IN C I P I T. P L O G V S. V E

N E R A B I L I S. B O
D E. P S B I T E R I.

G

LORIO SISSIŌMOREGI Ceoſwſo. Beda famu

lulxpi e preſpit. Historia genus angiorum ecclesiasticā quā nuper edidera. libentillime tibi delide ranti rex. e priō ad legendum ac plandum tranſmisi. e nē ad tranſcribendum ac plenī ex tēpore meditan dū retranſimitto. latiſq; Itudiu tuē ſinceritaſ amplectō. quo non ſoluī audienduſ ſeripture ſce uerbil ali tē ſedulā accomodat. ueru etiā noſcenduſ priōz get ſi ſiue dictiſ. e maxime niē gentiſ uiroz illuſtrium cura uigilant inpendiſ. ſiue eni historia. de boni bona referat ad imitanduī bonu auditor ſollicituī inſtigat. ſeu mala comemoret de prawiſ mehilōmiu religiōſuī ac piuſ lector ſiue auditor deuitando quod noviū est ac puerſiū ipſe ſollerti ad exſequenda ea que bona ac do digna eſſe cognouerit accendit. quod ipſi tu q[ui]q[ui]; uigilantillime depbendenſ. historiam memorata in noticiā tibi ſimul e eis q[ui]b[us] te regendus diuina p[rae]ſecit auſtorital. ob generaliſ cura taluti lati appaları delideval. Cl[au]t aut inbiſ que ſeripſi uel tibi uel cetiſ auditorib[us] ſiue lectorib[us] miu historie occasionē dubitandi ſubtraham. q[ui]b[us] hec maxime auſtorib[us] didiceri breuit intimare curabo. auſtox ante o[m]n[us] atq[ui]; adiutox opuſculi l[u]mi Albin[us] abba reuerentillim[us] uir p[ro]omia doc[t]illim[us] ex titit i in ecclesia cantuari[us] a beate memorie theocloro e[po]archi v adriano abbate uiruſ uenerabilit[us] atq[ui]; eruditillim[us] inſtitut[us] omnia que in ipſa cantuari[us] p[u]inceia uel

etiam in certiguil ete regionibus a discipulil beate memorie
pape gregorii gesta fuere. t monumentil literarum. ut seniox
traditione cognouerat. et ea michi de hih que memoria
digna uidebant p religiofil lundomenil eccle prbim
Nothelmu sive litil mandata sive ipsi nothelmi una uoce
referenda tranil milit. Qui uidelicet Nothelmi poltea Romæ
uemenl nnullal ibi beati gregorii pape simul aliox pon
tifici epistolat. pserutato eide se eelœ romane serimo p
millu et qnæ ipsi eccle p est gregorii pontificil inuenit.
reuerlq; nob nje hystorie inerenda sl chilio pfati albi
n1 reuerentillim patl adtulit; A principio itaq; uolumi
nil hui uhq; ad têp quo genl anglox fide pcepit. ex priox
maxime scriptil inno inde collectil ea que pmeremus
didicim. Exinde aut uhq; ad têpora pferitia que in eccla
cantuario p discipulo beati pape gregorii sive succell
sore eox. ut sub qb regib gesta sunt memorati abbatl
Albini inclutla Nothelmo ut durim referente cognouim?

Qui etiam puuntie orientaliu saxonu llimul occidenta
liu nen n orientaliu anglox atq; norda nymbrorui
a qb plulib ut quoy têpore regu grâm euangelii p
cepint. n nulla m ex pate pdiclei t. Deniq; hortatu
pcipue ipsi albini ut hoc op adgreli auferê puocat
liu. Sed et damel reuerentillim occidentaliu saxonu
epi qnæ uhq; fip est. n nulla m de hystoria ecclesia tica
puincie ipsi? limul ex pamma illi australiu saxonu.
nec n uecte infile litil mandata declaravit. qua
lit u p minutiu ceddi. ex ceodda religioex lae dotu
xpi ut puincia oxciox. ad fide xi quâ n nouerat
puenerit. ut puincia orientaliu saxonu. fide qua
oli ex suffluerit recuperaverit. qualif etià ipsox.
patrui uita uel obit exiterit. diligent a fratribus

