
ex opilatione hepatis, & est medicina laxa
tiua. Et in libro ad Paternianum ita scribit
Galenus. Agaricu ab arboribus excrescit, Galenus.
prout tubera uel boleti: uires autem habet
acriter relaxates, & uenenolis moribus, &
potibus resistentes: sic & uentrem purgat
aliquatenus, & phlegma, & cholerā depo
nit: ideo nec dolorem, nec uomitum facit,
hæc Galenus. De aloe Ca. LI.

Ifficilis ubiq, & in cunctis (ut ui
detur) amara aloe est. Scille folia
habet aloe, & ut inquit Dioſcori
des, craffa, pinguia, i rotudo mo

dice lata, repādaq, florem candidum, ſemé
aſphodelo æquale: tota grauiffime olet, &
in guſtu amariffima aloe est. Nafcitur &
in Arabia, Aſiaq, & maritimis quibusdam
locis, & inſulis. Eligito pinguē aloen, ſyncę
ram, & ſine calculis, aut arenis ſplendētem,
rufo colore, friabilē, iocinoris modo concre
tā, facile liqueſcentē, & quę egregia amari
tudine fit. Reprobanda ediuerſo quę nigro

Dioſcori des.

i. ii.

Galen? de
simplici
medicina,
libro ad pa-
ternianũ.

Mefues a
loen ape-
rire venas
& sangui
nè afferit,
cũ, vt Pliò
niũ taceã,
Diosco. &
Gale. ra-
tio & ex-
periëtia cò
testent, &
sanguinè
vndequa
fluentè
fistat, etiã
fi p screa-
tum emite
tatur.

De simplicibus medicamentis
colore eſt, nec facile liqueſcit. Eſt aloes uis
& natura ab extra adſtringere, ſomnum cõ
ciliare, ſiccare, corpora denſare, aluũ ſolue-
re, & ſtomachum purgare: aluum pota ſol-
uit, trium uero drachmarum pondere egre,
gie purgat. Aloe (inquit Galenus) ſuccus
eſt hærbæ quæ eſt ſimilis ſcillæ: optimã, in-
quit, iudicamus quæ eſt frangibilis, gleba
munda, pinguis, ſplendida, munda & ſub-
rufa, & guſtu amariffima, ſi bibatur: & uē-
trem ſoluit, & purgat putredinem, & chole
ram, & phlegma cũ oximelle data, drach-
iij. ſtomaticis & epaticis magnum adiuto
rium eſt. Et eſt aloe, ut ſexto ſimpliciũ capi.
xxiij. ſcribit Galenus, medicina deſiccatiua
in tertio ordine ariditatis, & calida i primo
extenſo, aut in ſecundo repreſſo: & eſt cōſe-
rens ſtomacho præ omnibus alijs medici-
nis, & conſolidat fiſtulas profundas: & con
fert apoſtematibus que fiunt in ore, in naſo,
& oculis, hæc Galenus. Platearius ſomnian
do tria aloe poſuit genera, Epaticum, Suc-
cotrinum, & Caballinum. De epatico & ca
ballino tã famoſa apud pharmacopolas no-
stros, ac iuniores medicos aloe genera, neq-

Liber primus.

Fo.LXVII.

Dioſcorides, neq Galenus quicq cōmemi
nerūt. Mefues uero utroq ætate multo po
ſterior, hoc tōm de succotrio dixit. Aliud eſt
quod fit in succutri, Aliud in Perſide, Aliud
in Armenia, Aliud in Arabia. Et melius eſt
ex his succutrinum, poſt illud Perſicum:
deinde armenicū: & deterius eſt Arabicū.

Quapropter diligentius aduertendum, ne
cum in libris Dioſcoridis & Galeni, aut ue
ro Pauli, ac Oribalij aloen ſcriptum inue
nimus, alterum putemus intelligi, q quod
trinum. Quo quidem in errore ſcio pleroq
pharmacopolas, ac iuniores medicos fre
quæter i plicari, aloe hepatico aut caballino
pro uero aloe utuntur, cum ſemper Aloen
succotrinum ad ufum medicinæ potius de
beant recipi ex Dioſcoridis, Galeni, & alio
rum medicorum græcorum autoritate, qui
alia genera( li qua ſint) uident neglexi ſse, li
cuti & alios h erbaru succos & fructus, quos

Iuniores medici. autores Arabes, & medici iuniores illos ſe quentes in frequenti ufu habent, omnino deſpexerunt. Adulteratur aloe, ueru depre henditur amaritudine in guſtu, & odoris fir mitate: quodq friata digitis non reſoluitur

i in

Dioſcori des.

Galenus.

Dioſcori des.

De simplicibus medi camentis
uſq; ad minimū ramentum: miſcent etiā in
adulterato aliqui acatiā: ut Dioſcorides in
quit. Aloe ergo ſuccotrinum magis lauda-
tur, & ab extremis Arabiæ, Perſidis, &
Armeniæ partibus ad nos uehitur: uimq;
purgatoriā nō minorē agarico, ac rhabar:
baro habet: quā certe ſi in hepatico, aut caba
lino antiq iueniſſent, nō ſilētio preteriſſent.
De ſpina alba, quā Arabes uocāt
bedeguar Ca. LII.

P
Ro ſpina alba quā Perſæ, & Ara-
bes uocant bedeguar, quoniā hæc
a pharmacopolis ac iunioribus me
dicis ignoratur, utuntur ſpongiola roſæ ſyl
ueſtris, quæ in ſpinis naſcitur: nā & ſi hæc
plurimū in medicinę uſu differat a ſpina al-
ba, non tamen eſt hec permutatio exitialis.
Spina enim alba, inquit Dioſcorides, ramu
los habet longos, molles, uitiū modo lētos,
& graciles, hyrcinæ ſpinæ ſimiles, folia par
ua, rotundaq; ueſtitur idē totus multa, te-
nui, lanoſaq; lanugine. Totus præterea ſpi-
noſus eſt: flores lōgos, & pallidi coloris ha-
bet, ſemen in guſtu odoratum, & acre, uerū
inutile: naſcitur in aquoſis tumulis: radices

Liber primus.

Fo.LXVIII.

illi funt duorum triumue cubitorum, longi
tudine firmæ, neruolæq, quæ in ipfa terra
fectæ lachrymã dant gûmi limilem: eædæq
tuæ præcifos neruos, & uulnera illitæ glu
tinant: quinetiam potum hærbæ deco
ctum neruorum uitij accommodationum eft.
Hæc Dioſcorides, Plinius cap, de acantil,
fence, ideft bedeguar, inquit, carduus eft cû
aculeis in folij albis, & eft inter humidita-
tem & ſiccitatē medius, Galenus, Bedeguar
confert iliacis, & ſtomaticis, emiffionē quo-
q, ſanguinis cohibet: iuuat etiam dentes do
lentes, ſi gargarifeſt ex decoctione eius: con
fert fluxui uentris, & debilitati ſtomachi: &
confert ſputo ſanguinis.

Galenus.

Racematio quædam ſupradictorum
errorum Auicennæ, ac Arabum auto
rû per modû epitomatis Ca. LIII.

Aſia græcorum ab arabû, ac re
centiorum eſt diuerſa. Theriacæ
noſtri ſæculi medicis certa nõ ha
betur ſcientia. Saccharû antiquo,
rum a ſale Indo nihil differt, a zuccharo ta
men noſtro diuerſum eſt. Hærba ex qua fit
ladanû nõ eſt ciffi, ut quidam falſe opinan
i iii

Cafia.
Theriaca.

Saccharû, antir
a ſale indo: n
differt
Ciffi.

De simplicibus medicamentis
tur, hoc est hederæ species. Ignorant nostrę
ætatis medici quid fit radix, quam pro tur,
bith officinæ uendunt. Agrimonia qua paf
lim in officinis utuntur est Eupatoriī apud
Buglossus Dioſcoridem. Antiquorū buglossus nostra
est borago. Manna græcorum aliud a man
na arabum est. Sanguis draconis nō est fuc
cus, fed qui in officinis uenalis exponit, est
adulterinus. Napellus iuxta Auicennæ de,
cretum minime in potu propinādus: necra
dix pentaphylli, succus iter uenena numerā
Mezereō, dus. Arabes perperam mezereon, quæ græ
cis chamelea uocatur, inter lactaria connu
merant, eandemque cum chameleone cōfun
dunt. Auicēna uicinitate nominis deceptus
Ixion. Ixion, id est uiscū pro Ixia inter uenena enu
merat. Auicenna calamētum cum origano
confundit. Ignorauerunt arabes hærbā Isa
tidem, ideoque ancipites in ea deſcribēda fue
runt. Auicēna quatuor hærbas natura, & fi
gura differentes sub unius auriculæ muris
appellatione confundit. Auicenna præter
hoc quod uarius in deſcribenda Populo ar
bore est, falſo etiā calidā eſſe in tertio ordi
ne aſſerit. Medici iuniores falſo iuiubas, &

Turbith.
Agrimɔ:
nia.

Buglossus
Manna.

Sanguis
draconis.

Napellus.

Mezereō,

gravis
camelea
utur.

Ixion.

Calamens
tum.

Iſatidis.

Auricula
muris.

Populus.

Iuiubæ

Liber primus.

Fo. LXIX.

sebeſten fructus ad quosda medicinæ uſus
adhibent. Hærba lichen Græcis dicta, falso
a noſtris hepatica uocatur. Meſues centaui
rium maius cum minore confundit. Auicen
na uolubilis hærbæ proprietates cum hede
ræ pprietatibus confundit. Serapio & Aui
cenna lapidem armenium, & lazuli confun
dunt. Errat magna ætatis noſtræ medicorù
pars ueram memithen, quam Dioſcorides
glauciũ uocat, ignorantes, alijſ chelidoniã,
alijſ papauer cornutum eſſe cōtendentibus.
Errant medici mouentes in ægris humores
cum medicinis adtractiuis, ſicut eſt ſcāmo
nia: eo quod rectificando eam quanto plus
poſſumus, ſemper membris principalibus
habet inducere nocumentũ: & propter hoc
uirtutem debilitat, & auget caliditatem ſe
brilem. Aloe ſanguinem undequaſa fluen
tem ſiſtit, nec aperit uenas, ſed eade magis
occludit: neq; cit ſanguinem, quæadmodũ
multi Meſue autoritate ſeducti exiſtimant.

Errant medici qui Auicennã ſequëtes Har
mel nō eſſe rutam ſylueſtrem opinãtur: ſed
in pilular ũ de hermodaſtylis, ac fœtidarũ
confectionem cicute ſemen, quod nemo ues

Sebeſteni

Lichen.

Centau
rium.

Volubilis

Armeni
lapis
Lazuli.

Memithe

Scāmo
nia.

Aloe

Harmel:

Seis: R.

De simplicibus medicamentis

Aloe, nenum esse ignorat, huius loco admittunt. Mefues plane hallucinatur pueriliter aloen miftã melli minus purgare, eãdēc? ſtoma; cho nocere afferens. Errant medici, qui ara; cum autem Sandara? chadunt, bum autoru? ſandaracham a Grecorum esse diuerſam non animaduertut. Arabes Sandaracham esse gummi ſcribunt, quod alio nomine uernix appellatur: Græci contra, & Latini per Sandarachã lapidem meſtallicum intelligut. Errat Auicenna, qui ſuc cutum ſemperuiuã, aut ſpeciem mandrago ræ ſecundum duas opiniones, utranq; tamè falſam interpretatur: cum tamen nihil aliud ſit, id quod antiquitas Symphytũ petreũ nominauit; id quod dilucidum admodum erit, ſi quis auicennæ caput de ſuccuto cum capite Dioſcoridis de ſymphyto comparauerit. Ea quæ cicutæ debentur auicenna. Na pello tribuit: quare non temere auicennam cicutam, Napellumq; uulgares admodum hærbas ignorasse dicimus: & in ijs deſcribē dis anceps dubiuſq; fuit. Errauit cum tota arabum ſchola auicenna, fabuloſo ſcilicet er rore ſeductus, Carabe, quod Græci electrũ, Succinum uero latini uocant, populi arbos.

Sandara, Sandaracham.

Semper uiua. Mandra; gora.

Symphytum.

Cicuta.

Napellus.

Carabe.

De simplicibus medicamentis butorïj ueneni ui, de quo hic: alterum quod irin ſylueſtrem cognominant. Colchicon fa ne haberi modo paſſim prædicant, Ephemeron neſciri. hermodaſtyli porro ex quibus pilulæ ad podagras tantopere commè, dantur ab ætio & Paulo, quinčſolium ſit, an Ephemeron, parum mihi cōſtat: alioqui recentiores pro Ephemero accipiunt. Dioſcorides quinčſolium hermodaſtylū quoque dici, & morbis articularibus, & coxendi ci cōuenire prodit. Ephemeron tumoribus, Ephemerō folijs lilij minoribus, ſemine ſup Peruacuo, dictum ita, quod itra diem iugulet: ut Theophrastus putat. Sed illud alterū genus eſt, & Colchicō proprie crediderim: folio Ellebori, radicula omnibus nota, Seruorum in deſperatione cōfugium, hoc iſm Colchicon & Plinius ephemeri appellatio; ne intelligit, quoties medicinas cōtra ephemeron impactu commemorat. Ephemero radix longa, non ut colchico rotunda. Qui dam ephemeri uocabulo delibutorij ueneni compositionem quādam capiunt: ut ætius teſtat. Miſceri in antiquis ſcriptoribus inui cem Colchicon & Ephemeron aliqui cre

Liber primus.

Fo.LXXI.

diderunt, Nicandru in alexipharmacis fuis
dicentem audientes. Si uero colchidis Me,
deæ infestu ignem poculum illud hauferit
ephemeron: mox Plinium inter uenena col
chicon, & inter medicas herbas ephemeron
numerantem: poft hoc Paulum æginetam
ephemeron in quinto inter uenena cōftituē
tem: mox iteru in fexto ephemeron his uer,
bis defcribentem. Ephemeron nō quod no,
xium & letale, fed quod agreftem irin uo
cant. Et ne longiores limus in cunctis Græ
cis modo uenenum, modo utilem dentibus
& tumoribus hærbam ephemeron inuenie,
tes, preſenti & periculoſa ſemper dubitatio
ne: niſi cognouerit aliquis duo quondam
ephemeri genera fuiſſe, alteru quod colchi,
con a natali ſolo diceretur, flore albicante,
crocino ſimili, radice bulbi, fed pinguiore,
quod colchicon Plinius ſimpliciter nomina
uit, qui cum plantam defcripſiſſet, maleſciij
eius, & ueneni notas, remediaq certius illic
docet. Alteru quod ſimpliciter ephemeron
dicitur innoces, & dentibus, & tumoribus
utile: & ut rem tota abſoluamus, quod Pau
lus ægineta in fexto defcripſit, habereq ait

De simplicibus medicamentis
repercutiēdi, diſcutiēdiq uires: eſſe q Ephe
mera duo, & qualia nos dixim?, uenenũ alte
rũ, inočēs alterũ, ſatis idē Paulus idicat, q de
inocente hoc agere incipiēs, ait. Ephemerō
non quod noxium, & lētale, &c. Manifesto
ea propoſitione diuifioneq argumento, du
plex eius generis eſſe: alterũ quod ueneni,
& alterum quod remediij rationem habet.
Quærendum modo peritioribus relinquiz
mus, ſint ne quos medici & hærbariij phar
macopolę nunc hermodaſtylos uocăt ephe
meros: hoc, an colchicon illud pauloăte de
ſcriptum: nihil enim modo ſupereſt, q mo
nere legētes, dicere barbarum habere ephe
meron hoc, florem ceruleum, quem nos
candidũ ex cōmuni, eademq omniũ quot
quot uidimus codicum lectione. Plinium
(ut uidetur) in floris eius colore, potius q
Dioſcoridem quē uerebat ſequutus ille eſt.
Sunt enim in hiftoria ephemeri huius Pli
nij hæc uerba. Ephemeron folia habet lilij,
ſed minora, caulem parem, florem ceruleu:
quæ uoces nili ad candidum colorem trahi
nō poſſunt. Signaſſe hoc et placuit, ſut qui
bus autoribus, quod diuerſum ſit, uterq no

Liber primus.

Fo.LXXII.

ſtrũ uerterit, legentes ſciant. Fuerũt qui ma
leſicum illud ephemeron dictũ putauerunt,
q[ui] hauſto eo una tantum die ſuperſtites ſint
qui id hauſerunt: & a ſimilitudine eius dein
de alterum illud. Hic cogitent ueritatis ſtu[
diſi, quanto in periculo uerſentur, qui Aui
cennã, Serapionem, Meſuen ſibi in uniuer[
fum imitandos propoſuerunt tam in ſimpli
cibus medicamentis, q[ui] compoſitis, & non[
nunq[ui] Solano furioſo pro ſatiuo, aliquãdo
ephemero, pro colchico, & hermoda[cy]tlis
poſuere: & pluries maleſicum ephemeron
pro innocuo ordinarũt, ac in ſcriptis poſue[
runt: quod quidem magna medicorũ pars
facit. Et hi maxime, q[ui] uulgo celebriores, do
ctioreſq[ui] habentur: qui etiã per c[ô]pita &
fora n[ò] uerentur prædicare, ſe malle c[û] ara[
bibus, Perliſis, P[œ]nis, Auicenna, Serapio[
ne, ac illorum Euangeliſta Meſue( quorũ
uerba oraculi inſtar habent)errare, q[ui] cum
i[n]s qui medicinã a Græcis hauriũt, recte ſen
tire. O cecitatem, h[æ]c ideo iterũ atq[ui] iterũ
i[cu]lco, ut ſi nullo alio pacto ab iſtituto per[
uerſo auocari poſſent moroſi iſti ignauiæ
propugnatores manifeſtillimi, eos ſaltem

De simplicibus medicamentis

Arabum autorū errores deterrerent, ad me liorēq; mentē reducerēt. Atqui (dicet quib[piā] uidem? cotidie multos morbis grauif; ſimis, acutiffimisq; implicitos auxilio medi corū Arabū doctrinā ſequentiū cōualuiffe. Quibus respōderi breuiter uelim illud Au ſonij galli. Euaſit fati ope, non medici. Q[di] ſi lex ulla extaret, quæ puniret inſcitiā capi[t]alem, oppido q[ui] paucos uideres medicinæ profefſores Arabū doctrinā ſequētes. Pro[]uerbiale illud ſat notu, titulo medicorū Ara bū remedia habēt pyxides, uenena, Scāmo niu, turbith, & colocynthida. hinc ille Lacō medico arabi dicenti: nihil habes mali: non enim(inquit) te medico utor. Et iteru c[ui] me dicus Pœnus dixiſet, ſenex factus es, Quo niā(inquit) non uſus ſum te medico.

Spicilegium in quod multa ſupe rius relicta ex uarijs autoribus c[ui] geruntur Ca. LV.

Alma ægyptia quam Dioſcori des deſcribit myrobalanon appel latā fert, nullo intus ligno, quæ& adipſos, & poma nominaſt. Phœ nicobalanus niger eſt, qa matureſcere per mittitur;

Palma
ægyptia.

Liber primus.

Fo.LXXIII.

mittitur: Myrobalanus uiridis, habetur & Myrobala ni.
myrobalanus unguentaria cognominata,
fed generis alterius, suo loco indicãda. Ha
bentur & myrobalani apud Arabes, Me
fuem, Serapionem, Razem, & Auicēnam:
quorum uirtus frigida in primo ordine, ari
da uero in fecundo: uirtus autē fecunda ocu
los fortificat, & prohibet cur夫us humorum
ad ipſos: & eſt proprietas purgare flauam
bilem, confortat ſtomachū, & confert atræ
bili, & mundificat uillos ſtomachi, & exic
cat eos: & ſunt qnq[us] ſpecies, citrini, kebuli,
bellerici, emblici, & indi, ſiue nigri: & ap
propinquant frigiditati cum pauca calidita
te, & temperata: & eſt frigiditas eorum am
plior propter illorum acetofitatem: kebuli
frigidiores ſunt citrinis. Græci paruam, aut
nullam de ipſis faciunt mētionem. Been ſeu
Ben aliud rubeum, aliud album: calidæ &
humidæ complexionis, radices addentes in
coitum, necnon cordi conferētes: ut referūt
arabum ſcriptores. Acedulam crediderim
apud Græcos p[ro] lapatho acetoſo accipi: cu
ius cōplures ſunt ſpecies, alia oxylapatho,
quali dicas, acute rumici eſt perſimilis: quã
Acedula
quam ace
tofam no
ſtri vocāt.

k

Spinachium.

Saturae

Piftacia.

Tarcon. I.
Saturegia.

Schœni
flos.

Igminati

Thlaspi.

De simplicibus medicamentis a faporis aciditate oxalida appellant: ut uult Dioſcorides: alia hortentis priori omnino diffimilis, acidi faporis & ipfa: dicta uulgo a pharmacopolis noſtris acetoſella: tametſi uelit Syluaticus omnem acidi faporis hær: bam acetoſellam uocari poſſe. Spinachium ſeu aſpanchispanis, non dubitem Dioſcori di eſſe blitum: h[er]ba eſt iners, ſine ſapore, ullaq[ae] acrimonia: dicta (ut uolunt) Spinachium a ſpinoſo ſeminis cortice. S[ut] magni etiam nominis uiri, qui eandem cum beta exiftimāt, quibus n[ò] temere aſſenſerim, ſic uti nec magnopere repugnarim. Piftacia uulgo a pharmacopolis fiſtici nominātur, ſicut pineoli pineæ. Tarcon ſatureiā eſſe uo lunt quidam, alij uero pyretri h[ä]rbam. In Schœni flore qu[ê] pharmacopolæ barbaro uocabulo ſquinant[ui] uocāt, errāt: n[ã] qui paſſim i officiinis profitāt feſtucæ magis ſunt, ch[ae] flores. Thlaspi noſtro ſæculo penitus incoſgnita eſt: ch[ae]uis Ioãnes manardus apud Ausgult[ui] Lauriēſem Epiſcop[ui] ſibi c[ô]pertã eſſe h[ä]rbam ſcribat, qu[ã] uerã eſſe Thlaspi exiſtimet: quando in totum Dioſcorid. libro. ii. capi. cxliij. notis correſpondeat. Auicenna

KRIM

Liber primus.

Fo.LXXIIII.

in descriptione theriaces non fine magno er
rore pro nomine thlaspeos lileleos scripfit.
Pro darlisahan, quod idem eſt apud arabes
quod alpalathus Græcis, Nicolaus ponit co
ralos, cum tamen longe alia res ſit a coralis,
id quod græce alpalathus uocatur: quemad
modum ex Dioſcoridis libro primo capite
xix. descriptione cōſtat. Hallucinatur auicē
na ubi loco alpalathi ponit ſemē aliembur,
ideſt chylocaractæ: Galenus em, cui in hac
parte magis q[ui] auicennæ crediderim, pro
alpalatho no ſemen chylocaractæ, ſed agni
caſti, ut uulgo uocant, in ſuis succidaneis re
cipi adſeruit. Melathion uulgo gith, & ni
gella dicitur. Anchuſa hærba id temporis
hærbarijs noſtris eſt incognita, e cuius ſpe
ciebus quarta pellendis uermibus ob ama
ritudinem accommoda erat. Kitran, alki
tran, Cedria, g[ui]mi ex Cedro arbore fluens.
Cammarum inter cochleas rotudas enume
rat Plinius libro. xxxiij. caſp. xj. Apud hunc
pro omnibus conchis, quarum una eſt ſpe
cies accipi crediderim: liquidem hæ omnes
(teſte Galeno) dure ſunt carnis, & cōcoctio
nis difficilis, atq[ui] ob id crudum in corpore

Darſiſahā : aspal

Aſpala thus.

Melæthiō
Anchuſa.

Kitran.

Cammas
rum.

k iij

De simplicibus medica. Lib. pri.

Mala pa radifia, chymum efficiunt. Mala paradifia a situ di cuntur, ut uolūt, q omnibus fere pomarijs inferantur: odore, saporeq—inignia Traga cantha Dioſcoridis eſt noſtris gummi ara bicum. Omphacinū oleum ex oliua imma tura cōficitur: omphacium uero expresſus eſt ex uua acerba ſuccus: uulgus agreſtam nuncupat.

Finis libri primi.

Castigationes ſeu Emendationes in Meſuem, Razem, Nicolaũ, Serapio, nem: quas olim, ad omniū q Me dicinæ dant operam utilitate, cō ſcripſit Dominus Sympho rianus Campegius Lotha ringorum Archiatrus eques auratus, ac Fa uergie dominus, Antonio filio dicatæ.

Epiftola.

Fo.LXXV.

Clariffimo & eruditissimo uiro
patri suo Symphoriano Campegio
equiti aurato, & Lotharingorum Ar-
chiatro Antonius Cãpegius S.P.D.

Ictata illa tua genitor clariſſime, quibus refellis ara
bũ inſcitiã, docetphar macopolas, Iunioreſque
medicos quãta i caligine
rerũ uerſent in hærbarũ,
fructuum, radicum, lapidum, quibus coti
die utimur erroribus, neſcio plusne mihi
uoluptatis, an doloris adtulerint: nam & ga
uifus miriſce ſum, res eas quibus hominum
uita, ſaluſ continetur, ab eo potiſſimũ ui-
ro editas eſſe in lucem, quē poſt Deum ma-
ximũ ſemp coluerim, ac merito plurimi ſe-
cerim: & indolui rurſus generis humani ui-
cem, quod in ſe graſſari tandiu impune tri-
ſtem hanc mahumeticam potius, chriſtia
nam ſectam ab arabibus patiatur, atq ab
his Perſis, & Arabibus iterdum uitæ ſpem
pretio emant, unde mors certiſſima profici-
ſcatur. Hinc factum eſt, ut peruerſo quorũ
k iij

Epiftola.

dæ iudicio, peffimi pro optimis, craffi pro
eruditis irrepferint: ita ut, neglectis optimo
rum authorum placitis, hic Auicennam libi
delegerit: ille uero Razem quendæ mordi-
cus tenuerit. Alter item Arnoldù exofcula-
tus fit: atq[ui] adeo unuſquifq[ui] quocunq[ui] fua
adaſtus eſt inſania, ac inſcitia, huc delatus,
putans ſele hoc pacto medicinam per com-
pendium affequi poſſe. Ea cauſa iſtoru etiæ
animis tam pertinaciter inſedit, atq[ui] infixa
eſt opinio, ut piaculum ducat, uel latum un
guem ab eo quem imitãdum propoſueruſt,
diſſentire: & ſic innumeris errorum labyrin
this impliciti, ad ueri cognitionem perueni
re non potuerunt: & ſic factum eſt, ut & alia
pro alijſ remedia afferant, & morbus alius
pro alio curetur: & plus a medico, q[ui] a moru
bo eſſe periculi uideatur. Hæc habui geni-
tor clarifſime quæ ſcribere, magis ut tibi mo
rem gererem, q[ui] humanæ paternitati confultu
rus. Vale, & me, ut ſoles, ſymphoniace ama.
Symphorianus Cãpegius Antonio filio S.

Fflagitaſti a me fili charifſime, ut
quemadmoduï olim de erroribus
noſtoruï pharmacopolarum cira-

Epiftola.

Fo.LXXVI.

caſimplicia pharmaca, ita & compoſitarum
medicinarum typum quendã, & ueluti ſub
figurationem tibi cōſcriberē, uniuerſa eius
capita breuiffime innuentē, potius q[ui] expli

cantē. Quod enim(ut Dioſcorides inquit)
retulerunt quidam lætalem in Perſide arbo
rem eſſe, trāſlatam deinde in ægyptum, mu
tata natura ſalubrem, & edendo factam fuil

ſe. Grauis præterea huiuſce rei teſtis & au
tor in carmīe ſuo Columella eſt, qui de an

nuis pomis per tēpora agēs, poſt mora pre
coces ficos, armenica, & damaſcena, ſubiecit
ſtatim, Stipari calathos pomis que[rum] barbara
Perſis Miserat: & fama eſt patrijs armata
uenenis: At nunc expoſiti paruo diſcrimine
lęti Ambroſios prebēt ſuccos oblita nocēdi.

Idem quod hic ait l[ę]talem in Perſide quon
dam creditam hanc eſſe arborem, mox ami
ſa nocendi ui amabiles omnibus proferre

fructus: Pari forma Scammonia, & Tur
bith Perſis, arabibus olim ſalutaria forſitan

fuere: quæ nunc Gallis & Italis l[ę]talia, & ue
nena ſunt: & que ex illis componuntur, per
nicioſa: uti ſunt dyafinicon Meſuę, Electua
rium de ſucco roſarum Nicolai, & ſimilia.

k iiiij

Dioſcori e
des de per
ſico pomo

Columel
la.

Mutatio
loci virtu
tes mutat.

De medicamentis, compositis

Feci igitur fili carissime quod optafti, ut po
tui; uon forte ut uoluiffent pharmacopolæ,
ac iuniores medici Arabum doctrinã amã-
tes. Accipe & lege, illud cogitãs, breuis eſſe
laboro, obſcurus fio.

Caſtigatióes ſeu emédationes in Me
fuem, Razem, & Nicolaũ, quas olim
edidit. D. Symphorianus Cãpegius
eques auratus, ac Lotharingorum Ar
chiatrus, Antonio filio dicatæ.

Diafinicon falubre, ac benedictus.

Ccipe dactylorum immaturo rū,
& uifcoſorum infuſorū in aceto
horis. 1x. partes. c. pénidiarū par-
tes. 1. Amigdalarum mundatarū
dulcium partes. xxx. Agarici albi & leuis
partes. 1v. Rhabarbari electi partes. xxxv.
zinziberis albi, ſpicenardi, piperis lōgi, fo-
liorū ruthæ ſiccorum, cynamomi, macis, lix
gni aloes, uel loco illi? maſthicis, anifi, feniz
culi, dauci, galangæ, ſingulorum partes. 1j.
cum dimidia. fiat omnium trituratio, & cō-
fice cum melle diſpumato quātum oportet:
eſt enim medicina ſingularis & benedicta.

De diafinicone queſtio.

Diafinicō
diciſ a daſ
tylis.

Cōfert ad
febres cō/
pofitas, &
chronicas
cōfert coli
cæ: valet &
ad dolorē
ventris, &
humorem
crudu m.

Liber secundus.

Fo.LXXVII.

E diafinicone secūdum descriptio
nem Mefuæ, si a me petas an lit fa
lubre, poſſum tibi ſine aliqua hæſi
tatione respondere illud Mefuæ naturæ hu
manæ eſſe inimicu; in eo em ingreditur tur
bith, quod eſt ex genere habentiu lac: ut idē
ſcribit Mefues, quare uenenoſum: propter
enim uerba meſuæ Simon lanuenſis tripo
lium inter laeticinia cōnumerat. Vide quot
difficultates, & quidē inexplicabiles occur
runt iunioribus Arabum doctrinā ſequenti
bus ob eorundē autoru nō modo a Græcis,
ſed etiā a ſeipſis diſcordiā. Quare nulla alia
inter tot quæ de ſcāmonia & turbith, alijſue
ſimplicibus medicinis habentur ambigui
tates relinquitur uia, niſi ut ad ſenſum iudi
cem confugiamus. Ego uero tam naturale,
q[ui] ſictitiu turbith, ſiue etiā ſcāmoniui cauen
du cenſeo: quoniā nō minus eſt uenenu ſca
moniu, q[ui] mezereon, & laureola: nec turbith
minus q[ui] ſcāmoniu: atq[ui] ideo de turbith, &
ſcāmonio nihil apud chrifticolas curādum
eſt. Iſta Arabibus, Perſis, Pœnis, mahume
tenſibus relinquenda: ſunt enim medicinæ
hominum eſfrænatorum, nō piorum, & ſa

Diafinicō
Mefuæ in
ſalubre ac
pernicio
ſum.

Simon Is
nenſis.

Scammo
niu & tur
bith cauſo
da.

De medicamentis compositis
pientū: utinā ad nos tales nūq[bes] ueniffent: plu
res e[m] uiuerēt adhuc, qui ad manes, & came
pos(ut dicitur) Elyſios ante periodum de
ſcenderunt. Cato enim maior, ut apud Plu
ſtarchum ſcriptū reperitur, Græcos omneis
ita odio habuit, ut gr[ę]cam doctrinam, phi
loſophos, & medicos maledictis inſectare
tur: monebatq[bes] filium, ut huiusmodi homi
num genus declinaret: & ne eor[u] opera uti
cogeretur, cōmētarios de medicina filio re[
liquit. Si de gr[ę]cis Cato hæc dicebat, q[d] nos

Cato græcos odio habuit.

de Barbaris, perſis, arabibus, mauris, pœnis
turchis, Sclauis dicere debemus unde o[m]e
malum: Primordium enim mahumeticæ ſe[
ctæ ex arabia eſt: necnon ſemper eadem ter
ra peſtilens fuit humanis gentibus. ſic ma
humetes, ſic olim cham, & eius progenies:
hi malorum dæmonum cultum induxer[u]t.
Ille ueri Dei mira uirtute cōſtitutum ſuſtu
lit. Ex eadem terra procreati ſunt Auicēna,
Auerrhous, auenzoar, alpharabius, uterq[
haly, qui mahumeticæ ſectæ fuer[u]t fautores.

Ex arabia omne ma lum.

Quare præcipiebat Corinthijs Apoſtolus,
ut cauerēt, ne per inanem philoſophiam ſe[
ducerentur ſecūdum traditionem homin[u]

Paulus
apoſtolus

Liber fecūdus.

Fo.LXXVIII.

non fecundū Christū. Sic nobis, hoc est chri-
ftianis cauendū est, ne per falfos Auerrhoi,
& Auicennæ, alioruue arabum paralogyſ
mos ſcāmoniam, turbith, colocynthidā, me
zereon, lapidem lazuli, cum illorum demo-
niaca, potius q[ui] diuina alchermes confectio
ne in ſcriptis noſtris, ac theſauris repona-
mus.

De dyapruno.

Runa aluum deijciunt, fed copio Quid pri
ſius recentia, ſiccata minus: eiulde
fructus decoctio ad fauciu, & gut
turis inflammationes omneis cor


fert. Syluſtris pruni bacca manifeſte aluū
adſtringit: ex qua noſtri pharmacopolę ele
ctuarium componunt, & loco acaſię utūtur.

Ex prunis preſertim damaſcenis fit dyapru
num apud Nicolaum. Accipe prunorum
damaſcenorum uiridium numero centum,
in uale ſtanneo cum aquæ portione debita
buliant uſque dum diffolui uideātur, & tunc
ab igne deponantur, poſtea exprimātur: &
in aqua in qua pruna decocta fuerunt ponā
tur drachmæ. iij. uiolarum, & poſt parum
bulire permittātur: & fiat ſyrupus cū lib. ij.

Dyapriti
num Ni[
colai.

De medicamentis compositis
facchari: & in tali syrupo ponatur lib. j. pul-
pæ prunorum, & ad spissitudinem coquan
tur: & incipiente in spissari ponatur caſiæ fi-
ſtulę uncia. 1. in aqua iam dicta thamarindo
rum: uel loco thamarindorû pruna hyema-
lia: nam thamarindi boni non inueniuntur
apud nos: eodem modo ut de caſia dictû eſt
altera uncia: & fiat decoctio ad perſectione:
& in fine decoctionis alperge talem pulue-
rem. Accipe ſandali albi & rubei, ſpodij ex
dente elephantis facti, rhabarbari electi, ſin-
gulorû drachmas. iiij. roſarum, uiolarû, ſemi
nis portulacę, ſeminis ſcariolę, berberis, ſuc
ci liquiritię, dragaganti, ſingulorum drach-
mas. iiij. Quatuor ſeim frigidorû mundato-
rû ſingulorû drachmam. j. Si uero laxatiuū
facere uolueris, adde in unaquaſtra libra cum
ab igne deponitur rhabarbari electi uncias
ij. nec addas ſcammoniū, naturæ eim huma-
næ eſt nociuū, nec a Christianis, ſed arabib
in uſum reponendum.

De dyacarthamo.

Arthamū gręci Cnicon appellant:
ruſtici autem crocum faracenû: ex
grano eius (inquit Dioſco.) confi-

Quid car,
thamus.

Dioscori
des.

Liber lecun dus.

Fol. LXXIa.

citur oleũ, purgatis cortice suo ſeminibus,
& tufis: potum in purgãda aluo uires habet.
Carthamus folia habet oblonga, diuifa, &
aſpera, & ſpinoſa: tyrſum habet longũ, ſpi-
noſum, in quo ſunt capitella obrotunda, cũ
flore croceo, ſemen album. ſolutione educit
pituitam per uomitum, ſimiliter & aquoſi-
tatem: mundificat pectus, & pulmonem, &
clarificat uocem. Ex carthamo fit dyacartha
mũ ſalubre: ut accipe dyagraganti frigidi
abſc[ip] camphora unciam.j. Carniũ citonio
rum cum ſaccharo cõditarum drachmas.x.
zinziberis albi, hermoda[ſtylorum ſingulo
rum drach.iŋ. medullæ carthami drachmas
ſeptē. reubarbari electi uncias. iŋ. agarici al
bi & leuis unciam dimidiã, Mannæ brian
ſonis, mellis roſati colati, ſingulorum quar
tũ dimidiũ, Sacchari uncias ſexdecim: fiat
electuarium, euacuat enim pituitam, & bilē
ſt. flauam abſc[ip] uiolentia.

Electuariũ catholicũ, ideſt uniuerſale ad
oës humores, & preſertim ad atrã bilē.

Ccipe ſene orientale & ſyriacũ, ca-
ſiæ fiſtulæ mundæ, thamarindorũ
ſingulorum uncias octo, rhabarba

Cae ne
accipias p
hermoda
ſtylisphe
meron ve
nenofum,
aut colchi
cum.

Catholi
cum i. vni
uersale, vn
de Eccle
ſia catholi
cap. i. vni
uersalis.

De medicamentis compoltis

ri electi, uiolarū, polipodiij ex quercu, anifi,
singulorū uncias, iiiij. liquiritiæ mundæ, pe,
nidiarū, candi, singulorū unciam dimidiā,
quatuor feminū frigidorū maiorum mun-
datorū singulorū unciam. i. poſtea accipe li
bram. j. polipodiij ex quercu: & tere, & deco
que longa decoctione: & ex illa colatura cō
ponas ſyrupū cū octo lib. ſacchari: & in par
te colaturæ diſtempera caſiam fiſtulam, &
thamarindos: & in fine decoctiōis proijciā-
tur ſpecies: & fiat electuarium nobile, & be
nedictum non ab Arabibus & Mahometa
nis inuentum, ſed a Chriſtianis repertum.

Euacuat
catholicū
oćes humo
res, & præ
ſertim bi
lem atrā.

Loço tha
marindo
rū ponan
pruna hye
malta: nam
thamarin
di a phar
macopolis
adulteran
tur.

Electuarium de ſucco roſarū.

Oſa frigida eſt, & arida, exacer,
beſcente, & amara qualitate con-
ſtans: iuuat aūt calida capita olfa,
ctu: offendit humida, & diſtilla-
tiones citat: ſumpta iuuat febricitātes ex fla-
ua bili: cōfirmat ſtomachū, & iecur: ſua qua-
dam ui teſticulos offedit, acres exhalatiōes
cohibet, ne in caput ſcandant. A roſa nomē
ſumpſit electuarium de ſucco roſarum Me
ſue, pariter & Nicolai. Accipe ſucci roſarū
rubearū cōpletarū li. iiiij. ſacchari albi lib.i.

Rofarum
natura, &
proprie-
tas.
Remota
eſt ſcāmo
nea: tāqua
naturæ ini
mica,

Mefues.
Nicolaus.

Liber secundus.

Fo. LXXX.

cû dimidia, tereniabin puri & recentis un-
cias ſex. Rhabarbari electi uncias quatuor
cum dimidia: coquantur omnia lento & cla
ro igne uſq; ad ſpiffitudinem mellis. Dein
de proijce deſuper trociſcorum de ſpodio,
eboris unciã. j. galliæ muſcatę, croci, ſingu-
lorum drachmas. iij. trociſcorum de berbe
ris drachmas. iiiij. & repone in uſe uitreo.

De Dyacasia fistula.

Quid ca-
fia fistula.

Asia fistula calida eſt & humida,
non in aliquo gradu: ualde eñ eſt
temperata infra omnem gradum:
hic tamen ſeplaſiarios, ac iuniores medicos
commonefacere oportet etiã in libris Græ-
corum ſicut Dioſcoridis, atq; Galeni de ca
ſia fistula legi, ſed non de illa qua utimur,
quæ uim habet aluñ molliendi, atq; ideo a
quibusdã recentioribus Siliqua pharmacēs
tica nominatur: ſed de quadã ſpecie caſiæ li-
gneæ, quæ fistula ab eisdem græcis nomina
tur. Quapropter diligētius aduertendũ, ne
cũ in libris Græcorũ caſiam fistulã ſcriptũ
inuenimus, alterã putemus intelligi, de qua
autores Arabes loquunt: quo quidē in erro-
re ſcio pleroſq; medicos recentiores frequēs

tica nominatur: ſed de quadā ſpecie caſiæ li-
gneæ, quæ fistula ab eisdem græcis nomina
tur. Quapropter diligetius aduertendũ, ne
cũ in libris Græcorũ caſiam fistulã ſcriptũ
inuenimus, alterã putemus intelligi, de qua
autores Arabes loquunt: quo quidē in erro-
re ſcio pleroſq; medicos recentiores frequēs

Quid apd
græcos ca
tia.

De medicamentis compoſitis  
ter iſplicari, q cortice caſiæ fiſtulæ Arabicae  
medicinæ ad citãda menſtrua utuntur, cum  
caſiã ligneã potius ad eundē uſu m debeant  
recipere, ex Dioſcoridis, & aliorũ Græcoru  
medicorum autoritate, qui alterã caſiã ſiſtu  
lã uidentur neglexiſſe: ſicuti & alios arborũ  
fructus, quos autores Arabes, & medici, ac  
pharmacopolæ illos ſequentes in frequenti  
uſu habent, omnino deſpexerunt. Ex caſia  
fistula non græcorum, ſed arabum (habent  
quãdoq[ur] & Arabes aliquid bonitatis) fieri  
potest Dyacasia fistula: ut accipe pulpæ ca  
fiae fistulæ, prunorum damaſcenorũ, ſingu  
lorum lib. j. prunorum hyemaliũ uncias lex  
mellis electi lib. iiij. caſia & pruna diſſoluã  
tur cum decoctione maluæ, uiolarũ, & mer  
curialis, in qua decocta ſunt pruna damaſce  
na quantũ ſufficit: & ſi addatur ſemis anili  
uncia. j. & mānæ electæ unciæ. iiij. erit tunc ele  
etuariũ magis efficax, & nobile: purgat em  
& lenit flauã bilem, aluũ mollificat, refrige  
rat, ac flaua bili abũdantibus ſanitatē affert.

Dyacitonitem.

Ydonia a Cretæ cydone, quæ no
ſtri coctonea uocât, frigida ſunt in
primo

Quid cydonium.

Liber secundus.

Fo.LXXXI.

primo ordine, & arida in fecüdo: cõtrahũt, & confirmant, roboratq> stomachum: aluũ cohibent fumpta ante cibũ, urinam citant: poſt cibum fumpta aluum citât. Ex ipſis au tem cydoniacum stomachum & iecur cõfir Pſellus cõ ſtātini me mat, corroboratq>. Pſellus ad Imperatorē dicus.

Constantinum ita ſcribit. Cydonia multũ ſtiptica, quæ ſi quis melle, uel ſaccharo com> poſita coctura aſſeruarit, ſtomachum confir mant, ac in dyſenterijs profunt, ſlauã bilem comprimendo, corq> exhilarãt. Tradunt au tem quidã, q> ſi quis cydonijs utatur frequen tius, ſi naſcatur ei filius fore eum ingenioſiſ ſimum quidem, ſed improbum: niſi doctri> na, aut parentum induſtria prohibeatur. A cydonijs dicitur Dyacitonitē: ut accipe car> nium cydoniorum a cortice exteriori mũda torum, & in aqua elixatorum lib. iij. mellis diſpumati lib. iij. cum dimidia: cydonia for titer in mortario terantur, & cum melle iã dicto ſupra ignem ponantur, cum ſpatula ſepius reuoluēdo, donec inſpiffentur: & tūc ab igne deponantur: poſtea puluis, ut ſequi tur, imponatur, ac miſceat. Accipe Cinna> momi unciam, i, cũ dimidia, zinziberis un>

De medicamentis compoſitis

ciam.j.piperis, galangæ, ſingulorum unciã
dimidiã, gariofilorum, nucis muſcatæ, ſin
gulorum drachmas. iij. ſpicænardi, ſandalo
rum utriuſq; macis, cardamoni, ſingulorũ
drachmas, iij. zedoariæ drachmã, i. deinde
aſpergatur aqua roſarum muſcata cũ omni
bus ſupradictis, & fiat electuariũ. Si aŭt la
xatiuum facere uolueris, in unaquaq; libra
ponatur uncia una cum dimidia rhabarba
ri electi, antec; ex igne extrahatur: erit eñ
tunc aliquo modo laxatiuum & familiare.

De catapotís seu pilulis.

Pillulæ ſine quibus.

Catapotia

Ccipe aloes optimi abluti dra
chmas.xiiiij. quinç; generũ myro
balanorũ, maſthicis, abſynthiij, ro
ſarũ, uiolarũ, ſene ſyriaci, agarici albi, cuſ
cutę, ſingulorum drachmã.j. temperentur
cum ſucco ſeniculi, in quo ſit rhabarbari ele
cti uncia.j. cũ dimidia: & primo miſceatur
rhabarbarum cum ſeniculo, & ſucco expreſ
ſo cum rhabarbaro: formetur maſſa inũctis
manibus oleo uiolato: ab his pilulis remo
ta eſt ſcammonia ut naturæ inimica.

Aureæ pilulæ.

De medicamentis compositis
catapotiss.

Pilulæ de quinç generibus
myrobalanorum.

Myrobala
norum pi
bulæ.

Ccipe quinç generum myrobala
norum singulorum drachmas. iiij.
agarici albi drachmas. v. rhabar
bari unciam dimidiam, med illæ carthami
unciã unã, sene unciam dimidiã, epithimi
drachmas. iiij. anifi, maratri, maſthicis, ſingu
lorum unciam dimidiam, aloes un. cias. iiij. cu
dimidia: confice cum ſucco abſynthiiij.

Pilulæ elephanginæ.

Aromati
ca pilulæ.

Ccipe cinnamomi, cubebæ, ligni aloes
uel loco illi? sandali citrini, calami aro
matici, macis, nucis muſcatæ, cardamomi,
gariofilorũ, azari, maſthicis, ſquinăti, ſpice
abſynthiij ſicci, roſarum, singulorum dra
chmas. vij. terătur leui trituratione, & fundă
tur de ſuper aquæ lib. xij. & decoquant ufç
ad consumptionem duarum partiũ: & poſt
fricentur, & exprimatur aquoſitas: tunc ac
cipe aloes ſuccotrini lib. i. & lauetur in uſe
uitreo cum aqua pluuiali lotionibus pluris
bus: deinde exicceſt, & fundătur ſuper ipſam
expressionis predictæ lib. iiij. terantur, & in

Pilluleſſte
valent ad
dolorē ſto
machi pò
pter pitui
tã, mundiſ
ficat ſto
machũ, &
inſtrumè
ta ſenſuũ,
ac cerebrũ
& digeſtio
nem, pcu
rãt.

Liber secundus.

Fo.LXXXIII.

sole siccentur: deinde miſce cū aloe mirrhæ,
uel loco illius mānē briāſonis, maſthicis, ſin
gulorū drachmas quinq[us], croci drachmas.
iij. ſere cōtritione bona: deinde predictę exs
preſſionis reſiduī ſuper ea fundatur, & con
terātur donec ſiccetur.

## Pilulæ de rhabarbaro.

Ccipe rhabarbari electi unciam dimi
diam, ſucci liquiritiæ, ſucci abſynthiij:
maſthicis, ſingulorū drachmā.j. myrobala[
norum citrinorum, ſingulorum drachmas
iij. ſeminis apij, ſeniculi, ſingulorum dra[
chmā dimidiā, trociſcorum dyarodon dra[
chmas.iij. hieræ picræ drachmas.x. confice
cum aqua ſeniculi.

De rheo
ſeu raued
pilulæ..

Conferūt
hæ pilulæ
ad ſebres
antiquas
ex diuerſis
generi
bus humo
rum.

## Pilulæ de hermodaſtylis.

Ccipe hermodaſtylorū drachmas
v.rhabarbari unciā.j.myrobalano[
rum citrinorum unciam dimidiā,
roſarum drachmas. iij. aloes uncias.iij. cōſice
cū ſyrupo roſato. Hermodaſtyli aliqui ſunt
ſalubres, alij uero uenenofi, & ab aliquibus
uocantur ephemeron, ab alij s colchicon:ua
lent ad dolorem iuncturarum, & podagrā

1 iij

Caue ne p
hermoda
ſtylis acci
pias ſephe
merō, vel
colchicū,
pernicio[
ſa e m ſunt

De medicamentis compoſitis
frigidam.

De trifera, quâ noſtri Perſicâ uo
cant, ego uero potius demoniacâ
ſiue furioſam.

Trifera ca
codæmo &
nica, quâ
perſicam
vocant.

Nter reliquas errorũ cauſas, qui
proximis ſæculis in medicina ac,
ciderunt, hâc fuiſſe non minimâ
puto, quod medici iuniores nihil
de ſimplicibus medicamētis cognoſcentes,
ſeplaſiariorũ, quos aromatarios uulgus uo,
cat, arbitrio compoſitiones medicaminum
permiſerunt: inde enim factum eſt(ut reli,
qua taceã) quod periculofa, ac difficilis cō,
poſitionis illa antidotus a quodã Perſa me,
dico eius ſibi nomen uſurpare cupiente tri-
fera perſica nũcupata eſt:ego tamē in omni
re medica timidus, & curioſus, nõ uereri nõ
poſſum, quin aliqua in hac trifera penitus
defuerint, uel uitiata appoſita ſint, quæ in to
tum a pharmacopolis, ac iunioribus medi-
cis ignorari puto:ut de ſolano quem ſolatrũ
pharmacopolę nonnunq[ui] morellã appellãt.
Dioſcorides uero ſolanũ, quë i quatuor ſpe-
cies partitur: primum dicitur nigrum, & ſa-
tiuum, quod refrigerãdi uires habet, & in

Iuniores
medici de
ſimplicib[us]
peſſime
ſcripſe[
ſunt.

Spes ſolam
ni ſiue ſo[
latri.

Liber secundus.

Fo.LXXXIIII.

nocens in cibo est. Nascitur in ægypto, Itazlia, & hortis. Est & alterum solanum quod priuatim halicabum, quidã uero ueficulã appellãt: fructum fert in foliculis rotundis ueficis ſimilibus rubẽtem, & cum liuore rotundum, uuarũ acinis ſimilem. Est & tertiũ genus ſomniferum: ſunt qui solanum callia da uocent: ramulos habet numerosos, densos, furculosos. est & quartum maniacum, ide est furioſum, quem Romani solanũ furio ſum appellãt, florem fert nigrum, & poſt florem racemofum, fructum rotundum, niſrum, hederarũ corymbis ſimilem, & uuaſrum modo mollem: iſtud est solanum quar tum, ſiue ſolatrum, quod (ut Theophrastus ſcribit) dicitur furioſum a furore quẽ facit, & maniacum uocauit. Verba Theophrasti in latinum uerſa hæc ſunt. Furioſum uero solanum alij thrioron, alij peritton uocant, candidã, longamq, & concauã cubitali fere longitudine radicem habet: datur bibenda drachmæ pondere, ſi quis per iocum effices re uoluerit, ut pulcherrimus ſibi uideatur, q biberit. Si uero furere adhuc hominē, uilaq alia animo eius obuer ſari, duarũ drachmas

1 iiiï

Dioſcori
des.

Trifera pò
ſica veneò
noſa.

De medicamentis compoſitis
rum. Et si uis ne furor definat, trium: poſtremo si hominem perimere, quatuor: & hæc de furioſo ſolano Theophrastus, quæ eisdem uerbis ideo reddita ſunt, ut collata Dioſcoridi faciliorem eius hiftoriã faciant. Sed quocunqú modo ſe res habeat, inuentu & cognitu facilis hærba eſt, quam ſolanum & ſomniferum, & furioſum pariter uocant. Noxiã utranqú menti hærbam, quam ſolani ſomniferum, ac etiã furioſum appelant, omnes antiqui tradunt: eiulqú uires cer tius describés Dioſcorides raonuit hauftos ultra.xiij. fructus eius, quos corymbos uocat, ecſtaſin facere, mentis alienationē, furoreqú intelligens, nō omne ſimpliciterue, ſed quã priuatim grèci Ecſtaſin, qú extra ſeiſm egredit, & ſtet aliquis. Trifera igitur perſica ob ſolani proprietatem maniacos, phanaticos, ac homines extra ſe poſitos facit. & reddit: ineo enim antidoto lib. j. ſucci ſolani ſiue ſolatri ingreditur: a paucis autem annis ea trifera apud noſtrates Lugdunenses in uſum uenit: utinã nunqú ueniffet, & ea ſoli Perlæ uterētur: plures autem qui ex ea ſum pſerunt phanaticos, ac amentes uidimus:

Liber secūdus.

Fol.LXXXV.

plurima in ea simplicia ingrediuntur libijn
uicem contraria, ut solanu frigidum in ter-
tio ordine, & aridum, somniferum, ac uene-
nosum. Ite ingreditur aceti lib. i. ingrediun-
tur & calida, ut macis, cubebe: & ut paucis
concludā, trifera hæc perfica, immo dæmo-
niaca ob solani, ac aliorum simplicium in-
greffum inducit somnia non recta. Acciden
tia mala inducit (inquit Serapio) solanū, fu-
rorem, & ueluti ebrios reddit homines die-
bus tribus, & tandem morte: & (ut inquit Me
seha) fructus solani semp permittionē gene-
rat senfus: ab ea igitur trifera cauendū est tāq
aleone rugiente. Vt igitur concludamus,
fateri debemus triferam hæc perficam ue-
nenoam, pernicioam, naturæ humanæ ini-
micam.

Serapiā.

Racematio errorum pharmacopola-
rū, ac Arabū autorum in antidotis, &
compoſitis pharmacis inuentorum.

Vdet me maiorū negligentiæ, qui
tantum ſeplaſiariorum, ac pharma
copolarum uel incuriæ, uel inſcitiæ
induſerint, ut quæcūq Arabes ſcripſerint,
uelut myſteria quædam aut corrigere, aut

Seplafiā: 0
rii, phar
macopo: 0
la.

Recentior
res medi-
ci.

De medicamentis compositis
mutare nefas duxerint; fed plus omnino no-
strorum recentiorum (Medicorum dico)
qui eiusmodi uitia turpiter recepta, aliquam
do turpius ad huc diem fouerint; neque enim
ingenium, aut eruditio, fed uoluntas defuit;
adde quæ pleraque adeo nuda occurrunt, ut
nemo tam hebeti sit ingenio, cui sub primu
occursum non ipfa innotefcant uitia: quorù
genus est hoc quod dicam. In catapotijs de
hermodactylis ingreditur turbith maxime
uenenoſum, incognitum, colocynthis perni
cioſa, bdellium incertum, & a gallis non uis
fum, ſerapinum fœtidum, euphorbium na-
turæ deſtructiuum, & comburés. In catapo
tijs uero de lapide lazuli, imo potius(ſi fas
sit dicere) diaboli, lapis lazuli uenenofus,
pernicioſus, ſolis pictoribus cognitus. Elles
borus tandem nunc a uero Chrifticola ex-
pertus. In catapotijs de lapide armeno Me-
fuæ ingreditur lapis in Armenia ſola co-
gnitus, fed nullibi repertus. Dyagredium
ſimiliter naturæ ſtomachi inimicum. In pi-
lulis uero, quas de mezereon uocamus, lacte
ria, & naturæ contraria, & ipſum mezereon
pernicioſum. In catapotijs lucis maioribus

Mezereò
a græcis
chamelea
uocat: &
arabes in-
ter lacra-
xiorum ge-
nera faiso
poſuerut,

Liber fecüdus.

Fo.LXXXVI.

Meſuæ colocynthis excoriatiua alui, ac no-
ciua membris, turbith uenenofum, incogni
tum, &(ut Meſues inquit) lacticinium. Ite
xilobalſamum Gallis & Italis incognitum.
In catapotijs lucis minoribus igaſreditur car-
pobalſamū nunq a noſtris cognitum. I tem
lapis lazuli píctoribus familiaris, medicis
pnicioſus. Iſta a barbaris, mahumetenſibus,
perſis, arabibus, pœnis, aphris inuēta fuere,
& in uſum redacta. Fac igit lector amantiſ
ſime, ut barbaries iſta, quæ pridē omneis bo
nas artes occupauit, explodatur, ſeu fundi,
tus profligetur: quare tuum & cæterorum,
quos recta ſtudia delectant, erit officium, ut
quod ego unus nō poſſum efficere, mecum
ſimul facere ſtudeatis: & quam ſibi laudem
quidam literatores dudum uſurparunt uin-
dicatæ Galliæ a barbaris, & arabibus, mul-
to iuſtius nobis aſciſcamus, qui non ſermo
nem latium recuperamus, ſed omneis plane
homines a mortis periculo eripimus, dum
(expulſis ſæculi noſtri tenebris) ueterē me
dicinā in lucem reuocamus: hoc ſane mihi
uidetur uere philofophari, non de uocabu-
lis, ſed de rebus ad hominū ſalutem bluri.

