essus non sunt membra uel instrumenta ip
sa hīnt. ppria loca in cerebzo in quibus ma
nifestantur opetādes eāz: et ppea de eis
dicendum est. Et dicitus ᶜ uirtus y/
magmatiua stat in pza cerebri: et illa est
que retinet figuram rei postq; separata e̲
a sēsu cōt. Sed cogitatiua plus manifesta
tur in media mera: et per hanc uirtutez co
gitatiuam: homo in rebus quibus pertinз
cogitatio et electio quouſq; apſhederit ᶜ
conuenieutus est. Propterea non inueni
tur h uirtas nifi in homine: et aniali bzu/
to conceſſa fuit ertmatiua loco istus. Et
locus uirtut remiſcibilis et pferuatine e̲
pupis ſiue pars poſterior capitis. Et inſ
conſeruatia et remiſcibilem non est d̄a
nifi q; confermatiua est conſeruatio conti-
nua: et remiſcibilis est conſeruatio inter
cepta. Et d̄a que est inter confermatiūs
et remiſcibilem et ymaginatiuam est q; y
magmatiua pſtat alii formam rei ſensate
poſtq; pzuata est a ſenſibusq; non est ſe
Et uirtus confermatiua et remiſcibilis in
ſunt nifi ad conſeruandum aut ad faciēdu
reuerti apſbensionem illius figure. Et
ex hoc apparet ᶜ ſunt magis ſpāles q; y
magmatiua. Et non est tradendū obliuio
tu q; ſuis camere cerebri ſint membra i
quibus complentur operationes itarum
uirtutum: tamen inueniuntur ut in radice i
cozde: et ᶜ illa loca non ſunt illa nifi ſicut
instrumenta in quibus manifestantur eāu
operationes. Et ſicut uirtus uſibilis dici
tur eē in humoſe cristallino: ſuis ſit i coz
de uel in cerebzo. ſic iste uirtutes. Et u
uamentum itozum locozum est ad reparā
dum eas fm modum qui dictus est in inua
mento cerebri ad alias apſbensiones.

Et hoc declarabitur per utam qua de
claratum est illud: hoc e̲ ᶜ uirtutes iste nō
laborant nifi cum calore intriseco: et caloz
intrinſecus non aduenit eis nifi cum calōe
menſurato: ergo uirtus datiua et inſatiua
de necessitate est in corde: ergo radit ita
rum uirtutum est cor. Item q; operatio
ypaginatā non est nifi in ſignum ᶜ reman
ſit et ſenſatīs in ſensu comuni ſicut decla-
ratum est in libro de anima. Et ibi decla
ratum est ᶜ locus et radit habitationis ſe
ſus comunis est cor: ergo habitationis lo

cus uirtutis ymaginatine est in corde ne/
cessario. Et iterum q; ymaginatio est
que monz al. mediante uirtute motiua no
luntaræ: et manifestum est ᶜ motua uolū/
taria est in corde. Et in loco in quo est y/
magmatiua de necessitate est cogitativa,
q; cogitatio nō est nifi compō rerum yma
ginatiuarum et diffolutio earum. Et i loco
in quo cogitativa de necessitate est: est re/
miniscibilis et confermatiua ppterea q; p
pter ipsam ſunt inuente. Et nō est neces
farium in uidendo egritudines itaruz uir
tutum: et in egritudinibus itarum camira
rum cerebri ut iudicetur ppter hoc ᶜ iste
sint ſolūmodo in cerebzo: ſicut non est di-
cendum in uidendo uirtutem uſibilē egrā
quando egrotat humor cristallinus ᶜ uir
tus uſibilis non ſit principaliter in crita-
lino Et tu uides iterum q; egrotāt iste
uirtutes apſbentinve pzopter egnem dia-
fragmatis: et non ſuit aliquis qui crederē
cp; iste uirtutes apſbentinve eēnt in diafra-
gmate. ppterea q; non fuerunt ordinate
ite camere cerebri nifi. ppter itas uirtu-
tes. Et ſuit odiata earum complectio ad
faciendum illud ᶜ ſicut ſeienit iltis uirtutib-
et ppterea ita uirtus nō manifestatur p[ati
mo nifi in duabus cameris. pprie: et ab ea
uadunt ad duas cameras qua ſunt in par
te poſterior per meatum qui est inter utra
ſq; et ſunt poſita corpora in illo meatu q
aperiuntur quando necesse est: ut aperiā
tur ad tradendum calorem intrinſecum i
tillas et poſtea clauditur in illis ſicut dictū
eē in libro anotomie. Et q; cerebrum e̲
membzum humidum liquiduz: ideo ad cu
ſtodiam ipſius politu ſuit os cranei et pā
niculi circundantes ipum ſicut poſite ſunt
coste pectoris ad conferuationem cordis
Et politum ſuit h rotonduz: eo q; bec ſo
ma est meliozis diſpoſitionis aliarum om
num formarum: et maiors capacitatis a/
liaz: et q; et a nocuimitis remotor; oib alij
existit. Et ſuit politum cerebrum in altiōl
loco corporis in animalibus perfectis p
pter ſenſus qui ſunt in eo: ppterea q; ſen
ſus fm q; dicit. g. ſunt custodía corporum
Et rois est ut custodes ſint in locis altis