monasterii quæ ab ipso editi. Tua lingua cognominaat. agnouim. Porto in puncia orientali anglox que fuerint gesta ecclesiastica. parti ex scriptis uel tradicio ne pax. parti reverentissimi abbati eis. relatione cœperim. Aduero in puncia Lindi. que sint gesta erga fidè xpi. que ue successio sacerdotalis extiterit. uel litis reverentissimi antistit. Cymbekti ul alioque deli uiro uia uoce didicim. Que aut in Mordany brox puncia ex quo repore fide. xpi pcepunt usq. ad p[ro]sens p[ro]clerisal regionem in eccl[esi]a sint acta. n[unc]o quod iubet auctores sed fidelium. h[uius] numerorum testim. q[ui] hec scire ut meminisse poterant ad scercione cognou. excepti h[uius]que p[ro]memetip[s]ui nostre poteram. Int[em]que notandum quod ea que de scilfimo patre et antistite. curberto ut in hoc volumine: ut in libello gestis ipsi e scripcli parti est ille que de illo p[ro]s a fratre eccle. Lindi. eternis scrip ta reperi ad iu[n]p[ro]. s[ua]p[ro]lici[ta] fide h[ist]orie qu[am] legebam. accomodant. parti  cum ea que certissima fidelium uiro ad testatione cognoscere p[ro]me ip[s]e potui. sollert[em] adicere eorum. Lector[em]que s[ua]p[ro]lici[ta] obsecro. ut si qua in h[uius]que scrip[tim]i alit qu[am] se ueritas habet poterat re pererit. n[unc] hoc nob[us] in putet qu[am] uera lex h[ist]orie est s[ua]p[ro]lici[ta] ea fama uulgante collegim ad instru[ct]ionem poteritat[em] litis mandare studuim. Preterea omni ad quos hec dicta h[ist]oria p[u]enire poterit n[unc]e nationem. legemet s[ua]p[ro]diemet. s[ua]p[ro]lici[ta] p[ro]cos. ut p[ro]me[s] infor[mat]ib. et mentis et corporis. apud s[ua]p[ro]nam clemenciam sepi inuenire meminerit. et in suis quiq[us]; p[u]nctu[i]s banc in su[m] remunerati[on]is uicem rependant. ut qu[em] de lingulis p[u]ncti[rum]s l[ive]que loci sublimiorib que memora tu digna atq[em]. incolis grata credideſa diligent

moculí pelagianóx têpeſ
tatê diuina uritute ſeſa

XVIII. Acte de filiáhuerit.

tbumi ceçá illumnaueit
ac derinde ad ſom Albanú
puenienl reliqal ibide œip
ſi accepit æ beatox apto:
ſiue aliox marýrú poſuere.

XVIII. Qct ide cauſa in

firmitatís derent ibidem
v incenelica domo: orando
extiruerit, v ipse p uſioné
a ſuo ſit languor e tuat:

xx. Qct ibide: epi bri
tonib in pugna auxilii ce
lette étulerint: ſicq; domi
reuerſi ſint. x. 1

Qct renalcenib urgulit
pelagian: peſtil germani
cù reúſul ſuili, britanná:
pib claudo iuueni inceſſi
derinde ppti nukrat gverti
recompauit ſidori v de civilib
bellis exocté. xx. 11

Qct Sos papa Gregorì duſ
tinú cù monachí ad p[é]dican
dù genti anglo: mittens cù
eplá exhortatoria. xxiii.

Qct aralatenli eſo eſtám p
exus susceptione miſerit. xxiii.

Qct uemení britaná duſtin?

p[í]mo in ſolo tanato regi cantuarióx
p[é]dicarit v e[iv] licentia cantiá p[é]dica.

turíſ intraueerit. XX V.

Qct ide in cantia p[ramit]ng eccl[es]iæ,
do[tr]ine inſududyerit, v in urbe re
gil ſe[ct]e e[pi]ſ copat accepiſt. XX VI.

Qct ictc e[pi]ſ cop ſact Gregorio p[ape]
mandant gelta brittanie, v potens

de nec eſt atiſ ſibi reſponſi daru. XXVII.

Qct papa Gregorì e[pi]ſtám aralatenli
epo p[ra]diutorio duſtin iſerit. XXVIII.

Qct ictc duſtino palliú, e[pi]ſtám v p[ra]
reſúbi mimilis iſiſerit. XXVIII.

Œp[le]p[ar] e[pi]ſt[é] quâ ide o[mi]l[ato] abbati
brittaníá regenti mil[it]. xxx.

Qct duſtinú ne de iuirtuli[á] stare
p[li]e[al] horat[è] ſit. xxx 1.

Qct l[ad]elberic[to] regi litá[us] v dona
miſerit. xxxii.

