conſtitutæ ſint id rurſum indubium uerreba
tur, q[ui] maxime gratum tibi & temponi bunc ac
comodatiffimum underetur. Sed qui te nuper
diuina quadam mente prædittum expedioné
in perſidof chriſtiam nominif boſtel inrepidè
ſuma cum omnium laude, induſſe conſpicere
& de clasſe paranda, copiſ cogendil, exercutv q[
ampliffimo expediendo, belloq[ui] foehenter per ſol-
uendo, non anumo & coguatione modo ſed re ip-
ſa/opere, conſilioq[ui] tractare, byſtoricum ſcriben
di geniſ longe apnuiſ, hoc præſertim tempore/
uſum eſt: & tum tibi iocundiſ tum iſ que ag-
greſſuſ eſ & quæ affidue uerſantur in manibus
facile congruens. Portiffimum quum etiam
te hoc gne[rum] plurimum ſemper delectatium eſſe,
& aliquando, priuſq[ui] fastigium hoc ſublime con-
ſenderes, etiam in eo iocunde, glorioſeq[ui] uerſa
tu[m] memoria retinerem. Ut enim reliqua præ-
termittam poſtremam banc[em] quam de germa-
nicil rebus byſtoriam digniſtione conſcripſti,
adeo doctiffimum viroſ, qui illius non minimam,
partem accuratiuſ lectuarum ad ſydera eſſer-
re ſolitioſ audiui. Ut quum nihil elegantiuſ mi-
bil graviuſ, puriuſq[ui] dici poruſſe iudicarent,
te eo genere etiam priſcorum clarioribus eq[
perari poſſe contenderent. Qua quidem in re-
non tam confirmatiq[ui] auxiſti bene ſen menſi

ommum, tum meum ponificationem, de singulari
prudenza tua iudicium. Quod de litteraribus lit-
dis/perqublibere & rectissime decernens præcla-
rum munus bystomæ eo semper quo decebat lo-
co & honore habueris, plurimis feceris, debu qu,
ueneratione colueris. Quid enim ea esse potest,
unrebus humanis, uel dignus, uel gloriothus, uel
utilis. Quæ uetustatis seruanis memoriam, præ-
terita quali presentia facit. Et quæ tot ante se-
culis tor ætibus gesta sunt, quali recentia ponit
ante oculis. Effingit cogitationem hominum, ser-
mones, conventiones, temporum, ranones, mo-
tus, figurales corporum effert. Morel instituta quæ
bello quæ pace quæ terra quæ manu gesta sunt
prodot in lucem, nec obscurum quippiam, aut i
ignotum esse permittit. In ea terræ ambitum,
cuntatum, oppidorum, litum nec unius modo
populi, sed omnium penes mortalium uariorum uue-
di modos ac rutiferum publicarum instituto-
nel & præclara præstantium urorum facnora,
uelut in speculo quodam inueni licet. Et quæ recte
digna, laude celebrata sunt, quæ perperam & in
epre facta conspicari. Ex quo suboritur nobis, tum
wudicandi facultas cum immittendi, fugiendi,
potest. Quippe quæ libero ammo, nullo iam affectu
permoni, quæ digne gesta sunt comprobare, collas-
dare in celum annollere, laudat, studio & a

immutabile complecti. Quæ vero secul. improbare
ac detestari atq. ab his in posterum canere vale-
amus. Unde profluit irutum omnium illa pa-
rensis, genitivæ, prudennæ. Quam pleræ, appetent
darum fugiendarum, rerum rationem dicere
uolueræ. Eo plus enim profecto hystorea, quæ mul-
tarum rerum ex etatis longo successiva perma co-
ferre videtur. Quod quum uno quodam angulo
terrarum orbis, abdoni, uxor quæ in eo fiant scere-
ualeamus, rehquarum omnium regionum moræ
relæ, gesta p. ementis ignoramus, quæ hystorea
beneficio dignoscere possumus. Nec vero permul
tus ad eam etatem natura perducet, qua exsult
rerum prudentiam, consuequantur. Multarum
autem ac maximarum rerum cognitionem, bys-
toræ munus, etam etiam tenentem præstare fa-
cie quidem potest. Quo fit ut longe plureb bysto
nai, quæ senecta, prudentes possit efficere. Nunquam
dicendo finis fiet. B. P. si unumque hystorici mu-
neris emolumenta, enumerare uelim. Immorta-
lelæ, & pene duumæ eius laudet prædicare. Qua
tu optimo consilio, non mediocri semper amore
merito a deo complexus nderis, ut non legendo
modo, sed scribendo quoque, quo & beneficium
lingulare posteritam afferre inter principios bys-
toræ princeps & pater euaderæ. Hac itaq. rati
one exemplo & sententia tua, eoq. consilio con-

firmauſi, quum multiplicem duierarum rerum
hystoriam aggregi, mente conciperem. ferretq, anu
maſ, ita mea opera, tuæ. B. deuonere, ut hi legere
uel auſtre non dedignareris. Ego tibi ſemper in di
ef. munuſcula nona ſuggererem. Coegit me, fator
equudem. B. P. patris caritas maiorum meorum
reuerentia. Zenæq, familiæ inueneta urbe uetul
uſſime ac nobilitatim præſtal, ut unde potissimum
ad te ſcribendi originem traherem. Et liquid dig
ſoræ inbi ſi gran quippiam clemennæ tuae, quali
quoq antea prægiſtandum tuæ. B. dedicarem. Ne
tibi quoniam gentium, nationum, pernoten
diſ rebus moribusq, deſangari non poter, poenimil
obſcura forent. urbiſ quoq nostræ & homilis zene
familiæ monumenta. Quum præſertim pro ea be-
nuolentia, quam ſemper erga me, meoſq, gerere u-
lus ef. cognivit, uocunda, ea tibi plane fore confiderem.
Claruit enim. B. P. ſemper ea familiæ ac plurimum
habundant, egreptus cumbus, unignibus, domi &
foris pace, ac bello, domni urtumum laude, urbi.
Quorum complinet, terra maris, ſuo ductu & auſp
tus patre emolumenta ſaluberrima ſepenumero
conculerunt. Inter reliquioſ ne v ad hæc nostra ten
pora mirum, inmodum excelluit, Carolus zenui
cuius nomen tuæ etiam fortasse non latuit aurof.
Quæ terra maris, tanEA gessit, tantum propatria
ſanguinis fudit. Eo illam pacto ex Gennienium ar-
mis & impem liberavit, ex ferocium ſumorum, boſtis

manibus eripitur. Ut quum prudenza, consilio rerum, gestarum gloria, facile possit cum antiquitate certare, hæc una in patrem pietate illam enam supeſtasse wdeatur. Ua ut parentis patre sibi nomen merito uendicarit. Cuius uita, moreſ instituta, p[ro]uata, publica, adeo uaria, adeo preclara, & omni ſeculo memoranda ſunt. Ut non tam uoluptatem audiendo legendo, quam admurationem quan- dam wdeantur afterre. Sic enim luterarum & doctrine amore flagraut. Rei militaris ſcienna claruit, naualum, marumarump[ro]erum uke & experimento præſunt, eloquenza & dicendh arte, atq[ue] executione entuit. Uribus & corpore uale, ut. Ut profecto mmme nuoluenduſ filenno, obſervandus, tacitur nitate, mihi uiluf eſt ſit. Qui p[ro]tertum edictus, poterit fortasse aliquando enam ſu tura ſecula, exemplo uuare. Huus uaq[ue] Carol. B.P. utam, moreſ reſq[ue], terra, mariq[ue] pace, ac bello gef tal, quomam hæc mihi iam pridem ſans cognita erant. conſcribenda, & tuo nomum deuouenda ac dedicanda cenſiu. Ut cuius uſurpari plerump[no] men auχerat, ſunebremq[ue] habitan pro eo orano- nem fortasse legerat, ſerioſuſ expresſuſq[ue] ſingula quæq[ue] ordine quodam ab eo geſta cognoſcal. Nec me deterruit quod ego Carolo ex iacobo ſilho ne poſt ab illo originem ſumpſerim. Quid enim reſert alienus quuſ piam, an nepoſ ſeruata modo byſtori ca lege, awita geſta conſcribat. Quod plurim[us] q[ui]de

in eadem caelo, enim, apud maiores nostrorum feci
memorium productum legimus. Portissimum quod
progenitorum gesta, uti in ea familia nati et
educati sunt, lucideus quahenò cuip, reddi nonora
possint. Neq, uero velim me quenquam existumare
pro aucta gloria bystoria fines prætergrech uoluisse,
quum ille aduerfum me magis/iustal fortafie possit
querelaf afferre, quod ego uerifume rei ierem. et
quam um affeque ualmi consequentus plura prodi
derim, quæ pro illius laude supprimenda fuisse, quæ
plurum forfuan udheffent. Si enim, qui et suos et
publicè laudauerunt, et qui rei gesta propriae con
scriptere non folum non utro datum, sed nec auc
toruan ac dignitan propter ea derogarum fuisse
liquer. Quod muneris non lulum modo Cæsarem,
cuius gallicarum maxime rerum, enim ad nof ce
lebri fama peruenit bystoria. Sed Octavianum,
a quo Ania Iulia pro contione laudata, et xiii. bys
torarum libri, rerum suarum conscripti. Et adi
anum quoq. Romanof principal, alioq. complurel
græcos. Latinoq. inflignel uirò frequentasse, quòs
ne longior fum silento prætereo, Pleriq. auctoria
nibus eximie scriptorei, posteritân commendauere.
Nihul eſse profecto intelligo quod improbe de me
concipere & sub murmurari quibqua, quæ est. Si
ego progenitorum meorum præclara facinora, an
te hac ignota & obscuritate demerſa emere et re-
nebrif & reuocare in lucem aggrediar. Dignare et

LIBER

taq. B.P. pro infligiti pietate tua, ex qua tibi Pnno
men merito uendicasti. Litterarum hoc munus cu
lum, quod in hoc prunorchio sublimationis tuae. Ego
B.T. dedicatissimus, tuæq, clemensæ denotissimus,
quasi primitas quasdam laborum meorum tibi
prostravit & supplex offero beneque su lapere. Et
quum per occupationes licebit, quibus te uebemen
tullime intanto rerum fastigio inuolutum scio/&
vel legere vel audire. Extant etenim adhuc qua
plurima & verfantur in mambus, quæ a tuo exac-
tissimo integerrimo, widino, a nutu tuo & ore
dependent. Et uolupratem animi tuu audissime pra-
ftolantur, quæ profecto fumime abſte ſpreta, bæc
prima præludia, neq. in locunda fußle cognoverit,
accelerabunt & ipfa, ut ad te accedere & maieſta
tem tuam, coram ualeant uenerari. Interea B.P. im-
mortalem deum nostrum affiduïs ſupplicationibus
deprecabor, ut S.T. Saluam & incolumem reddere
ac conferuare dignetur. Vberrumque, tibi gran
arum munus unfundere, ut quæ digniffune me-
te per uoluis, poſſis re ipfa, opereq, complere. Ego
enim tua ſentio, ſalurem christiani populi, christi
anæ religionis decus, ſedis apostolicae gloriae,
cum tua ſalute omnino eſſe comundat. Me uero
B.T. ſemper gratum & comendatum eſſe pectore
toto & opto & oru, quum tibi in rebus humanis
dignus mihi & accepruïs euenure poſſe constitue
rim, q Saluo te atq. incolumi favonis & grane

PRIMVS

tue non expertum tuæ B. pietate & amore tueri;

VITAE MORVM RERVMQVE GESTARVM
CAROLI ZENI - AD PIVM SECVN DVM PON
TIFICEM MAXIMVM - LIBER PRIMVS.

VI VENETAE VRBIS or
quem incrementa, tradidere
rerum scriptores interclaras at
antiquas, zenorum famham
retulerunt. Ex eaque, prestatem
urof. pace ac bello domi & foris
terra marco, insignes, & in patria priores natos et
se. Enemuero quibus ex locis ad ueneram incolen
dam urbem ex ea famula prumu aduenerint qui
ue aut quales ipsi fuere & quae urbis statuì per id
temporibus esset, haud quidem satis compertum uide
tur ad zenonem Constanmopolitanum Impera
torem alius non nullis ad ahoſ originem referens
bus. Illud maxime constar famham banc Senato
rii ſemper ordinis habutam. Extant vero documen
ta plurima & multa exempla maiorum quæ qua
leſ ex ea uirn effluerint, & quantum omni studio
pro patria infudauerit, restitumo ſunt. Et enim
vetustiores ahoſ nullus faciam. quorum & si refgeſ
te clare & uenerens utilem fuerunt, tamen diuinim
tare temporibus, memoria fere obscurior est. Habuit
patrum etas at Raynerum Zenum præclarum.

Venenit & bello ducem, & patre principem. If ab a
dolenscentia maritumis/naualibus, præfuit innumerat,
sapenumero aduerfum. Genuenit, quos ea tempefta-
te, venen acerrunof hofte/ patebantur. Imperator
delignatus/ victor, urtute patefacta in patriam
cum gloria redit. Inde una funito Veneto princi-
pe, quem ungo ducem maiores dixere: Nam & tuc
eadem quæ nunc rei. P. forma erat, princeps ipse
delectus est. Genuenit ea Tempeftate in Venet
ualidam classem annauerat. Imperatorem, illi
Andream filibus, præfecerat. Veneti quibus ge-
nuenftum arma infesta erant, quum pro uribus
duarum supra xxxx. trimenum classem parauf-
sent. Raynerum, flum principem, præter more
& instituta patria, classi belloq, præfecerunt. Domi
etem & uhibus urbis præfidentem maiores prin-
cipem esse uoluere. Profectus ergo, & cum hofte/
quanquam superiore, congreffus/ illum fudit fy
gantq. Classe hofチ capit. Imperator & naualia
figna in victorif poteftatem uenerunt. Erat tunc
a maioribus zenæ familiæ derehctum infigne/q
tum in clypeif, tum multaribus, naualibus, rebus/
antc bac zem omnes fuerant uhi. Raynerius ut
parte victoriam memoriam pofterif commendaret.
Quod erat uido Imperatori infigne, sibi delectus
& ſuiſ utendum dicit. Quod & ad nostra tempora
pofteri conferuauere. Increbiffe tamen acceperunt
eos qui ex fitribus in familia minoreſ natu effent.

antiquo infligit, nouo permixto, un conſueuſſe. In
quo genitorem nostrum domſtica inſtitutione, et
noſ quoque ſumul ſequim. Virtutem Raynerni poſ-
tem ſere omneſ ſunt unmitatı inſigneſ bello duceſ &
cuſeſ. Recens uero memoria est Petri Zemliuiſ de-
quo ſcripturi ſumul, caroli, genitoruſ. Hic & domi &
ſoril, auſtoritati ampliſſimæ ſuit. Post patroſ hono-
reſenam a Patauino pryncipe, Nam tunc Patauum,
cararienſibus ſuberat, ſuæ urbi præſeduſ, ut a maro
ribus accepimus, Patauum diutuſ gubernauit. Ea-
uero tempeſtare clemens, euſ nominuſ Sextuſ Ponn
ſex Maximuſ, aduerſuſ Türchol chriſtani nominuſ
boſtel/expedicionem inſixerat. Accenderat, ad id pre-
tati opuſ Clauſicum. ſiculum. Cypriu[mq. Venetol, Ge-
nu[nſel & plerolq, qui tunc ingebant regel ac popu-
loſ. Aſſenſere omneſ. Pio ſumm patroſ ſtudio, & clasſe
pro uribus armauere. Veneti, in ſual ipſi truemib[us]
pararant. Petrum Zenum præſſe uoluerunt. Mife-
rat autem Pontifex ſuo nomine legatum, qui ſume
rerum præerat. Henricum, naone lygurem, patria
aſtenſem. Hieroſolimitanum, patriarcham. Is Petry
duleuſſe ſertu, euſq. Truemem deleguſſe, qua ponſ
ſumum ueberent. Proſectu ergo una omneſ Türchol
Imperatori bellum acerrum intulerunt. Agros re-
gionemq. ualſauere, oppida pleraq, ex barbarorum
wgo diſcerta, in Christianorum fidem redegerunt.
Fuit autem maxum, auſtoritati capta Smyrna
urbis ea in regione ualida muntraq, & ad bellum in

七

ferendum accommodata. Eam communerunt Christi
nam, & milites præfectus, intutelam impoſuere po-
pularoq, inde boſtum agro, & omnibus paſsima cla-
de confectis, quum iambycem ingrueret, se le inter-
tora omnef loca receperunt. At hoſtel quibus am-
miffæ urbis cura erat, ut nunciarum est regione
vacuam, eſſe, nec alio adefſe milites, q[ui]uris præ-
fidio inerant, in ſpem inſtitutæ erecti ſumma et ſmyr-
nam oppugnare adoruntur. Caſtra cura urbem,
locant, machinaſ & omne bell genul expeſuntur.
Qui ut iſi rebus, præerant, quin ſe impareſ am-
maduererent, ſiuf quo in periculo ſint numquam,
urq. ſibi oſem aſſerant, deprecantur. Pontifici ſe-
gatut, außerum ſumma mandata erat, cum venе-
ta clafſe apud Calcidemuciu nomina ſub urbem, inſ-
boea inſulae ſi am, quam nunc Higropeanum, iuſ-
go uocant, constituerat. Quam de re qui aſderant du-
ceſ una consultarent. Placuī ut redirent, obſeſuſq
ſuppenaſ per ſerent. Proſechi utaq. quin in contine-
tem copiaſ exposuſſent, ſeruam militan ordine,
obſidentem hoſtel adhors ſunt. Præum arce, ſunt
& utrumq. plurimi cecidere. Tandem hoſtel proſi-
gan, inſugam uertuntur. Inſequiutu eos chriſtiani pa-
uhſper ſunt, de hinc quum pruum ad prædam con-
uerſi paſſim per regionem diffunduntur, parſ ad
ſtationem, parſ ad machinaſ, & alio alio prædantur,
cum. Legatut, parta inſoria lætus euocato ad ſe-
Petro, eſſe ſibi cœch in quit, ne tann beneficii igrani

I

widerentur / immortali deo grataς agere / sacrifici
umq, offerre. Erat in loco haud procul / christiam
cultus / templum / ioanni Baphtix dicatum. Illud
quum petiffent / legat / lumptus / sacrif ueſtibus
diunax de more cerunomax agere parat. Dum
in cultiv indinno uerſantur, qui ad momentum fa
uceſ & edicta muntaq, loca confugerant / chriftia
noſ per patentem planiciem / ſine ordine rectoreq,
uagari confpicati / excollibus deſcendentel / in eoſ i-
petum facunt. Illi nouo malo perterrin euethgio
ſe ſe ſugee deſiderunt. Prorè difficultate alterum
ommino ſubeundum erat / aut ſimil diuio et
delerto, classif uel urbi celeri ſuga petenda / aut in
mambus hoſtium moriendum. Verum ut ſacra
delerverent adduci non potuerunt. Placuit, con
ſilium in ſacrificio inchoato perſiltere. Elegereq,
magiſ in hoſtium incidere / manu / q inchoata di-
uma rem quere. Itaq, urruentef paulopoſt hoſteſ
eoſ paruer amplexatoſ trucidarunt. Caputaq, baf-
tis in fixo. Turchorum Imperatori derulerunt.
Ita petruf extremum martyr / daufu diem: anno
etanſ ſue quadragefimo terno. Memorant quę
magniſ honoriibus, quos tum a pontifice maximo
tum a Œnif expectabat. Petrum intempeſtua
morte filtratum. Siquidem a pontifice Picoeno
prefectum / & eccleſiasticis militaribus copiis deh-
gnatum dicem eſſe. Fuere uero Petro germam

fratres non uulgate ut referunt utuntur cum Andre
al Thomas quæpe aduerfum hoſtel venetarum clas-
lum duceſt. Erat autem Petro uxor Agnet genere
nobilia familia Dandula. hec illi non diuuiſ antea,
q[ui] imperator ex patria ſolueret filium genuerat,
memorib ſcorporeq, compoffitum. Quem ut ſacro in
baptifmate chriſtiano rur infignerunt Carolum
minceruere. Id vero cauſe fuit qui perea tempo-
ra germaniſ imperabat Carolus eiuf nominis quar-
tus, quem Romanorum uulgo regem dicunt. Erat
enum ille Petro non uulgari amor deuuntus. Itaſt
natum Petro puerum quum cognouſſet miſt qu
illum ſuo nomine de ſacro fonte leuaret. Ut uero
peretatem liciut more patrio primi elementus
erudiendum curauerunt. Iam ſeptum puer Ca-
rolus annum attrigerat quum genitor is acerba
morf nunciat aſt. Nam diuuiſ antea genitr ix
uxi illi nota fatalem obierat diem. Consultanb o
necesſarit petri ad quos liberorum eius pouſſim o
ſpectabat cuna / optimum facty uſum / ad Pomfi
cem Maximum Carolum ducere ur gratum libe-
talem, animum quem in pentem non potuerat,
in liberof ederet. Decem enim Petro ſeperſut
liber rehèn erant facultatibus quod ille honoriſ
auduſ accumulanduſ opuſt non inferuerat per-
exiguif. Per ea uero tempora in auimine Galla-
rum urbe Pontifex trabebat moram. Iliuc enim,