Capitulum de homno. Rca.

Tam declarantibus iuamemtû vii? cuinsq[ur] membri sm q sufficiens no/ bis uidek: et restat ut declaremus aliquas opônes que ?seruant sanitatem. Et incipiemus ab operatione dormiendi: et faciemus te scire quid fit dormire: et in q me b[ro] sat hec op[ro] et que sit eius ca: eo q ê vna ex rebus necessaribus in eê animalium dormientium. Et homo est vnum ex bis et ppterea p[riuatio] huius operationis est vna ex rebus que facitdere uitam: et q[ui] compleuerim? narrationem istius uirtutis cum modico eius q sequit ad hoc tunc e rit completa ilia p[icula]: et incipiemus loq in alia p[ articula] d egritudib? et ca[is] earu et accidentibus ipsarum si deo placuerit.

Et dicimus q dozmir est ligamentum et quiet sensu? et reuersio p[so]z ab instru mentis e[que] ad partem intrinsecam c[omo] ris. Et ite res per se note sunt et pptera transeunt res sensate supe[ r] domentes et et non sentiunt eas: et et uidemus dormiê tem oculos h[uius] apertos et non nidebit et si esset virtus uisibili[] in suo instrunen to tunc uideret. Et non solum accidit hoc in boza dormiendi. Sed etiam accidit q[ui] homo subtiliter sollicitatus est circa alio? tunc etiam transeunt super ip[ro]m multa sen fata et non sentit ea. Et postq[ui] dozmit et est nisi reuocatio sensuum ad partes inte/ r[iores] corporis: et est impossibile sensibuf ut moneant nisi motu viuerfatatis corporis s[ui]e corpor[em] vno q staret eis loco p[pr]zie materie. Et est manifestum q utin. do? est calor naturalis: ergo dormire necessar io? fit p[caloris] naturalis reuersione? ad partes intrinsecas corporis. Et testifica bit super hoc q partes exteriore[s] corporis refrigerant c[ui]z h[uius] dormit. Et et op[ro] digestionis est foztio? cum homo dormit: eo q calor naturalis cum quo operat na tura in uigilando in exteriore[]buf ut det se sum et motum reuertitur dormiendo ad p[tes] intrinsecas corporis. Et postq[ui] tran smittio caloris naturalis membri[s] non fit nisi a corde s[ic]ut dictum est superius: g re uersio ip[ro]s t[ro]r dormitionis non fit nisi ad cor: ppter q a loco vn[us] incipit motus ad eundem reuertik s[ic]ut est in d[ono]: q[ui] ab eo res h[uius] inicinm et ad ip[ro]m reuertuntur