Qd duſtin[em] eccl[es]ám ſaluatoriſ m[itu]
rauerit v de monaſtio ſci v p[er]e[pi]
v abbatire p[et]ro. xxxiii.

Qct d[el]ſurd[em] rex nordanymb[ó]ex
r[é]cto[us] gentel plio [e]t[er]en[ pl]ab anglo:
ſinib expulerit. uſi; ſetentem.

## Ex p[li]ci[v]n[.]t

## Capitula.

In cipit L[ib]er
p[ri]om[ys].

e[pi]ſt
ca[pi]
W[é]p
li[bi].

B

RITANIA·OCEANI·INSVLÄ·

cap. 1.

cui quondam albion nomen est, inter septembris
nê· occidentem locata est, germane gallis, hyspa
mę marines europe partib multo inter-
uallo aduerla, que p militia passum octin
gentem inborea longa, latitudinil habet
miliaria, exee, exceptis dum taxat plurorib
dinei loz pmunctoriu tractib quib efficiet, ut eumet
et quadragesi octies. Ixx. v. militia eplet. Habet a
meridię galliā belgicā, cui paxim ſi lit tranſmeantib
aparet euitas que dicti rububý, potuſſente angloz
ne corrupte caeter uocata, inſpolito mari, ageſoria
comorinex gemil militia paxmo tractetu milu. l. ſi ue
ut qela ſcripſere ſtadioz. ecc. l. a tergo aut unde oceano
inſinito patet, oicadas inſulat habet, opima frugib atq;
arborib inſula, alendil apta peccorib ac inſtit. uimeas
etia qbeda in loci germanis. I, awi ſu ferax, ſtra ma
riq, generil diem: fluviilq, multu piteoſi, ac ſon
tib p[elara] copioſil. ſi qde p[ecipue] ſi[ſio] habundat, v
angiilla. Capiunt aut ſepillime, ut uti marini,
v delfinel nen non v ballene, exceptil uario generib
conchilioz. inq[ui]b[us] v muleule, q[ui]b[us] incluſam ſepe margari
ta omil qde coloril optimā inuenium, idest v rubicim
d. v purpurei, v hyacinthi, y paraſini, ſed maſing can
didi. Suntr v coclee ſaril ſupq, habundante, q[ui]b[us] tim
tura coccinei coloril eſiert, cui rubo pulchertim, mil
lo ſuqua ſolil arvore, nulla ualer pluinaru inuria
palleſere. I, q[ui]vetuitio eo ſolet e[que] uemultiq: habet
fonteſ lalinaru, habet q[ui] fonteſ calidos, et eurei ſlu
uiſ balnearu calidaru, omi etari y ſerui, pediſtincta
loca iueta ſui cuiq, modu accōmodos. Aque, eni ut

scl. Basili. dic. feruidâ qualitate recipit. cù peerta que
dâ metalla transcurrit. & fit ille solus calida. Si et ardens.
Que etiâ uenit. metallox. erit. ferri. et plumbi. et argen
ti fecunda gignit. et lapide gaga te plurimù optimù
q; Cst aut nigro gêmeus & ardens iqm. admot: incens?
serpentet sugat. atrit. calefacit. adplicita detinet. eq;
ut succinû. Crat & cimitatib. quidâ. xx. & viii. nobi
littilis insignita pter castella in numera. que et
ipfa muris & trib. portis ac seris erant instructa
fortissimis, & qa. ppe subipso lepionali vertice
mundi iacet. lucida estate noctel habet. ita ut
mesio sepe repore noctis in questione ueniat utu
entib. utru crepusculi ad huc pmaneat uefprimi.
an iâ aduenere matutinù. ut pote nocturno sole
n longe sub tris ad oriente boreale. p plagal rede un
te. Clnde etiâ plurime longitudinil habet dielæs
late. Siè & noctes cstra in bruma. sole nimru tunc
lybica. in parte fecerente. id est Ivorarù. x. viii.
plurime ite breuitatis noctes estate. & diel habet
in bruma. hoc est. soli modo aequi noctiali horay,
in armóenia. macedonia. Italia. cetisq; et de lune
regionib. longillima diel sive nov. quendec breuit
lima. viii. copleat hora. See impfenti hora mu
meru librys qib lex diuina scripta est. qnq; gen
tiu linguï una eandeq; hûmè ueritatis. & uere
sublimitat scientiâ scritat & effret. anglox ui
delicet. brittoni. scotox. piecto. et latinox quae
meditatione scripturæ ceteris omnib. est acta cò
munil. In pimis aut infula britone. solu a qib v
nom accepit. incolat habuit. qui de tractu ar
mopicano. ut seft brittanïa aduech. auhtsae.