Clemenſi eul nominiſ quintul/quinquageſtimo
antea anno curia traxerat. Ductul uaq. Annione
Carolul eſt: Pontifici q. maximo oblatuſ/comeda
tuſq. Pedagogul Venetul ſub quo primaſ luterulas
& p[ra]ſalmof excipiebat/de geniuril uita morte q,
deq. pueroſ commendaone: vt fit proſxam.
q[dem] commendationem confecerat. Caroloq. me
morie tradendam dederat. Illle ad pontificiſ pro
ſtatul pedeſ aftantibus etiam patrum plurimiſ
recte vt erat orationem reſulu: Pontificem q.
& patreſ tv in admiratione tum in p[ietatem] ad-
duxit. Scio memoratum eſſe admiraſbilem rei iſ
qui aderant uſam. anum. memoriam gef
tul uultul oril habitudinem uocemq. pronu
entuſ ſepremniſ pueri cernere & qualimiracy
lo magiſ admerua paternæ utriuſ attributa
eſſe. Excepu illum lætul Pontifex domiq. con-
nuit. Clericalem q. tunc primum indui ueſt[em]
uſſu. Paululum commemoratul quottu[n]ano uſv
latuæ lingue confuetudinem ſumpſut. ut diu[n]
uſ ſub præceptore erudiuſ wideretur: Còtult
autem illi Pontifex /Canonicalem patreſi urbiſ
præbendam dignam opu[la]ntaq. Tunc eum ue-
nenal ſui duxere præceproriq. inſiui[di]du
tradiderunt. Per quatuor enim poſtannu[m]i
tegrum menſel apud pontific[em] naxerat mora.
Proſecur i pru[n]iſ luteriſ & debi[n]ce Dialenceæ q[ui]q.

operam dedit. Confuluere Andreæ patruo/cui
puer ponissimum curæ erat, iureconfuli plerip,
vtad Pataumum Gymnafium Caroli muteræ,
iuri operá daturum. Venit uaq. & triemo cui
lem discipliná lectatus est: Memorant Carolum
tunc. xii. agentem annú præclare indolís & reli-
gionis pietatis, iſupò/egregiù specimè prætuliſ-
ſe, propter ea inultimum utæ ićiſſe dicerime.
Patruo ſiqdem ad bellum d'inter le Venenæ ea
tempeſtate Genuenleſq. gerebant Imperatore
profecto Carolum. Venenæ ad illius uxorem ue-
niſſe, Illamq. commatum rul ſuſſe profectum.
Inde quum ab ea Venetiaſ ut immersè poſcebat
reſubmiſſu redire, quenda ſordido habitu pe-
temere ſupem, ut eadem qua Carolus naucula
uebi pariter poſſe, glorioſe virgini implora-
tione obreſtatú eſſe. T[he] Carolum virgini nunc
panone-pmot[em], propere annuiffe. Exceſſione
e nui facta ad vicum mergariò, dv nature ſie-
re ſanſ abhomine nummoſ Carolo uifol. & ob
id etià ſele illi uineriſ exchi buiſſe comuè Inter
ambulandum occasione oblata uerſum ad
purgandú corpus Carolú uulneribus innumeris
conſoſſu eſſe abillo, exanimem pene reliet.
Q[ui]d[am] admiraſionu ingenu est, teruo nú uue
ræ adolescen[is] perſidum perlustrantem ſemp-
mortuum údicauiſſe. Carolú tandem recupe-

I

rato *spiritu redisshe ad se & cognitum ad oppidu
Meftre ductum curatumq. Sicarium diutius per
quifitum/inter nemora in arbore semiusta delien
tem/canum odore compertum. Deq eo a Paduano
principe meritum supplicium fumptum eſſe Ela
guit autem diutius vi uulnerum affectus & extre
mo discrimim propior extuit. At ubi conualuit
ad niri ſtucha Paduam reuectus, bis aliquandiv
incubuit. profeciffertq. propemodum ni corrupu
ſodalum moreſ opumam indolem perturbat ſent.
Adſudum ſquidem alledus quum reſ numaria
defeciffle, libris etiam consumptus/in militiam
eſt profectus. Quinquennio rei militari, omni ſe
re Italia peragratæ operam dedit. Demum inpa
triam cum rediſſe, non medocris ſuorum ani
moſuoluptate affect. Extinet emin ſui/anxæ
uere banur. Paru venefus commemorat/ingreciam
nauanſiſe ſe ad praten ſem puero ſibi a pontificæ
datam prebendam contulit. Vrbs illa per id
temporis eccleſiasticae diuoni ſuberat. Qui iguor
præſul tunc præerat. Caroli ad uentiv & præſea
lenis, gratum habere & inagendis plurimum
eius opera/uti coepit. Erat autem illi aduerſum
religionis nostræ hoſſe turochoſ/bellum fere per
petuum continuum, prope certamen. Dum
itaq. manuſ conferunt dum affidue præliant.
Carolus in primis, egregiam. nauanis operam.

L

grauissimo & letali ictus uulnere concidit, pax quæ abfiut, ne extrema fata persoluerent. Nam quum nocte gravitate morbi Sincopum incidiß, mor tuum qui aderant, opinant condere sepulchro co gtauere. Neq, aliud oíò q[ui] lucem prætolabant. Sed quum notil grania superlederentur, senim refipiscere uisuf eſt. Ob eam ægruudinem Venenat uenire eſt coactus. Vbi medicorum & necessari arum rerum copia, apriuſ liberari posse confideret. Dum inbunc modum salutis cōſirmandæ grania in patria moratur: Cypriuſ pereca tempora rex cujus Petrus nomen erat, ingentis ut fama eſt, utu tuf & præclari animi. Venenat uenit. Inde adpon tificem ſummum, & oës chriſtianæ principes ex pedibus aduerſum chriſtiani noſ, boſtæ cele brandæ grã profectur. Ad bunc quin q[ui] plurimi venen cines salutandum accederent, & Caroli no men virtutem, ferrent adfydera nihil anuque rex eſt. Arbitratuſ q[ui] apud se illum adſciceret. Profectus ergo una, Regi maxime omnium caruſ euafit. Rex uero illius affidua maximis inrebulſ opera uisuf ute minimo interuallo ocioſum eſſe pacebatur: Optulit se quoque pereca tempora, opportuna congruaq, facultas ut eum qui tem pessate illa imperatoruſ gubernaculiuſ p[h]sidebat, adire exhibereq, ſele illi posse &. Carolo illi nomem erat, a quo quemadmodum antea memorauimus.

A

Caroli buiul fuerat indum nomen. Ad eum uem
enl/bemigne exceptuſ est, multaq. Iſpe ac poliſitan
one ornauſ. Gialia, gerinama, anglia & magna
terrarum orbi parte, bifce uineribul peragratus/
tandem ingreciam ad pratiuſis eccleſiæ munia re-
uectuſ est. Nec longe poſt ea atrox in regione bello-
exarſur. hoſtel erant Cyprii, ad iunthi gallorum
plurimiſ, exercutum ducebant, equitum ad ſex mi-
lia, peditum maiori numero. Patreniſ Antinuſ ad
hoſ motuſ per terruſ copiaſ & ipſe cogere compel-
itur. Cæterum quum omnibus annuſis uiribus
band paulo plus, q[ui]epting eniorum equitum expe-
diuſſe & exercutum longe inferior hoſtibus, band-
quanquam caſtrametam & congredi confidebat.
Tueri tamen urbeſ, proumtiam, opuſ erat. Itaq. q[ui]
coegerat copiuſ Carolum præſicar. ut rem ſuo ducy
ſuſq[ui]a, auſpitiuſ gerat, conſultuora ſequutuſ monet.
ut pareant illu omneſ uibæ. Difficuſi profecto erat
ref. & periculi plurimi. Arteq. ac conſiho, magiſ ge-
renda q[ui]uribus. Offici hoſtibus poſſe, isperari non
poterat. Sanſ erat ſi urbeſ copiæq. illeſe ſeruari q[
]uſſent. Hac in calamitate rerum, Caroſuſ uigſtu-
mum & ſecundum agenſ annu[m] Tunc primum
exercarui, miſtaribus, præſectuſ copiis bellum
adoritur. Discurrere, depreſdari, uafstareq. paſſum
regionem, hoſtel conſueuerant. hoc inno probi
bendum ratuſ exploratuſ eorum conſutu[m] inſi

A.

t

chaf trabit, circumuentof palametq, fundit, plum
mol eorum capit prædam abducit. Noctu sæpe-
numero castra aggræffus / magnum terorem in
tulit. Sex continuus menſibus in hunc modum chf
tinuit hoſteſ. Agrum provinciam urbeſq, tutatus
omneſ, nec minimum militem aut expueri uill
ammiſit. Ad extremum utaq, quum ſe ſe nibil pro
ſicere hoſteſ ammaduer terent, ad in eundam pa-
cem, adducti ſunt. Sancta pax metone, eo emm pa
trenſiſ Anniſteſ/euſcere grana conuenerat, biſ co
dutomibus, ut hoſteſ regione excederent, nibil de
inceptſ detrimenti inferrent. Ipsiſ numorum uſa
liqua perſolueretur. Grata rei & fere incredibilis
uſa, ſatísq, admodum recte indicantibus actum
indebatur. Reliquium erat ut rei numariæ con
ſuleretur. Hanc quoque operam Anniſteſ carolo
delegat. Clarentia erat urbiſ. Achaie provinciæ
priuinceſ. Ad banc ut accedat Carolus & pacem
paciſq, conditioneſ referat & comparandæ pecy
mæ in uigulæ, uibæ. Ut ergo uemt. remq, aperu
ut probare omneſ, granaſ agere palmaſ in celum
tendere. Carolum, ſummis ornare laudibus, saci
arit non poterant. Sed miſera mortalium condimo
est, ſuol quoque urtus / hoſteſ patitur, nec quicq
tam recte patratum est quod non deprauet mun
dia. Vnus ſiquidem ea inurbe. Simon erat, equſ
tris ordinis, qui damnare a carolo inutam pacem

certam

1

certam

qui ue eam eguſſent consuſſentq. prodiſtoſ appel
lare non uerritut. Caroluſ inuo lenre homniſ
ammun. blandiſq. demulcere ſuaſionibus cona
batur. ut que abbiſce in iuriſ temperare & orabar
nev quod consuſſume geſtum eſſ& peperiſſetq.
prountiæ ſalutem uerbis retorqueræ incladem .
Ad hec ille in carolum uerſuſ quum alperora rei
luffe& & ipſum ſi paci adhibuſſer consilium, pro-
ditorem eſſe adreſt. In dignatuſ inſigni & Antichi-
ti ſiu& communi inuria carolus, atq. ut parerat
accenſuſ, mentiri illum. ſi q. perſeuರее ſinguiat
ſe ſe tueri paratum inquit. Annuſ Simon & locu-
etiam Neapolum urbem cui perea tempora Ioana
regina præerat, intulit. dicta etiam diſeſt. reſq.
firmata & fideſ inuicem præſita. uadefq. dati Pre-
sul adhuc Metone erat, neq. borum quicquam
reſcierat. Aſt ubi paucos poſt diſeſ clarentiam ueſt
& quæ geſta erant accepit. haud ſecuſ quam par-
erat commotuſ, reuocare datam duelli fidem, in
tentuore cura nutebatur. Præcibus primum, debne
minuſ eſt actum, cætere ſub inde artes temprate.
& ad extrema quæq. dæmum peruentum eſt. ſev.
nullo pacto ſlecti caroli animuſ poterat, præſita
liquidem fidem. uiolari nulluſ rei gratia pane-
batur. Antichiſ ergo, ſev nomini ſuo moſtuenſ ne
ſibi hoc dari uno quire, ſev hoc conſilio à perni-
naci reuocare ſententia. Carolum arbitratuſ: n

Canonicalem illi præbendam abistult. Ille tamen non eo magnopere permotus, pluribus quæ eus cemodi facerunt, quæ saporium pergrænam possidebat. Sponte se propria abdicavit. Ceteru cellum animum fortuna non deferit. Erat liqui dem Clarenmæ nobilis quædam atq. admodum locuplex mulier. hæc ut quæ a carolo erant getta cognoverit. cœlitudinem spiritus admirata, ad illi us continuam animum intulit. Itaq. Carolus soly to iam ecclesiastico iugo facta matrunomii poterat. nupibus pariter baud magna difficultate co traxit. Iam proxima aderat præfute fidei dief. exmediis, fere nuptiis abeundum erat. Vixq. quidem noua cum uxore peregerat notem. Plus ergo fidei gloriae, quæ uxorio tribuenf munen, arrepto unere neapolium pergit. Fremebant forte perid tempus in neapolitano regno bellavibq. mulues & arma resonabant. Itinerum adiutus malefidi sepi interclusi, Difficultate ac discrimine reru omma muscebantur: bæ graues cauſe languidi uli, quæ ferret animul, non ſine moerore incedere Crolum compellebant. Tandem difficultatibus te porum, locorum, promptudine spiritus supe tarit, ad medium præſutæ dient. Neapoli Carolus apparuit. Prunump, omnium regnam adire opere prænium arbitatus, aduerſa incomoda, quæ perturbat. Erat protulit in medium. Pateſeuil.

rem omnem ut fuerat muno gesta, quoque pacto
i ca linguis cœnami cœnam ad dictum. Placuit reginae
primum omnium de iure partium discenti. Accito
uaq. Simone, sex illi, audivoret adhiberit, & cauſæ
cognitoreſ uilfit, quorum tref præſuleſ, equeſteriſ
uero orduniſ tref quoque ſuere. Vt uero utaq.
quæ uoluerant docuerunt, indiceſq. pertrave om-
nia & librate cognouere. Simonem perperam iniſ-
teq. Carolum produiſon in ſimuliſſe, audivuerunt.
Atq. propterea ut umpenſaſ omnef actaſ euſ rei græa
reſaricr& decreuere. Et quomam de iure conſtabat
ut duello decerneretur, regina non cenſuìt. Victor
ergo domum, ad nouam coniugem reuerunt, prouì -
cuæ a regioni pryncipe præſectus est. Cujuſ tam &
hi affiduam curam gerere, & Anuſtis tamen Patrenſis
& amicorum cauſi ſubi reſ exigebat, opportune no
deerat. Manu ſemper atq. conſilio promptus. Dum
hæc eſſer fortuna rerum fatalem comu[nx]e obiit
diem. Cujuſ interitum, dupplicatam quippe inde
calamitati pabulogawiter ut æquum erat tult. Vxo-
re enim extingta, dote quoque fraudat, est. quæ
ex ſeudis ad Achaë principem pertinentibus conſita
bat. Hoc utaq. solano deſtitutus in patriam ad propri-
ose, lares reuerunt constitut. Vt ergo uenetiſ ſuit
ad ſecundam nuptias intendenſ animum, Iustimana
família nobilem, admodum uxorem coepit. Vezz
quum in marituma urbe, mercatoriam plurimum

L

esse uſui, cuutatisq, ipſuſ nervof anum aduerſeret,
ad eam quoque ſe ſe accornodandum ratus diſreſ
ſuſ uenetiſi ſeptemmo euiſ gratia abſuſ. Partum
apud Thanaim oppidum quod thanai ſtunio im
minet, partum in constantinopolitana urbe trabeſ
moram. Circiter ea tempora constantinopoli noue
rerum turbationeſ erant exorte. Andronicus ca
roianı constantinopolitam principiſ filuſ ope ge-
nuensium fretuſ patrem imperio truſerat, reſuq.
ipſe poruſi, patrem fratreſq, interceptoſ canceri
unculisq, adegerat. Ita mortalum animoſ cecuſ
regnandi ſuor uexat. Non mediocri uero Caro
luſ/caroianı genitori bennolemia deu defectuſ eāt.
q[ui]ens dumurna ea inurbe mora mutuaq, benefi
cia conciliauerant. Arti qua iſ ſeruabatur, præ-
fectus quidam militum, præerat a filio paterni
corpori cultoſ datuſ. Illiuſ uero uxor principiſ
ipſuſ conductudinem pruſ habuerat. Iſ uaq, de
liberatione & imperio anxiuſ/mulherculæ fide
uti posſe ratus ad carolum raptum exarat litteraſ:
utq, ſibi adu[n]mento ſit, & expant ſeruutute libe
ratum, in imperium restuuar rogaſ. Litteraſ mu-
hercule ſibi quondam ut diximus concubine
Carolo deferendaſ nadit. Et quanq[ui] periculosa
omnino reſ erat/non aspernatus tamen amici præ-
ceſ carolus, audax facinuſ adoratur. Primum om-
nium/militeſ i cautiuſ posſit, com plures mercede

I

conducit, fideem accipit quæ uiserit par Diurol
ut ad octingentos libi conciliatos uidet multe
internuncia principi rem aperit, paratos milites
omnia composita, nihil reliquium esse nifi ut egres
sui, discurrere per urbanem queat. Eam recuperan
di imperii salubrem rationem fore. Cættrum
quo nam pacto exire ille arcem posset, dis cogi
tantibus, haud quaquam sani constare poterat
diligentia custodia, unch, accesseibus obseruatis,
fenestra in cubiculo unica erat, ad mare spectat.
Ea tantum exsul afferebat spem. Carolus ergo
quum quæ facere principem, oportere, primi
litteris commouisset, composita novam ad arcem
Scafa defertur, funeque, exconuenione demissa
tractus ascendit. Per quæ fenestram cubicalum in
gressu principem alloquitur, ut eo ille pacto def
cedar commone factur. Fune ille manantibus la
crusi sani exoribus. Ingemt me inquit sentio
tubigrans, debere quod recte amicus inter pau
cos est. Quo mea causa labore est quæ perculsa fu
beat inuo. Pouri me uoro meo, surreptumque,
cuperare imperium, opera tua posse sani agnosco.
Cum quæque in exhausta cupidine ardeam, pa
terna tamen infilo, of pictas, afficit animum, mi
nulque comporem mentis reddit. Duolibem
mei inunculis fune. Seeleste huius, qui me parere
imperio fratres carcer inclusos, libertate & dictioe

Imperator Conſi. ad C.