Liber tertius.

Fol. LXXXVII.

Græcime dici.

Hippocrates.

Galenus.

Leonardus Fuchsius medicus percelebris

ueterū scriptis oftendit: quam opinionem

semper tenuimus. Græciem, ac antiqui oes

unanimiter medicamentum purgandi uim

habens adactis humoribus eſſe ſimile ad-

ſerunt, id quod in primis facit Hippocrates,

tes, qui libro de natura hominis in hanc ſcri-

bit ſententiam. Pharmacum cum corpus

intrat, primo in id quod omnium maxime

ſibi ſecūdum naturam cognatum atque ſimis

le eſt, agit exinde reliqua trahit, & purgat:

quemadmodum stirpes & ſemina terram in-

greſſe, ſibi quod ex ipſarum natura eſt, tra-

hunt, uel acre, uel amarū, uel dulce, uel fal-

ſum, uel aliud quid diuerſum, in primis

ex eo plurimū quod ſibi naturali, ppinqui-

tate maxime coniunctum eſt arripiēdo, tunc

cætera deinceps adtrahendo. Idē docet Ga-

lenus li. iij. ſimpliciū ca. iiiij. inquiens. Vnū-

quodque medicamentorum purgātium humo-

ri quem attrahit ſimile eſt: ac fortius aliquo

modo medicamen humore exiftit, & pro-

pterea trahit, non autem trahitur: quemad-

modum magnes lapis ſimilis eſt ferro, at

quia fortior, ob id ferru adtrahit: nec ferru

De ingenio curandorum corporum

Cartamus adtrahit ipsum. Ita cartamus est pituitæ sit
milis, uerum ob caliditatem suâ pituita for-
tior, ideo & eandem adtrahit, & non adtrahit
ab ipse. Quibus uerbis argumentatio etiā
diluitur, quâ subobscure Mefues inuit, quæ
huiusmodi est. Si similitudo cauſa effet qua
re medicamentu humorem traheret: ita hu-
mor traheret medicinâ, ſicuti medicina hu-
morem. Huic e[m] occurrens Galenus ratio:
nem reddit, quare cu[]sint similia, hoc potius
trahit, illud trahitur, id ex similibus trahere
dicens, quod fit potētius: firma itac[]b stat ad,
huc ueteru ſententia, quod ſcilicet medica-
mentu purgans adtracto humori ſimile fit.

Mefues.

Galenus.

Si e[m] diffimile effet ac contrariu, tunc eun-
dem magis procul a ſe pelleret, fugaret[]b,
traheret: cuius tamen contrariu diutina
nos experientia reru quaru[]libet magiftra
edocet. Plura ea de re conquirant ſtudioſi
apud Galen[]u libro.ij. de elementis, de atra
bile.ca.vj. libro primo, de potētij[s] naturali-
bus.c.xiij. &.xiiiij. libro de uirtute medica-
mentor[]u purgātiu. Nēpe in quolibet mor-
bo quando medicina mali humoris non fu-
perat qualitatem, conuertitur in humorem,

Liber tertius.

Fo.LXXXVIII.

turbat corp? , minuit uires, pōdus his auget.

Quibus conueniat medicina era
dicatiua, & quibus morbis præ
mittenda concoctio Ca. iij.

Bi humores funt in aliqua parte corporis firmati, nec de loco ad locum mouentur, quemadmodũ̇ contingit in morbis longis, eos medicamento purgāte euacuare ante concoctionē non oportet: neq[ui] etiā minorandi(ut cōsuetunoſtris medicis uerbo utar) funt hu mores non cocti: quādo quæ cruda funt nul lo penitus pacto mouere conueniat. Ita e[m] precipit Hippocrates libro primo, Apho. xxiiij. inquiens, concocta medicari, & mouere n[ō] cruda, neq[ui] in principijs, ſi n[ō] turgēt. Proinde c[ui] minoratio humorum fieri non queat citra eorundem motu[m], certum eſt e[m] adhiberi a medicis ante concoctionē n[ō] deri[n]; na[m] ea deiectionio tormīa, animi[q] deliquia c[ui] eo quod nec quippiā notatu dignu[m] edu[c] cit, procreat: crudi e[m] o[es] funt humores, at[q] pigri, ideo[q] ob crassitudinē, frigiditatē[q] ad motu[m] inepti. Quo fit, ut etiā uias o[es]is anguſtas obſtruāt: per quas id quod medi[es].

Morbi āte concoctio[n] nē n[ō] mo[uendi].

Hippocra[tes].

Omne nis
mis natu
xæ inimi
cum.

De ingenio curandorū corporū
camentū deëjcit, ferri ad aluū debeat: & ita
nec ipſi educuntur, & alijſ ſunt impedimen
to. Accedit quod medicina ûbecillis, multis,
ac copioſis humoribus præualere non pōt:
alias eſm a debiliori iſformis fieret actio : qd'
naturæ impoſſibile eſt, adeoq[ui] eosdē ſolum
mouet, nec educit: ita ut magna totius cor
poris fiat turbatio: medicamētis ergo tentā
da ſunt, iuxta Hippocratis edictū, Cōcocta
tantū, nō cruda: id quod Galenus quoq[ui] pri
ma Aphorismorū, cōmēto. xxiiiij. docet, ita
ſcribēs. In lōgis morbis ſemper oportet ex
peſtare cōcoctionē: tūc eſm naturā ipſam ha
bemus euacuatiōi ad miniculantē: uidet[ur] ſiq[ui]
dē & iſpa poſt cōcoctionē humores diſcerne
re, & ſuperfluitates expellere: ſed cum perſe
ſte ipſa mouet, medicamento opus non eſt:
ſi uero mediocrius atq[ui] imbecillius agat, id
quod deficit, oportet ſupplere medicando,
ut ex utroq[ui] noxij[ui] humoris fiat euacuatio:
natura quidē expellente, medicamento ues
ro adtrahēte: nā quēadmodū humores ante
concoctiones non ſunt minorandi, ita nec
poſt eandē ſunt eradicandi: id eſm uetat Hip
pocrates libro. ij[ui] Aphor. ita ſcribens, Pluri
mū atq[ui]

Liber tertius.

Fo. LXXXIX.

mū atq> repēte euacuare, uel replere, uel ca-
lefacere, uel refrigerare, siue quouis alio mo-
do corpus mouere, piculoſum: quoniā oōme
nimis eſt naturæ inimicū: quod autē paula-
tim fit, tutū eſt. Multa eōm euacuatio( quam
eradicatiuā appellant iuniores medici) cō-
moderationē elemētorū, in qua natura cōſi-
ſtit (teſte Galeno) deſtruit: unaq> animalis
ſubſtantiā diffoluit, eoq> nomine maxime
a medicis fugienda. Sed dum humores tur-
gent, dū motu uehementiore atq> tranſlu-
xu ab una corporis parte ad aliā in morbi
principio feruntur, ægruq> infeltāt, ac quie
icere non permittunt, quod in acutis præci-
pue morbis cōtingit: tales quidē humores,
qui de loco ad locum tranſluunt, euacuare
conuenit nō expectata aliqua concoctione:
quemadmodum docet Hippocrates primo
apho. xxiiiij. dicens. In acutis paſſionibus ra-
ro, & in principijs medicinis purgantibus
uti conuenit.

An medicamentis purgātibus ex fla-
ua bili correpti febre curari debeant,
an cum ſolis alterātibus remedijs, iu-
xta Galeni placita Ca. iij.

m

Lato in libro de uniuero ex men
nte Pythagoreorum de commotio
ne corporis quæ fit per pharmaciā
ita scribit. Purgationu, constitutionum
omnium corporis, quæ exercitatione gy
mnaltica fit, saluberrima est: pxime ad hæc
accedit uectio facilis siue naui, seu quouis
alio uehiculo peragatur. Tertia uero com
motionis species tuc demum, cum summa
cogit necellitas, utilis: aliter uero nullo mo
do fanæ mentis homini suscipienda medico
ru illa purgatio est, que pharmacis, idest so
lutiuis medelisfieri solet: morbi em nifi peri
culotiffimi sint, pharmacis irritādi no sunt.

Plato.

Cornelius
celius.

hæc Plato. Celfus Cornelius libro. ſi. cap. un
decimo ita scribit. Ergo nunq in aduerſa
ualetudine medicamentum eius rei cauſare
cte datur, nifi ubi hic morbus ſine febre eſt.
At ubi febres ſunt, ſatius eſt eius rei cauſa ci

Orbafus

bos, potionelq adſumere qui ſimul & alăt,
& uentrem molliant. Oribatius quoq in
medicinæ compendio ait. Crudi autem exi
ſtentes humores, antec incipient generare
ægritudines, caute ſunt euacuandi: iam autem
febrientes nullo modo: hinc ut in exhibēdis

Liber tertius. Fo.XC.

purgatorijs medicamētis, in acutis morbis cautos reddet medicos Hippocrates, ita pri ma Aphoriſmorum. xxiiiij. præcepit, cū ait. In acutis paſſionibus raro, & in principijs medicinis purgantibus uti: & hoc cū præmeditatione faciendum. Neq[ui] tamen temere id feciſſe Hippocrate conſtat: quando, ut Galenus in eius Aphoriſmi explicatiōe ſcri bit. Neq[ui] periculum minimum in morbo acuto uti purgante medicamento: cum oīa id generis ſint potentia calida: ſebris uero quatenus ſebris eſt, & ſui ratiōne nedum ca lefacientibus, atq[ui] exiccantibus, ſed potius contrarijs, hoc eſt humeſtātibus, & refrige[er]ātibus egeat. Quare, ut paulopoſt ait Galenus.

Galenus. Si exhibetur medicamētum purgās, oportet cōſyderare, an maior ex noxiorum humorum euacuatione fiat utilitas, q[ui] conſe quatur detrimentum. Erit autem utilitas, ſi abſq[ui] moleſtia omnis humor noxius & inſeſtās euacuerit: ut uero hoc fiat, primo opor[em] tet conſyderare, nunquid æger idonee ſe ad huiuſmodi purgationem habeat. Sed quia calidi & ſicci ut plurimū tertiana febre corripiuntur; ob id etiam reliquis minus ut tali m. iij.

De ingenio curandorum corporum
maxime apti, ad purgantia medicamenta
idonei erūt. Præterea, si Galeno credimus,
lib.x. Metho.ca.v. inedia calidis & ficcis cor
poribus maxime noxia eſt: his uero qui in
calida & ficca æſtate febre laborant, quæ
ſcilicet exuſtiōe, aut labore immodico, aut
uigilijs, aut comprchenſis iam animi moti/
bus ſit contracta, non tantum noxia eſt, ſed
ſi quicqúb aliud, plane pernicioſa: quippe uel
in febres ardentes ex ea incidunt, a quibus
nifi prius mors occupet, in hecanas migrāt,
atqúb ab his in maraſmū, uel protinus arden/
tibus præteritis, in hecanas. Quod si itacqúb
calidas & ſiccas naturas tantum malum ex
inedia corripit, cur idem non & ab im/
modicis deiectorijs medicamentis, quę ſub/
inde inedia multomagis corpus exhauriut
contingeret: porro cum curatio tertianę, &
omnium quoqúb febrium putreſcentium in
hoc ſita ſit, ut humores noxijs febres facien/
tes euacuentur: & calor qui præter naturam
inualuit, expugnetur: calor autem in tertia/
na multo humoribus noxijs maior ſit: ideo
in eiuſdem medicatione (ut antea ex Galeni
quoqúb decreto diximus) medicus magis ad

Liber tertius.

Fo.XCI.

contrariam qualitatem expugnandam animum uertat, ut quomodolibet euacuet. Qenõ ideo dixerim, quasi in uniuerſum fe brientes purgatorijs medicamētis non eſſe tētandos putem: quando euacuatio per eadem commode facta (iuxta Galeni etiã ſententiam) a ratione non ſit aliena. hoc unum autem moneo, ne iterum atq> iterum adhiſſatur, atq> hoc pacto ægru ad tabem uſq> perducat. Galenus enim manifeſtiffime doſet in tertiana febre id magis conari debere Medicum, ut cõtrarijs qualitatibus febrem oppugnet, ut quomodolibet euacuet: qñ euacuatíones iſtæ ſubinde plus qualitate noſceant, ſp expurgando profiſt. Et id uoluit quoq> cordubenſis ille Auerrhous lib.vij. fui Colliget.ca.xj.in hũc modũ. Et ſcimus certiffime quod natura habebit dominium ſupra hunc humorem: & propter hoc non debemus eum mouere cũ medicinis adtraſtiuis, ſicut eſt ſcammonia: eo quod rectifiſando eam quanto plus poſſumus ſemper membris principalibus habet inducere noſcumentum: & propter hoc uirtutem debiliſtat, & auget caliditatē febrilem, & ſiccitaſmi iij.

Galenus.

Auerrho

Scãmonij
malitia.

De ingenio curandorum corporum
tem fuam. Et si aliud non iuduceret nocumè
tum, nisi conamen furgendi, & decumben-
di, modicum non inueniretur: quia comple
xio inde supercalefit, & debilitatur. Sed ap
parente ligno digestionis, non est malum
dare aliquam medicinam quæ habeat lenis
re materiâ, & humectare. Hæc ille. Sed ne
mo est qui ignoret, omnes ferme noftri
fæculi medici id maxime conentur, ut in fe
bribus intermittentibus, tertiana etiam fin
cæra & exquifita, non femel, fed iterum at
iteru purgates medicinas propinant. Qua
uero erroneu fit, primu Platonis teftimo
nio, deinde etiâ ueteru medicoru teftimo
nij, ac rone una, aut altera demoftrauimus.
An fanos purgare cœueniat: & an
purgatio pueris, & infantibus
quadoq fit utilis Ca.iii.

On quibus fuis purgantia medica
mēta eſſe exhibenda docent Hip
pocrates, Galenus, ceteriō antiqui
medici, fed indigentibus tantum, neq
quo
cunque tempore, fed ex longis interuallis: nā
cotidiana in corpore humano ſuperfluitatū
generatio multo minor est, ut cotidie,

Liber tertius. Fo.XCII.

aut quouis tempore purgans exigat phar
macum, nec etiam omni menſe: nam hoc pa
cito non ſolum nocebūt, ſed corpora in pra
uam quoq conſuetudinem trahent. hæc em
ſententia Galeni fuit libro. iij. Aphor. com
mento. xy. Quid ad iſta reſpondebunt, qui
non tantum ſemel aut bis menſe, ſed quauis
etiam hebdomada bis aut ter uel catapotia,
uel eclegma aliquod deuorādum propināt,
& his etiam qui integra ſanitate fruuntur.
Proinde magis id conentur medici, ut ma
lorum humoru, ſuperfluitatumq genera
tionem prohibeant, q[ui] ut ſemper euacuatio
nibus imodicis ſanos iuxta, ægroſq[ui] excru
cient, id quod docuit Galenus etiam lib. iij.
de potentijs naturalibus cap. viij. cōtra Era
ſiſtratum diſputans, in eum modum. Sicuti
igitur neq[ui] cum ijs qui de humorum gene
ratione, de quibus cum non habeat aliquid
aliud, uel parum ueriſimile dicere putat: a ſe
opus repellere ſingens: quod de illis conſy
deratio nullam habeat utilitatem. Itaq[ui] per
Deos, quomodo quidem cibi in uentriculo
concoquātur, ſcire conducit: quomodo au
tem in uenis bilis generetur, ſuperfluum eſt

m iiiij

Galena.

Hippocrates.

De ingenio curandorum corporum
quærere: & de sola ipfius euacuatione cura
habenda eſt: negligenda autem generatio,
tanq[uo] non multo melius exiſtat, ne plus de
ipſa generetur, ſtatim ab initio prohibere,
q[uo] in eius euacuatione ſolicitari. Conueniet
itaq[uo] hoc unum anxie curare n[ro]s medicos,
ſi n[ro] Eraſiſtrati magis, q[uo] Galeni ſeſtatores
eſſe cupiāt, ut humor[u] generationē, c[ou]eniē
tem preſcribēdo uiſtum, magis prohibeāt,
q[uo] ut tot pharmacis enecēt. Lubens hic præ
tereo alia nocumēta, quę frequēs medicamē
torum acceptio in uētriculo, hepate, ac alij[s]
mēbris pcreat, quę paſſim apud autores in[
culcant. Cæter[u] n[ro] deſunt inter medicos, q[
n[ro] ſol[u] ea ratione peccāt, ſed qui in eam etiā
ſæuitiā pror[u]punt, ut infantibus adhuc pue
ris medicamenta deiectoria propinent, Scy
thæ certe uerius q[uo] medici, contra omnium
cum ueterum, tum recentiorum præſcript[u]
ætatem non animaduertentes: cum præci[
pue magnus ille Hippocrates moneat, in
purgationibus inſpicere oportere & regio[
nem, & tempus, & ætatem, & morbos, in
quibus conueniat, aut non. At quid multis[
nulla profecto lex eſt, ut Plinius ait, libro

Liber tertius.

Fo.XCIII.

xxix. ca. primo, quæ puniat inſcitiam capi: Plinius:
talem medicorum: nullum exemplum uin
dictæ: diſcūt periculis noſtris, & experimē:
ta per mortes agunt: medicoq[ui] tantum ho
minem occidif[er]e ſumma impunitas eſt: quã
do hercule in hac artium ſola eueniat, ut cui
cunq[ui] medicum ſe profitenti ſtatim credat.
Verum iuſto Dei iudicio ita fit, quãdo nul
li penitus fides habeat: apud magnates, im
peratores, reges, duces, etiã atq[ui] principes
omneis, q[ui] huic uni qui cæteris garriendo,
iactãdo, pollicendo, mentiendo, adulãdoq[ui]
polleat: quiq[ui] famam nouitate aliqua aucu
pari, atq[ui] hoc pacto animas negotiari ſtu
deat. Docti interim ludibrio habentur: nec
eſt qui eosdem admiretur. Scio quos hoc lo
co notem: nec enim omnes a me perſtringu
tar, ſed tantu[n]i qui in quouis affectu purgã
tibus medicinis uti commode poſſe putant:
& qui hoc pacto omne morboru[n] genus de
uitandum eſſe exiſtimãt: nec aliud in ore ha
bent magis tritum, q[ui] hoc unu[n], purgatione
opus habes: hoc enim remedio quicquid in
corpore nocu[n]eſt, abiges. Quantum enim
a ueritatis ſemita aberr[et], facile intelligent,

Galenus.

De ingenio curan dorū corporum
qui Galeni Æba, quæ in lib. iiij. Aphoriismo
rū commēto. xy. in hūc scribit modū, legēt.
Si uero quifpiā uoluerit bis mēſe, aut ſemel
ſaltem pharmacijs uti, ueritus ne ſuperflui
tatum multitudo adgreget, præter id quod
nocebit, corpora etiam in malam trahet cōs
fuetudinem. Perpendant inquam aduerſa
rij aurea hæc Galeni uerba, quando penitus
illorum ſententiam damnet.

An in colico cruciatu ſit utēdum
purgatorijs Ca. V.

Vod in colico cruciatu nō ſit utēs
dum medicamentis purgatorijs,
ratio eſt, quoniam magnam hus
morū copiam ui forti, qua prædi
ta ſunt ad uentriculum, ac dein quoq ad in
fima trahūt: atq hoc pacto dolorē Coli ad
augent. Quod eo etiam citius fit, quod illic
fit magna obſtructio, atq adeo una cū ex
crementis, humorū quoq adtractorū per
medicamenta ingens copia in inteſtinis de
tinetur: quod nō line magno dolore, & egri
periculo ſummo fieri pōt. Cuius rei teſtis
eſt recentiorum medicorū doctrinam Aras
bum ſequentiū Idolū Auicenna, qui Fen.

Auicēna.

Liber tertius.

Fo,XCIIII.

xvj. Cano.iiij. tractatu. iiiij. ca. i. de colicæ cura
ita scribit. Et accidit interdum, ut medicinæ
adtrahentes ex corpore adtrahât ad inteftiż
na humores alios malos, & quandoqъ adtra
hunt humores puros. Quare adgregantur
excoriatio & colica ſimul, & hoc eſt ex no-
cumnetis mortalibus. hinc eſt qd' Galenus,
uel quiſquis tandem eius libri autor fuit, ca.
iij. Dinamidioru omneis colica affectos ad
purgationes inhabiles eſſe affirmat: quod
etiam confirmat hiftoria quę ſcribitur a Ga-
leno lib. xiij. Methodi ca. viij. de quodam iu-
uene, qui ſæpe colico cruciatu affectus ex
Scammonię ſucco purgatus eſt: cum autem
bene largiterqъ fuifſet uacuatus, poſtea ſimi
lis rediſt cruciatus: quod deinde audiens Ga-
lenus, ſymptomataqъ eius expendens, libro
primo de locis paſſis ijs modum preſcribit:
quem propinandis medicamētis in coli cru-
ciatibus obſeruare debet, dicēs. Non eſt du-
bium, quin poſſint ea exhiberi quę educunt
humores ex intelfinis, nec aliunde alios ad-
trahût. hoc autem (eodem teſte) poteſt con-
fectio quæ hiera ſimplex nominatur, ſi cum
clyſtere iniſciatur: fortiora autem minime

Galenus.

Galenus:

De ingenio curandorũ corporũ
Oribaſiūs ſardianus, adhibenda ſunt. Ita & Oribaſius ſardianus
in libro curationũ in primis clyſterem ad,
hiberi ex mulſa, aut ex ſucco ptiſanæ docet,
& cibos euchymos, & qui non facile corri,
pantur accipere: oportere autem & euacua
ri humores, aut temperari, neutrum tamen
fieri poſſe ait. Quibus uerbis ſubindicat, no
poſſe medicamentis purgatorijs in Coli cu-
ratione fieri euacuationem, obſtructa enim
eſſent inteiſtina. Magnam tamen iuniorum
medicorum partem in colica exhibere me-
dicinas purgãtes, eaſque ex ſcammonia, atque
turbith confectas non aliunde certius, ex
eorundem libris adgnocaſcitur, in quibus ele-
ctuaria, ut uocant Indi, & diaphenicon is ijs
qui colicæ dolore laborant propinanda do-
cent, quorum confectionem ſcammonia
atque turbith etiam constituunt. Sed hæc ſuf
ſiciant quæ dicta ſunt ad confutandum ma-
nifeſtiffimũ hunc errorem cum Arabũ, tu
recentiorum: nec plura deſyderabũt, qui ue
ritatem ex animo amant.

An in dysenteria medicinæ purgantes ex ſcammonia, & ſimilibus confectæ conueniant Ca. VI.

Liber tertius.

Fo.XCV.

N
on deſunt q & in dysſenteria ele
ctuarium de ſucco roſarũ, aut de
prunis ſolutiuum propinãt, quo
rum conſtitutio citra ſcammoniã
non fit. Cæterum quod purgantibus medi
camētis ex ſcammonia, & huius generis for
tibus confectis nec in dysſenteria ſit utendũ,
euinciit ex Hippocrate, qui in libro de mor
bis qui extra dysſenteriæ curationē ex pſel
ſo tractans, nihil medicamentorum deſciē
tium aluũ exhibet, ſed uentrem ex lacte de
cocto tantũ diluit: id quod facit paulopoſt
in lienteriæ quoque curatione. Nec diſcedit
ab Hippocratis ſententia Alexander Græ
cus lib. ii. ca. vii. qui curationem dysſenteriæ
in hunc modum tradit. Dysſentericorũ ergo
fluxũ, uentriſque, & intelectinorum curabis ſti
pticis cataplasmatibus, & potui dabis lac
decoctum: ſi autem non minus hemina una.
Celfus quoque cornelius legitimus Hipp
cratis interpres. lib. iii. ca. xv. de dysſenteriæ
curatione, omnia ea fugiēda eſſe docet, quæ
exulcerationem cõcitare poſſint: ob id(ait)
oportet in primis conquicſcere: ſiquidem
omnis agitatio exulcerat, deinde ieiunum

De ingenio curandorum corporum
forbere uini cyathū, cui contrita radix quin
qβfoliβ lit adiecta. Et paulo ifra. Si uetultior
morbus eſt, ex inferioribus partibus tepi
dum infundere oportet, uel ptisanæ cremo
rem, uel lac, uel adipem liquatã, uel medullã
Cornelius ceruinam. Iam li ex Cornelij conflilio omnia
que exulcerationem mouere nata ſunt, abi
cienda procul erunt, quid remotius abeſſe
debet, qβ purgatoriũ medicamentũ, quod
ui ſua magnam acrium humorũ molem ad
exulcerata iã iteſtina deducit: proinde recte
admodũ author Dinamidiorũ capite. iij.
dixit, Dylenteria affectos purgationi per
medicamenta ineptos eſſe. Quod & Gale
nus lib. xiij. Methodi cap. iij. ijs uerbis inſi
nuat. Neq igitur cum uel circa ſedem, uel
aliquã huic uicinã partem initiũ phlegmo
nes incidit, aluum deijcies, neq cum in ue
ſica, uel renibus cœpta eſt, pharmacæ quæ
urinas prouocent bibêda dabis. Nec li mu
lieri in utero, uel pudendo inſedit, menſes
huic puocabis. Sed ad alias partes quæ ma
xime longinquæ ſunt, ſemper auerſionê fa
cies. Et rurſus lib. primo ad Glauconem ca.
xiij. inquiens. Sed neq li fuerit ſebris cum

Liber tertius.

Fo.XCVI.

profluuio uentris, alia est opus euacuatione: uerum hæc sola suffici t, quamuis nō fit pro multitudinis ratione. Quicunque enim ijs plu ra adimere fore necessarium putātes aut ſan guinē mittere, aut uentrem mouere tenta runt, in grauiora pericula duxerunt. Quod ſi itaqb in alui profluuio cum febre Galenus Galenue, medicinam aluī ſubducentem, ob uitandū animæ defectum, propinare prohibuit: cur non magis ab eiusdem exhibitiōe cauebit medicus in dysenteriē malo: ubi non ſolum ad eius acceptionem maior ſequitur intesti noru exulceratio, uerumetiam animæ defectus, ob crebrum egerendi conatū, multo ce lerius accidit: cui malo antea quoq affecti dysenteria plus ſatis obnoxiij ſunt: id quod teſtatur Galenus, qui paulopoſt ſubdit Ani Galenum. mo deficiunt & in morbo, cui choleræ no men est, & in profluuijs uentris, & difficul tatibus intesti noru, ac lenitiatibus. Idem hoc quod prædicti autores docet & Auicenna, quem utinā iuniores medici in his magis, ubi recte ac cū uetuſtioribus ſentit, in his ubi falso docet, imitari uoluiffent: is enim Fen.xvj.cano.iiij.trac.ij.ca.vij. de cura exul

De ingenio curandorū corporum
cerationis intestinorū ita inquit. Et si fuerit
necessaria euacuatio propter humoris mali
ciam, utere ea cum timore, & cautela: & stu
de ne solutiuū uehementer noceat ueftigio
& ulceri, immo sit sicut myrobalanus: & re
Etifica ipfum cū eo quod miscetur ei ex his
quæ funt sicut dragagantum, & similia. Si
itaq[ur] myrobalanus ex auicennæ sententia,
cui præcipua uis est extinguēdi bilis feruo;
rem, line medicamine conglutinādi uim ha
bente exhiberi nō debet, quid de rhabarba[
Leonardus, fuchlius eorū ro sentiendū erit: Leonardus
Fuchlius, sententiam non probat, qui rhabarbaro ut
cunque etiam torrefacto utūtur: hi namq[ur] (in
quit) & si ueterū se ea in re exempluī imita-
ri exiftiment, fallūtur tamen sua opinione:
nec enim unq[ur] aliquem ex ueteribus, immo
nec Auicennam eorū principem rhabarba[
ro ad subducēdam aluī ufum fuiffe comp[e]
rient: neq[ur] id miruī, antiquoruī (inquit) rhæ
barbaruī a nostro penit[ue] diuerſum erat: hinc
cum nostruī hoc rhabarbaruī aliud fit ab eo,
quo ueteres utebantur, decipi necessariuī est
eos, qui hoc nostro ſe ad antiquoruī exem[
Manardus, plum uti putant. Manardus tamen, ut lib.i.
capi. de

Liber tertius.

Fo.XCVII.

ca.i.de rhabarbaro dictū eſt, tenet eandem
eſſe radicem rhabarbari apud antiquos, &
iuniores medicos: fed Dioſcoridem, Gale,
num, & Pliniū de uiridi loquutos: eã uero
quæ ad nos adfertur, ualde ſiccam eſſe: qua
re apud Dioſcoridē abſQB odore ſcribitur
eſſe: apud iuniores noſtros cū odore deſcri
bitur. Sed hanc opinionem Manardi non
tenemus, fed aliud dicimus eſſe rhabarba
rū, & aliud rheon antiquorū.

Quibus in morbis frequens clyz
ſterum uſus cōueniat, quibus uez
ro diſconueniat. Ca. VII.

Lyſter clyſteris latine, ideſt lauaz
men, nō quo uulgus Arabū abuti
tur in neutro genere clyſtere clyz
ſteris: clyſtere aluū lauare, purga
reue ſolemus. Plinius. Cucurbita inſuſa clyz
ſteribus inteſtinorū omniū uitijs medetur.
Vſum clyſterum in ægypto auis quædam
nomine ibis indicauit, ciconiæ fere ſimilis,
& ipſa quoq; ſerpentum pernicies: hæc ro
ſtri aduncitate per eam partem ſe proluit,
qua reddi ciborum onera confueuere: hinc
clyſterem facere primum didicerūt: ut ſcri
n

Galenus.
Plinius.

n

De ingenio curandorum corporum
bit Galenus introductionis medicorù capi,
te primo. Clyster licet euacuet materiam
quæ dolorem concitauit, ab omnibus inte,
ftinis craffis, ac gracilibus: tamen inferiori,
bus, magis clysteribus auxilio eft, me,
diæ circa media actionem operatur: magis
igitur purgat infima, minus superiora, me
diocriter media. Arabum princeps Auicen
na ait. Acriores, acutioreſque clysteres debili
tant hepar caloris eorù gratia, unde febrim
euocant, & concitant: quæ hercle maxima
funt incommoda: nam hepar in corpore no
bili fungitur officio, ac periculis omnibus
Galenus. eius opus perneceſſariù eft, Galeno. Et me
thodi curandi tefte: quod si intermittit, cor-
pus non leue periculù ſubit: quare fit, ut in
telligentes huius particule tum functiones,
tum ufus haud difficulter inuenient, quate-
nus eius robur cuſtodiri oporteat. Frequēs
clysterū ufus in ijs qui renù calculo laborāt,
ideo damnādus eſſe uidetur, quod ſua qua-
titate ac copia inteaſtina extendētes, meatus
per quos calculo ad ueſicā tranſitus eſt, coar
ctant: quo nomine non ſolum dolor auſtior
fit, ſed & calculi tranſitus impeditur: quod

Liber tertius.

Fo.XCVIII

eo magis efficiunt, si istis purgantia mediæ
camenta commiscentur: nam tunc humores
per medicamenta adtracti, plus etiam inteſt
ina, meatuſque per quos calculo trālitus eſt,
comprimūt: adeo ut nō ſolum calculus, ſed
& clyſter non ſine magno ægrorum & daſ
mno, & cruciatu aliquādo dieb' aliquot deſ
tineatur: proinde cōſultius fecerint medici,
si uel penitus neglexerint clyſteres, ac balaſ
nis, ſeu(ut ipſi uocant) ſuppoſitorijs utant
aut lenientes tantū, ubi aliter fieri haud poſ
teſt, ac modicæ quantitatis inijciāt: id quod
etiam Auicenna perdocet Fen.xviiij.canoñ. Auicēna,
iij.trac.ij.ca.xix.dicens. Et si fuerit conſtri
ctio aliqua naturæ, tūc de rectioribus rebus
eſt extrahere fecem cū ſuppoſitorio, aut cū
clyſtere non magno, quod coarctet, & dolo
rem faciat: immo ſuppoſitorium amabilius
eſt mihi: hinc eſt quod Razes i nouo ad Al Razes.
manſorem nihil de clyſterū iniectione præ
cipiat: quorum uſum ſi ad calculi curationē
accommodatum cognouiffet, dubio procul
non reticuiffet: quemadmodum & in colico
dolore eorundem uſum non neglexit: ideo
recte admodū Galenus lib. vii. de locis affe Galenus.

n. ij.

De ingenio curando rum corporu
ctis, capi. ñ. dixit colicorum cruciatus mu
to magis, q̧b nephreticoru lenientibus miti
gant clysteribus. Hippocrates quoq̧ in lib.
de morbis, qui intus ubi ex professo calculi
curationem tractat, clysterum nunq̧ memi
nit. Ita & Alexander græcus lib. ñ. ca. clxxx.
nihil de illorum iniectione præcipit. Porro
in curatione calculi ea methodus erit obser
uanda, ut si æger robustus, ac iuuenis fuerit:
tunc aut purgans medicamentum deuoret,
aut poplitis uenam fecet, dein balneo aquæ
dulcis, & inuctionibus laxantibus meatus,
mollietibus utatur, atq̧ poſt hęc medicinas
etiam urinam mouëtes accipiat. Cous Hip
pocrates primu̇ obtinens locu̇ in. vi. Epidi
miarū lib. ſectione prima ſic docet. Et in re
nem dolor grauis, quando cibo implentur,
pituitam uomu̇t: cu̇ uero dolores creſcūt, ui
rulenta & faciles quidem ſiunt: ſoluūtur au
tem cum cibis arenulæ rufæ ſubſiſtunt, ſub
cruenta proſluu̇t, ſtupor ſeu torpor femoris
ſecu̇dum rectum quielſcere, non confert, ſed
exercitari, nec impleri, iuuenes ueratro pu
hare, poplitē ſecare, lotiu̇ mouentibus pu
gare, extenuare, mollificare. Quibus ſane

Liber tertius.

Fo.XCIX.

breuibus admodum, & succinectis uerbis non solum curationem paulo ante preſcriptam, fed & lignorum quoque catalogum complextus eſt Hippo. Razes ſuadet eadem, ita ſcribens. Cum in renibus fuerit lapis, æger balneum aquæ dulcis frequenter ingrediatur: & renes, & alia ex oleis inungantur: in poſtu quoque ſumantur quæ lapidem frangunt.

An ſtercora in uentriculo ſiue ſtomaſcho ſuam recipiant formã ſubſtantiaſlem, An uero in inteaſtinis gracilibus per alteratione, quæ ad ſubſtantiam terminatur. Ca. VIII.

A
Vicennæ autem fuiffe ſententiã,
Auercora generari i ſtomacho, ex
eiuſdem uerbis quæ ſcribit Fen.
xvj. Canoñ. iij. tract. primo, capi-
te primo aperte colligitur. Penetrãti enim
(inquit) in meri non attribuit ex uirtutibus
naturalibus, niſi uirtus una: penetrãs autem
in inteaſtino primo patitur a duabus uirtuti
bus: quaru una eſt expulſiua, quæ eſt in ſto-
macho, & altera eſt adtraectiua, quæ eſt in
inteaſtinis: & adiuuat eam fex, quæ prouenit
propter ſummam cibi: & fit facilis propter

n iij

Auicēna.

De ingenio curandorum corporum illud expulſio per uiam temperatæ ampliſtudinis. His poſtremis uerbis quid manitestius eſt, quod Auicennam ſentire ſecis ſeu ſtercoris generationem eſſe in ſtomacho, quan do dicat ui adtraſtiua inteaſtinorum fecem a ſtomacho expulſam adtrahi. Veru erronea Galenus. hæc eſt in uniuerſum ſententia: ex Galeni namquod probatiffimoru medicorum men te, ſtercora non fiunt in uetriculo, ſed in inteſtinis gracilibus per alterationem, quæ ad ſubſtantiam terminatur, generantur: proin de & li materia ex qua fit ſtercus, in uentirculo gignatur, plurimamquod prius in ipſo al terationem habeat: nondum tamen eſt ſtercus, donec ad tenuia inteaſtina proueniat: liſcuti & materia urinæ aquoſa ſcilicet ſupersfluitas: & ipſa in uentriculo ex cibis & poti bus generatur: quæ eſt etiam materia ſudoris: non tamen propterea dicimus, aut urinam, aut ſudorem ſuã formam ſubſtantiale in ſtomacho, ſed illa in uenis, ſeu (ut Theophilus. philo placet) in renibus: hunc uero in mem bris ſuſcipere, ad quæ aquoſa illa ſuperfluitas una cum ſanguine delegatur. Hanc por Galenus. ro eſſe Galeni ſententiam teſtantur ea quæ

Liber tertius.

Fo.C.

retulit libro.iiij.de potentijs naturalibus ca-
pi.vij.in hunc modum. Oſtenſum ſiquidem
prius eſt, quod nihil ſubito in cõtrariã uerti
tur qualitatem: quomodo igitur panis fit ſan-
guis, quomodo autem lactuca, & faba, uel
aliorum aliud quicquam, niſi prius alteram
ſuſceperit alterationem. Quomodo autem
ſtercus in ſubtilibus inteſtinis ſubito fiet.
Quid enim fortius exiſtit ad alterationem,
q[ui]a quæ in uentriculo ſunt. Nunquid tuni
carum multitudo, uel uicinorum uiscerum
iuxta politio, uel moræ tempus, uel natiua
quædam in inteſtinis caliditas: atqui in nul-
lo iſtorum inteſtina uentriculum ſuperant.
Et quæ ſcribit libro eodem cap. xij. dicens.
Neq[ui] enim cibi quidem pristinam permu-
tant qualitatem ita celeriter, ut c[ui] in tenuia
inciderint inteſtina, ſtercus fiant. Ex quibus
Galenus,
Galeni uerbis manifeſtissim[us] fit, ſtercora in
inteſtinis tenuibus fieri, non quidem per ſe-
parationē, & depurationem a chylo (ut Ia-
cobus a Forliuio putat) ſed per alterationē
magis, quæ ad ſubſtantiam terminatur: id
quod inſinuat in uerbis. Neq[ui] enim cibi pri
ſtinam permutant qualitatem ita celeriter,
n. iiiij.

Iacobus a
forlinio.

De ingenio curandorũ corporum
ut cum in tenuia inciderint inteltina, ſtercus
fiant. Si itacq> non celeriter in tenuibus inte,
ſtinis cibi permutantur in ſtercus, ergo mul
to minus in uētriculo. Quod deniq> ſtercus
non fiat in uentriculo, ita colligitur. Si ſter,
cus gigneretur in ſtomacho, tūc homo coti,
die uomeret ſtercus, cotidie ſingultiret: nã
tale quid accidit lienolis, non alio profecto
nomine, niſi quia ſtercus ascendit ad uentri,
culum: id quod teſtatur Galenus libro. vii.
Aphorismorum, commēto decimo, ita ſcri
bens. In Ilijs nihil exit per inferiora: & hoc
eſt proprium inſeparabile paſſionis. Vo-
mitus autem non ſemper adeſt, ſed quando
exitiales ſunt, & ſi uehementius diſtorqueā
tur, ſtercus eis aſcēdit, atq> ſingultiunt: ita
q> li ea ſymptomata ſtercus ascendens ab in-
teſtinis ad uentriculũ efficere poteſt in ilio,
cur non eadem efficeret in ſtomacho geni-
tum & procreatum. Præterea ſi in uentricu
lo generaretur ſtercus, neceſſarium foret, q>
in ilio ſtercus ad proximiores ſuperiacen-
tium intelſtinorum partes expelleretur, ſto-
machum adeoq> totum tenue intelſtinũ per-
tranſiret, quando prius ſuam in eo habuisset

Liber tertius.

Fo.CI.

generationem: quod tamē fieri Galenus li.
in de potentijs naturalibus capi. xiij. docet.
Iacobus a Forliuio ſecūda particula Apho
riſmorū manifeſtiffime inuit ſtercora ſuam
formam ſubſtantialem, ſeu eſſentiam prius
in ſtomacho, ac deinde accidentalem in inte
ſtinis ſuſcipere. Si enim(inquit) in iteſtinis
ſolū per ſeparationem atq deurationem,
(ut ipſe ait) a chylo ſiunt ſtercora: certo cer
tius eſt, eorundem eſſentiam in uentriculo
prius eſſe procreata, alias enim a chylo iam
ſegregari non poſſent. Ita autē ſentire Iaco
bum tertia eius quam ponit concluſio cla
rius indicat, quā & probabiliter poſſe ſuſt
neri inquit. Eſt autem hæc aliquando ſex,
quæ tam quo ad ſubſtantialem, q quo ad ac
cidentalem formam in iteſtinis fit. Quibus
iterum uerbis indicat rariffimū eſſe, ut ſter
cora utraque formam in iteſtinis ſuſcipiāt:
quod q fallum ſit aſſerere, pauloante often
dimus: nec enim raro, immo ſemper i ſanis
hominibus ſecūdum utraque formas in inte
ſtinis ſtercora ſiūt. Eſſinxit autem Iacobus a
Forliuio has treis concluſiones, ideo quia ar
bitratus eſt ſele hoc pacto principem ſuum

Iacobus a
partibus.

De ingenio curandorū corporum
Auicennã ab errore uindicare poſſe, ac Ga-
leno facere concordem, quaſi prima eſſet ex
Auicennæ, ſecunda uero ex Galeni ſententia
excogitata: nec una alteri pugnaret.

Quibus competat euacuatio, quibus
ue ſola alteratio Ca.IX.

Alenus in explicatione Aphoriſ
mi.xvij.lib.ij.in hūc modum ſcri-
bit.Plus cibi qúb modo naturæ cō-
ueniat, repletio nominatur: uerū
ea inoſtris corporibus duplex eſt: una qua-
tum ad uasorum amplam capacitatem, alte
raqtum ad illam, quæ non gubernat natu-
ram, nūc Hippocrates docet. Iſta autem ne,
mo fruſtra me admonuiffe exiſtimet, quan-
do ad iſtarum diffinitionum præſcriptum
facile etiā curationem adhibebit medicus:
plethora nanq; referente Galeno libro.xij.
in therap. Metho.ca.ij. ſanguinis miſſione
curatur. Quod ſi uero recentiorum præſcri
ptio obſecundata fuerit, mox a uera medēdi
methodo te aberrare cōtinget. Ex his itaq
colligi poteſt, quod quemadmodum ple-
thoræ, cacochymiæ, atq; repletionis ad uir-
tutem diuerſe ſunt curationes: ita etiam eal

Galenus.

Hippocra
tes.

Liber tertius.

Fo.CII.

dem inter se esse diuerlas, ac differentes con
uenit: atque adeo commentum iuniorum pla
ne frigidum est, repletionem ad uirtutem,
alias cacochymiam nominari: id quod testa
tur etiam Galenus lib. xi. therap. Methodi Galenust
cap. xij. in hunc modum scribens. Porro des
ficiunt, redundantem quędam in quantitate,
quædam in qualitate: in quantitate cum san
guis immodice est auctus, aut rurus minor
redditus: in qualitate enim uel calidus, uel
frigidus, uel crassus, uel tenuis plus iusto, mi-
nus est effectus: atque adeo differt cacochymia
repletione in qualitate, quandoquidem
& illarum etiam curatio differt: illa enim (ut
dicemus) purgantia medicamenta, hæc uer
ro alteratiua solum defyderat. Tertio errat,
quod cacochymiā repletionē ad uirtutē non
minant: nā & si ois plethora, oibus cacochymia
repletio ad uirtutem dici queat: tamen
econuerso quæ uere repletio ad uirtutem di
citur, neque est plethora, neque cacochymiat
ut si quis cibum boni fucci non in tanta quan
titate fumat, ut extendat uentriculum: eum
tamen, & si modicum ob imbecillitatem cor
coquere non potest, tum quia grauat uirtus

De ingenio curandorū corporum tem, uocatur repletio ad uirtutem, non autem plethora: quia uentriculum quantitas ci bi ſumpta nō extēdit, nec cacochymia, quia uitioſi nihil in ſe cōtinet: ideoq; repletio ad uirtutē reliquis nō cōmilsceſt, ſed ſeorsum di uifionis mēbrū cōſtituit. De ea loquiſt Hip, pocrates, ut dictu eſt libr. iiij. Aphoriſmoru, dicēs. Vbi cibus præter naturā plus igeſtus eſt, hic morbū facit. Galenus porro lib. iiij. therap.metho.ca.iiij. & lib.xiij. ca.iiij. eas ita definit. Vbi æquabiliter iter ſe ſucci, ſeu hu, mores ſunt adaucti, id & plethoram Græci uocant: nos plenitudinem, & ſuccorum abū dantiā dixerimus: ubi uero uel ſlaua bili, uel nigra, uel pituita, uel ſerofis humorib? refer tum corpus eſt, eum habitu cacochymiam, qualiſ ſuccorum uitium dicas, nominant. Et lib. iiij. de tuēda ſanitate, plethora(inquit) eſt ſuccorum æquabiliter ſe habentiu: redundā tia: cacochymia uero uitioſi ſucci abundan, tia & copia. Repletio autē ad uirtutem eo, dem Galeno lib. iiij. de tuenda ſanitate teſte eſt quæ uires prægrauat. Ex quibus Galeni deſcriptionibus manifeſtum fit iuniores in plethoræ deſcriptione, dum eadem etiam

Liber tertius.

Fo.CIII.

esse affirmant, ubi unus humor abūdat. Nã
id ex diametro cum Galeni diffinitione pu
gnat: qui eam humorum omnium ex æquo
abundantiam esse dicit: proinde ubi unus
abundat humor, nõ plethora, sed cacochy-
mia appellari debet: quemadmodũ ex eius
diffinitione satis conſtat. Secũdo errant de
ſcribêdo cacochymiam, aſſerentes eam esse
ubi humores ſua qualitate excedũt, cũ ea ſit Galenus.
(ex Galeni ſentētia) ubi unius ex humori
bus adeſt copia, ac abūdātia. Quod ſi uerũ
eſt, certe nõ qualitate tantũ, ſed etiam quāti
tate nocet cacochymia: id quod Galeni etiā
docent uerba, dũ inquit. Vbi ſlauā bili, uel
nigra, uel pituita refertum corpus eſt, caco-
chymiam nomināt. Si itacq humore aliquo
corpus in cacochymia refertu eſt, ergo me-
rito repletio ad uafa, aut in quantitate uoca
tur: quando ſine uenarũ extenſione corpus
refertum dici non poſſit: nõ autem repletio
in qualitate, quãdo ea potius ſit, ubi ſanguis
ſua qualitate excedit. Recētiores duplicem
repletionem faciunt, unam ad uafa, alteram
ad uirtutem nominātes: aut unam in quan-
titate, & alterã in qualitate: illamq alio no

Recentes
medici,

De ingenio curandorum corporum
mine plethoriam (ita enim loquuntur) hanc

Tenet cù
juniorib?
amicus no
ster Hiero
nym? mò
tuus, sed
cù tempo
re mutabi
tur ei? opì
nio.

uero cacochymiam appellât: plethoriam aus
tem seu repletionē in quantitate diffiniunt
eſſe, ubi oēs ſimul humores ſua quātitate exs
cedunt, aut unus tantū: cacochymiam uero
ubi humores ſua qualitate tantū, puta calidi
tate, aut frigiditate, humiditate, aut aridita
te exuperāt. Et illam alio nomine uocari rei
pletionem ad uirtutem docent. At quantū
lic definiendo fuerint hallucinati, iam meri
diano ſole clarius indicauimus repletionem
unam eſſe in quantitate, & eam dici pletho
riam, alteram in qualitate, & illam uocari
cacochymiam, quando potius ex ueterum
ſententia ita diuidendum erat. Repletio du
plex, una ad uafa, altera ad uirtutem: ad uas

Repletio
duplex.

Plethoria

ſa rurſus duplex: nã una plethoria, altera ue
ro cacochymia. hoc modo eſſe diuidendum
ex earundem deſcriptionibus iam probauis
mus ex Galeni, ac Hippocratis teſtimonijs.

Corporis humani temperamentum,
& cuiuſuis rei naturam noſſe medicū
oportere. Item de cœcis ſiue abditis p
prietatibus, quas Arabes occultas, ſi
ue ſpecificas uocant Ca.X.

Liber tertius.

Fo.CIIII.

Alenus inter medicos principes fecundus cōmemorare solet in libris Galenus. quos de febribus inſcripſit, humas ni corporis temperamentū, & cuiuſuis rei naturam noſſe medicī oportere: quod quis dem ex artis medicinę exordijs euidentiori ratione intelligi poteſt; hoc eſt ex ipſa corporis ſpecie, ex arterijs, uenilq, urinæ præſagijs, ex membris, eorum colore, naturalis corporis motu, etate, ſenſu, ex animi affectu, uſu, exercitatione, cæli qualitatibus, tempo re, regione, ex tempeſtatibus, ex humori bus, uiectus ratione, uarijs calibus, accidentibus cæteris, denijs notis facile comprehenſ di solet. Abdita tamen quædam ſunt, quorū cauſas a phyſicis noſtris aſſerri nō poſſe minus mirum eſt, q̣e uniuersales conſtare in multis. Cur bilioſi acrimoniam appetant, euidentis ratio eſt: cur hic alliſ odorem, uel ca ſei fugiat, difficulter percipiſt: cęcæ e[m]n quo[]s rūdā proprietates ſunt naturæ dūtaxat præ cognitæ. Hac de cauſa inter exempla audi[u]mus quendā ſummo mane catharticū pru[n]æ uapore tepeſactū ægrotanti uni ex do[m] meſticis, non ſine magno ta[dio], obtuliffe: Nota hi[]s ſnoriam.

De ingenio curandorú corporú
(nares em uis medicamēti acrius inuaſerat)
unde ſtomacho nauſea correpto, corporiſq
intus commotis humoribus ſepties aluus ſo
luta eſt; æger uero qui medicamentum hau
ſerat ſecurus, ter ægre exoneratus eſt: alter
item ſe fabriculōſus qui ſiliquæ ægyptiæ atra-
mentum alias pati nō poterat, expertus me
dicȗ admonuit, nequid ſiliquæ ſucci ſibi in-
ſeſti medicamento permiſceret: medicus ue
ro rem periculōſam oblitus, catharticȗ dari
iuſſit, cui ſiliqua eadem admiſceri ſolet; quo
aſſumpto, protinus ſele ſiliqua miſere nece-
tum acclamauit, qua inter medicinas nulla
leuior, faciliorq habetur. Eaq uis ad poſte
ros quandoq tranſit: unde in rebus ſurdis
quid magnete admirabilius, ut ad genera-
lia protinus tranſeamus, qua ui ferrȗ adtra-
hit: qua potentia ceruinȗ cornu nidore ſer-
pentes fugat. Torpedoq frequēti a pud Ga-
lenȗ exemplo, qua ratione membra homi-
nis afficit; etiam ſi haſta, uel tridente contin-
gatur; nec modus exemplorum eſt. Abdita
enim hæc ſunt, in arcaniſq natureq reposita;
medicina tamen laxatiua humorem purgat
qa ſimilis, nō qa talis: ut ſomniauit M eſues.

Liber

Siliqua
quā noſtri
caliam ſi
ſtulam yo
sant.

Liber quartus.

Fo.CV.

Liber quartus de curis ægritu-
dinũ principalium corporis humani
D. Symphoriani Campegij Lotha-
ringorũ Archiatri.

Væ corpus uniuerſum purgēt
atq[ui] deijciāt, hactenus aliqua[
tenus attigimus: oia e[m] deſcri-
bere fuerit infinitu[n]unc a[ut] q[
cōſequēs parq[ui] uidet, ut i[am] nō[
nullas corp[is] humani ægritudines, ne omit
tamus: primu[n] namq[ui] totu[n] corpus deijcere,
& ſuperfluis purgare, deinde loca cōuenit:
nam ante uniuerſi corporis purgationem,
ſi loci[ss] adhibere remedia uolueris, magnis
periculis languentē immiſeris: maiorem ſi[
quidem materiæ ſummam ad loca debilia
cōuulleris. Oculos purgantia, & lachryma-
ri prohibentia accommodantur, queq[ui] im[
petiginem a cilij[s], & pruritus amoueāt, que
abſtergāt, & purgēt obtuſam aciem, & ſu[n]
fulionem a principio amoueant, atq[ui] non ſi[
nant lachrymari. Plane quæ abſtergant, &
purgent, ſunt h[ac]c omnia.

Oculis conferentia.

O

De curis ægritudinũ humani corporis

Yrobalanũ conditum mane comes,
dere, Nux mirifica, quam muſca
tam uocant, Semina rapę, & fenicu
li ſaccharo cooperta, cornu ceruorum com
buſtorum, acori radicis ſuccus, centauriij mi
noris, chelidoniæ, uinum abſynthites potũ.
& rutaceum. Cœna exigua capiti cōfert, &
oculis: aſpectus rerum uiridium, præcipue
ſmaragdi. Gariofili oculis ſunt amici, &
aſparagi comeſti, ac betonica, & rapa, eu
phragia hærba crebro maſticata.

Lædentia oculos.

Enus, crapula, uinũ dulce, muſtũ,
uinum turbidũ, craſſum, cannabis,
legumina oia, braſſica, raphanus,
porrũ, allium, cæpe, & id generis reliqua,
legere literas minutas maxime poſt cibum.

Aqua pro oculis æſtate.

Ccipe rutæ, feniculi, ſingulorum
p.i.roſarũ.p.ii. incidantur omnia,
& ſimul bene commiſceantur: &
poſt tres dies diſtilletur aqua, uel cum ſolo
uapore aquæ buliētis, uel in ſole, uel ad bal
neum Mariæ uocatum: ita ut intercipiente
aquam uae pugillus earundem rerum ap

Liber quartus.

Fo.CVI.

ponat: roſtrūq; ita cū eo cōnectat, ut uapo-
res exire nō poſſint. Ad capitis dolorē.

Domnem capitis languorem cer-
ui os exurendo, & diſſoluendo cū
roſaceo illinito locum, uel ocymū
diſſoluendo imponito, uel mentam cū ace-
to diſſoluendo illinito bis in die, aut lapa-
thum agreſte, & cicidas pariter diſſoluito,
circum illinito tempora & frontem, & ſta-
tim mitigabis. Aliud ad omnē capitis dolo-
rem. Stercus hirundinum anteq; in terrā ca
dat cū luto i nido cōperto aſpge aceto in ua
ſe ligneo, & illinito. Aliud. ſtercus capre diſ
ſoluito, illinito, & alligato: hoc facito ma-
ne, meridie, & medebere. Pro dentibus.

Ccipe ſandalorū utriuſq; , marga-
ritarum albarum, ſingulorum dra-
chmam j. maſthices, cinnamomi,
ſingulorum ſcrup. iij. roſarum albarum cū ſe
minibus, ſingulorum drach. i. conterantur
omnia mediocriter, & addito pauco melle
roſaceo bene miſceantur: in hac miſtura ue-
ſperi intincto digito dentes bene perfricē-
tur: mane ablutio fiat cū uino albo, i quo ra-
dix iridis ſicca bulierit: dentifriciū fiat ex li-

o ñ

De curis ægritudinũ humani corporis
gno lentifci. Iuuantia dentes.

Enta, origanum, lupini, saluia, leporis caput uſtũ, tamarifcus, cor tex fraxini, radix herbenę maſtica ta, cimę rubi, uinũ decoctiōis radicis penta phylli, radix lapathi maſticata, cornu cerui uſtũ. Nocentia dentibus.

Cerba, dulcia, tenacia, dura, freqns
uomitus, lac, piſces magni, uel pin
gues, raphan, braſſica, porrũ, limo
nia, uehemēter calida, uel frigida, & maxie,
ſi unũ poſt alterũ dētes attingat. Multa alia
addi poſſent, ſed ut breuis fiã, ea relinquo.
Ne cadāt cōtinue Epileptici ex Archigene.

Ccipe eryingij montani nominati, cujus folia anguſta & minora, & flores aurei coloris oculi faciem habētes: huius rā dicem incidito, & diligenter cribellato, ex eo dato acetabulũ ad dies qnq, mellis imitēdo quantũ ſatis ſit, ut craſſit udinē habeat: idq facito ad. ccclx. dies: nam ad annum ita faciendo non ſines morbum inua dere, in quit Aefculapius. Oxallida ſeu oxilapathũ præcipue uiride plurimũ dato cotidie a pri ma luna ad. xxx. uſq dies: ipfa autem oxal

Liber quartus.

Fo.CVII.

lis hærba uiridis cum uino inſaniētibus exs
hibita eos in ſtatum adducit ſuum naturalē.

Potus paralyticis cōueniēs ex Archigene.

Rchigenes i epiftola ad Marſum ait. Eſt autem præſtans remedium a me magnopere approbatū ad paralyſin. Accippe caſtorei, rutæ agreſtis, ſeminis pyretri, radicis acori, ſingulorum unciam dimidiā, piperis grana. x. hydromellis lib. j. horu fiat decoctio ad uncias nouem: accipe in mane uncias tres calide. Aluus primu ſubducatur clyſteribus: inde ex aloe, agarico, polipodio fiat pharmacu purgatiuu: peruſtiones ſunt potentiſſimæ calidæ ex rèbus calidis & aris dis factæ: aluus ſit perpetuo ſoluta.