Et postq[ui] declaratum est q s[on]nus ê quies sensuum et cessatio suarum opônu? ppter reversionem caloris naturalis qui est e[que] s[on]m ad cor: etiam sciendu? est que fit ca[que] il[it] reversionis: ppterea q[ui] hec res stat loco s[or]me dormit[i]onis et loco ultime digestionis. Et dicim? q dilatatio calo ris naturalis in partibus extremis no[que] est nisi ppter augmentum quantitatis eius: et non fit ppter augmêtum qualitatis nisi p[ter] augmentum q[ui]titatis qui est in eo. Sed constrictio sua est diminutio q[ui]titatis Et hoc fit necessario dominantibus supe[ r] ipsum fr[ate] et humiditate: ergo s[on]nus i[mi] accidit nobis: nisi q[ui] ifratur et humectatur calo? naturalis: ppterea q[ui] q[ui] acquirit hu miditate? et frigiditate? et reuertitur ad su am radicem diminuitur a sua q[ui]itate. Et ppterea q[ui] iuamentum cerebr[em] est ut t[em]paret calitatem et sic, corris.necesarium est ut recipiat maiorem partem illius op[dis] a cerb[ro]. Et hoc cecidit q[ui] d[ign]abitur sup [que] ponem ip[ro]t fri. et hu: et hoc non accidit ei nisi q[ui] transmittik ei cibus: et s[ic]r q[ui] ac cidit cibus cordi acquirit fri. et bu. Et pp[ter]e a q[ui] h[uius] non accidit cordi ut in plurib: nisi mediâte cereb[ro]: nos faciem? embro cationem sup cereb[ro] uigilatib? que h[uius] bu nectare. Opinantur multi hominu? q[ui] cereb[ro] e[que] solu? p[pr]riu? mb[ro]sum s[on]ni et i[mi] est ita. Et ref que nobis ondunt q[ui] dormi tio non fit nisi p[ritate] et bu. funt: q[ui] nos uidemus q[ui] maior ps c[ib]o? q fatiunt dormire funt fri et bu. s[ic]ut lactuce et similis: et cibi qui inducunt uigilias funt ca. et sic. Et ca[que] m[alis] s[on]ni est uap[ro] bui? qui ascen dit a mb[ro]ris inferioribus ad cereb[ro] pp alio? quâ c[am] gnâtus: et q[ui] erit in fine ascensu? ingrossik a f[ritate] cerebr[em] et recipit grau[t]atem ab alio[s] humiditatib? n[as]centib? se cu[que] qui ibi funt: et q[ui] i[mi] p[rit] solui nec ul[ter]t? ascëdere, descendunt inferi? ad mem b[ro] et opilat meat? uirtutu? sensibili[]u. Et s[on]nus i[mi] aduenit multus a[alib? p[er] laborê n[isi] ppterea q[ui] a[alia] q[ui] mouen[que]t alabo/rât s[per]gik calor suus naturalis et dinuik q[ui]titas sua et refrigerat. Et p[pea] reuertik de necitate ad locu? su[pr] principi? et su[pr] t[em]sauri. Sicut s[ic]r accidit ei res q[ui] impediunt ip[ro]m qu[ia] reuertuntur ad principium suum.

4

sicut homines exercitvsz qn accidit eis
grande periculum reuertuntur ad capita
neum: et ppea cor est istud mēbz q ultimo
refrigeratur têpoze mortis. Et sōnus est
vna opō nê que regit cor'ajalis. Et ppea
fuit sōnus necessarius in alialibus perfe
ctis: q2 nifi eest sōnus periret sēnsus pp
nimium exercitium: et pereuntibus sēnsib'
periret uita. Et inde est q citrinatur fact
es dozmire non potentiibus: et leduntur e
oz opōnes: et prie opō uirtutis nutritie
et et exercitium sēnsus est eoz que infriant
calozem naturalem ppter sparsionem su
am ad partes exteriores. Et qn refrīgea
tur reuertitur ad partes interiores: et diu
itur quantitas sua. Et est sciend q bec
opō quibus ipfa non fit nifi ppter aliquam
permutationem completionis factā in calo/
re nāli que est augmentum ?p[on]is frigi
de et humide: tīn ueraciter efficiens banc
est uirtus regitua que ê in corde: et calor
qui est in hoc modo ê suī instrumentū suī
Et ppter hoc est hic natus locus inquifi/
tiomis: h est cui uirtuti aie dz attribui hec
operato: et vq q dz attribui uirtuti sēnsib
li: io q2 crescit et fortificatur ppter banc o
operationem: et non debeat attribui nntri/
tive inſtum est nutritiva ppteræa q2 uege
tabilla non dozmiunt: eo q non hīnt sēnsu
Et ita uirtus est ex uirtutibus ſenſibilit
ap2op2iatīs ſenſui comunt. Et non at/
tribuumus banc operationē uirtuti ſenſibi
li nifi q2 est vna reż ppter quaſ conſerua
tur eê ſuum quibus tunc celset. Hſte ſunt il
le res que p[ut] dici in operationibus oib'
quas h3 sanitas. Et de iuamento istoru
est declarata res que est necessaria in eſſe
animalium: et illa que non est necessaria.