nudant. Atrocitatem animi & nature immam
tatem non. Vereor ne ut prumum me carere so
lutum, iuriq. meo redditum scerut fraterno san
gume, crudeleſt polluat manu. & meol auſul fra-
tricidio undicæ. ita dulciffimof natoſ pater per-
dutum eam. Orbitanteq. meam, cum breu pau-
corum annorum. Imperio permutabo: Videbor
q. ipſe parricida magil qui dulciffima pignora
indutum am fratri obiicerum. Hac formidine torſor
inter quæ ſpem & metum anceps ſubſiſto. Ad hec
carolus. flendi ac consultandi minime id tempus
eſſe reſpondit. Videre emm illum. q. graue euſ
giatia diſcrimen obierit. Confirmato ad rem ge-
rendam animo fore opuſ. deliberare ſecum matv
ruſ potuiffe. Itaq. ſi descendere libeat. ſe ſe illi ſem
per præſto futurum. Sin uero ſecul ſummis orare
præcibus ne impoſterum ſecum bifce de rebus a-
gat. Fluctuabundum igitur principem linquenſ
quum ſe domum recepſſe & aliquandio reſ quiene-
re. Haud procul poſtea/ pristina hominem cupido
inſeſſit. Rurſum per luteram Carolum obſecrat
ut illi adjumento ſit. Inter cætera ſtamentum
ſe condidiffe. & Tenedon inſulam uenete. r.p. reſ-
tamento legaſſe ſcribent, atq. ut fideſ adhibeatur
ſtamentum recte ſcriptum/carolo proſpiciendæ
transmiſt. R eſcripſerat Carolus, & luterulaſ
multerculæ ſot. calceiſ condutus deferebat. Dum

cubiculi lumen ingreduntur, cals, luteres cecidere, atq.
e, uestigio compertæ, & ad Andronici convugem
delatæ. If emm in aliam ad Turchorum principem
profectus erat, perturbarone atq. tumultu, omnia
museuerunt. Qum quinam fuisset & ingreffus
suum studio perquærerunt, ut Tribuni multiv
uxorem dumtaxat introisse compertum est, Cap
ta illa confestim, & quaestionibus tradita, tormen
torum pauore, rem pandit, Carolum nominat, &
quæ ad eam diem sequuta erant, ordine patefa
cut. Tunc, na furore, minisq, in Carolum exarde
re omnes, produtorem Andronici appelluare, at
e, nece prædicare dignum. Venetæ r.p. nomi
ne, constantinopolium. Prefectus muti solebat. Ve
nenorum illi tueri fortunæ, corpora, & usq. hujus
cere cura erat. Deferuntur ad illum aduerfum,
carolum, frequentef querelæ, ut supplicium de illu
fumat admonetur. Poenas carolum luiturus, patli
perquitterur. Erat quidem rei extremi discrimi
nus, neq. commorari, neq. abire, turo poterat, &
compertus, baud dubre capit, supplicium formi
dabat. Fidei aliquarum conductus preestabat,
malef, cum ope fixus, interdiv, noduq, latans
per anfractus, & latebras errabundus, aduenet, &
usq. triremium accesse, magno cum labore atq.
periculo perfeuereant. Aduementibus autem ue
netus trirembus, quæ fungulis quotannis, autingæ

L

constantinopolitan am urbem solebant, tandem sa
luntur, consiluit. Quum Thenedon applicuisset
Classius perfectus, ueruus ne usula oppidum, in
gennensium denuis & manus fortunam tempra
dam ratus, h[uius] p[ro]acto uenire subigere d[omi]
posse, armis & tribus rem aggreditur. Præcat
area grecul quidam, eamque pulsi imperatoris
nomine consularibus. Telo: cum illu sagittarum,
& omnes munitionum generalis/copia erat. Neque
quæquam uerebantur, minu[que] perum expugna
ri oppidum posse. Carolus re anima duerit, quod
armis non poterat, arte arm. ingenio efficere
adorantur; perfectum, ad colloquium euocatum,
quæ fit imperatori sententia docet. Testamenti
undissæ se testimonium facit, h[ortantur] ut sequat
ut ille principis mentem, arcem uenensium vadat.
Profuere artes, & quod arma non poterant uer-
ba impetrauerunt. Prefectus erum h[uius] caroli uo
cibus delimitus, liberam Veneto arcis potestatæ
permitт. Eo pacto, Thenedon Caroli opera/uene
torum indinonem peruenit. Itaq[ui], impoſto præ
fidio, & ueneto Senatore, preſecto inde soluenſ
uenetiaſ tandem accesseſt. Senatus ubi h[oc] acceper-
quanquam uam essent animi & philos. minuſ
probant, factum underetur, tamen ne quid de
trimenti a Gennensibus & Andronico Thenedon
pateretur, p[ro]wudendum cenſunt. Eam ad rem

classe xv. triremnum. expedua. Perutul Mozeingul
Imperator ulb delectul est. Nec longe post/dual qq.
addere triremef. parate classe consultufl indicav.
Carolul um exbil frequentibus noni perfectus e.
Alterni michael stenufl qui principatum poſtea
uenenil tenuit. Accepufl ſenatul mandans venе-
tiſ profecti, quum quæ unumſta erant impigre
perſoluſſent ad Thenedon delan classem ibi re-
liquam offenderunt. Cum ſe ut uilſi erant uinge
tel Imperatoril imperio paruere. Ciennenel ſut
quæ apud Thenedon gefta erant & cigreſtam
uenenil classem. cognouere magnam & ipſi classe
dereueraut expedire. Id uenenil ubi explora-
tum est nouaf inſuper triremef adreſquala adie-
cere. Nomnq. imperatorem. Vidi em p[lan]eaſ
deſignauerunt, uſſeruntq. illum cum omnibus
copiis Conſtaninopolim p[erg]ere. Due ſupr[ax]x.
am triremef erant redacte. Cum bac classe con-
ſtaninopolim profecti, coguauerant urbi copiaſ
admonuere. Et quum in commen[tem] exire auſe
ret nemo. Carolus primus atq. omnium ſere ſo-
lus ſcalaf in commen[tem] dimittens/cum ſuis co-
puiſ egreſſuſ est. Pauci, poſtea peripuſ Trin-
em interram deſiliere. Nihl tamen tunc me-
morabile geftum est, preter q[ui] quod nauan qua-
dam uenetam quæ paulo ante in loco a græcif
retenta erat recuperauere. Quum ſe inurbe mo-

L

veret nemo, Thenedon redeunt, acto consilio, tref
ubi Triremes præfudio dumutere decreuerunt. Caro
lum qui illis præestet electus est. Et quidem infule
aris triennium, cura data. Pessilnia forte ad
eos diem infulam illam inuferat. & huiusmodi mor
bo plurimis absurdebantur. Ea causa effectum est,
ut tref fere menset, ab hostili incurvus quietus ageret.
At ubi morbi uis lentescere uisa est, confestum
Andronicus & Genuensef, magnus coactus naualibò
copius. Triremes enim dual supra. xx. armauerant.
Thenedon occupare adoruntur. Carolus trecentos
dumtaxat milites habebat. Sagitarios non nullus,
Höstef uaq, & multitudine suorum freti. & uene-
torum conspicut paucitatem, quod classem ueneta
dulceffisse cognouerant, scilicet admoi exire, atq, in
terram copiam militare & navales turbas adducere
constituerant. Carolus tam & si multitudine loge
Impar hostibus egreffui tamen illorum prouirii
conabatur, oblitbare. Sed tanta erat maris tranquil
lutus, ut quanquam plane inchoare hæmpe, quippe
per nouembrem menisc ea gerebantur, media ta-
men & quæra est, ut idereatur. Ita quum per omne
infulam, liber omnino adiutus fore: Neq, probibe
ri ullo pacto possé, egreſh hóſteſ, acie instructa ad
expugnandum oppidum accedunt. Carolus in sub-
urbis erat. Arci Antonius veneruſ præerat, & rei
exutum præſolabatur, promptus ad omne cauſ.

et ubi executus est laturus oper. Certum est ali
qvis. Sed quum nox iam ingruere, hoste ad Tri
remet se receperunt. Postea die egresi rursum et
hostel/ apparatuaciel ordineq, struxere. Ita com
pofti/non iam ab ea qua prius, sed abaltera parte
arcis que ad suburbana uerfa est, certamen ag-
greduntur. Quos ut ab ea regione uementes aspe-
xet carolus, perædes pietas, uacuas & semiruptas,
quæ in suburbani erant, multe chispom. Clarend
vincl & quietos esse monæ, & qd deinceps agere
eos velit edocæ. Dehinc aduenerentel hoste afro
te imperium facit. Tum hæc insidius locam erant, a
tergo imminentem intercludunt hoste, prælum
atque committunt, commu eminens, ferunt ve-
netem hoste passim sternuntur. Tandem iudicia ur-
netis cœpit, hostium plurium cecidere. Ea tamen
pugna, minime incuenta carolo fuit. Quippe sa-
gitta in eum infixa crure, perniosum intulit uul
nul. Tertia iam dœs aderat & hoste magis urua
ti pristinæ diei dedecore detrimento, maiorı
conat, ferocius in prælum prodeunt. Cæteru ca-
rolus, & qui arei præerant, frequentes bellicosa ma-
chinal, perturbarc exerant. Quarum utibus affec
tus hostis, quum propinquis arei per seuerare diy
non posse; retrocedere coactus est. Prælum tamen
aliqui protractum. Eo quum in prælio carolus et
quanquam ſuperioris pugnæ uulnere claudicant

L

confiho manuq, rem gererer. Soluf fere fuorum
omnium pertulit cladem. Bis liquidem faucuf/
dupplicarof/ & quidem insignef ietuf tult. Prim
manuf, binc genu, acriuf læfa. fed posterum per
culofuſ fuit quod Sincopin & Iſpalimum inſerra.
Letaleq, profecto fuerat uulnuf/ mialogrecurf
medicuf quidam nouo & inſoluo medele genere
ſimſtro. quod intadum fuerat exuſto genv at
tuliffa ſalutem. Hif tamen incoſmodif perculſi hoſ
tef, baud quaq inpoſterum inre praelum auſi,
Thenedo ſoluentef conſtanunopolum rediere. Ira
Inſula oppidum, venefi integra ſunt aſseruata.
Hieme iam ingraueſcente, quum nibl iam ardy
um gerendum immmeræ. Caroluſ & qui cum eo
erant uenetaſ rediere. Vix in patriam uenerat Ca
roluſ quum frequenti ſenarv ombuſq. ſere ſuf
fragiil, ad caladem ueruſi nominuſ urbem/wuxta
euripum in eubœa inſula ſitam. quam nunc Ni
groponium appellant prætor eſt deſignatuſ. Ma
giſtratum utaq, in re- parantem nouæ ſuperue
menteſ pauiæ difficultareſ, ad aliaſ illum acho
neſ chuertere compulerunt. Bellum ſiquidem
genuenſe quod ad eam diem clam coaluerat tec
palam prodire exardereq, publice ceperat. Gens
enſeſ enim antiquuſſim uenetorum hoſteſ tec
in extremam ueneti nominuſ ut uidebatur per
nuciem incenſi pleroſq, ſibi ualof atq. germanof

I

principes/foedere iusto deinxerant. Nam qui tunc
Pannomque if/ quos ungarof uocant, R ex præerat
Lodoucul & Marquardus Aquilegiensis Annifides
& qui ea tempeftate parauum tenebat imperio.
Francifus catarius & alii compluref, aduerfum
uenetof conuuarant. Iamq ungarorum magnæ
copie initaliam uenerant, regionef, atq, oppi
da quæ uenetorum infide erant, crebrif incur
hombuf perturbabant, ac subigere conabanur.
Senatuf quum mari aduerfum genuinfel armaf
let classem. Ad bof quoq, terrestref tumultuf qviv
pro tempore opportunum uidebatur prouden.
dum ratuf, Equitef, pediref, baud magno tame
numero comparaverat. Cæterum rubil querebat
magif, q qui idoneæ coactif præefle copuif poffet.
Maritumif enim in nutrui ueneti, baud quaqua
terra multare didicerant. Inhac difficultate ad
carolum omnium conuerif ſtatiif, relicta præv	ra/copuif præefle terra q, rem aduerfus pannonef
gerere/iibetur. Profectuf ergo interuifim fini
bui/comperit hoffet. Magno numero erant, &
plura adeam chem detrimenta intulerant. Bar
bancoq, more/vaſtabant omnia. Carolus arte ma
gif ac confilio q uribus pellere hoffet adoruf, ſe
pe noctu atq, interdiu/in cautoſ & improuſoſ ag-
greduur. Multos eorum intercapit plurimof et
occidit. Imperv debunc facto plerumq, profliſat.

Ita turbatot terret. consisterat, quetot esse & in castris fuerere compellit. His arubat, fretus, adeo perdomuit hoste, ut uxor ingessimo per soluto die postquam illuc aduenerant, excederent regione, haud disparet fugiendum. Oppida debinc nonnul laque ad eos, priusquam irrupissent, defecerant, expugnare adorunt, sacilium, sublizet, q, & ple- raq, alia in cœpit. Infidefragit meruit, supplicans am maduerit. Ipse tamen, quod illi fere solebat, acci dere, unmanu, uulnus est, perpeſſus, eo in bello, ne ommo illi victoria cedere & incuenta. Obeat reſ recte ac proſpere gesta, maior illi decretus, parani q, a Senatu, exercitus erat. Sed quum sedat, alqua tis per terrestre tumultus & marum motus in diel vebememus, underentur augeri. Cienuens, buſ navales, copias ingentes, expedientibus, ad cu tam rei maririæ. Senatus ardentius incumbere coactus est. Classi veneta, victor Pisanus, nobili nostre urbi famia, clari nominis, ut prierat. Itaq, quo consultius, intanto discrime, ne gerere tur, ut apud illum continue, duo preſtantes, uri pari potestatem, conſilterent, est decrectum. Id mu neris, carolo pouſſimum, demandatur. Reuocat, ergo exterrest, milia, rursum, q, nauali aſcrip- tus, quum ad classam, ut iuſſus erat, euenſtio pro peraſſe, comuni conſilio, bellum, aduerſum, cienv enſe, gerere cœperat. Cienuens, perea tempora in

I

Sicilia mercaturæ plurimam dare operam confue-
uerant, eamq. obrem perniculum fretum/multa-
eorum naugia uagabantur. Quare quum plurimy
detrimena/per eum modum inferi posse genuen-
lum rebus Senatul intelligere/opere prætium cen-
sunt/Venetam classlem ad ea quoq. loca transimute-
re. Carolus qui ei classi præesset/in senatv delectus,
Octo illi triremes decere sunt, Cum bis Siculu fre-
tum discurfare & q. maxima posse hortibus demi-
menta inferre uillul?

VITAE MORVM RERVVM QVE GESTARVM
CAROLI ZENI·ADPIVM SECVN DVM PON
TIFICEM MAXIMVM·LIBER SECVNDVS·

REGIS TO SENATVS, tunc
Primum classif Imperator de-
signatus, quum triremes maxa-
me omnium ad celeritatem
expediumque per illiuscos fines,
continua navigatione in Apy-
lam uent. Genuenſel apud laderam Colomam,
Illunci ac liburmæ urbem, quæ ſuo tunc parebar
imperio classem babebant, triremes ſupra. xxx.
erant. Formidabile udeborur & extremo diſeri
mim proximum, octo dum taxat ducentem tri-
remes/per hortum tam Ingentem numerum n

translineare. Verum Carolus alto se committens
pelago & continentem quo ad euf fieri poterat
denitans, permediof ferme hoftef præter apfelua
fut. Prumumq[ui] apud Tranenfem Apulæ urbem
conſtitut. Tranenſef genuenſium partibus fauebat.
venefc ofio proſequebantur. Carolus quidem
bunis Tranenſium animi baud ignoratiferat. Qua
re pereum modum explorari posse hoffium co
ſilia ratus, ſuis ne quisquam interam prodeat/
neue colloquatur uſtis ſolus ipse ante alioſ pro
dure & continenii adherere parat. Iam autem ab
initio genuenſium ſigna ad fallendof hoffeſ. Si q[ui]
ando rei benegerendæ occafio oblata forè com
parauerat. Plus enim pleru umq[ui] artelq[ui] ureſ in
bello profuere nullumq[ui] frauduſ genus hoffeſ en
men putant. Adeo etiam nature iura bellum inco
uarium mutat. Ea ergo tunc ammoniuenſ ex
tolli iubet, & omnia more genuenſi agi ac ſinn
lari. Procederit, ſealafq[ui] incere paranti publicuſ
e uelſuq[ui] nunciuſ occurrerit. If a magiſtrat urbiſ
ſubmiſſuſ oline rainum manu gestabat. Ut ergo
inconſpectum uent. ad carolum uerſuſ qui nam
ſint quo ne tendant rogar. Carolus Genuenſem
linguam, moruſq[ui] doctuſ ſilenum agenibus ce
teris, ſolus hominem alloquatur. Gennenſium
dafſem eſſe confirmat. Venefc malech etiſ inſeq
tur. Gennenſef ad ſydera tollit, hoc pacto numq[ui]

11

nou babeam & quid nouerint percundatur. Læ
tus bis auduus nuncius, quum eos beneuenire, hy
lari uuity respondisse. Sex genuesium triremes
pridie præterueat inde docæ. quæ Brundusium
primo accesseat, inde ad reliquam classem quam
in illius cumbus uerfari existimant navigatùe
sunt. Nil amplius hib cognitum esse. Hæc quum
intellexisse carolus in optimam spem ereduus. Si ce-
leriter triremes insequeretur, bis pouri posse, iam
digredi atq. insequi coguabar. At nuncius distine-
re uerbis & triremem ascendere conabatur. Caro
lus coni ne doli patefuerent oportere se triremes quæ
præterierant sequi alia quæ, atq. alia quæ exculpati est
captare. Rapunq, uela, remos nautas quæ celeriter
expediri uibæ. Quare ommino quum abeundi am-
dum nuncius carolum cerneræ oluæ ramum,
quem manu gerebat offerens carolo. Ab ecclesia
inquit nunc redeo, in ea christiano more hunc
oluæ ramum accepi. Palmarum enim percam
diem religio erat. Eum tibi iudicium signum ac
nuncium tribuo. Nibh profecto gratiis euenire
Carolo potuit. Idq. omen adeo in religionem uerut
ut sibi ab immortalibus deo pene certam portenduic
toriam fatis confideræ. Ita plenius optum est spei cele-
ri quo maxime poterat curis. Triremes hoistum infe-
quentis, postera die Brundusium uenit. Hoistef
uero iam excessisse & adreliquam communet of t

clausen compent. Itaq. ad defectunam prouinciam,
intendenl animum, ad salonif infulam primum,
ex ea in hicham nauiigant. Quam terno ex quo in
de soluerat die, aſtidiuſ nauiigant omblus amicar.
Ad Mellanam prumum delatuf quum quod boſ-
tum per infuſalam eſſe cognouſſe, circuire illa
adorſuſ uxe quadraginta diebui/ celerrimo biſ in-
tegram curu. circumdedut. Nauiigia uero ſeptem
lupra XX. in cœpit. Erant illa quidem ſere omna
Genuenſum, non nulla tamen, non eorum ſane/
ſed quæ Genuam Trucum & aliaſ reſ neceſſanalı
comportabant. Ignem, ilique Genuenſum erant
uneat. homineſ captoſ claus upſoſt. Reliquiſ
ne pluſ bellorum patriæ conatante, baud quiq-
ampliuſ deuруemui aſſerendum putauſt. Nubl
ampliuſ quod Genuenſum dimonif eſſe peream in
ſulam, reſiſtum erat & eam ſua clausi reſuſ uidi
necesſaril indigebar. Itraq. cum euiſ grua tum
enam ur certior eorum quæ iterim erant ſequuta
reddi posse, Neapolun nauiigant. Neapolitanı
regni peric tempul. Regina Ioanna tenebat, cu ipsi
illa Senatul uenerul, foedul mure cuprebat. Idq. diu
tuiſ/Damehi Cornarvi Senatoriſ ueneri opera agi
tatum fuerat. If enim uenero more/neapoli ve-
neto nomine, confaları magistrati præſidebat.
Prefuerat lam regina, percuciendi foederis diem.
Crataq. admodum & salutariſ ſutura erat eobello.

B.

11

Venetæ r.p. rel. Venetofp, omnes non mediocri uo-
luptate complebat. Huic tam salubri patriæ specta-
culo, Carolus quum adesse decreuiff& ad prochitam
Infulam quæxer. paffium miibuf neapoli abest. quæ
classe duerit. Cæterum ad eos dхиſ ueneta r.p. exe-
crabile uulnuf acceperat. Sena & enim atq. atroci &
pugna uenetof inter genuenleſq. patrata/clasſem ue-
netam. Cui uictor Pisanefi imperator prierat. Cie-
nuenſium clasſi apud Polam byſtræ urbea. alpe-
ro & crudeli bello deuicerat. ac ad intermuonem.
uſq. deuenerat. Ex qua ueneris triemibus ferme om-
mbus inboſtum potestatem redacti. Cienuenſium
imperator Lucianuſi in pugna conciderat. Id uul-
nufi nec dum patriæ Inflitum agnouerat carolus.
Regina uero eiusce calamitanuſ iam luteris edocta,
commutauerat. Sententiam. a foedereq, meundo de-
littere consilium coeperat. Inter mortales quippe
læpe aduerſital rerum ſolidum amorem compro-
bat. & malo hominum initio quod p[ro]spero affla-
tu fauorif eſt. Id omne aduerſo linquitur. facileq,
amiciaſ cum fortuna mutamuſ. Expectanti uaq.
frustra ad præfixam diem. Carolo, delateadeum,
tandem luteræ ſunt. quibus foedus miri non posse-
excufabatur. Quare aftu non mediocri uſuſ, exiſpil-
regina nuncif. quod Venetæ classi acciderat inco-
modum, extorfit. Eam quum intelligere, inſedii
foederis cauſam fore non ibi amplius prætolandu-
ſed patriæ afflicte calamitatibus succurrendum.