Ad anginam ſeu ſynanchē ex Ar chigene, & Antonio muſa.

Rchigenes autem inquit, humanu ſtercus ſani hominis capito, & arefa cito, & linteo ligato, & exurito, & diſſoluito cum mellicrato, datoq[uo]b[us] ad potan dum: hoc præſentaneum remedium eſt eis, qui ſuffocātur. Antonius muſa Cæfaris Auz guſti medicus caninu ſtercus ſumit, & are facit, & colat: & utitur in anginis illiniendo

o iij

De curis ægritudinum humani corporis cum melle penitiffima, ut deglutiat æger; hoc ualidius non putat eſſe remedium.

Ad turbantes per noctem tuſſes.

Amulus mente teratur, & immit
tatur acetum cochlearis quantita,
te: dato inde in cubili ſorbēdum:
eſt autem facile concoquibile, &
bonum ſtomacho, & craſſitudinem diſiſcit.
Ad tuſſim uetuſtā. Accipe cumini, piperis,
urticæ ſeminis, ſingulorum unciam: mellis
diſpumati acetabulum facito, ſint leuigati;
ſima: ſume inde, & fac buliant aliquantulūt
inde repone, ac utitor, præbēdo cochleariū.
Aliud præſtans, mellis unciæ. iij. butyri re,
centis unciæ duæ cum dimidia, cumini diſſo
lutiffimi drachmæ. iij. prius diſpumando
mel, ei miſceto butyrum, & calefaciēdo in,
ſperge cuminum: & aliquantulum dato lin
gendum paulatim ad cochlearium.

Potio ſanguinem eijcientibus, pbata
testimonio multo ex Andromacho.

Ccipe libani, hoc eſt thuris albi, bo
liarmeni, ſingulorū drachmas. viij.
croci drachmam. i. amili drachmā. j.
cum dimidia, ſucci arnogloſſæ drachmā. i.

Liber quartus.

Fo.CVIII.

& ſcindědo, & colando da cochlearium cū
mellicrato. aliud Andromachi. Accipe cora
li rubei drachmā. j. libani drachmas. iiiij. ba
lauſtiarum drachmas. v. gummi dragagan
ti drachmas. iiij. ouorum duorum albumina:
horum quartam partem dato cum cyatho
uno aquæ arnogloſſæ.

Ad orthopnoicos aſchmaticos.

Ccipe armeniæ boli drachmam
i. dato potandum cum uino dilu
tum. Aliud ex Aefculapio. accipe
ariftolochiæ rotūdæ drachmā. j.
& aqua potetur: item exigui centauriij ſuc
cus cum aqua idem operatur. Medicamina
uero his congruūt ſecantia non admodum
calefacientia: nam craffi & glutinoli humo
res ex uehementi caliditate ſubtenaceſcunt,
glutinoli ſi ſiunt, & difficulter conuellūtur:
ob hoc ipſos maxime iuuat acetum ſcyllicuū,
& ipſa ſcylla toſta cum melle leuigata lieta,
& oxymel ex ea paratum.

Ad ſtomachi frigidi curam ex
Alexandro.

Ccipe ſemīs iuniperi, piperis, ſingulo
rum unciã unam cum dimidia: zinzi

o iiiij

De curis ægritudinum humani corporis
beris drachmas. iiiij. petroſelini drachmã. i.
mellis quãtum ſatis ſit; utere, pro melle ſac-
charum adieci. Aliud, accipe petroſelini ma-
cedonici, ſi inueniri poteſt, aut loco illius ſe-
niculi, ſem. cumini, ſingulorum uncias. ij. ca-
piat ieiunus drachmas. ij. cum uino parum
diluto.

Ad arquatos ſiue ietericos.

Otionandi ſunt arquati apij, uel
adianthi, uel lapathi, uel serpilli
trita decoctione, aut abſynthium
potui ingere: prodeſt autem mul
tum raphani ſucci cyathus cum uino albo
potus, & ſuccus cichoriij cum uino: item uas
let rafura cornu cerui drach. j. cū uino albo.
Aſclepiades aquam quoq falſam, & quidē
per biduum purgationis cauſa bibere coge
bat, ijs quæ urinam mouent reiectis.

Ad colicam ex Alexandro.

Aprinū hepar ure: diſſolue, & da
potandum cum uino, & proderit.
potiones ſint abſynthium, & cumi-
num æquis partibus, uel caſtorei, & aniſi, &
piperis drachmam. i. cum oximelle.

Ad calculos tum renum, tum ue.

Liber quartus.

Fo.CIX.

ſicæ purgantia quæ eos quoq; cō/ fringunt.

Ccipe rutæ agreſtis, & maluę agre/ ſtis, & apij radices, coquito cum ui/ no, humorem exprimito, aquamq; admilceto: datoq; cyathos. ij. omni mane: hæc ſunt in renibus calculorū ſigna, urina pauca, & arenola edit: meatuſq; urinæ ob/ ſtruitur: materiata igitur cauſa ad calculos gignendos eſt craſſus, ac terreſtris humor. Effectrix uero flagrans renum calor, aut ue/ ſicæ:uerū in renibus quæ calculos atterant, ſecentq; utendum medicaminibus, ne tamē ad modum calefaciāt: ſunt autē huiuſmodi, aſparagi radices, adianthū, lauriq; radicis cortex, & altheæ ſemen: & ciceris nigri ius, & ſcylliticū acetū, & ſaxiphrages, lauacriſ/ q; iugibus utendū, & poſt lauacrū eorū quę dicta ſunt potēt aliquid. Ad podagram.

Ccipe fabæ ſolidę, lupinorum, ſin/ gulorū uncias. iiiij. tere ſimul, & mi/ ſce adipis ſuille lib. imponitoq; ad calidam frigidum, & ad frigidam calidum. ad idem ualet & farina lentiū cum oleo ro/ faceo miſta: item ſtercus ciconię cum adipe

De curis ægritudinû humani corporis porcino mixtum podagram curat. item ra phaninum oleum cû nitro & sale mixtû, & inductû curat. Itemftercus quoq pauonis in aceto acerrimo dilutum calefactû poda græ impolitû fedare mirifice creditur. Cum penferis pedes a podagra inflammari, cape allium, contere, & illine ad diem, permitte ne soluas. Ad dysenteriam.

Latinis tormen appellatur dysent eria: quæ intestinorù exhulceratio est quandoq ex ceffante tenafmo ne, uel uentris fractura quapiam quandoq inde est morbi principium, ubi uaria funt biliofa excrementa: dein iuxta proportione cruenta, & poſtremo purulenta, cuiusmodi e morticinis effluere confueuerut. Ad tormi na ualet portulacæ succus, & est idoneus dy fentericis potus: ipfaq portulaca cocta maf fa: conuenit etiâ arnogloſſum, & altheæ ra dicis coctio, prius tn clyſtere facto ex mellcrato: fluores etiam alui arefaciut oua ex ace to toſta, & manfa: & canum offa uorantiu aridum ſtercus cum lacte capre potum mul tum iuuat. Item clyſteria ex ſucco arnogloſſæ, plantaginis, & mellicrato facta ualent

Liber quartus.

Fo.CX.

plurimum.

Ad quartanam.

Ediocriter a principio & clemēter
agere dīscas: quartana febri ægro-
tantibus, ne medicamen proferas,
delq[ui] aliquod ualidum, neq[ui] exinanias, niſi
quid aliud uideas, niſi inq[ui] ſanguis redūda-
re uilus fuerit; t[ui] enim ſanguinis detrahen
di non magnus eſt modus: quod ſi tibi uez
næ ſectione ſluēs uideatur niger, & craſſus,
nolis diffidere quin detrahas, ſecanda uero
uena eſt uel interior, uel media in cubiti inz
flexione ſiniftra, ſi ſub ſplene fuerit affectus;
uel in dextra, ſi iecur fuerit affectu. Dioſcoz
rides autem inquit. ſubleuantur quartana ſe
bre afflietati, qui ante ſigna ipſius biberint
hæc. accipe arnogloſſi radices quatuor, ari-
dæ ſolutæ in uino potentur. Item radicis ro
riſmarini drachma detur potando in uino:
& oleo perungito corpus uniuersum, extre
ma perùgito aduerſum rigores, & operito,
ſinitoq[ui]eſcere: & rigor non accellerit. ſe
runt ſi quis a m[ē]to hirci pilos ſubtrahat, &
eis languentem uinciat, miro modo curatū
iri. Aliud quo ſe uſum ait Aetius ipſi? Aſcle
piadis ſomnum faciēs. Accipe piperis lon-

De curis ægritudinū humani corporis
gi, myrrhæ trogloditicæ, si inueniri poſſit,
ſucci papaueris, caſtorei, æque ex omnibus
compinge, & utitor, præbens obolum, uel
dimidium cum melle horis duabus ante ſi
gnificationem.

Ad peſtilentialem febrem cum bu
bone ex paulo Aegineta.

D
Aulus commendauit hanc unctio,
nem contra peſtilentiæ carbuncu
los, quæ eſt mirabilis effectus. Acci
pe olei uetuſtiffimi lib. j. cū dimidia, in phia
lam imponito in qua xxx. ſcorpiones nouē
horarum ſpacio otioſe lento igni deferue
fiant. Alij cacabum aque plenum ad ignem
componūt: in quo phialam antedictam im
ponunt, ut feruente aqua oleum pariter in
tus ebuliat: in qua demū theriacæ optimæ
(fi optima inueniri poteſt) ligulam addunt:
iterumq[ui] faciunt deferuere: demū eximunt:
ex eo inungi debent arteriarū pulſus in ma
nibus, præcordia ipfa ad iuguli latus, & cæ-
teræ partes quæ arterijs reſpondent, circaq[
]ui deniq[ui] apoſtemata poſt horas horas ſex ite
rum ungi debēt eædem corporis partes: &
ſtatim æger haud dubiæ conualeſcet. Oleu

["Liber quartus. Fo.CXI.", "aliud mirandi effectus: in uae enim uitreo\nsambuci florum partes sex imponunt, ebu-\nli partes. iij. hyperici partem unam, olei per-\nueteris quantu satis lit:ut iusta infusione fu-\npernatet, obthurato deinde ore, aëtate uni-\nuerfa solibus cõtinuis perficitur: atq[ula] ita in-\nsolato, ubi opus est utuntur: carbúculos em-\n& inflammationes omnes fine fine impetus\nter quaterue in die inungút, alij totum cor-\npus: unde uehemētis ſudoris profluuio uir-\ntus omnis elicitur.", "Puluis præſeruans cor in peſte,\n& dicitur cordialis.", "A\nccipe pulueris coralorum rubeo-\nrum, margaritarum ſplendidarum\nſupra porphirium pulueriſataru,\nhyacinthorum electorum, ſingulorum dra-\nchmas. iij. ſmaragdi ſcrupulum. i. ſaphyri\ndrachmam. j. raſure dentis elephātis, ac cor-\nnu cerui, ſingulorum drachmas. iiij. ſe. aceto,\nſæ drachmas. iij. foliorum auri. xij. numero,\nmoſchi grana. vi. ſacchari roſati tabulati un-\nciam dimidiam: fiat puluis cordialis: & fi\npoteſt, adde ramenti unicornis drachmam
dimidiam."]

De curis ægritudinû humani corporis
Potio salutaris in peſte ſæpe experta,
nec uana unq inuenta.

A
Ccipe pulueris cordialis ſupradicti,
Acti drachmas duas, ramenti cornu
cerui drachmâ, j. ſeminis ſancti(
ita uulgus uocat) myrrhe, li iueniri poſſit;
li ue,
ro non, loco illius aloes, ſingulorum ſequi
drachmam, ex aceto q[ui] acerrimo ad ignem
protinus quum inguina tentantur, bibitur:
in promptu enim eſſe debet remedium: ſu-
dore enim prorumpente undiq[ui] uirus elici
tur; atq[ui] ita iuxta ignem calefactis linteolis
membra ſœdo ſudore detergenda, mutan[
daq[ui] ſudariola ſunt, donec ſudoris graueo[
lentia inter fricationes ſubſiſtat: miro enim
præſidio a peſtilentia tentatos liberat;
nemi
nemq[ui] qui eam oportune potionē ieiunus
biberit, ab hac uiolentia opprimi cōſtat ma
nifeſto ac uulgato experimento.

De pudendagra, quam noſtri Neo,
politanû morbû, Itali uero Gallicû uocât.

Hoc in ea
pite rîndet
Dîns Sym
phorian?
Châperius
Leonardo
Fuchsio,q

Arthenopeus morbus, ſiue pudendagra morbus eſt pue
dêda primû, deinde reliquû corpus cû puſtulis, ac ma-
gno plêrunq[ui] dolore occupans: eſt e[m] morbi gen[ui] gra
uiffimû, quod tot[â] faci[e], oculis dûtaxat exceptis, occu-
pat, & in colla, pectuſq[ui], ac manus ſœdo vitis furſure

descendit. Aliqui hunc morbû miliûvocitât, Alij lichenê, quid[â] m[ê]c

Liber quartus.

Fo.CXII.

tagram: & nos dicimus inter epidimias, hoc est populatim vagātes eī de puō morbos debere connumerari: hic enim morbus diuina ira euenit. dēdagra ſi Beatorū vero patrū, qui Deo inſpirante locuti ſunt, ſententia eſt mul ue morbo tis de cauſis fieri, vt homines vitæ huius anguſtijs preſſi multiplici gallico im ter flagellentur a Deo: inter quos multi corripiuntur à Deo, vt flagi merito reā tiosæ vitæ maculas pœnitentia deleant: peccatū eī quod prudētia nō præhēdit. cauet, pœnitentia delet, quæ nos ad cæli portu vehat. Sed qum quidā vſcadeo ſtulti ſunt, vt neq saluari curent, Deus optimus verberibus eorū negligentiā increpat, ſomnolentiā diſcutit, & lethargiā, igna uiamq[ui]tudet bonus paſtor flagris abigere. Hanc ob re Deus in omni lege luxuriæ peccatū punire uoluit. In lege naturæ cū homines de pa ternis ſolennitatibus ad maſa progressi ſunt, neq legitimos hono res vſterius præberent Deo, ſed zelum quem prius habuerunt. p uiro tute, in duplā maliciā poſtea per ea quæ gerebāt, monſtrauerut. Ob hoc itaq[que] contra ſe Dei irritauerunt: nam multi Angeli Dei (vt Ioseſ phus ſcribit) mulieribus coeuntes iniuriosos filios genuerunt, qui omne bonu deſpicientes, propter confidentiam fortitudinis, ſimilia his qui dicti ſunt a Græcis gigantes, perpetrare traduntur: quapro pter. Deus condemnauit non ſolū illorū maliciā, ſed omne genus hu manum, Noe uero liberatus eſt ſolus. Item p[ro]pter luxuriā Deus exaſperatus eſt contra Sodomitas, & diſpoſuit punire eorū luxuriā, & ciuitate eorū ſubuertere, regionemq[ui] cunſtā ſimul exterminare: ita vt neq plantatio, neq fructus vſtra ex ea confurgeret. In lege Moy[ſ]ilegitur de Balaam propheta, qui poſt benedictiones quibus bene dixit filijs Israel, confilium dedit Balach qualiter ſeduceret populi per mulieres Madianitas, quare magna vltio ſecuta eſt. In lege gen[tilium Semiramis] quæ prius Babylonem condiderat, domuerat Ino dos, interijt ne tandem à filio, cui ſe dediderat vxorem q[ui] Si luxuriæ labes in lege naturæ, & Moyſi, ac Gentili ſuperſtitioſa ſecta hominōs flagellati à Deo fuerint, quid dicendum de Chriſtiana lege? In ea nancq[ui] flagellantur à Deo Chriſtiani, vt flagitioſæ vitæ maculas pœ nitentia deleant. In lege igitur gratiæ tempore Caroli oſtaui Gallo rum Regis Deus profectui nostro ſemper intentus, ſiut aquila puo[ſ] cans pullos ad volandum, ita & Gallos, Italos, Germanos, Britānos, Danos, Polonos, Pānoes, atq[ui] Hifpanos, ut altius proueheret, atq[ui] traheret, & vt flagitioſæ vitæ maculas pœnitentia delerēt, eos puden dagra excitaui, illiorum luxuriam increpauit. Hanc ob rem populus Hebræus miſſus eſt in captuuitatem toties, toties incola ſuit in tero ta aliena: In Ægypto ſub Pharaonibus, In Babylonia ſub Aſſyriori[us] Regibus. Sic & Chriſtiani tempore Caroli oſtaui Gallorū regis tot incommororū malleis pudendagra, arthetica, ſcabe plusquam Io[ſe] bea, aut ægyptia ſunt ad triti, & pœnitentiæ ſcobina, ac lima exponiſti, vt ſordere deſinerent: eſt enim morbi genus grauiffimum: ſimilem, vel peiorem aliquando ſuisse Iosephus ſcribit, ea ſcilicet tempeſta Iose[li.ij]. te qua Moses Pharaonem arguebat. Crudeliter namq[ui] eorum corpo c. x. antiq[ui] ta vulnerabantur interius corrupta. Ita paſſim Ægyptiorum multi tatum.

Iosephus
ca.v.antiq
tatum li.j.

Idē in eo
dc.c.xix.

Numeri
xxv.

Iose[li.ij].

De morbo Gallico Liber quartus.

Leonardus
Fuchsius
Germanus

tudo consumebatur. Hæc Iosephus. Hallucinantur inter Medicos re
centiores non pauci morbum quem pudendagram vocant, esse eû
quem Græci lichenem appellant. In quem errorem, citra veritatem
tamen me lapsum aliquando Leonardus Fuchsius vir alioqui doctus
adferit, cum semper tenuerim hunc morbum iram Dei esse: quemad
modum & plagæ Ægypti, & scabies Iob fuere, & non vi astrorù, vt
astrologi somniant, nec ex aeris intemperie: vt medici cœplures arbi
trantur. Quare ea in re hallucinatur qui lichenem appellant, vt Leo,
nicenus, & hi qui impetiginæ esse dicunt, vt Leonardus ipse Fuchsius
falso imaginatur, aut mentagram, vt plerico alij: & si aliquando scrio
pserim morbum Gallicum (si aliquando fuerit) quod non credimus,
neq; adseruimus, lichenem adpellari, nunco tamen credidi morbum
Gallicum, sive pudendagram aliquando fuisse, sed nouum morbi,
& ira Dei esse, & antiquis ignotus fuisse. Certissimù est eos omneis
populos qui superioribus sæculis huic vitio dediti fuerint, aut nouo
morbo occubuisse, aut malo aliquo jaguore turpiter tandc periisse.
De cura pudendagræ nihil nunc scribimus, nam de ea in nostro ad
gregatore Lugdunensi admodum copiose scripimus.

Fratris Ioannis Lagreni Franciscani Decaftichon.
Plurima languentes, Medici, & pharmacopolæ
Debebunt studijs Symphoriane tuis.
Omnus solicita lustrans indagine chartas,
Pessima ab vtjilibus pharmaca quæq; moues.
Dum nimium tribuunt Arabum fallacibus auſis
Quos cupiunt medici sæpe iuuare, necant.
Quis tutum poterit sentire salubribus vnq;
Iungere barbaricis leota venena Iugis?
Mitior aſt vobis nunc ars patet ecce medendi;
Grates authori soluite Champerio.

T. E. A. O.

Anteofficina Campegiana.

Simplicia ab Arabibus inuenta, Græcis incognita,
a Latinis vero experta.

ANNA apud Græcos auſtores non eſt medicina
molliens ventrem, ſed potius adſtringens: & potest
hæc manna nostra Brianſonis, Calabriæ, vel Syriæ
ventrem ſoluens ad caput de melle apud Græcos
auſtores referri. J[ohn] Saccharum etiam apud Græcos
ſpeciem eſſe mellis tum a Dioſcoride, tum etiam
a Galeno ponitur, quod in India concreſcit, & Ara-
bia felici, inuenitur in calamis, ſimile ſecundum ſubſtantiam ſaliſed
in ſequētibus amplius deducetur. J[ohn] De caſia ſiſtula pharmacopolas
comoneſacere oportet in libris Gr[æ]coru[n]i legi: ſed non de illa qua vtio-
mur, quæ vim habet aluum molliendi: atq[ui] ideo a quibusdam recētio
ribus filiqua pharmacentica nominatur: ſed de quadam ſpecie caſiæ
ligneę, que ſiſtula ab eisdem gr[æ]cis nominatur. J[ohn] De ſene dico auſto
res Græcos (de veteribus loquor) nullam facere ſpecialē m[æ]ctionem:
vel quia non nouerint, vel forte in vſu medicinæ non probauerint, &
ſi Arabes, et Latini maxime ad atrā bilc[ui] approbarunt. J[ohn] Verum Rha
barbaru[n], quo nunc paſſim officinę vtūtur, & quod Arabes deſcribūt,
& Latini approbant eſſe ab eo diuſcum, quod antiqui depingūt, ma-
nifeſtum fit ex eius notis, quæ ab ijs quæ in eo offenduntur, quod ab
antiquis deſcribitur, ſunt omnino diuſerſæ: nam Rheo antiquoru[n] (teo-
ſte Dioſcoride libro. iij. cap. iij.) radix eſt nigra, maiori centaurio ſio
milis, minor tamen, & magis rubc[ui]s, ſine odore, fungoſa ſeu laxa, nec
p[ο]deroſa. Nec diffentiūt Galenus, & Plinius de rhacoma, quæ aſſer-
tur ex h[uius] quæ ſupra Pontum ſunt regionibus, Coſto nigro ſimilis,
minor, & paulo magis rufa, ſine odore, caleſacięs guſtu, & adſtrigc[ui]s.
Ea vero quę iam in vſu eſt medicoru[n] vehem[æ]tiffim[u] odor[ē] habet, nul-
lamq[ui] cum coſto nigro ſimilitudinem gerit: & præter id quod odos
rata eſt, leu[i]s etiam non eſt: immo quanto grauior, tanto melior ab
omnibus medicis putatur: antiqui enim ſua ad ventris purgationem
non vtebantur, ſed ad plæroſq[ui] vſus alios adhibebant. J[ohn] Tamarindi
ſylueſtris palmæ fruct[em] exiſtiman[t] a rec[æ]tiorib[em], quos officinæ tama
rindos modo nominant, & quidem a ſaporis acrimonia oxyphœni[
o]
cas algentis naturæ, contra bilem ſt auam pollentis. Sunt qui folia ei
ſalicis deſcribāt ſimilia. Non inuenito e veteribus Gr[æ]cis qui de hoc
genere quicquam prodiderit: pharmacopolæ aut[em] noſtri eos adulte-
rant cum prunis acerbis, & hyemalibus, addentes cum eis acetum, &
illos in maſſam comprimentes: & ſic iuniores medici, & inexperti
decipiuntur a Seplaſiarijs, & pharmacopolis. Loco tamarindor[u]n] coo-
ſulo accipere pruna hyemalia n[ō] cum melle, ſed ſaccharo albiffimo,
ac pauciffimo condita ac ſeruata. J[ohn] Iuiubas Galenus ſecundo de alio
m[æ]ctis capite de ſericis, id eſt Zinſiſis, ſiue iuiubis ingenue fatetur ſe
non habere aliquid de iſſis teſtificari ad ſanitatis conſeruationem,
aut ægritudinum curationem. Sunt enim (inquit) cibus mulierum,

Anteofficina Campegiana.

Fo.II.

& puerorum effrenatorum, pauciblet alimeni, & indigestibiles. De Sebesten fit Eclegma, siue electuarii de sebesten tam famosa apud Arabes medicos medicina; de hac tam apud iuniores medicos neque Dioscorides, neque Galenus quicquam commemineret. De Camphora tam famosa apud Arabes, ac iuniores medicos, ac pharmacos polas medicina neque Dioscorides, neque Galenus quicquam (quod legerim) commeminerunt: hæc autem qua vtimur, adulteratur. Forte autem hoc studium nostrum facturum est scientiæ medicinæ vilitas, tem, si res illas, quas solent medici recentiores barbaris tantum non minimus enunciare, & non nisi a barbaris mendicare: sed (vt verbis Augustini vtar) si aliquid quod medicinæ christanæ congruat, dixe int Arabes ac Barbari, ab ipfis tanquam inustis possefforibus accipiendum est.

Medicinæ venenosæ, ac perniciosæ ex Arabum lecta in vsum christanorum olim habitæ.

Ostræ ætatis medici Mefuë, Arabescos medicos imitates summopere errat, quid fit radix quæ pro Turbith officinæ vendunt, ignorates: tanta est medicorum nostrorum incuria, vt cum Turbith ægros ferre me omnes maxime turbent. Aliud autem est Turbith a Serapione mauritano descriptum, aliud vero a Mefue petitum. Turbith apud Serapionem radix est odorifera, apud Mefuë vero de genere est latteriorum, & lac haobetium. Sed de Turbith postra dicetur. Napellum esse venenum perniciosum Auicenna secundo canonis, Capi. Diiij. destruens biobestem se scribit, ac mox oblitus eorum quæ scripsit, cap. eodem huc potari suadet, dum inquit. Delet albaras linitum, & bibitum. Quid quæso absurdius aut dici, aut scribi potuisset? Lapsi sunt Auicēna, & Mefues, Serapio, Alpharabius, Razes, ac Arabes fere omnes, quod Merezeon, quæ Græcis Chamelea vocatur, inter laftariorum genera posuerunt: multa quæ huic, que Chameleoni debentur, nominis vici nitate decepti, tribuerunt. Arbitror tamen (vt in sequentibus ostenodesmus) aberasse in Mezereon descriptione Arabes: commodus ita quod vt ad alia festinemus. Arabes fere oes maxime Serapio, & Auicēna errant Lazuli & Armenum lapides eodem capite confundentes, Auicennam sub vno eodem capite Armenum lapidem cum Lazuili cœfundere, ex eiusdem verbis manifestum fit: is enim libro. ij. capi. IIij. manifestissime docet, ex capite illo Auicennæ clarum est, quod quæcunque fere de lapide lazuli refert, eadem omnia a Græcis Arme no lapidi tribui: in eundem vero errorem lapsus est Serapio: hic enim lapidem lazuli notificans, eiusdem potestates exponens, non alia resefert, quæm quæ de lapide armeno Græci tradunt: hinc cum Arabes vnius uires & proprietates in altero notent, confequitur illis parum, aut omnino nihil esse fidendus; ita caueant posthac omnes vere ac

A ij

Anteofficina Campegiana

candide docti a lapidis lazuli vſu, quando is putrefaciēdi, ac exhulce
randi vim habeat, atq[ui] hoc noie merito inter venena cōnumerādus.

J Arabum comparatio ad Græcos.

Idend[ui] est namq[ui] in medicina glorioſiores extio-
terunt. Apud Græcos pura omnia, erudita, ac cum
ſummo delectu, iudicioq[ui] deprompta, adeoq[ui] nihil
quod Arif[archi] virgula dignum ſit, offendent: apud
Arabes autem præter inconditam quandam, & ine-
ptam diſtionem, linguaq[ui] balbutiē, nō modica ſunt,
ſicut ex ijs noſtris caſtigationibus ac annotamentis
conſtat', quæ multis obelis digna ſunt. Non est autem quod in vnio
uerſum damnandos atq[ui] reiſciendos Arabes, ac iuniores putem: quan
do & in ijs non pauca ſint, quæ probāda maxime cenſeā, vt ſunt rha-
barbarum, eorumue ſaccharum, Manna, ſene, Caſia ſiſtula: verum
cum magno admodum in libris eor[ui] legendis delectu opus ſit, eſo-
dem non niſi prius ex veteribus naſto iudicio, propon[è]dos duco: ita
enim quid candidum, & quid atrum in his ſit, facile ſtudioſi deprehè
dent. J Græci in medicinis antiquiores fuer[t] tempore, Arabes mul
to poſteriores: Græci velut ſemina nobis tradiderunt: Arabes autem
ſemia illa propagar[t] & illa excolèdo qua[do]q[ui] maculis ſcedauer[t].
Græci medicinæ pre[cepta] conferp[er]unt, Arabes minime: Græci ele-
gantiores fuerunt, ac ſubtiliores. Arabes vero copioſiores quandoq[
] fuerunt, & pl[ar]aq[ui] etiam digna memoratu ſuopte ingenio addideo-
runt, ſed multa ſua barbarie, ac propria malicia ſcedarunt. Pri-
mordium enim omnis infidelitatis ac maliciæ ex Arabia est, necnon
ſemper eadem terra peſtilens ſuit humanis gentibus: ſic Mahume-
tes, ſic olim Cham, & eius progenies: hi malorum dæmonum cultu-
induxerunt: ille vero Dei mira virtute conſtitutu ſubſtitut. Ex Ara-
bia originem duxerunt Auicenna omni[ui] illorum nobiliffimus, im-
pius Auerrhous, Auëzoar, Algazel, vt[er]c haly, Alpharabius: fuer[t]
enim iſti mahometicæ ſeſtæ fautores, qui donis Dei gratuitis abut[t]
tur. Quare præcipiebat Corinthijs apoſtolus, vt cauerent, ne per ino-
anem philosophiam ſeducerentur, ſecundum traditionem homi o
num, non ſecundum Chriſtum.

J Latinorum medicorum ad Arabes comparatio.

Atinorum ac Arabum geſta ſi quis cōſerre voluerit,
eos non ſolum in medicinis pares, ſed ſuperiorum
temporum inueniet ſuisse diff[im]iles. J Latini qua-
uis domi foriſq[ui] magnos habuerint aduerſarios, eo-
rum gloriæ æmulantes, arte tamen, & ingenio, ac
conſilio res geſſere maximas. J Cato maior[ut] plus
tarchus ſcribit ) Græcos omneis ita odio habuit, vt

Cato cen
ſorinus.

Anteofficina Campegiana.

Fo. III.

Græcam doestrinam, & philosophos, & medicos maledictis inſecta retur: & ne eorù opa fili? vti cogereſ, cōmētarios de medicia religt. Cornelius? celfus vir ſuit in arte medica eloquencium?, cui? Fab. Quin tilianus libro inſtitutioni decimo, capite primo meminit: vbi de his qui latine de philosophia ſcripſerunt, agit. Scripſit (inquit) nò parù multa Cornelius celfus Sceptios ſecutus, non ſine cultu, ac nitore. Idè duodecimo capite vlti. de his qui plura ſcuerunt, ſcripſerùtq[uo]quens, Cornelius celfus non ſolum de his omnibus conſcripſit ar tibus, ſed amplius rei militaris, & ruficæ etiam, & Medicinæ præce pta reliquit, dignus vel ipſo proponito, vt eum ſciffe omnia illa creda mus. hactenus ille. T Fuerunt & illuſtres medici Arabes nonnulli, vt Auicenna, & Auerrhous: verum Celfus, & Cato antiquiores tem pore fuerunt. Cato & Celfus ſermonis elegantia, ſacundia omnibus Barbaris, Perſis, Arabibus, ac Pœnis anteeunt. T Ex Arabibus neop minem comperimus, qui pulchrioribus in græcos meritis Sereno Samoniaco ſit præferendus. T Ex Pœnis, Perſis, ac Mauritanis neop minem comperimus, qui pulchrioribus diſciplinis Plinio ſit æquio parandus. A Plinij enim têpore cōplures lingua externa, ac Ara bica ſcripſerunt, quo quidem barbarorum ſeritas Italiam, Galliam, ac Hifpaniam inuaſit, & magis literarum decus, Ᾱ vrbium ornamen ta ſuſtulit, ex qua nobili ſtudiorum ſtrage medicing vilitas orta eſt, inconstantissimam omnium artium facta. Delere enim aliorum inſtituta vnicuiq[us] fas erat, atq[us] aliquid ex media (vt aiunt) barbarie ra pere, glorіæ erat. Deſierunt paulo ante & bellorum ruinis apud Græ cos ac Latinos medici, quorum iniuria in externarum genium lau des ceſſit: hinc Auicennæ, Auerrhois, Raſis, Algazelis, Alpharabij, Serapionis, aliorum barbarorum volumina in tanta rerum inopia recepta ſunt: hinc attonitæ quorundam perſuafiones præcioſa externa, & aliena duntaxat æſtimantium: quæ item in Latinum male vero tendo recentiores, Romanam atq[us] Græcam dignitatem relinquentes, confuſis rerum nominibus ad ineptias redegere; vti fuerunt Giorardus Cremonenſis, Petrus aponenſis, Conſtātinus monachus, Aronaldus a villanoua, alijq[us] multi ex eadem farina ſcriptores barbari.

Quintilia
nus.

T Latinorum ad Græcos comparatio.

Oſt Cadnum qui literas apud Græcos primus inuen nit, ſeptem ſapientes Græciæ famigerati extitere, quis bus nomen istud dedit ſuperior ætas (vt Auſonij Galli verbis vtar) nec ſecuta ſuſtulit: quorum nomina ſunt hæc, Solon Atticus, Chilon Lacedæmoni?, Cleobolus Lindius, Thales milesius, Bias prieneus, Pittacus mithileneus, Periāder Corinthius. Oſt illos vero claruere Hippocrates cous, Plato Athenienſis, Arisſoteles Stagirites, & Galenus Perga menus. hi non parum multa ſapienter & ſalubriter præcepere, pube blicæ mortalium vtilitati profiſientes; ex quorum thæſauris medio

A. III.

Anteofficina Campegiana

cimam hanc hippocraticam promemus: insequi tamen videntur nato
tiones sua vitia: vnde apud Cæsarem sugillat Tullius dicens. Aut les
ujum Græcorum, aut immanium Barbarorum. Et pro Flacco, Ingenita
(inquit) leuitas, & erudita vanitas. Latinos vero elatos, & Romanos
graus dixit antiquitas. Omnes vero qui crassè loquuntur Barbaros
dici a Græcis affirmantur: quales sunt nationes omnes præter Græ-
cos & Romanos. Apostolus Paulus in epistolis omnes inter se Barba-
ros esse dicit, qui se inuicem non intelligunt. Et Cæsar omnes Barba-
ros esse voluit, qui Latine loqui nesfirent, præter Græcos, & Gallos,
quibus Romani honorem detulerunt. Claruit apud Græcos in arte me
dica Hippocrates Cous: Claruit & apud Romanos Antonius muſa
Auguſti archiatrus. Claruit apud Asiaticos Galenus pergamen? Cla
ruit & apud Romanos Cato maior. Floruit & apud Atticos Paulus
Ægineta, ac Alexãder aphrodifeus. Floruerit & apud Latinos Cor
nelius celfus, ac Serenus ſamoniacus. Claruit & apud Græcos Dio-
ſcorides vir militaris. Claruit & apud Latinos Plinius eques aura-
tus, ac militaris diſciplinæ inſignis. Non tamen omniù eque nationu
corpora ſunt ad ſapientiæ, ac inſtigentiæ perceptione idonea: vnde
Atheniæſes ingenioſiores, Thebani robustiores habiti ſunt, videlicet
illi in puriore, iſti in crassiore aere versarent. Vnde Germani for
tes, Itali graues, Hispani iactabundi, Galli in armis feroces, Latini fu
perciltoſi, ac elati dicuntur, Romani graues, Ligures vani, Cretenſes
mèdaces, Aphri fidefragi. His de caufis Parisienses ingenioſiores, Al
lobroges robustiores inter Gallos habiti ſunt.

J Medicorum Græcorum principes.

A Pollo, Æsculapius, Podalirius, Machaon, Centaurus, Hip,
pocrates cous, Galenus, Paulus ægineta, vtercβ Alexander,
Dioſcorides.

Cato cenſorinus, Antonius muſa Cæfaris archiatrus, Cornelius
celfus, Plinius, Serenus ſamoniacus, Scribonius.

Arabum, Pœnorum, Israelitarum medici primarij.

A Vicenna, Auerrhous, Auenzoar, Razes, Afaharauius, Serapio,
Meſues, Isaac Israelita, vtercβ haly, Rabi Moyſes.

J Medici Sophiſtæ Itali præciput.

I Acobus a Forluiuo, vgo a Senis, Sermoneta, vtercβ de garbo, Iaco
bus ab hercule, Thadæus a Florentia, Guillelmus a montagnana,
a Gradi.

J Galli medici neoterici, ac Sophiſtæ.

Anteofficina Campegiana.

Fo. IIII.

I Oannes a fancto amando, Iacobus a partibus, Girardus a gordonio, Girardus a solo, Iohannes a tornamira.

J Galli medici Atticiffantes, ac Latini neoterici.

A Vſonius burdegalenſis, Copus Basilienſis, Ruellius, Iacobus Siluius, Martinus achaquia, Dionyſius Corron.

J Itali medici Atticiffantes, ac Latini nouitij.

A Alexander benedictus nostri amātiffimus, Nicola? leonicenus, Ioannes manardus, Laurentian?, Antonius beniuenius.

J Neoterici medici, Latini Atticiffantes Germani.

P Hilippus vlſtadius noricus, Leonardus Fuchſius, Ioannes Guynterius, Humbertus barlandus, Otho brunelſius, Ianus Cornatius, Hermānus Campenſis.

J Ad Leftorem admonitio Campegiana.

Emo exiſtimet lector amantiffime, me hanc officinam ſumpſiffe aio vel calūniandi, vel venādæ gloriæ ſtudio: verum ſolius veritatis amore, mortalitatiſc[]bātum iuquandæ cauſa: quādo ætati nostræ circa vera remedia ca liganti, & futuræ poſteritati non parum conducere are bitratus ſum, ſi medicæ artis ſtudioſi hoc p[]acto in meſiorem viam reducerentur. Minime igitur factum, vt viris, quantum illa ſerebat jætas, doſtis, multæc[]b[]e leſtiois detraherem: ſed ne in omni bus simpliciores nominis authoritate decepti eorundem ſubſcribe rent ſententiæ: cum nullius nomini quantum veritati ſit deferend[]i: proinde & ſi antea per Hermolaŭ barbarum, Leonicenum. Marcelli florentinum, Ruellium gallum, Copum basilienſem gallum, Ioánem manardum ferrarienſem, Leonardum Fuchſium germanum viros in omni diſciplinarum genere doſtiffimos, exaſtiffimo[c]b homines, ac per alios quoldam magni nominis viros, non pauci pharmacopoeiārum, ac iuniorum, & barbarorum medicorum errores libris ſeditio proditi ſint: attamen eſdem non omnes qui hic habētur circa Meſuæ, Nicolai, ac Cophonis antidota explicantur: nec ordine aliquo, ſed vt paſſim ſele obtulerunt, attiſſe certum eſt. Inſuper omnia his (vt aiunt)rudius ac planius, ch[ar] apud illos docentur. Quare vt omnes ordine quodam, & vno velut ſaſce concinnatos haberent veritatis ſtudioſi, hoc quicquid eſt laboris ſubire volui. Morosos vero veteris inſcitie propugnatores, barbarie ch[ar] ac Mahometicæ ſe[c]ctæ ſordibus cotaminatos medicos cum viuuerlo sophistarum c[]œtum hil[]mor: quando omni penitus eruditione al[]b[]o iudicio careant: nec quicquam

A. IIII.

Anteofficina Campegiana

quod ipsi non didicerunt, penfi habeant : quibus certe multo iustius
afini auriculas Dij dederint, quam Midæ: repertis enim frugibº glâ-
dem defendunt : nec cum gryllo in hominem redire volunt, vt quis
bus in sterquilinio suum more versari perpetuo placet. At faxint su
peri, vt aliquando Catonis Cenforini exemplo passim hoc medico:
rum circunforaneorum, ac mahumetefium genus vrbibus proſcri-
batur. Studium autem meum, ac animi mei beneuolétiam erga meo
dicæ artis amatores declarare volut: quam Iefus Christus Optimus
maximus mihi diu ſeruet incolumem. Valete in Chriſto omnes, &
Campegium amate.

J Habes candidissime leſtor in hoc indice non omnia quæ
in hac officina continentur, ſed quædam magis ſelecta ſim-
plicia: tu eo candore legas, quo ego ipſe collegi, & vale,
noſco symphoniace ama.

ANthos quid fit, in aceto reperitur rolato & anthoſato.
Abſynthium in ſyrupo de abſynthio deelaratur.
Ambra quid fit, in dyambra reperitur.
Acetoſitas citri quid fit, in ſyrupo de acetoſitate citri.
Arthemifia vnde dicta eſt, in ſyrupo de arthemifia.
Alkekengi virtus, in trocifcis alkekengi.
Amomum quid fit, in aurea alexandrina.
Agalathon quid, in aurea alexandrina.

B

BRaſſica ſiue caulis quid fit, in looth de caulibus.
Balfamus an reperiatur, &. Carpobalſamus, in theriaca.

C

Carpobalſamus an reperiatur, in aurea alexandrina.
Ceruſa quid fit, in collyrio albo.
Citrea mala, in ſyrupo de acetoſitate citri.
Caſia lignea an reperiatur, in aurea alexandrina.
Cucumeris ſylueſtris proprietas, racemationum. ij.
Camphoræ proprietas, eodem.
Cataputia racemationum. ij.
Calamus aromaticus, in eadem aurea.
Caulium natura in looth de caulibus.
Cimini virtus, in Diacimino.
Cicutæ vires, racemationum. ij.
Colocynthæ ſine cołoquintidæ vires racemationum. ij.

D

DRagagantum quid fit, in dragaganto.
Diagredium verêdum tâquam venenum, parte .ij., racemationû
capite primo.

E

ESulæ proprietas, racemationum. ij.
Euphorbium quid fit, in aurea alexandrina.

Anteofficina Campegiana.

Fo.V.

Epithimus quid fit, in syrupo de Epithimo.

Eupatorium an fit agrimonia, in syrupo de eupatorio

Ellebori virtus, racemationum. ij.

Euphorbij vires, eodem.

F

F Vmus terræ, siue fumaria hærba in syrupo fumiterræ.

Filonium maius, & zachariæ confectiones mortiferæ.

G

G Ariophilorum virtus, in gariophilato.

Galangæ virtus, in diagalanga.

H

Hysstopi virtus & proprietas in syrupo de hyssopo.

I

IVsquiami malicia in aurea alexandrina, & primo racemationum.

Iris quid fit, in Diairis Solomonis.

Iuniperi virtus, in trociscis de Iunipero, vel myrrha.

L

LAureola quid fit, racemationum parte. ij.

Lignum aloes an reperiatur in aurea alexandrina.

Liquiritiæ virtus & proprietas in syrupo de liquiritia.

M

M Alabatrum siue folium quid fit, in aurea alexandrina.

Margaritæ vbi nascantur, in diamargariton.

Mandragoræ vires, racemationum. ij.

Mora celsi & rubi, in diamoron.

Mentæ virtus, & proprietas, in syrupo de menta.

Molchus quid fit, in dyamusco.

Myrrha an reperiatur bona, in aurea Alexandrina.

Mellis natura, in oximelle diuretico.

O

OPij malicia, in aurea alexandrina, & racemationum primo.

Oleum balsami, in eadem.

Olei proprietas, capite de oleo.

P

Piperis virtus & natura, in Diatritonpipereon.

Papaueris complexio, in Diapapauere.

Piniarboris proprietas, in Looth de pino.

Pinaster arbor, eodem.

Praffij virtus, in syrupo de praffio.

Papaueris atri natura, in syrupo de papauere.

R

R Ofarum proprietas, & virtus, in aromatico rosato.

R Rosarum de damasco virtus, eodem.

Rheuponticum quid fit, in aurea alexandrina.

Rites proprietas, & si inueniatur, in rob de ribes.

Rheubarbarum quid fit, in aurea alexandrina.

Epiftola.

Fo. VI.

Ad nobiliffimum, ingenuum, elo-
quentiffimũ, eruditiffimumque Iuris pon-
tificiij doctorē D. Carolum Aftagno Lu-
gdunēlis eccleſiæ Camerariũ D. Sym-
phoriani Campegiij Lotharingorum ar-
chiatri Epiftola, cui Officinã hanc Phar-
macopolarum perpetuo dicat.

X infinito hoc, ac uario ſtudioru
genere, in quibus præclariffima
noſtræ tempeſtatis ingenia uir
nobiliffime, & eruditiffime deſu
darunt, nullu aut multiplici eruditione uti
lius, aut maxima uoluptate iucundius hoc
uno(quod uolumen hoc nunc continet)cre-
diderim: hoc idem rurſum tantum laboris,
tantumque difficultatis autoribus ſuis adfer-
re expertus adſeruerim, ut ſatis neſcias, plus
ne utilitatis, uoluptatифoras legentes capiant,
an laboris, difficultatифoras autores, duſ modo
id bene præſtent, adeant: atque utilitas quidē
inde perſó facile probetur præcipua, quod
non unius tantum auctoris, ſed multoru de
prauatiffimos hi reſtituunt locos, non uul-
gatiffima quæque, ſed eruditiffima eruut; no

Epistola.

græmaticæ, aut logicæ, aut philosophiæ cla-
riſſima ſenſa, ſed medicorū Arabū, & Pœ,
norū familias omneis. Explicatur nunc Ara
bum medicorum obſcurior ſenſus. Emēda,
tur præter multorum ſententias inueterata
Arabum, & Pœnorum barbarorum lectio.
Declaratur obſcurior ſæpe Arabum error:
nec his cōtenti tranſeunt ad nouicios medi-
cos, a nouicijs deinde ad Seplaſiarios, &
pharmacopolas : rurſus a pharmacopolis
Empericorū chirurgorū ſcholas excutiūt.
Seplaſiariorū officinas pādit liber ifte, ut nō
alium iuſtius Protheum, q̄ hūc dicas librū.
Tibi uero nobiliffime, ac literatiffime uir
nominatim hanc dico, nuncupoq̄ pharma-
copolarum officinam. Tu uale Patrone iu-
cundiſſime: & (quod faciſ) perge fauere do-
ctis: perge literas excitare: perge a ſitu reci-
pere rē Latinā, ac bonas arteis, quo tui me-
moria nominis ab iniuria prorſus obliuio-
nis aſſeratur, & nos(ut ſoles) symphoniace
ama.

Officina Pharmacopolarum. Fo. VII.

Officinæ Cãpegianicæ Seplaſiarijs,
Pharmacopolis, ac Medicis uti,
liffimæ principium.

JARomaticum roſatum.

A
Ccipe Rosarum rubearū drachmas.xv. liquiriciæ ra·
sæ drach.vij. ligni aloes [ fi inueniri poſſit ] vel loco
eius ſandalorum ſingulorū drach.iij. Cinnamomi ele
ſti drach.v. macis, Garioſilorū, ſingulorū drach.ij. f.
Gūmi arabici, dragagāti, ſingulorū drach.ij. & ſcruo
pulos.ij. Nucis muſcatæ, Cardamomi maioris, galan
gæ, ſingulorū drach.j. ſpicænardi, Ambræ, ſingulorū
ſcrupulos.ij. Moſchi ſcrupulum. j. Syrupi roſati quantum ſufficit. De ſpecie
J Roſarum plura ſunt genera: odoratius eſt quod in ſpinetis per aré
ua nascitur; vtuntur illo ad vnguenta, & olea, & medicamina pigmē
tarij; validiora etenim habentur omnia ſilueſtria: q[vt inquiut] his
terra perinde ac mater eſt, cæteris nouerca. Ego vero primam odo·
ris laudem potius dederim roſis, quas nunc paſſim Damaſcenas dici
mus, non ſolum biferas, ſed toto fere anno floreſcentes. Roſis confi·
ta loca roſaria, & roſeta, vt liliata vocitamus. Græci roſam Rhodon
appellant: inde Cynorhodos, & rhododaphne deduſta, & rhodinum Roſæ vir
oleum, quod roſaceum noſtri nuncupant. J Roſa frigida eſt, & aris·
da exacerbante & amara qualitate conſtans; iuuat autem calida capi
ta olfactu, offendit humida, & diſtillationes citat; ſumpta iuuat febri
citantes ex ſlaua bili; confirmat ſtomachum & iecur: ſua quadam vi
testiculos offendit, acres exhalationes cohibet, ne in caput aſcendant.

J De aurea alexandrina,

Nterreliquas errorum cauſas, qui proximis ſæculis
in medicina acciderunt, hanc ſuſſe non minimā pu
to, quod medici nihil de ſimplicibus medicamen·
tis cognoſcentes, Seplaſiariorum arbitrio compo·
sitiones medicaminum permiserūt: inde factum eſt
[vt reliqua nunc taceam] quod Nicolaus ob ſimpli·
cium pharmacorum ignorantiam ſuo in antidoto,
quod auream alexandrinam a quodam Mahometiſta alexādrino po
tius medico, quam a Macedone illo monarcha Græco eius ſibi no-
men vſurpare cupiente, vt credere viſus eſt Nicolaus, nominarit. Ego
tamen, nimis forte in hac, ſicut in omni re medica timidus, & curio·
fus, non vereri non poſſum, quin aliqua Nicolaus ignorauerit ſimpli
a noſtris
cia, aut illorum vires non cognouerit, vel viciata in antidoto a phar·
incogniſt

Officina Pharmacopolarum

macopolis apposita sint. Ea enim simplicia sunt, Carpobalsamus hyoſcyamus, Myrrha, opium, balsamum, folium, Cacia lignea, Eu phorbium, lignum aloes, Rheuponticum, xilobalsamum, Amomum, petroſelinum, Calamus aromaticus &c. Iſta enim vel omnib, vel certe plurib ptātibus carere inuenta ſunt, quas Nicolaus ſuo an, tidoto affcriſt. J Verum enim opobalsam vel ad nos non affer tur: vel ſi affertur, tanti precij exiſtit, vt totius antidoti precium præ uertat: ſi autem opobalsamo caremus, & carpobalsamo, & xilobal famo carebimus: vix tamen crediderim syncærum, vel recens Carpo balsamum afferri: vt in caſtigationibus noſtris iam probatum eſt.

Amomum.
Iuſquialemus.

J Verum etiam amomum id eſt botruoſum, vt veluti vua, neſcio ſi Europa hoc ſæculo vidit. J Iuſquianus frigidus eſt in tertio ordine, aridus vero in ſecundo: niger mortalis, & venenosus: rubeus & albus non fine periculo dantur, virtutem habet mortiferam & ſomni feram. Et [vt Razes ſcribit] oCONS eius ſpecies inebriant, & ſtuporè ſa ciunt. J Euphorbium tenuium partium potentia eſt, vehemèter ca lidum: potum hoc[vt inquit Dioscorides] feruore ſuo integrâ diem vrit: eam quod cauſam melli in vſu miſcetur: excoriat oſſa in die vna, & ſeparat ab eis fragmenta eorum. J Carere nos vera myrrha quis dubitet: quis enim Myrrham a bdellio diſcernat, neſcio. Sed & Ga lenus varijs adulterari id modis queritur, inueniri, in optima Myr rha opobalsamum, quod intra corpus aſſumptum mortiferi eſset.

Euphorbia
bium.

Myrrha.

J Opium gûmi eſt papaueris nigri, & facit ſubeth, & poſt occidit. Menſidènus [vt refert Serapio] dixit: C iuuamentum opij ſolum eſt in odore, ſaciens dormire. In alijs [inquit] modis vſus eius eſt malus & periculoſus valde; eſt enim frigidum in quarto ordine, aridum in primo. J Malabatrum ſiue folium quis noſtro ſæculo cognoſcit: ego toto vitæ meæ tempore vix vnićum videre folium potui. De illo libro primo caſtigationum dictum eſt. J Carere nos etiam Cacia lignea quis dubitet: Caſiam cû dico, aromaticam intelligo, quam officinę ligneã vocât: alia em cui? nûc cōis eſt ad aluû leniendã vſus, ſcio antiquis penit ſ incognitã. De caſia aromatica libro primo caſtigationum amplam ſecimus mentionem. J Lignum aloes, fine aga lathon ex India, & Arabia aſſertur: vix tamen crediderim syncærum

Opium.

Malabastrum.
Cacia lio
gnea.

Lignu a
loes.

Rheupoti
cum.

& recens afferri: de illo ſcripſimus libro primo caſtigationum noſtra rum. J Rheuponticum idem cum rheubarbaro eſt; in aurea tamen alexandrina ponitur & rheubarbarum, & rheuponticum, cum tamè idem ſunt: quod enim vulgus medicorum & officinæ omnes nunc

Nomina
Rheubarbari.

rheubarbarum vocant, & Pœni rauedſeni, hoc Celfus radicem ponó ticam, Dioscorides Rha, & iuxta quoſdam Rheon, ſecundum alios Rhian, Plinius Rhecoma, Galenus quemadmodum Dioscorides inſterdum Rheon, interdum Rhiam, aliquando Rheon ponticum apó pellat. Eo antiqui ad ventris purgationem non vtebantur, ſed antido tis miſcebant, & ad plæroſb vſus alios adhibebant: quos operæ pre cium non eſt hoc loco referre. J At quis non miretur ſimul, & ægre ſerat petroſelinum nos deſyderare: quod enim vulgo petroſelinum

Officina Pharmacopolarum. Fo. VIII.

vocamus, vel apium eſt, ab antiquis dictum hortulan ũ, vel quicquid
tand e ſit, conſtat eius ſemen nō id eſſe quod theriacæ, vel in aurea ales/
xandrina miſcendum iuſſerunt antiqui: præfertur enim reliquis, Gao/
leno teſte, Macedonic ũ, & macedonicis Extreaticum, in hoc alia ex-
cellens, quod amariffimum & acerrimum eſtit. T Calamum aro/
maticum puto hoc tempore penitus ignotum: quod enim vulgus eo/
nomine vocat, radix eſt, non calamus; nec[vt arbitror] calami illius/
radix: ſed, vt Manardus ſcribit, vel acorus eſt: vt etiā ſuſpicari Here/
molaus Barbarus quodam loco viſus eſt: vel alia quædam res nobis/
incognita. Manardus quoties Acoro ſibi opus erat, non vulgari illa/
radice, & iniucundi odoris, ſed vocato aromatico, calamo vti confue/
uit. Aurea igitur Alexandrina non vtaris, ſed Alexandro inuentori/
ſuo, ac mahumetenſibus, & Arabibus, ac Pœnis relinque.

Calamus
aromaticum

T Acetum ſquilliticum, ſine Scillaticum.

Ccipe laminas ſquillæ, inſunde in aceto a principio veo
ris vſco ad finem æſtatis in vafe vitreato bene clauſo, &
radijs ſolaribus exponatur, & vſui referuetur: ex eo ſit
cum melle oximel ſquillitic ũ in forma ſyrupi valés ad
plurimas ægritudines. T Scillan romani pariter Scilo
lam dicunt: acri ſeruido ſeperamento Scilla eſt. Toro
retur [inquit Dioſcorides] hæc ipſa etiam in operculato ſiſtili in fur
num conieſta. Sumitur ex ea abieſtis extimis cùſtis partibus, quod
maxime intimum eſt. Coquitur eadem conciſa etiam effuſa priore
aqua: nouac [uſuper] ſuſuſa vſco dum neq[] amaritudo, neq[] acrimonia
in aqua ſentiatur: ſiccatur in vmbra etiam in rotulas ſecta ſcilla tum
ſuniculo traieſta ſit: ne taleolæ inuicem ſe tangāt, per interualla ſuſo
penditur, vt imurq[] ſic ſecta & ſeruata ſcilla ad oleum, vinum, acetuq[]b
quæ a ſcilla ſcillitiqua nominātur. Co[]tra rimas pedum crudæ ſcillæ
intimæ ptes oleo inferueſactæ, aut cù ſeſina ſubactæ iponūtur; illinū
tur viperarū morſus decoſta in aceto ſcilla, daturq[]b his quibus vrinā
ciere voluerim? facit ad cutè ſubeuſtes aquas, ciborū i ſtomacho inco[\]tinciam, & ſtomacho innatantes cibos: prodeſt ſuffuſis ſelle, tormi
nibus, diutinis tuſtibus, ſuſpirioſis, ægre reijcientibus triu[] oboloru
pondere cù melle. Glutinoſa p alu[n] ducit: eli[x]a itidē pariter ſumpta
prodeſt: cauenda tamen, nec danda his quibus exulceratum intera[\]neum aliquod erit: inungūtur cremata vtiliter, perniões, & verrucæ.

Scillæ viæ
tus.

T Acetum roſatum, antho[]atum, ſambuci[n]um,
& paſſularum.

Flunt iſta per inſuſionem roſarum, florum anthos, & ſambuci ir
aceto acuto dimittendo in ſole diebus. xl. vel æſtate tota: nec de-
bent roſæ eſſe maturæ, aut completæ: debetq[]b extremi[]tas alba remo-
ueri; poteſt & paſſularum acetum fieri inſundendo paſſulas in aceto:

Officina Pharmacopolarum, Fo,IX.

mica:quare ab illa non blancha, sed potius atra tanquã a leone ruo
giente fugien dum est. Nostra autem choleram cum pituita purgat,
ac educit per secessum.

J De litera

Confeſtio de moscho dulcis.