### Capitulum de completionibus temporibus.

Et ſt membza uirtutis opōis nutriti
ue ſunt necessaria in eê animalis: q
non est generativa: et et ſenſus tactus ê ne
ceſſarius: et ppteræa ſuit p[ini]atio ilti" uir
tutis moſs ex necessitate: et banelitus est
êt opō neceſſāia: et ex h[ab]et q res que
ſtant corpori dominis loco cōſeruationis

ſunt aer: aqua cibi: que non ſeruant nifi
q[ui] ſunt ſup ſuum curſum nāle. Et q2 aer
non est ſup ſoſmam ſuam naturaleſ nifiſp
pter opōnem ſolis et corpora celeſtus: cu
eo fuerunt cæque ſtant corpori humano
loco conſeruationis: ipa eade[m]o poza. Et
non ſpletur hec operatio in aere: nifi pp
ter a[ationem] ſolis in eo in quatuor têpo
trib? que ſunt: uer: ertas: automnus: et ies
et hoc ê ex inſessu ipius in círculo obliquo
et p[pter]ea p[enu]iens est medico cognosce
re naturam h[ab]o[rum] quatuor tempóz: q2 pp
ter ipa ſtat sanitas p[lu]nq[ui] p alias c[as].

Et dicimus q uer ê tempus in quo op
ationes nutritive ſunt perfectiozes: et hoc
non accidit nifi ppter multiplicationes ca
loris naturalis in cozo[pe]: p[pte]rea q2 ca
lor naturalis ê frigidus: calid? et humid?
et dicitur q complexio iltius temporis est
ppter caliditatem et humiditatem: p[pte]fa
q2 speculatio in ?p[le]ctione cuius tempōif
est in ?p[atione] ad corporus humanum: et o
operationes iuenum in hoc tempore ſunt
perfectiozes: et p[te]rea potest dici q ê tê
pus temperatum completionem completion
on hominis. Sed tu diceres q eê tempe
ratum p[pter] p[po]tionem qualitati ex q/
bus est vna cum alia: hoc eê falſum: quia
vnaquaq[que] reż que app[zi]tatur completion
app[zi]tatur de necessitate d[omi]ni vnius
qualitatis acţöe que stat loco ſoſme: et do
minationi vnius qualitatis paſſiū que ſtat
loco materie: et ſi ita non eêt ?p[le]ctionati
non eêt vnum in forma imo eênt duo: nec
êt eſſet recepta vna op[ō] in suo termino ſi
due qualitates ?rie dominantes eênt ſup
ip[mi] ambe equales in potentiá uel in actu
q2 ex duabus reſbi in actu ?rijs non p[ot]
ſieri vnum in actu: et et de duabus non c[ó]
traris ſicut ſi fit ex duab[que] lineis in actu: u/
na linea in actu: et hoc ſi ſenſerunt multi
ex eis qui app[zi]ant ſibi p[bi]a[que] hoc ip[ra]: ne
dum medici: et de hoc hebunt manifestá d
claratione: q2 nunq[ui] inuenit têpata pp[lo]
in p[po]rtione. 4. qualitati hoc ê têpata q
ê h[ab] ex[mi]tates: ſicut ſi p[ot] inueniri têpata
complexio app[zi]ata uni qualitati acţone
pp[ea] q2 quelz actiua h[ab] grad[ui] ſue op[ōis
pp una qualitatê paſſiua, pp[zi]a ei que ſtat
ei loco mê. Et p[ost]ê declaratum est h[ab]