B.

B.

L

coſtuit Solus emm iam uenetorum imperator so
lam integram ductabat classem. Eam uero minem
pro temporis neceſſitate præualidam. Nam & si lup
plemennu ſenatui rationem habuerat, miſſu antea
tremembuſ tribuſ, & aliuſ taragonenſium tondem
mercede conduciſ, quaſ omneſ coniungi carolo
decreuerat. Tām nec dum quæ exuenetui ſolue
rant apparebant. Et taragonenſeſ quum antea de
duſſent fidem cognita noua clade, & ipſi conſilu
per mutauerant. Retentuſq. quos Venen ſenatui
accepterant nomine, aurei milibus septem & quin
gentis utram fecerant fidem. Et quanq. pluribo
præcibus, monituſq. apud illoſ carolus inſituſſer,
in alioſ tamen ſe uſuſ tranſtulerant. Siquidem
hoc pacto fortuna ſuſ, utramq. in partem euen
tuſi edere cumulatoſ ſol &. Quum dumnuſ uaq. ſecy
aguare & ac volueret animo, quid facto ponſimy
intantia patriæ clade opere pietum for & Tande
imitari Affricam ſuperioris artem, atq. anum
duxit, ut quemadmodum Hammibale in Italia &
ſub ipſiſ Romanuſ foribus urbem premente, ille
contra exercitum aduerſu carthaginem. Sic Ge-
nuensibuſ in oram uenetaſ uruentibus ipſe clasſe
cienuam & in genuenſia litora ducere. Sic emm
& reuocari domum hosteſ & patriæueri audori
tarem posse putabat, ne extinguſe penurui ueneta
underentur, uureſ. Hoc propoſito, quum ſe naugā-
tioni commiſſu & in liguſticum pelagiu intendeſ

ammum quæ in sequentia est, die triremel uenetas
in supplementum demissaf/obuaf habuit. Quibus
ad pristinam classem addins maximis naingatio-
ibus Plumbinum & Iluam infulam. Inde Lybur-
num uemt. Ibi ex Caietanorum naugioLO quod
Cienua paulo ante profectum erat. Cienuæ nowum
classi Imperatorem, petrum Auriam deledum eu
q, paulo antea cum nouo triremium quatuordeci
supplemento. Cienua soluiffe cognouit. Quare ne in
hostium manus incideræ Diuertendum ratuf quò-
ad hostel præteruecti forent in Siciliam. Neapolita-
numq. fretum redit. Classem, necessariis uis re-
bus communiunt. Inuterra Senatus quum accepta se-
ua clades percultiffæ omnium animof dererum su-
ma sollicituf quum duinus de bello consultass, tan-
dem ad Carolum cura conuerfa decreuit. Ut cienu-
am classe Carolus impetera, ne contrite omnino
uinef uenetæ putarentur. trirememq. ad id unica
expedierat, cui Henricum Dandulum Senatorem
venetum pro confuetudine prefecerat. dederatq.
per eum Carolo litteraf. quibus funestifluna ligni-
ficata clade ut cienuensium lutus classe peteret.
imperabar. Siquidem eo sex triremium supplemen-
tum illico miſturum se pollicebatur. Itaq. dum Caro
lus classem reficere, ac communire atq. ut secum
antea constituerat, Cienuam uerſul tendere parat.
lam enim cienuensium triremel præterq. reſſas au
dierat a Senatu bisce cum litteris tranſmissa tri

L

remis apparuit. Confirmatus ergo magis Senatus me
te perspecta, portissimum quod in eandem sententia
pariter incidisse Senatum Letaretur, e uestigio An
choras tolli, funes solui, remoſque parare nautas ube-
Inaltumque delatus, magnus et affiduus naugationibus
ad porrum uſque. Veneris. Genuensibus diuonis uis est per-
uenit. Abest autem Cienua, paſſuum mulibus ceneri-
ſeptuaginta, dupplicem accesſum egreſſum, habens.
Oppidum emm est ad occafium tendens, quod Caſtrum
ueneris incolis uocant. Contra uero ad orientem uer-
git Scopulus, quod sande ueneris antiqua dixere diſ-
tantur, munieam paſſibus ferme quingentis. Id ſpam
turam namibus moram facit. Virgut, ab occafiu ſeh-
cet atq. oriente clauſo mari. Quare quum abea parte
quæ ad meridiem atq. ſeptentrionem ſpectat, libere
maris ſauceſ ſint, binof quoque aduus constituu ne-
cessè est. Carolus ergo ſitus naturæ, loci habu[n] igna
rul quum pruifq[ui] ingrederetur, explorari liquid hoſ-
tule laterè constituiff[us] et duab[us] exploratoribus triremi-
bulis, ſpecularum tranſimilſi. Sex quoque hoſtum
triremes, eo importu eſſe cognout. Etant autem Ca-
rolo[rum] triremes novem: Cum buſ portum ingreſſul ab
ea parte, quæ ad ſeptentrionem uergu, inboſtel in-
uebitur. Verum in numero impareſ neque manu
conſerere neq. præſtolari auſi, confestum fugæ ſele
dediderunt. ad rei[li]quam, quæ ad meridiem est oppo-
lita, portus partem, exitum facientem. Quoſ quum exequi-
ſdem Carolus uestigii inſoquaeretur, rurſum ills[que]

uerlo adu/a Septentrione, portum ingreſſi atq, in
sequentc Carolo/rurſum a meridie egreſſi ſunt. Id
quum diuturno interuallo utriſq, magna ui annite
tibul fierc/ neq, propinquare bis Caroluſ poterat/
neq, certammiſ facultate habere, quum & temp[o]n[fi]
quo ante uerterant curſv/& leuitate/ac celeritate
triremef hoſtium ſuperarent, ut pote que domi pro-
pinque minuſ onerif deferrent. Ad illeſionem, reſ
tendere indebatur. Itaq, arte utendum ratiſ, diuſa
daffe. Ex ſuſ qumq, triremibus a Septentrione pro-
dure, atq, portum ingredi uſſiſ. Ipſe cum reliquiſ:
quatuor enim erant a meridie proficere tur, ut qua
cumq, egreſſi portum hoſtel forent, aliqua ueneta/
triremium parſ ille obuiam fierc. Sic enim conce-
perat intercludi, atq, intercipi eos poſſe, ut quum
quamamq, ſe mpartem uerterent/ueneti ſibi in-
amicem forent p[rae]ſidio. Hoc confiho quum aduerſi
hoſtum triremef properarent utriſq./ Caroluſ auſ fu-
ſ unhoſtium conspectu primuſ apparuit. Hoſtel ergo
ut quatuor dumtaxat triremef, tor enim erant/
ſibi obuiam prodire conspexerunt, earum paucita
te pellecte, magno unp[er]t in ullaſ feruntur. At Ca-
roluſ a terra q[ui] longuiffi poſſit, hoſtel auertendofra
tul ſuſ inaltum tendere pelaguſ ubc. Sequeban-
tur hoſtel & quod ad celeritatem apuſ comparate
cienuenſium triremef erant, tandem appropinqua-
re incipiebant. Quod ut animaduerit/conuerni pro-
raf expediri arma/miſureſq, & ad certamen parari

L

omnes uiffit. Nam & si numero impar, tamen & ut
coniu fluorum confidebat & aliaſ quinque, triremes bre
ui affuturalis arbitrabatur. Non tamen anhi ſunt ur
rumpere Cienuenſes neq, in Venetaſ triremes im
perut facere manum, coram conferere. Sed pro
cul ſagitiſ teliſq, rei gerebant. Dum utriuq, ſagit
tus bombardiſq, iadendi inſuadant. Qum, ueneræ
triremes quæ ad aliam portu partem ingreſſe fuer
rant, procuſtamen octo paſſuum miha apparuere.
Hoc emuſpatio impelagui nſq, proceſſerant. Eaſ hoſ
tes ut conspiciat ſunt, ut rorè affecti, ſuge ſe enel
trugio dediderunt. Tantuſq, ſunt hoſtum inſugien
do præcept impertuſ/ agiſtate triennium & paſne
propinquitate iuuantibus, quod inſequentum
uenetarum ſtudium, anteuerit. Nudato hoſtib
ueneriſ portu fugatoq, preſidio ingenuenſium,
lituiſ duxit. Oppidum est in regione quod Cather
ſpetierum, incolæ nocitant. Id opinum atq. opule
tum Carolus in expugnare ſubigereq, inducereat
animum. Cienuenſibus liquidem ea tempeſtate, Me
diolani dux. Barnabeus hoſtis erat, cum Serzana,
oppidum & Lumisana parebat regio. Qubus zano
tiis, incecomet, illius tunc nomine præerat. Carolus
quum aquandi gratia, circiter regionem dueris
ſa, ex compoſito cum zanorio connenerat, ut ille
terra exercitv militari. Carolus mari navaliibus co
piis oppidum ad orirenur. Diem dixerant,
remq, ſancierant. Ut præſiſta ergo, affuit duiſ ad

11-

oppidum carolus triremef ad monasterium expugnareq, ar-
cem adoritur, turrim, ligneam, immemorare
tam & si validiffumam ui caput. Quinque certando
progreditur, terrestreſ militareſ copia affuturaſ
ſperans, vicecomer incertum quanam ex cauſa
fraudata fide non affuit. Iam trium horarum in
teruallum effluxerat, & carolus turrim quaqua
inſultantibus mirum inmodum hoſtibus, continue
bat. Terreſtris uero ſupplementi, nibi iam uel appare-
bat, uel affuturum, ſperans posse indebatur. Dolebat
Carolus, tantam rei benemerendæ facultatem, e labi
e mambul, quum ſi terreſtref copia preſto forent.
oppidum id eſregium, venturum in potestatem no
dubitare. Et tamen aeriſs urgebant hoſtetr, comm-
nuoc, magis, & multitudine augebantur & urbi.
Ita, ſibi & ſuis conſulendum ratus. Turri quam
ceperat, concremata, non mediocrität, illato terrore
inde tandem digreſſus est. Ad Panigaham debine
locuplex ſuburbanum duxit. ſubactum, ſuis diri
piendum conceſſit. Incredibile dictu est, quanta
ibi ullm olei rerum, uſus neceſſarum copia &
ſuppellecti, omnis generis comperta ſuit ut uix
capere triremef poſſent. Hic quæ ſuperſuere rebus
tediscip, & ſuburbano undiq, deletis peronnem ma
ritumam regionem cum classe discurrit. Quic qd
obium ſuit aut inpredam abegit, aut igne con
ſumpſit. Naveſt quæ plurimaſ omnis generis caput
arq, cremauit, oram, omnem maritumam genu-

L

enſium, incendio ac præda uaitant. Incoliſ uero
tantum pauoris incuſit, ut ea loca ſemper antea po-
pulis refertiffima ſere nuda & ſola relinquentur,
omnibus paſſim quo longiſ poterant auſugientur.
Tantufq. univerſe regioni est terror illatus, ut non
tunc modo intra genuæ moema trepidatum ſit. Sed
poſtea ſemper ad bodiernæq. uſq. diem ſeribile &
borrendum ſuſſe effeq. genuæ Caroli Zem nome.
Sunt qui memorem. Hec quum breu temporis m-
teruallo magna uſuſ celeritate peregriffi & quod biſ
in locis nulla tunc magiſ benegerendæ rei facultas
dabatur, ex ligustico pelago, in Adriaticum ſe ſing
recipere constituit. Quum q. Meorbona Pelopone-
li. quæ urbi ſuenetorum parte imperio aptior ex-
græciæ cuitanibus ad purgandum pyrranctis mare/
urbefq. maritimæ uenetis conferuandal quod ſere
inter reliquias medio est loco ſita intelligere & ma-
gna & affidua navigatione per Tyrenum pelagiu
& Siculum frorum Meorbona venit. Nam & uen
turaſ ut Senatui polli ebatur in supplementum ali-
af triremef illuc ſperauerat, & earum aduentum
expectare deliberabat. Duisa itaq. inter nautaſ
omneſ præda, illiſ fortunarum omniſ generiſ inge-
tiq. alacritate referiſ Bizantium ueruſ uerit
iter eo propofuo, ut expulſum a liberiſ patrem i
imperio restitueræ. Nam & hoc Senatui manda
uerat & amicitiæ ratio quæ illum inter & Caro-
lum erat exigere widebatur. Quum Thenedon ap-

placuitque supplementum sex triennium quod ad
Clemensiam hortora accedere Senatus decreuerat eo
in loco comperit. Remq. constantinopolianam
prospere abbat excuoro per solutam. Genitore su-
peranf liberis infide locato. Rehquum a modum
debat ut alia quoque persoluerre, quæ de condy
cendif ponifium ex Affyrif uenetorum cuum-
mercibuf a Senatv erant decreta. Nam boftum
formidine bellq. difficultare deterrentibus nihil
inde iam bienium asportari potuerat. Exhauste
uero uenetorum omnium erant fortunæ & con-
tinuif profuſifum ſumptibus quoth damqp. in
publicum collationibus nihil fere ſupererat qud
bello uſui forq. Eſt emm bellu alimentum pecuia.
Ergo Carolus ut salut patnæ cuumq. confuleræ.
Senatufq. unpero faceræ ſatif, affumpul hibce ſex
trirembus, quaſ apud thenedon convenerat du-
abuſq. onerariif adduſ naubus in Syriam conten-
dit. Damaſcal est ſyræ urbi in ſignis abest q. lito-
re paſſuum milia circiter centum, quod ſere est
quaſ tridui iter oppidum q. illi est admare ſpectaſ.
ubi & portuſ & mertum/negociatorum q. acna-
uum omniſ generiſ conuenus frequens. Briton-
antiqui Barutium recentiores dixere. Hic in lo
ci uenetorum maxima ſuppellex atq. estimatio
nif ingentif mercature gravia compata, ſeruabar.
quippe qui minuſaureuſ quingentif mihibus pnen-
um retulerunt. Premiſi uaq. eo onerariſ naubö

L

ipse cum triremibus insequuntus, quum in Syriam
properat & ad portum quem caturrugis naute
uocant, notis dinernur. Orta luce quum e portis
eget ful, dual demore triremes speculatoriaf pue
inoffe. Ille Maffiliensium triremes indem dual,
que exbierofolius peregrinis onurate redierant,
obnial habuerent. Illi ergo ur Venerorum trire-
mes conspeciati sunt. Turchorum eſſe tani in eaf
umpetum fecerent. Sed venenitribus & robore ſo-
pernotes non solum rollerauerunt, utruentium
um, sed eaf quoq. expugnatas subegerunt. Ca-
tolus centuiu post illaſ inſequebarur. Sed ut pro
puis accedit, neq. boſtum ſed amicorum, annuad-
uerit, illaſ accidamantibus, atq. amicis, ſa-
cientibus ſigna/eueſtigio ſcafam rapum, igreſ-
ſul/eo contendunt. Venetofp, nautaſ a præda &
cede probiurint. Quumq. iam magnam rerum
um, abactam Maffilensel quererentur quo am-
cius fuera ſatil, nautil omnibus qui præio inter-
fuerant, nudil uacuſp, in commenentem emiſſi,
triremis undiq. latibula ipsis quoq. perqurit ex-
quinſtutus inſiit & quæ quid ablatum eſſe com-
pertum eſt, reddi. Pluribus quoq. quorum gra-
mor erat ſuspicio per torturas confellione ex-
torta. Itraq. ne quererarum in ſulla linquin occa-
sio poſse, exacuſhina quaq. in reciperandis ſo-
ciorum reſuſ, diligencia uilſ est. Sic enim ple-
rumq. accidit ut quin amicere enam ſi cumulate

II

sancte actum, ut quorum tamen esse non definiunt.
Plera quæ præterea quorum indiguo erant, uincu-
tui necessaria preestint. Commeat quod illo inut
abande. Inde quum ad destra natam animo rem
per futuram pergeret, & famagustam uerit. Fa-
urbis in Cypro incula fuit, genuerunt ut enam
nunc est dimens erat, & quod admare prospec-
tat, magno eul potuere urbis defiderio pe-
lectus, temptare fortunam & occasionem prospé-
re gerend, & rei non aspernam constitutur. Nam,
& si scopuli non nulli classis ad moerua proli, apsù-
probibere uidebantur, adeo tamen facilem, ar-
te operaq, aditum effecerat, ut liber accesseat, sed
deretur. E: accedebat quod Cyprius, ex eis per
nomen erat, ad eam rem, commodifurus, auxilio
uidebantur, futurus, quippe qui acer gruensibus,
boſtus, terra cum mutantibus copibus, expugnatijs,
affuturum se pollibebantur. Conuenit, omnibus ergo
ſanciis, institutaq, che quin Carola, bona ſpe-
ſuerit, ad oppugnationem urbis copias comparer,
Inſperato repente ueneta truerant, ad deſt. Eiusque
ſecutur, Cilbertus, Dandulus erat. Cre�us, illum,
magistratus, miſerant, ut quaſ, a Senatu acceperant,
luterat, ad Carolum perſonæ. Littere uero, quæ
lamitosa, q, per moſtæ significabant. Decreti Se-
natus, quod in ſol continuebant, ea ſumma erat.
Clodiam urbem, quæ, xx. & v, paſſuum miſibus
venenit, abest, & Cienuesibus occupatam, venetam.

1

rein, gravissimo indiscrime verfari. Promide pro
perare, afflietæ patriæ open ferre. Tâm execrabi
li nuncio, ut par erat percussus carolus &c. non igno-
rare, quanta celeritate foræ opus tamen quum
secum agitur, animo, exhaustus omnino diutur-
us belli pr. sumptribus ueniorum uiræ, nec sive
re numeria, suftimeri diutius bellum posse, quum
extrema necessitate cogente, plerisque, rei p. ferenbto
open. Senatus datus esset, maxime omnium la-
lubertimum fore censuit, quæ in Syria erant ue-
netorum rei educere, ut dupplicato subficio, hinc
uno tempore, indignam succurreræ patriæ. Iraq,
omnissa famagustæ urbis expugnatione, curatise-
simo curcy, Bithron profectus, merceræ efferri, one-
rariq, bis nauef curaur. Illasq, eo usq. comitatur et
quoad sive discrimine formidineq, bostrum, tuto
facere navigationem posse animaduereræ. Inde
quum patriæ calamitas, anxietas, torqueræ, ani-
mum recta Venenæs petiuræ Rhodum, uemt.
forte eo in loco gennæsium nauef erat, ualte in
solutæq, ea tempeftate magnitudinæ. Bichignone-
illi auctores cognomentum indiderant, nec qui
dem minuſ & hominum & rerum copia wideba-
tur gravuſ. Quippe cui præter nautarum sagitarium
oruntur, turbeq, maritime, mulutudinem, ducen-
ti fere ex Cienuenſi senatæ, aut Senatorem ipfis aut
Senatorum liberi inerant. Opum vero ac mercui
tantæ uis et umabatur, prope ut excedat, fidem.