A
Cipe croci, doronici Romani, zedoarij, ligni aloes, vel loo
co ei? Sandalorum rubeorum, macis, singulorum drachmas. ij.
margaritarum eleſtarum, ſetæ cultello inciſæ, carabe, coo
ralli albi & rubei, ocymi, ſingulorum drachmas. ij. & bee
albi & rubei, Spicæ nardi, garioſloruï, ſingulorum drach. I. zinzibes
ris, cubebæ, piperis longi, ſingulorum drachmā. j. & moschi ſcrupuæ
lum. j. cum dimidia parte ſcrupuli; confice cum melle crudo ad quaæ
druplum ponderis omnium. In conſeſtione de muſco Meſuæ poni
rur ſolium, ſiue malabatrum noſtris incognitum. Moſchus a Græcis
dictus est, qui noſtra ætate inter precioſſima odoramenta, nec meo
diocris in medicina virtutis: videntur odoramenti id genus vetereo
Græci omnes ignoraſſe. Græci autem muſcum qui in arboribus ceo
dro, populo alba, & quercu colligunt: laudatur maxime in utroque
qui odoratior & candidior est, damnatur contra nigreſcens. Moſch
& muſcus differunt: moſchus in folliculis animalium quorundam
clauditur; muſcus vero in arboribus cedro, et populo.

Moſchus
quid ſi.

J Conſeſtio hamech noua, et emendata.

A
Cipe myrobalanorum citrinorum vncias. iiiij. kebulorù indo
rum, rheubarbari, ſingulorum vncias. ij. &. Agarici vnciam. j.
polipodij quercini vnciam, j. &. abſynthij, ſene, ſingulorum yn
ciam. j. violarum vnciam, j. &. Epithimi vnciam. j. anifi, roſarum, ſino
gulorum drachmas. vj. ſucci ſumiterræ libram. j. prunorum nume-
ro. Ix. paſſularum mundatarum a granis vncias. vj. infunde omnia in
aqua caſei; et ponantur in yſe vitreo ſtrici orificij clauſo, et ibi di-
mittantur per quinč dies, deinde bulliant vnica bullitione; et coles
tur, & in ea diſſolue Caſie ſiſtulæ mundæ vncias, vj. Thamarindorù
vncias. y. Mannæ brianſonis vncias. iiiij. ſricentur manibus, & colens
tur, & proijce deſuper ſacchari lib. j. &. Coque vſco dum mellis ha
beat ſpiftitudinem: deinde pulueriſa iterù myrobalanorum citri-
norum, kebulorum indorum, ſene, ſingulorum vnciam. &. bellerico
runi, emblicorum, rheubarbari, ſingulorum drachmas. iiiij. ſe. anifi,
ſpicæ nardi, ſingulorum drachmas. ij. & fiat conſeſtio: in illa Meſuæ
ponitur ſcamonie vncia. j. &. square fugienda est, ſtomacho & ventri-
culo est maxime nociua.

Côfert ao
gritudino
bº de atra
bili, et hu
mori adu
sto, ſiue
manig, ve
ſigini, obli
noi, moro
pheæ, leo
præ, cæro
& ſimilib.

Loco thas
marindo
rum ponã
tur pruna
hyemalia

J Cerotum sandalinum.

B

Officina Pharmacolarum. Fo.X.

cum scrupulo vno, galangæ, calamenti, singulorum drach.j. cû fru-
pulo vno, ameos, leuiftici, singulorû drach.j. cum ſcrupulo vno, ma-
cropiperis drachmam, j. ſpice nardi, cardamomi, nucis muſcatæ ſingu-
lorum drachmam. j. confice cum melle quantum ſatis eſt: valet ad pe-
ſtoris, & ventriculi frigiditatem, & caluariæ, & alui vêtoſitates: quar-
tanis ſebribus confert, concoſtionem procurat, valet tuſſientibus ex-
cauſa ſrigida. Ciminum calidum eſt & aridum in tertio ordine: ſunt
qui in ſecundo dicant: vrinam citat, ſlatus diſtrahit præſertim ſtoma
chi, potum pallorem adducit: ideo Perſius, pallêtis grana cumini; &
Horatius. biberent exangue cuminum, inquit, cum vino potum ad-
uerſum venena remedium eſt, aduerſumque virulentos morſus.
Cumini p
prietas.
Perſius.
Horatius,

J Diambra.

Ccipe cinnamomi eleſti, doronici, garioſiloruï, macis,
nucismuſcatæ, galangæ, ſingulorum drachmas. iij. Spi-
ceæ nardi, cardamomi maioris & minoris, ſingulorum
drachmā. j. zinziberis albi drachmam vnã cû dimidia,
ſandali citrini, ligni aloes, vel loco ei us ſandali rubei,
piperis longi, ſingulorum drachmas. ij. Ambræ dra-
chmam vnam cum dimidia, moſchi drachmam dimidiam: confice
cum ſyrupo roſato, & aqua roſarum: valet diambra ad cerebri cono-
fortationem, confortat cordis vires, & ſtomachum, ac omnia mēbra
aïalia, & ſpūalia, & vtentem eo letificat, mēbra nutritiua calefacit: ſe-
nibus & debilibus conuenit: & frigidis natura mulierib, ac matricu-
ægritudinibus. Ambra quid ſit a nſtris Pharmacopolis ac medicis
omnibus ignoratur: conſtat tamen non eſſe venenum, ſiue ſit ſperma
ceti, ſiue ſungus marin, aut ſpuma maris: nō enim eſt exuitialis pero-
mutatio: conſfortat enim ſpiritus vitales, ac animales ſua aromati-
citate.

Quid am
bra.

J Diamargariton calidum.

Ccipe cinnamomi eleſti, garioſilorum, ſpicæ nardi galagæ
ligni aloes, vel loco eius ſandali rubei, liquiriciæ, trocifeo
rum diarodon, troeſcorum diaui, ſingulorum drachmā. j.
cum dimidia nucismuſcatæ, macis, aliptæ muſcatæ, zedoare
riæ, rheubarbari, ſtoracis calamitæ, ſingulorum drachmam. j. marga
ritarum ſplendidarum, zinziberis, offis, ſiue cartilaginis de corde cer-
ui, rafuræ eboris, ſinguloruï drachmam. j. moſchi, ambræ, cardamo-
mi, leuiftici, ſeminis basiſiconis, ſingulorum ſcrupulum. j. mellis ro
ſati quod ſufficit. In hoc electuario prætermiſi camphorā, quia perio
culoſa, & blatam byzantiã propter eius incertitudinē: omnia enim
in medicinis certa eſſe debent. Nobilitas enim ſubieſti [inquit Cous
Hippocrates] facit nos in expimentis eſſe timidos. In mari indico
potiſimum naſcitur genus Concharum [vt ſcribunt Solinus, &
Amianus] quod margaritas, vnioneſque concipit pro qualitate roris,

B ij

Officina Pharmacopolarum.

quem fitientes certo anni tempore hiatu quodam hauriunt: si purus
influxit, candicant: si turbidus, subnigricant, aut pallescunt: hoc deo
nicb creditur, matutini aeris femine clarioreb, ve spertini obscurio
res vberiore haustu fieri maiores. Si tonuerit, comprimitur conchę,
vitiacb contrahentes abortiua faciunt: quæ paruula, aut inania phy-
seniata dixere: producuntur & margaritæ facie vna rotundæ, altera
planæ, ob id tympania a tympani forma nuncupatæ: & proceriores
quas fastigiata longitudine Elenchos vocitant, alabastrorum figura
in pleniorem orbem definentes: hos digitis suspendere [inquit Pliò
Margari-
nius] & binos ternoſch auribus ſe minarù gloria eſt. Naſcuntur mar
tæ i lotha
garitæ & in Taprobane influla, in perſico ſinu maris rubri circa Ara
ringia na
biam: in littore etiam Britannico, veluti Iulius Cæsar ex inſcriptiōe
cuntur.
testatus eſt subdita Thoraci, quem ex britānicis margaritis Veneri
genitrici dicatum in templo eius poſuit. Sunt & in Lotharingia [vt
ego vidi] fontes in valle Voſaga inter res memorabiles non obmittè
di, gemmarum & margaritarum adeo feraces, vt ſere maior Germa-
niæ pars ſolis his margaritis vtatur: quæ a quibusuis vel exteris ar
tis lapidariæ peritiis non ſolum comprobantur, verum & Arabicis
& Britannicis margaritis [nec perperam] præferuntur. Sunt marga
ritæ frigidæ & aridæ ordine ſecundo: conferunt obscuritati viſus, &
albedini oculi: retinent menses, abſtergunt dentes, deſiccant humo-
ditates, conferunt cardiacæ, & tremori cordis: clariſcant ſanguinem
cordis: & [vt ſcribit Isaac] temperatæ ſunt in caliditate, frigiditate,
ſiccitate, & humiditate. Razes tamen illas frigidas & aridas in ſecun
do [vt diximus] ordine ponit cum subtilitate pauca.

Diamargariton frigidum.

Ccipe ſeminum frigidorum maiorum, omnium mundatorum,
ſeminis portulacæ, ſeminis papaueris albi, ſandali albi, ligni
aloes, vel loco eius ſandali rubei, zinziberis, roſarum rubea
rum, florum nenupharis, florum boraginis, myrtilorum, ſin
gulorù drachmà. j. corali albi, & rubei ſingulorù drachmà dimidià,
margaritarum eleſtarum drach. iiij. miſce ſimul: valet cardiacis, trifi
bus, & ad omnem cordis debilitatem, & ſtomachi faſtidium: calidù
vero valet aſthmaticis, diſpnoicis opitulaſ, & phthisicos, ac qui ex lo
ga ægritudine ſunt extenuati, reſcicit.

Diarrodon abbatis.

Ccipe ſandali albi & rubei, ſingulorum drachmas. ij. cù di
midia, dragaganti, gummi arabici, Spodij ex dente elephan
tis, ſingulorù ſcrupulos. ij. maſthicis, ſpicæ nardi, cardamo
mi, ſucci liquiritiæ, croci, garioſilorum, galliæ muſcatæ, anio
ſi, maratri, cinnamomi, rheubarbari eleſti, ſeminis basiſiconis, berbe
ſis, ſeminis ſcariolæ, ſeminis portulacæ, ſeminis papaueris albi, quaſ

Officina Pharmacopolarum. Fo.XI.

tuer ſeminum frigidorum maiorum, mūdatorum, ſingulorum ſcrupulum. j. margaritarum, oſſis de corde cerui, ſingulorum ſcrupulum dimidium, ſacchari candi, roſarum robearum, ſingulorum vnciam. j. cum dimidia, moſchi grana. iiij. & confice cum iulep roſato, quantiſatis eſt. Dicitur a roſis dyarodō que ibi intrāt. Rosa frigida & arida, confirmat ſtomachum, & iecur: & confert apoſtematibus ſanguineis in eorum principio: ſucc⁹ eius [vt vult Razes] laxat plurimum: ſica autem non eſt laxatiua, ſed arida magis. Diarodon valet iſtericis, epaticis, phtſiſicis, heſticis, cardiacis, & conualeſcentibus ex chroni cis, ac etiam acutis ægritudinibus. In hac enim conſectione remoſum eſt aſarum: eſt enim [vt] ſcribit Dioſcorides] ex rebus facientib[9] vomitum, & educentibus per ventrem, calidum & aridum in tertio ordine: remouetur & camphora, quæ frigida & arida eſt in tertio or dine: faciens vigilias, quæ ſepius adulteratur, & raro inuenitur natu talis, & vera.

Dioſcori des deafa ro & cam phora.

### J Diacalamentum.

Aoccipe calamenti, pulegij, hyſſopi, melanopiperis, ſizeleos, pentoſelini, ſingulorum drachmas. iiij. cum dimidia, leuiftici drachmam. j. cum dimidia, apij ſcrupulum. j. ameos, thimi, aneoti, aniſi, cinnamomi, zinziberis, ſingulorum drachmam dimidiã, mel lis quod ſufficit. Diacalamétum valet ad omne vitium pectoris ex frigida cauſa, & præcipue qui in ſenili ſunt ætate; valet & tuſſientibus ex frigida cauſa, & quartanarijs, ſi vtātur poſt cibum. J Calamentuſi ſue calaminthem Romani nepetam dicunt, vt ſcribit Dioſcorides, in hoc plantæ genere montana quædam eſt: habet q[ui] ocymi ſolia, colo re ſubalbido, maiores minoreſq[ui] ramulos angulosos, & purpureum florem, quædam pulegio ſimilis, maior tantum; vnde & agreſte puſegium aliqui eam dixerunt, propterea q[ui] odore illi ſimilis eſt: hanc romani nepetam dicuſt. Eſt poſtremo & quædam agreſt i mentem ſimilis, obloſgiſoribus tamen folijs, caulibus, ramuliſq[ui] antedictis omnisbus maior, ſed minus efficax, & ignauior, omnium ſolia ſeruido ſapore, acri gustu ſunt, habent q[ui] inutilem radicem. naſcitur. Nepeta cā peſtrib[9], alperis, & aquoſis locis: ſuccurrit pota aut eſpaſtri modo im poſita ſerpentum morſibus, vrinam pellit potum eius decoſtum. Opi tulatur ruptis, conuſſis, in ſpiritus difficultate non niſi reſta ceruioſe ſpirantibus, torminibus, bilis proſluuio, quam choleram dicunt: & in ſebrium acceſſione cum tremore algoribus contra lætalia vene na præpota cum vino vtilis eſt: reſtituit ſuffuſos felle, ventris lūbri cos, & aſcarides cū ſale & melle pota necat; necat itide elixa crudaq[ui] trita, prodeſt in cibo elephantijs, laſtis ſuppoſito ſero: ſoſtus in vtero necat. Auicenna calamentum cum origano confundit.

Calamen tum. Dioſcori des.

Nepeta quid ſit.

J Diatriton pipereon emendatum.

B iiij

Officina Pharmacopolarami.

A Ceipe trium piperum singulorum drachmas.vj.zinziberis, arid
fi, singulorum drach.ij. spice,ameos, cinnamomi, singulorum
drachmam.j. cum dimidia,eminis apij, sizeleos, enulæ siccæ,
singulorum drachmam.j. confice cum melle dispumato. Diatritō pi
pereon caletacit stomachum, & eius dolorem remouet ex humidita
te pituitosa cruda, vale contra acidos rugetus, & digestionem procuo
rat. J Piper arbuiculæ producunt iuniperis nostris limiles, quarum
siliquæ in quib? grana sunt, priusqua dehiscant decerpie, tostegb soli
bus faciunt piper quod vocatur longum: dehiscentes autem per mas
turitatem oftendunt candidum piper, quod deinde sole torrefactum
colore, rugisb mutatur: de his Galenus, Paulus, & Dioseorides me-
minerit: frequens nafticitur in India: & cum calidiffimum fit, in cibis
magis hyeme, æstate probatur. Sed hoc mirum quod legimus: pi
per & finapi integra si deuores, ventrem non excalefacere: si trita, ex
calefacere. Est piper calidum & aridû in tertio ordine: ficcat crassos
& glutinosos humores, distrahitb flatus, offendit renes: nonnulli
ipfum in quarto ordine ponunt caletacientium, & arefacientium.

Piper.

J Diairis ſimplex.

A Ceipe iris florentine vnciam.j. facchari candi pulueriſati, Dia
gragāti frigidi abſcb camphora, ſingulorù drachmas.ij. miſce;
hiat puluis; & cum melle fiat electuarium, hi vis.

J Diairis Salomonis.

A Ceipe iris florentine vnciam.j. pulegij, hyſtopi, liquiriciæ, ſin
gulorum drachmas.vj. Dragaganti, Amigdalarum dulcium,
pinearum recētium, Cinnamomi, zinziberis, piperis, ſingulo-
rum drachmas.ij. caricarum, carnium, daſtylorum, vuarum paſſa-
rum enucleatarum, ſingulorù drachmas.ij. cum dimidia, ſtoracis ru
beæ, drachmas.ij. cum dimidia, mellis quantum fit fatis, ſumatur ſe
ro cumvino calido. Diatris prodeft dispnoicis, tuſſentibus vocē per
ditam restaurat, ſi fuerit ex frigiditate. Irin ſunt qui lilyrida, qui vra
niam appellent, Ægyptij Nar, romani radicem maricam, gladiolum
& confecraticem dicunt, a cæleftis arcus ſimilitudine, qui Iris a Græ
cis dicitur: planta hec etiam Iris dicta eſt: probatiffima iris illirica, &
macedonica eſt: Latini nostri florentinam laudant, cum careant illiri
da & macedonica: natura viſcb omnibus[ vt Dioſcorides ſcribit Jeſt
calefacere, extenuarecb, tuſſi vtiles ſunt: humores no facile excreabi
les extenuant: purgant crassa, & bilioſa pondere drachmarum ſeptē
cum mulſa aqua potæ, ſomnù conciliant, lachrymas cieſt, & tormi
nibus medentur: cum aceto eæde cōtra venenatorù morſus vtiliter bi
buntur: profunt lien ofis: profunt connulſis, & in accessionibus ſe
brium, perſtrictionibus, & cum tremore algoribus: vtiles & contra ſe
minis incontinentiam, Dueunt menſes cum vino potæ; ſouentur fora.

Irin.

Dioſcori
des.

Officina Pharmacolarum,

Fo.XII.

minæ calido iridû decocto vtiliter muliebres locos molliente, & ape
riente. Clyst ere idem cōtra coxendicis dolorem infunditur: fistulas
& sinus carne Irides explēt, quinetiam collyrij modo ex melle appo
fitæ fœtus ex vtero conuellunt, strumas, vetereſcъ duricies molliut
elixæ & illitæ: in farinam tuſæ, vlcera explent; & cum melle purgāt,
carnibus nuda offa operiunt: contra dolores capitis ex aceto & roſa
ceo mûguntur, lentigines & asperam diſcoloremъ ſeu a sole cute
emendant cum veratro albo; duploq melle illitæ: miscentur præter
hæc peſtulis, malagmatis, & acopis, habentq in vnuerſum multipli
ces vſus.

J Diagragantum frigidum.

A Ceipe dragagāti albi vncias.ij.gſimi arabici vnciā.j. & drach.ij.
amidi vnciam dimidiam, liquiriciæ drachmas.ij penidiarum vnæ
cias.iiij. quatuor ſeminum frigidorum maiorum mundatorum ſingu
lorum drachmas.ij. Syrupi violati, aut Iulepviolati quod ſufficit. Re
mota eſt Caphora, quia naturę inimica, & adulterata omnis. J Drao
gragâtum omne vitiuі pectoris, & pulmonis quod ex caliditate fit,
& ſiccitate & maxime phthisiſis, hecticis, pleuretieis, peripneumoni
cis; valet & ad omnem tuſſim quæ ex caliditate & ſiccitate fit, & ad
linguæ & gutturis asperitatem. Eſt frigidum dragagantum: & in eo
eſt humiditas: & confert tuſſi, & vlceribus oculi, reprimens acuita
tem aliarum medicinarum; valet asperitatibus linguæ & gutturis, la
xat ventrem.

Dragagan
ti proprie
tas.

J Diamoron.

A Ceipe ſucci mororum Cefli libram dimidiam, ſucci mororù baffi
lib. vnam, mellis librâ dimidiam, ſapæ vncias.iiij. confi ce ſuccum
cum melle & ſapa in vſa æneo, vel ſtannato ad prunas leues ad per-
ſeetam decoſtionem bullire facias; cola & referua in vſa ſtânato; va
let ad omnem palatię grudinem, & gutturis cadentem vuam ſuble
uat, & humorofam deliccat. J Mora in arborib? & in rubis nafcûtur,
poſt prandium ſumpta per æſtatem ſanitati cōſerre exiſtimauit Caſi?
Horatius in ſermonib?, dum inquit, Ille ſalubres æſtates peragat, qui
nigris prandia moris finiet, ante grauem quę legerit arbore ſolē. Mo
tro ſuccus in carne vinoſus, trini colores, candidus, mox rubeus, matu-
tro niger, in nouiſtimis floret; inter prima matureſcit, & tranſuolat.
In caliditate ſunt mora temperata; corum virtus mollit vētrem; citiſſi
me in ventriculo corrumpuntur, præcipue quicquid dicat Horatius,
ſipoft alios cibos aſſumantur; nafcuntur & in rubis multum differē,
te callo, quæ moratha nominantur ab Hippocrate. Cræci moruі inſe
runt caſtaneæ, phago, piris filueſtribus, vlmo, populo quæ fit alba;
vnde candida nafcuntur mora.

J Diapapauer,

B IIij

Officina Pharmacopolarum.

Prodeft diapapauer hecithi ticiæ, singulorū drachmas. x. amidi drachmas. iiij. ſeminis portulae, & conſæ, laſtucæ, ſeminis citoniorum, ſingulorum drachmas. iiiij. ciri dimidiates, dia, croci drachmam. j. penidiarum albarum vncias. iiiij. ſyrupi de paſmiu vigintibus.

Papaueris atri virtus ac violenzia.

Quidopiū

A Ceipe papaueris albi drachmas. xxv. amigdalarū dulcium excorricatarum, granorum pini, gummi arabici, dragaganti, ſucci liquiuer hecithi ticiæ, singulorū drachmas. x. amidi drachmas. iiiij. ſeminis portulae, & conſæ, laſtucæ, ſeminis citoniorum, ſingulorum drachmas. iiiij. ciri dimidiates, dia, croci drachmam. j. penidiarum albarum vncias. iiiij. ſyrupi de paſmiu vigintibus. Et fit ſyrupus ex capitibus papaueris, & ſemine laſtucæ. Papauer frigidū eſt & aridum: melius atro albū eſt, ſomnū citat, difficile concoctu, exiguì nutrimēti, cum melle ſumptum bile auget, thoraca iuuat, asperam arteriam, tuſſes & ventrem fitit: nam ut quidā citat, caput offendit, & saturatim ſumptū capitis moleſtiā giu[nit. Atrū papauer frigus, magiſc. ſomnū allicit: vt ſquis vſus nimis fuerit, profundissimo ſomno ſepelietur. Tradūt non ignobiles medi ci cum laſte muliebri & croco impactu podagricos leutare. Eius ſue cус letalis eſt: atri, nāc. papaueris ſuccus eſt, qui opium nominatur.

Diaprunum, Diaſenicon, Diachartamū, Diamargaritū frigidum. Diaſaſiam fitulam libro ſecuſdo caſtigationum ample declara uimus: quare lectorem monemus, vt librum illum perlegat, ſi per ocium licet.

E

J Electuarium resumptuum, ſiue ad restaurandam humiditatem.

A Ceipe roſarum, liquiriciæ, zuccare, ſingulorū drachmas. viij. gummi arabici, dragagati, ſingulorum drachmas. ij. cum dimidia, ſant dali albi & rubei ſingulorum drachmam. j. cum dimidia, papaueris albi, ſucci liquiritiæ, amidi, ſeminis portulacæ, ſeminis laſtucæ, ſeminis ſcariolæ, ſingulorum drachmas. iiij. Garioſlorum, Spodij ex deo te elephantis, ſingulorum drachmā. j. cinnamomi drachmam. j. cum dimidia, zinziberis, ſtoracis, calamitæ, ſingulorū drachmas. ij. Croci grana. v. penidiarum vnciam dimidiam, ſeminis citruli, melonu, Cucumeris, Cucurbitæ, ſingulorum drachmas. iiij. ſeminis citonioru drachmam. j. amigdalarum, pinearum, berberis, ſingulorum drach. ij. ſeminis maluæ, ſeminis coti, violarum, ſebeſten, nenuſaris, ſingulorum drachmas. ij. confice cum ſyrupo violato.

Electuarium de ſucco roſarum poſuimus libro. ij. caſtigationum noſtarum abſc. diagredio, & tu lege.

J Electuarium confortatiuum ſtomaſhi.

A Ceipe granorum niyrti tritorum drachmas. xij. roſarum, Spodij ex deo elephantis, ſumach, trium piperum, Sandali citrini, baulaſtiæ, gummi affi, ſingulorum drachmam. j. cum dimidia, granorum granatorum affatorum drachmas. vij. coriandri inſuſi in aceo to & affati vnciam dimidiam, ſeminis acetofæ, ſeminis plantagiæ.

Officina Pharmacopolarum. Fo.XIII.

nibus, feminis rofarum, singulorum drachmas. ij. fiat omnium tritura-
tio, & fricentur cum succo agrestæ, vel myrti, & aceto, & siccentur.
Deinde inuolue in aqua acetosa: hoc electuarium cōfortat stomachu
& viscera, & abſcindit flūxuuniventris: & confert illi cuius venter ſol-
uitur ſuperflue ab operatione pharmaci.

J. Emplastræ.

Dum emplastris nihil dicemus: hec enim mortem non portendunt.
Dum si emplastræ plurimum in medicinæ vſa profínt, & aliquā
do permutetur a junioribus medicis & pharmacopolis, non tae
men est hæc permutatio exitialis.

F

Filonium mai? Nicolai, & filonium perſicum, & philoātropos;
& filonium Meſuæ, & filij zachariæ tanquâ filios dæmonum
aut laruarum, vel Faunorum relinquimus. In philoantropos
ingrediuntur Azarum vomitiuū, Euphorbium aduſtuum, Ca
ſialignea nobis incognita, Carpobalsamum Gallis & Italis incogni
tum. In filonio maiori ingrediuntur Iuſquiamus venenofus ac ſtu-
peſactiuus, inducens ſomnum perpetuum, Opium in quo numeran-
tur a Nicandro in eius potu præter perſtrictiœs a Dioſcoride ſcriptas
ſoporem, languorē, & pruriginem, & in toto corpore opij odorem:
notæ aliaæ plures, pallida facies, labrorum igneus color, exigua & fri
gida respiratio: liuescentes vngues, diſtortæ nares, & concaui oculi:
addidit illud etiam odorem quem Dioſcorides ait toto corpore ſed,
di vna cù ſudore veluti ex labore euaporari. In filonio filij zachariæ
etiam ingrediuntur opium, euphorbium, & iuſquiamus. In filonio
alio etiam opium, euphorbiu,& iuſquiamu intrant. In filonio perſi-
co parſ ordine ingrediuntur illa ſomnifera, narcotica, naturam corruo
pentia. Potum enim papaueris liquorē qui opium est cù perſtrictiœ,
prurigineb adeo valida ſopor ſequitur, vt ſæpenumero inualesſcente
veneno tanta fiat prurigo, vt qui id hauserit, vt Dioſcorides inquit,
ta vexatione excitetur, redditur. [vt dictum est] præterea toto cor-
pore opij odor.

G

J. Gariofilatum.

A
Ccipe garioſilorū, cinnamomi, žinžiberis, liquiſitiæ, roſarū,
ſingulorū drachmas. ij. cum dimidia, ligni aloes, vel loco eius
ſandali rubei, galangæ, candi, nardi, žedoariæ, violarum, ſingu-
lorum drachmam. j. & ſcrupulū. j. rheubarbari, macis, croci, aliptæ,
eiperi, cardamomi, basiſiconis, leuſtici, eboris, ſingulorū drachmā
dimidiam, mellis roſati quantum fat est, valet propne acide eructan
tibus, diſestionem procurat, pororum obſtructionem, & ſpiritualiū
meatuī aperit. Est in India piperis granis ſimile, quod vocatur Ga-
tioſilon, grandius faciliuſb. Tradunt in luco indico id gigni, aduehe
batur odoris gratia, nunc cibi, vt piper, Septentriōis maxime popu-
lis, Paulus Aſgineta Caryophilon no gariophilon vocādum exiſtio-

Azarum.

Cæſia.

Carpobal

ſamum.

Iuſquiāmus.

Opij hocu
menta ex
nicādro &
dioſcori
de.

Dioſcori &
des.

Garioſilō

Officina Pharmacopolarum.

mauit, quasi nucifoliuſtetiam ſi hanc [inquit] nō habet natuſam: quæ
nomine prætenditur: ſed flores arboris cuiuſdam indicæ ſeſtu cacei
ſunt, & nigri, longitudine pollicari, acres, odorati, ſubamari; ſignum
eius xylocariophion appellant ab eius odore: violarum genus alti-
liuſ caryophilon vulgo dicit, vbiq[uo] modo naſcens. Conferunt Garyo
phili ſtomacho & iecori: confortant cor, ſtringunt ventrem, digerut
cibum, calidi ſunt & aridi, ſtomachum quoq[uo] atq[uo] cor robusta faciut,

¶ Gallia muſcata quæ intrat in medicinis re-
gum preciōſſimis.

Accipe maſthicis vncias. ij. gummi vnciam. j. hæ au-
tem bene terantur ſubtiliſſime: & trocifci inde ſiant
cum aqua roſarum, & ſiccentur ad vmbram: & poſt
eorum deſiccationem ſubtiliſſime teratur, & miſceā
tur cum vncijs. iiij. olei ſambucini bulliti & colati ad
medietatem: deinde miſce cum ſpeciebus iſtis tritis.
Accipe cinnamomi, garyophilorū, nucis muſcatę, ſin
gulorum vnciam dimidiam: ex omnibus iſtis commixtis ſiant troci
ſci in medio concaui, & cum ſigillo ſigillati ad pondus drachmę cum
dimidia: & poſtea inungantur cum aqua roſarum cum moſcho. In
hac confectione remota eſt camphora, vt adultera, & naturę inimica,
ac ſolis alchimiftis cognita.

I

Gia Græca Nicolai non eſt in vſu: in ea ingrediutur
hyoſciamus ſomnifer, Opium n arcoticum, ac perni
cioſum, coſtum incognitum, Myrrha noſtris igno-
ta, & cum bdellio confuſa, opobaſamum raro inuen
tum, Therebentina apud Gallos raro reperta, Mana
dragora ſoporosą, ſomnifera. Nihil [ vt inquit Dio-
ſcorides ]a morbo qui lethargus dicitur, differēs: po
nitur & euphorbiuſ adultuum. T In Iuſtino ingrediuntur malabatū
nunquam Gallis cognitum, Caſia lignea noſtris incognita. T In idro
copio ponuntur Myrrha adulterata, Opium n arcoticum, ac ſomnife
rum, Mandragora ſoporosą, lethargica, hyoſciamus pariter ſoporo
ſus ac ſomnifer.

¶ Julep roſatum.

Accipe aquæ inſuſiōis roſarum libras. v. ſacchari ſi. iiiij. coque
cum facilitate, vel ſic. Accipe aquæ roſarum libras. iiij. ſacchari
libras. ij. ſiat vt ſupra.

¶ Julep de ſucco roſarum.

Accipe ſucci violarum libras. iiij. ſacchari libras. ij. ſiat vt ſupra:
Violarum folia aquoſam, & ſubſrigidam obtinēt potestatem:
& virtus earum prima inſrigi dat parum: & ſecunda lenificat,
& tertia quæ ſedat apoſtemata calida, quando ponuntur ſola, aut cum

Violarum
virtue,

farina ordei, & conferunt inflammationi quæ fit in ore ventriculi, & in oculis; sunt enim frigidæ violæ, ac somniferæ, quæ capitis dolorè a calore factum sedant, ut Razes scribit.

L

J Looth de pino,

Ccipe granorum pini drachmas. XXX. amigdalatù dul cium, auellanarum affatarum, dragaganti, gummi ara bici, liquiriciæ, & fucci eius, amidi, capilli veneris, radicis lilij cæleſtis, ſingulorum vnciam dimidiam, caramum daſtylorum drachmas. XXXV. amigdalarum ama rarum drachnias. IIJ. Mellis paſſutati, ſacchari, butyri recentis, ſingulorum vnciam dimidiam, mellis eleſti quâtum fat eſt. Looth de pino confert ad tuſſim antiquam, & ad Asthma, & ſputi viſcoſitatem, & conſtrictione anhelit? J Differt a pinu picea, φ pinnu guior ac ten vior folio eſt, quodq minus alta, minuſq reſta quâ pin? aſſurgit. Pinus vſtis radicibus non repullulat, picea repullulat: pinafter milil alind eſt, quâ pinus ſylueſtris, mira altitudine & a medio ramoſa, ſicut pinus in vertice, copioſiorem dat hæc refinam. Ex Græcis auctoribus conſtat in Europa ſex haberi genera cognatarum arborum, quæ refinam ferant, pinum, pinaſtrum, piceam, abietem, lari cem, tedam: addi poterſt & ſeptimum piceafter in Hifpania. Nucleus pini habet quid amaritudinis, & acrediſnis: & propter ea quidem emopicis, & alijs quicunq indigent eo quæ ſecundum pulmonem ex the race faciliter extuſſire, & expurgare idoneus eſt: eſibilis vero fructus eius, difficilis eſt concoſtionis, ad leniendum aſperitates tamen idoheus, maxime ſi in aqua prius fuerit inſuſus,

Picea a pinnu differt.

nu differt.

J Looth de ſquilla.

Ccipe fucci ſquille, mellis diſpumati, ſingulorum cœuenieates partes: coqueſque quo in formã looth redeat. Scilla ſiue [ut Varro appellat] ſqilla, Hippocrates vero ſcella radix ſit bulbus, an cyma, ſiue fruct?, a Theophrasto dubitat: quoniam ſunt qui radicem in ea geminam demonſtrent, vt cunq tenera vſu eſt non omnis, ſed eius quæ ab vſu epimenidia ſcilla dicitur, anoguſtiore folio ac leuiore, quâ reliqua eius genera: quibus omnino la ta ea ſunt. J Scillarù in medicina ſpecies duæ, alba, quæ masculus, ni gra, que ſo mina. Eſt & pâcration quâ & Scillam puſſillam vocamus folijs lilij albi craſſioribus aſpicitur. De ſcilla in'aceto ſquilitico amoplus dictum a nobis eſt. Looth de ſquilla medicam en eſt magni iuotuamenti eis quibus materia groſſa, & viſcoſa, & difficilis maturatio[n]nis exhuberat in membris anhelitus, reddens eam facilem ad expel[]lendum; & confert difficultati anhelitus, & dolori pectoris, & la[]terum, & ſcille ſpœs duæ.

J Looth ſanum & expertum.

Officina Pharmacopolarum.

Ccipe cinnamomi, hyssopi siccæ, succi liquiriciæ, singu-
lorum vnciam dimidiam, Iutubarum, Sebesten, singu-
lorum. xxx. nutniero, passularum enucleatarum, ficuū-
siccarum, daëtylorum pinguiū, singulorum vncias. ij.
senugræci drachmas. v. Capillorum veneris, quantum
manus capi potest, anifi, feniculi, yreos, calamenti, fin
gulorum drachmas. iiiij. feminis lini drachmas. v. hec omnia coquæ-
tur in libris. iiiij. aquæ vſco[rum ad consump-]tionem mediæ partis, & pone
ſuper ea per diarum libras. ij. Coquevſco[rum ad mellis] spiſſitudinem: dein
de proiſce de ſuper pinearum mundatarum, amigdalarū, liquiriciæ,
dragaganti, gummi arabici, amidi, singulorum drachmas. iii. yreos
drachmas. ij. Malaxentur omnia, & agitentur vſco[rum dum medicamen
maturetur, & fiat album. Conſert ad tuſsim, & ad raucedinem vocis
que est propter frigiditatem, & pituitam groſſam, quæ continetur in
pectore & pulmone.

J Looth de caulibus, ſiue de braſſica.

Braſſica,

A
Ccipe succi caulium, ſiue braſſicæ rub.lib. j. croci drachmas.ij.
sacchari, mellis, singulorum libræ dimidiam: miſce vt decet: &
fiat Looth. Braſſicæ Cato tria facit genera, vnam extêſis folijs,
caule magno: alteram crispo folio, quam apianam vocat, & ſelinada.

Tertiam minutis caulibus lenem & tenellam, ſed & caules a noſtris
nuncupatur: vnde cauliculos, ſiue coliculos deducimus. Braſſicæ ci-
bo ſenſus purgantur. Eraſiſtrati diatriba tenuit nihil ſalubrius, nihil
vtilius eſſe ſtomacho, & neruis braſſica: ideoq[ur]alitycis, & tremu
lis, & hemoptoicis eam dari iuſſit, bonam facit aluī ſubcru dæ braſſi

Dioſcori
des.

ce cub[rum] vt Dioſcorides ſcribit] Siſtit cōtra pcoeta: multoq[ur] magisbis: maior est per æſtatem braſſicæ acrimonia, ſtomachoq[ur], & ſi Eraſiſtra tus contrarium ſcribat. Omnes ex græcorum decretis braſſicæ aluum ſoluſt, ſed eſſicacior ad omnia ſylueltris, quam ſatiua: ideoq[ur] non ſi
ne noxa in corp[um] admittitur: marina autem ſalſuginis alieui?, & ama
ſtudinis particeps aluum violètiffime expurgat. Eſt autem] braſſica
pauci nutrimenti, crapulam ſoluit, ebrietatē retardat [ vt reſert Ari

Virt[ue] braſſicæ.
Galenus.
Cato.

tate, ſtoteles] nam exſiccat vapores[vt Galen? atteſtatur]. Si quis parum audiat [inquit Cato in re ruſtica] terat cum vino braſſicam, ſuccumq[ur] expressum tepidum in aurem inſtillet, cito intelliget ſe plus audire. Aliqui tradunt populum romanuī ſexcentis ſere annis medicina braſſicæ vſum; nōdum enim ad vrbem conuenerant medici, qui pigmen ta ſecum attuliffent; ſed ea tempeſtate militares viri glorioſas cicatri ces gratuito olere curabant.

J Looth de pulmone vulpis.

A Ccipe pulmonis vulpis ſicci, succi liquiriciæ, Capillorum vene ris, ſe. feniculi, singulorum vnciam dimidiam; cōſice cum faco

Officina Pharmacopolarum. Fo.XV.

eharo decoſto in aqua quatuor fat eſt. Vulpes [vt ſcribit Aristoteles] De vulpe animal eſt ingenioſum, & malarum operationum: habet virgam ex & natura oſſe, coit ad terram proieſta. Et [vt ſcribit Constātinus] vulpes in fae eius. me præ anguſtia latratus canum imitari dicitur, hoc eſt, cum eſurit, nec inuenit quod manducet, fingit ſe mortuam, & refupina flatum attrahit lingua protraſta: tunc aues incaute descendentes quafi ad ca dauer aperto ore rapit, deuorat: pulmo eius aridus cōſert althmati cis, diſpnoicis, ac anhelofis, pulmonem: confortat,

M

Mithridatum.

IN ſcrinijs Mithridatis maximi Pōti & Perſarū regis deuiciti Cn. Pompeius maximus inuenit manu illius ſcriptā in peculiari cōmētario compositionem antidoti, e duabus nucibus ſiccis, totidē ſicis, & rutæ folijs viginti ſimul tritis, addito ſalis grano, quam qui ierunus ſumpſerit, nullum venenum ei illo die nociturum; inde enim factum eſt [vt reliqua nunc taceā] quod generoſa illa antidoſtus a Mitridate rege compoſita, a quodam iuniore medico, nō ab illo perſarum, ac ponti rege eius ſibi nomen vſurpare cupiente, vt credere ſibi viſus eſt Auicenna, ac cæteri Arabum magiſtri: illa enim antidoſtus Mithridatis regis ex quatuor duntaxat rebus [vt dictum eſt] cōpoſita: illa vero iuniorum ac arabum compoſitio ex centum & octo & amplius conſtruſta eſt simplicibus medicamētis: nos impre ſentia rum hoc ſolum demōſtrem? c'nira ætate regis Mithridatis nō habebat u iuniorib? medicis certa cognitio; antidot? Mithridatis regis qua tuor ſolum simplicia continet; illa vero recentium medicorum cōpoſitio centum & octo & paulo ampliſs, in qua multa continentur que noſtris ſunt incognita, nec inueniri a noſtris pharmacopolis poſſunt, quæ noſtro hoc æuo neq a Græcis, neq a Latinis, nedū a Barbaris cognoſcuntur, quemadmodum ſunt Myrrha, xilobalſamus, terebenthina, caſia lignea, Opobalſamum, Carpobalſamum, bdelliú, petroſelinum, Acaſia, Terra lēnia, Amomú, malabathrum: de quibam ſimple diſſeruimus libro primo caſtigationum noſtarum. Mithridates ponti & Armeniæ rex homo erat ſuperſtitioſſimus, annos na tus, lxxxv. habens ſecum ſemper philoſophos, omnium artium perſtiffimos: qui cum a filio Pharnace obſeſus eſſet, vbi filiū inexoraſbilem vidit, moriturus exclamaſſe fertur. Quoniam Pharnaces [in quit] me mori iubet, yos ſi eſtis: Dij patrij precor, vt quando? & ipſe hanc vocem a liberis ſuis audiat. Statim: cōſcendens ad uxores, pel lices, ac filias ſuas venenum omnibus dedit, quod cum ipſe nouiſſimus hauiſſet, nec tamen propter remedia, quibus vitalia ſua aduero ſus noxios ſuccos ſepe obſtruxerat, veneno cōſici poſſet, fruſtra: ſpa tiaretur, ſi quo tandem modo inſuſa peſtis per venas vegetatiōe cori poris adi diſcurreret: Gallum quēda militem iam fracto muro diſo curret: inuitanit, eiq ingulú prebuit: hūc exitú Mithridates habuit, vitæ nobiſc: ſententiæ ſuæ fortiſſimum argumentum reliquit; annos natus [vt dictum eſt] lxxxv.

Mitridatī
cōpoſitio.

Mithridatī
tis more.

Officina Pharmacolarum.

N

Nefrocatarticum Nicolai non est inviu phar macopolis nostris, nec præparatur in officinis: in eo ingrediuntur quæ cauëda, sunt prudentibus, prout sunt Euphorbium, lapis lyncis, lapis vesica porci, etiam ingrediuntur quæ a nostris non reperiuntur, vt balsam?, Myrrha, Cacia lignea, & alia plurima.

O

J Oximel diureticum, siue compofitum.

A Ccipe corticum radicum api, feniculi, singulorum librā.j. peatrolfelini, brusci, Sparagi, feminis api, fenugræci, omnium draechmam.j. decoquatur prædictæ radices, & femina in libris.xij. aquæ: & in libra.j. aceti vſq. ad consumptionem mediæ partis: & cùmelle quantum sufficit, fiat syrupus decoquendovſq. ad perfectionē. Oximel digerit, diuidit, & pituitam purgat, & datur in mane ad diu idendum phlegma. J Mel calidū & aridū in fecùdo gradu, partiū tenuiū, abſtergens, continet acre quiddam quod excernendū, venuetrem ſuſcitat, vrinam mouet, & ventrem non ſubdueit, niſi multami ſceatur aqua. Mel ſenibus conuenit diſpumatum temperamento frigidis, ſed calidis bilieſcit, coſtum per ſe minus ſaceſcit, & perinde minus nutrit.

Mellis na
tura.

J Oximel ſquillitieum, ſiue ſcillitieum.

A Ccipe mellis diſpumati libras.iiij. aceti ſquillitici lib. iiij. coquatur, & diſpumetur, & fiat, vt dictum est in oximelle diuretico. Cofert difficultati anhelitus, & dolori pectoris, & asthmati. De ſcilla dictum est in looth de ſquilla.

J Oxizacara simplex.

A Ccipe ſacchari libr. j. ſucci malorum granatorum acetoſorum vn cias.viiij. Aceti vncias.iiiij. pone in ſtannato vale ſuper ignē, agito, tando donec ad quantitatem ſacchari redeat, & ſerua in vale terreo aut ſtanneo.

J Oxizacara compoſita.

A Ccipe capillorum veneris recentis, linguae ceruinæ, ceterac, polli arici, epaticæ, violarū, feniculi, brusci, Sparagi, graminis, omniū ſiue singalarū librā.j.in ſucco malorū granatorū acetoſorū herbas & radices infunde per tres dies: & poſtea parii bulire facias, & cola, & exprime: & poſtea adde ſacchari quantum oportet: & coque vſq. ad perfectam decoſionem: valet oxizacara contra ſinocham, cauſonidem, & contra omnes acutas, & peracutas ægritudines tam simplex, quam cōpoſita, ſed magis simplex: nam cōpoſita valet in ſebribus cōpoſitis ex cholera & phlegmate.

J De oleo.

De oleo ex
Platone, e

O Leu (vt Plato ſcribit in Protagora) arborib? omnibus, herbiſq. maxime prodeft, pilis autê animaliū oim (humanis exceptis) nocet plurimūnā & pilis (inquit) hoim, & toti corpori cōſert: vnde & oleu exteri? nostrī corporis partib? optimi, interiorib? pelli, mū, Quapropter medici egrotatib? olei vſum vetant; nec vti permit

Officina Pharmacolarum. Fo.XVI.

tunt, niſi ᶜ pauciffimo ad obſoniorum quorundam male olentium
offenſionem reijciendam. hæc Plato. P

D E pilulis, ſiue catapotij.s. li. ij. caſtigation ũ̃ noſtarum differuim
ſatis; ad quem leſtorem mittend ũ in cōſilio eſt, ſi per ocij ſicet.

J. Puluis electuarij de bolo.

A Ccipe omnium ſandalorum, galāgæ, ligni aloes, cinnamomi, coral
li rubei, roſarum rubearum, ſeminis melonum, ſingulorum drao
chmam dimidiam, radicis tunicis, radicis tormentillæ, ſingulor ũ dra
chmas. iij. raſuræ eboris, cornu cerui, ſingulorum drachmā dimidiā,
nucis muſcatæ numero. j. macis, cubebar ũ, ſingulor ũ drachmā. j. ani
ſi, maratri, zinziber s, ſingulorum grana. xv. ſeminis acetosæ, ſe
minis citri, ſeminis iuniperi, ſeminis coti, garioſilorum, ſingulor ũ
drachmam dimidiam, boli armenici, drachmas. ij. fiat puluis: valet
enim contra venena, & præferuat vſus eius a peſte: confortat cor &
cerebrum. J. Puluis contra lumbricos.

A Ccipe ſeminis ſancti ſiue contra vnciam. j. lupinor ũ vnciam dimi
diam, abſynthij drachmas. ij. cornu cerui vſti drachmā. j. cum dio
midia: fiat puluis, capiat in mane cum aqua portulacæ & graminis.

R

J. Roſata nouella.

A Cci pe roſarum, ſacchari, liqüiritiæ, ſingulorum vnciā. j. cum dra
chmis. ij. Cinnamomi drachmas. ij. cum dimidia, Garioſilorum,
Nardi, zinziberis, galangæ, nucismuſcatæ, zedoariæ, ſtoracis calami
tæ, cardamomi, apij, ſingulor ũ drachmam dimidiam, mellis quod
ſufficit, valet ad cordis ſicicitā, & epatis, & pulmonis: eſt enim temo
perata: defectis ex longa inſirmitate mire ſubuenit, ſudores diaſoreo
ticos compoſcit. J. Requies.

A Cci pe roſar ũ, violar ũ, ſingulor ũ drachmas. iij. papaueris albi dra
chmas. viij. ſcariolæ, laſtucæ, ſeminis portulacæ, pſillij, nucismu
ſcatæ, Cinnamomi, ſacchari, ſingulor ũ drachmas. ij. triu ũ ſadalor ũ, ſpo
dij, dragaganti, ſingulor ũ drachmā. j. mellis ᶜtū ſufficit. Requies di
cit eo qd' requic p[ra]tat, & ſomnū. Remota ſunt opiu ũ, & mandragora,
& hyoſcyam? tan[que] naturæ inimica. J. Rubea trociſcata.

A Cci pe liqritiæ, cinnamomi, eroci, roſar ũ, ſingulor ũ drach. iij. cū di
midia, papaueris albivnciā. j. croci, roſar ũ, ſeminis apij, ſingulo-
tū drach. ij. cū dimidia, nardi, violar ũ, ſingulor ũ drachmā. j. cū dimi-
dia, garioſilor ũ, Storacis, Aniſi, ſingulor ũ ſerupul ũ. j. mellis quod ſu-
ficit: hæc rubea ſumpta cū ptiſana ſput ũ ſanguinis ſtrigit, acutas ſe-
bres placat: nō laudo tamē dare acute ſebricitātib[us]. Periodicarum ſe
briu ũ ante horā acceſſiōis cū aqua roſar ũ valet poſt phrenesip manēte
vigiliar ũ materia, & ſiccitate cerebri manēte, ſic: data valet. Ab hæc
cōpoſitione remota ſunt hyoſcyamus, opiu ũ, tan[que] periculoſa, & myr
tha, quia non inuenitur bona, & trociſci crocomagnetis, & idiocri a
noſtris pharmacopolis neglefti.

J. Rob de ribes.

A Cci pe ſucci de ribes, & loco eius ſucci rhanni rubei libr. x. coque
cui facilitate vſco ad cōſumptionē tertie partis, & coletur, & dimite

Officina Pharmacolarum.

tatur refidere, & clareſcat: poſtea coquaſt cù facilitate in vafe vitreo
vſco ad ſpiffitudinç, aut exponaſ ſoli, donec habeat ſpiffitudinç: et re
ſerueſt. Rob de berberis ſit vt rob de ribes. Isaac ebêmarã, de rio
bes inſt planta eſt habens capreolos recentes; rubeos ad viriditatem
tendentes, & habet ſolia magna, lata, rotûda, viridia; & habet grana
quorum ſapor eſt dulcis cum acetoſitate, & ipſa eſt frigida, & arida
in ſecunda manſione: de illa ſcriptum eſt libro primo eastrigationum
noſtrarum capite. xxyiiij. Berberis arbor eſt ſimilis arboribus pírorú
agreſtis, niſi quia minor: & (vt inquit Galen?) virtuſeſt ſtiptica, quæ
prohibet & retinet omnem ægritudinem quæ eſt ex fluxu, quando
comediſt, aut bibitur: abſcindit fluxum antiquum, & humiditates an
tiquas que ſtunt a matrice, vt ſcribit Dioſcorides. Rob ſtomachú
calidum coſfortat, vomitum cholericum ſedat, ſitim extinguit, cordis
ebulitionem niſit; atque ipſum confortat, ſolutione cholericam ſtrina
git, & alterat. Rob de berberis valet ſicut rob de ribes; & ei? operatio
eſt ſicut illius,

### Syrupus de acetoſitate citri,

Syrupus acetoſitatis citri Meſuæ ſic præparatur ſecun
dum ipſum. Accipe ſucci acetoſitatis citri lib.xij. coa
que in vafe vitreo ſuper prunas, donec tertia pars coa
ſumatur, & poſtea coletur, & quieſcat, vt clarificetur.
Poſtea accipe ex eo quod clarum eſt lib.vij. & inſun
datur ſuper ipſum ex Iulep claro depurato lib. ij. &
coque donec inſpiffetur Iulep, & ſaccharum clarifi
catum & coſtum ad perſectione; quare ex qualibet libra ſacchari po
ni debet lib. ij. cum dimidia prædiſt ſucci; vt dicitur in ſyrupo Me
ſua: tamc certum & clarum eſt apud Pharmacopolas, quod pro quo
libet pomo citri vix extrahi potest vncia vna ſucci ſaſta ſeſidentia, vt
ſieri docet Meſues & præcipit; & ſic in qualibet libra ſacchari, aut Iu
lep coſti, & clarificati vt Meſues habet lib.ij. cum dimidia ſucci de
purati & clarificati ingreditur: quapropter eſt animaduertendú in
primis, cum dicitur in composizione Syrupi a Meſue, Accipe ſucci
citri lib.xij. & pro qualibet libra ſucci ponuntur poma numero. xij.
q ſunſin numero centum quadraginta quatuor pro toto antidoto; &
ſic coſtruèdo ſyrupú de acetoſitate citri erit Syrupus iſgétis pcij: nam
pro aureo vnovix quatuor poma citri haberi pít apud Lugdunú em
poriú: & ſic libra Syrupi excederet pciiú qtuor aureorú: & tñ a phar
macopolis noſtris vix potest aurei pars quarta haberi pro libra ſyr
pi. Vides iam quantum in manifeſtiffimis etiam cæcutiat Meſues in
niorum medicorum euangelíſta, Ita Barbarorum inſcitia vniuerſus
medicinæ decor perijt: quem, faxint ſuperi, doſtorum omnium ſtuo
dijs recuperemus Satius ſuiffet Syrupum de acetoſitate citri cum de
coſtione acetoſitatis eius, quam cum solo ſucco ſyrupum compone
re; addendo

Officina Pharmacopolarum. Fo.XVII.

re: addendo sacchari quantum oportet; verum vtcui, moneas, frustra vereor moneas, quando errore penitus obstinati obsurduerint; valet syrupus iste (inquit Meſues) in extinguendo inflammatiòes flauæ bilis, & ſebresvehementis inflammatiònis, & ad ſebres peſtilëtiales: cò fert & ebrietati, & vertigini. J Citrea mala odoratiſſima, vt scribit Opi?, in Perſide omni tempore generatur; Alia em præcumpunt, Alia interim matureſcunt. Martialis in xenijs. Aut corcyrei ſunt hec de ſrondibus horti, Aut hec maſſyli poma draconis erat. Citra corticis ſunt calidi in primo, & aridi in fine ſecùdi. Caro autem calida in priſmo, & humida in ſecundo. Accidunt in ipſis frigidum & aridum in tertio: caro difficulter concoquitur, & pituitam groſſam gignit: ob hoc cum melle, vel saccharo mādi debent. Citroru ſemen aduerſum venena omnia prodeft, morſuſc[ro] virulentos præcipue ſcorpionum, & potum, & appoſitum: peſtem arcet, menstrua agit, ipſorum acidu flauam bilem plurimum deſcit. Cortex ad cibi concoctionem facit, aduerſum humorem melancholicum, eiuſc[ro] animi delectiòes, cò fert & ſtomacho in vſu mediocri: nam difficulter concoquitur, ſi ſu mitur immoderate.

Mala ci
trea quid
ſunt.

Syrupus de violis.

A Ceipe violarum vncias. ij. Seminis citoniorum, Seminis malo uæ, ſingulorum vncias. viij. Iuiubas, ſebesten, ſingulorum nu[m]ero. xx. Coque in aqua ſucci cucurbitæ, vel decoctionis eius ad conſumptionem tertiæ partis, & cum lib. j. & dimidia sacchari fiat ſyru pus. Syrupus de ſucco acetoſæ fit ſicut syrupus de ſuccoviolarum. Sy rupus de agreſt a fit vt ſyrup? de acetoſitate citri. J Violæ plura ſunt prietas. Violari genera, & ſpès, ac po[]pra[]tetas. purpureæ, luteæ, croceæ & albæ: purpuream ſponte nascențe apricis & macris locis e radice exeunte iacynthum, appellant. Inter violas ipſe poſuerim florem odoratum, cuius fragrantia haud diffi milis Carophylo, de quo inter aromata, merito nomen ab illo ſibi vêdicauit. Violarum folia aquoſam & ſubfrigidam obtinent potest a tem: & virtus earum prima inſtrigidat parum: & ſecunda lenificat, & tertia quæ ſedat apoſtemata calida, quando ponuntur ſola, aut cui fa[t]ina ordei. Violæ ſunt [vt inquit Razes] frigidæ ac ſomniferæ, quæ ca pitis dolorem a calore factum ſedant. Syrupus violarum còſert tuſſi calidæ, & pleureſi.

Syrupus de menta.

A Ceipe ſucci citoniorum, pomorum muzorum, pomorum dulciu[n], ſucci granorum dulcium, acetoſorum, ſucci granatorum muzo[rum], ſingulorum libram. j. proijciatur deſuper per diem & noſtem mentæ ſiccæ lib. j. cum dimidia, foliorum roſarum vncias. ij. deinde Menta q[u]d coquantur ad consumptionem mediæ partis, & addendo melijs, & ſit, & pro[]ſacchari ſingulorum li. j. fiat syrupus; aromatiſetur cum gallia mu[]p[]rietas.

C

Officina Pharmacopolarum.

ſcata. Ifte ſyrupus ſtomachum frigidum cōfortat, naueam, vomitū, fluxumvētris, & ſingultum ſedat. T Menta iuuat iecur frigidum, ac ventrem, cōfirmat ſtomachu, & concoctionem facit, & vomitū miti- gat, ac guttur, vtilis eſt cordis affectiōnibus, appetitū exacuit, flatus diſtrahit, lūbricofc perimit, præcipue ius agreſtis, venere ſuſcitat, ie coris, & ſplenis opilationes amouet; nec tamen ea veſcendū iugiter: quoniā ſanguinē attenuat: & quiddā ſeroſum gignit, ipſum c quali- tate mutat, & in ſiauā bilemvertit. Expedit ſlaua bili abundantes ab ea abſtinere. Cūſale trita, & rabioſi morſui canis impoſita medelam affert; eius ſemen ventrem purgat, ſed pulmonem non iuuat.

T Syrupus de abſinthyo.

Ccipe abſynthij romani lib. dimidiā, roſarū vncias. ij. ſpice drachmas. iij. vini antiqui odoriferi, ſucci citonio rum, ſingulorū lib. j. cū dimidia: dimittantur per diem & noſtem in vafe lapideo: deinde coquantur ad cōſum optionem mediæ partis, & cū lib. ij. mellis fiat ſyrupus, valet ad caſum appetitus, & debilitatem ſtomachi, & mollificationē viſceru, & debilitatē iecoris, & dolorē: eſt enim nobi lis & expert? T Abſynthium calidū eſt: in ordine primo, aridū aūt in ſecuſdo. Succus eius eſt hærba multo calidior, particeps vero acero bitatis nō obſcurę, imprimiſc ponticī: ideo abſtergit, & confirmat, & arefacit: ideo etiam in aluo humores biliosos per inferiorē parte agit, & per vrinas exhaurit, crapulam arcet, præpotum contra inflāz mationes cōgruit: & alui, & ſtomachi doloribus potum cum nardo celtica, curat arquatos, & appetitum acuit; eius decoctio ſumpta coa- tidie ad treiscyathos aduerſum ſuffocationes ex fungis ſuccurrit cū aceto potum.

Abſynthium.

T Syrupus de Fumoterræ.