reuertamur ad ista quo sepati sum? Et
dicim? quod ut et tibi extinuo hestat in dispone
sua diuium calitat et sic. et et appet et bu.
et sri. dient et sup dispoe yemis. et hest pa-
tione ad tps sueris et pp oni bois. Ss cò
plexio autunni qo est media inter eximiatè
et yemè opinat et sit qi in tepantia ueris.
b3 res est pria qo est in fine prieat et uer pp-
ea qo è illud tps in quo debilitat virtutes
et sunt pfuse sicut ut in ugetabilitè et aiali
bus. et ppea dò est et fritas et sic. domine
tur et sup ipm prie calitat et hu. et quis non
sit firmultu pdenatur ei siccitas. et uèr et
co et pufus est in suis ptib et sol in illo è
medius nobis inter ppinquitate et longi/
tudinem. et quis bec eadem opò sit in uec
è magna dfa inter istas duas opòes ex p
te ppationis naturalis. ppea qo virtutes
sunt in autuno in fine declinationis. et sic-
citas iam dntata est sup oia animalia. et pp
ea non inuenit aliquod iuamentum in te
pantia caloris ipius temporis in rebus ge-
nerationis. Sz tamperantia que est in uec
est conueniens generatòni. et sedet sup na
turam que est pueniens guonii. et hec è hu
miditas. Et hec tempora non habent
termimum stabilem generaliter in bzeuita
te et longitudine. sed diuer in regiòi
bus. et hee diuerfificantur in latudinibus
iparum. Et temperantior regio est illa
que h3 tempus autunni bzeue. et tempuf
ueris longum. et tales religiones sunt in
quinto climate et pprie que sunt ppinque
mari. Et autumnus in terrif nris yspanie
h3 quasi duos menses et sedet in principio
quini climatis. Et sub latere dief non est
tempus temperatum fm et opinantur mi-
ti dominum. et hoc declaratum est alias.
nec etiam uec est et dicunt quidam et quâ
tum clima fit mellius quinto. Et h. B. sentit
et temperantior regio è terra grecorum et
iter alias temperantior est terra yspanicis
et dicit et totum tempus illarum terrarum
est sicut tempus ueris. Deinceps dcla
ratum est ex istis locis sanitas euinu3 me-
bri in omnibus quatuor cais. et materiali,
effì. formali: et finali: et hec fuit nostra inte-
tio a principio butus libz.

Incipit tertius liber de egritudinibus
Rubrizæ.

d

d

In finitio egritudinis est ma-
nifesta per diffinitiònem SANI-
tatis: eo et egritudo est op-
posita sanitati. Et quæ SANI-
tas est vna bona dispositio
in membro cujus agit ac-
tionem quæ h3 a natura sua agere. et sicut
patitur passionem quam h3 pati per sui na
turam fuit necessarium ut egritudo sit ma
la dispositio in membropter quam agit
t patitur contra naturam. Et necessa-
rium est ut faciamus in cognitione spèrum
egritudinis et fecimus in cognitione spex
sanitatis: hoc est ut narrem in primis quod
t que sunt eius spes: et que sunt sive cauſe:
t postea declarabimus que sunt actiones
t passiones no naturales et medici uocat
passionem accus. Et quando nos hoc
fecerimus tunc cognouerimus egritudie3
per omnes suas cæs que sunt finis cogni-
tionis reum. et hoc totum poterimus cog-
scere a cognitione sanitatis que a nobis
dicta est. Quoniam numerus specierum
egritudinis est sicut numerus spèrum SANI-
tatis: et a cognitione sanitas if cognoscutur
egritudo: quæs opinatum sit et notiores
sint spes egritudinum spèbus sanitatis: p
pterea q2 mlte egritudines habent nostra
t sanitates oppofite ill non habent nostra
et tamen imposlibile est cognoscere egritu
dines perfecte nifipter cognitionem su
ozum oppoſitozum. Et pterea dictum est
et contrariorum eadem est disciplina.

Reuertamur igitur et dicamus et pte
rea et dispositiones sanitatis membri ha
bent duas species: vna est bonita comple-
xionis membri que in membri inuenitur
conſimilibus: et alia est bonitas complexi
onis que est in membriis officialibus: fuit
necessarium diuidere ſimiliter egritudineſ
fm bas duas species. In primis nara
bimus egritudines membrozum conſimili
um: et dicemus eorum cauſas efficientes
et materiales: et postea narrabim? egnes