II

Qui ergo naum præsidebant, ut Carolum cum classe
procul aduentantem conspexere, eueſtigio e portu
ſoluentel. ſe pelago cœniserunt. At carolus ut rem
cognout, minime fortunæ oblatam rei benegere-
dc facultatem alpernandam ratus/triremes & ipse
in altum duci ubæ. Eſabant forte proſperi uenti
quibus ſuffulta tanta moles/tuto in pelagul fereba
tur. Carolus q[ui] lembus triremibus in commodior in
profundum mare progreſſul ſit/tamen arte diſeri-
men uincenſ/magno ammo naum inſequitur. Di-
em unum atq, integram noctem, flantibus ſemp
proſpere uentis/lli fugiendo, hi perſequendo consup-
ſerant. Iam, ſeptuaginta paſſuum miha in mare
prodierant, quum eo qui inſequitur ſt die ſub pri-
mam lucem uenti quieuere. Qui ergo ſpem salutis i
fuga/uentorum, flaty poſuerant genuensel ut ſe
ſpe deſtitutus/& immobiles red duos conspexerunt.
Quod reliquum erat, ad arma concurrent. Carolus
contra, circum naum omnem, triremel diſpomit i
prelumq, parat. Dehinc non nulla, adhortandof
inflammandof, ſuorum anumof, erreta uoce pre-
fatur. ſt Rel. ipſa inquit etiam abſq, ulla cohortatio-
ne mea/uol ammon& o vii, ut ſi uel aliaſ un q/
bodierna die magi/prompto & accenſo in certamc
ammo eſſe debeat. Eſt enim uobil aduerſum die-
nuensel acerrunol & crudeliffimol hoſteſ bodie pre-
lum. Hoſteſ inquam, qui adexunguendum penſuſ
uenetum nomen/uireſ & ſtucha converterunt. Qui

• Oro. C. in expugnatione Bichignone.

L

classem uenetam pauloante apud Polam bystricem tanta ueneti sanguinis effusione profligauere. Qui clodiam urbem venete firmum & commo duſſimam occuparunt. Qui uenetat quoque mua dere conati ſunt qui liberof uelroſ & comuſeſ uncidare facultateſ dimpere patriam ueſtram ſeruit uti ſubigere, & ad internunionem delere. Omnia ferro igneque uastare indefeſſo marte nituntur. Eſt uot hostel, bocherna due in mambul reueneſt. quos etiam abuſmortali deo eorum impietatis ultore uobis ad uindictam oblatoſ puto. De biſ hoſtibus globoſa uobis nunc inſtoria reportanda eſt. De biſ hi uri eſſe uoluerint truumphandum. Perſtrenue ua q, & impenſiore cura uobis ne elabantur e maſbo inſudandum eſt. Reda ſquidem illi nunc Clochá properant ut ſiut qui patriam ueſtram conanunt euernere conungantur. Delectaſ militum & ſagittariorum copiaſ auri argenti, ac preciſe ſuppelletiſ omnium, rerum ingentem uim illi ſupplementum deferent. Quod ſi illuſ nunc per Socordiam & ignamam elabi e maſbul pana mm quia non inerná ueſtra calumnetur. quod q[ui]ſtrenue pugnando uincere ualiuſt abire paſh fueruſ, ut eos patrie caruſſinuſ, pignoribus ueſtris hoſtel in ſuper adicerent, periculofuſuſ, red derent bellum. Auduorellur ſum eos experient m. Augesce, ſquidem illi animoſ ignama ura. Accumulabit ſergo uot militeſ hodie ſi dimuſerit.

cos rei per uestra graviores calamitates & qui dolerant occupaverunt genuinenf/ ammo, uribus opibus con firmabus. Robustiores, ad patriam conciliandam redderunt, quippe qui talibus auxilios communiter uenerent uribus excidum, poteriores & feroniores ruent. Quid enim nostra nunc auxilia proderunt patriæ ad eum salutem & liberationem, rnam istu chole properamus. Quam quod disfumetos nunc pugnare non ualuerimus, eos tunc reliquie munimini dimi communes, rursum aduerfus habuturi sumus. & animohoresc quidem mirum inmodum excuftra negat gentia redduros uteratim præfus expertum. Ami maqueuerunt ne oblatam nunc rei benemerenda fa cultuam. Spernatim frustra debine exquient, quod confequi aliquando naturalis. Vecordius est & demetis anum, quod nendicare haud difficulterqueat tunc præterimiture, ut aliaf maiores labore ac petricio nancius carif. Sera poenitenna & calamitas debine aerror, buius socordie præmia sunt. Agi rei iugur o faci uos hodie tanto labore atque decore liberate, patriam tanta difficultate, ne boles uestri, qui eum nunc certe habes, unimment tanto solatio ponantur, efficitur. Nobiscq. gloriam, immortalem & opes effusius, finalis compare. Locu plentissimos enim bodierno die & uos hodie liberos, uestros in perpetuum, foehicibus audivicibus, plero commilitonem. Si & urbinus uestra & hostilis impietatis & patriæ salutis ut optimus quosq. decæ.

L

memmuffe, manu & animo voluerint, & hoffet
quodem suæ temeritatis merimitum, datuol poe
nals intueor. Vos uero adliberandam tanta ex cala
mutate, uenetam urbe, coniuget & dulcissimam
natam, locando animo, magna cum laude profec
turo. Hæc & huusimoch plera, quum prompta &
elationi uoce monuiffe, preli signum dari & ac
cendi certamen ubi. Insultant acrueri, ueneti, re
siftunt non dispari, ammo genuens, telis, fagulis,
iaculis, omniq, mischium & armorum genere &
utrinque, certantur. Verum quæ ex nami prodibat
tela uebementiora erant, ut pote ex superiori de
milla loco, quum nauta structura alior, longis &
demissoribus trirembus immunere. Cæterum
tanta erat. Venetorum utiul & pugnandi perita
ut situs difficultatem superare. Et in prelio dum
Carolus uoce, manu & atque, consiliu, ut facto opus,
erat, rem gerere, ferreum iaculum ex nauta aln
ori parte demisum, ineiul pedem in fixum est.
Quo uulnere & li granter permotu, tamen & a
pugna non dixeant, & ab imperatoris offino gere
do non deput. Sed nec dum pro temporis angul
tia procurato uulnere, quum in prælum redissi,
rursum lagita uolitan infimstrum. Caroli oculis
eit, conecta. Hic duo, letalibus, fere uulneribus
idem quorum altero uno lumine primitus est. Et
Tanti tamen roboris atque, animi fuit, ut a cepero &
certamine non cessare. Et ueneti clade imperatoil

11

obstinatus irruat/eco impervi in hoste accenit suus,
ut brevi Bicbignonam quanque unorum armorum
ferocitate feruentem redegerint in potestatem.
Pereum modum capta Bicbignona nautis suus om
num illius etans amplissima facilem, chussima.
Præda omnes multi nautisq, concella. Nauem Caro
lul non sive difficultate ad Rhodum Infulam per
traxit ibid, igne inecto cremavit. Genuensc qui
exprælio iuri superfiere caputque abducti. Hæc
quum mira celeritate peregriff & patriæ menor
quum egre nauta[rum] præda onustus reductus & claus
lem inde solvens per Cretam, & reliquam gratia
faciens uer in Adrianum suum, magnis naugan
ombus, peruenit. Quippe quum chief nocte[que] coni-
nual naugans nulli labori atque periculo parcere.
Nam & si difficillumque anni tempus grauem & dis
erumus plenam nauganonem reddere profecto
quum Decembris ageretur menibus. Tanta tamen
unnaugando diligens uisuf est ut paucos ad mo
dum post chief quibus a Creta soluerat. Parenchym
hystræ accedere. Ib[us] Senatus litteris compertus,
quibus ut recta Clodiam peterem, imperabatur, o
musso consilio in patriam prodeunt, ad classem ue
netam quæ contra clodiam erat, ad diem lanuam
primum. Qui & annu chief primum habetur, foelici
bus audivi, qui venit. Classem, suam, triremum sex
decim tor enim ducibus, belli & rei p. uibus com
modam opportuno tempore. AT T V L I T i

L

VITAE MORVM RERVMQVE
GESTARVM CAROLI ZENI ADPIV
SECVNDVM PONTIFICEM MAXIMVM

LIBER TERTIVS:

NGENTI GAVDIO CARO

LI aduentus principem parret
Venero, omnes supprema,
locumque affect. despera
utq. uenens rebus salutem,
contril open præstur. Ge-
nuensel cum amplissima classe triremum
fere sexaginta clodiam urbem occupatam tene-
bant. Venen obfidere illof adorri, classen que
protempore parari potuerat, longe tamen hofti
li inferorem, circa urbem dispoferant. Aderatq.
uenetul ipse princeps qui ea tempeftate prehidebar
dignus laude ur. Andrea contarenus. Senatusq.
omifuenetul in classe erat. Neq. quifquam uenem
if superftierat, qui armif valuiff& un. Plebſ & pa-
tres omnes contra clodiam dimicabant. Frant
autem uenens triremef dimittat xxx. Hafm
terle duiferant. Ab ea enim parte que admare
spectat, directe aduerſum urbis portum, priceſ
ipſe confederat, triremef habent. xxx. Egriffum
inde hoſtilis classif prohibere posse confident. Ab
altera uero urbis parte cum reliquiſ x. trirembo

III

victor p[ro]ſanuſ præerat. Cæterum genueset, quoy
cura omnis in evaluatione erat, edocti ab oppidam[]i a-
quanca non nulla minera & plerofq. meatuſ inue-
nerant / quibus muinſ uenetiſ euadere quu[n]ent &
libere in mare podire. lamq. ad ea loca quadragin
ta triremes adduxerant. adducebantq. indiſe aliaſ
nec dubium erat. qum irrita ueneretorum redde
batur obſidio. Eſt enim clodia urbi ſtere omniſ ad
mare prospectan[], aboriente meridie, arq. ſepten
trione aquiſ cuncta: aboccaſu dumtaxat incomine
tem uergens[]. Itaq. quum bec ſecum animaduer-
ter[em] ſenatuiſ, primum omnium de pace cum ge-
nuensibus agendum cenſuerat, muſſiſq. ad hoſteſ
oratoribus etiam iniquiſ condicionibus penerat
pacem. Sed quum illi reiecti legan[]i elato animo
nib[]ul de pace audire ſiſtiniſſent, tum maxime
diu anpeſi ſenatuiſ quid facto consultuiſ for[]e
de liberabunduſ perſutur. Variaribus propter rei
difficultatem patrum ſententiſ. Etant enim q[ui]b[us]
placere obſidione ſoluta. Venetius petere. quo hoſ
tel[]e confestim prorupturos intuebanur. Non nul
lis uero muuſ bec ſentenna probabanur. Propter
ea quod uenetiſ extrema erant omnia. Rerum
in dictu neceſſariarum inopia præmebat urbe[m]
annon[]eq. aut alteriui ſuiuſp[ra]m. commeatuiſ u[n]
quęquam merat. Itaq. alii Bizantium. Cretam
alii cuboeamq. non nulli alia adloca dwerendy
putabant. Quin[]m bec inter ſe contronera[u] ha uerſarent.

A

Senatulq, apud principem in classe eff& coactus. Opn
nuit tandem hæc sententia / ut Venenæs peterent.
Itaq, ut posttera die Venenæs una omnès pergerent,
clochæ cienuenfibusq, rehens deereuerant. Non ta
spe tutandæ urbis quæ omnino defendi non pote
tat, q[ui] moctu præmene / ne hoffet priores urrumpe
rent. Hic statuſ venetæ urbis, hæc erat forumare
rum. Q[ui]m patriæ salutem allaturus Carolus ue
nit. Itaq, ut eum princeps patresq, conspiciunt ſunt,
e uestigio abeundi consilium immutarunt. Expreſ-
tinaq, desperanone: quahi lux optime s[pe] venen[is]
omnibus ſuboriri uisa. D[ies] ergo illa hinc alacri
tare ingenti inde plurumo dolore tranſacta. Nam
& venen[is] letitiam ſingularem, boſtibus contra mo-
rorem grauſimum attulit. Vt pote l[u]s incaſſum
iam tendere artes proſpicientibus quum & obli
dhom & aperto congreſſu iam venen[is] ex Caroli
class[em] uireſ ſuppeterent. Sed nihil profecto in rebo
tam iocundum est, cum immixta non ſit rapum
tristitque par[is], adeo humana omma contrarium,
quædam uicillitudo uerfat. Posttera ſi quidem ut
illuxit d[ies] tanta repente mar[is] tempeſtal obor
ta est, ut Ven[ct]orum turbine mar[ium]n[que] flue
tibus feruescentibus / unuerſa ueneta class[is] ſere
diſiparetur. Triennium enim plurinaſ wuſ uen
torum ac mar[is]n[ue]q, adeo diſtraxerat, ut huc il
lueq, quo uolueret imperuſ/uelun erranteſ per
æquora ducerentur. Plen[eq], uero fractis rei[n]aculis

C.

III

incontinentem precipitæ impacæ sunt infragmēta, q. discerptæ. Nec consiliter suo loco aut in angori retineri ulla triremi poterat. Totaq. passi fluctuabat classis. Nec ab extremo periculo aberat. Nec genueset adoccagnem rei benegerendæ tunti & de sua liberatione anxi/ ut tanto indis crime neuerari classem uenetam conspexerunt, lectari fortunam/eruptionem, facere statuere. Turris erat lignea hostibus aduerfa, ad Clodhæ uribus ingressum, ubi nunc lapidea arx edificata conspiciatur. Eam ueneti erexerant/militibus, nummerant. Exillaq. læpenúmero aduerfum hostel de certabant non parumq. detrumenni inde infere bant hosti. Hæc quoniam infestior & propinquentium, umminebat & per opportuna obfidiom/obfessis aduerfa erat, primo egreſſu expugnare adoni genuinenſ adid scalaſ balistaf omnufariam, ex pugnationis machinaſ, urbe extulerant. Quo prærant milites ueneti conterrin novitate rei & a classe auxilium afferrim posse difi non paruo in terrore uerſabantur, nec erat ambiguum quomodum ea genuinenſ poffent. Princeps uenetuſ & fi calamitosa procella aguaretur, non tamen frac-tus anumo ut rei periculum intellexit. quonia neq. uocif, neq. nunc/ob imbrum acerbitatem dabatur facultaſ. Carolo ut turri succurrat, signo nautico imperat. Carolus impigre/tribuſ triremi, bus exſua classe delectuſ, ſuperata uentorum ac-

3

C.

C

L

maris ferocitate, ad hostel propere fertur. Prinque,
q̣ui cum suus egrederetur triremi perturbare illos
ratus, ad eam partem, qua egresium exurbe host
tel habebant, triremes ducet. Inde adiacula
sagittas, conuerunt iacere omnibus profuse unbes.
Prodibant ex hostibus comumno plurimi, quos
sido ad suos properabant, contra turricula certa
men agentes. Huius sagittarum sive excipiebant
ictus, ut pauci admodum proflaberentur intac
ti, qui ergo præliabantur ad turriculam, quinque
sui wulneratos ad se concurrentes conspexere,
lentius rem gerere, frangit, animo & ut fit, a
heno exemplo, de sua & ipsi salute solum for
midare cæperunt. Quorum ut primum animo
turum ardorem, repreßectum, Carolus audit, e
uestigio cum robustorum many triremi egres
sui, turriculam ingreduis. Trepidaverant qui,
præfido erant milites & auxilia se commere ei
debantur. Primum utaquinque omnium verbis eorum
confutare animos adhortus, adeo præmi pot
licitatione, ommis, cobortatione erexerit ut ena
adinuadendos hostes incenderentur. Tunc utaquinque
refereram turriculam portaliam & in hoste magno
impetu urrinam. Quare excepta sententia est. Nec
mora patefiunt foret tollitur in cælum clamor
raptum accendens carolo, venefus in hoste in
uebitur. Neque suumnuam urruentium impetum
gemensam, sed fugam se omnibus celeri curis dedi.

III

derunt. Eoſ Caroſul inſequuntuſ quum plurimof
occiduſſe ſuol adſtanonem inſtoſe reduxu.
Cienuſeſ uero quum urbem ingredi propera
rent ab iſ qui in triremibus erant ſagutis pri
mum confoſſi ſunt pauciq. exbiſ illeſi in Clodi
am euadere potuere. Per hunc modum eo die
a graui periculo reſ ueneta defenſa eſt. Caroſuſ
ſaluſ omnibus quum ad classem rediſſe apri
cipe patribusq. laudibus & gloria eſt celebra
tuſ. Ceterum quum Venetorum omniſ in eam
maxime partem inſudare cura ne boſtili clas
ſi libera in mare prodeundi facultas forſ neq.
anter ſatil communiri ſepnq. aduſt eſſent paſ
cutare triremum. Carolum ad cultodiam euſ
qui duerſa a Clodia regione eſt portuſ cui Brv
dulo unſo nomen dicunt obſeruare ſenatus
decreunt. Nam & ſi adeam partem victor Pi
ſaneuſ praeſſe triremesq. decem habereſ con
temnenduſ tamen multitudini boſtium exigu
uſ bic num eruſ erat. niſip. maiori præſidio my
mretur locuſ nubil actum indebatur. Ceterv
anxia ſolicudo præmebat annuum quonam
pacto penetrare Caroſuſ ad destinatum locum
quræ boſtibus continentem omnem occupan
tibus diligenterq. portuſ obſeruandibus ſauceſ.
Erat enim in loco templum quoddam chriftia
na religione Michaeli archangelo dedicatum.
Hoc genuenſeſ communierant maq. ſagutarioz

L

adhibuta in inde portus ingreſſum, probibebant. Sed ubi animus preſens eſt, ubi eſſe non pernum poteſt, neq. uirtum uer deeſt, neq. tam altum quæ quam quo uirtus non poſſit eni. Carolus quippe ſumpuſ quæ ſibi decretet fuerant triremibus & ſi magm eſſ& reſ discriminſingent, tamen ani mo permediol hosteſ pertela, perſagitaru bom bardarum, iduſ, primuſ inportum euſat. Tum non nulle ex ille quaſ adduxerat ſequitæ ſunt triremel, non ſine periculo detrimentoq. Quæ uro poſtremi ſequebantur, triremum præſed, rei gravitate per terru, præterreſque, non auſi ad portus ora marituna ſubſuere. Sed illoſ noc tu cum lembuſ naugioſi eiuenſeſ adorn, tri remem unam expugnatam cœperum. Relique ſuga ſaluti ſue consuluere. Vix ternam decima chem eo in loco perſoluerat, quum nodi ingens horribilisq. turbo exoruſ, carolum inexecrabile, permitem, extremumq. ſtere discrimen impu lit. Siquidem uſq, adeo uehemenſ uſi marisuen t fluctuum, procelleq, repente prorupit, uiri remiſ, retinacula quanquam firma ſolidiſunaq, ingruenſ tamen unber, inſtringeræ. Quibus ſolu ta, quum rapta turbiuſ impetu, uomnem part tem aliquandis circumferretur. Tandem in pro xime arcis fundamenta detruga eſt. Imminet liquiden portu, ualida ſaui lapidea turriſ, qua tracto a portu nomine, brondulli arcu uulgareſ

appellauere. Eam Genuensef tenebant præfidi op.
mumerant. Qui ergo arei præerant mahtes ut Ve
netorum triremem esse cognouere neq. enim id
ex uocibus clamoribus, nautarum, in tam per-
micio so naufragio difficile erat intelligere. Pila-
saxa ferreaq iacula / plurimamq, omnis generis
materiem superne voluere iacereq, cæperunt.
Carolus, & qui suberant ueneti, permiciosa calam-
tare prælii innumeris, ichti vulneribus, nec quod
agerent, nec quo se uerterent, sani consanguine po-
terant. Clamore emm hinc se tueri hinc abre-
ubentium, chffonæq, tumultuantium uoces, ex-
los etiam penetrabant, pened, omnem aurium
ufum abstulerant. Neq. ingubernatoribus quoq,
quoq operis erat quorum nec exprimui uox ua-
rio furentium frivity poterat, nec audita serua
ri. terris intanto tumultus feruore omnibus,
& pertriremem passim in compofite debacchan
tibus. Et accedebat non leuus malum / caligo maiore
imodum tetra denſiffunaq, cuuſ opacuaſ tanta
erat, ut nec mutuo se le mortales cernere quiret.
haq, neq. deſuper fulminata tela & iacula pote
rant inueri, nec irrumpentia quoquo pacto ui-
tare, fracti erant omnem ammis neq. certus con-
silium occurrebat, q[ui] ut hoffibus se le permittet.
Hæc ſententia, hæc tandem uox una omnibus
erat. Nam nec modus uilluſ apparere uidebatur,
quo inde diuelli triremis posse, & opaca nox &