Ccipe omnium myrobalanorum, ſingulorū drachmas xxx. florum bugloſſæ, quā boraginem vocamus, viola rum, abſynthij cuſcutæ, ſingulorum vnciam. j. liquiri- ciæ roſarum, ſingulorum drachmam. j. E pithimi, polis podij, ſingulorū drachmas. vij. prunorum, paſſularum mundatarum, ſingulorum lib. dimidiam, prunorum Caſiæ ſiſtulæ, ſingulorum vncias. ij. hæc omnia bulliant in. x. libris aquæ, vſc dum deueniant ad lib. iij. & cū ſucco fumiterræ depurato, & ſaccharo de ſingulo lib. j. cū dimidia fiat ſyrup? T Ifte ſyrup? ſto machum & iecur cōfortat, obſtructiones aperit, & morbos cutis cuo- rat, & pprie quorum materia ſunt humores ſalſi, aut aduſt: ſicut ſca bies, impetigo, ſerpigo, & lepra, quā græci elephātiasin vocāt. T Fu mus terre, ſiue fumaria hērba eſt, quā Romani apiu, ſiue fumariā hēr appellāt, fruticoſa (vt inquit Dioſcorides) hærbula eſt coriādro ſimi lis, egriegi teneritudinis: folia habet cādida, cinericij coloris, nume- roſum vndiſ purpureu florem, habet ſuccus eius acrimoniam, facit oculorum claritatē: ſed lachrymoſus eſt, vnde & nomen inuenit hær ba, prohibet idem renaiſci euulſos palpebrarum pilos addito gūmi

Fumaria ſiue fum terræ.

Officina Pharmacopolarum. Fo. XVIII.

inunctus. Pota hærba etiam multā & bilioſam vrinam trahit. Vir
tus eius(vt ſcribit Galenus) primo eſt calida cum quadam frigidita-
te, & arida in fecundo ordine, ſfortificat, & mundiſcat: confert ſtoma
cho: & nō eſt in ea de caliditate qualitas manifeſta: proprietas eius
eſt ad ſcabiem, & pruritum, & laxandi ſlauā bilem aduſtam, & cla-
ſiſcandi ſanguinem, ac vrinam prouocandi.

J Syrupus de Liquiricia.

A Ceipe Liquiriciæ vncias.ij.Capillorum veneris vnciam.j.hyſ
ſopi ſiccaſvnciam dimidiam,proijce deſuper aquæ libras.iiij. &
dimitte die ac noſte:deinde coque ad medium,addendo mellis
ſacchari,penidiarum,ſingulorum vncias.viiij.aque roſarū drachmas
v.fiat ſyrupus.Iſte ſyrupus confert tuſſi antiquæ,& mundiſcat pe-
ſtus,& pulmonē. Liquiriciæ virtus prima(vt ſcribit Galenus) eſt
virtus frigidior complexione corporis hominis,ac ſi ſit tepidæ calio-
ditatis:quapropter videtur eſſe æqualis complexionis:quare eſt hu-
mida temperate. Virtus ſecunda eius eſt quæ lenit, & tertia virtus
quæ lenit asſperitatem meri,& veſicam,& abſcindit ſitim, & cōſert
pulmoni, vrinæ ardorem aufert.

Liquiricia

J Syrupus de Hyſtopo.

Ceipe Hyſtopi ſicca,radicis apij, ſeniculi, petroſeli,
ni,Liquiriciæ,ſingulorum drachmas.x. hordei muno
dati vnciam dimidiam, ſeminis maluæ, dragaganti,
ſeminis citoniorum,ſingulorum drachmas.ij.capilo
lorumveneris drachmas.vj.iuiubas, ſebelten,ſingu
lorum.xxx.paſſularu mundataru drachmas.xx. ficus
ſiccas, dactylos pingues, ſingulorum.x. penidiaru lib.ij. fiat ſyrupus,
confert aſthmati, tuſſi, & dolori pectoris, & lateru. Hyſtopus vim
habet caleſaciendi, attenuandi decocta cum ficubus & melle, ruta
& aqua; & pota aſthmaticis ſuccurrit: tuſſi veteri, diſtillationi, lum
bricoſco perimit, cum melle miſta idem præſtat: manditur cum viri
dibus ficubus ad aluum ſubducendæ, ſi admisceatur cardamomo, vel
iridi vehemētiffime purgat; & colorem eſſicit probatum, ſi fiat ex ea
cataplasma cu ſicu, & nitro, ſpleni, & aquæ inter cutè, cu vino ſuccur
rit, & anginis decoctio duſta in gargarifum: cocta cum aceto labo
rantib? ſuccurrit dentib? ex dolore, vel cœuſſu: calida eſt & arida in
tertio ordine, vt ſcribit Auerrhoes.v. colliget.

Hyſtopi
pprietas.

J Syrupus de prauſio.

A Ceipe prauſij viridis vncias.ij.Hyſtopi ſicce, capillorum venе
ris, ſingulorū vnciā.j.calameti,anilſi,radicis apij,radicis ſenicu
li, ſingulorū drac,v. ſeminis maluæ ſenugreci,treos, ſingulorū

C ij

Officina Pharmacopolarum.

drachmas tres, feminis lini, feminis citonioru, singuloru drachmas duas, passularu mundataru vncias quin: ficus ficcas.xvj. penidiaru lib. j. mellis electi libras duas; fiat syrupus; confert senibus, & frigio dis natura, & ægritudinibus pectoris, & tussi antiquæ, & athmati a pituita grossa, & putrida, & viscofa difficilis eradicatiois. J Marru bium qd praffion hemoptoicisvtile. Sunt qui afterion, romani mar rubium dicunt: naftitur circa areas domoru, & inter tubera. Dantur (inquit Dioſcorides) cum melle tabidis, tuffientibus, fuspirioſis ficcata marrubij folia, & ſemen, tum in aqua decoſta, aut ex viridi bus expressus succus: crasſas pectoris excreationes eadem adiuat ſiccatæ iridis admifta farina; dantur & mulieribus quæ non purgan tur ad ducēdos menſes, ſecundaſſa. Datur & in difficili partu; ſerpen tium morſibus, & his qui letale aliquid hauſerint; veſicæ tamen & renibus nocent, lateris dolores leniunt; confert idem oculoru clari tati, additis vino & melle inunctis auribus etiā præſenti vtilitate per ſe, & cum roſaceo infundi. Fecit Theophrastus libro ſexto de plano tarum hiftoria marrubij duo genera: alterum quod magis hærbao ceum, alteru qd rotuſidiore, & ſqualldiore folio eſſet, ſed de ijs alias,

J Syrupus de Epithimo.

Duo mar rubij ge nera.

Cipe epithimi drachmas.xxx.myrobalanorum citrio noru, indoru, singulorum drachmas.xv. cuſcutæ, ſumi terre, ſiue ſumarie, ſinguloru drachmas.viij. Thimi, bu gloſſæ, quam boraginem vocamus, calamenti, embli corum, bellericorum, liquiritiæ, polipodij, agarici, ſtio cados, ſinguloru drachmas.vj. roſarum, feminis ſenio culi, aniſi, ſingulorum drachmas duas, pruna viginti, paſſularu mun datarum vncias quatuor, thamarindoru vncias duas cum dimidia: ſacchari lib.iiij. rob.lib.ij. fiat syrupus; bilē atram, & humores aduſtos cumvirtute expellens, morbos ex atra bili factos purgat, cofert eis qui parati ſunt in elephantiaſim, quam Arabes lepram vocant, & qui cancrum patiuntur, & vulnera fraudulēta, & fiſtulas, & ſcabiē, & ſaphati. Epithimu in cūctis potētia validius eſt thimo, arefaciēs, & caleſaciens in tertia diſtantia; purgat autem atram bilem, & cofert ſpafmo. Potum cum melle (inquit Dioſcorides) pituitam, bilemque nigram per inferna purgat; naſcitur plurimu in Capadocia, & Pamophylia.

Epithimu

J Syrupus de Eupatorio.

Cipe radicum apij, ſeniculi, endiuiæ quam ſcariolā noſtrivocāt, ſinguloru vncias.ij. liquiritiæ, ſquināti, cuſcutæ: abſynthij, roſarum, ſinguloru drachmas.vj. capilloru veo neris, bedeguaris, ſlorum bugloſſæ, ſiue boraginis, aniſi, ſeniculi, eupatorij, quē nos agrimoniā vocam?, ſinguloru drachmas gn. þ. raued ſeni, maſthicis, ſinguloru drachmas tres, ſpicæ: coque in aquæ libris.viiij. ad conſumptionem vſco tertiæ partis, & cum libris. quatuor ſacchari, & ſucci apij, & ſucci ſcariolæ, ſiue en diuiæ ſuffici ti quātitate fiat syrupus. Remota ſunt malabatrū noſtris incognitū,

Officina Pharmacopolarum. Fo.XIX.

& azarū vomitiuī. Valet syrupus iſte febribus antiquis, quib9 coru
rumpitur Stomachi forma, & iocinoris obſtructiones aperit, & conſert
frigiditati, & mollificationi, & ventoſtati in eis, & dolori hypo
cūdrioru, & inceptioni aquæ intercutis. T Fueruſt, & adhuc ſunt ma
gnæ inter medicos diſſenſiones de Eupatorio, & argemone, quam Eupato
corrupto vocabulo paſſim agrimoniā nominant: nam ex veteribus riuī qd ſit.
quidam, quos Dioſcorides etiam notat, putaueruſt eupatorium eſſe
veram argemonē, cum tamen ab Eupatorio in vniuerſum differat:
qui quidem error ad nostra vſcb ſæcula durauit: hærbam enim quæ
veruſt Eupatoriu omnes nostræ ætatis medici agrimoniā eſſe cres
dunt, idcb verum eſſe ex eupatorij notis a Dioſcoride libro. iiij. Dioſcori
cap. xxxviiij. traditis manifeſtis time deprehendere licet: quod quid e des.
libro primo nostrarū caſtigationum, & in ſyluis nostris medicina
libus ample oſtenſum eſt: confortat Stomachum, iecur, & viſcera: &
eſt medicina ſolēnis obſtructionu antiguarū: febribus chronicis &
loſgis ſubuenit: eſt ſubtiliatiuī, inciſiuī, abſterſiuī, & præſeruatiuī
putrefactionis, calidum in primo ordine, aridum in ſecuſo: ſed quo-
niam prorfus ignota eſt hærba dicta Eupatoriu: omnis apud nostræ
ætatis medicos vſus perijt.

T Syrupus de ſticados.

Ccipe florum ſticados drachmas. xxx. haſce, calamēti, ori-
gani, ſingulorum drachmas. x. anifi, pyretri, ſingulorum
drachmas ſeptem, piperis longi drachmas tres, zinziberis
drachmas duas, paſſularū mundatarū vncias quatuor, ſac-
chari lib.v. condiantur cum cinnamomi, calami aromatici, croci,
zinziberis, piperis nigri, piperis lōgi, ſingulorum drach.j. cum dimi
dia: ſiga in panno raro, & ſuſpende in ſyrupo. Expertus eſt ſyrupus
iſte ad omnes ægritudines neruorū frigidas: ſicut eſt paralyſis, ſiue
cōuſſio, morb9 hercule9, ſpaſm9, tremor, & tortura. T Sticados teſte
Galeno cōpoſitus eſt ex ſubſtantia terrea, frigida, & ariditate pauca:
& propter hoc eſt ſtiptica parum, & ex alia ſubſtantia ignea, ſubtili,
multa, eſt amari ſaporis: virtus eius ſecuſa abſtergit, ſ fortificat, ape-
rit, & ſubtiliat. Et virtus tertia ſ fortificat totum corpus, & membra
interiora omnia, prohibēs omnē putrefactionē cum ſubtilitate quā
habet. Et (vt inquit Dioſcorides) eius decoſtio confert dolori pecto-
ris: ſicut hyſtopus atrā bilem, & pituitam expellit, vt Razes ſcribitt
& multotics bibitur, vt ventris faciat purgationem.

Sticados.

T Syrupus de papauere.

A
ccipe papaueris albi, papaueris atri, ſingulorum drachmas
lx. decoquantur in lib. iiij. aquæ pluualis, vſcb dum redeant
ad lib. j. cum dimidia, & cum ſaccharo, & penidijs, ſingulo
rum lib. dimidiā: ſiat ſyrup9, cōſert catarrho, & tuſſi quæ vi
gilare facit: & ingroſſat humores ſubtiles. T Papauer frigidu & ari
duī, melius atro albū, ſomnū citat: difficile concoctu, exigui nutrimē
ſi: cū melle ſumptū bilem auget; thoraca iuuat, asperambarteriam,
tuſſes, & vetrē ſiſtit; & ſaturatim ſumptū capitis moleſtiā gignit. Atru Atri pa
C iiij

C iiij

Officina Pharmacopolarum. Fo.XX.

filio Marfo:pterea Marſis hoib⁹/quorù dūtax at familiæ cù exter-
nis cognatiòib⁹ nondù etià pmiſtæ, corruptæq ſunt,vi qdā genitali
datùi,vt ſerpètiù virulètorù domitores ſint,incenſiòib⁹/hærbarùq
ſuccis faciàt medelarù miracula. Plini⁹ quoq lib.xvij.caß.ij.author
eſt Marſos a Circes filio ortos,ob idq affuiffe illis ìgenità vim còtra
ſerpètes.Lubès hic prètereo errores Anicèng,quos i theriaces deſcri
ptione còmiſt,ſicut eſt cp bis repetit cètauriù/ac pèthaphyllò præ-
termittit.Nos ìpræſentiarù hoc ſolù demòſtrem⁹/cp nîra ætate vere
theriaces nò habeat certa cognitio:qñ multa exiſtàt simplicia medi-
camèta ad eiudè compositionè necessaria/quæ nîo hoc æuo neq a
Grècis/neq a Latinis,nedù a Perſis/& Barbaris cognoſcant:quæad-
modù ſuntiamomù/myrrha/baſſam⁹/rheon/caſia/cinnamomù/di-
ſtamù/petroſelinò/ſcordiò/ſchœni.anthos/thlapi/hedychroù/ma-
lagma/qd alindaracaron Arabes vocàt/afpalathon/calam⁹ odorat⁹/
& alia plurima:de qbus lib.j.caſtigationù nîrarù differuim⁹/ad què
lectore mittèdù,còſulim⁹,li p otiù licet.Cogitèt igiſtudioſi,vt a ſon
tib⁹ poti⁹ Grècis/ Mahumetanorù lacunis medicinà hauriàt.

Veræ the
riacæ non
habeſt cer
ta notitia.

J Trifera magna.

Ccipe garioſilorù/cinnamomi,galãgæ, ſpicæ,zedoarij/zin
ziberis / ſtoracis calamitæ, calami aromatici / cyperi/iris/
peucedani/acori/ celticæ/roſarù/ piperis/anifi/apij/ petro-
feniculi/ macedonici/ dauci/ cimini / ocymi / ſingulorum
drachmã, j. mellis qd sufficit. Remota ſunt ab hac: trifera opiu narco
ticù/màdragora naturæ còtraria/ ſomnifera/ ìterficiès,lhyofcyamus
pniciosus/& pimès. Hèc trifera daſ còtra dolorè ſtomachivirorù &
mulierù cù aqua,in q coſta ſint ſemina ſeniculi/anifi/& maſthicis:
daſ còtra vitiù matricis ex frigiditate, ſi bibaſ cù vino in quo coſta
ſit arthemifia,puocat mêſtrua; cù decoſtione arthemifæ loco opij
pòt poni ſemè papaueris albi ad drachmas, viij.

J Triaſandali.

Ccipe ſandali albi/ſandali rubei/ſandali citrini/roſarù/
psilij/ſingulorùi dra.iij.rheubarbari/ſpodij/ſucci liqritiç/
ſem. portulacæ/ſingulorù drac.ij.amidi/gùmi arabici/dra
gagàti/ ſem.melonù/ citruli/cucumeris/ cucurbitæ/ ſem.
ſcariolæ, ſingulorù drac.j.cù dimidia,ſyrupi roſati qd sufficit. Alij
accipiùt puluerè,& cù ſaccharo qd sufficit faciùt electuariù in tabu
lis. Remota eſt camphora/vt adultera/& naturè còtraria,gcqd dicat
Anicèna. Valet còtra calorè iecoris,& ſtomachi,phthisicis,& morbo
regio:valet etià ad dolorè capitis ex calore cù/aqua ordei: valet ad
oèm dolorè ex calida cauſa. J Sàdali frigidi ſût i tertio ordie,aridi i Tria ſanà
ſecùndo,còferùt debilitati ſtomachi,& dolori capitis ex ſlaua bili fa, dali virt?
etis:& ſandalùi rubeù eſt:frigidi?albo,& citrino:& oìa gña ſanda Sandali,
lorù còferùt cardiacæ,quæ eſt cù febre,qñ linik cù eis loc² cordis.

J Trocifci de roſis, ſiue diarodon.

A Ccipe roſarum drachmas quatuor, ligni aloes, vel loco illius ſandalorum rubeorum, ſingulorum drachmas duas, maſthicis

C iiij

Officina pharmacopolarum.

drachmam.j.cum dimidia,abſynthij Romani, Cinnamomi, Spicæ, florum ſquinanti,ſingulorù drachmam.j. fac trocifcos de drachmis ij.cum vino antiquo,& aqua decoſtionis radicum: valent ad dolorè ſtomachi,& malitiam diſeſtionis,& principium aquæ intercutis,& ad ſebres antiquas.

Trotcifci Diaui, ſiue de violis.

A' Ccipe florum violarum albarum drachmas.vj. amidi drachmas iij. Seminis papaueris albi drachmas.ij.cum dimidia, Rhenbarba ri drachmam.j.cumi dimidia, ſeminis plantaginis drachmā.j: aquæ roſarum quod ſufficit: confice ad modum trocifcorù de roſis. CVira tus prima violarum infrigidar parum, & ſecunda lenificat, & tertia ſedat apoſtemata calida, quando ponitur ſola, aut cum farina ordei: & confert inflammationi quæ fit in ore ſtomachi, & in oculo. Viola tum folia aquoſam & ſubfrigidam obtinent potestatem; dolorem ca pitis ex caliditate ſedant; & ſunt ſomniferæ violæ.

Violæ.

Trotcifci alkekengi.

A' Ccipe granorum alkekengi drachmas.iiij. ſemis citruli, cucurbi tæ, ſingulorum drachmas.iiij. cum dimidia, gummi arabici, olio bani, amigdalarum amararum, ſucci liquiritiæ, dragaganti, amidi, granorum pini, ſingulorù drachmas.vj. ſem. apij. Karabe, ſingulorù drachmas.ij.papaueris albivniam.j. fiāt trocifci. Ab hac compoſtio ne remota ſunt terra ſigillata noſtris incognita, hyoſcyamus tanquam venenoſus, & ſomnifer, Opium narcoticum, ſtupeſactiuù, mortale. Valēt iſti trocifci advulnera in renibus, & veſica: & ad dolorem quæ do mitti vrina extra. Alke kengi ſpecies eſt ſolani non mortiferi: vt libro ſecundo caſtigationum noſtarum ſcripſimus capite de trife ta perſica de ſolano.

Trotcifci granorum Iuniperi, quos de myrrha N. icolaus appellat.

Vocantur trocifci de myrrha apud Nícolaum.
Iuniperi, prietas, & virtus.

A' Ccipe granorum iuniperi drachmas.iiij. Lupinorum optime trito ſarum drachmas.v. foliorum rutæ, mentaſtri, pulegij ceruini, rusbeæ tinſtorù, aſſæ ſœtidæ, Serapini, Opponaci, ſingulorù drachmas. iij. factrociſcos ponderantes drachmas.ij. cum ſucco rutæ. Remota eſt ab hac conſectione myrrha, quia nullam inuenimus bonam, & loco mirrhe poſuimus grana iuniperi, quia ad eandem intentionem valēt, ſcilicet ad prouocationē menſtruorù. T. Iuniperi fructus calidus: are facit autem(vt quidā) in primo ordine: aſtringit, prodeſt ſtomacho, thoraci, tuſſim, & inſlationes, & ſubuerſiones amouet: prouocat vri nam, & mēſtrua: ſpaſmis, & fracturis, & oppreſſis ſtrangulatione mi riſice ſuccurrit. Calidus eſt, & aridus in tertio ordine, vt Auerrhoes ſcribit: prouocat mēſes fortius alia re: facit etiam mingere quandoſ ſanguinē: facit aborſum, & extrahit ſœtum mortuum.

Officina pharmacopolarum:

Fo.XXI.

Trocis ci de gallia muſcata.

A Ccipe ſandali rubei partes.v. Ambre partes.ij.moschi partem.j. Ingrediuſe
glutinis dragaganti cum aqua roſarum extraſi quod ſufficit ad tur in con
incorporandum ea: ſiant trociſci, & ſigillentur, & reponantur in vafe ſectionib
vitreo:hæc confectio cerebrum, & cor coſfortat, & ingreditur in per: nobiluſi vi
miſſionibus medicinartt, & facit oris, & corporis odore laudabilem, rorum.

T Trocifci de agarico.

A Ccipe agarici partē.j. Salis gemmæ tertium ipſius, aut loco falis
zinziberis tantūdem: ſiant trocifci cum ſyrupo acetoſo: valēt iſti
trocifci ad ea ad quæ valet agaricus. De agarico dictum eſt ample li
bro primo caſtigationum noſtarum capite L.

T Trocifci de Karabe.

A Ccipe Karabe aureos.vj.cornu cerui vſti,gummi arabici affi, Co
rali aduſti,dragaganti,hypoquiftidos,balauſtiæ, maſthicis laco
cæ ablutæ,papaueris nigri affi,singulorum aureos.ij. olibani, croci,
singulorum aureum.j.cum dimidio,papaueris albi vnciam dimidiæ:
fac trocifcum cù muſcillagine pſillij.Iſti trocifci abſcindunt ſanguis
nem de omni loco manationis eius.Hallucinatur Auicenna cum to
ta Arabū ſchola,fabuloſo ſcilicet errore ſeductus, karabe quod Grę
ci Eleſtrum,Succinum vero latini vocant, populi arboris gummi pu
tans. De karabe dictum eſt libro primo caſtigationum noſtarum in
racematione errorum circa finem capite.liij. Ab iſta confectione rea
motum eſt opium, quia mortale, & ſtupeſactiuū, ac naturæ cōtrariuū.

V

T De vnguentis.

V Nguenta e diuerſis vnum odorem ſortita ſunt autore incerto: cù
prius per ſe fragrarent ſingula, veluti opobalsama, ſtacte, moſ
ſchos, quivulgo muſcus. Ratio faciendi duplex, vt dicit Plini? .xiij.
Succus & corpus: ille olei ſere generibus, hoc odoribus conſtat: Illa
ſtymmata, hæc hediffmata dieuntur, ac e ſiccis odoribns diapaſma-
ta: nam feces magmata nominant, Hiacis temporibus non ſuere. Pri
mum quidem inueniffe reſert, caſtris Darij expugnatis, Alexano
drum: in reliquo apparatu cepiffe ſcrinium vnguentorū: nec conſtat
quando primū romæ penetrauerint, Antiocho certe Aſſa: q deuicſis
vrbis anno quingentesimo ſexageſimoquinto P. Licinius Craſſus,
Iulius Caſſar cenſores edixerunt, ne quis vnguenta venderet exotica,
quæ ſunt externa, at poſtea voluptas, vt honestiffima eſt admiffa,
adeo vt lini non ſolum, ſed perfundi quidam voluerint. De vnguen-
tis nihil impræſentiarum dicemus: quoniam vngueta per os non in
trant, nec eorum exhibitio exiſtialis.

Y

T De yerapigra Galeni.

Officina Pharmacopolarum.

A
Ccipe Cinnamomi, M[a]sthicis, spicæ, Croci, singulorù
partes æquales, Aloes cicotrimi ad dupiù omnium: &
poteſt poni ſecùdum Galenum ſeptimo terapeticæ, ſiue
Methodi capite. xv. de aloe in triplo omnin. Eſt hæc ye
ra medicina ſublimis: eſt enim ſubtilatiua, & reſoluti
ua materierù malarù, crassarù, & viſcoſarù, & exiccati
ua earù quæ imbibitæ ſunt in poris: & eſt caleſactiua & aperitiua obo-
ſtructionum, & abſterſiua. De aloe dicti ù est libro primo caſtigano-
num capite, lj.

De Z.

D
È zuccaro, ſiue ſaccharo roſato diuerſi modi dantur, & de violas
to, & de zinzibere condito. Saccharù roſatum interdùi ſit in foro
ma conſectionis ſolidæ, nónunquã in modù conſeruæ: ſic & ſaccharù
violatum, & bugloſſatù ſunt ſicut roſatum: de quibus vide nouos pra
ſticantes, & pharmacopolas: ſunt enim eius naturæ ex quibus com-
ponuntur.

Racemationes D. Symphoriani

Campegij in Antidotum Meſuæ, ac Nicolai, ſuper ea quæ in
vſu non ſunt apud nos, & haud ſane a noſtris hactenus co-
gnita, & explicata.

¶ Pars prima racemationis. ¶ Super Adrianum Nicolai quæ
dam haud indiligenter addita.

Ommëtarios in Antidotariùi Meſuæ, & Nicolai præ
clara duo nostræ tempeſtatis excudere ingenia, Chri
ſtophorus quidè de honeſtis ſuper Antidotarijs: Meo
ſua, & Ioannes de ſancto amando ſuper Nicolaù flo-
rentinus ille patria, Gallus Belga iſſe: yterq[ur] mediuſo
fidius, ſi iudicii ſe requiras me[n]i, erudite multa, & ſi bar
bare, multa ingenioſe tum de Latinorù, tum de Arabù hauſta fontib[us]
in medium protulere. Cæterum quoniâvnus alterve n[ō] omnia noſſe
p[ōt]a, ahimaduertimus nos plura in antidotario Meſuæ, & etiam Nico
lai [quod omni cum modewtia dictum velim] tam peruerſe poſita,
¶ ſalfo[n]i fallor] interprætata. Quid enim[ vt Platearium interim
omiferim n[ō] multi[u] inſudantè] ſuperſtitioſa illa Adriani valet expli
catio, qua ille ingenioſe magis còminiſcitur, ¶ vere t[em] atq[ui] vt omnia
demus, q[d]uæ ſo com[er]cij opij thebaici, hyoſcyami, Euphorbij c[ui]
opobalfamo, xilobalfamo, carpobalfamo, reupontico, Coſto, malas
batro, p[et]ro. macedonico, Calamo aromatico, Myrrha, Amomo, &
alijs, quæ nec apud Gallos, nec Italos reperi[t]ut[er] niſi philoſophari al
tius tunc Christophoro, & plateario, ac Io[à]ni a ſancto amàdo viſum
ſuerit. Quid ſordidù illud ac ſomniferù Opiù ad b[al]ſam ù? Quid Eu
phorbiù ad myrrhã, & malabathrù, & coſtù’s]vile eſt mihi Opiù, vile
Euphorbiù, non oculis grat[us] eſt hyoſcyam[us]. Sed miſſa hæc omnia ſe[na]

Officina Pharmacolarum. Fo.XXII.

terimus. Quid ad hoc respondebunt: edat si velit Platearius hyoſcya
mum, & Euphorbiuī. Bibat Ioānes a ſancto amādo [si placet] Opiuī,
quod & Chriſtophorus consulet, ſed hæc Campegius nō ſumet; non
apud se habebit hyoſcyamuī, nec Opiuī. Remittem? igitur Opiuī, Eu
phorbium, hyoſcyamuī, & ſimiles Iaruas ſylueſtres illas rus vnde ve
nere. Nos vero de coſtionem albi papaueris, aut lactuca ſuccum loco
Opij, Mādragore, hyoſcyami habebimus; & ſic vtendum chriſtianis
viris, & prudentibus aſſirmamus.

J[اه] Super Achariftum Nicolai.

V[ах] ab Acharifto Nicolai æquo nos patiebamur animo, in quo
mehercle Antidoto ingrediuntur Opiuī pelliferuī, elleborus
ſuffocans, ac noſtris chriſtianis in expertus. Ite Coſtus, Myro-
rha, bdelliuī, Amomuī, Caſſia lignea, Calamus aromaticæ, xilo-
balſamus, quæ apud nos nō habentur, nec a chriſticolis venuſantur.

J[اه] Super Athanasiam Nicolai, & aliorum.

E[uſdem] fere notæ quod de Acharifto, de Athanasia erit dicen
dum. Eſt in eo antidoto ſemc hyoſcyami, Opiuī ſuperi? impro-
batum, item malabatrum, Myrrha, Coſtus, noſtris incognita.
In Athanasia Meſuæ pariter ingrediuntur Opiuī mortiferuī, &
capraæ cornu aduſt uī inutile, & ſe. hyoſcyami pernicioſum, item myro-
rha, coſt? noſtris i[c]ognita. J[اه] in Athanasia minori Auicenç reperiu
tur Coſtus, Caſſialignea, Myrrha, de quibus dicitur vt ſupra, item
Opium mortale.

J[اه] De Nicolai Antamaro.

D[اه] E Antamaro Nicolai reijciëda ſunt ażarum vomitiuī, xiloba[
famum] incognitū noſtris, colochintis excoriatiuā, Euphorbiuī
tomburens, veratrū pernicioſum, Diagredium ſtomacho inimicu[m].

J[اه] De Antidoto hemagogo.

A[اه] B anthidoto hemagogo abijcienda ſunt ażarū vomitiu[m],
Elleborus pernicioſus, Amomus, Myrrha, xilobalſamus, no
ſtris incognita.

J[اه] De Aniſo laxatiuo Nicolai.

A[اه] B Aniſo laxatiuo reijcienduī eſt Diagrediu[n] nature[m] ſtomachi co
trarium, Turbith homines turbans, noſtris incognitum, Eſula
naturæ inimicæ.

J[اه] De confectione Alkermes.

E[x] confectione dæmoniaca Alkermes reijciendus eſt Iapis Lazuli
evenenosus, p[ict]oribus, non medicis vtilis, ſed perniciosus.

Officina Pharmacopolarum

J De Anaçardina confect ione, & alijs.

B Anacardina confect ione funt reijcienda coſtus incogni
tus: & a confect ione de ſtorace remouenda funt Opium,
ſemen Hyoscyami, azarũ. J A confect ione de manna, &
de Eupatorio reijcienda eſt Scammonea inimica ſtoma,
cho. J A confect ione galliæ muſcatæ Caphora eſt remo
uëda. J A diacosto remouëda funt Coſt?, caſia lignea, myrrha inco-
gnita, & azarũ vomitiuũ. J A diaſulphure reijcienda funt hyoſcya
mus, mandragora mortales, item myrrha, & caſia lignea tanç, in
cognita. J Etiã ex Diacucurma reijcienda funt azarum vomitiuum,
myrrha, & caſia lignea, Opoſaſamũ, Carpobſamũ, coſt? tanç, in
certa. J A diacitonite laxatiuo reijciëda funt Scàmonea, & turbith.
A diaſene remouëda funt lapis lazuli venenofus, lapis armenus in
cognitus, Malabathrum a noſtris nô viſum, Elieborus venenofus,
Coloquinti da vlceratiua, Euphorbium comburens.

J Ad D. Carolum a ſtagno inter nobiles viros elegantiſſimum,

H Abes mi patrone, vt de teversiculo colligam vno, Laude maior
omni vigilias haſce noſtras: ad quas quidem edendas non tam
facile animari potuiffeamus, ni hac viſum eſset vna nunc mihi
dari ratione: qua ſi non referre tantorum in nos meritorum gratiā
videremur, certe tamen habere teſtaremur: cum ne agendis quidem
gratijs ſatis interim nos eſſe fateamur. Eſt certe tuæ domus in nos
ea beneficiorum immenſa magnitudo, vt niſi animus immenſus illa
quidem non capiat. Vale, & nos, vt soles, a ma.

J Medicinarum pernicioſarum vnius ad alterã còparatio,

J Pars ſecunda Racemationum.

J Scammonij ad veratrum, ſiue elleborum comparatio.
Caput primum.

V Eratri, ſiue ellebori, ac Scammonij vires ſi quis conferre vob
luerit, eos non ſolum maliciæ ſuæ in naturam humanam cor
rumpendo primar ios, ſed etiam in brutorum animalium vi
res dirimendas inueniet; ſuiffe pares. Eſt Scàmonio (inquit
Dioscorides) vis liquoris, & natura cum mulſa aqua, ſimplicive
aqua per inſerna bilem, & pituitam purgare. Purgat & veratrum ni
grum ſuperiorem ventriculũ, pituitam trahens & bilem, trahit men/
ſes idem appoſitum: ſœtus in vtero enecat. Scàmonium vero (inquit
Dioscorides) etiam ſœtus enecat, liquor in lana ſœminarũ locis ap/
poſitus, quinetiã pãnos diſcutit cũ melle, aut oleo inuſtus. Inſpergũt

Officina Pharmacopolarum. Fo. XXIII.

exveratro domos purgationibus aptum exiftimātes græci, eam ob cauſam effoſuri illud ſtantes Apollinem, & Eſculapium precantur, aquilam identidem obſeruantes, non ſine periculo (vt ſerunt) aduolan tem: mortem ſiquidem ſodientibus affert auis illa, ſi nigri veratri ſuſſionemviderit. Celerrime itidem ſuccidi (inquit Dioſcorides) ve- ratrum oportet: caput enim habitu ſuo aggrauat; quapropter qui eſ fodiunt præſumptis allijs ſe minuunt, vinuſq; bibunt: ſic enim tutius effodiant. T Scamonium vero (inquit Serapio) fortiter laxat ventre & noget ſtomacho, & iecori, & diminuit appetitum cibi, ac inducit naueſa, & anxietate, & ab eo cauere hominibus melius eſt. T Vera- trum album ducit menſes, ſoſtus in vtero appoſitum enecat, iternuta menta cit; quinetiam melli eū polenta maceratum mures necat, car- nibus concoſtū eas minuit, vt ſcribit Dioſcorides. T In Scāmoniove ro (vt Meſues ſcribit) eſt ventoſitas mordicatiua, faciens in ventricu lo mordicatione, naueſam, ſubuerſione, & eſtuatione laborioſam: & inſunt ei caliditas, & acuitas; quapropter habile eſt inſflammari: ea de cauſa facit cadere in ſebrem, & ſitim: & propter eius attractionem quam facit, ac dilatatione orificiorum venarum, facit vt cadat in fluo- xum ventris: qnoniam in eo eſt ſeroſitas faciens ad excoriatione vi- ſcerum; quapropter acutos generat dolores; vt & faciat cadere in dy- ſenteriam, ac tenaſmonem.

T Euphorbij ad Turbith cōparatio.

Capi. ij.

Oſtua ad euphorbij, & turbith cōparatione deuēſt eſt, ex phar macijs ac medicinis nullam comperiem? euphorbio calidiorem in operando, velociorem, acu tiorē, quod ob nimiſi ei? ſeruorē incolę timentes col ligūt: excipulas (vt inquit Dioſcorides) ex ouillis lo tis vētriculis faſtas in arbore ſuspendentes; tum eml nus ſupra excipulas illas haſtilibus eam vulnerātes: qua percuſſa, ſtatim veluti ex rupto vafe aliquo copioſus profit in excipulas liquor: in terram aliquando etiam [tantus eſt impetus] idē eiaculat: potus hic ſeruore ſuo integrā diē vrit. Turbith caliditate ac ariditate habet in tertio ordine caleſacientiſi, laxat pituitam, inſert debilitatem animi, Abenmeſuai teſte, debilitat ſtomachum, & abomi- natione facit: &, vt ſcribit Meſues, de genere laſticinioru eſt turbith: & ſi Serapio contrarium affirmet: acquirit vſus eius corpori aridi- tatem, naueſa, ac æſtuationem. T Euphorbium ſapore, guſtuq no fa cile probatur: propterea ¶ lingua ſemel admotum, permanente ad aliquod tempus ſeruore, eius linguam adeo inſendit, vt euphorbium quodcunque aliud illi admotu videatur; oportet enim eos qui euphor bio vt ſutur (inquit Dioſcorides) carnem circa oſſa omnem inditis li- niamentis, & cera munire. De Turbith aliud ſcribit Serapio, & aliud Meſues. Turbith a Serapione mauritano deſcriptu nihil a tripolio diſſert: nam omnia quæ Serapio de Turbith ſcribit, ea Dioſcorides, ac Plinius tripolio tribuſt. Turbith vero ſecundu Meſuen ex genere eſt habentiu m lac, Verum Serapionis Turbith, quod idem eſt cum

Officina Pharmacopolarum.

tripolio Dioscoridis, non esse Turbith, quo nunc passim officinæ vtus
tur, ex eo manifestus fit, quia radix tripolij odorata est; quo vero no-
stri pharmacopolæ vtuntur, omnino odore caret. Clarum ita quæ ex
iam dictis vtros & Serapionem, & Mefuen aberrasse. Plura ea de
te scripimus libro primo castigationum nostrarum.

Tithymalorum, siue lactariæ herbæ ad colocynthæ, quæ
Coloquintidam pharmacopolæ appellant, comparatio
Caput.iiij.

Ithymalum Romani herbā lactariam vocat;tithymali
(vt scribit Dioscorides) numero septem sunt generali
noia autem eius generalis perniciosa habet potestates. Na-
tura & vis lacteo eius liquori est per inferna aluus pura-
gare, pituitamque, & bilem trahere. In colligido liquo-
re hoc a vento oportet auersum stare hominem qui id
agit: necq; referēde ad oculos manus sunt: & ante q; ad agenduī id ac-
cedat, adipe, oleove cum vino corpus vngēdum est, præfertimque
scies, collum, & scrotum, exsperat idem sauces. Colocyntkida, quā
aliqui caprinam, qui alexandrinā, qui amaram cucurbitā vocant, no-
uitij vero coloquintidā; ipsa pituitā, & bilem tranit. Fœtus [vt inquit
Dioscorides] in vtero enecat, ventriculo siue stomacho inimica Colo-
cynthis est. Et [vt scribit Mefues] nocet cordi, stomacho, & iecori, &
est conturbatiua, subuer viscerum, faciens operationes difficiles,
aperiens orificia venarū apertione sanguinem fluere faciente, & exa-
coriat vias vrinæ. Tithymalium vero & maxime liquor [inquit Dio-
scorides] depilat capillum ex oleo in sole in unctu verrucas, thymos,
clauos, & cōdylomata, impetigine, in quę vſum mala hæceo in-
unguntur: quinetiā pisces hærba enecat tuſa, & aquæ miſta: nec mi-
nus omnes septem prædictæ species tithymaliu idipsum poſunt: vi-
tus tithymaliu prima calida, & arida i māſiōe quarta: & vt Razes ſcri
bit, Tithymaliu species omnes adurunt, & ventrem soluunt, ac naue-
ſeam efficiuī, corpuſa vlcerat. J Colocyntha [inqt Mefues] & maxie
quæ non est cōpleta, & matura contristat ſuſcipiētē illam, & ventoſi-
tatem cum difficultate facit: quapropter ſoluit ſuperabundāter, & ſo
lutiōe educit ſanguinē, & qua docq interficit: & ſi in arbore naſcatur
ſola colocyntha, erit pernicioſa, ac venenu pernitiuſum: est enim cō-
poſita ex partib? terreis, & igneis, ac aduſtis, & attraciua a remotis
partibus, & refolutiua, abſterſiua, & inciſiua plurimu. Tithymalis ve
to [vt Galen? viij. simpliciuī ſcribit] calida est, & arida in quarto or-
dine: lax at pituitā, ac ſauā bilē, & vomitu prouocat; omnes enim ei?
species acrem, & calidam habet virtutem.

Mandragoræ ad Opium comparatio
Caput.iiij.

Mandragoras alter mas, alter fœmina: niger fœmina, minoribus
tin, anguſtioribus, & lactuca folijs, ijsdem viroſis, & in odo
re grautibus, per terram ſparſis: ſecundum folia pomis ororum vii
tellis æqualibus, pallidis, odoratis, in quibus ſemen, quale pirorum

est. Maris vero & cādid[ quem morion aliqui etiam vocauerūt]po
ma duplo Ḥ fœminæ maiora, luteo colore croci cum gravitate aliqua
odorata: potus obolorum duorum pondere [inquit Dioſcorides] cū
mulſa aqua Mandragoræ liquor pituitã, nigramque bilem veratri mo
do vomitionibus purgat; maiore tamen copia potus mortem facit: p
ſe ſemioboli pondere appoſitus mēſes & fœtus trahit, ſomnum facit
ſedi pro balano ſubditus. Potuī papaueris liquorē[ vt ſcribit Dioſcori
des] qui opium eſt cū perſtrictione, prurigineque deo valida ſopor ſe
quitur, vt ſæpenumero inualeſcente veneno tanta fiat prurigo, vt qui
id hauserit, ea vexatione excitetur: redditur præterea toto corpo:
opij odor. Sequuntur hauitã mandragorã Ḥprimū(vt idē ſcribit
Dioſcorides) ſopor, languor, & inexpugnabilis ſomni neceſſitas, ni
hil a morbo qui lethargus dicitur, differens. Numerantur a Nican:
dro in opij potu præter perſtrictiones ſoporem, languorem, prurigi:
nem, & toto corpore opij odorem, notæ alix plures: pallida facies, la
bror ũ igneus color, exigua & frigida reſpiratio, liueſcentes vngues,
diſtortæ nares, & cōcaui oculi vna cū ſudore, veluti ex labore euapo
rari. Et q[ui cornutuī papauer dr̥ i cibo potuve ſu ptuī eoſde opio euēt?
afferēs iſſe remedijs curat. Sopit Ĥ primū malo ſomno hoiem man
dragoras. Ferūt & alteruī (inſt Dioſcorides) eſſe mādragorã, quē mo
rion dicunt, in vmbroſis naſcentem, & circa antra eam dicunt potam
drachmæ pondere, aut cum polenta in obſonio, placentave ſumptã,
fatuitatem [quam moroſin dicūt] facere. Dormit enim qui eam ede:
rit, ſicut erat eã comedens omni ſenſu tribus, quatuorve horis ex quo
eam haufit carens; vtuntur & hoc medici ſecturi, vtſurive aliquid. Fe
tunt præterea antidotuī eſſe radicē cum ſurioſo ſolano potam. Ḥ Ex
ſucco papaueris ſit opium, habens per ſomnum vim, ſi copioſus [in
quit Auicenna] ſumatur, mortiferam. Menſidenus quidem dixit q[ui
iuuamentum opij eſt ſolum in odore, faciens dormire: in omnibus
alijs vſus eius eſt malus, & periculofus valde: eſt enim frigidum in
quarto ordine, ariduī vero in primo. Mandragora [vt ſcribit Auicē
na] ſomnī prouocat: & quando ponit in vino, vehementer inebriat:
multuſq[ui] vſus eius, & odoramentum faciunt apoplexiam, ac hominē
attonitum reddunt.

Iuſquiami ad ſolanuī ſurioſum cōparatio. Ca.v.

Solanum ſurioſum Romani appellant, nos vero morellam, ſiue ſo
Slatrum. Erucæ folio ſolanum hoc eſt, maiore tñ: poteſt radix eius
drachmæ pondere in vino pota non illepidas rerum ſpecies, & imæ
gines varias animo & menti repræſentare: duplicatum id pondus in
triduum Ecſtasin facit: ſperimūt autem quatuor drachmæ, vt Dioſco
rides ſcribit. Iuſqami, vt ſcribit Dioſcorides, tres ſunt ſpecies: vna
habet purpureos flores, ſemen vero nigrum: Alia vero florem colo-
ris mellis: & ſemen eius ad rubedinem tendit. Tertia ſpecies minus
periculosa; folia habet pinguia, humiditate plena: & habet ſemen alo-
bum; ea autem quæ ſemen habet nigrum, pernicioſa eſt. Et [vt Razes

Officina Pharmacopolarum.

scribit) omnes Iusquiami species inebriant & stuporem faciunt: dete
rius tamen nigrum iudicatur, quia interficit. Tritum autem Iusquia
mum atque apostematibus calidis suppositus destruit sensum. J Descri
pit solanum furiosum Theophrastus a furore quæ facit, manicon voo
cuit. Datur bibendum drachmæ pondere, si quis per iocum efficere
voluerit, ut pulcherrimus sibi videatur, qui biberit. Si vero furere ad
huc magis hominem, vis aliqa animo eius obueriari, duarum draco
chmarum: & si ne furor definat, trium: & [ut aiunt] centaurium ad
misdere: postremo si hominem perimere, quatuor. Iusquiamus (si Isiu
doro sides adhibea fit.) inana voce: nã ei? vtus pniciosus est: si em
bibatur vel comedar, inaniã facit: et sorni turbidam imaginem quae
propter non vtatur quis iusquiamo, quia non est iuuamentu in illo:
fed ut plurimum occidit: minus autem nocet qui semc habet album.

J Cicutæ ad Camphoram comparatio caput.vj.

Icuta venenum est publica Athenienſium pœna, ſeo
men habet noxiuī, folia coriandri, tenuiora tamè, gra
ui odoratu: ſemini & folijs refrigeratoria vis, quæ ſi
necat aliquos, incipiunt algere ab corporum extre
mitatib. Remedio est, priuſqua ad vitalia perueniat,
vini natura excaleſtoria. Auxerut profecto cicutæ
famam Athenienſes ſucco eius ad mortem publicis
in iudicijs, ac capitalib quidè eo vtêtes. J Campho
ra[ut Razes ſcribit] frigida & subtilis: & qui vtitur ea, incurrit vigi
lias: & ſi ſumaſ, infrigidat renes, & veſicæ: & generat ægritudines fri-
gidas: & [ut inquit Meſeah] frigida est, & arida in tertio ordine: &
[ut ſcribit Auicæna] vtus ei? facit canicie: plurimum adulteratur per
alchimiam ex diſtillatiœ vernicis, & est in odore ſimilis camphoræ:
quapropter raro, aut nun[que] a'pharmacopolis nostris venüdatur vera
caphora: fed ois caphora quæ apud Seplaſiarios reſi[re] adulterata est
per alchimiam. J Cicuta hærba lætifera, & maleſica: vii quidam Græ-
corum Amaura[rin] vocitarunt ab effectu quidem maleſci: quoniam
ea vox minuèdo, extenuandoque perimat: frigiditate enim ſua ſenium
extinguit: eoque extincto, minuuntur ſenſus. Aſſert eius ſuccus caligi
nem oculis, & capiti vertiginem, ſingultus itidem, mentis alienatio-
nem, perſtrictionem extremarum partium corporum, poſtremo cœ-
uſſionem: ſtrangulantur qui cicutam hauſerint, ceſſante a motu
oi in arterijs ſpiritu. J Caphora[ut ſcribit Isaac] deſertur ex regioni
bus faffella, & ex regione calca: & est gummi nascens in partibus il-
lis. J Sunt Camphoræ plures ſpecies ſecùdum regiones in quib[us] na-
ſcitur: & clarificatur per ſublimationc, & egreditur alba, & eius vtus
accelerat canos. Quidam[ut inquit Meſarugias] ſumpſerunt ex cam
phora aureos. vj. in trib vicibus, & debilitatus est ita ventriculus ſto
machi, ut non poſset cibum digerere. Si de vera & naturali camphos
ra talia

Officina Pharmacolarú. Fo.XXV.

atalia dicta sunt, quid de adultera, & sophistica, qua omnes phar-
macopolæ vtuntur, dicendum venit, niſi φ relinquamus talem alchi
miſtis, qui ex aere & fumo aurum coficiunt, quæ admodu ex vernice
camphoram, & ex marmore iacinthum, ſaphirum, ac topasium, gem
mas preciōſſimas.

J Cucumeris ſylueſtris ſeu elaterij ad eſulam,
& cataputiam comparatio Caput.vij.

Vnt qui elaterion, qui erraticum & ſylueſtrem cucu-
merem vocant, ſolo fructu a latiuo cucumere differt,
quem longe minor e oblogis glandibus ſimilem fert:
nascitur in ſabuloſis locis: pituitam, & bilem eius ſuc
cus purgat per inferna pariter & ſuperna. J Eſula ve-
ro eſt ex ſpeciebus habentium lac, & eſt [inquit Me-
prietas,
ſues] ſolutiū ſuſticoru: recens vero eſt mala: nigra vero pernicioſa,
nocet cordi, iocinori, & ſtomacho, & diſru mpit venas, & excoriat
viſcera, derelinquens inflammationes, faciens cadere in ſebres: ſolu
tione educit. pituitam, ac aquam citrinam, humoreſ[ex atra bili ge
nitos. J Cataputia calida eſt in tertio ordine, humida vero in pri-
mo, pituitam purgat, ſecuſo bilem ſlauam, tertio atram. Cataputiz
fructus [inquit Galenus] abſterſiuar, & dyaforeticam habet virtu-
tem: ita etiam & fios, ſed quodam modo debiliorem. Triginta eius
grana ſi bibantur & terantur, ſlaua bilem, atq[ur] pituitam, ac aque
ſas humiditates purgant, & vomitum, & fluxum ventris faciunt: &
laxant ſtomaehum forti attractione, prouocantq[ur] nauſeam, ac vomi-
tum. J Ducit & elaterium [inquit Dioſcorides] menſes: & fœtus in
vtero necat appoſitù. Eſt elaterium [vt ſcribit Habix] acutù multo
plus φ colochyntis, & amarum plus ea. J De Mezereon quæ græ-
cis Chamelea vocatur, quam inſter laſticiniorum genera pofuerunt
Autcena, Meſues, Serapio, ac Arabes ſere omnes: multaq[ur] huic quæ
chameleoni debentur [nominis vicinitate decepti] tribuunt, nihil di
cemus impreſentiarum: nam apud nos inviu non eſt. J De laureola De lau-
quam Daphnoidem Dioſcorides appellat quæ ducit per inferna pie-
fuitam, & vomitiones, idem & menſes cit, ob eius venenoſitatem,
& maliciam relinquamus. Noſtræ ætatis peritiores hærbarij hanc
priuatim laureolam vocant, oſtenduntq[ur] laurinis folijs ſurgentem
a terra ſimilem.

J Ad lectorem exhortatio Campegiana.

Requenter mihi in perægrinationibus accidit Lector
amantiffime, vt aut propter meam, aut propter meorù
inſirmitatem, varias fraudes medicorum Arabum do Medico-
&rinam ſequentium experirer, quibusdamviliffima re Arabum
media Scammonij, colocynthidis, turbith, azari, ac fraudes.

D

Officina Pharmacopolarum.

Arabum
medicorum
errores.

Propter
quid officină
componuerit.

Nedicina
benedicta
quæ sunt.

Medicinę
venenofę
veratrū.

Turbith.
Solanii.
Eſula.

Laureola.
Opium.

Mādrago
ra.

Campho-
ra.

Refellit
barbaros.
A quibus
ſit cauen-
dum.

Arabum
placita.

aliarum perniciosarum medicinarum ingentibus precijs vêdêtibus: aliis eas curare nefciëtibus, cupiditatis cauſa ſuſcipiētibus. Quoſdā vero de Arabum ſecta comperi hoc genere Scammonij graſſari in lāguores, qui poſſent cum rheubarbaro, agarico, caſiaſiſtula, māna, aliſq[ui]b[us] benedictis pharmacis paucis diebus, vel etiam horis repelli: vt in longum tempus non abſt[que] ægri periculo ægritudinem protra- herent: & ægros ſuos diu in reditu haberent, ſeniores[que] ipſis morbis exiſterent; quapropter neceſſarium mihi viſum eſt vndiſque valitudi- nis auxilia construere, & velut breuiarii ſofficinam nostram collio- gere: vti[que] quocunque veniſſem] poſſem huiusmodi Scāmonij, turbith, ac colocinthidis medicinas perniciosas, & earum inſidias vitare: & hæc fiducia ex hoc tempore iter ingredi: vt ſciam, ſi quis mihi lan- guor inciderit, nō ſacturos illos Pœnos, ac Arabes ad me aditum, nec capturos occasionem. Ante omnia autem puto in promptu ha- benda quæ ſubito deſyderata difficillima videntur, ſicut mel, caſiaſi- ſtula, oleum comune, agaricus: quod ſi ad manu nō fuerint, accipe violariam hārbam, maluam, paritariam, boraginem, quæ celerri- me iueniri poſſunt: & ſi forte curatio exegerit rheubarbarū, pruna, caſiam, agaricum, & ſimiles: hæc enim ſunt pharmaca, quæ maxime vir prudens, ac ſapiens medicus apud apud ſe habere debet. Scam- monium lapidem lazuli, armenum, tithimalliī genera ſeptem, ve- ratrum, colocyntham, turbith, solanum, eſulam, laureolā, opium, mandragoram, camphoram Alchimiftarum, vna cum iuſquiamo, & euphorbio tan[que] venena, basiſcum, crocodilīſ, salamandram, ac viperam, & maraſcum fugiat. Cæterum ne mirrentur ſtudioſi, & hi maxime qui nihil niſi eleganter dictatum audire patiuntur: me paſ- ſim barbaros citando barbara eorundem diſtione viſum: id enim nō ſine cauſa a me ſactum ſciant: nam mihi volēti Razem, Alpharabiī, Scrapionem, Meſuen, Auiſennam, cæteroſq[ue] barbaros ſefellere, lias citum etiā eſſe arbitratus ſum his vti vocabulis, quibus ipſi in ſuis libris vtuntur: ne ſi aliter ipſi fuero locutus, non tam videar lati- nitatem aſſeſtaffe, quantum verborum ſtudio bonos authores oppu- gnare tentaffe, ac per calumniā reprehendiſſe. Adde quod eorundē verba referendo, neq[ui] diligentiam, neq[ui] fidem in me deſyderare poſ- ſint aduerſarij. Præterea Hippocratis, ac Galeni, Pauli[que] teſtimo- nijs ſi quando viſus ſum, aliquādo & id plurimū iuxta barbaræ edi- tionis capita viſus ſum: id[que] ideo, vt hoc quoq[ue] paſto ſatiffieret ijs, qui noua ac latina carent. Proinde caueant Medicæ proſeffionis ſtu dioſi, ne propter Arabum ac Pœnorum ignorantiam in re medica hallucinentur, ac eius ignorātiæ nultæ alia cauſa, niſi quod a Græcis ad Arabū, Barbarorūq[que] Iupanaria defecimus. Cum ita[que] hi qui Ara- bum placita ſectantur in magna caligine rerum verſentur, ſacileq[que] inſinitis errorum nexibus implicentur; cogitent ſtudioſi, vt a ſonti- bus potius Græcis, ḫ[arabum] lacunis medicinam hauriant. Quod autem obiſciu[n], nihil nos proſerre poſſe ex nostris terris, quod gao- lang o, gariphilis, calamo aromanco æqualiter confortet, ac caleo-

Officina Pharmacopolarum. Fo.XXVI.

faciat: id respòdemus, nostra culpa fieri, qui hoc ignoramus: verum
id palatum nostrum non fert: quia nò titillat, quod non ex Arabia, Compoſi-
aut India aſportatur: ergo damnas tu, fortasse objiciet ex illis alio-
quis, magiftrales illas compositiones Auicennæ, Meſuæ, Serapio:
giſtrales
nis, ex quibus ad omnes morbos promùtur medicina: bona ver damnatæ.
ba: Scriptores non damno, niſi quantum inepte latine nobis redditi
ſunt: & periculum eſt ob hanc rem quod in multis cum periculo eos
imitemur: ſed nec quivlius quoque mercê dâno, ſed aio, ſuis ſæculis ſcri-
pſſe, ſuæ etiâ genti: Arabes arabibus, barbaros barbaris: idq[ui] in ſuo Barbari
etiam cœli climate. Nec minus vrtica vrit, ſiccat, ac pellit in nostro barbaris
climate, apud Arabes, & remotiſtimos Indos. Síleo q[ui] alia ſæ ſcripſere.
cula ſunt. Deinde quod in Gallia celtica agimus, uon in Arabia, aut Aliæ me-
Ægypto, nò in India: quas nationes conſtat aliam temperiç, aliud dicinæ
cælum: alium item cèli aspectum habere. Habeant qui ditiores ſunt Gallis
ſua aromata, ſaum moſchum, balfamum, amomû, ambram, lignum cùueniút,
aloen, quin ſi volent, vniones etiam vorent, & gemmas, vt Cleopa: aliæ vero
tra: quæ multis aureorum milibus conſtent, modo non inuideant Ægyptijs
pauperibus ſuam vindemiam, id eſt roſmarinû, laurum, hyſſopû,
maioranâ, myrthum, bugloſſum, plantaginem, & vel pinum etiam,
aut quercum, & viliffima camporum gramina.

Finis officinæ.

D i

Antidotarius Dñi Symphoriani
Cãpegij Lotharingorum Archiatri
in treis partitus libros.

Primus experimentorum, ad uarios mor
bos curandos.

Secundus Secretorum, ad diuerlas ægritus
dines.

Tertius Heroum, ac Regum illuftrium
pilularium inſcribitur, Opus tum propter
morboru curationem, tum propter rei no
uitatem, ac antiquoru authoritate perutile.

D iii

Epistola.

Humanissimo & vndecuncb doctissimo vito Dno Martino Achaquiæ Apollineæ artis pessenti meriissimo, Gymnafijb Parifië lis Doctori disertissimo Symphorianus Cæpegius Lotharingotumi Archiatrus S. P. D.