membzorùm officialium:2 dictem? eapro cãs
Et dicim? ppea q母bra consimilia non a
gunt nec paciunk fm curfuz nature:nifi qnì
mensure ca.fri.fic.2 bu.erunt in illis cum
pportione puententi in oib? spêb? ?plexi-
onis sanitatis: sicut narrauiim? in libro fa
nitatis. Similiter est necesse ut sint egnel
illoz membrop ipsi egredientib? ab îpiis
mensuris pportionatis in vna qualitate l
duabus ex illis que possunt combinari: g
spês egnis itaz egritudinuz sunt octo:v3
ca.fri.bu.uel sic.uel ca.2 bu.2 ca.2 sic.
aut fri.2 bu.aut fri.2 sic. Et non solum è
intelligendum de primis qualitatib? sicut
dicit.g. sed et de qualz qualitate cum qua
operat母rum suas operatones sicut du
ricie 2 mollicie 2 hijs similibus qualitati
bus ppriis mébris 2 imppriis. Et spêes
haz egritudinum primo inueniuntur i mé
bris ?similibus. so in ?positis pp ?similia
sicut dictum est i spêbus sanitatis. Et ista
rum.g. spêrum quedam sunt materiales
2 quedà non. Sz difficile est y magnari e
gritudinem materialè eè simplicem: ppea
q2 egritudines materiales sunt cópofite:
q2 nulla egritudo materialis ledit opône
nifi. ppter alia non materialem que super
uenit mêbro a calore uel a frigore.

De cãis egritudinis in generali.

Einceps nolumus dicere cãs earù
Et dicimus q occasiones materiali
um egritudinum sunt humores. 4. qnì egì
diuntur ab eozum temperantia in qutate
aut qualitate. Et h accidit aut a parte ma
terie: aut a parte effi. Et hoc est ppterea
q2 membza non permanent super compl
fionem sanitatis:nifi quando sanguis qui
aduenit eis est in qutitate 2 qualitate in.p
porzione temperata in caliditate 2 frigidi
tate: Et hoc accidit quando membza que
efficiunt nutrimentum stant super comple
zionem sanam:2 cibi qui adueniunt cópo
ri sunt naturales 2 recipiuntur in quanti-
tate conuenienti 2 ödine debito 2 tempo
re conuenienti. Sed quando sunt fm con
trarium tunc non sùt solum eè materiales
ad generandum in corpore istos humôef
sed etiam inducunt membza facientia nu-

trimentum ad malam complectionem. Et
tunc dicitur q humores eruerunt a natu/
ra a duabus partibus:viòlz a parte effi.
2 materiali simil. Et plures erunt cibi na
turales 2 recipiuntur fm ordinem natura
lem ut dictum est. Sed res extrinsece acq
rùt membzis efficientibus malam comple
zionem: 2 generabunt tales humores: 2
illa sunt sicut aer:exercitiu2: 2 similia: 2 ta
les sunt exereutes in quantitate 2 qualita
te. Et tales sunt euenientes a mala com
plexione in radice creationis membzoruz
agentium in nutrimento: 2 tales accidunt
causa pentum qui eruerunt a sua comple-
xione: 2 ex pparatione prima in creatione
quoniam plures homines sunt similantes
se adinuicem in creatione eorum 2 regimi
ne tamen uariates se in accidentibus: q2
tales sunt multarum egritudinum: 2 alii
paucarum egritudinum: 2 tales multozuz
annozum: 2 alii paucozum annozum. Et
pluries accidet hoc a mala complexione fi
ta in principio generationis membzorùm
efficientium. Et plurimum bec tais com
plexio est hefeditaria: quia ab istis primis
pparationibus accidit q uidemus etiaz
de similitudine multozum dominum adin-
uicem in fozma:confuetudine: 2 accidenti
bus egritudinuz in paucitate 2 longitudi
ne anozum. Et poſſ dirimus causas
humorum distemperatozuz vniersaliter
Einceps narrandum est quomò fit gnò
vniuscuinsq2 istozuz. 2 quot sunt egritudi-
nes que generantur ab eis.

Capitulum egritudinum materialiu ca
lidarum 2 siccarum.

T incipiemus ab egritudinibus ca-
lidis 2 siccis materialibus. Et di
cimus q egritudo calida 2 sicca genera-
tur ex cibis calidis 2 siccis distemperans
uel quia recipiuntur in multa quantitate.
aut nimis diminuuntur, aut quia recipiun
tur super iecium. quia quando recipitur
cibus post multum iecium in stomacho
tur epate permutabitur ad calozem 2 sicc/
tatem fortem 2 inducet stomachum 2 e/
par ad eandem complexionem. Et tunc
erit facta operato eorum ab ambab?ptib?