L

denſa caligo / agindorum omnium ranonem
obrenebrabar. In hac tanta desperatione rerum
ueq. animul Carolo / neq. consilium defuit: Sed
ſolus omnium infraſuſ interruſuſ, quum quo
ademiſ fieri poterat / intanto tumultu / many
enſe / uocibus / atq. omm arte maritumam tur
bam a miſerandi clamoribus probi buiſſa. Qd
uribus non dabanur / ingenuo eripere exbof
tum teluſ triremem aggредitur. Peruſo ſiqui
dem nautica rei / probateq. urtuſ homni
adſe accuro, Imperat ut ad Venetorum ſtano
non / quæ ad oppoſitam turri regionem erat,
raptim armate / captamq. detrirem: funem.
quam antea ad hoc deuſuerat, ad eſoſ perſerat,
lignumq. dari trahiq. omm conatu / ureme
docæ. Inbunc quippe modum ſi una omneſ m
cubuſſent / liberari illam poſſe. Pecuniam ſe
naute copioſe daturum, ſi id impigre fecerit
poli centur. Id muneraſ quam e ueligno nauta
nandi perilluſum perſo[u]nſſo. Qm aderant i
ſtanione Veneti / ſtudioſe opuſ ador[u]n ſigno da
to magno impetu omnem rennacul[i]m in cubue
runt. Iamq. liberari triuſuſ cat erat pede
dentumq. maq[i]ſ maq[i]ſ, boſtihuſ extehi ela
bebatur / turba quoq. triemica. Caroli cobor-
tatione accenſa prou[n]lii ferente opem. Ex
moeroreq. lennia / ex desperatione ſpel ſubor[
ri ceeperat. Emmuero actionem humane baud

111

quaquam omni exparte esse fochief queunt.
Tum liquidem raptum stridentis lagita misera
bile dicto Caroli gutturi adleuam partem in fi
xa est. qui & hi permiculat letaliq; iactus for& ta
ta tamen erat Carolo liberand& triremis anxietat
ut ubi lomagil motus nec dum quoq. procura
to vulnere exequi cœptum opus contendere.
Vigebant q. adhuc que proxime in bichignone
nauis expugnatone pertulerat vulnera. Nud&
quippe obduci h&c cicatricem tempor& angustia
palla erat. Iraq. lagittam adhuc gutturi gestans
infixam. quum triremem prorerum opportu
nitate percurrer& utriusq. atrocitate vulnerat
deficient. ad medium fere triremus collapsus cor
cidit. Inpartefactoq. qui adid loci esse solent fo
res corruat preecep. eo cau quum pleriq. nav
tarum accurrissent ex h& unus quod factu re
batur optimam & raptam exguttura lagita
eximens. ut bono est& animo Carolu hortaba
tur. quod interram extorfiſſa. Cæterum me
dela confestim impermiem uerfa est. Tanta
liquidem repreſſi uis languilf qui lagita pro
bibente egredi non poterat confluxit in uul
inſ. ut redundantia ipfa exuv prohibito ſpiri
tus comprimerentur. uocep. omni & fandi fa
cultate amilla reſ propior extremo periculo
facta est. Sed ſtremaſ mentem nunq. deferunt ſu
peri. Nec enim deſtinderat eum ratio ammuſq.

ingebat. Itaq, quum uoce non posset, nuntv & ma
nu, circunstantes ammonunt, ut prouolutum se
m caput uerterent. Quod quum illi effecissent, qui
per angustus meatus elabi non potuerat sanguis,
ad lacioref gunturis exuris, fluere libere caput.
Cunuf quum uim ingentem fere compreſſam euo
muſſe, ſandi restituta facultas est. Tanta tamen
est laxitudo inſequita, ut pene red deretur ex
animis. Itaq, & ſacerdorem acciri, poeſit eniæq,
obſoluere munus, religioſo nunt uoluit, non deam
mi minuſ: q de corporiſ ſalute ſolicutu. Princeſ
venetuſ, ut de miſerabili Caroli clade pernomut,
meredibili moerore, confectuſ una q, cuncti patreſ
quot quot arni eximiæ medicos, exacta peruenſi
gatione, compere potuerunt, rapum Carolo tuſ
mutendof curauere. Illi igitur, ut munus perluſ-
tauerunt, remq, ommem, ut gefta erat abmino
dhicere, mori ſerum quidem opinabanur, neq,
mclasse, curari carolum, posſe. Verum ſi uenenaſ
ducerent, fore ſalutu ſpem. Id prouepsilon ipſe per
munkios, litteraſ q, monebat. Id quoq, patreſ onef
ſupphicef præcabantur. Cæterum tanta ſunt Carolo
patruæ charitaf, ut quanquam extremo in uite
diferumine, constitutus, nec precibus nec minuſ
morte, terrore Imperare ſibi potuerit, ut clas
ſem ac bellum deferere. Sed grataſ aget princi
pi patribuſq, respondit. Non ſe talem cuiem eſſe
qui utanta patruæ calamitate, murbe malit. q

III

mcastris extingu. Sed præstare libi idq. fidem
suam erga patriam decere, in dafle apud ceteoſ
mori, q. absentem de salute certare. Affut tamen
diuna pietas & tam & hi vulnereſ gravitas minare
tur interitum. Vix ad uigetſum diem saluti
reddutus eſt. Non ſine ingenn omnium admira-
tione mediœrumq. ponſum, constanter afſe
uerantium, ſi alteram gutturis partem ſagita,
ad capit. dumtaxat latitudinem angiffle/nul
lam prorsuſ ſaluſ ſpem eſſe ponuſſe. Inter hec
genuensium affiduſs obſidionis moeror præme-
bat animoſ. Quippe nubil eſt miferi mortalibus
libertate cultuſ, qua quantumagil careaſ eam
auduſ apperſ necesse eſt. Itaq. quum emergere
inſucem exeaq. anxia ſerinture liberari exardere,
nouaſ excoqtauerant arſe. quibus immare admi-
ſtruerent. Quod enim Venet portuſ diligenter ſep-
tus inteniore tenerent cura/nec ulla inde poſt
caroli aduenum euadendi apparere & ſpeſ/inter me
diam lutoriſ p[rae]ciam fodere constituerant. eoq.
p[acto] acceſſum admare/quali nouum quendam
portum efficere. Euiſ rei grata tris turris ligneaſ
per lutoriſ executant/magnoq, miluum præſicho
communierant. Nam qui p[er]ea tempora Paduam
induone tenebat Franciscuſ carariuſ venetorum
tunc boſtis, genuenſibus deuinduſ foedere, ex ſu-
ſ/ quantum opuſ erat: abunde militareſ ſummuſ
trabat copiaſ. Auxiliuſq. eos, & commeat uuabat.

omnis, mediterraneus aditus, impotestate boſtum
erat. Ex quo Cienuesium reſ, non parum erector
uenetorum, uero longe deterior, indebatur reddi.
Nam qui expado ſubducebantur, ad clasſem Ve
netam, adurbemq, commeatus, faciſe abboſtuo
intercipi potrant, clasſemp, inopia ingens, urbe
q, præmebat. Terreſtris præterea nullus erat ue
neto miles, quo congregi aduerſum boſtet, aut
probibere lutoris, areneq, deſſionem quæ.
Quare formidable id quidem uſum, neq, ullo
pacto, liberam lutoris poſſſionem, boſtì permutè
dam. Sed utriq, succurrendum morbo, militareq,
copias comparandam fore. Id quum indum fere
ommum animuſ underetur, re ad Senatum dela
ta, frequenbuiſ ſententis decretum est, ut exer
citus inſcriberetur. Sex militum milia in ſcribì
placuit. De imperatore quoq, qui h[uius] p[rae]ſſ& copiſ
deq, militum mercede consultatio habuit, loanéſ
acutus, qui ea tempeſtate rei militarys peruſſum
babebatur, celebri fama uir. Imperator delectus,
Id q, induſtum, ut quæquam nullus fore underet
equorum uſus, mercedem tamen integram conſe
queretur miles. Tantà uero ſint inquerenum in
ſcribentium, diligencia ut paucis admodum die
bus, poſtquam Senatus decretum promulgatum
erat, copie omnino inpedeſtrine confisterent h[uto]
re. Abest autem, locus a clocha decem paſſum mi
libus. Inſulæ cujuspiam referens ſpenem, quod mari

fere undiq. circumclusus fit. Et emm nambus after
in multo/quad imperator adess/ Senatus decre-
uerat. Gennueset ut hec eis perspecta sunt tam & si
pluribus a Padnano principo/ut diximus auxilis
adum nouas tamen ipsi quoque cogendis copias ne-
veniis cedereat decreuerunt. Lanceatosq. multus
oedingentur reliquibus mille quingentus inscripseret.
Hi omnes pataui desiderii quomam liber admiis
erat. Inde Clodiam recta profecti sunt. Hoc nono
delecty præter carariensium copias quæ magno
numero habuerant. mercede compauere. Exercitam
nero præfecerunt. Thomam quendam etque stris
ordinis guana familia geniensem. At Senatu ven-
eto. Nebemens delecti imperatoris soliando meat.
eusq. rei gravi duos adillum Senatoref transmiserat
qui eis aduentum accelerarent. Copie quodem
omne coacte in pede stramine huttore consilient.
Eratq. fine duce exercitus. Nihilq. magis coactus co
pens. q. imperator dekat. Cæterum rei aliquid dura
ta. In caesium q. non sive grav & dolore & admi
ranone omnium. dux expectabatur. Creberrim
q. rumoref irrepсенant. eRAIQ. fere celebris ualgo
uox illum pecunia corruptum non venirem.
Itaq. Senatus in suos tam meate consuefa/decreunt/
ut veneto cui exercitus cura interum demandare
tur. quoad designatum imperatorem venirem.
nee ne exploratum fore. Frequentis patreque quin
conuenient ad hoc munis carolum. delegerunt.

["L", "Et a conditione præscripta, ut loanne acuto detredant\nte imperium. Quamidem causa contiguß & coacti ex\ncatus Carolo imperium force. Vix id palam prode-\nvat, & velox repente nuncius affuit; gravissimam\ninter multarum coactas copias, sedionem exorta,\ndigladiam, inuenem omnem atque armis esse. Si\nquidem, qui italici generis erant cum germanis,\ngallis, Plurem enim eis aderant generis imper-\nnuicisam controuerliam inciderant. Et post abac-\ntam inassim pnedam, de una inter se & sanguine\ndumicabant. Omnis, passim furebat exerutus.\nSenatus rei gravitate perniciousi, mox Carolo un-\nperat, ut nulla intermulta mora, repente ad cop-\nul aduolus. Fluctuans, confutat rebus, ut-\nterat magistratus, & mandata sumul exarari ubi.\nHus acceptus, Carolus, excolle iam ad castra, ex-\nmariuma in terrestrem malitem, transiurum,\narmus repente induitur. Paucis, locis comitatibus\nceleri curis pedestrinam fertur. Dici, их scripti ue\nporeft, q[ui]furibundo tumultu, ille tunc debacchaba-\ntur exercutus, ubi, clamor impetuus, insultans,\nfererunt, una fere uox omnibus erat, undicta\nsanguinem, proclamitatum. Fremtus armos\nhominum, cælum & lito, reſonabant. Carolus\nin hoc iam ancapu malo, consilio utendum raus,\nfrequentis spargi rumoreſ in

III.

dittus. Ea uox ubi primum accepta est adeo fy
rorem omnem compescere uisa est ut quafi exti
bulenta procella serena tranquillitatis redideretur.
Repenteq, adeum concursus ommun ordunum
fieri coepit. Querelaf singuli suas detulere. Aln
iis duchi alii ultionem fieri flagitabant. Tum Ca-
rolus in eos uerisuf quum pluribus nunc minis ter-
roribus, nunc uero molliori oranone. Patrat il
los gravus erroris increpitass& amonibus reliquis pri-
capef factionum alloquuntur. Qd abbas summa
terum pendebat, hithere apud se ubi. frant ex
bis pleriq. qui alius in expedinombus sub Carolo
mutuuerant. illio, non familiaritate ob
stringebantur. Affatus ergo illos, quo vinculo rei
p. venete deumdi sunt, quo illam in periculo co-
stituissent commemorat, qui magnis affecti premi
illic, uix tum asecripti minucem, tam perniciosam exci-
tarunt sedionem. A derestabili mino eos traxisse
originem. Contempribile suæ probitanæ documen
tum dedisse. Oportuiffe eos & gravitate & pruden-
tia eo prefertim tempore un nec tam leui motv
absente imperatore, adiustina præha prorume.
Nullum esse maus uecordis indum, q[ui] temporu
locorum, ranones, non librate pensare. Probate
uturis esse constanti anumo ferre inutiles, neq,
leueri arma corripere. Decussi illos imperatoris
aduentum diffimulando præstolari. Nec rem p.
diepfil benemeruit, moestam luo facinore by

C. ad factos.

L

Laref reddere hoſteſ. Ceterum errata increpari q
dem poſſe, corrigi vero minime. Quippe quum
mortalibus inſua inqua condino ſit, ut minus
gerenda q[ui]gesta proſpicient. que autem iam ada
ſunt ut facta non ſint rerum natura non pau
tur. Itaq. quod veliquum eſt, adopportuna mor
bul conferenda remedia, recurrendum eſſe. Nul
lo autem pacto ſatuis mederi morbo poſſe q[ui]
triarum uſu rerum, inſ quibus moribus ipſe co
ſatuis eſt. Bello igrur pacem, amicitiam immi
tie, odio amorem, diffenſioni concordiam eſſe co
traria. Hic utinbui ea utia pelli. Nunc ergo ut co
cumentur animi, rem, ſtanur, imuri, conſouer
ſi, ſibi um, imperatori & indici, brem recte ſin
ende, permitantur, procul dubio opus fore. Senar
ſiquidem, bas inter ſunaſ diffenſioneſ ferre pergi
inter. Neq, enim nifi, conunectof animuſ ſibi ulloſ
uſu futuroſ ammaduerit. Itaq. venere ſaltem
reip. cui ſemer ſuaq, omnia debent, bas omnes am
morum, contentionem, condonandaſ wideri. Re
liqua ut æquum eſt ſibi cune futura. Hec aut
buuſimodi phura, monendo ſua dendoq, tantum
apud eos, valut, ut mensuſ inter partes ſancu& in
dutau, & priuſq[ui] unde eorum, quiſq[ui] abſcenderæ,
concitatque, hoc pacto, rapum tumultuſ ſedarer
tem. Quibus in bunc modum geſtus, quum ad conſtrou
ſi, ſoq, radicuſ extinguendaſ, meu[n]dam q[ui]
pacem, Caroluſ intenderæ, anu[n]um, quarta de

III

hinc die certior Senatui est factus, loannem acy
um, quem primo loco exerciti Imperatorem de
signat, omnino imperium abnuisse, uenetorum quod
detradat, se stipendia. Sic enim missus adultum et
orator, redienf referebat. Quare ut antea decrevi
erat, Carolum princeps patreque imperatorem de
claranere, præesea exerctum libera potestate uis
ferunt. Cæterum propter temporis angustius, et
aerare, tenuitatem, ut sive stipendio rei p. de
ferure patribus est uisum. Tantum gravi, ut aq,
onere prædiu, quum quantum calamitus in
testina afferre diffidia soleant, secum ipse am
maduerit, etc. opere preterium duxit, inid pouti
rum intenciore cura incumbere, ut perpetua
concordia exerctus pacaretur. Ardua erat rei ac
opere laboris, plurim. quod altera partium
detrumento affecta, instaurationem fieri posu
labat. Ab altera uero ubi omnino exerpi po-
terat, & sive re numaria sanei foedus neqbar.
Eum uero unde pecune contraberentur, sanu
diuq. cogirant non apparebat. Hac tanta impe
necitatiune rerum, non consilio modo Carolus
fed utiit, opus fore rati. Senatui rem aperu.
Perfuad, et luteris, nuncius, ne rem tantam tam
salubrem, tama, necessariam negligat. Immi
nens dicerumen, ante oculof poni. Salutem, tan
tu uulneris ut modico eruere, mercenur quibus
potest, precibus erat. Sed equa cum re p. veneta

111

Pedestrinam & Clodiam interiacent maris faucibus In alud lutus quod ad Clodiam spectat ubi Venetia & turrim ligneam & stationem habebant copias expoliunt. Nonus tum Februarii chief erat quum ad Ianuarii chalendas quod supra memorassus Clodiam & classam Venetam antiquissam Iamq, ani mus magni polliceri aliquid iudebatur; protinus q, in hoste tendere mente conceperat. Quare ut primum in litore expoliite copiis constituerunt quum curandis corporibus armis parandis in cumbere monuisset & ipse parua sagittorium dumtaxat aliumpta many per lutus quod admi norem Clodiam ducit temptandi explorandis, gratia iter aggreditur: haud procul campanaria turris erat. Eam genniesOccupauerant & nullum sagittorium, ualido præidio communerant. Et quanquam nec sculam nec machinales expugnatiom aptas attulerat Carolus, neq, miles q, quam nihil sagittarius adesse sibi Temptandos tamen eorum qui in turri erant animos arbitatus, præium inchoari sagittas profundi ubi. Qui in erant hostes & si prostribus refusterent a sagittat, tamen multitudine plurimum ledebarunt. Quum aliquandin præhatum esset, plurimis hostium tu extingit, tum uiderauß receptum iam cam uilleat aboq, refici militis cupiebat. Raptum, tum uelox accurrent nuncius ad maiorem Clodiamur, rum fumo signum datum esse significat. Qui secus

reliquis

L

quidnam rei forè, peruoinerè, ammo, nuncius
item alius adest, & a diuerſa regione, ad Brundu
li turrim, finſſe quoq, fumum conspectum referit.
Id ubi acceput Carolus, aliquid molbi aduerſum
ſe hoſſteſ eueſtigio ſuſpiciat, euocari militum du-
ceſ, cogi copiaſ, parariq, ad bellum & marmis eſſe-
exercitum uſſit. Vbi frequentef aduenere, quum
a duabus partibus acceſſum, ad ſe fore hoſtibus am-
maduertere, bifrontem aciem inſtruit. Aduer-
ſul enim eos, qui ex maior Clodia proſeſcebant.
Anglicos, Cialhicos, Ciermanosq, omnes opponit.
Contra illoſ uero qui ex Brundulo per apertum
lupus irruerent, Italicorum robur locat. Iſpè me
diuſ cum ſagutaris, domestiſq, militibus, utriſ
q, auxilio futurus ſubſtuit. Vix hæc inſtruſcat.
quum utriq, hoſſteſ apparuere. Alia Clodia,
a Brundulo alio elatis in celum clamoribus pro-
peranteſ. Enim uero chispar adnemantium rano
erat. Si quidem in qui a Brunduli regione facie-
bant uer, libero apertoq, curſi per expeditam
lutoris planniem irruere, inſtruduſq, ſenper
aciebuſ, cateruam obſſtente nullo inuadere ve-
netoſ poterant. Ad alteram uero partem aquæ i-
erat alueuſ, non anguſtuſ, ponſq, deſuper lanw
dine ſanſ exiguæ. Itaq, a Clodia proſeſtis ponſ
mediuſ, detrimentu plarumque hoſtibus aſſere
bat. Non enim turmatum acie ſtructa pontem
tranſire quibant, inuenetoſq, impetum, facere.

III.

sed paucis simul prætergrechienubus / cum poſtæ
in ordinem redigendi instruendaq, acieſ erat.
Quod ubi Carolus annuaduerit elanis ingenu
vicione ſpe/plurimiſ ex inſ. qui media in acie
cum ipſo ſubſtiterant ad ualicorum robur ad
iediſ. Ipſe cum reliquiſ ſe germaniſ adiunxu.
Accuoq. ad ſe Angliaco ductore Guihelmo que
cognomento quoque nuncupabant ſin eſ in
terprimiſ euiſ uteu tem probuatemp, experuſ
nORAT. DE RE GERENDA. HOſTIUM, ADUENTV PIERA
q, comum cato confiſto eſt. colloquiunſ. Iaq, euiſ
quoq, mente perſpecta, quum ſecum inſentia
conuenre illum intellexuſſ, contione aduoca
ta huiuſcemodi oratione militeſ hortari adorit.