Itafti me prior bñuolētia Martis
ne Medicorù doctiffime, qui an-
tea q[ui] ullã tecû habuerim cōfuetu
dinē Vir & doctrina, & Virtuti[
bus inflignis, nepotem meum Ioānem Cam
pegium reuerēdiffimi D. Cardinalis a Tur
none Medicum, in amicitiæ tuæ aleam inui
tafti. Ego autem q[ui] in amore non responde-
re lōge ab homine alienū, planeq[ui] nefas eſſe
exiftimauerim, duxi ilto Antidotario no-
stro, in quo antiquorù ſecreta, ac experimen
ta pertractātur, munuſculo tuum arctius er
ga meū, ac nepotem amorē detinere: quod
apud te & tantifper noſtri erga te amoris
pignus habueris, quoad maiora tibi procu
derimus, quæ clariflimis tuis congruāt ho-
noribus. Hic antiquorù philofophorum, ac
medicorù citantur antidota: ut ſunt Sorani,
Aſclepiadis, Erophi-li, Chryſippi, Dioclis,
Demetriij, Galeni, Eraſiſtrati, Empedoclis,
Apollonij, Democriti, Heraclidis, Praxa-
gore, Philotimi, Themifonis, Proculi, Par-
menidis, Theſſali, Triphonis, & Nicādri.

Epiftola.

Fo.XXVIII.

Non tñ ea ad hiftorię fidē ſcribimus, ſed ad
morbos hoîm, ppellēdos: nec quales morz
bi ab ipſis philofophis curati fuerit, ſed qua
les, & qūo curari ab eis debuerint: ut ita ſub
iſis philofophis, inſtōne, ac exēplo optimū
curādi gen? luculēter expſſum eſſe diſpicia
mus: ut quēadmodū Xenophō amœno in
genio clarus, Græceq> facūdię columē Pæ
diā Cyri cōpoſuit, quā tātope pbabat Afri
can?, ut eā ſemp haberet i manib?: quā M.
Tullius legēdo cōtriuit: qua Cyrus ille Per
farū rex nō ad hiftorię fidem ſcribīt, ſed ad
perfecti iperatoris effigiē: nec qualis fuerit,
ſed qualis eſſe debuerit: ita ſub Cyri inſtōne
ac exēplo optimū regię adminiſtratōis ge
nus luculēter expſſum eſſe diſpiciam?. Anti
dotariū ergo noſtrū legito, quē nuperrime,
aliquotq> alia uolumina nō indiligēter emē
data tradidi Ioāni Crispino Bibliopolo pari
ter, & impſſori elegātiſlimo excuſoria icude
formāda: ut ea ſub tuo noīe tibi peculiariter
dicata inuulgarent. Mi Martine uale, & qc
quid eſt munuſculi, hilari uultu ſuſcipito, &
læta fronte perlegito. Viue & uale, & nos
ſymphoniace ames.

D iiij

De experimentis.

Fo.XXIX.

Qua cucurbitæ affatæ in furno sedat sitim, si detur cum etas dam faccharo, & lenit ventrem; sit autem dozis aquæ ab vno nauit, in cijs quattuor ad sex. Portulaca mirifice febre caufonicâ musicaos tollit, si teratur cù farina hordei, & misceatur, & stomaç gradus ve cho, & hyppocúdrijs applicet. Eodem asit feruores, quâ natû pulo tucùcъ sint magni, tollit pfillifi, si in aqú die vna infundat, & bibat dra su discreo chmas duas cum faccharo, vel iulep violato. Valet & centaurea piu to per æta stata, & potui data ante paroxismu cum aqua scariolę, siue endiuię. tum gradu

Chrysippi electuarium expertum ad tuftim. chrysippum
philoso
phæ & me
dicus hip
pocratis et
Prodici
placita pri
mus muta
eat ut tumul
tuaria qua
dà [inquit
Plinius]
rebro, vtatur tali puluere. Accipe boliarmenì, spodij, gummi Arabi garrulitas
tur in potu oí mane. Ad difficile asthma detur ex bolo armeno; no pistolã de febriëti cum vino moderate diluto, febriëti cùvinovalde diluto aqua: bona vale & qui hac medicina non curatur, alia via non curabitur: bolus arme tudine ad nus hoc non habet a qualitate manifesta; cum sit frigid & siccus, & Antigo, num; citat hunc alio: quoties

Ceipe feminis lini, paſſularum mundatarum, ſingulorù vncias trus ſemis, amigdalaruin mundatarum amararum & dulcium, granorù pini, ſingulorum vncias duas, auellanararum affatararum, yreos, terebètine eleſtæ, ſingulorum drachmas. iiij. thuris albi, maſthicis, croci, ſingulorù dra chiniam. j. & ſemis: terantur, & ſiant trocisei cum laſte capræ, & poſt ea excicentur, demum terantur: & cum melle fiat electuarium, do zis drachma. j. in mane cum modico vini ſubtilis, & in ſero, dum in leſtum descendit, teneat in ore parù. Si autè cù tuſſi ſit fluxus a ce rebro, vtatur tali puluere. Accipe boliarmeni, ſpodij, gummi Arabi garrulitas, mirtilorum, ſingulorum vnciam dimidiam: & fiat puluis: detur te: mane, & ſero ante paſſum vſco ad drachmas. iiij. omni die.

Diocles ca
riſtius ſuit
hebraicæ
medicinæ

A
Ceipe hyſtopi ſiccæ, ocymi, capilliueneris, prafſij, liquiri: hebraicæ
tiæ rafæ, ſingulorum drachmas. vij. coquatur in aqua quanæ medicinæ
tum ſufficit. vſco ad consumptionem medietatis: deinde co ſelector:
letur, & infundatur deſuper mellis coclear vnum, & ſumæ ſcripſit et
tur in potu oí mane. Ad difficile asthma detur ex bolo armeno; no pistolã de
febriëti cum vino moderate diluto, febriëti cùvinovalde diluto aqua: bona vale
& qui hac medicina non curatur, alia via non curabitur: bolus arme tudine ad
nus hoc non habet a qualitate manifesta; cum sit frigid & siccus, & Antigo,
sit conſtriciuus potius, quã dilatatiuus: fed hoc a proprietate habet,
quam abditam nostri vocant.

Galeni ſecretum in ſputo ſanguinis, & congelatio
ne ipſius in pectore. Plinij, &
Galenus.

Accipe ſucci prafſij vncias. vij. vini albi odoriferivnciam. j. co
quantur vſco ad consumptionem duarum partium: poſtea Galenus
addatur mellis vncia vna, buliant lento igne vſco ad pſilli philoso
tudinem mellis: poſtea ſuperadde puluerem harum ſpecie phæ ac me

Antidotarij Liber primus.

cicibus, singu rum. Accipe piperis elesti, thuris albi, singulorum drachmam vnam, Iaris, ac ce- misceantur; da coclear vnum in ieiunio Iambendo. J[ohannes] Ad Sanguinem Iebernim? collectum in pectore ex vulnere, vel ruptura venæ est tale Secretum. Pergami J[ohannes] Accipe camedreos, & piftetur fortiter, & infundatur in aqua fcaes est natus, biosæ, & optimo vino; & poſtea extrahatur ſuccæ, & detur calidus ad Marci, & bibendum: est enim Secretum quo vtebatur medicus quidam celeo comòdi, ac berrimus.

Pertinacis imperatoorum têpori bus.

Demetrij duo fuerunt vnus Atta-

leus, alter Appame?: cans vlcera pulmonis:

hæreſeos hic ſeſſator fuit.

Iſte libros aliquot in- terioru po ſteritati dedit.

J[ohannes] Demetrij Appamei experimentum in phtilli.

Accipe granorum pini recètium, tere, & cum rob & melle diſpumato quouſco ad mellis ſubſtantiâ reducatur, & pro- pinetur ex eo diſſoluto cum aqua calida vſco ad drachmas trus, aut lambatur ad modum looth. J[ohannes] Concordati ſunt omnes antiqui in bolo armeno, quod ipſe ſumptus in potu est exico. Idem operatur electuarium factum ex baccis lauri cum melle. Itê betonica miſta cû melle more electuarij ſumpta valet in phtilli.

J[ohannes] Demetrij Attalei experimentum ad tremorem cordis.

Accipe pulueris coralorum rubeorum, croci, singulorum ſcrus apulum vnum, cum vino aromatico bibat: ſtatim enim liberat patientem. J[ohannes] Item curat acetositas citri tremorem cordis calidi: idem facit puluis coriandorum cum aqua bugloſſe. J[ohannes] Item mellifla idem facit ieiuno stomacho comeſta a tota proprietate margaritæ etiam conferunt plurimum.

J[Eraſiſtrati] ſyrupus ad vocis alſperitatem vocem clarificans.

Eraſiſtrat? chius ratio nalis ſecte poſt hip? pocrate ſe- ſtator fuit arſiſtotelis filia geni-

tus, vt plaſet Suidæ.

Vm vox deficit ex catarro, vtatur tali ſyrupo. Accipe endiuiæ, ſiue ſcariolæ, capillorum ueneris, brufci, ſparagi, paſſularum, li quiriciæ rafæ, epithimi, amigdalarum dulcium, singulorum vnciam. J[ohannes] ſeminis aniſi, ſeniculi, hyſtopi ſicce, singulorum dra chmas duas, ſeminis maluæ, daſtylorum pinguium, singulorum vn ciam dimidiam: coquantur omnia in libris. J[ohannes] ij. aquæ vſco ad consumo ptionem medietatis: & cum faccharo, & melle diſpumato quod ſuffi cit fiat ſyrupus: capiat omni mane & ſero horis duab? ante paſtum. J[ohannes] Item ſcilla, ſeu ſquilla bulita cû melle valet. Item alium qualitero cuno comestum vocem clarificat.

Empedos, cels poſt

J[ohannes] Empedoclis vinum artificiale, & laxatiu[n] confor- tans stomachum, ſenſus omnes exacuit, bonum colo- rem facit, & oris odore bonum, ac tremorem cordis curat.

De experimentis.

Fo. XXX.

Ccipe myrobalanorum omniū, vnciam vnam, pistens Machao;
tur: deinde accipe lib viij. vel decem vini rubei odorio
nē, & Poſerii, & detjiciantur deſuper, & boliant diu: poſtea accip-
pe maſthicis, cinnamomi, ſingulorum vnciā vnā, macis daiyrium
drachmā vnam cum dimidia, galangæ vnciam vnam: primus
miſceātur omnia ſimul piftādo, & ſient per dies oſto, exercuit
& vtatur in mane: dozis eſt vnciæ, viij.

J. Apollonij Citienſis experimentum in ſin-
gultu ex repletione.

Ccipe ſucci aneti vnciam vnam cum dimidia, cimini
Apollonij drachmā vnam, bibat ieiuno ſtomaeho. J. Item valet
nij tres ſerpillum cum vino bibitum: & ſi ſir phlegmaticus ſin
ſuerunt gultus, ſemen rutæ valet, ſi bibat cum vino drachmam
ſerapio- vnam ſemis, tollit etiam fortes imaginationes ſubito
nis lecța impreſſas; valet & in difficultate anhelitus, quādo ac-
totes.
tidit ſuffocatio.

J. Apollonij memphici experimentum in do-
lore ſtomachi.

A. Ccipe pulveris corallorum rubeorum scrupulum vnum, pul-
ueris interioris pelliculæ ſtomachi gailinæ drachniam ſemis, Celfus
duos poſucci aneti in aqua coſti vnciam vnam ſemis, miſce, capiat calide in
vit apolmane, valet etiam ſi fuerit cum naufea & ſingultu. J. Et ſi fuerit do-
ſonios, lor ventoſus, accipe extremitatum abſynthij partem vnam, ſifeleos,
patre & ſpicæ celticæ, ſingulorum partem dimidiam; & coquantur in aqua,
ſilium, & bibat calide in mane.

J. Apollonij Glaucij ſecretum in oppillatione
liue obſtructione hepatis.

A. Ccipe farinæ lentium excorticataru coclear vnum, aquæ ſeni-
culi vncias duas, vrinæ infantis non polluti vnciam vnā: miſce, bro ſecta-
& quolibet mane bibat, valet etiā in obſtructione ſſlenis. J. Semen rum citat
tuſcutæ eſt ex melioribus medicinis, & fortioribus rebus in aperien hūc Apo-
do venas paruas, & magnas, ſi cum ſaccharo admitti: ſtretur Cubebe Ionium.
& etiam rubea tinctorum, & cehtautrea minor proprietatem mirabi-
tem habent in deoppillando hepar.

J. Democriti Abderitæ experimentum ad
morbum regium, ſiue iſtericum;

Celfus in
vj. lib De
mocriti di

De experimentis. Fo. XXXI.

fotet a cauſa calida simpliciter, valeret decoſtio ſemperuiuæ cum fy
rupo capillorum veneris, eſt enim valde frigida; ideo debet dari cum
prudentia: eſt tamen eius operatio mirabilis in caliditate rhenum.

nota

¶ Proculi experimentum ad frangendum lapidem rhenum.

Ceipe radicum ſparagi, pimpinellæ, malux campe
lris, ſingulorum vncias duas: buliant in duabus lib,
aquæ vlic ad consumptionem medietatis aquæ: ſi ex
hac decoſtione bibat omni mane vncias. iiiij. frano
getur lapis in rhenibus. ¶ Ad idem valet tale ele-
mentarii. Accipe ſeminis ſeniculi, apij, aniſi, meu, aſa
ri, gentianæ, ſucci marrubij, yreos, camedreos, ſingu
lorum vnciam ſemis, zinziberis, carui, ſlorum camo
millæ, cinnamomi, dauci, ſpice, ſingulorum drachmas. ij. mellisquod
sufficit: fiat eleſtuarium, & ſumatur cum aqua decoſtionis ſeniculi:
& cum ipſum laxatiuum facere volumus, addimus agarici, & rheu-
barbari, ſingulorum drachmam vnam pro doſi.

Proculus
citaſ a ſcri
bonio, Lar-
go, & cel-
ſo.

¶ Experimentum Parmenidis in fluxu dyſtente
rico, & etiam dyariſo.

Ceipe cineris limaciarum combustarum cum corticibus Parmeni
fuis partes. iiiij. gallarum viridium partes duas, piperis par des, demo
tem dimidiam terantur subtilissime, & fiat puluis: da cum critus, &
vino & aqua decoſtionis pirorum ſicorum. ¶ Item Iäceo Hippocra
lata cum æquo pondere ſui ex dauco exhibita eſt, præſidium ſingula tes eodem
te. ¶ Item ſabæ cum cortice ſuo coſtæ cum aqua & aceto comestæ in têpore viæ
dyſenteria eſt ſingulare remedium. ¶ Item decoſtio alteæ bibita ſta-
tim iuuat. ¶ Item, ppria & præcipua cura fluxus dyſtenterici eſt pur-
gatio cum myrobalanis, & rheubarbaro torrefacto.

¶ Experimentum Theſſali ad præſocatione matricis.

Ceipe betonicæ drachmam vnam, ſeminis vrticæ, paſti
nachæ, cimini, ſingulorù ſcrupulum vnum: & cum vi-
no fiat potus: capiat ante paſtum calide, vel in hora
paroxilmi. ¶ Item capillt patientis combusti, & na-
ribus applicati, & attrahatur fumus: ſubito ſalus acci-
dit. ¶ Item, folia vrticæ emplaſtrata matrici illam rea
ducunt. Si contingat matricem delceſtendere, tunc ſuſtumigatio facta
rismedico
cum ſtercore bouis multum confert.

Theſſalus
ille eſt in
quem me-
thodum
xit galen?
homo iac-
tator, &
fui tempo
rui alpha.

¶ Tryphonis experimentum ad dolorem he-
morroidarum ſedandum,

Tryphon
citaſ a cel-

Secretorum Liber Secundus. Fo. XXXII.

Secreta quædam Campegiana ad diueraægritudines. Liber Secundus.

Medicamen repertum in Ægyptia Iouis ciuitate, quod isto machum excitat, ventositatem mitigat, digestionem accoto, dat, aluum mollit, phlegma & bilem educit, vitia quoque pesto ris, lateris, hepatis, splenis, & rhænum curat, & mitigat.

Ceipe cimini in acetum per triduum infusì, & iteri ſicæcati, & triti ſubtiliſſi me vnciam vnam, piperis longi, albi, vel nigri drachmas. vii. rutæ viridis foliorum ante vnam diem collectorù vnciam vnam cum dimidia, & cum melle facies electuariù, & proficiet phlegmaticis, vel cujus ſucco ptilanæ, & proficiet cholericis, & melancoliceis, vt ſcribit Oribasius; accipitur e[m]n mane & ſero coclearvnù.

Medicamen ſingulare dicti diaſpoleti ab oribatoſio.

Leftuarium ad vertiginem capitis, caliginosculorum quod & rheumatismum faucium fedat, dolorc[em] de thosis race aufert, pulmones facilitat, cordis dolorem tollit, lateris dolorc[em] cōſpergit, pleureticos sanat, ſpleneticos curat, stomachum corroborat, inflamationem aufert, phthisicos sanat, tuſſim ſoluit, nephriticos calculos ſe dat, omnem dolorem colicem coſeuit, pallidum colorc[em] emendat, meo thoicos sanat, menſtrua deducit.

Electuarium ſeu aureum ad diuero ſas ægritu dines.

Ceipe ariftolochiæ rotundæ vnciam. j. caſiæ fitulæ drachmas. vi. garioſilorù vnciā. j. ſtoracis calamite drach. viij. mirrhex (ſi in ueniri poſſit bona) drach. vi. raro tamen reperitur: & ſi inueni, ri no poſſit bona, & aromatica, loco illius pone croci drach. ii. ſpicanardi, pyretri, ſingulorù drac. vi. liquiriciæ rafæ vnciā. j. piperis nio, gri drac. vii. centaureæ maioris, qua[rum]ponticum noſtri appellant, drach. vi. gùmi dragaganti drac. ix. ſeminis peoniæ drach. vi. jyreos ſaxifragiæ, radicis capparis, ſingulorù vnciā. j. hyſtopi drach. vi. pule gij drach. vii. gétianæ vncias. iiij. anacardi drac. iiij. galbani drac. v. terebětinæ, vel loco illius gùmi laricis drac. viij. petroſelini macedo nici, vel loco illius vſualis vnciā. j. maſtichis drac. vi. galágæ drac. v. rafuræ eboris, baſiſiconis, ſatureiæ, ſingulorù drac. viij. ſemis aneti, apij, ſingulorù drac. vi. ſeminis ſeniculi, oſſis de corde cerui, ſingulorum drach. viij. cardamomi, corali rubei, ſingulorum drachmas. v. origani drac. iiij. amigdalarù mundatarum vnciam. j. & ſemis, nuclei pini, piperis albi, ſingulorum drachmas. viij. moſchi electi ſerupuli vnum: prius ſpecies terātur, & cum melle fiat electuarium, de quo ca piat in mane ad quantitatem caſtanæ, valet etiam ad eos qui venenù biberunt, & ad morum ſerpentis: typum quartanæ ſebris mitigat, quotidianam & tertianam liberat, cōſert stomacho, ſpleni, & iecori.

Secretorum

T Catarticum melancholicis conueniens ex Oribafio
Sardiano.

Catarticú
regis Per-
sarú melá
cholicis
conueniens
ex oriba-
sio.

dies bibere.

Ccipe anífi drachmā.j. & ſemis, ſeminis petroſelini drach.j.piperis nigri drac. dimidiā, epithimi drac.j. & ſemis, mellis qd sufficit: dabis cōclearvnū, aut duo ſecu dum accipiētium virtutem. T Aliud. Accipe epithimi drachmas.v.mentæ drachimam vnam, rutæ viridis drachmam vnā, & ſemis; cum optiun o vino dabis per tres

T Antidotum Philoxenis authoris ad tuſſim diuturnam, & ad omnia quæ de thorace non facile proijciuntur, facit & ad empicos, & ad viſcerum infraxin.

Philoxen
nis antido
tum.

T Ccipe arſitolochiæ longe & rotundæ, ſingulorú drachmas xij. Gentianæ drachmas. xxj. baccarum lauri ſiccarú drachmas. xix. ſeminis rutæ, pratiij, ſingulorum drachmas. xij. ſmyrnis, trochlitæ, vel loco illius. apij, vel petroſelini drachmas. xxviiij. mellis quantum ſat eſt, fiat antidotum: dabis autē ad auellanæ magnitudinem cum mulſa: item purgat etiam vulnus, & sicatrizat, & ad ſanitatem perducit.

T Aliud Oribafij Sardiani electuarij ad eos qui de thoras ce & pulmonibus tuſſiunt.

Oribafij
electuarij

A Ccipe pínum pinguem, maxime quando propria refina circuíu uoluta eſt; coques in aqua cù prafiio recente: & ſic poſtea aquæ ipſius decoctioni addés mediocriter mel, & coques iterú, donee ad mellis ſpitiudinem reuertatur, & vtaris.

Ad lúbri
coselectua
rium.

T Ad Lumbricos electuarium Oribafij Sardiani.
A Ccipe abſynthij ſicci, abrotani, cardamomi, ſingulorú vnciam ſemis, ſeminis braſſicæ, mentæ ſicca, lupinorum, ſingulorum drachmas, vj. pulueriſentur, & cum melle fiat electuarij; capiat in mane drachmas trus cù aqua portulacæ. Valet & tale emplaſtrum. Accipe lupinos, lauri baccas, & fel taurinum ſupermittes: & pones ad vmbilicum.

Anodina
campegia
na ad do-
lores acue
tos in po-
daſtra, &
artetica.

T Anodina ſine dolore reddētia cataplaſmata in accessio
ibus, podagricis, & arieticis, a me experta ſæpius, & maxi
me quando dolor eſt acutus cum multa inflammatione lo-
ci a materia calida.

A Ccipe farinæ lētiuī lib.j. ſanguinis draconis, boli armeni, ſingulo
rú vn cias tres, cāphoræ drachmā.j. farinæ orde. lib. ſemis, diſtepe
renk cù oleo rolato, & aceto: & fiat cataplaſma: & applicetur loco dolo
ris extièdèdo ſuper pānum lini, & poſt eius exiccationem renouetur.

Item platani

Liber Secundus.

Fo. XXXIII.

Item Platani folia viridia trita, & cataplasmati imposita, in genio
bus inflammationes tollunt, ipodagricis & arthetichts succurrunt.
Oribatius vero sardianus aliud ponit cataplasma, & est tale.

J. A. C.ipe opij, croci, singulorum drachmas. iij. teres cum lacte vaco Cataplasme, aut caprino: & interiora pants admifcebis, & teres fortiter: & ma Oriba admixto oleo rosato vteris cataplasmate: & betæ, aut lactucæ folia sufiij. perponas. Item opium cum croco, & lactucis tritum, & oleo rosaceo admixtum, & linteo superpositû valet plurimum, & fedat dolorem.

J. Ad dolores diuturnos in thorace consiffentes fine febre Electua ex Oribafio.

Ccipe Fenugræci, dæt ylorum pinguïum, singulorum lores theovncias. vj. decoquantur, & cum cofti fuerint, colabis, & racis. cum succo ipforum mittes mel abundantius, & coques ad carbones, vt fit mediocriter pinguis, & vtaris multo ante cibum.

J. Trocifci regis Boemorum ad tuffim catarralem, & a me pluries experti.

Ccipe thuris albi drachmas. ij. boliarmeni drachmam vnam & ſemis, pulueris ſpecierum diadraganti frigidi fine camphora drachmam vnam, pulueris ſpecierum diayris ſcrupulos duos: cum melle rosato formentur trocifci: teneat in ore ſæpius longe a paſtu, & dum deſcendit in lectum.

Trocifci
boemorû
regis ad
catarrum.

J. Trocifci Oribafij Sardiani ad capitis diuerſos dolores, mox vt linieris frontem, amputabis dolorem: vtique & ſi febrierint, aut phreneſin patiatur, mirabiliter facient.

A. Ccipe baccarum lauri, vuarû viridium, singulorû drachmas Adcapitis viij. yreos drachmas duas, oppoponaci drachmam vnam ſeu diuerſos mis, cum aceto facies trocifcos, & cum opus fuerit, cum aceſt dolores trocifci.

J. Trocifcus ad omnem typum quotidianu, & notho quar tano, & notho tertiano ex traditione Oribafij.

A. Ccipe croci orientalis drachmas. ij. pyretri drachmas. ij. ſemis, quartanæ origani drachmas. ij. hyſtopi, myrrhæ, ſi inueniri poſſit bona, & cotidiaſingulorû drachmas. iij. collige cum aqua, & fac trocifcos de næ. drachma vna pro ſingulo, viere cum aqua calida.

J. Ad ſanguinem reijcientes.

A. Ccipe portulacæ vncias. iij. balauiſtiarû, membranæ quæ ſunt regis me in glande interiores, florû rubi, aut rubi mora, ſingulorû vnciā dorum ad vna: coquëtes eas in maxime vtatur bibendo vncias. ij. illius deco ſputu ſanationis; est em ad hec multu opatiua, ſi ſucc eas videlicet portulacæ guinis.

5

Pilularù siue catapotiorum

bibatur: ficus autem ad primum multum operatiua est. Euifci radix & menta ad recentes eruptiones facit, & centaureæ maioris drachmæ duæ datæ febrientibus cum aqua; valent & mala granata, acenætifci foliorum succus. Ad trombos autem factos de fanguine coa gulus leporis potatus soluit; soluit etiam trombos de ficu lixiuia cum aqua potata, & thymus, aut fatureia cum aceto cofta.

Ad vocem abſciffam ex Oribafio Sardiano. Aceipe feminis lini, vuarum paffarum fine ſemine, nucleoſarum pini frixorum, auellanarum purgatarum æquali pon dere teres, & mel non coftum adminiftrabis; & dabis exinde cochlearium vnum. Item succos brafficæ cum mellem coques, & dabis vt electuarium.

Aureliani Cælij potio ad hydropem.

Vrelianus libro Responſionum ſiue adiutoriorum, & in libro cronion.iiij. ad hydropem decoctionem ſingularem ſcille, ſiue ſquillæ ponit, que talis est. Aceipe Squilæ libras.ij. omni purgamento abſolutas, quod ad vnam libram redigatur, concifas in vas fictile nouum prælitus mitti oportet, tum adiectis vini ſextarijs tribus, quibus ad tertias de coſtis, ex ipſo liquore erunt ad duo cochlearia egrotanti danda, proſciente curatioë vſco ad vnciæ vnius accedere modum. Sed hoc erit ante ſumptionem cibi cù plurimo interieſto ſepore, & poſt gestatio nem adhibendum, vel poſt peruſionem corporis.

Liber tertius.

Pilulariij virorum illuftrium.

Catapotia ex inuentione Campegiana. Pilulæ catapotia dicuntur, & integra vt formentur ab ægrotis deglutiantur, & nonvel dentibus maſticentur, vel diſoluta in liquore lingantur; de his Celfus libro quinto capite. xxv.

Pilulæ conuenientes ſlauæ bili, & illam euacuantes. Aceipe aloes loti vnciã dimidiã, Reubarbari drachmã vnã, ſpicæ nardi, ſiue celticæ [ſi indicã nò reperias] grana.iiij. prunorù hye maliij drachmã vnã: miſce cù ſyrupo violato: formentur. vii. pro drachma: capiat aliqni vnã ante coenã, aliqni vero treis, aut quinco, dum descendit in leſtum.

Pilulæ cœuenientes phlegmaticis, & pituitam euacuantes. Aceipe agarici albi & leuis drachmã. j. zinzeris ſerupuli vnù, aloes loti drachmas tres, maſthicis ſerupuli vnù; cù melle roſato ſiant pilulæ. vii. p drachma; da vnã ante coenã, vel tres, aut qnco dum descendit in leſtum.

Liber tertius.

Fo. XXXIIII.

J. Pilulæ ad atram bilem, & illam euacuantes.

A Ceipe polipodij quercini, non corroſi, foliculorum ſeneleſſa
ſyria, ſingulorum drachmā. j. aloes loti vnciam dimidiam;
maſthicis ſcrupulum dimidium: cum ſyrupo de fumoterra
ſormentur. vj. pro drachma, da vnam ante cœnam.

J. Pilulæ capitales ad ſoda per cōmunitatem ſtoma-
chi in materia ex ſlaua bili.

Ceipe aloes loti, pilularū de yera ſimplici, ſingulorū dra-
chmā vnā cū dimidia, prunorū hyemaliuī drachmas. ij.
Reubarbari electi drachmā. j. ſpicæ ſcrupulū dimidium:
misce cum ſyrupo violato; ſiant. vj. pro drachma: capiat
vnā ante cœnam, vel tres dum descendit in leſtū. In ſoda
vero ex materia frigida poteſt ſic fieri. Accipe agarici albi & leuſis
drachmā vnā cū dimidia, aloes loti drachmas. iij. myrobalanorū, ke-
bulorum, drachmā vnā, maſthicis ſcrupulū dimidium: & cum melle
roſato formētur. vj. pro drachma: da vt ſupra. J. Si vero fuerit ſoda a
materia ex atra bili, accipe aloes loti vnciā dimidiā, foliculorum ſene
ex Syria, polipodij quercini, ſingulorum drachmam dimidiam: ma
ſthicis grana. vj. misce cū ſyrupo violato: da vnā ante cœnam, vel tres
aut quinčb, dum descendit in leſtum. Aliqui addunt thinum, & epi-
thimum, & reubarbaruī: & ſi fiat per aduſtionem pituitæ, poſſet addi.
Tartari loti ſcrupulus vnus, & agarici albi drachma vna. Pantaleon
de vercellis addit lapidem lazuli, ſue cianenum: ſed caue ne vta-
tis illo, venenum eſt pernicioſum: lapis lazuli eſt ſolis piſtoribus vtio-
lis: ſi vero epilepsia eſset per communitatem ſtomachi, poſſent addi
ſeminis peoniæ, mirobalani, kebuli, thimus, & epithimus cum paus-
co thuris albi, & ſtichados.

J. Pilulæ preciōſæ contra catarrum ſubtilem ad pe-
etus descendentem.

A Ceipe agarici albi & leuſis drachmam vnam, zinziſberis albi
drachmam dimidiam, polipodij quercini electi ſcrupulos
duos, boli armeni drachmam vnam, aloes loti drachmas
tij. cum dimidia, ſueci liquiritiæ ſcrupulos. ij. mirobalanorū
citrinorum drachmas. iij. confice cum muſcillagine dragaganti fao
eta aqua roſarum. ſiant. vj. pro drachma: da aliquando vnam ante cœ-
nam, aliquando tres vel quinčb, dum descendit in leſtum: & poteris
vti omni die accipiendo vnam ante cœnam, vel ter aut quater in heo
bdomada: valent cōtra catarrum ſubtilem: valent etiam contra groſ-
ſum, ſed formentur cum oximelle ſquillitico, quia incidit pituitam
grossam.

J. Pilulæ ſiue trocifci de paſſulis ad omnem catarrum.

E ij

Pilularum siue Catapotiorum

Ccipe paſſularum eleſtaru mundatarum vnciam vnã cum dimidia, conterantur fortiſſime: deinde accipe ſucci liquiricię drachmas. iiij. cū dimidia, nucis muſcatæ, cinarnomi eleſti, ſingulorum drachmas. ij. ſto racis calamite, drachmam. j. cum dimidia, thuris albi ſcrupulum vnum, boliarmeni loti drachmas treis, gummi arabici, & dragaganti diſſolutorum in aqua betonicæ, ſingulorum drachmā dimidiā, ſacchari roſati tabulati diſſoluti in aqua violarum vncias, xvj. & fiāt trociſci in forma pilularu albarum, ſiue bichichiarum: & ſint tres trociſci in drachma: capiat tres dui deſcendit in leſtum tenendo in ore, vel deglutiſdo, vt voluerit: & aliquādo teneat vnū in ore longe a paſtu. Pantaleon de vercellis ponit aliani quam vocat confectionem de ſtorace, in qua ingreditur lignuſaloes: ſed quia raro inuenitur bonum, prætermiſi: iſti autem troſcici a nobis ſapius fuerunt experti in omni catarro tam ſubtili Œ groſſo: cōſ fortāt enim cerebrum, ſtomachum, & pulmonem, & valent in omni tuſſi catarrali.

J. Pilulæ benedictæ ad vocis taufedinem a frigida, & humida materia.

A. Ccipe aloes loti vnciam dimidiam, agarici albi drachmā vnam & ſcrupulum vnum, zinziberis, ſalis gemmæ, ſinguloru ſcrupulum dimidium, ſucci liquiritiæ ſcrupulos duos: miſce, & cōſiſce cui muſcillagine gummi dragaganti facta cum aqua ſiorum vios larum: & fiāt ſex pro drachma: & detur aliquando ante cœnam vna, aliquando dum descendit in leſtum, & etiam valent in tuſſi a materia pituitoſa a cerebro descendente.

J. Pilulæ epaticæ contra iecoris opillationem.

A. Ccipe reubarbari eleſti drachmas treis, ſpicæ ſcrupulum vnum, agarici albi, & leuis drachmam vnam, zinziberis ſcrupulum dimidium, polipodiſ, cartami, ſingulorum ſcrupulos duos, maſthicis ſcrupulum dimidium: ſiant ſex pro drachma cum ſyrupo de eupatorio; da vnam ante cœnam vna die, alia non.

J. Pilulæ ad lienteriam a materia pituitoſa.

A. Ccipe pilularum elephanginaru drachmas treis, corticis miſrobalanorum, kebulorum parum torrefactoru drachmas. ij. maſthicis drachmam. j. formentur. vy. pro drachma cū ſyrupo ci toniorum: & da vnam ante cœnam, & aliquando ante prandium vel treis, dum descendit in leſtum.

J. Pilulæ regis Dannorum ad materias bilioſas, pituitoſas, & atram bilem etiam euacuantcs.

Ccipe rheubarbari eleſti drachmas. ij. agarici albi & leuis drachmam vnam cum dimidia, ſpice & zinziberis, ſinguloru ſcrupulum vnum: maſthicis ſcrupulum dimidium, pulueris ſoliculorum ſene ex Syria ad pondus omnium ſupradictoru, aloes loti drachmas duas cum ſyrupo de bugloſſa: formetur maſſa pro pilulis, de qua ſiant ſex pro drachma: capiat aliquando vnã ante

Liber tertius.

Fo.XXXV.

cœnam, aliquando quincentum, dum descendit in lectum.

J. Pilulæ regis Gallorum Philippi pulchri ad dysfensu teriam, & fluxum lientericum.

Ccipe mirobalanorum, kebulorum citrinorum parum tora, refaſtorum, ſingulorum drachmam vnam, rheubarbari tor, reſacti drachmam vnam cum dimidia, maſthicis ſcrupulum vnum, pulueris coralorum rubeorum ſcrupulum dimidiat, cum ſyrupo mirtillorum, formentur.vj. pro drachma: capiat vnam ante cœnam, & aliquando tres, dum descendit in lectum.

J. Pilulæ bichichiæ regis Maioricarum ad fluxum catarralæ.

Ac Ccipe olibani drachmam vnam cum dimidia, maſticis drachmam vnam, boliarmeni ſcrupulos quatuor, pulueris diadrao gaganti frigidi fine camphora ſcrupulum vnum, zucari candi, diffoluti in aqua violarum vncias.iiij. formentur pilulæ in modum lupinorù; teneat in ore sæpius longe a paſtu, & dum vadit dormitù.

J. Pilulæ regis caſtellæ ad obſtructionem, ſiue opillatio, nem iecoris, & ipſum confortantes.

Ac Ccipe aloes loti drachmas duas, rheubarbari electi drachmam vnam & mediam, ſpicæ, ſpodij ex dente elephátis, ſingulorù ſcrupulum vnum, pulueris trocifcorú diarodon drachmam mediã, agarici albi & leuis ſcrupulos duos, maſthicis ſcrupulù medium, pulueris ſoliculorù ſene drachmam vnam, pulueris trocifcorum de rheus, barbaro drachmam mediam, confice cum ſyrupo, de endiuia, quam ſcariolam vocamus: capiat aliquado vnã ante cœnam, aliquado tres, dum descendit in lectum. Mefues dicit aloen iecori eſse nociuum, contra opinionem Dioſcoridis, ac aliorum Græcorum; ideo dicimus no eſſe illi credendum.

J. Pilulæ regis Pannoniæ ad peſtilentiam.

Ac Ccipe aloes cicotrini electi vncias quincentos, croci orientalis vnciam mediam, cimini, coriandri præparati, ſingulorum drachmas tres, radicis tormentilæ vnciam vnam & mediam, boli armenici vnciam vnam, ſeminis basiſiconis, ſeminis citri, ſingulorum drachmas duas, ſeminis acetoſæ drachmas tres, radicis been albi, & rubei, ſingulorù drachmam vnam; ſandali albi & rubei ſingulorum drachmam dimidium; oſſis de corde cerui, corali rubei, ſpodij de dente elephantis, ſingulorum ſcrupulos duos: pulueris florum anthos drachmas duas, radicis ſcabioſaynciam dimidiam, agarici albi & leuis, ſoliculorum ſene, ſingulorù drachmas duas; rutæ ſiccaæ drachmam vnam & mediam, ſucci kalendulæ: drachmam vnam cum dimidia; pulueriſanda pulueriſentur: & cù ſyrupo de acetoſitate citri, vel de limonibus formentur; maſſa pro pilulis, de qua formentur.vj. pro drachma: capiat

E iij

De medicinis benedictis

aliquando tres, dum descendit in lectum, aliquando vnam in mane hyeme, & vere, & tempore pestilentiæ omni mane vnam. Ifte autem pilulæ præseruant a pestilentia, & sunt expertæ in Pannonia, & tota Germania, & a me pluries in Lotharingia.

J. Pilulæ maſthicinæ quæ mundiſcant ſtomachum, rectiſcant appetitum corruptum; & valent vbi ſtomachi eſt debilitas ex corruptione humorum; & eſt medicina matricis vitioſæ.

A. Ceipe maſthicis vnciam dimidiâ, aloes loti & eleſti drachmas. x. 3. Agarici albi, & leuis drachmas. iij. cû dimidia, & confice cû ſuco arthemiſiæ: hæ pilulæ accipi poſſunt omni tempore: mundiſcat enim ſtomachum, atque rectiſcant: ſunt autem iſtæ ex inuentione Petri de ebano.

J. Pilulæ regis Britannorum quæ dici poſſunt de cinogloſſa ad omnes morbos catarrales, ad corizam, & tuſſim cataralem.

A. Ceipe thuris albi drachmas. viij. ſucci papaueris albi, ſucci lactucaæ, lingulorû vnciâ. j. cû dimidia, croci drach. j. cû dimidia, ra dicû lingue canis ſiue cinogloſſe vncia dimidiâ: ſiant pilulæ, & admi nistrenj: alig ponunt opini, & iuſquiamû: ſed propter illorû violentiâ loco illorû poſuimus ſuccum papaueris, & lactucaæ. De mirrha, quia non reperitur laudabilis, nullam ſecimus mentione. Iftæ pilulæ ſunt de ſecretis medicinæ, & a multis cognitæ non ſunt.

De Catarticis ac medicinis benedictis,

& quod omnib[us] expedit, vt venter ſecûdus fit, ex Ga leno, Oribasio Sardiáno, & Paulo Ægineta.

Galenus.

B. initio antiquis ſemper viſum eſt pro ſanitate, vt vê ter ſecundus procuretur diebus quotidianis: & inca[]ulpabilis vrinarum eſſio ſecundum ciborum, aut p[]otionum ministrationem reddatur. Quod ſi hæc minime proſequantur, t[]uc vti neceſsarium eis quæ hæc expellant, & procurent ventris & vrinæ obſequia. Si na autem corpora habentibus ſuperfluum eſt dari a tarticn[]: eten[]i (vt Galen[?]) ſcrib[]it) ſtrophis, & doloribus nimijs affixi, ſutur: & difficile ſit purgatio: & adhuc citius anguſtias patiunt hi cui ſani ſunt: ægrotantibus autem ſi minime vacuentur, nocet: vnde no tecedere oportet, vt intrante primum vere purgentur. Epileptci, asthmatici, phlegmatici, artetici. In ægritudinibus autem diuturnis

Libellus.

Fo. XXXVI.

semper digestio expectanda est. In acutis autem passionibus cum vir
gent, etiam in initio possibile est catarticum dari cum cautela multa
motis humoribus existentibus largis, vel fluentibus: finautem (vt
Oribafius scribit) alicubi in vno defixi, sint loco, aliquo adiutorio
oportet mouere; & nec catarticum dare, priusquam digestionem fac-
ciat; & quolibet tempore determinato fiat; purgatiua autem medi-
camina non suffinet stomachus; admixtio inuenta left bene olen-
tibus feminibus, vel herbis: vt non sola, nec pura virtus eorum tan-
gat; stomachum, & vomicam excitet, hæc Oribafius.

Oribafius.

De Mercuriali herba ex Paulo, & Oribafio, &
de Epithimo.

Ercurialis (vt scribit Paulus) ventrem subducit effica-
citer, & pigmenta digerit. Et (vt infit Oribafius) mer-
curialis herbæ folia molliter cocta, & comestà stercora
sufficienter deponunt, fed minus, plus vero deponit, si
aliquid delectis eius bibatur cù vino têperatù. Dabis
etiam ad ventrem herbam mercurialem in aqua cum

sale coctam: & cum comederit, ipsam aquam bibat, fed & sambuci
folia similiter facta, & accepta hoc modo operantur. Omnium igitur
prædictorum (in fit Oribafius) meltor, & vtilior est epithymus in vi
no potus. Oportet autem cum bibere, mouet enim leuiter ventrem,
& bilem atram purgat.

Oribafius.

De polipodio ex Paulo, ac etiam Oribafio.

Olipodion (in fit Paulus) fice vehemeter, & fine morfu est po-
entia: & potum per inferna purgat. Et (vt inquit Oribafius)
educit pituitam, & flauam bilem, & aquosos humores, Dabis
(infit) radices penso drach.ij. incisas, non tritas. Trita autem
cum multa, aut aqua malitiosa non est: purgat autem & in ptisanis
cocta, & cum iure gallinæ radix cocta.

Oribafius.

De Aloe ex Oribafio, & Paulo.

Loe autem (vt scribit Oribafius) acutum quidem non
est catarticum, stomacho autem aptissimum. Educit pi
tuitã, & flauam bilem: optimum autem est, vt etiam
per singulos dies sic accipiatur, antequam dormitum
quis vadat, quantum ciceris tria sunt grana ad glutien-
dum: & abundanter redditur eis venter secundus. Aloe

(in fit Paulus) calefacit in primo ordine, ficcat vero in tertio. Est aŭt
valde grata stomacho, inflammationes sedat, & hulcera quæ ægre ad
vicatricem perducuntur, sanat; maxime quæ circa sedem sunt, & pue
nda, hæc Paulus,

Oribafius

[E iiiij]

De medicinis benedictis libellus.

J De Carthamo ex Oribafio.

Arthamus pituitam & flauam bilem purgat, non quis dem fortiter. Oportet autem senem teri cù aqua, & exa primi ex eo succum, & miſceri cum vino, & iure gali- linæ, & forberi. Si autem anilſus, & mel, & amigdalæ ſimul admiſceatur, ad iſtericos ſient catapotia expe- dientia.

J De Agarico ex Oribafio.

Garicus pituitam purgat, ac bilem flauam, ſed non acute; dabis dextro flante vento: ſacit autem podagricis & arte- ticis: deponit enim ſpiffos humores: addes Iaricis, coclea-rium vnum, & cum calida aqua dabis mane bibere, & ieo- junet vſcb horam ſextam.

J De ebulo, & fambuco ex Paulo & Dioscoride.

Paulus
Ægineta.

Dioscori-
des.

Cte quæ magna, & chameaſte [inquit Paulus] ambæ areſaciendi vim habent, & mediocriter digerendi: & tam potæ, quæ etiam comestæ, hydropicorii aquæ ſubdu-cunt. Eadè fambuco & Ebulo[vt Dioscorides ſcribit] vis eſt: ſiccant, aſtringut, refrigerat, & aquas ex cor-pore pellunt: ſtomacho tamen noctet, purgant pituitã, & bilem elixa olerum modovtriuſc folia. Quinetiam teneri adhuc caules in ſiſtili elixi eadem præſtant: radix in vino decoſta ſubcun-tibus cutem aquis auxiliatur. Prodeft & contra viperarum morſus: pota decoſtio eius ſeminarum locos mollit, & aperit, & quæ in eis ſunt mala emendat: potest & idem fructus in vino potus, proſunt canum morſibus, eodem modo podagricis opitulantur cum taurino adipe emplaſtri modo impoſita. De māna, caſia: ſiſtula, rheubarbaro nostro, thamarindis, ſene, myrobalanis ab antiquis & Græcis nihil inuenimus ſcriptum, prout vim habent aluum ducendi.

J An idem ſit ſcammonium apud Græcos, & Arabes, Quæſtio notatu digna.

Mefues.
Quæſtio
de ſcam-
monea,
Dioscori-
des.

Esues capite de ſcammonia adſerit non eſſe propinæ, dum ex ſcammonia ultra grana duodecim. At Diosco-ridis authoritate plus dare licet: nā is ad obolos duos vſcç, & ad quatuor etiam accedit in eiusdem exhibi-tione: lib. enim. iiiij. cap. clxj. de ſcammonia hoc modo ſcribit. Vim habet ſcammonij liquor ſumpt? cæ mul-fa aqua, ſimplicive aqua drachmæ, aut obolorum quatuor pondere per inferna bilem & pituitam purgare: ad ſoluendam vero aluum

Quæſtio de Scammonea. Fo. XXXVII.

ſatis ſunt oboli duo. Oribaſiус etiā in compêdio medicinæ drachmã integram ſcammonij exhûberi poſſe aſſerit: ait enim. Pura autem datur penſo drachma vna: qua propter errant medici, ac neoterices onnes qui ſcammoniam Græcorum, Arabum, & recentiorum diuerſam eſſe non intelligunt. Quapropter diligentius aduertendum, ne cum in libris Græcorum ſcammoniam ſcriptum inueniemus, alteram putemus intelligi, de qua Meſues, atq Arabes loquuntur. Meſues, Scammonia vero Græcorum ex Colophone Aſiæ Attici petunt ex qua regione factum illi aliquando ſuiffe nomen hic a getibus testat: tur: quæ dum probatiffimù ſcammoniù quærunt, & ex colophone Aſiæ petunt. Scammonia vero Arabum in Arabia nafcitur: & ex ge nere eſt lactariorum: ea enim in nullis veteribus Græcis, aut latinis codicibus legitur, nec etiam legi debet: proinde cum Græci nihil de ea tradant, nec eſſe eſt ut medici nostri ab arabibus petat: aliud enim de ſcammonea ſcribunt Dioſcorides, & Oribaſiус, aliud Meſues.

Oribaſiус drachmam integram ſcammonij exhûberi poſſe aſſerit. Meſues vero vſtra grana duodecim non eſſe propinàdum ex ſcammonia adſerit. At Dioſcoridis authoritate ad obolos quatuor accedit in exhibitione ex colophone ſcammonij. Cæterum ſcammonij poſtionem ſcribit Oribaſiус eſſe ad drachmam. j. vſq. ſiquidem apud eum integra drachma per ſe parum purgat. Meſues vero capite prope ſcribit, q[ui quis vſtra duodecim grana ſumat, eum interficere. Quod autem ſcammonium Dioſcoridis non ſit ſcammonea apud Meſue, ſ facile ex eiusdem verbis animaduerti potest. Meſues autem dicit nafci in Anthiochia, Armenia, & Coraſceni, & in partibus Arabiæ, & Turchiæ: apud Dioſcoridem debet eſſe ex Colophone Aſiæ: aliæ autem malæ ſunt & perniciosæ: melior apud Arabes[vt ſcribit Meſues] eſt Antiochena, & Armena: & peior eſt quæ in Coraſceni.

Apud Græcos bona, & melior ex colophone Aſiæ, & aliæ ſunt malæ, & perniciosæ. Quare concludèdui eſt aliud eſſe ſcammoniù apud Græcos ex colophone, aliud vero apud Arabes ex Antiochia, & Armenia, & Coraſceni. Hæc video receuſenda duxi, nonvt Scythicus ilius medicis, qui fortiffimis pharmacis ægros non paucos neci tradunt, patrocinarer: ſed vt haberet veritatis ſtudioſi, & ſcirent aliam eſſe Græcorum ſcammoneam, aliam vero Arabum. Scammonium vero Græcorum biſem, & pituitam purgat: & ad ſoluendam aluum ſatis ſunt oboli duo. Scammonea vero Arabum de genere eſt Tithy malorum. Sunt etenim ſeptem Tithymalorum ſpecies Dioſcoride lib. iiiij. cap. clv. teste: & vna earum eſſe potest ſcammonea a Meſue pita: errant ergo medici iuniores, ac pharmacopolæ, qui ſcàmoniù

Græcorum ab Arabum, ac recentiorum diuerſum eſſe non inteligunt. Scammonia qua nostri paſſim nunc ad homines purgandos des. vtuntur, Græcis penitus incognita ſuit: vel ſi cognita ſuit, certe eam in medicinæ vſu non probauerunt, quando nultus aliquam de ita mentionè faciat: ſed tantum de illa quæ in Colophone nafcitur, non copolarù in Antiochia, vel Armenia, quæ colophonia ſcammonia ab eſdem error.

Oribaſiус

Meſues.

Oribaſiус
Meſues.

Dioſcoriæ
des.

Meſues.

Dioſcoriæ
des.

Dioſcoriæ
des.

Meſues.

Dioſcoriæ
ligunt.

Ioannis Meluæ

Mefues. nominatur. Quapropter diligentius aduertendum, ne cum in libris
Græcorum Scammoniam scriptam inueniemus, alteram putemus
intelligi; de qua Mefues, atq Arabes, & recctiores loquuntur. Non
animaduertunt nostri sæculi Medici vulgarem nostram scammo-
neam avera multū abeſſe: tetra enim eſt, inodorata, de genere Tithy-
malorum, & penitus aspernanda, immo nihil habet quare scammo-
nea putari debeat apud Græcos; id quod Dioſcoridem, atq Oriba-
ſium legenti, re mo ipsam in manu habenti facile constabit. At re-
linquimus ita veritatis exquisitoribus diligentius penſitanda.

Oribafip. Caue igitur leſtor amātiffime, ne vtaris ſcammonio: Galenus enim ſecundo regiminis acutorum ita ſcribit. Melior compoſitio ei qui ſo lutiuam poterſt petere medicinam eſt illa in quam cadit elleborus, & no cadit in eam ſcammonea: hæc ille. Si ergo ſcammonea ex Co-

Galenus ſecundo acutarū ægritu- dinū coro- méto.xij, in fine, Iophone cuius doſis eſt drachma vna, periculofior eſt elleboro, quid erit dicendum de ſcammonea Antiochena apud Meluë, cuius doſis ſunt. xij. grana, quæ pernicioſa eſt & cum elleborus receſſerit abvſu chriſtianorum, a fortiori & ſcammonea Antiochena, quam depin- git Mefues.

Antonij Toledo de excellentiffimo
huius libri authore hexaſtichon.

Edocet, inducit, domat, arguit, vrget, agitq,
Instruit, augmentat, indicat, inſtituit,
Damnat, habet, reſerat, clauſa, & tenebroſa ſerenat,
Promicat, enumerat, Symphorianus ouat,
Perpolit, & trutinans ſcrutatur, inalbat, honefat,
Placat, hiat, quærit, repperit, aſtra quatit.

Errata Ioannis Meluæ
in quibus Medicinas bene-
dictas inter uenena reponit,
perniciosas uero inter bene-
dictas.

Errata.

Fo. XXXVIII.

Esues hallucinatur, ac errat maxime agaricum, polipodium, centauream, carthamũ, been, sene, arisfolochiam inter medicinas venenofas, & lae borioſe ſoluentes ponens: primum omnium, vt errorem hunc probe conuincamus, Arabum deſcriptiones more nostro præmittam?: ex qui-bus liquido monſirabimus eundem toto cælo errasse. Inter Arabes Serapio caſp. lxxxviij autho ritate Abix in hunc modum ſcribit. Agaricum eſt cōtrarium medi-cinis mortiferis quâdo bibitur, aut miſcetur cum aliquibus ex meo dicinis conuenientibus. Et authoritate Galeni inſit. Conſert morſui tyri, aut alicuius alterius animalis venenofi: & ſumitur in potu ex eo drachma vna cum vino aqua mixto côtra medicinas mortiſeras, & conſert dolori ſtomachi. J[ohannes] Et de polipodio in hunc modum ſcribło bit Serapio authoritate Abenmeſuai, proprietas polipodij eſt (p pur gat melaneholiam, & phlegma fine pun[itione], & malicia, & autho[ritate] Galeni inſit. Virtus polipodij prima deſiccat fortiter fine mori dicatione, & malicia. J[ohannes] De cartamo capite. cxxxvj. ita ſcribit Sera[pi]o authoritate Galeni: hoc granum eſt ſicut ordeum in virtute ſua, niſi quia in ſapore ſuo eſt ſtipticitas: & virtus prima eſt frigida frido-giditate pauca, & ſicca: & ſecunda virtus reſoluit fine mordicatione: & tertia virtus conſert fluxui ventris. J[ohannes] De centaurea Serapio au[thoritate] Galeni ita ſcribit. Virtus prima caleſacit, ſecûda incarnat, rea. & conglutinat, & abſtergit, & ſonſiſcat membra, & conſert ſputo ſanguinis. Minor centaurea eſt ex melioribus, ac nobilioribus me dicinis ad opillationes hepatis: & conſert magniſce duriciei ſple-nis, quando apponitur deſuper more emplaſtri, aut ſumitur in potu. J[ohannes] De been ita ſcribit Serapio authoritate Dioſcoridis. Eſt fructus arboris ſimilis tamarisco, & egreditur ex eo humiditas, quæ ponitur in medicinis odoriferis loco olei. & authoritate Galeni inquit, quâdo bibitur ex eo aureus vnus cum melle, & aqua laxat ventre laxa-tione non mala: & quando necesse eſt mundiſcare hepar, & ſplenê, bibitur eum aceto & aqua. J[ohannes] De ſene ita ſcribit Serapio authoritate Abix: eſt calidum, & ſiccum, paucæ caliditatis & ſiccitatis: & habet virtutem magnam, quando peruenit ad ſtomachum purgandi, atrâ bilem, ac ſtaluâ bilem, & confortat ſubſtantiam cordis. J[ohannes] De arisſto-lochia ipſe Serapio Galeni authoritate ita ſcribit. Virtus prima eſt lochia, quæ caleſacit; ſecunda quæ abſtergit, & reſoluit: & tertia qnæ facit nafci carnē in vlceribus matricis, & alijs vlceribus: & pharmacos polæ vtuntur ea in conſectionibus bonorum vnguentorum: & conſert aſthmaticis, & ſingultui, & podagræ, quâdo bibitur cum aqua. J[ohannes] Mesues ponit Aſarum inter medicinas benedictas, & tandem dio-cit (p eſt ex rebus facientibus vomitum, & educentibus per ven-trem choleram, & pituitam. J[ohannes] Item etiam violam enuſerat inter medicinas benedictas, & tamen naroſticam, & frigidam eſſe aſſerit. J[ohannes] Item volubilem inter benedictas collocat medicinas; bili.

Ioannis Mefue Errata.

Conclusio
& tamen ponit volubilem sagittalem esse Scammoneam; quæ[vt di-
cit] solutione educit sanguinem, & eſt[inquit] ſicut venenum. J.Vi-
deant hic medici iuniores quantum cæcutant, quantùb a vero Me-
ſues, ac Auicenna aberrent; non enim ſolum ignorant centaurium
maius, verum etiam benedictas medicinas inter venena, & venena
inter benedictas enuemerant; ita barbarorum inſcitia vniuersus medi
cinæ decor perijt, quem[faxint] ſuperi] doſtorum omnium ſtudijs re
cuperemus. Vides leſtor cariffime hoc ioco Ioanni Mefuæ æque vt
Auicennæ in hærbarum deſcriptionibus parum eſſe ſidenduni; veri-
vteunq moneas, frustra verecr moneas; quando errore penitus obſi-
nati obſurduerint. Plura ea de re offendes apud Hieronymum mon
tuum amicum nostrum in libris ſex, quos de actiua curatrice medici
na, ac antiquorum placitis edidit.

J Finit Antidotarius.

De uinis Symphonia omnibus ap-
prime utilis, libros treis elegater
complectens.

Primus eſt de uinis febricitantium ex Hip-
pocrate, Galeno, Oribalio, Auicenna, Iſaac,
Haliabbate, Auerrhoe, Cōſtantino, alijſq
medicæ artis profefſoribus.

Secundus aphoriſmos continet uini cōmo
da, & incommoda exprimentes, ex ſacraru
literarum autoribus depromptos.

Tertius complectitur aphoriſmos de uini
quoq noxa, & cōmoditate, ex poetis, orato
rib', & philosophis, ac medicis excerptos.

J Iacobi Syluij Ambianatis Tetraſtichon,
Affectus, natura, modus, ſubſtantia, tempus
Noxia vina facit, commoda vina facit.
Cuncta hæc Campegi Symphonia docta diremit;
Quisquis amas tuto vina bibisse, legas,

Paraſceue ad uina ſymphoniæ. Fo. XXXIX.

Catalogus authorum quorum teſtimonijs paſſim
Campegius vitur.

Poetæ.

Homerus.

Heſiodus.