Libi partes illi? undicuerit. æ plurima infulè partes. incipientes abaustrò possedissent. cœtigit gemem pietoz de scytia ut pribem. longis namib non multis oceanï ingessà cireu agente flatu ventos. extra fines omne brittanie hibnia puentisse. etq; septen tronales plagal intralle atq; inueima ibi gente scottox libi qq; in partib illi? scedes petisse nec inpetrare potu ille. Gist aut hibernia infula omnium post brittanïa maxima ad occidentem aduidè brittanie sita. sed siè ad aqlonè ea breuiox. ita in meridiè se trans illius fines plurimù ptendens. usq; extra hyspanie septen trionale quæ uis magno ac equore interiacente puent. Act hanc g usq; puementes navigio pièti ut duxim? petieret qq; in ea libi scedes. habitationem donari. respondebant scoti. in posse eos ambos cape infula. sed potum inquint uob salubre clare eſiliu quod agere ualeat. Nouim inhilà eè alia. in pecc. A nra contra hortu soli. quæ lepe lucidorib chieb de longe alpice re Solem? hanc adire si multis habitabilè uob facere ualetis. ut q[ui]s si refilterit. nob auxiliari utamini. Itaq; petentes brittanïa pièti habitare: septentrio nales infulè partes cepunt. nam austrina brittones occupauerant. Cùq; ucoret pièti non haberent petierit a scoti. ea cditione clare eſenlerit. ut ubi res ueniret in dubii magis de feminea regn, p[]apia quæ de masculina regè libi eligerent. quod usq; hocie apud piétos eſtat eè ſeruati. Procedens te aut têpore brittanie post britonês æ pictos teià sotox natione in pieto: parte recepit. quod duce renda. de hibnia pgralli. ut amicia. ut ferro libi met inreò scedes quas ad ten habent undicaneſ.

a q. uidelicet duce usq; hodie reudim uocant nam
lingua ex claud parie significat. Syberna aut &
latitudine ſui ſtat & salubritate. ac ſerenitate aeru
multu brittane p[ra]ſtat. ita ut raro ibi nix plus qua
tenuaria remaneat. nemo pp[ro]t h[ym]em[em] aut ſoena ſeræ
estate aut ſtabula. fabricet iu[n]tis. nullu[em] ibi reptile
uideri. ſoleat. null[em] uuere serpens ualeat. N[am] ſepe
ill[em] de brittana adlati ſerpentes. mor[em] ut primate
t[em]s navigio odore aeril illi acta[ti] fuerint inter
eunt. Quin potu[n]s omnia paene que de eade[m]a uſula
ſunt. etra ueneni ualent. Deniq; uidim q[ui]b[us]am
a ſerpente p[ec]uſſi[rum] rala folia codicui q[ui] de hyberna
uenerant. & ipſam rali[rum] aque inmiſſa & potu[n]
dat[em] talib[us] p[er]mi[n] tota uſ ueneni grallant il[lo]
inflat[us] corpori abſup[er]ſſu[m] ac ſedalle tumore. D[omi]nus
lacti[que] melli[que] uſula nec uinearu[em] expert[em] p[ie]cui[em] uolu
crui q[ui]; et ceru[n]o[x] caprarui q[ui]; uenatu[m] inſigni[m]. Hee
aut pp[er]a p[er]ta[que] ſcotto[que] est. ab hac egreſſi ut diximus.
t[em]tia[m] inbrittana a brittomo[rum] & p[ie]cti[m] g[e]nem[em] addide[m].
C[it] aut ſin[no] mari[ſ] p[er]ma[n]i[m] q[ui] antiq[ui]t[em] gentem brit-
tonu[m] a p[ie]cti[m] ſecernebat. q[ui] ab occidem[em] in t[em]ra[rum] ſon
ſo p[er]ſatio crui[per]t ubi e[m]nus brittonu[m] muntrillima
usq; hodie que uocat altleyt ad e[m] inde licet ſin[no]
ſeptentonatem. Scotti quos dixim aduemerem[em] ſi
bi locu[m] p[er]ta[que] ſecerim; et ceru[n]o[x] caprarui q[ui];