Non ſum, bodie apud uoſ uerba facturis commi
luonel, quo uestroſ magiſ in hoſteſ accenda am
moſ. neq. ur ad pugnam acriuſ iritem. ſed ut
inſtoria inſigni ante oculiſ poſta. letoſ uoſ
reddam. ad eaq, al acriter capſcendam. non
tam exhorter, q, many. ducam. quorum alty.
supernuacaneum. cenſeo. Quid emu. curreno cal
car adinam. Opporuntum uero reliquum. ut
non ſolum egrege dimiandi ranoſel ſuggera
nobil ſed unceſe uoſ unceſiq. modum deces.
Foeheibuſ auſpiciuſ. bodieno die indumul armu
commilitonel ſuperi coepuſ ſaurent. Immorta
li: deo uolent. uuanteq. inſtoria nostra eſt.
Hoſteſ quippe noſtrui armi militarum armum

Oro • C. ad Milites.

rudel/ommino & imperii sunt aut concepta frav
dantur fide. Circunvenire nos credidere & nac
tis in medio, leu momento poriri atomos nos
fortasse opinari aut capto lumibus qui eorum
aduentur & capescendi prelii ratione/baud qua-
quam perpendere must. Sed raro commilutonef ex
uoro succedere consilia solent. Que minus recta
ratione digesta sunt. Videnf liquidem nunc illos
lenfim uicafumq. pontem transire. Necp. emm.
ab ulteriori ripa in banc contendere ad nos alio
pacto queunt. Sunt ne adeo memus uelanæ ut
nol bie quieturos perpetuo putent & integram
chem in caffum operituros quoad copre illorum
puetergressæ omnes sint. Fstructeq. ab his acies.
& ordinum contexta integra series. Impus pro
fecto & minutis auibus semper aduerfantur su
peri & quorum actiones abborruere mentes ob
nubilant. Falluntur prie fit: qdeon corrupto u
ditio/de uestra commilutonef prudentia decer
nentes: & eorum uel error uel imperia/viriam
& consilio uestro gloriam parre. Vol enim pau
lisper queni erimf quoad parf copiarum in cures
riorem confluat ripam. Interim filenum age
res ne loco quidem cedens. Vbi nero adesse tem
puf cognouero soluamq. protulero signum/nic
clamore sublato prompto anuno inbofel urin
te: & integri disiunctos ordinam in conditof. mal
ti paucof profligare. Si auribus & armus utantur

D.

III.

trucidate. Si fugam quod magis opinor dederit
tergil inberet nec eorum quenquam elabi e ma
nibus panammi. Suppetias afferre non poterunt
sui altitudine aluei & ponis angustia deterre
tibus. Aut igitur se aquis credaturi sunt, aut in
uestris declinaturi manus. Si intendore cura in
cubuerit, nec unum ex nis enafurum saluum
confido. Cumulata sane victoria non esse non po
terit, quam & auspitia divina & matura consi
lia, humanæq, afferrent uret. Hic autem hoc pac
to prof ligat, facile illos quoq, qui per litis a
Brundulo uenient si accesseant superabimus. quæ
bunce partis victoria consternatos illos reddide
rit, uobis uero efferatis auxerit animos quanq
mea quidem sententia fit de salute fuga paran
da quam de conferendo certamine illos magis
consilium habiturol. Ita gloriose commilto
nec palmam omni experte reportabimus. Vene
te rei p. bactenul pene destitute tantisq. affecte
dechibus, respirationem cumulantissimam afferre
mus. Vrbem uenetam ab unminenn horum ter
rore hostium, libera bimus. ex dicta, penesidri
cem reddemus. Quo enim instatu uenetae rei bac
tenus fuerint atq, etiam nunc sunt commilito
nec prospicitis. Exbaustæ opes, commeatis inter
dusi, uret exinanite. Veneta urbe toro semper
orbe percelebris, squalida nunc & fere delerta
iacæ. Orbata cibus, commeabus uacua faci

D.

L

tanibus nuda, eius cernitur imme & hostibus. In
eius excidum exardens ammo. Quicquid maximi
roboris est id in uobis ponissimum commilitonem et
vestra urtute consitit. Ab hoc præho Veneta pe
dæ salut. Si quod deus omen aueriat superane-
rit hostes, actum de rebus venens est. Quippe &
libere in mare prodire & impeterere venetam ur-
bem trucet, poterunt. Nec iam nobis exclasse,
vel humano quomus præfido / s pe reliquum erit.
Si fuerimus non præho modo, sed bello unce
mus. Hæc duci hæc pugna & hostium auibus
& bello foelicem exitum dabit. Neq, enim rel
humæ pari senper cura fluitur, nec fuit un
quam tain turbida tam permciofa procella qua
aliquando tranquilla serenitæ sequita non fuit.
Arridere hactenus fortuna infa est cieuenfi
bus venens aduerfam rebus, nume iam æquum
est ut uice uerfa grata & propria nobis illuf
reddant unfausta, & temerariof eorum auibus,
supplino & peito enna undico. Neq, equidem
aliter pro immortalis dei in exhausta pietate
futurum auinno, fruorq, hæc conceptra s pe &
pene certa fide. Quam & uobis communem fo-
re pro iocundate vestra, commilitonem cenim.
Ite utaq, & vestros pro officio ſenate ordines.
Et ad ea quæ monn prompi intendere ammi.
Hæc dicente, Carolo, interim per tranſibant ut
cumq, porerant, pontem hostes, sucedebant alius

III

alii a Clodiaq. continuo recentef uitequebantur. Iamq. non mediocris eorum parf in planne constiterant e opperientef reliquof se le inaciem dispo nebant. inureq. parabant praelum. Venet fileni um agentef quicu erant. horroremq. de induſ tria simulabant. Tum Carolus opportune tem puſ fore ratuſ ſignum dari. canere tubicinel cla inoreſq. attoll iubæ. Primi Anglii horrendiſ ſublant uocibus curl. nn in hoſtef urumpunt. Inſequuntur ceteri/non diſpari ammo clamore q. conſerunt manum. omneſ in hoſtef properat. Hortatur. Carolus accendutq. animof ſignaq. ef ferri promptuſ iubæ. Tela iacunt veneni baf tus & enſibus acriter certam. Genuenſel. q. ſpem omneſ in circumuſione locauerant. maxime q. ſperarant nactum in medio/facile uenci Ca rolium poſſe. ſimulq. ex ſilenum uenetorum/ illoſ primum formidare credidevant. ut ingent sub lato clamore urumpentem Carolum conſpexere conſternaui. animo de fuga q. de prcho magu cogutare coeperunt. Vix itaq. primo impert per lato quum uenetorum ſeruoratem inſuerent. ſeq. ſpe fraudatof impareſ quoq. conſreſſui am maſuerentem quod non exiſqua exereuſe oſt deerat parſ noſtrorum quidem/uſ faciem ſuſ tuuere. Sed Venenſ efferauſ imminenſub eorumq. plurimof proſternenſub tum paſſim uertere terga & ad ſuſ qui adhuc ultra pone

erant fugam repente capellere properarunt. Nec
tamen eo paddingo Caroli & uenectorum manu eua
dere valuere. Sed in alia in super permissoaſ diſ-
ficultateſ inciderunt. Siquidem ad propter pon
tis angustiam, ſimul omenſ prieter gredi non po-
terant. Sed compreſſo gradu succedere pederem
oportebat. In commodum quippe accedebat grani
ul; quod qui continuo ex boſtibus aduentabant
in boſ impactu atq. in illoſ ipsis inuenem diſtinebat
tur: Carolus & ſui accenſo anmo, acuter tergi
boſtum inberentes, nunc cædebant plurimof
nunc perminſoſ ictibus afficebant. Ceterum ta
ta erat fugientium multundo/perarduusq. fugi
endi modus/ut quanq. in ea salutem boſtis locare/
a ſuis tamen magis/ q. a uenefi ne progredi poſſet
probiberentur. Sic enim ſe consipuauerent copreſ
ſerantq. ut nec fugientibus aduementes nec pri
mis ultim receſſum permuterent: Sed perſtare fi
xe, ſere q. immobiles compellerentur inui. Mite
rabiliſ uero erat ad pontem fraget. Tanta enim ad
illum boſtum multundo congeſta est/ut impel-
lentel inuenem in ſubjectum aque alneum ſe de
trudere cogerentur. Tandem, quum uin tanta
ferre non quire, ponſ/adeo grani pondere com
preſſus est/ ut molennu agni chrupeſ ingenu
edito fragore/ponſ ipſe perfringereur. Tunc ue
ro graniora prioribus ſuperadchta malia ſunt,
tantaq. est calamitaſ inſequita/ ut dicere q. uel

111

audire per hortat. Multundo enim morerit, quæ
in ipso ponte comprella perstabat, limni ut reper
re contractus tõrunt, et ora preeceptus in subiectis aequ
prorupit. Parumq, undil submeriti, parnim nag
norum fragmentus commi, parumq, suorium, et
pondere preffi, interiere. Non nulli quum nanc
di perma, agiliore corpore, exaquus emerissent,
ut in ripam, a prodire voluerunt, a venefi
cehi. Forte inter reliquos cenuensil exercitui un
perator. Thomaſ Guanuitunc ad pontem aderat.
ſuorumq, salutï prouirili confulebat. If in ipso po
nul caſu, adeo raptum, delapſus est, ut alius ſuper ali
of & illum quoque, concidentibus, non magno in
teruallo pervenit. Carolum ut illius quoquo pacto/
cognosere caſum, potuit, moerore affectus, inten
nore cura, eripere abinteruit, insignem urum
contendit. Verum, tam & ſi perſtrenue impenſo
conatï aminteretur, irruo ramen opere laboreq,
consequi unum, non potuit. Sed plureſ quoque
auctorate, dignitateq, non ullgan, bunc inmo
dum extingit, ſint. Is eximis ad eam regionem
fuit. At qui per apertum hujus a Brunduli regi
one aduentuerant, hóſteſ, aduerſum quod flore
utahorum, oppoliſſe. Carolum diximus, quum
proſligatos ſuol adpontem, impexere neq, enim
cernere difficile erat, haud propiis accedere aut
manum conferere ſustinuerunt. Sed foediffima
& ipfi fugam inere. Ad paludump, præſidium

current raptissimo consularunt. Enim vero cymbis & minoribus namigolus, illic exuenetis quia plurimi de industria se locuerant. Bellis inde exilum preestolabantur. Hostes itaq. qui ad paludis quah in Asylum quoddam & tutissimum locum confugere indicabant. In borum manus omnes inciderunt. adeoq. fere cuncti ad intermcionem cehi aut inter coepu sunt. ut pauci admodum ex multis euaderent. Sic utinque, suhi fuganq. hostes. Carolus ueneti q. gloriose m. viceroy. vetulerunt. Occasorum longe amplior numerus hostium & captuorum sunt. Quippe desiderato in tria milia & quingentos memoratam. inuemo. quid captui quingeni dumtaxat fuisse referantur. Et accessere quoq. hi quos in campanaria turni se div tutaros diximus. qui suos passim proftra tos conspiciu euejugio. Carolo se d. dom. omnia eius arburio potestatq. permiserunt. Nec hoste aliquid in univerſa lutoris aut continenſi regnone ſuperfuit. quod in Carol. Venetorum q. dom onem ea ipsa luce non cedet. Tantufq. rerum ſuccellus admirabilis q. proſperus sunt. ut illo p[ro]ho exueth ſprocul dubio. Venetu redderentur uic tores. Debellatum q. propemodum. ſuſſe & eo die & actum omnino de Genuenſi hoſte. Si qui confractus eſt ponſ integer conſtuſſe. Mixtui uicilis uictores in urbe Clodiam ingredi & ſohecem bello dare finem potuerant. Ne cumulanor

ab ea parte victoria sequeretur, fractio pontis
deterruit. Qui enim adueriorem ripam erant
tuto in urbem ingressi, impune salutem suæ consc
luere. In rehquos quacunque, adiutus patuit dilig
nus inquirendos, miles est missus. Nec ad opacam
usq, nodem, aut a cæde, aut captivorum, abduc-
none cesserunt est. Superuens quoque, nox victo
riam maiorem in modum adauxit. Nam quiv
statua eo loco a Carolo exercitus, id nodus per
borridam aeris intemperiem, durissimis condi
tionibus haberentur, qui ad Brunduli regionem
arcem, reliqui erant, cum triremibus cieuen.
sest nullam demecep, aut unceendi, aut euaden
diabates, fidem, desperatis rebus triremibus
cundis, quas in loco habebat ignem inecere. Tur
res quoque, lignea, quas magno sumptr, & opere
multo construxerant, ad unam omnes concres-
muerunt. Secq, universi mortales in urbem dom
chiam, salutem, giana recepere. Tantusq, eosbor-
vor in uait, ut nec ibi quoque tuto consiltere pos
se arbitarentur. Sed uecordi formidine conſter
nati, intempeſte nodis filenno fugæ alia atq,
alia diuerti cula quæritantes, quid agerent aut
quo se uerrerent, uix decernere poterant. Ma
gna eorum parſ, ad Patannam urbem animu
applicabat, neq, alibi commodius consultum est
fore opinabatur. Itaq, quum id primores sequi
uti consilium, aliam quoque humiliorum turba

suo prouocatam exemplo/in eam sententiam per
traxiſſent. Sic inſugam omnem precipuſe corru-
re. ut extreſdecim pugnaſſimorum homnum
miſbul qui in prelio fuerant /ux ad ſex milia
bellatorum ea node in urbe cloadia ſuperſtutel ſo
rent. Et in quiſ uariſ cafibul/necellitaf quolib-
tal magiſ pribiſſe ſugam. Nam & ſi una ſe-
re cupiduſ omnibus/unus animuſ eſſet ſaluté
ſugiendo parare/non equæ tamen/unus atq. idè
eſſe eximuſ poterat. Quod enim Pataumum in
ter & Clochenſe ſolum/ſtagna quædam interia
cent, plurimi in ea conſternatione/trabiciens
nauum penuria/nautarum/q. mopia laborabat.
Itaq. exiſeriori turba innumeri/quibus adtra
biciendum, naugia deerant/euadendi tamen
omnino deſiderio peremi quum per paluſeſ & a
quaticoſ tamuſe tranſmeare quoquo pacto cona
rentur. Sic quippe in ſugam precipuſerant am
mi. Adeo nodiſ illuſ truci quada[m acerbaté
abſorbi ſunt/ut parſ debiſiore corpore/ufrigo
rſi congelati/ea ipfa node examman fuerint.
Parſ quibus robustiora erant membra/ux perſiſ
tere ſemiun/anxie adlućem quuerim. Horum
omnium ingentem numerum. Veneti nauguſ
lemoribus/per paluſe præde grana diſcurrente,
quum poentuſ eximiſt/um gelidof & immo-
bileſ quali ſtatuas/ux dentibus comprimenteſ
ſpiritu[m mu[nere. Magnum profecto rerum

humanarum exemplum, ut qui paulo ante expu-
gnatus classibus, superatis hestibus, saucis & cæsif, de
inclus & interceptis urbibus, etiam pacis oblatis con-
diones, spræuerant, aduenetam, dimpiendam ur-
bem accingebantur, & per litora uedens irembus
in mare prodire. Perq, arenam ducere classem, um-
bus & arubus confidebant. Totq, simul navalibus
terrestribus, insolecebant copios eos nume delerof
& profligatos facultatibus & omni præfido destitu-
tos passim errabundos, per paludos & stagna duper
los, latibula quoq, ac diuerticula quæritantes sa-
lutem quoq, fugiendo uendicare non posse. Ita
inconstanti incisitudine reſ aguntur humanæ.

VITAE MORVM RERVM QVE GESTARVM
CAROLI ZENI. AD PIVM SECUNDVM PON
TIFICEM MAXIMVM LIBER QVARTVS.

VANTA VENETAM
urbanam alacritatem, hæc salutem,
tarif in dictiora, lætorum, exultationem
compleuerit, cogitanet profecto magis, quæ illis
exprimis hueris poteft. Nihi
liquidem ad calamito
lam extremam, tere permiciem, antea plane
defuerat. Profligate classis exhaubitum ateris

L

nuda & mortalibus & commeat, cuirass, bostes &
se & wiribus superiores in mediis fere ueneti por-
tus faucibus, imminebant. Vixq, ulla trahi poterat,
certa salutis spec. Quare quum tanta omni exparte
desperatione rerum, repente tam foelicem comu-
tationem redditam cernerent, ut excudit poem-
tus, dictoref fierent ueneti. Tanta est quoq, animo
rum comutano consequita, ut urbis antea lugu
bril & luctuosa fereq, deserta & misera, in bylare
& festuam converteretur. Tam repenuno motu
terrena uolunur. Iraq, abomni ordine, ingens
ut parerat, ubi latio acta est, & sionis, lampadibus
ignibus, laudibus, clamoribus, & omni alacrity
ut generi exbylarate passim perurbam indulum.
Maxime omnium immortalium deo facerrimo rity
gratiam habite sunt, & omnifariam supplicatio-
nel, ad plurimum chief decretel. Ceterum eam notem,
pergrauem admodum. Carolus, exercitulq, omnis
pertulit, quippe tanta uis frigorif oborta est, ut
comprenso crudis nubibus, aëre, gellidus rigor,
una enim præcordia penetrare, medullare, ip-
sa fere uideretur, adurere, horribilem liquidem
impaucis, & seuam eam notem, uisam sunt, pla-
ne, qui memorie comendarint. Verum ut prim
ulluxit chief, Duo ex senatoribus accessere, a Prim-
cipe & Senatu mithi. Qui quum principis & Sena-
tus alacritatem retulissent, Carolum, summis
ornassent, laudibus. Id quoq, adhecerunt, placere

III

Senatum, ut est uestigio edicti copius, ad clodiam metaretur castra; hujus accepi us mandamus Carolus, quum obtremperatur us tubicinus canere, exercitu q[ui] mouerim us hisse. Tum repente qui ordinem in exercitu ducebant, s[an]e omnes coacti, ad imperatorum stationem foret, frequentem affuere. Q[ui]bus ut fandi p[ore]stas est data, s[an]parte victoriam q[ui] mercemare s[int], Iph[is] tamen pro debita in Venetam rem p[ro] obseruantia, ingenti alacritat[ia] fuisset, dixere eo magis quod promptam, pro ea adipisc[ea] da et ip[s]i navaissent operam. Ceterum cupere se- intanta prosperitatem rerum Veneti quoq[que] Senatui liberalitatem experiri. Siquidem æquum exilium are decere Senatum, benemeritos militem suos in b[ac] communi omnium lenza/munere aliquo bylanore[s] reddere. Nec ip[s]i tunc underi decemui s[qu]i dupplicata ei uscere mensis stipendia Veneti laro-giantur. Id emm muneris gratiis imprimis exer-cutui fore. Orare ut uon compore[s] fiant. Impen[s] uisq[ui] id experere. Quod consequunt in omnem ex- pedicionem, prompto animo profecturi s[int], pa-ritati imperio & per-[st]renuam operam nava[n]turi. Sin uero/morem non gesserit Senatui, petura[q], li b[er]alitate uisus non s[int], conuenisse in hanc sententiam omnes, ut nec loco quidem cesserit s[int] nec uispiam uestigium promotur. Sed neq[ui] ire in-faci[s], militiam se quoq[que] detradaturus prædicere. Hæc esse quæ per eorum uoces/universus c[œ]xcit[s]

Milites ad C.