Propertius.

Lucretius.

Ennius.

Cyprius poeta.

Panyaſis.

Oratores.

Cicero.

Plutarchus.

Iulius viator.

Pinius.

Medici

Hippocrates.

Galenus.

Aſclepiades.

Serentius.

Oribatius.

Isaac Iudæus.

Auicenna.

Auerrhoes.

Conſtātinus.

Ioannes. xxx. papæ.

Petrus Aponenſis.

Alexander Aphroſeus.

Viri ſacri.

Moses iudex israel.

David propheta.

Paulus apostolus.

Origenes adaman tinus.

Sanct? Ambroſius.

Sanctus Chryſtoſmus.

Tertulianus.

Paraſceue ad vina ſymphoniæ.

Oculi ſiue potio duplex, ſimplex, & miſta. ſimplex eſt ipſa aquæ potio. Sunt aquarù quinque differentiæ, pluualiſis, ſontana, putealiſis, ſluualiſis, & paluſtris: ha rum leuiffima eſt pluualiſis, ſiue cſiernina, & facile træſmutet, cœgruitæ aduerſus ſebres, & choleras, & arquatos, Calidis cœplexionibus, & in ſeſbrib? æſtuo ſis, & in cauſonicis, ac tertianis admodum vtilis. Sut igitur aquarum quic genera, pluualiſis, ſontana, putealiſis, ſluualiſis, & decoſta. Medici cſiernarù aqua inutilè alio confitenſt, duritiæ ſaucibus facientè: multi illà laudarùt, & leuiffima ſit imbrium aqua, ex qua plurimù reſpentur, probatur tamen ab Auicèna propter ſubtilitatem. ſontana vero eſt appellata, & funditur e terra, quæ cæteris ſalubrior eſt, maxime terræ liberæ, vt Auicenna teſtatur. Putealiſis ve to reſpectu ſontium mala eſt: vt ſentit Auicenna. Pluualiſis aŭt reſpe àu ſontium mala eſt, niſi per teuræ poros coletur, vt aqua Rhodani apud Lugdunum in puteos ſluens, quæ eſt optima. Decoſta vero nulſi eſt æquiparanda minore inflatione, & faciliore deſcenſu: quoniam ſubtilitas decoſtio e acquiritur: quare & integram aquam nò habeas, præcoquenda, inde refrigerata potàcia eſt. Miſta vero potio duplex eſt, videlicet naturaliſis, & artificialiſis. Naturaliſis eſt ipſa vini potio: eſt enim vinù humanis corporibus gratiſſimus liquor, modice ſumptù non officit ſomacho, non cerebro, ſed digeſtionem inuat, vires alit, appetentiam eiborum inuitat, ſanguinem, colorem, hominum inuat, trifiſitiæ curam hebetat. Aſclepiades medicus vtilitate vmi æqua ti potentiæ Deorum poſſe, pronunciare non dubitauit. Artificialiſis ve to potio, vt ceruſia [ vt ſcribit Galenus] Igenerat humores maiores, & capitis dolorem facit, & nocet neruis. Dioſcorides ponit multa vina artificialia, vt ſunt vinum ſcillite, vinum ex corneis, vinù ex piri, vinum labruſcæ, vinum ex punicis, vinum palmeù, vinù ex cautiſis, vinum ex pineis, vinum picaſum, & alia plurima.

Paraſceue ad Vina Symphoniæ.
Strabo ſcribit Danaides plurimos puteos

Argis effodiffe, quo ex facto verſus ille vulgatus eſt. Argos aquis va
cuum danae ſtruxere redundans. Puteos primus Danaus Beli pris
ſci filius ex Ægypto in Græciam qua vocabatur Argos diſpion
aduerſus inuenit; hinc putearius ſoſſor puteorum : in quibus ( vt
ſalis quæ notiora ſunt taceam ) argenti metalla reperiuntur : in=
dicio eſt puteus in hispania ab Hannibale inchoatus, qui indies illi
cce. pondo argenti ſubministrauit; ipſæ vero aquæ puteorum reſpe-
ctu fontium malæ ſunt; Stagnantes nancq damage natur, quæ proſluunt,
ſalubriores dicuntur.

J Cifterna aqua euripis, & canaliculis, ſiue nauicellis ſub ſtillicidio
poſitis ad imbres ſuſcipiendos in ea inductam continet; ad quod allu
dens Horatius in ſatyris inquit. Collectofve bibant imbres, puteoſve
perennes Ingis aquæ. Et vt Vlpianus iureconfultus ſcribit cifterna
aquam viuam non habet, & quidem cifternæ i mbribus concipiūtur,
ſed per glaream immiſſam, & ſpongias purificatis: multi illiā lauda-
runt, quod ſit leuiffima imbrium aqua ex qua plurimum replentur:
quod falſum eſſe in. xxxj. Plinius oftendit. Fons diſtus eſt quod inde
aqua funditur e terra, quæ fontana appellata eſt, cæteris ſalubrior, &
maxime terræ liberæ, & cum nullus ſapor odore aquarum ad cibos
eſſe debeat: vnus tamen in toto traditur orbe fons aquæ iucunde olen-
tis in Meſopotamia.

De Vinis febricitantium.

Fo.XL.

De Vinis febricitatiū Symphonia ex Hip-
pocrate, Galeno, Oribalio, alioruq; medico
rum documentis ad Hieronymu Mōtuum
peoniæ artis, ac Viñenflui Archiatrū, a do-
mino Symphoriano Cāpegio Equite aura-
to, ac Lotharingorū Archiatro compoſita.

Vum nuperrime idq; circiter Cal. sextiles, m. cccccc. xxx. accitus fuiffes Hieronyme amicorui ſpectatiffi- me ad viri cuiuſdam illuftris domini a ſancto ſoma no Dini Ioannis canonici curandam ægritudinem, tum etiam temporis ad consultandam cuiuſdam vi- ri grauis valetudinç couocatus ſuit & cum & autho riitate, & rerum opulentia poilleret, ne forte mihi vni plus ſatis permittere viderer, vnum atq; alterum noſtre professionis admifi; hic Gallus Celta genere, ille Gallus Inſuber non procul ab Aſtci prouincia. Quum autem hic adſſes, meo quidem ſuaſu decre tum ſuit ab intimis, & neceſſarijs æ gri noſtrí, vt huic noſtræ conſulo tationi tu quoq ingenij tui ſane perſpicacis operam præſtareſ. Ego [quia in primis medendi gratia accitus fueram ] rem omnem ab initio aperui; meæ deinceps ſententiæ ſuffragatus eſt Inſuber gallus: poſt quem Celta gallus quid ſentiret dicere iuſſus, aliqua ex parte noſtræ ſubſcripſit ſententiæ: ſed cuiinvini mentionem incidifſemus, non ſine, controuersia acta res eſt, An vinum huic febricitanti com- peteret, cui exhibêdui eſſe cenſui, præſertim ſi vinu] fuerit albi, debi- le, aquoſum, & multa miſtione dilutum, & exſillo nihil incommodi fore [ſi modo Hippocratis, Galeni, Oribaſij, ac etiam Arabum doo- ſtrinæ, & Pœnorum credendum ſit] nec mea demum cenſura, ſed & tua conuiuſus eſt mi Hieronyme, qui in mea ſententiam facile deſcê diſt, quippe cum æ gri familiaribus dixeris, ſi penes te vnum effet curandi ratio, vinum prædicto quidè modo negatum iri minime, id q; Galeni authoritate oct auo methodi de curandi modo, & tertio regiminis acutorum, vt fideliffime citaſt: cuius ſententiæ calculum (vt dicitur) adiecit Iacobus ſylui? Ambianas, qui ad præſt i æ gri cu rationem recept? eſt; quamobrem aperte quidè & ſcribere, & demo- ſtrare volui etiuſdem miniftros [ſi forte febricitati vinu] porreſſent, cuiuſmodi predixim?] minime in errorè incidifſe multis profecto ra tionibus. Primu] in ſenio coſtitutus circiter. Ixvij. annu; tu] quia vi- no a teneris nutriu?; nec vnquâ in ſecu]da valetudie aquâ purâ biberit: mo coſuetudo tâ in ſantis ?ægris ſeruûda eſt, vt pote q; adſcicitiu, acq- ſitiuq; naturâ in corpib? gigni; vt ſcribit Gale, li. j, de tuêda ſanitate.

Conſulta
tio medi
corum Lu
gdunêſiū.

Celtæ lu-
gdunçſes
dicuntur.
Cous Hip-
pocrates,
Galenus,
Oribaſi.
Galenus
meth.viiij.

Ætas cœſi-
derâda in
ægris.
Côfuetu
do ſeruâ
da, eſt eni
ſecu]da na-
tura.

De Vinis febricitantium.

Fo.XLI.

frigidis esse curandū. T Octauo Methodi, siue de morbis curādis ita Galen? ad proſequitur. Vinum vero ipse conscius es omnibus me eiusmodi nāturis concedere: sed quod tum aspectu, tum viribus fit aquoſum: id enim ad omnia vtilius quam aqua eſt, vt poteſquod & cōcoſtionē iuō Galen? in lib. de viō net, & vrinas, ac ſudores prouocet. Conſtat autem & Hippocratem lib. de viō non in diarijs modo ſebribus, verumetiā in acutis, ex ijs quæ de acu no dicit, vi tarum victu prōdit, vinum dare.

T De vinu ſebricitantium ex traditione Oribafij Sardiani.

V Inum [ vt ſcribit Oribafius ] choleram per vrinas expurgat, & animam ſuauem reddit, menſtem, & ſenſum alacriores ſa cit, & virtutem præſtat, ſi menſuratim bibatur, Vinum etiā animi vigore ſubducit, per ſepora enim multa leuiter oporō tet bibere propter vinarum curationis abundantiā, & vt ſudoris mo tionem faciat. hæc Oribafi? T Et libro. iij. ciborum ita proſequitur, àquoſum vinu no manifeſte calefacit, ppter quod ſine periculo ſebri citantibus datur: vinum autem album & auſterum minus ſecundum alia vina calefacit: vinum autem albō & auſterum, & nouellu aper te infrigidat. Infrigidat autem & acetum, hæc Oribafius in libro ci borum ad Eunapium. Eodē enim in libro capite de cibis quæ proij ciant, & extenuent, & aperiant, inquit. Album vinum vtile eſt, de pul monibus eductionem faciens, confortando humores, & humeſtādo, & extenuando mediocriter; dulce autem vinum in acutis paſſiōibus ad ſputa mouenda vtile eſt, & iam diſeſtis peripneumonicis, & pleu teticis paſſionibus.

T De vini exhībitionē in ſebricitantibus ex Haliabbate.

H Ali filius abbas libro tertio ſuæ practicæ capit e quarto de vini proprietate ſic inquit, vinum vero bibat, quod conuenientes, & concurrentes dabunt cauſæ, quæ ſunt, ſcilicet corporis complexio, atas, inſtantia temporis, regio, & cōſuetudo. Si ergo erit eius com plexio frigida, ac patientis plurimi conſuetudo vini, oportet vtatur vino temperata qualitate, sed quantitas quidem maior ſit, Ḥ tempe tata. Si autem fuerit complexio calida, nec multum ei in conſuetudi ne eſt vinum, ſit eius potus paucus, & vinum album, ſubtile, multum temperatum; plurimum dormiat, plurimum quiſeſcat; ſebris enim ſa chile ceſſabit.

T De vini potu in ſebricitantibus ex Cōſtantino monacho.

C Onſtātinus libro tertio ſuæ practicæ capit de Ephimera pro n. iij. præ pter laborem, ſic inquit. vinum enim corporis penetratiuum aticæ, cap. eſt coeunte aqua, cum eo dirigitur, & membra humeſacit. Et xj. capite de cura ephimeræ propter anguſtiam, inſit, vinum bio Conſtan bant quod non ſit vetus, & multum miſtum. Et capite decimoſexto tinus.

F

De uinis febricitantium.

de phthifi,& ethica,inquit,vinum bibant roſeum,vel dactyliſi,vel palmeū,& cap. de ephimera quæ fit ex calore ſolis,ita ſcribit. Vinu bibant miſtū cum ſyrupo maloru granatoru,& violaru,& cap.vij. de Ephimera propter aeris frigiditatem proſequitur.Potent vinum cum aqua calida multu:multis operiantur indumetis,& iuxta eorum latus apponantur carbones ignis,vt repugnet aeris frigiditati,

T De vino febricitantium ex Isaac filio Solo-
monis regis Arabum.

Isaac fili
Solomo=
nis regis
Arabum.

T In libro dietarum particulariſi Isaac de vino ita ſcriptu reperitur. Vinum autem subtile, aquoſum ſemper inuenitur cu albedine, & classitate; vnde facile est in ſtomacho: cito enim digeritur, ac venas per forat, vrinamq prouocat; ideo vtile febricitantibus, quia no fortiter calefacit, neq mentē percutit: nullu etiam cerebro, vel neruis infert nocumetu. Si vero fuerit miſt, erit melius, maxime ad extinguēdā ſitim. T Et paulopoſt. Vinu quod est debiliflimu actionem habet in calore minimā: proinde minus est cāteris nutribile, & plus alijs ino frigidat: & calorem, & ſitim extinguit, & vrinam prouocat: cito venas, omniſo corporis penetrat poros, & velociter expellitur, pro inde minus est cāteris nutribile. T Et paulopoſt inquit. Si aquā cu vino albo, & pontico bibimus miſtam, ſubtiliat, & attenuat illam, ſuumq acumen mitigat: ſicut aqua vinum merum tranquillat, ofq ſtomachi confortat, & adiuuat ad deponendum omne ſuam læſionem inferius.

De par-
ticulari-
bus diez-
tis Isaac.
Proprie-
tas vini
aquofi.

T De vino ex traditione Ioannis vigefimi
papæ Portugalenſis.

De natu
ra vini al
bi, ilipidi.

T Joannes papa natione Portugalenſis, Petrus hilpanus antea di-
atus, qui commento ſupra librum dietarum particularium ſcribit.
Album vinum eſse inſipidum, vinum vero debite aquoſum coagu-
latur a frigido: quia, inquit, in tali plures ſunt partes aquoſæ, q
vinoſæ: ſed ratione tamen vinofarum partium non fit coagulatio.
Vina aquoſa prouocant vrinam, quia abundant in partibus aqvo-
fis: aqua autem non nutrit: ideo ille partes aquoſæ cedunt in ſuper-
fluitatem quæ est vrinæ: econuerſo est de vino vinofo, quod cedit in
nutrimentum, hæc ille.

T De vino ex opinione Auerrhois.

Auerrho-
es, vij.
Colliget.

T Septimo Colliget vinum aquoſum, album, aromaticum in febri
bus laudatur, & hoc maxime, ſi non fuerit dolor capitis, aut bubo,
aut aliquod tale contradicens. & in ſumma vinum. viij. terapentica
plus ipfa aqua laudatur. In principio tamen febrium acutarū, & ter-
tianarū virtute existente forti, & in iuuene competit potus aquæ,
& hoc vbi non eſset prohibens, vt visceru debilitas. Et concluendo
poſt tot opiniones authorum ponam trus canones de exhubitione
vini in febricitantibus.

De uinis febricitantium.

Fo.XLII.

### Primus Canon.

J Calidis, ætate iuuenibus, calido exisſtente acre, ac regione, virtute Quib[ut]e forti, dieta calida vſis, iratis, forti exercitio exercitatis, ægritudine dum fit vi calida, cauſa calida, furioſis, ſiue phreneticis, & eiuſmodi vinum nul num, qui lo modo competere vi detur, niſi forte fuerit accidens de ſui exhibi- bus vero tione, vt syncopis, ac animi defectus. non.

### Secundus Canon.

J Oppoſitis vt ſenibus, aere exisſtente frigido, regione frigida, vir- Quib[ut]e ma tute debili exisſtere, ocioſis, ægritudine frigida, cauſa frigida, & eiuſ- xime dæ num, modi vinum competere videtur. dum fit vi num.

### Tertius Canon.

J Medijs mediocriter, & cum prudentia dari poterſt vinum, & libe- rius; & hæc eſt ſententia Gentilis, ac Cōſiliatoris differētia. clxxij. Medijs medio- criter dæ dui vinu.

### Confirmatio ſuperiorum.

J Proinde qui volet ab honesto argumētari de vini vtilitate in acu- Antiquo- tis morbis, eum oportet virtutu naturas probe tenere; hic antiquorum rui philo- ſcriptorum, philosophorum, medicorum ſententias, ſcite dicta, item sophorum recentium medicorum exempla oportet in promptu habeamus. Cæ placita te- terum vtilitas poſita eſt in circuſtatijs, & naſcitur ex ipſa cauſa; quo- nenda, ac circa pernicioſæ ſunt vulgi opiniones de vino, quæ ſtultiffime de obſeruan- rebus iudicat; magnus enim erroris magiſter populus eſt; nec aliud da. magis laborandum eſt, quam i vt medicinæ ſtudioſum a populari Populi ſenſu abducamus, & vindicemus. Aſſueſcat vnusquiſq[ui]b[us] iam tum a erroris puero veras habere de rebus, vt de vino, aqua, cibis omnib[ut]e, opinio[rum] mag[rum]. nes, que ſimul cum ætate: adoleſcent. Porro magna ex parte licebit ordiri a commodis, ac vini vtilitate, & vt melius vinivtilitas, & qui- bus conueniat, ac profit, cognoſcatur, nonnullas ponemus conclu- siones.

### Prima conclusio.

J Primum omnium ſuspecta medico ſint quæcunque multitudo ma- Vulgus gno conſenſu de vino in febricitantibus approbat, niſi ad illorum maxime norm am reuocarit, qui ſingula virtute metiutur; nam(vt eſt in Pla- tonis adagio)vulgus nugis paſcitur.

### Secunda conclusio.

J In principio ſebrium putridarum, ac in procesſu concedi poterſt Opinio vinum debile, aquoſum, album, corriſtum multa miſtione. Ful[ut]e Gentilis ginas enim G[rat]ibilis arabicæ doctrinæ cenſor alioquin in medica arte de vino peritus, ac exercitatus vina ſua proſuincia ſe ſebricitantibus concedit, in ſebri vbi fortiora, potetiora, acutiora ſunt, & Lugduni, aut Allobrogibus bus, vel Forensibus, & hæc indicatio[n]e ſumpta a ſe;

F ij

De uinis febricitantium.

In qua cā
coſpetat vi
nō ſi maxio
me.

Tertia conclusio.

T Sumendo indicatiolem a cauſa, & ſi tam in calida, ᵈ in frigida
coſpetat, directi us tamē in calida: quia in calida valet vinū tale aquo
ſum, album, leue, ſubtile, dilutum multa miſtione: & ratione cauſæ,
quia choleram digerit: & ratione ſebris, quia infrigidat ſic datum.

In ſeb. adu
rente alio
qūn conue
nit vinū.

T Quarta conclusio.

T In ſebre non multum acuta, nec aduret competere potest vinum
commiſtum, ac dilutum: eſt enim virtutem maxime confortans.

Vinūvino
ſum nō cō
petit i pri
cipio cho-
lericarum
ſeb.

T Quinta conclusio.

T In principio ſebrium cholericarum non debet dari vinum forte,
& vinoſum, quia materiam moueret, agitaret, ac inflammaret forti
inflammatione.

In declina
tioe in oi
ſebre cō/
petit vinū
a ſum, ac
vinoſum
mixtum.

T Sexta conclusio.

T In ſebre ex ſlauābili, ſiue ex cholera rubra facta, bili ſlaua iam di-
geſtA, ac iam euacuata dari potest vinum quodammodo calefaciens,
aut vinum potens commiſtum multa aqua, & moderata quaſititate:
& ſic Auicenna voluit, quia faciet digeri materiam, & transpirare p
poros, & per vias vrinæ euacuare.

T Septima conclusio.

T In amphimerina, quartana, & alijs ſebribus de frigida materia di-
geſtione, & debita decoſtione facta potest ſecure dari vinum vino-
ſum: & hanc voluit Auicenna de cura amphimering.

Auicēna.
Amphi-
merina
qua coti-
dianamvo
cant.

T Octaua conclusio.

T In principio ſebrium ex pituita genitarum putridarū citi us debet
dari vinum & ſecurius, ᶕ in principio cholericarum: quia ſic non ti
metur inflammatio:

Ex pituita
ſunt āphi-
merinæ.

T Nona conclusio.

Conſuetu
do maxie
da i ægris.

T Debet prudens medicus dare vinum, ſumendo indicium a conſue
tudine: nam vbi conſuetum eſt bibere vinum a principio natiuitatis
conſyderā vſco ad finem vitæ, yt in Gallia, germania inferiori, Italia, liberius cō
cedi potest vinum in ſebribus, alibi vbi nō ſic eſt conſuetum. Et ſic
non eſt prohibendum vinum apud Gallos, italos, aut germanos ſes
bricitantibus: ſicut apud arabes, & mahum etc: ſes, quibus prohibetur
ex lege, & ita non ſunt affueti vinum bibere.

T Decima conclusio.

Virtus cō
ſyderari de
bet ſemp.

T In exhuſitione vini debet conſyderari; virtus ægri: ſic etiam conſy
derari debet ætas, an ſit puer, iuuenis, an vero ſenex, & in ſenio con-
ſitutus; vinum enim lac dicitur ſenum.

De uinis febricitantium.

Fo.XLIII.

### T. Vndecima conclusio.

Accidentis in dicatio nonnunc vincit omnes alias contrarias cō
fyderationes, vt cum febre coniungitur syncope, damus vinum: mē
surari tamen debet secundum vehementiam febris, & secundus eius
tempora: quare in principio febrium syncopalium de materia frigio-
da dat aquosum xij. methodi, de arte curativa: & si fuerit de materia
calida, dabitur magis aquosum.

### T. Duodecima conclusio.

Si cum febre coniungitur apostrema, vinum potens non videtur
competere, quia materiam concitat: & sui subtilitate ducit ad locum
putredinis, & maxime vbi materia non fuerit frigidavalde aut egresi
tudo fuerit in declinatione: nam vinu yinosum calefacit, mouet, sub-
tiliat, penetrare facit, & materias crudas secum ducit, quare confyde
ra si in dolore rhenum conueniat vinum forte, & in cholerica, vt fit
communiter a multis.

### T. Vltima conclusio de vini natura.

Vinum avi nomen mutuatur: vt placet Varroni. Quatuor ei? pre
cipui sunt sapores, dulce, acutum, lenæ, & auferum: dulce minus ine
briat, vt refert Aristoteles in problematibus: stomacho innatat. Au
sterum facilius cōcoquitur. Colores quatuor, album, fulenum, sanguí
neum, & nigrū. In Gallias autem primo vinum Aruus Etruſcus vir
clarus (teſte Plutarcho) ad uexiſſe dicitur: fuerat equidem ante vrbe
vini penuria. Habuerunt antiqui cōpluria alia vini genera, Tortinu,
nouiffime expressum: Protrupum, ante p[ro]calcentur vug[ue] ſponte de
fluens, & a regionibus nomen adepta, Chium, Leſbium, Falernu,
Cecubum, Setinu, Surrétinum, Calenum, Signinum, Taraconenſe,
Spoletinu, Ceretanum, Fundanum, & ex Chio aruſium, Vernatio
lum amabile, & ex Creta Maluaticum, quod vocant, comendatur.
Sunt & apud Gallos compluria vini genera, Belnenſe, Diuionenſe,
Cadurcenſe, Motiſpedanenſe, Remenſe, Burdegalenſe, Aureliane
ſe, Andegauenſe, ac Lugdunenſe, quæ magis ſanis conueniunt, p[ro]
ſe. Etruſcus. Alia ſunt vina in Gallia debilia, magis ſebricitantie
bus, p[ro]pituitosis conuenientia, vt ſunt Parisiienſe, Lemouicenſe, for[e]
Andega
ſe, allobrogenſe. Vino alij vtuntur, quod profit, alij quod mentem
exhilarat, alij quod gustu ingerat voluptatem, alij cunctis de cauſis.
Manifeſt a magis eſt vini efficacia in frigidis, & aridis corporibus:
& in quibus minor inſedit caliditas, vt in ſenib[us], & languidis. Prim
Ariſtлеus mel vino miſcuit ſuauiitate præcipua, vt ſeribit Plinius: &
multi nutribi multos, inquit, lōgam ſenenſam toleraſſe conſtat Pol
lionis romuli exemplo, qui centesimum' annum excedens, cum a
duino Augusto hoffite interrogaretur, quan am ratione vigorem illu
cuſtodiſtet, intus mulſo, foris oleo respondit.

Aphorismi de vino ex ſacris theologiæ authoribus.

Ex traditione diui Ambroſij.

Ascidet

indicatio
maxie cō
fyderāda.

Non cōpe
tit vinum
quādo cō-
jungitur
apostrema.
Vnde dica
tur vinu.
Varro.
Aristotele.
Aruus
Etruſcus.
Vinu tor-
tinum.

Protrupu.
Chium.
Leſbium.
Surrétinu
Spoletinu
Ceretanu.
Fundanu.
Aruſiu.
Vernatio
Maluatio
cum.
Belnenſe.
Diuionen
ſe.
Remenſe.
Andega
uenſe.
Lugduń.
Vina ſebri
citantiu.
Ariſtei
miſtura
ex melle
& vino.
Augusti
queſitum.

F iij

De uinis ex ſacris literis. Fo.XLIIII.

J[ohannus] Caput quintum ex homilia septima Origenis
super Leuiticum.

T[he]oquutus est dominus ad Aaron dicens: vinū & sice Aaron,
ram nō bibetis, & filij tuī tecum: cum intrabitis in ta
bernaculum testimoni, aut cum accedetis ad altare, &
non moriemini. Lex euīdens datur & sacerdotibus, & Lex ſacer
principi ſacerdotū, vt cum accedāt ad altare, vino abſ
dotum,
tineant, & omni potu quod inebriare potest. Eſt ebrie
tas vini pernicioſa in omnibus: ſola nāch eſt quæ simul cum corpore
& animam debilem reddit: in cæteris etenim potest fieri, vt secūdum
Apoſtolum cum infirmatur corpus, tūc magis potens fit ſpiritus: &
vbi is qui deforis eſt homo corrūpitur, ille qui intus eſt renouetur.
In ebrietatis vero eſgritudine corpus simul & anima corrūpitur: ſpi-
ritus pariter cum carne vitiatur, omnia mēbra debilitat, pedes, ma-
num, linguam resoluit, oculus tenebrat, mentem velat obliuio, ita vt
Nocumen
hominem ſe nefciat eſſe, nec ſentiat; habet ergo illud primo dedeco ta vini.
ris corporalis ebrietas.

J[ohannus] Caput ſextum ex nona homilia Origenis in Eſaianm, de eo
quod ſcriptum eſt, omnis vter implebitur vino.

V[er]per malo vino iſta cōſcripta ſunt: de vinea Sodomo: De vino
rum, & de gomorra vuæ eorũ vuæ fellis, botrus amar[is] malo quæ
tudinis in eis: venenum draconum vinũ eorũ, & virus ſcripta
aſpidum inſan abile. De bono vino hæc dicuntur. Ca: ſint.
ſix tuus inebrians [p]ræclarus [e]ſt: & ſapientia cono
uocat ad craterē ſuſi, dicens. Venite manducare panes
meos, & bibite vinũ quod miſcuivobis. Eſt ergovinũ de Sodomis, & Vinea So
eſt quod miſcuit ſapiētia: rurſum [g] vinea faeſta eſt dilectio in cornu, reth ele-
in locovberi, plātata a Deo, quæ vocatur vinea Soreth, eleſta quidem [ct]a a deo.
inter omneis vineas: mirabilis aŭt eſt aliavinea A[egy]ptior[u], quæ per
cutit Deus, ſecund[u] id quod ſcript[u] eſt, per c[u]nſt in grandine vineas Vinea fo-
eor[u], & ficus eor[u] in gelu. Conſyde remus ergo o[c]es ho[u]es figurali[] domorum
ter capaces eſſe vini: nec aliud eis, poſſumus nomen imponere, quam & ægy-
capaces vini, quæ vtr[ē]c, & dicere, quia nec homo plenus fit vino de vi ptiorum,
nea Sodomorum, & A[egy]ptiorum, plenus fit vino inimicor[u] Israel.
Sanctus vero & iuſtus ac is qui in virtutibus: proficit: plenus fit vi-
nolde vinea ſoreth, vino de quo ſcript[u] eſt, Calix tuus inebrians [p]
præclarus, vino quod miſcuit ſapientia.

J[ohannus] Ex homilia. xj.cap.iii.in epiſtolam ad Timotheum
ſancti Ioannis Chryſotomi Cap.vij.

I[nh]tuere aŭt ſapientiam Pauli, cum enim ſacerdotes, ac dyaconos
monere pergeret, qui huius minifterij dignitat[ē] accepiffent, n[ō]
paffim indulgere[v]ino, n[ō] ait, n[ō] ebriſos, ſed neq[v]ino multo de
ditos: n[ā] ſi illi qui in t[ē]plo illo carnali minifterabāta vino penitus
abſtinebāt, qu[ā]to magis hos eſſe decet abſtemios: n[ā]vinivſus immo[
]dicus in amētia deijcit, ac niſi ebrietate[m] inducat, a[ie]t ſi robur exoluit,
omnem[ɔ] illius virtutem, ac ſubſtantiā debilitat, & prorfus eneruat.

Pauli ſa-
pientia de
vini conſi-
lio.
Nocumen
ta vini.

F[eb]ij

De uini natura ex sacris literis.

JEx eodem Chrysoftomo homilia quarta, capite feci
do, In epiftolam ad Titum Cap. viij.

Præceptu
pauli devi
no in seni
bus.

Nocumen
ta vini.

Enes sobrij sint, inquit Paulus, non vino multo seruie-
tes: nam quod ætate frigescant, magno potationis ina-
feruiunt studio: quocirca hinc maxime admonet, vt
omnibus expertibus ebrietatis vinum amputet, cupiæ
ab hoc morbo esse remotissimos, atq[uo]riffionem quæ
hinc exurgit effugere: namq[uo] facilius vapores ex infi-
tur: atq[uo] inde maxime ebrietas fit: habet quidem vino opus hæc ætas,
cum maxime infirma fit, cæteru temperato. E adem admonitio adu-
lescentulas tangit: verum non eadem ex cauſa, fed ideo quod ex vini
potatione vehemens libidinis incenditur flamma.

mis ad ſuperiora feruntur, ac cerebrum occupant, & caput hinc lædi
tur: atq[uo] inde maxime ebrietas fit: habet quidem vino opus hæc ætas,
cum maxime infirma fit, cæteru temperato. E adem admonitio adu-
lescentulas tangit: verum non eadem ex cauſa, fed ideo quod ex vini
potatione vehemens libidinis incenditur flamma.

JEx eodem Chryſoftomo Homilia prima Antio-
chiæ habita. Cap. Ix.

Paul[us] apo
ſtolus.

Mēſura vi
n[im] ſeruan[
da].

David pro
pheta.
Paul[us] apo
ſtolus.

Ogit Paulus non a principio, neq[uo] ab exordijs hoc co-
silium de vino Timotheo discipulo, fed post[ui] vidit
omnem virtutem deieſtam, tunc consuluit, neq[uo] hoc
simpliciter, fed cum predefinitione quadam: non enim
simpliciter dixit, vino ytere, fed yino modico, non
quod hac admonitione, & consilio. Timothiens egeret,
fed quod nos indigemus: idcirco ad illum ſcrib[es], nobis bibendi vini
mensuram, & terminos ſtatuit: tantu[que] bibere iubens, quantum valet u
morbum: non pauciores enim quam continuatus aquæ potus, fed
multo plures, ac difficiliores animi, & corporis morbos immodica
vini parit potatio, paſſionum, bellum absurdarum cogitationum,
hyemem menti interducens, & corporis vim meliorem, & ſalabrio-
rem efficiens: vinum enim a Deo datum est, non vt inebriemur, fed
vt sobrij ſimus, vt delectemur, no[que] vt dolemus. Vinum [vit] inquit Das
uid] lætificat cor hominis: tu vero ipſum materiam facis trifſitiæ: vi-
num datum est, vt corporis imbecillitatem corroboret, non vt animi
ſanitatem exterminet. Paulum audiamus dicentem, viño modicovte
re: etenim ipſum modicum propter infirmitatem permifit, quod nifi
imbecillitas vexaſſet, neq[uo] modicum admittere discipulu[que] coegiſſet.

Canon de
mulierib[us]

C

J[ohann] Caput decimum ex Tertuliano in apologetico,
aduerſus gentes. Cap. VI.

Irca ſœminas quidem etiā illa maiorum instituta ceciderunt,
quæ modestiæ, quæ ſobrietati patrocinabantur, cum aurum
nulla norat præter vnico digito, quem ſponſus oppignoraſſet
pronubo annulo: cum mulieres v[erb] adeo viño abstinerent,
vt matronam ob resignatos cellævinariæ loculos ſui inedia necarint.
Sub Romulo vero quæ vinum attigerat, impune a Mecenio marito
eſt trucidata.

De uini natura ex philosophis.

Fó.XLV.

JAPHORISMI DE VINI NATURA EX PHILOSOPHORUM, ORATORUM, AC POETARUM DOCUMENTIS.

VANDO, VT DE CIBORUM INUTILI OREVE INTERIM TACEA, CUI
TAMEN NAUIGATUR AD PHASIN, NOTISSIMA EST AC PRÆCIPUE
MEMORABILIS. PROPERTIES SENSITIA. VINO FORMA PERIT, VI
NO CORRUPITUR ATAS. VINO SÆPE SUM NUNC AMICA VI
RUM. J. ARISTOTELES SEPTIMO POLITICORU SCRIBIT PUGERIS,
& NUTRICIBUS VINUM HAUD QUACUM IMPERTIENDI, SEDVT
IPSE INTERPRETATUR, CULTIBET AETATI PERICULOSUM VITUM; NAM &
AUER
HOE SUPER AUICENNÆ CANTICIS IN LOCI Eius ENARRATIENE NON ITA MAO
GNIFACIENDUM VINI HAUSTUM NIMIUM, PARCISSIME ID VIDETUR HOMINI
CONCEITIFFE; NAM PRIORES [INQUIT] IUGENIBUS MINIME VINI VSUM PERO
MISIFFE ADUERTUNTUR; QUOD HUIUS AETATIS VIGEAT PRÆCIPUE CALOR, PARUM
VERO QUIDDAM SENIBUS CONCEITERE, AC DECREPITIS.

J. VINUM A DEO HOMINIBUS CONTRIBUTUM PLATO SCRIBIT, QUASI REMEDIUM ADUERUS SENECHUTEM, VT REDIRE AD IUGENTUTÆ VIDEANTUR; & MOESTITIÆ EOS CAPIAT OBLIUIO.

Plato de
vino.

J TERRARUM QUOEB PRINCIPIES, & QUOS NON IRRUENTES HOISTIUM NUME TERRARUM
ROSI EXERCITUS, nec VOLATIA TELA, AUT E MACHINIS YAFTA MOLE, & RUINIS FA PRINCIPIES,
XA APPULSA, EXCUISAVE CONTRINERE FOEDA VINI DEFYDERIA, DEIECERE IN IMUS,
& VELUT CAPTOS IURE BELLI ANTE TRIUMPHALES CÚRRUS DUXERE CATENATOS.

J. ALEXANDRUS VAULTISSIMA TERRARU TRAUMISSA SPACIA CUI HOSTE BARBARA FE
RITATE TERREBILI TÂ NUMEROSA PRÆLIA, tot HYEMES IMBRIUM, & FRIGORIS MAGNIVI
HORRORE DEFORMES SUB PELLIBUS TRANSFACTA, tot LOCORUM, AC TEMPORUM NOLENTIA,
INENNARRABILES PENE DIFFICULTATES, tot FLUMINI EX IGNOTIS. PUINCIARU YA
STITAS, AC DENICQ tot TANTORUQ MARIU FORMIDABILIS, & PROCELLOSA MA-
GNITUDO INIUATU TÍ, AC VELUT DEU HUMANO IN CORPORE HOSPITANTÈ SER-
UARUNT. Sed em [miru diſtu] bibendi infatigabilis, & HERCULANE9 ILLE,
AC FATALIS ſCYPHUS CONIDIDIT, Hinc FOEDA MAIESTATIS Eius ſUggILLATIo IN-
TER POCULA AMICOS INDIGNATIONE RAPIDA, & VINOLÊTA TRAUFUERBERTÂS.

J. MARCUM ANTONIUM ALIOQUI MAGNUM VIRUM, & INGENI ETIA EMI ANTONIUS
NENTIS QUÆ RES ALIA IN PERNICIÊ COIECIT, EBRIETATIS MALUM9 TRIUMUIR.

J DIGNU PORRO EX ANNALIUI MEMORIA RELATU ILLUD, ENNIUM, DE QUO ENNIUS,
EST APUD SILLIUM APOLLINIS CELEBRE VATICINIUM, ILLIS VERIBUS. HIC CA-
NET ILLUSTRI PRIMUS BELLA ITALA VERSU, ATTOIETQ DUCES CAELO. ARTICULA SEREN9 FA-
RI CONSUMPTUM MORBO, QUÉ EX IMMODICO VINI VSU CONTRAXERAT. QUâ MONIACUS
REM EGREGIE PERDOCET SERENUS. ENNIUS IPSE PATER DUM POCULA LICCAT SOLON VN9
INIQUA, HOC VITIO TALES FERTUR MERUISSHE DOLORES.
ex SEPTÈ SA

J SOLON VNUS E SEPTÈ MORTE PRINCIPE EFFE MULTANDI LEGE SANXIT, SI PIENTIBUS,
DEPREHÈDERE EBRIUS. J AT EBRIOS PITTACUS CUI IPECCEARENT DUPLICI DIZ PITTACUS
GNOS INCÔMODOL STATUIT. J NÔ TEPERO MIHILQUIN PARTE ITSA FEUERIORÈ PHILOSOF
INFERA SENECÆ CENSURÆ: HOIBUS [INQUIT] INTER OLENI & VINUI OCCUPATIS PHUS,
AD VOTU DIES AGIF, SIBENE DESUDARUT, & IN LOCU Eius quod Eſt LUXIT, MUL SENECÆ
TUI POTIONIS ALTERI9 IEIUNO GUTTURE IGEſſERUIT; BIBERE AC SUDAREVITA CAR9 CENSURA.
DIACI Eſt. J NOE FEMORA EX EBRIETATE NUDANIT; Loth aŭt quem SODO NOE.
MA NON Vicit, VINA Vicerunt,
Loth,

In Apostolorii canonib?epſ, aut preſbyter, aut dyaconus aleæ, atq
Canones ebrietati deferuiens aut definat, aut dānetur. Apostolus vero ait: be
apostolo e nū eſt vinu ſō bibere, & carnes nō comedere: vinu eſt cū carni
rum. diluuii dedicatū eſt. J[]Plato ille philosophoru aquila liberalioreu
Platōis de aliqū vini vſum approbasse videtur primo de legibus: ſic enim retegi
vino ap[] facilius hoſi mores putat. Quin Seneca quoq ille Stoico ſupercito
probatio, mire grauis nōn[]q[] [in quit] & vſq ad ebrietate veniendu, nō vt n[]er
gat nos, ſed vt deprimat curas. Succinā mihi Euripidiu illud devene
re, tralat ſu ad vinu. Adſis quidē mihi, ſed temperatū, moderatūq, nec
De vini deſis. J[]Mirari vero me plurimū fateor in vinolētiæ pragmati aſta
ebrietate medicæ ſciētiæ Arabu imprimis quorundā, nō ſine cūſtatione p[]ſerē-
ex Auicen dā ſententiā: quippe primo canonis ſcribit Auicēna quibusdā viſum
næ, Raſis, ſi menſe bis, aut ſemel modo admittat ebrietas, inſigne ſentiriemolu
& Auer[]mentu, quod ſomni profundioris rōne, virtutibus animalibas alle-
thojs ſen- uiamētū inducat, & quies, it[]e proliuat ſudor; ac que ſup[]ſu[n]t, reſoluā
tentijs. tur. Adde q[] Almāſoris quarto Raſis p[]œnus duplicē in menſe cōpro-
bat ebrietate, cuiu in canticis adijcere calculu agnoscitur Auicenna,
qu[]q[] Simplex ei arrideat ampli?, quā tamen illus interpres Auerro-
hus egregie improbat; malu e[n] ſe v[]t[]q ebrietate, quod hepatis in-
de ac cerebri vitietur cōſtitutio, imbecilliores ſiant nerui, vnde tre-
mor, & cōuulſio inoriatur, & paralyſis, ſed & apoplexia, obſtipatis
ſpirituu animaliu meatib?, hume[]t a[] cerebri ptate auſt[]i redūdante.

Auicēna,
Auerrho?

De cicuta.

Auicennæ
opinio.

Galenus.

J[]Sicuti ho[]i venenu eſt cicuta, cōſimiliter & cicutæ vinu, nō ſimul q
de, ſed hauſtū mox. J[]SCIENDU vero ſummos artis medicæ ac philo-
sophiæ authores vinu exſuliſſe laudibus, quod primo canonis Aui-
senna, ac oſtuau methodi de curādi modo Galenus ſubtile nuncu-
pāt, alb[]uq[]b[]: quippe ne[]c capitis dolorē cōcinnare, ac inſigniter hume[
Etare: proinde bilioſis cōgruere præſertim, ſanguineisq[], ira it[]e, vel
inſolētia, aut exercitio ſuccenſis. At perp[]eſione forſan non indignum
cenſat aliquis, cuiuſnam modi vinum eſſe id arbitremur.

J[]Aquofum arbitratur eruditioreſ, quod [ docēte Galeno ]colore ac
Quidvinu ſubſtātiaſtitudinē præſert aque. Diaphanu q[]p[]pevifit, r[]lucidu, p[]uru,
acetofum ſubtile, & aquæ multæ impatiens præcipue: p[]inde veterib[?] n[]ńcupatu
ſecundum Olygophoru, ideſt, ſi permitti, pauci[]feru; n[]a e diu[]erſo ſuperi[?] adno-
Galenum tauimus, multæ patiens aquæ, cuiuſmodi vinoſum forte appellāt me
Oribafius dicoru ſcholæ, & Oribafius, Iſaac, ac A[]gineta Paulus, id vali[]dius in-
Isaac, Pau[]telligunt, ſole incoſt[?]u, & ventis purius, deſecatiuſq[]u factu. Iſaac tamē
lus. in n[]o ſebriētibus aquoſum cenſet vitari vinu oportere, ac debile, au-
ſterumq[]. Extat græci diſtichon de perniciæ qua ſæpicule cōcinnat
vinu, q[]d[] balneis inſcriptu q[]n[?]q legim[?]i. Balnea, vina, venus corru[]p[]tū
corpa nostra: Sed vitā faciu[]t balnea, vina, venus.

De vino
dulci.

J[]Medicoru ſciētiffimi dulce vinu adijciu[]t ee natura viſcidu, & mea
tus, quos græci poros, & vniuersim ſcholæ n[]ńcupāt, offere[]cire, præſi-
pareq[]: p[]inde ex dulci potu n[]o ſere q[]c[]p[] in caput euaporarevia præ
karta, cōſipataq[]; quare Cous tertio regiminis acutoru ait dulce po-
tu min[?] caput aggrauare, qua vinu, & mentē p[]cutere min[?] : porro &

De uini natura ex Philosophis. Fo.XLVI.

dulcis vini ebriosum dicimus nemine: qīn dulce vinū saporē nullum
obtinet vini þpriū, sed alienū reddit oīno; pinde dulcis rei, nō vini
auidus diceſ verius, q vini dulcis deſyderio teneſ. T Scribit Athene
Troezeniū vinū ſterilitatē inducere bibētib9, ſicut in Achaia abortū.
T Scitu dignū & illud. Sicut in muſicis alſtruūt canonici hemioliu
ſymphoniā cōſicere, quæ p quinč: diplaſiū vero eā, quæ p poſs: at eā
quæ p quatuor, Epitrito cōſtare. Compara modo & harmonicidiony
ſiaci tres puiderunt vini ſymphonias ad aquas, p quinč, per tria, per
quatuor: ſic quidē concinentes vel quinč bibere, vel tria, aut ne qua-
tuor: hemiolia nāč cōſurgit rō, vbi duæ ſunt vini partes, aquæ tres.

Diplafia vero admiftis duabus, Epitri rō eſt cū trib9 aquæ partib9 vna
infundiſ vini: quæ ſane in potu frugalitas cētenarijs paccōmoda Ro-
manorū cœnis agnoſciſ, in quas vītra centum æra infumpſſe fraudi
erat, þ Septimi9 Florēs ſcribit. T Adijciamus illud Platonis ex Cra-
tylo dici a Græcis vinū qd9 exiſtimatione, ac opinionū vanitate mētē
oppleat, vel ab emolumēto. Qd9 illud cōprobat homericū, iuuamen
ſenties, ſi biberis. Iis calculū adjicit poeta Cyprius, vinū Menelae ſe-
cerūt Dij curis diſſipādis vel preſtātiffimū. pergit deinde, bene ſenti-
tibus [inquit] tria tīm þpino pocula, Sanitati primū, amori alterum,
ac voluptati: tertium denicb ſomno, quod vbi hauſerint ſapientes vo-
cati, mox dominationem capeſſunt, quartum non vticb noſtrum opi
nor, ſed iniurie. T Moderatus omnino vini vſus laudatur, qui in tāta
apd9 veteres ſuit obſeruātia, vt Hesiod9 ſic ſcribat. Tris eſt, Tris lym
phe partes quartæ fas addere vini. & hoc etiā cū exhilarat anim9, in ſe
ſtis fieri iubet. Atheneus etiā dicit græcos duos vini cyathos ad qnbc
aquæ dilutos bibere ſolitos, vel vnū ad treis. Veteres græci merum
aquæ, nō aquā mero addebāt: vt facili9 miſcere vini quāminimū: vt
autor Theophrastus. T Panyafis q de obſonijs ſcripſit primā potio
nē diſtribuit gratijs, horis, & Dionyſio, ſecūdā veneri, & ite Dionyſio,
tertiā pbro, & damno. Sed ad numerū & memoriā amicorū antiqtus
bibebāt, nōnuli gratiarū, aliqui muſarū. T Plato ille philosophorū
monarcha de legib9 iubet pueros vſcb ad æt atē. xviiij. annorū a vino
abſtinere, þ nō ſit necesse ignē igni addere: inde yo vſcb ad. xl. modi
cevti: poſt eā ætatē ſe plusculū iuitare advitæ tædiūt leuādū: pterea mā
cipia oia, ſœminas, magiſtrat9, oratores, q cōſulūt reip. cōiuges item
primo nuptiarū die, reliquo ēt tpe modicę, dūpli vacāt: cui nocet vio
no grauē eſſe, ptuſcb ignauos reddit. Qd9 ēt þbare vſ Aristoteles, vbi
dicit ebriorū geniturā eſſe inſœcundā, Romanis quoč mulierib9 ſi
mul & ſeruis iterdiſtū. T Cicero ægrotis vinū, phibet li. iiij. de natu
ra deorū: qa[ingt] þdeſt raro, nocet ſepiſſime: meli9 eſt nō adhibere,
quā ſpe dubie ſalutis in aptū piculū ićurrere. Locrēſes, zephyrij, [vt
eſt author Atheneus] ex lege zaleuci vino vti capitale ducebāt, vt ho
die quoč Saracenī nō tā ex lege Mahumeti, quā ex antiqua gentis,
Arabūč cōſuetudine. T Alexander aphrodiſeus in problematis ait
aquæ potores viſu eſſe, & cæteris ſenſibus acutiores: vinum namc
copioſum ſpiritalibus vijs ſenſus magnope obſtruere. Denicb in no
ſtro dogmate nullū celeri9 iter ad arduas virtutes cōſequēdas, quam

Athenei
ſententia.
Sympho-
nia de vi-
nis ex ma-
fica.

Devini mi-
ſtura cū
aqua.
Platonis
ſentētia ex
Cratylo.
Cyprius
poeta.

Hesiodus

Atheneus
Theophras-
tus.
Panyafis.
Trus po-
tiones.
Lex plato
nis devini
abſtinens

Ciceronis
præceptū
de vino.

Alexādri
aphrodifei
problema

Aphoriſmi de uini natura

Vini vtili vini, carnis abſistentiam: cum pluribus in locis ſacrorum voluerim innum aquæ diuina ſapientia comparetur.

Mnesitheus, Vinu modice ſumptu animæ, corpori robur addere: ſecus vero præter modum: ideo Dionysium medicu yocant: ynæ ex: eius Nymphis hygieten ex ſanitate appel lari. Socrates apud Platonem laudat vinu in conuiuio modice ſumptum, quaud aliter Iouis imber planta ſeniter ſrorans, vege tiores facit, impetu deſcendens: ita merum moderatum yirtutem excitare, alacriorem animu ad officia reddere, immodicum vero obruere: neque enim pollinſturæ, ſunerales epulæ alia de cauſa inuentæ, ſpiti per vini, cibi recreationem deſuncti deſyderi, ex eo moſtitia comprimatur.

Commen datio vini ab Aſclepiade inter medicos percelebris vinu mag nopere comen dauit, nec ægrotis negauit: cuius proximæ Dijs naturam de: it: eius laudibus, & yirtutibus librum etiam dicanit Homerus. Vt pellant homini curas Dij vina dedere. Deſectis aŭt inedia, purgationibus consumptis corporibus ſaluberrimu eſt, inſlammationibus omni bus inimicum. Omnino autem rarus, breuis potus in tuto eſt, ex Hippocratis oraculo illo, Nihil ſitire, ſeu bibere nullam habet ratio nem: in hac enim revoluptati magis aut conſuetudini, neceſſat iuſt indulgem? Hojem ojo potu poſſe carere docuit Iuli viator eques romanus, qui ob intercatis morbum nihil penitus bibere nus eques paulatim aſſueuit. Ante omnia ventri vt dominetur, decet: quo ſine nihil eſt pulchrum dicere, aut facere: magiſtra consilioru eſt frugas, litas prudentium. Quotquot philofophantes excuſunt aliquid, ante omnia ventri vt dominetur, decet.

Iulius via tor Roma nus eques

tati indulgem? Hojem ojo potu poſſe carere docuit Iuli viator eques romanus, qui ob intercatis morbum nihil penitus bibere nus eques paulatim aſſueuit. Ante omnia ventri vt dominetur, decet: quo ſine nihil eſt pulchrum dicere, aut facere: magiſtra consilioru eſt frugas, litas prudentium. Quotquot philofophantes excuſunt aliquid, ante omnia ventri vt dominetur, decet.

Plutarch? Vinum enim [vt Plutarchus ſcribit] & caro vires quidem maiores faciunt: verum mentis impediunt actiones. Et ſi ad bellum eligere velimus virum, a quo maxime ſeruemur, eum minime indulgetem vino, ſomno, ac cibo eligamus: vel ſi in morte liberos nostros, ac virgines alicui commendare, huiuſcemodi viro, non autem ſeruo committamus.

De viris Vinum multorui egregias virtutes legimus obſcurasse: legimus claris qui apud Atheneu, Imprimis Antiochus magn? dies totos dormire sole vino dedi bat ob vinolenti, vel peri excitabatur. Lysander dux Lacedaemonioru ti ſuere. vir alioqui cæteris in rebus frugi, vino t? dedit? Inter vini amatorem Lysander etiu Demetri? qui Romæ obſes ſuit. Ite Olofernes Capadociæ rex, Demetri? Alexander macedo, vt ſuperius dictum eſt, ab ebrietate duos dies, Oloſeru totidem noktes dormiebat: quare in revenerea imbellis erat: quod (teſte Ariftole) vinolétoru genitura aquoſa ſit. Dareo illi q magos Alexader ſuſtulit in epigràmate ſepulchri inſcriptu erat, potui & multu vini potare, & hoc probe ſerre. Vinolétu erat & Dionyſi junior tyranus, ex quo corruptos habuit oculos, auream coronam bibentibus proſposu ſuit, quâ vicit Xenocrates philofophus. Alexader præmio etiam Indos, qui maximi potatores erant, inuitauit. Quidam Choas diciur bibiſſe, talentum tuliſſe, ac biduo tantu vixiſſe. Mithridates

ex philosophis, poetis, & oratoribus. F. XLVII.

item polyphagiæ, ac polyposiæ argenteum talentum propofuit. Ex omnibus heroibus Neſtor ab Homero ponitur potor, & idem Agamennon vt ab Achille inceſſitur. Vt poetas quoque attingam, & alios viros doctos, Anacreon, & Alceus lyrici, & Aristophanes Comicus in ebrietate multa ſcripſere, Æschylus item, de quo cauillans dicit. O Æschyle ſi ea quæ conueniunt, facis, non tamen cognoscens facis. Plæruq tamen in poetis contra euenit. Horatius. Abſtinuit Ce rere, & Batcho. & Iuuenalis. Ac toto vinum neſcire decembri. Et apud Plinitum. Protogenes in Lalyſo pīngendo plures dies lupinis tantú madidis vixit. Minos legem a loue accepturus apud Homeru nouem dies in cauerna ſumma eſt vſus abſtinentia. Apud Hebræos Moses, & Helias, & apud nos Chriſtus dies. xl.

J[er]romulum regem dicunt ad cœnam vocatum, ibi non multu bi[bus] biff[es], quia poſtridie negotiú haberet; ei dicunt, Romule, ſi istud o[c]es homines faciát, vinú viſtus ſit. Is ſe[]r]p]ondit, immo vero caru, ſi qua[t]u[] quifc[] volet, bibat; nam ego bibi quantum volui.

J[oh] Bacchum, teſte Seneca devitæ tranquillitate, liberu dixeru[t], quod animum a ſeruitio curarum liberet, algor[ē] expellit, ſomn[u]q conci[ō] liat: at copioſus hauſt[u] caput turbat, ſtomachu l[æ]dit: vnde Plinius prorsus (inquit) vt iure dici poſſit; neq viribus corporis vtili? aliud, neq aliud voluptatibus pernicioſq, ſi modus abſit; hinc ſcatet ebrie[tatis] libido portentofa, pallor, genæ p[é]duli, oculor[u] vlcera, tremuſa manus, effu[n]dentes plena vaſa, & quæ ſit po[n]a preſens, ſuria[es] ſomni, & inquies nocturna, hinc ex ore halitus ſo[t]idi, hinc rerum omniu[]n obliuio, niorsq memoriæ: nam vapore cerebrum debilitat, membra remiollit: vnde pueris & nutricibus n[ò] eſſe dandum monet in libro de ſomno Arisſoteles.

J[oh] Inuenimus in h[is]torijs Egnati Metelli vxorem, [p] vinum bibiff[et] e dolio, interſe[]ctā fuſte a marito, euq c[é]dis a Romuio abſolutu; & Fa[]bius Maxim[?]in annali[]b ſcribit matrona, [p] loculos in quib[?] erant clauſes cellæ vinariæ reſignauiffet, a ſuis inedia mori coactā. Ex hoc inſtitutu eſt propinquos ſeminis oſculu[d] dare; vt ſcirent an temetum bibiffent [h]oc tum vino n[ò]men erat].

J[oh] Ægyptijs quoq regib[?] certa erat ſtatuta vini potādi moſura: qua neq farciri v[é]ter, neq inebriari poſſent: nam regibus (vt eſt in proo[]herbio Solomonis) vinu minime dandu eſt; quia nihil ſecre[t]u, v[í]bi re[]gnat ebrietas: ne ſi forte bibant, obliuſcantur iudicioru, & mutent cauſam filioru, & pauperis. Quare ſe ſtuiiter dixit Plautus, vinu luſt[u] tor eſt dolofq, p[é]des captat primu. J[oh] Sapietis viroſup ni[]e[m] celebre dictu eſt, prima cratera pertinet ad ſitim, ſecunda ad hilari[t]atě, tertia ad voluptatě, quarta ad inſaniě; hinc ebrietatem eſſe ſuroris volu[n]tariam ſpeciem.

Symphoriani Campe gij equitis aurati
Fauergiæ domini de vini natura Finis.

Disceptatio de fecanda uena

D. Symphoriani Campegij Lotha
ringorum Archiatri Epitomatica difce,
ptatio, qua docetur per quæ loca fan,
guis mitti debeat in uifcerū in,
flammationibus, præ
fertim in pleu,
retide.

Quatuor
humorū
sympho-
nia.

Humorū
generatio
& origo.

Hippocra
tes.

Cōplexio-
nes qua=
tuor.

Sanguis
inter huo
mores præ
flantior.

Quid sano
guis, quid
vero ſpiri-
tus.