V
e[m]n e[acte] brittana. Romanis usq; ad salui
Julaui celare[m]. in accella atq; incognita ſuit.
Qui anno aburbe edicta. de. nonageſimo t[em]cio. quam
do u[m] incarnationiſ d[um] nice t[em]p[er] anno ſexageſimo
ſunt[que] gradu e[ſula[rum] eu d[uc]io bibulo. diu[que] ger
mano[rum] gallo[rum] q; gentem. q[ui] reno tam[em] ſtumine chri

munt. bellu gereret. Venit ad morianos. unde in brittan
taniâ, primâ v breuissimâ translit est. & nautib. cireit onera
ruis atq. actualis. Lxxx. apparatil. in brittanniâ transl
uehit. Vbi acerba p[ro]mû pugna fatigat. deinde aduerla
tepestate corrept. plurimâ classil parte. & n parium
numeru militu. aequitu uero pene omnem disperdicht.
Regreß in galliâ legionel in hibnia dimilit. ac sex
cental nautel utulq; comoch fieri tullit. q[ui]b'iteru in
brittanâ p[ro]mo uere translueet. d[um]q. ipse in hostem
cu exercitu p[ro]gn. nautel in anchorilstantel. t[em]pestate
correpte. uel collise int se. ut arémil inlise. ac dislolute
lit. ex q[ui]b[x]el. perierunt. cetere cu magna difficultate
reparate h[uius]t. Celsaril aequat p[ro]mo c[ir]greßli. a brit
tanil uiet. ibi q; labien[em] tribu[n] occifil est. Seco
pluo. cu[n] magno suos d[ic]rimine. uietol brittanos. in
fugâ uertit. Inde ad firm tamquam p[ro]feet. in h[uius] ul
teriore ripa callobellano duce in m[ar]sa hostiu[m] mil
titudo c[ir]sederat. ripâq; fluminil ac pene torri sub
aqua uadu. acutissimil sudib[us] plustuxerat. quaru
sudiu uestigia ibi ulq; hodie uihuit. Et uidetur
inspectantib[us] q[ui]c[ia] ligule earu ad modu humani se
moril grosse. & circuiful e plulo immobilit erant
impfundu fluminil infire. Q[ui]t ubi a[ir]omâmi dep
benli acuitatu est. barbari legionu impertu non
ferentes siluis se se abodideri. Inde ore bril eruptio
nib[us] romanos gravit ac sepe lacerabant. Interea
trimouantu firmissima ciutat cu[n] androgio duce
datil. xl. obliq. cesari se se chadideat. q[ui]c[ia] ex [e]plu
secite urbeſ atque conpuret. in foed[em] i omanex ueneri.
H[uius]c[um]dem utrantib[us] cesar oppidu callobellanu
ni int ch[ui]n palideſ lituoptentu in ſup filuaru.

munitù omnib[us]; rebus etiam suffisimus. tandem gravii pugna cecipit. Eximius cæsar a brittanis reuerunt in galliam. post quæ legionem inhibita militer repentim belloque tumultib[us] undique cireuuntur et efficerit est.

Anno ab urbe edita. Decem decem. Claudi imperator ab angulato quartam cupiens utilem rei publice ostentare principem bellum ubi et victoriâ unde cùqueque. Itaq. expeditionem in brittaniam monte que excitata in tumultu pp[er]n redibitos transfu galidebat. transequerim infilulâ etiam quâ neq; ante julium cæsarem neq; post eum quæquam adire auferat. ibi; sime ullo philo ac langium intra paucissimos diem plurimam infulę partem in dedictionem recepit. Okadaletur infulam ultra brittaniam in oceano post ital. romam adietur impium ac sextum quæ perfecte erat. menem. romam redit. Filioque brittanici non posuit. Hoc etiam bellum quarto imperii sui anno completum est annus ab incarnatione domini. xl. sex. Quo etiam anno famelis gravissima pleriamur facta est. quæ in actibus apud p[ro]phteriâ Agabath predicta est et memorabit. Ab eo de claudio uespalianum post Heronem impauit in brittaniam. nullam etiam ueciam infulam brittaniam primam a meridie romano-romani diciam. Huiusmodi est. Que habet ab oriente in occidentu. xxx. cireuit milia paludum abaultero in boream. xii. In orientalibus suil partibus mari. sex miliorum. In occidentalibus tamen a meridiano brittaniam littere chitan. Successens autem claudio in imperii Nero. nichilominu in re militari auferit. Inde int alia romani regni detrimenta in numera. brittaniam pene amicti. Nâ duo sub eo nobilissima opida illius capta atque subuerit. Huius