dici uoluss&. Carolus & qui a Senatv erant miſ
ſi ut hæc accepere blanda oranone demulcere eo?
ammoſ/nitebanur/& quantum impſiſ erat a ſe
tentia ductores auertere. Verum ubi niſil profi
cerent quid maxime rei difficultan conueniret,
aliqch/ ſimul consultauere. Cæterum quum di-
turno experimento/ longo miſtue us/ indurataſ
miſtum ceruces/ obſtinatoſq. animoſ Carolus
noſſ& temporum locorumq. rationibus exacſe
penſatil/ ad Senatum cauſam deferre cenſiut. Ne
quid detrimenti inconſulto reſ p. pateretur Itaq.
muſſi ad principem litteriſ/ quo in ſtatv reſ eſſet
quid expeſterent miſtibus docuſ Perunaceſ illuv
menterſ eſſeratoſ animoſ perdurilluma iſi corda
meſſe. Non lemri uerbis/non ſuaſione mulcei/
neq. ulla eos rauone deſlecti Cupichraſ illoſ dum
taxat ſectari ſuaſ. Nibl apud illoſ ſandum miſil
wiltum eſſe. Nullam iſi fidem/ pietatem nullam/
nibl wurtuſ miſil religioniſ meſſe/ non quod de
cear eos ſed quod placeat quod delecta& considera-
re. Fixam iam cordi iſi ſtare ſentennam/ ut adep
te inſorui grania/munui accipiant. Eam nullo
pacto eorum ex ferreis & adamantiis cerucibus
euelli posſe. Quod ſi eorum uonſ moſ geſtus noſ ſi
e ſi ſe ad Clodiam ſequun fuerint/ niſ tamen egre-
gium/ niſi lentum/ ac tepidum patraturoſ. Sem
perq. exacerbato & inſenſo in Venetos animo/ plus
boſtibus q. rei p. profuturoſ. Itaq. non ſans decernè

1111

Se quonam pacto fieri possit, quoniam eorum per-
nicata aliquoERE NON REDIMATUR. Hæc atq. huius
temochi quum Senatui referri uiffiss& Id quoque
adiecat se aliquod in partem oneris ex re familiari
sua, ad leuandam rei p. solictudinem / pro consue
tudine deprompturum. Senatui & si propter pu-
blicam inopiam, extraordinaria uti largione gran-
uus uidebatur / tamen cedendum tempori ratui.
ut ad Caroli arbutum, controuersiæ sedarentur,
decreunt. Illeur quum & patriæ & erarii &
belh & temporis exactuïsimam racionem habere &
primum omnium ductorum alluciendaf mentes
arbitratuſ. Quo facilius minori rei p. iactura rel
ſoprentur. Aureus in eos quingenus, expriuata
ut affuerat pecunia contributus, mitioreſ ad com-
ponendas debine controuersiæ feroceſ eorum am
mos reddidu. Non enim dubitabitur, prumoribus
bac lagnione delinuus quod plane futurum erat,
cateram inferiorem turbam, facilius queturam.
Quo immo velui fundamento quodam patrande
rei fructuï ſedare exerætum & integre contrai-
fias ſopire adboruus est. Nec arduus debine labor-
fuit. Sic enim priori a se impenſo munere, prima-
pum animo ſconciahuerat, ut minime pergraui
rei p. contributione, milites quoque & subiectiore
turbam ſedar& nec iphif modo a Senatv ſauſaſtiv
eſſe decernerent. Sed ad reliquium quod ſupererat
belli perficiundum, animæquores/ alacrioreſque

L

redderentur. Et qui antea arma capere arq. ad clo-
diam prodire recusauerant nunc ultro experentem
ut ducerentur in hoſtef. Quamobrem intestine diſ-
ſenſionis ſolutus cuna /am Clodiam uerſus uter agre-
dur. Liber aditus erat /nulli hoſtef turreſ & ma-
chus nullæ. Nibil impedimeni aduerſabatur.
Qui enim hoſtium ſuperfuerant in Clodia ſe ſe
omneſ inclusi continuebant. Itaq. ad Clodiam nullo
obſſente eo die copiæ admorè ſunt. Cæterum,
quomam adhuc ſatius wrium hoſtibus exſaguta
riſ poſſimum ſupererat. Carolus ne quid inco-
modi exercitus pateretur ſub moembus perſiſte
re nequaq cenſunt. Eccleſia erat haud procul chriſ-
tiano cultu Ioanni Bapſiſtæ dhcata. Ab ea qum
iaci bombardæ id qu poterat /tuto loco figere caſ-
tra decreut. Interea vero Senatus quomam ua
riu in erant ſententæ patribus quibusdam
obſidione fini bellum alius cœramine oppugna
ri urban poſſe credentibus quid salubrius fore
consultandum cenſuerat. Itaq. accerſim ad ſe Ca-
rolum cogi qu. apud Principem in classe omneſ
uſſit. Vbi frequentef aduenere /controuersia
immedium pro lata est. Qui expugnaſonem ſa-
lubrem opinabantur fore diu[nr]um bellum
inanimemærarii /difficultateſ rei p. memora
bant. Obſidionis grauem & molestam fore mo-
tam. Senatum tantum mercenariorum miſi
tum alere diutius /mtantaærarii extenuanoë

1111

non posse. Quamplurima ob solidi e durante diu
crimina immere multa q, in commoda tempo
riu intercapedine afferri consue�e. Expugnano
nem rei celerem excitum allaturam. Tantum ut
rum eſſe inſuſ ut non magno negotio expugna
tur. Clocham ſint ingenui terrore costernat
hostibus & praelio ſuperiore perculſi. Venetof a
numiſ exuiſtoria auctos marginone delimito/acce
ſoſq. dimpiende urbiſ ſpe/omne diſcrimen omne
pugne geniſ bilareſ obiuroſ. Vam & uecordi eſſe,
quæ ſconſequi tum primum queat diuturno in
teruallo chferre ut habear. Circutuſq. ſuperuaca-
neoſ trabere: quum multa interim euentre poſſu-
quæ foelicem excitum prohibitura ſint: buiſcemo
di illi. Quibus uero faciſt obſidio probabatur præ
lii ancipiteſ excituſ tunorem obſidioniſ partem,
& alia quoq plurima in medium afferrebant:
lta ſententuſ animiſq, in connubiuſ certabatur.
Demum ad carolum conuerſi ocuſi quod re-
p. cenſeræ eſtere inbetur. Tum ille in bunc mo
dum exorſuſ eſt. Nifi mea in rei p. pietas & iuſ-
ſio uestra inclite Princeſ/ Voloq. ſconſcriptu p.
Conſuetaq, me inſtituto commouere, qua con
ſulere pro urbi imminenſub patre perculſi
ſoleo, eguſſem hoc die ſilentium & decetum uel
trum preſtollatuſ imperio paruſſem. Ne forſte
dum rei p. conſulo militem & exercituſ magiſ ag-
re cauſam ſuplicari quiſpiam queat. Deme enim.

pierca

Oro. C. ad Senatvm.

sant seo / nulla oborin menibus hominum suis -
tra coguano potest quin magistratui bi: quo
me exercutin præcidere uoluituf præter incredibi-
les curas / inter illerabiles, labore / & anxias soliendi
nel quibus per momenta singula torqueor corpo
ti & forturis mei / incommodis suus fut eoq. futu-
rus fut granor / quo diutur mori: Sed opumi viri
officium censeo, reade agentem, quæ suipicentur
ceteri spernere. Opumi cuns, sincero ammo ubi
opus est, patris afferre consilium: & quæ prestat
anumus, etiam inter aliorum aduerfol perurba-
toq. rumores in rei p. suæ salutem, promere Hui
confirmatus de re dicere aggressor. Conrouer-
sia oritur. P. c. preste ne rei p. obediem Clodiam
urbem, uel expugnari. Pleriq. expugnationem
probare sunt uili. Alii sal. briorem opinantur
oblidionem fore. uriq. ualichis ranomibus suas
tuentur partes. Ego uero pro mea in patriam, si
de / pro usu & experimento rerum, pro eo inge-
mo, quo abummortali deo prædictus sum, expug-
tonem. Clodæ urbis, non solum non improban-
dam puto. sed affequi nullo pacto posse indico.
Prumum quippe urbis suus me in banc sententii
am trabu. Aquil enim paludibus, eæ fere un-
diq. cindam widetis. Prope ipsa quoq. moema
coherentibus. Vbi ergo miliès, solido affuerunt præ
lio decertaturus consit: & quod si ranibus / aur
compactus in id opus lignis copiaf imponetis ut in-

præhentur. Mememote duerum esse aterres
trum maritimum pugnæ genulæ necque ad hoc
aproximæ fore miltæs qui millo uerlari sunt solus.
Expugnatio suæ quoque artes habet, nunc ad hæ-
rere muro nunc referre pedem præstat. Admo
uere tormenta ubi opus est, moema dolabrus cæde-
re. Tum succedere scalis orportæ. Hæc in nutan
tibus & continuo mobilibus aquis experiri miltæs
nequit. Qui armatæ, nec quidem siftere uestigio
ualeat. Accedit fluxus ipse refluxus, fluibusæ
mochi aquis fere perpetuus. quo naugia incoere
to coeno brem destituantur, necesse est: Ut inde
nulla enim in diuelli possint. Sic expugnaturi
inde miltæs urbem superne abbatibus obruens.
Nec referre enim, coach uspiam pedem poterit.
Existitani uero torpere hostes ocio & nullam
salutem agere enim. Sex miha pugnati illimoræ
bomum infunt, qui longe amphorem muror,
ambium tuari commode cum oppugnamum
pernitie queant. Turret, moema & ea maxime
loca, quæ gravius periculum imminet, Omnipre-
lidem genere impigre communere. Aggeret
moemus equuere. Propugnacula debitoribus
maxime loci excarauerunt. Et hæc sulpinone an-
xii ex quo profligat se intra portalis clausere num
quam ab opere dehertur. Moema uero ipse quæ-
ualida qcomprella, quolida sunt inde. Urbem
ergo banciua communiret, tor referam pro-

L

pugnatoribus expugnari posse sperans. Paru ego equidem militarium artium peritos censo. qui uta confidant. Siquid in emm diuturno experimento consequuntur sum non hoc pacto modo urbe hac potiri nos/minime posse intelligo. Sed executus uestri robur ac prompthusim of quoque milites in ea procedubio periturof agnolco. Suntue squidem dimicantef prima cedif forfere semper manef. Et quum aliorum praeliorum enentufesse dubi soleant, bunus utinam non numo cernor sit, irrito labore opereq, fornis urorum manu uel cæfa uel saucia. Quam stra gem, etiam dedecuf confequatur oportef, & se ra poenirenta ubi integram adbuc fuisse rem in caffum tamen deprecabimini. Hocubuf quoque rei exitus angere & animof & pernicionef tuendæ in pofterum ualidiuf urbi reddæ. Veli adimæ, torpentef, deinceps ac conſternatof efficæ. Hæc erit ergo tam affectata rapum ex pugnano & accelleratuf bellu propinuf finis. Ob ſicho nero & ſi aliquot forſitan dierum mora tardiufcula indetur, certam tamen & salutare uobif in dictoriam pollicetur. Clauſi uobif magna ſanis & accomodata est: Copie militaryes abuſe ſuppetunt. Si cultochæ diligenter acte ſunt, mi bil importari poterit. In media opprimar hosteſ necesse est. Euadere profecto manus uestrafnó poteſt urbi, quæ tor classibus, tor exercibi tot

1111

marumuis terrestribusq. copiis famæ prefertum
urgente circumfessa fit Itaq. sedentef quiescen
telq. Clodia potemmi. Inclusof hostef adunum
omne interapiens abduceris capnios. exerat
uestrum uobis illesum intactum, seruabitur a
periculo immuneſ, gloriam exignomimia conse-
quem. Quod si uos redeat diuturno iam bello
confectoſ tor laboribus ac periculis faugatos/bre-
uem adhuc temporis intercapedinem operim.
Anmaduerite P. C. ſeram ſalutem celeri inter-
ruv longe eſſe ponorem. Nullum emm prohix
eſſe tempus potest eu conuiculus ſit rei exitus
foelix. Preſtat profecto repentinæ cladi dilata
victoria & affequi quandocum quod cupiaſ ſa-
tus est. qipfo mito uoto deſturi. Gierendarum
quuppe rerum matura modestia P. C. nunqſatis
laudibus celebrari potuit. Precipitationem uero
conſiliorum & actionum ſemper dammauere
ſapiens. Maioreſ nostros curationem penſa
ta ſepenumero deperditaſ restituite reſ legim.
exercitut conſeruasse ſuperasse hosteſ. Effrena-
tor autem conficiendi cupiditate magna ena
imperia corruisse. Proprerea ſenilia unuemlibo
praetata apud doctissimof uiroſ ſemper ſuisse cor-
filia quod ſanguis in eſ tepidior grauus rem-
geri in ſeruentior precipitans agere cœpel-
lat. Nolite Patreſ paucorum chierum formidi-
ne rem tantam taleſ copiaſ tam floridum &

in signem exercitum non dico modo indiferime
ne inducere sed poentus perditum ire. Fidelissim
uobis & deuonissimof milites, boſtium telis obicere.
& de uobis deq. re p. benemeritos lacerandos &
trucidandos genuenſibus dare. Erunt ne hæc pre
mia patres quæ benemerentibus tribuam. Eof q
pro salute ueftra laborauere decertauerunt cor
pora ſua obicem pro uobis oppoſuere uulnera &
ictus horridos pertulerunt, uobis q. tandem, ſuo
ſudore ac ſanguine glorioſam victoriam com
pauere hæc mercede afficiens. Hæ liquidem
erunt gratæ, quæſ protor meritis referens ut
eorum ſanguine cœſi uestrif, boſtibus parente
ti. Vbi est nunc cœſi ſille Venetorum animus.
Vbi solta nostræ rei p. granuio, quæ nunquam
etiam ingenti beneficiorum ex aggeranone de
wicta est. Nulla relatione gratæ porunt exbau
riri. Vbi ingenita in ſuof pietas ubi prudèna
illa inter mortales iara /toto orbe percelebris.
Temerarii horridiq. animi ſignum est, quæ turo
ſine ſanguine ac cede alſequi queaſ, ea certo male
uendicare ſupplino. Diggete ac consultæ rànons
indutum. quod omnino elabi e mambus no pos
ſut aliquandiu differre ut habeaſ. q effrenato rap
tum conſequendi ardore / in preceps perculum
ere. Quod igitur de uobis exiſtimaturæ ac prædi
caturæ ſint exteræ nationes, quæ uos temporis
& pecunia quoniam de hæc quoque plerique

E.

1111

differuere pauore conterritus ut bis lubrial for-
tumæ bonus parcerens non uerrui sinu forum
urorum & quidem denobis benemerenum.
rapum utam profundere qua mihi in bumam
præciolius est quæ estimari nullo ære potest.
Quid mihi crudeles anarof ingratos temerarios
& inconfortos uos poterunt nuncupare. Bomi no-
minis rano P.C. uobis Ipernenda non est sed co-
feruandæ dignitan & glorie uestre mungilan-
dum. Eft enim monumentum & sacrarum
quoddam preclare gestarum rerum gloria-
cum nullæ opes adequari queant. Pro qua ex
cellentissimi quipuri & iurute inter mora-
les rata ultima terrarum orbis penetrare &
nulli labori nulli periculo pepercere. Iraq & la-
lunis & glorie longe amplius q[ui] temporis & ipen-
se babenda uobis rano est & quæ unq dignora
sunt ignobilioribus preferenda. Neq. tamen
adeo gravem ob solidis moram uideo, ut magpe-
re pendenda fit. Quippe commecatum ad paucos di-
es et eſse inurbe compertum. habeo. Diuturna pla-
ne obſidio eſſe non poterit quæ cum eſturæ con-
undas fit. Extremum est in media malum, tolera-
ri diutius nequit. nec ullum pernunolius telum,
nullum atro auſ prælum est mortali. Ira undil-
engemus & concludemus hoffeſ ut breu adul
tumum venturi ſint uti discrimen. Nec quæ
interea fortaf[us] accidere poſſint incommoda p

E.

L

turbent animos. Sunt enim communens hæ homi
num leges & hominæe fortunæ indichis exposita.
semper est uta nostra. Nibilq. adeo firmum est
au periculum non immineat. Neq, tam ualid
quicquam quod paulo momento debilitari no
queat. Nibil adeo tumum quod discrimine care
at. Mille uariis calibus cogitationes & actiones
nostræ subiecte sunt. Nec quisq. quo uis maturo
confiho a fortunæ impetvy preestare se se unqua
immunem potut. Tam mortalium lubrica fra
gulta. Tam humanarum rerum nutans uicili
tudo est. Sed ut fortim dec& non frangi aduer
s. ferreq. æquo animo fortunæ iduf. Ita pro
dentum quoq. consule re ubi opus est, & inqui
ennibus rerum gavendarium in commodis quod
in morbi medica faciunt. opportuna pro tempo
re & loco adhibere remedia. Iningibilibus P.C.
& intemore cua quæ accidet opporemur.
Hisut ref exegerit consulemus. quantumq. præ
tare humana uis poterit, emergentibus calibus
succurremus. Ita neq. duoturnam / neq. gravem/
neq. calamitosam ob solidionem reddemus. Sine fa
gume nostro / sìne cede periculoq. exercitus uel
tri / boſtibus & clodia potiemur: laudabiliq.
parta victoria. ſeruata dignitate & gloria uel
na / bello foelicem / deo propino finem dabeam?
Hæc sunt quæ de propofita controuersia inclue
Princeps. P.q. c. senno. quæ quomam ut dicere

1111

coegistis, pro mea in rem p. fide deprompi: bcc:
bcc e re p. bcc salubria parie fore cenſeo. boc
conſilium quod salutare puto, uobif aſſero. Vef
trum eſt amodo, ut quod preſtare magis exil
ntuabuſ ommibus digesſte penſatis. exaſto iv
duno decernat. Quum dceendi Carolus feciſſ&
ſinem, allata ſuffragia ſunt acceptaq, conſide
tium uota. Tandem commonſi caroſoratione
Senatorum animiſtere omnes in eam ſentem
am couenere, ut obſidione non cerramine dixi
meretur bellum. Atq. in eam partem Senatuiſco
ſultum eſt promuigatum. Cum hoc ergo ſena
tus decreto, carolus ad exercitum reuerens, du
adea ponſſimum intendere, animum, quæ ob
ſidenibuſ apta, obſſeſſi aduerſa forens, ammad
uerit plurimof exſuſ in caute prolapsaſ ad
moerua/abbotium. ſagutariſt lech. Itaq, neqo
poentuf detrimenta aſſerra, obſudio prouide
dum ratus/ ligneam turriu conſtrui uilſut ea
q. intempeſte nodus ſilento, boſtibus miſt tale
ſuſpicantibus, procul a Clodia, q[ui]um, eſſe ſagit
te ictus poterat, erexit. Publico edicto propoſi
to, nequif præterredi turriu auderæ. Siquif
in uilſus egreſſus fineſ eſſ& præcili pediſ poenæ
fore: Id imperium ad extremum bellu exiſtum
paſſim æque ſeruariu, ſalutem indubiam co
tulit, & miſſe cedeſ ac unliera quæ ſequuntuā
udebantur, auerut. Et quidem, q[ui]um humano

L

confiho prouderi poterat, ad univerſa diſcrimina
derrimenta, a Carolo diligenter consultum, &
procuratum est. Cæterum uil ingrauſ/ peſtalen-
ti morbi, quæ exercitum omnem/baud paulo
poſt inuaſt/non exiguam perurbanonem ge-
rendiſ atque reſuſ. Carolump, quum dolore/v
uero non vulgari diſcrimine affect. Nibl tane
obeam cauſam/exopere intermiſſum. neq, ab
nif quæ obſidiom expedire indebantur/vullo pac-
to deſutum est. Nam per ſingulof ſere diſi/bol-
tem educere copia/nunc adunam/nunc uero
alteram ad partem aggredi. Modo egreſſoſ in
miſchial trabere hoſteſ/non deſiſtebat. quoſiudia-
naq, ac prope continua cum hif prelia conſere
bannur: neq, ocioſoſ illoſ paciebatur eſſe. Et mua-
leſcebat indiſ in urbe clodia famiſ atrocuta/. Nec
reſtrumentaria modo/ sed omm quoq, comeaſ
genere/apud hoſteſ laborabatur; duriſorq, i diſe
reddebatur obſidio. Itaq. Genuenſeſ ut salut iuo-
rum, qui incluſi in clodia tenebantur; conſule-
rent, triginta. Genuæ triremeſ armauerant; &
ferre obſeſiſ ſuppentaſ uſſerant. Hæ per ea tem
pora/quum in Adrianoſo freto comparuſſent/q.
illoſ prieerant ſaui ut ingreſi portum. urbemq,
clocham poſſent; annuxi/mbil intemptatum qd
ad rem prieſeræ prieſermiſere. Sed tanta ſuit
Principi Venenæ eorumq, qui in clasſe aderant/
quibusc, id operi miuſtum est. uiruſ & prom