Vemadmodum mundus arte mirabili, ita etiam ho
mo quatuor conſtare videtur elementis: ſanguine, pi
tuita, & vtraq[uo]bile, tam atra, [u]flaua. Nam ſanguis
acri affinilatur, pituita aquæ, flaua bilis igni, terræ
vero, quæ atra dicitur, bilis. Guſtu porro ſanguis dul
cis, pituita ſalfa, flaua bilis amara, atra bilis acuta.
Fons ſanguinis eſt cor: ex ſanguine ſpiritus: ſed per

cordis partem dextram manat ſanguis, per ſinſtram promicat ſpiri-
tus. Flaua bilis ex iecore, atra ex ſplene, pituita ex cerebro. Eſt vero
ſanguis calidus, & humidus, pituita frigida & humida, flaua bilis ca-
lida ſimul & arida; atrabilis areſcit cū frigiditate. Quod aut! hominū
alij ſunt hilares, trifſes alij, cauſa (vt inquit Hippocrates) in elemen-
tis eſt: nam qui defecatiffimi ſunt] ſanguinis, ridibūdi ſere ſunt viſu,
corporeq[uo]floridi, & quandoq[uo] coloris venuſti. In quibus vero flaua
exuberat bilis, agiles hi, leues mente, ingenij celeris, & iracūdi. Qui
atra, bile abundant, inertes ſunt, puſſillanimes, timidi; at pituitoſi, ſe-
gnes, & frigidi. Ex pituitæ dulcis affluentia ſomni copiam proſlue-
re conieſtant medicorum ſcholæ, velut ex acetofis famem, ex ſalſis ſl
tim, ex crudis fitis interpellationem. Inter humores vero ſanguis lō-
ge præſtantior cenſetur: ſiquidem eſt ſpirituum materia, quibus ma
xime ſtat vita: & virtutis vegetatricis operatio, atq[uo] ite animalis: pro-
ande naturæ theſaurus habetur: & [vt Plato inquit] carnium, & vnio
uersi corporis pabulum: quo pereſte, cōſeſtim; inſequatur mors. Qui
igitur de ſanguinis miſſione ſpeculantur, vnū ſibi principaliter pro-
ponant: oportet nempe vt quæ corporis affeſtiones euacuatione indi-
geant, conſyderent: ac deinde alterum: quænam ea quæ ſanguinis fit
detraſtione, cum ſanguis ſpiritus fit fomes, & vitæ theſaurus. Multi
enim ſunt affeſtus qui euacuatione quidem indigeant, ſed non sano
guinis miſſione; at nos ſane etiam compèdij nimirum cauſa de sano

in pleuretide.

Fo.XLVIII.

guinis missione in pleuretide quod ad morbum pertineat docere in tendimus. Mox autem de venis quæ veniunt secandæ: nam de istis quæsitum est multum; nihil ne referat, quam quis secare venam vobis in pleuretide, an sicuti Galeno, ac prope medicorum clarissimo cuiquidvisum est, multum interfit; hanc an illam, & ex qua parte inciderit. Quocirca neoterici, at nouitiij medici talem mouerunt quæ: Neoterictionem. An in pleuretide inter initia sanguis ex aduerisque fit rú ac Aradetrahendus, ex latere dextro affecto, mittendus inter initia ex bračio quæstio finistro. Ad quam quæstionem recentiores medici Arabum doctrinam amantes, & Auicennæ sequentes respondent, ac contendunt Auicennæ in interiorum membrorum, ac viscerum inflammationibus, venam responsio, quæ ex opposto est latere affecti incidendam, cum potius Hippocra Hippocra tis, Galeni, ac Oribasij Sardiani testimonijs ea quæ e directo est, fit tes. Secanda. Huic opinioni obnoxij sunt Arabes omnes, vt in eorum li: Galenus. Bris videre licet, quos totus iuniorum medicorum chorus imitatus Oribasius est, & in primis illorum alter Solomon Auenzoar Arabs origine, & sij Hispanus Hispalensis natiuitate fuerit, qui meminit quorundam Brissotus sui temporis sentientium, et rationes afferentium sophisticae, vt parisienses. Iste putat, an legítimas, ignorat noster, Brissotus. Potest enim [infit] veru & ex veris, & ex fallis, item & recte, & vitiose colligi: is Auenzoar ex solo aduereri lateris sanguinem detrahit: nec rationem, nec cognomæ aliud adducit, quam patris sui vdam. Credo [inquit Auenzoar] to sapiens certissime quod hoc est omnino mors ægrotantis. Credit certis apud Ara sime: Auenzoar, ergo nescit nec per rationem, nec per experientiam, bes. Brissotus tamen [vitafferit] frequentem huius rei experientiam, hæ Authoris buit: quod valde & subito conferat. Ego vero hoc[anno] milleſis: experienco quingentesimo trigéſimoprimo, in præſentia Renati villaterij tia in pleu pharmacopolæ expertissimi experientiam apud Lučdunum habui retide, in quodam mercatore qui pleuretide laborabat: sanguinem e direcito miſi, & cito curatus, & sanus factus est. Credit Auenzoar quod hoc fit omnino mors infirmi, sed dicendum potius cur crederet; non autem [infit] Brissotus conuiciandum tam ſordide, verum hunc suis verbis rephendere, aut certe aspernari facile est: qui subditus credere non posse fieri quod quis a pleuretide perfecte ſanari poſsit ante sexagessimum diem: euacuata enim cauſa, non tam diu durat moribus, & poſt ſanationem non est metuenda recidiua, quod ſuo meadendi more metuendum est. Rasens in. ix. ad Almāforem. Vbi cor pus valde plenum est, ex aduerſi lateris brachio alias affecti: ſed alio loco maxime in libro diviſionum aliter ſentit, & ſibi pugnat. Ioæ Rasens de ſaquæ Mefues, vt aligd adderet, diſtinguit de principio, ſive flucte maſteria, & fluxa. Ite de plenitudine maiore, aut minore, & de totu, aut ſione. parte. Auicenna fine determinatione primum ex crute e directo, Mefuæ odinde ex brachio aduerſi lateris bis, pritis ex basilica, deinde ex medina, vel nigra, & poſt aliquot dies ex affecti lateris brachio, tandem Auicennæ lateri cucurbitas adhibet: ſed quatum ea in re a veritatis tramite de opinio.

De secanda uena in pleureſi.

Arabum
opinio.

viauerint Arabes, 'lucidis linie oſtendemus. Primum igitur omnium
peruerſam hanc Arabum, ac Pœnorum, recentiorumque opinionem ve-
terum authoritas explodit, atque coniunctur, qui in omnibus interioru
viſcerum inſtammiationibus venam quæ e directo loco affecti est fecà
dam docent.

J'Opinio prima quæ est Hippocratis.

Lib. j. de
ſtus ratio
ne.

Libr. j. de
morbis.

Lib.vj.epi
dimiarum

Ippocrates libro iij. de victus ratione in morbis acutis
de curatiœ pleuretidis, & peripneumonæ agis in hæc
ſcribit ſententiam. Si dolor ad ſuperiores partes exten-
ditur, vt ingulû, mamillâ, brachium, internam brachij
venâ fecare oportet ab eo videlicet latere, quod dolore
fuerit affectû. Idem docet Hippocrates libro j. de mor-
bis, vbi iteru de peripneumonia, & pleuritide loquitur, ita inquiens
Lienarem venam manus huius, vel iocinoralem pertundere coſeret,
qua morbus fuerit: ſicq[ui] dolor lateris, aliorumq[ui] lenitur: id quod idê
Hippocrates ſexto Epidimiarum libro confirmat, inquiens. Dolorê
proximum ventriculum purgare; ſanguinis autem ventriculum diuſ
dere, ſeu fecare conuenit.

J'Opinio secunda Galeni.

Lib. de co-
ſtitutione
artis.

Calen¹ li
de phlebo-
tomia.

VerbaGa-
leni.

xiij. Methi.

Alenus libro de constitutione artis medicinalis capite
vij. infit. Quoniam ex vicinioribus, & communiorib?
pat. entis particular venis fit edacuatio & optima, & fas-
cilis. hæc ille. Accedut huic ſententia & ea quæ ſcribû
tur per eundem Galenum libro de Phlebotomia in
hunc modum. Revulſio e directo ſacta euidens iuua-
mentum celeriter oſtedit: at econuerſo nequaquam; magnifice enim
opitulatur ſpleni male affecto ſanguinis ex unifra manu euacua-
tio. At vero deinceps & in pleureticis venæ ſectio e directo lateris
affecti ſacta preſentiffi māvtilitate ſæpen数量o oſtendit. Ex oppoſita
aŭt manu vel non magnam, vel certe tardam, doloresq[ui] oculorum
vehementiffi mos ſa pe infra vnam diem ſedauit e directo miſſus ſane-
guis. Et paulopoft Adeo, vero euidentem vtilitatem & interdum
etiam repente aſſert venæ ſectio e directo affectarum partium ſacta,
vt & ægrotantes ipſi, & eorum necesseſarij plærumq[ui] stupidi maneat.
Idem quoq. xij. Therapeutica Methodi capite. v. quærens per quæ
loca ſanguis minui debeat in inſtammationum principio ait. Satius igi
tur fit, vbi partes qua in ore ſunt hægmonem accerſere cœperint,
deriuare ad nares, pari modo venam quoq[ui] vbi hæ partes ſic laborant,
incidere humeralem in manu. Si ea non cernitur, mediam: vbi iecur,
peſtus, pulmo, aut cor ſic afficiuntur, internam, ac perpetuo quidem
in omnibus

De secanda uena in pleureſi, Fo.XLIX.

in omnibus quæ e directo eſt. Vbi iecur phlegmon inuadit, quæ in dextra ſunt manu, vbi lienem, contra. Item Galenus libro secûdo ad Galenus Glauconem cap. viij. prædicta confirmat, ita docens. Et liquidè dextra ij. ad glau vteri pars affecta fuerit, a dextra manu, & crure detraxeris languinè. conem. Sinifra autem affecta, a membris quæ illi e directo ſunt. Idem Galenus lenus agit in libro de præſagio experimento confirmato inquiens. In lib. de In pleureticis in rectum languëris ex vena languinis detractio vti- Preſagio. litatem frequenter magnam, ac euidentiffimam oftendit. At ex op[os] polita manu, aut prorfus obſcuram, aut expectabilem. Istis Hippo[cr]atis, & Galeni teſtimonijs quid apertius, quid deni, euidentius? adeo vt nullus ſanæ mentis hic tergiuerſari poſſit.

J[oh]Opinio tertia quæ eſt Oribafij Sardiahi,

Ribaſijs Sardianus Iuliani Caſaris Architattus in Oribafius medicinæ compêdio ad Eustachiù ita ſcribit. Spleo ad Eustao[nem] patienti de ſinifra manu, ſecus digitum minor chium. incidenda eſt vena, aut de ſinifro brachio, quæ eſt De ſectio-cubito proxima. Pleureticis autè ex ipſa parte quæ nevene in dolet ſanguis eſt auferêdus; ad oculorum vero dos Pleureti o[lores] iuuat magnificè, ſi ex ipſa parte quæ plus do[que] de ex Ori let de brachio capitalis incidatur vena. Hæc Oribafius, Si itaq[que] hæc basio. Oribafij verba vera ſunt, conſequitur in interioru viscerum intilamo. Authoris mationibus, & præſertim in pleureſide nulla opus eſſe humorù, quæ explicatio per diſtantiffima]ſit, retraſtione, vel ex oppoſito(vt nostri loquunt) & intelli[g]uione: ſed mox ſecanda vena, quæ affecto lateri eſt vicina, ac cò[ gentia]. munis: nam ad loci affectum tanquam ad partê imbecilliorê omnes reliquæ partes vti fortiores ſuas ſuperſtuitates reposuerunt: ob id in oppoſita parte, aut multum diſtante nulla eſt ſuperſtuitas quæ poſſit v[it]tra ad affectam partem deſuere, gratia cuius retraſt io, vel diuersio fieri debeat: cum tota ad affectam partem quæ in vniueto ſuit cor[po]re ſuperſtuitas deſluxerit. Non eſt autem quod Oribafio obijciat Obſecta Arabes, & Pœni, ob commotionem humorum, quæ fit per venæ in Arabum. latere affecto ſectionem maiorem ad partem affectam fieri humorù curſum. Currut equidè atq[que] fluunt humores, ac nò in partê ægram, ſed foras, quod vtile eſt, ac minime præter naturâ. Quod nò in partê ægrâ, quomodo nàq[que] pars imbecillior traheret a fortiorib[que] quando Galeno lib. iiij. de potentijs naturalibus referente, duobus æqualiter Galen['] de esurientibus, non ſubtrahut manu panem alteri, niſi valentior. potentijs Trahendù vero [que] maxime foret, cum in fortioribus nulla ſit ſupers naturali-ſtuitas, quam ſua ſponte reponant. Itaq[que] cum fortiores nò poſſint ab bus li. iiij. imbecillioribus partibus recipere, quandoquidem in illis nuilus ſit deſectus, vt attrahât, nec affecta a ſe tâquam reliquis imbecillior, repellere: aſ[que] enim a debiliori in fortius fieret actio, quod naturæ impoſtibile eſt. Reliquium eſt, vt medicus id quod in partem ægram deſluxit, euacuet: nò autem alio paſto poterſ, niſi vt venam e directo latere affectum respicientem, communitatem, cum a part[em] ha[que] Antispas b[entem] incidat. Quæ euacuatio iuſte Antispatica dicit: ſinſul enim uca.

G

De secanda uena in pleureſi.

euacuat, & retrahit: adeoq in vnitiſum verum eſt, quod ab Hip
pocrate parte prima ſeratorum ſermonum dicitur. Quæ ducere
oportet, quo maxime natura vergit, eo ducere per loca conferentia
oportet.

Apho.
xxj.].

J. Opinio quarta ex Cornelio Celfo.

Celfi de ſe
ctione ve-
næ: opis
nio.

Æterum diſcutiamus, vitrum retraſtio facta per vicis
niora vim habeat poſtea implendæ partis vicinæ: in
hoc enim cauſæ cardinem verſari plæriq, vt Razes,
Auenzoar, & Auicenna putant. Ergo venæ ſectio
facit decurrere humores, ſed donec quieſcant tantus:
& ante Auicennæ ait Cornelius Celfus latinus Hip
pocrates habitus. Necq ignoro quosdam dicere, q
longiſtime ſanguinem inde vbi Iædit, eſſe mittendus: ſic enim auerti
materiæ curſum, ac illo modo in idipſum quod grauat, euocari: ſed
idipſum falſum eſt: proximum ſenim locum primo exhaurit: ex vi
terioribus autem eatenus ſanguis ſequitur, quatenus emittitur, vbi
is ſuppressus eſt: quia non trahitur, ne venit quidem. Et paulopoft.
Auërtitur quoq interdum ſanguis, vbi alia parte prorumpens, alia
emittitur: definit enim fluere qua volumus, inde obiectis quæ pro
hibeant, alio dato itinere hæc Celfus. Coſtat igitur in phlegmone,
vbi ſanguis mittendus eſt, eius generationi ſemper occurrere anti-
tipaſticam ſanguinis miſſionem, per viciniora præſertim acute fa
etam, & inter initia: ſiſtit enim expulsionem factam a venis commu
nibus totius corporis detrahendo, euacuat etiam retrahendo. Nec
nos ſanguinem attrahi ad locum dolentem, ſed ab eo in aduerſum
trahi iubemus, etiam ſi nihil impediat ad partas: diſtatiſſumas: vin-
culis, & frictionibus, & curcurbitis euocamus, non autem ſanguinis
miſſione, vt pote euacuationi dicata: quæ non niſi per viciniora fieri
potest. Galenus vero ſemper inter inſflammationi initia, vbi retra-
hendum, ac euacuādum ſimul ſanguinem in libro de ſectione venæ
dixerat, eandem ſecundo de arte curatiua ad Glauconem præcipit,
rationem ſubiungens, quur huiusmodi venæ incidantur: hæ enim
(inquit) viciniores, magiſq e directo ſunt patientibus membris.

Authoris
explaná-
tio,

Auërtitur quoq interdum ſanguis, vbi alia parte prorumpens, alia emittitur: definit enim fluere qua volumus, inde obiectis quæ pro hibeant, alio dato itinere hæc Celfus. Coſtat igitur in phlegmone, vbi ſanguis mittendus eſt, eius generationi ſemper occurrere anti tipaſticam ſanguinis miſſionem, per viciniora præſertim acute factam, & inter initia: ſiſtit enim expulsionem factam a venis commu nibus totius corporis detrahendo, euacuat etiam retrahendo. Nec nos ſanguinem attrahi ad locum dolentem, ſed ab eo in aduerſum trahi iubemus, etiam ſi nihil impediat ad partas: diſtatiſſumas: vin culis, & frictionibus, & curcurbitis euocamus, non autem ſanguinis miſſione, vt pote euacuationi dicata: quæ non niſi per viciniora fieri potest. Galenus vero ſemper inter inſflammationi initia, vbi retra hendum, ac euacuādum ſimul ſanguinem in libro de ſectione venæ dixerat, eandem ſecundo de arte curatiua ad Glauconem præcipit, rationem ſubiungens, quur huiusmodi venæ incidantur: hæ enim (inquit) viciniores, magiſq e directo ſunt patientibus membris.

Galenus.

Galenus
lib.xiiij.
metho.

Sed forſitan aliquis ex ſecta Arabij dicere poſset. Galenus lib. xiiij.
Therapenticæ ait, Ad partes quæ maxime longinquæ ſunt ſemper
auerſionem facies. Respondebimus hunc locum intelligi debere de
detraſtione quæ fit medicamentis purgantibus, frictione, & exerci-
tatione, non de ſanguinis miſſione.

Constano
tinus mo-
nachus li
bruviatio
ci Isaac ſi
bi adſcrio
pſit, pario
ter & lib.
patechni.

J. Quinta opinio quæ ſuit Isaac Israelitæ.

Vantū a veritatis tramite deuiarint in miſſione ſan-
guinis in pleuretide Arabes, lucidiffime non ſolum
veterum Græcorum authoritas explodit, ſed & Isaac
sir. elitæ conuincit opinio: qui in pleuretide venam
quæ e directo loci affecti eit, ſecandā docet: id quod
facit libro tertio viatici caſxij. de pleuretide agens,
vbi in hanc ſcribhit ſententiam. Si videamus q. apoc.

De ſecanda uena in pleureſi.

Fo.L.

ſtema diaphragmatis ſit ſanguineuſ, ſi ſequantur tempus, ætās, consuetudo, & virtus inſirmi, ſestinemus vt de basiſica vena minuamus. Authoris de latere vbi inſirmus patitur, ante ch augmentetur, maxime ſi dolor explanao, ascendat ad ſurculas: quod in Periconoxeon præcipit Hippoera- tio. tes, cum loca ſuperiora lateri doloroſo ſint colligata, basiſica vena Galeni ſen incidenda erit: ſi vero ſuperiora loca doloroſo lateri ſint colligata, tentia. pharmacia eſt dāda: & ſi inſirm? fortis nō eſt, cura alia adhibēda eſt, Iſaac ſiue ch ſit ea, quā in phlebotomia præcepimus obſeruandā. Si virtus deſe Cōſtātin? cerit, nō ope rtet phlebotomari: ſed quanto magis poſſumus, virtus lib. vii. ſui tem cuſtodiri: phlebotomia moſtiffima eſt, cum deſectione virtu- pantechni tis. hæc Iſaac. Ex quibus verbis nihil aliud colligi poteſt, niſi quod dicit ch ſi in pleuretide in principio ſit incidenda vena basiſica non quouis mo i pleureſi do, ſed ſecunduſ directum: id quod Galenus libro de venæ ſectione dolor aſcē probat, in hanc ſcribens ſententiam. Sed & reuulſio e directo ſacta dat ad ſur euident ſuuaumentum celeriter oſtendit: at econuerſo, nequaquam: culas, de hæc enim retraffiōs iſpecies plurimum & citiffime a loco inſlam, bet fieri mationem patiente euacuat: primum nan ch ex vicinis partibus de phlebotomier fanguis trahenti cedit: celeriter ch vitioſus ſanguis ex parti, mia ex po bus tranſmittētibus proſluit, adiuuante impetu facultatis excreto: te oppoſi- riæ eo vergente. Quoniam vero laborans particula in propoſtām, ta: ſi vero ſectam ch venam ſele exonerare nititur, vtpote familiariſſimam, cōq eſcat ma munitatem ch cum ea habentem: necelſe eſt (ſi inſignis copia aderſt) teria, fiat regurgitare humoris partem in proximam venam, quæ maximam ſim inſiro societatem habet cum loci ægrotantis peculiari vena: poteuſtiffime mu locu. itac ch retrahet hæc venæ ſectio humorem ab inſflammatione, peculiā- haliabba ch etus vena, quando ea ſele in ſectam venā exoneret: hinc eſt quod nouo the. Galenus lib. iiij. de crifiibus, ca p. iiij. & vltimo in bonis inſflammatio- dixit, ch ſi nis crifiibus per directum oportere fluere ſanguinem docet. At hæc dolor a co ſuſſicant ad confutandum maniſestiſſimū hunc errorem cum Ara- tis inci- bum, tum Pœnorum, ac recentiorum medicorum: nec plura deſyde pit, & ad rabunt, qui vertitatem ex animo amant: reliquos qui iam in eo erro- ſurculas re tanquam ad ſirenios ſcopulos conſenuerunt nil moror, quādo iſtis ascendat, ne Dij quidem diuerſum perſuadebunt. Quod ſi vero ſtudioſi plura eo i latere de hæc re ſcire cupiunt, legant Disſeptionem noſtram apologæ, i quo apo- ticam, quam nuper apud Lugdunum ſcripſumus aduerſus Andream iſtem eſt, Thurinuſ pro Mattheo Curtio collega noſtro. Qc ch ſi vero ampliora incidenda cupiunt, legant Petrum Briffotum medicum, ac philioſophum do eſt vena. ſtiffimū, iſtem & Andream ipſum Pischinéſem, ac Curtium, & Leo- Galenus nardum Fuchſium Brandemburgenſis Marchionis archiatrum. iij. de crifi- ſibus.

Finis.

G ii

De uino febricitantibus exhibendo

Quætio de Vini exhibitione in febribus ab Iacobo Syluio Ambianæ nate ædita.

An in febribus Vinum ægrotis tuto dari queat.

Ebre tertiana continua dies iam nonem conflictis abat ne æger quispiam Lugduni, vir magnæ apud omnes aut thoritatis, omnibus naturæ, ingenij, fortunæ dotibus ante morbum hunc cumulat iſſimus, annos natus quin que & sexaginta. Vino vinoſo & generoſo, eidem meraciori per ſanitate annos circiter triginta affuettis nullo valetudinis incommodo. Vinum idem mirum in modum ſitiebat; ſeruos, parentes, amicos, viſendi, iuandi, ſolandi, ſtudio illijpſo officio iſſume adhærētes iinpeſe orabat, atque obſteſtabatur, vinu vti propinarent paucum, oligophoron multa aqua dilutum, ſaltem quo die ſebris erat mitior, atque adeo in ipſo paſtu tantūmmodo. Etiam de more viſuri non multo poſt quū medici quatuor percelebres, egoq vna conueniſſemus, res ea eſt a patentibus in consultationem poſita. E medicis duo nominisin hæc ciuitate clarifiſimi dandū negauerunt, ne ſi velut incendium oleo reſtinguere conarentur, calorem excitarēt nulla poſt frigiditate vincendum. Ego contra Symphoriai Cāperi, Hieronymi Montui medicorum poſt Hippocratem & Galenum om nino doctiſſimorum rationibus cum experientia longa coiunctis ad ductus, dandū consentio: quū id maxime ſuadere n indicationes a vir tute, ætate, confuetudine, cauſa norbi, impetu naturæ, & animi ſumptæ. Quæ ſingula quantam vim habeant non in ſanitate trīeda ſolus, ſed in morbo etiam proſligando, paucis expediam. Quæ res vt breuius perficiatur, locos ex Hippocrate & Galeno proſeræ, quiſ quod ſtatui p[lan]iffimū cuadat, imprimis ex libto nono methodi. An virtu neceſſaria confyderata in ægrisa medico ſt, an non, indagemus. Ego enimi ſæpe maxime eſſe neceſſariā, aio. Sic vt quæ circa agru admini ſtratur, o minia ferme eius vn? cauſa ſiant, aliquando mediocriter neceſſariā, aliquando exiguu ad inueniēda remedia cōſerre. Hæc Gales nus, quū ſeilicet admodu robusta, aut in becilla min? ac magis a me dico eſt cōſyderāda. Idem nō multo poſt Gubernat animal tres duer ſe inter ſe generis facultates toti corpori ex ſuo quodam veluti fonte quæq[ula] distribute, quas Plato animas vocat. Earu vna eſt naturalis ad nutrientu animal neceſſaria in iecore ceu fonte coſtituta, per venas in totu corp[us] diſpetſa. Altera vitalis in corde natuui caloris fonte col locata, p[arter]ias toti quoc[que] corpori co[m]unis. Tertia eſt animalis ſeu ratiocinatrix in cerebro domiciliu cōſequuta, principu animæ faculo.

Quæstio.

Fo.LI.

tatū aui thor, aſtionibus quoq volūtarijs & ſensibus præſea per ner
nos motu, & ſensum in totu animal transmiſtēs. Ergo has facultates
ſeruare nihil plane eſt aliud, quàm vitam ſeruare, ſiquidē qualibet ea
rum amiffa, neceſſe eſt reliquas quoq yna perire. Quibus Galeni ver
bis nifi planu eſſet indicationem a viribus ſumptā plurimi in mede
do pollere, ob id qu ipſas a medico vel ſeruandas, vel ita tam ſouſdas
eſſe, vt nō deiſciantur, addere ex eodem nullā omnino vacuationē rea
ſte a medico institui poſſe, nifi eius quantitate ex viribus condifcat,
quas ſi aut morbi magnitudo, vel longitudo, aut immodica vacuatio
deieſerit, reſſiciendas eſſe nemo vnqua negauerit. Porro vt odores ad
vires reſſiciendas celeriter primu locu occupant, ita vina ſecundu. Ce
lerrime em & maxi me vniuerſim vinu alit. Gal. in aph. xviiij. li. ij. &
in aph. xj. lib. eiufdem. Quicuq [inquit] indigent citiſſima adieſtos
ne, humidum remediu cuiuſmodi eſt vinu, ad recuperādas vires opti
mu eſt; vbi autem citius, per odoratum. Nam facilius eſt impleri pos
tu quam cihis, aph. xj. lib. ij. præterea ſamem thorixis id eſt vini poe
tio ſoluit, aph. xxj. lib. ij. Hue pertinet quod locis aliquot alijs a
Galeno ſcribitur cuiuſmodi eſt hoc ex lib. de ſequela potētuaru anio
næ. Vinu moderate potu coſtionē, diſtributionē, ſanguificationē, nu
tritionē multu adiuuat. Quæ res ob id ab eo fit, quod calorē naturalē
auget. Gal. vij. Meth qui quidē virtutu eſt ſubſtatia lib. ij. ar. curat. ad
Glauc. ad hæc vinu vt corport affimiletur, opus coſtionis minimum
desiderat, quo fit vt cito nutriat & roboret. Gal. j. tempera. Nam vio
no propriu eſt a corpore celeriter transmiutari, iiij. tēpera. At vero di
xerit his ſonſaſſe aliquis. Quu vinu magis & proptius quam cætera
nutriat, authore Galeno in introductorio pulſuvi, per morbum vero
atque adeo per ſtatu cib plenior nō cōpetit, teſſe Hippocrate aph. viij.
p. Quando morbus in ſuo vigore cōſtiterit, tunc viciu tenuiſtimo vten
du eſt, & Apho. x. p. Quibus ſtatim morbus conſtitit, ijs ſtatim teo
nuis victus adhibendus eſt, &c. Tis ſiquidem quo viribus roborādis
curiolius vacas, eo magis morbi adauges. Gal. j. Criseon, & in com
men. aph. lib. p. Quæ obieſtio ᾤ nulla ſi, hinc diſcas liet, Tota ſebris
ſtatus ſuſſe videtur, quu ſemper invrinis ſlauctibus nebulæ, & eneo
remata apparuerint, ſed tamen ipſo die nono mitior fieri cœpta, quo
& conſequentibus vim, vrinæ magnæ reddiderit, adeo vt ſulpito veo
hemens fuerit ſebrim vrinis paulatim ceſſatum iri. Ad hæc vt vio
na crassa, & rubra plurimu dant corpori alimētum: ita aquoſa quib
vu ſtatueramus, minimum; nam aquoſa (ita autem nomināt alba &
tenuia) ſicut aquæ ſimilem formā habent, ita etiam vim, quare vrinā
cient, & minimu nutriunt. Ga. in Aph. lib. ij. Aquoſa enim celeriter
per vrinam exernuſtur, quia celeriter tota ſere anticipant reſumt. Ga
le. in aph. xviiij. lib. ij. Vina aquoſa & subtilia cōſiſtētia vrinas moue
t & pauciffimii corpi nutrimētui aſſerut. Gal. li. de Euchymia. Neq eſt
quod cauſeris corpus alioqui a calore ſebrili obſſum præterea vini
aquoli potu caleſieri, quandoquidē vina aquoſa inſenſibiliter infrigi
dat. Gal. li. de Euchimia, Quid quod nulluvinu aliu eſt calidu. Gal.

G iij

De Vino febricitantibus exhibendo.

meth. Nunquid idè cibum egroto exhibuit sub accessione, atque etiam in ipfa accessione, dato ex vino diluto pane exiguo ad comedendum ob viriū scilicet imbecillitatem, a quibus & a morbo omnibus victus in situendi ratione Hippocrates accipi nos edocuit. Sed cur in re tam perspicua testibus vtor parū necessarijs: quid is ipse Hippocrates in li. de ratione victus in morbis acutis vinū det nō in diarijs modo febri bus, veruëtiam in acutis: vt testatur Gale. lib. viij. meth. Tepeſtiuum mihi nunc esse videtur probare vinū huic etiam ætati, hoc est senectu ti non fuisse negandī. Senectutis enim têperies frigida & ficca, Gal. lib. j. temp. & lib. viij. ſani. tuendæ. quī ea hominibus irrepat, abſumpta humiditate ipfa, quæ in pueris est plurima, in cuius loci succedit ſiccitas quā ſane frigiditas prompte comes conſequitur, abeunte ſcili cet calido, equippe quod humido ſibi fouèdo familiari, & idoneo deſtituatur. Senectutis itacque ſiccitas ac frigiditas per calida & humida est corrigenda. Gal. lib. viij. ſani. tuendæ. At vinū calidiffimū, humi diffimū. Gal. lib. j. eiusde. Id igitur frigiditati & ſiccitati ſenū emedâde est oportuniffimū. Hue accedit quod vinū oim facillime & celerrime coquitur: diſtribuit in ſanguinè, & alimètū tranſmutatur. Quibus quidem omnibus ſenū corpus indiget, vt pote quod facultates ilias omnes habet maxime imbecillas, quibus ita perficiuntur. Aquo ſum autem, vt quod minimum & nutriat, & calefaciat, aut verius frigefaciat, elegimus, ne calorem huc febrilem vini alicuius vinoficaco intenderet. humiditas autem illius acrimoniam frangeret. Nam victus humidus febricitantibus omnibus confert aph. xvj. lib. p. Num prodeft ſenibus, quia omnia ipſorū membra calefacit, Ga. viij. ſani. Vinuīvt pueris inimiciffimū, ita ſenib amiciffimū est, ibide. Verutamen forſan obieceris indicatione ab etate ſimiliuī esse non cōtra priorum: vt Hippocrates innuit prolato nunc aph. & Galenus in cōmentario eiusde aph. & lib. ſanitatis tuendę, & lib. methodi. in quiblocis aphorismuī quoque paucis enarrat. præterea in fine. viij. metho. Verum profecto atque ita vt res est dicere videris, si ipſe ætatis têperamentum ſeruaturus ſim, ac non potius immutaturus, quando id vitæ in calido & humido conſistenti præter cætera in imicicum est. Quam obrem senectutem ipſam morbum esse quidam volueruīt. Gal. lib. v. ſani. tuendæ. J Ne odioſa prolixitate tibi aures ſurdas faciā, ad cæteras indicationes mihi nunc tranſeuſdiuī est, quibus adductus vinuī ſeoni ſebrienti propinanduī contenderim. A conſuetudine liquidè indicatio est ſimilium. Gal. in fine. viij. methodi. J Quapropter conſuetudini, vt pote quæ adſcititiam, acquisitiarum naturā in corporibus gignit, cōtraria dedisse in primis est noxiuī: ab hac enim est indicatio ſimiliuī. Gal. j. ſani. tuêde. Eodē pertinêt quæ alibi paſſim a Galeno, & Hippocrate ſcripta ſunt. Cōſuetudobvibus cū natura cōuenit, hinc pulchre diſtina cōſuetudinem naturā esse accesseſoriā, Gal. lib. de motu muſcuorum. Cōſuetudo est natura acquisita. Gal. lib. ij. têper. & lib. de diſoſolutiœ cōtinua. Naturę ſemper gaudêt cōſuetis, Gal. viij. meth. Nō est quod patinuī quiddā, atque ad ſpectāduī leue ad inuentionem remedioruī,

Quæstio.

Fo.LII.

veluti nec ad sanitatem tuendā, confuetudinē exisțimemus, Gale.lí.
ix.methodi. Vtilius est senibus opere confueto exercitari, etiam si
modice noxiuī. Gal.lib.viiij.sanit. tuendę. Qui cōlueti solitos labores
ferre, & si fuerit imbecilles ac senes, nō cōluetis fortibus, & inuenib?
fortius ferut. Hippo.aph.lib.ij. Quæ ex longo têpore confueta sunt,
& si deteriora sunt, inſuettis min? moleſtare ſolèt. Idè ibide? aph. In cui?
cōmétario cibos & pot? naturā facere aduëtitia docet gal. Idè Hippo
crates lib.ij. de ratiōe victus in morbis acutis capite de conſuetudine
ita colligit. Si í ſanorù victu cōſuetudo est ſeruāda, quú citra magnú
valetudinis incōmoduī repète mutari nō poſſit, quâto magis in ægro
tis innuèns (vt interpreta? Gale.) ex cōſuetudinis mutatiōe egros pl?
lædi, quâ ſanos, & eos adhuc magis, quos acuti morbi exagitât. Ob
id ipſe cōſuetudinē per morbū mutare noluit. Ob id etiā ſubdit Hip-
pocrates malā in cibo & potu victus rationem, modo familiaris, &
aſſueta ſit, tutiorē eſſe, quâ ſi derepente in alia vel meliorē fiat trāſmu
tatio. Poterā alta prope infinita ex varijs Gal.lib.ac eo potiſſimū quē
de cōſuetudine cōſcripſit, ex Hippocrate, ex alijs deniç pmultis ſcri
ptorib? ijsdèç doctiſſimis adducere, quib? vobis planuī facerē vim ma
guā in vita homis cōſeruāda cōſuetudinē habere, niſi hæc vobis futu
ra latis æſtimaſſem. Porro ſi quâdo etiā a cōſuetis ad inſueta est trāſ
eunduī, vt lib.aph.ij.iubet. Hippocrates, quia vnica tīn cōſuetudo est
periculosa. in iuuenib? ea mutare que nocêt, tentāduī etiā ſi a puero
his maxime inſueuerint, quod vires eoruī moderate ſaſtā mutationē
ſuſtinere poſſunt, & fructu aliquc? picipere p[re]liquuī vitæ têp? ex me-
liori conſuetudine, in ſenib? vero ne têtaueris: quoniā & ſi lōgo têpo
re cōſuetudinē ſenim mutare poſſent, fruſtra tīn ſudaueris, p[pterea
quod têpus illis nō ſuppetit, quo meliori conſuetudine frui poſſent.
Gal.lib.viiij.sanit.tuêde. Vides quâto vitæ periculo firmatā iam inde
ab adolescētia thorixis cōſuetudinē in ſexagenario mutādā, idc? rea
pète têtaris: quâqua[re] p[terea ex morbo acuto admoduī imbecill? foret
Quod ſi cōſuetudinē vini generosi & meri haſtenus ab eo ſeruatam
nuc cōmutandā donem?, q[ui]n vinuī id immodice caliduī affectui cali-
do nō cōueniat, eā nec p[] morbū, nec derepète, ſi Galenuī audis, cōmu
taris omnino, ſed cōdonāduī aliqd est cōſuetudini, Hipp.aph.lib.p.
Ex quib? vel puero p[]ſpicuī eſſe arbitror indicatione a cōſuetudine
ſumpta, vinuī aquoſum ſaltè atq[] adeo diluti?, & parci? inter epulas
p[] calorē corpis ſuauiorē nō ſuiffe negāduī. Maxia dignitas est ip[]ſarui
viriuī, q[ui]n viuere ip[]ſum ex haruī cuſtodia conſtat, vt p[ote] quuī vitā, aut
ip[]ſas eſſe vires, aut earuī actiones ſit necesse. At vita ip[]ſa nihil eſſe pri?
in animātis corpe p[ot], p[]pterea quod nec ſanos eſſe citra vitam licet;
virtus ergo omniuī prima hominib? cuſtodiēda est, Gal.li.ix. Quib?


Gal. vgerbis &c. Ad tollédā morbi cām vinuī a[]ſum huic eſſe oportu. A morbi
niſſimū probem?. H[ui]c tertiana primū intermiſtēs, poſtmoduī in cōti cauſa.
nuā verſa ex humoris modo putreſcētis copia cōſiciebat. Humorē in
eo bilioſuī auxerat aeris nos ambiētis calor ſicciſſim?, vt interim rōnē
viſi? calidiorē omittā et corpis habitudinē; nā graciles magna ex p[te]

G iiiij

biliſi ſunt Gale. Hanc ita[que] bilis ſla[ve] copiam ſi de corpe ſuſtuleri
mus, ſebrim ſuſtulerimus, tolletur aut partim medicamētis, partim
rōneviſtus idonea, hoc eſt bilēgigni[ph]ibente, aut genitā expellēte.
At vero vinum bilis amar[ę] acrimoniā mitigat ac frangit, præterea
per ſudores, vrin [a]ſo[] vacuat. Ga.j. ſani. tuēd. Quā rem ſi vina omnia
præſtāt, niſi crassa & auſtera fuerint, Vina tamen aquoſa vrin as ma
xime mouent. Gal. lib. xij. metho. Vinum tenue aquoſum vrin ā red
dere celeriter cogit. Gal. j. lib. facul. natura. Sed obieceris, quāquāvis
num vrinas cieat, & per eas, vel etiā per ſudores bilem extrudat, cali
ditate tamen ſua ſebrim adauget; eſto vinu[] caleſaciat (quum tamen
alba, atque adeo aquoſa tantu[] a caleſaciendo abeſſe probarim vt etiā
occulte frigeſaciant) non tamen ſtatim recte colligas cauſe ſebris bi
liſo[]e nō eſſe remediu[m]. Nam dolores oculor[u] meri potio ſoluit: vt ino
quit Hipp. in[]apho. Præterea quę medicamēta bilis purgand[ę] gra[]
tia ingeruntur, calida ſunt. Omne enim medicamentu[] purgans pote
ſtate calidum eſt, Gal. in aph. Fateor huiuſmodi omnia ſebrim auo
gere, ſed cauſam ſebris dum vacuant, multo plus cōmodare, quam ſe
bris incremento incōmodent, vt quę cauſa ſublata prompte dilaba[]
tur. J[]Reliquia eſt; vltima[] nobis propoſita indicatio ab ipſo[] natu[]
r[]a impetu accepta, qua[]s[]vini quoque potione in hoc ſebriente poſtu[\]aſſe contendimus. Quandoquidem ſi quę ducere oportet, quo maxi
me natura vergit per loca conferentia, eo ducere oportet, vt Hippo.
viſum eſt aph. xxj. lib. j. Si quo[]c[] vbi morbus non integre iudicatur,
id quod deficit, id nos ſupplere conuenit. Gal. in cōmentario aph.
xx. lib. j. Natura autem in hoc r[]iſim per ſudores, & vrinas die ſepti
mo t[]e]tauit, ſed imperſecte, qui.. horum neutrum ſebrim ſoluit, qu[]ui
nec ſudor copioſus, nec a toto corpore p[]ſluxerit, nec vrinar[]u[]vis ma
ior apparuerit qua[] diebus conſequutis. J[]A medico igitur adiuuās
da ſuit natura, vt quod reliqu[]um erat materiæ ſebrilis, vel per vrinas
(quod ego præter c[]a]ter a[]peraui futur[u]) vel per ſudores (quod pro[
pe deſperabam, quod necvrin[]e ſupprimebantur, nec alaus, necirigor
præcedebat) vel per vtrunc[]o]n[]a]ccernat. Porro vinum aquoſum ea o[]i[]a
abunde præſtare c[]o]ſueuit, vt partim ex dictis patet, partim ſole clau[
]rius ex diſe]ndis euadet. Quin eo igitur ægrum hunc potamus; Nā
vinum eiuſmodi quantum aliud quiduis, humores ſemi[]crudos con
coquit, ſudorem, vrinam[]o] promouet, ac ſonnum conciliat. Gale.
lib. iiij. ſanit. tuē. Qua[] dos poſtrema nobis in ſebribus acutis vel in
primis neceſſaria eſt, quippe quibus comes inſomnia eſt dormien[\]e
dic[]o] impotentia. Qua[] vires mirum in modu[]i] prosternit, corpuſo[] ſic[
]cat[]i] emanat. Quapropter Galenus lib. j. ad Glaucon[]e cap. v. Vinu[
]n[] (inquit) tenue album indubitanter dabis & maxime his qui[n]o[] do[
]miunt, ſi capitis dolores nō patiuntur, & temporum pulſus non fuer[
]rint. Qua[]quam vina aquoſa & ſubtilia præterquam[]o] capiti non no
cent, capitis dolorem ſedant, & inſenſibiliter refrigerant. Gal. lib. de
Euchimta. Vinum prodeſt ſenibus, quia caleſacit omnia eor[u] mem
bra, & per vrinam purgat [i]erum; ſangininis. Gal. lib. iiij. ſanit. tuē.

A natura
impetu.

Quæstio.

Fo.LIII.

J. Quod si opponas vina non competere cholericis seu a natura, seu tere ferie acquifitia, Gal. lib. de euchymia, id que per Hippocratè lib. vi. epidemion, siue ipse fit, siue Theſſalus eius filius, còſtirmes vinum calidis temperaturis prohibentem, idò non modo quum febricitât, ſed etiam per ſanitatem, cui inquit. In calida natura refrigeratio, aque potio, quies cuiuſmodi naturæ homines picrocholos ab amare bilis redundantia vocat in 1 lib. de ratione viſtus, in morbis acutis. Gal. in viij. methodi. J. Sed nodù hunc Galenus idem diſſoluit lib.codem paulopoft. In calida[ inquit] natura ſuadet tum refrigerationè, tum aquæ poſtionè, tum quietem, niſi forte(vt nonnullis placet) copioſius vtendum eſſe aqua quam vino, eiuſmodi naturis ſuadere eū diuſeris, hec Galenus. J. Vinum vero ipſe còſcius, es, omnibus me eiuſmodi naturis concedere, ſed quod tum aspectu, tum viribus fit aquo ſum, id enim ad omnia vtilius quam aqua eſt, vt pote quod & conſactione inuet, & vrinas' ac ſudores prouocet, Gal. lib. viij. meth. paulo ante, vbi de ſebribus diarijs in picrocholis loquitur. Quib[ui]aqua[mis]ueris, omnem noxæ ſu[ſpitionè] exues'. Vinum enim aquam ad penetrandum adiuuat, ſitim[que] pròptius quam alterutrum per ſe miſtigat. Gal. lib. j. ſimpliciſi. Quæ res quibus votis expetenda fit in morbis acutis calidis, omnibus eſt manifeſtum. J. Postremo monet Hip. lib. vii. epidemion, ægrotantibus eſſe gratificandum in purgationis bus, cibis, potibus, & in his quæ vident, aut tâgunt, & in cæteris, mo do non multum nocant, id quod non in gratiam ægroti ab eo admo nitum eſſe docet Galenus, ſed eius vtilitati vt confulat felicius. Paſtum enim deterior potus, aut cibus, ſuauior autem melioribus quiodem, ſed minus ſuaubus eſt præferêduis, apho. xxxviiij. lib. ij. Nam quæcui[que] cum voluptate aftumuntur, iſtaventriculus amplexatur, & magis concoquit, ſicut quæ diſplicet, refugit, vnde & nauſex, & ſlatus, & fluctuationes ſubſequuntur. J. Omitto egrum magna animi moleſtia, quæ illum defiderio rei petitæ plurimum langerat, liberari quando illius animo affixentes obſequuntur, idò] nulla mora exhibent quod poſtulauerit, modo id noxa careat, aut incommodi in ſe minimù habeat. J. Prætereo vinum quotidianis ſebribus, & quarzanis communi medicorum conſenſu condonari. Neque eſt cur lono giorem deſre. proſoſita ſermonem producam, ne quæſtio [in] iuſtum volumen exeat.

J. Finis quæſtionis de vino ſebricitantibus exehubendo æditæ ab Iacobo Syluio Ambianate, idæo Lugduni Calen, ſextilibus. M. cccccxxx.

Enchiridion medici Christiani.
Enchiridion præceptiuum ac doctrinale,
quo ratio seu compendium ueræ
humanæ uitæ demonſtra/
tur, ad filium Iacobum
Claudium Cam/
pegium.

I hi qui longinquas ſunt regiones adituri fili chariſ-
ſime, in primis ſtudio habet, vt vel ex ijs, qui illic ali
quando fuerint, vel ex Cosmographorù tabulis iter
addiſcant: quanto diligentius curandum eſt, libera-
lia ſtudia, vitamque beatam ſeſtaturis: vt breuiffima
ad viam cæleſtem via cuique ſit pulchre p[er]ſpecta. Quæ
methodus autem melior hac præſcribi p[os]ſit, quam
hic breuibus ſum complexus? Eam duxi multis no-
minibus tibi inſcribendam, primum quod in recentiori iſta philoſo-
phia per ætatem verſatus, nunc eāvero feruēter amplecteris. Quapro-
pter nos non exhortationibus erga te, ſed admonitionibus yſi, con-
fulemus illa tibi, quæ oporteat iquenes appetere, a quibus c[]rebus ab
ſtinere, cum quibus hominibus verſari, qua deni[que] ratione vitā ſuam
gubernare. Quicunque enim vitæ ſuae tale iter perſenſerit, ei ſoli conti-
git peruenire ad bonam frugem, verà virtutem: qua certe nulla p[os]
ſeffio, neque dignior, neque stabilior eſt. Vale fili chariſtime.

J Enchiridion medici Christiani, lucide monstrans
quomodo Medicus christianus viti rei debeat.

Platonico
rum placi-
ta.

Animus
geterna re-
quirit.

Ex procu
rum placit
et a.
Animus
geterna re
quirit.

Ex procu
rum ſunt bona, quo maiora ſunt, eo, etiam meliora. Cum rationi & co-
lo, Iambli
ſilio ſatiffeceris, cun[que]tis ſatiffecisse putato. Frustra ſapit qui non
co, & pla-
to;
ſibi ipſe ſapit. Turpe eſt amare pecunias; tam honest[um] amare homi
nem: tam etiam necessarii & beatum eſt amare Deum. Nihil vel mi
rabilius, vel amabilius eſt quā doctrina p[ro]bitati c[om]iuncta. In ſingu
Ex Amo-
nio, poro
nam. I


Ex Amo-
nio, poro
nam. T
Nihil inſirmius quā humanus amor: nihil firmius quā diu-
phirio apu
nus. T
Fortuna neque benefacere potest malis, neque malefacere bonis
leio, cæte
nus cui salubria diſplicet. Montes no[te] separāt animos montibus al
tiores. T
Nullus cōmodius in malis remediis quā patiētia. T
Cujus De-
sit ipſe amor, quicunque Deo aliq[ud] studet amare, hic absque

Ilige omnes fili chariſſime. Elige & amavnicum, ſoli
confide deo. Medic cogitet quādo egrotantes adit,
agi de vita, vt nihil ſine ratione tentare audeat, nihil ſi
ne cōſilio. Malis quidem bona fortuna mala eſt: bo-
nis autem mala fortuna, bona. Animus mortalibus
non impletur, quoniam geterna requirit. Quæ reuera

nem: tam etiam necessarii & beatum eſt amare Deum. T Nihil vel mi
rabilius, vel amabilius eſt quā doctrina p[ro]bitati c[om]iuncta. T In ſingu

lis expert[ur] c[om]ſule. Preſtat malā valitudinē bene ferre, male bo-
nam. T Nihil inſirmius quā humanus amor: nihil firmius quā diu-
phirio apu
nus. T Fortuna neque benefacere potest malis, neque malefacere bonis
leio, cæte
nus cui salubria diſplicet. Montes no[te] separāt animos montibus al

tiores. T
Nullus cōmodius in malis remediis quā patiētia. T
Cujus De?
sit ipſe amor, quicunque Deo aliq[ud] studet amare, hic absque

Enchiridion medici Chriftiani. Fo. LIIII.

tentat amare. J Philosophia nō docet, immo vetat cū principibus vi
uere, nec cū illis cōuerſari. J Fides dignit ſpem, ſpes charitatē, chari
tatis ardor affert intelligētie claritātē. J Amore humano nihil infir-
mius, diuino nihil firmius. J Felix eſt q habet oia quæ vult; habet
autem omnia quæ vult, qui omnia vult quæ habet. J Prosperis per-
uerſius vtinur quā aduerſis. J Nuncq deest amantibus ſcribēdi ma
teria. J Gratia naturalis plus perſuadet, quā acquisita eloquentia: & Ex cranto
humanitas plures vincit, quam violentia. J Sola malorum medicina re, marci-
eſt patientia. J Felix] eſt qui vere gaudet: ſolus gaudet vere qui ſola lio, aliſſve
veritate gaudet. J Neq tutum eſt incuſare principes, neq fas incu: platonicis
ſare fortunam. J Nemo infortunatior illo qui neq ipſe videt, neq
videntem videt. J Cognosce alia vt te cognoscas. Cognosce te ipſum
vt cognoscas Deum. J Nihil eſt occultius quā humanavolūtas. Qui Platonico
pro rebus verba dat, ſolia dat pro fructibus. J Decrescente corporis rū chriſtia
pulchritudine, creſcit animi pulchritudo. J Sed tioſas vrbes procul norū pla-
fugito, præſtat enim exulem eſſe, quā inſpicere patriam pereuntem. cita.

J Publica nequeunt recte feliciter abſc; diuino auxilio guberna-
ri. J Non eſt communis pater qui cōmunem filiorum nō habet cu-
ram. J Res vere ſunt in mūdo inuifibili; in mundo vero viſibili ſunt
vmbre rerum. J Vbi ſapientia maior, ibi ſermo breuior. J Agricul-
turæ, literarūc studia inuicem feliciter cōiunguntur. J Philosophæ
tria potiſſimum deuitare debet, venerea, auaritiam, & ambitionem.
J Diuina lex fieri a cælo non poteſt, ſed forte ſignificari. Cōmunis
enim religio non fit a ſtellis, multa autem per cælum ſignificantur
quæ nō ſunt a cælo. J Qui humanu amorem in diuinu trāſſert, ex hoë
transferre in Deu. J Heroicoru viyoru laborioſa q dēvita eſt, ſed g'ioſa. Plotini, iā
J De (vt Proculo placeri) nulli? mali cā, nunquam mutat formas, nul blici, ac,
lū fallit. J Philosophia cū fortuna & diuitijs nō cōiungit: nam vbi culti placi
plus fortunæ: ibi ſapiētie minus, atq viciffim. J Nemini detrahēdū ta.
quia deus vlciſciit. J Medicina corpæ, musica ſpirituī, theologia aīm Philoso-
curat. J Qućadmodū bono angelo nihil poſt deu meli?: malo nihil phorum
peius; ita nihil in terris honesto ſacerdote pulchri? eč: turpi vero ni chriſtiano
hil turpius: ille religionis hoimq ſalus, iſte peſtis. J Nulla cōſonan rum placi
tia magis delectat, quā cordis & lingue. J Homo ſine religione be ta.
ſtijſ eſt infelicior. J Prudentis eſt nihil præter ſalutē animi, bonaq Pythago
corporis valitudinem exoptare. J Feliciter amatur q aviro ama: amo re ſymbos
tre digniffimo. J Soli virtuti deocō cōſidendū, & ſeruiendū. J Solus la.
diuinus niedic? curare morbosſanimi pōt. J Animi origo ſiniscb eſt
ſolū infinittu veru atq bonu. J Immortalis anim? in corpore morta
li ſemp eſt mifer. J Super ſenſum eſt intelleſt?, ſup[ ſenſibile eſt intel
ligibile, ſup mentes noſtras ſunt alie mētes; ſuper formas corporales
ſunt formæ incorporales. J Elementa mouentur mobiliter, cæleſtes
ſphere mouent ſtabiliter. J Aie ſtant mobiliter, angeli ſtāt ſtabiliter,
Deus eſt ipſe ſtatus. J Forma corporea diuidi? & mouet ab alio, aia
tōnalis nō diuidi?, ſed ex ſeipſa mouet. Angel? vero neq diuidi?, neq
mouet, ſed aliūde impletur. Deus eſt plenitudo vna ſimplex, immēſa.

J
Virtus fecundum Platonem animi est sanitas, ægritudo vitium;
Quid vir
est, secun-
dum Pla-
tonem,
conferat.
Sicut cum pulsa infirmitate, bonorum cito
borum vstu; frequenti malorum abstinentia corpus in pristinum vis-
gore senis, reuerunt; sic animus malaru operationum fuga, bonarum
exercitio virtutem in se zignit, roborat, auget, & conseruat. J
cum
morbis animi corpus ægrotare videris; animum curato. Et cum ar-
tuum & carnis vitio pati animum, sanato corpus, Omnia nam quæ vel
bona vel mala (Platone autore) ab anima in corpus & hominem to-
tum manant; illam igitur primum & maxime curari, iubet, si modo
ynjuersum corpus bene valere debet.

De cura animi in Platonem, & aeterna tranquillitas. T Siquis autem neget medicinam nostram esse verum dei cultum, hinc nullum malorum superest remedium; spelç quonis sanitatis admittur. Qui autem reuera diuinis confidit remedijs, conuale scit protinus et confidit.

T. In quolibet morbo quando medicina mali humoris non superat qualitatem, convertitur in humorem, turbat corpus, minuit vires, pondus his auget. J Morbus plerung& noſter est inexplebilis appetti tus, & cotinua perturbatio: medicus ergo nobis est immensum bonu, & aeterna tranquillitas. T Siquis autem neget medicinam nostram esse verum dei cultum, hinc nullum malorum superest remedium; spelç quonis sanitatis admittur. Qui autem reuera diuinis confidit remedijs, conuale scit protinus et confidit.

Tiriaca
christiano
rū philos
sophorū.
Eccleſiās,
xxxviiij.
Ægyptio-
rū pſa
rū phifo,
ſophi.
Quid peo-
catум,
Duo i me-
dicos de
creta qu-
to decreta
lium, ti. de
pe. & re.
Eccleſiæ
decretū.
Hierony
mus i epi-
stola ad
paulinī,
Idè Hiero
nymus in
plogo i li
bru toſue,
& vno solo languore, vel morbo laboraremus, forte nobis medis
cus sufficeret vnus. Sed pessi nostra est omne malu. Ergo turiaca no
bis est omne bonum. J A Deo est emi omnis medela; & a rege acci-
piet donatione. Disciplina medici (vt sacræ canunt litera) exaltabit
caput illius, & in conspectu magnatorum collaudabitur; alitimus crea
uit de terra medicina; & vir prudès no abhorrebit illa. J Apud Ægy-
ptios atq Perlas ijdè facerdotes erat & medici liquidè phœbus (vt un
epistolis Hippocratis legitur) animi atq corpus curatione corre in
vnū arbitrabatur. J Omnem quod peccatū est, prohibitū est: & omne
quod prohibitū, peccatū; pptereavt pituitā cures fornicari no licet; neq
audièch funt medici, qui corporis sanitate peccatū inducunt, Quæ eim
demieta est, vt corpus mundes animā inquinare id simile est vi terru
serues auris amittere: & ne vestre amittas corpus occidere. J Sumt me
dicis duo præcepta: primū, vt priusquam ad infirmorù curā deuenant,
eos admoneat vt medicos aduocent animarum. Alte am, ne infirmus
quicquam suadeant qu in perniciè vergat alarum. J His quæ lex &
ratio damnat prætermiſticæ de corpus sanitate curandū est, vt quic
quid ad corporis sanitate referatur, a ſalute aie ſumatur exordiū. Qc
li morbus incurabilis inveniatur, vitri ſapiente æquo ajo ferre dece
bit morbum tanquam a Deo illius, qui nùquam percutit niſi vt ſa-
net, qui nos caſtigat, vt meliores reddat. J Bihere & comèdere non
deliciarum ardorem debet excitare, sed ſitii famicq reſtinguere. Qui
carnibus vel cultur, indigent erat his quæ ſunt carniū. Qui aŭt simpli
ci vistu vtuntur, eos carniæ no recipere: ſapientiæ ergo operam dare
nò poſsumus; li menſe abundantiæ excogitemus: quæ labore nimito
& cura indiget. Cito expletur nature necessitas: frigus simplicivictu,
& tames cibo expelli pòt. J Legimus quoddam morbos articulorù, &

Brunch
Tannenbuch, 1860,
Vol. I, p. 1778

Champies a éoit en latin un
guage plus étendu sur le
même sujet, et qui porte le titre
suivant:

Castigationes ... (in fine).
Duquennoi excusa apud Joannem Grespin,
... Millesimo ccccccxxxiij ...
200b. CXII, LVj PF.

C'est pour répondre à ses Castigationes, dans lesquelles il s'était ou attaqué, que Michel Servet publica à Paris, en 1537, son livre intitulé: *Syndiporum universa ratio*.

Accessi

Author Champier:
Castigationes
seu emendationes
pharmacopularum.
Call no.
1532.

Classics