plebs patricius seu hunc: seu illum delatura bonorem:
frustra certare superedit: & principes plebis ea comi
tia malebant: quibus non haberetur ratio sua: quam
quibus ut indigni practerurentur: tribuni quoque plebis
certamen sive effectu in benefitio apud primores pa
trum reliquere. T. Quintius Barbatus interrex confu
les creat. L. Papyrium Mugilanum. L. Sempronium
Atratinum. His confulibus cum ardeatibus foedus
tenonatum est: idq monumenti est: confules eos illo
anno fuisse: qui neq in annalibus priscis: neq in libris
magistratum inueniuntur. credo quod tribuni mili
tum initio anni fuerunt: eo perinde ac si totum anus
in imperio fuerint: sffectis his confulibus practer mi
sa nomina confulumbor. Licius Macer auctor est:
& in foedere ardeatino: & in linteis libris ad Monetae
inuentis. Et foris cum tot terrores finitimus oſtentati
eſtent: & domi otium fuit. Hunc annum seu tribunos
modo: seu tribunis ſuffectos confules quoque babuit: ſe
quitur annus haud dubus confulibus. M. Gegoamo
Macerio iter. T. Quintio Capitolino. V. conſule. Ide
hic annus cenſurae initium fuit rei a parua origine
ortae quae deinde tanto incremento aucta est: ut i
moru disciplinaeq romanae penes eam regimen: ſe
natus: equitum centuriis decoris dedecoris, diſcri
men: ſub dicione eius magistratus: publicorum ius
privatorum locorum: uccigalia populi romani ſub nutu
atque arbitrio eſtent. Ortum autem initium rei est: qd
in populo p multos annos incenso: neq differri cen
ſus poterat: neq confulibus cum tot populo bellæ
iminerent: operae erat id negotium agere: mentio il
lata ab ſenatu est: rem operofam: ac minime conſu

larem suo proprio magistratu egere: cui scribarum mi-
nisterium custodiaeq: & tabularum cura: cui arbitri-
um formulae cenfendi subiueretur. Patres quanqua-
rem paruam: tamen quo plures patrici magistratus
in rep. essent: laeti accepere id quod euenit: futur. etia-
credo rati: mox ut opere eor qui praeessent ipfii bono
trius maiestatem, adiuerent. & tribuni id quod tue
erat magis necessarium quam speciofi ministeru pro-
curationem intuentes: ne in paruis quoq rebus incom-
mode aduerfarentur: haud sane tetendere: cum a pri-
moribus ciuitatis fpretus bonor effet: Papyrum Sem-
proniumq: quor de confulatu dubitatur: ut eo magi-
fratu parium solidum confulatum explerent: cenfuma
gendo populus suffragiis praefecit: cenfores ab re ap-
pellati sunt. Dum hae Romae geruntur: legati ab ar-
dea ueniunt pro ueterrima societate: renouatoq foede
re recenti auxilium prope cuerfae ubi implorantes:
frui nàq pace optimo confilio cum Po. Ro. ſeruata per
inteftina arma non licuit: quor caufa atq. initiū tta
ditur ex certamine factionum ortum: quae fuerunt
eruntoq pluribus populis magis exitio: quam bella ex-
terna: quam fames morbiue: quaeq alia in deum iras
uelut ultima publicoq maloq uertunt. Virginem ple
beii generis maxime forma notam petiere iuiuenes: al
ter virgini genere par tutoribus fractus: qui & ipfie
iufdem corporis erant: nobilis alter nulla re practer
quam forma captus. adiuuabant cum optimatiuſtu
dia: per quae in domum quoq puellae certamen par
tium penetrauit. nobilis ſuperior iudicio matris effe:
quae quam splendidiflimis nuptiis iungi pucllam uole
bat. tutores in ea quoq re partium memorés ad ſuum

tendere: cum res

tendere cum res peragi intra parietes nequiflet: uentū
in ius eſt: poſtulatu audito matris tutorum: magiftra
tus ſecundum parentis arbitrium dant ius nuptuariu:
ſed ius potentiōr ſuit. nāq tutores inter ſuae partis bo
mines de iniuria decretu palam in foro concionati: ma
nu facta: uirginem ex domo matris rapiunt: aduerſus
quos inſefior coorta optimatium acies ſequitur accen
tum iniuria iuuenem: fit praelium atrox: pulſa plebs ni
hil romanae plebi ſimilis armata ex urbe profecta colle
quodam capto in agros optimatium cum ferro igniq ex
curſiones facit: urbem quoq omnis etiam experte ante
certamnis: multitudine opificum ad ſpem prædae euo
cata obſidere parat: nec ulla ſpecies cladefq belli abest:
uelut contacta ciuitate rabie duor iuuenum: ſinestas nu
puas ex occafu patriae petentium. Parum parti utriq. do
mi armor belliq eſt utiun: oprimates romanos ad auxi
lium urbis obſettae plebs ad expugnandam ſecum At
deam Volſcos exciucre. Priores uolſi duce equo Cuilio
Ardeam uenerunt: & moenibus boſtium uallum obiece
re. Quod ubi Romam nunciatum e: extemplo. M. Gega
nuis conſul cum exercitu profectus tria millia paſſuum
ab boſte locum caſtris cept: praecipitiq iam die curare
corpora milites iubet. quarta deinde uigilia ſigna pſert:
coeptumq opus adco approperatum eſt: ut ſole orto uol
ſci firmiore ſe munimento ab romanis circumuallatos:
quam a ſe urbem uiderent. & alia parte conſul muro
Ardeae bracium iunxerat: qua ex oppido ſui com
meare poſſent. Volſcus imperator: qui ad eam diem
non comcati praeparato: ſed ex populatione agrorum
rapto in diem frumento aluiflet militem: poſteaquas
ſeptus uallo repente inops omnium rerum erat: ad t

colloquium consule uocato: si soluendae ob solidionis cau
sa uenerit romanus: abductur: se inde Volscos ait. Ad
uerfus ea conful uichis conditiones accipendas effe non
ferendas respondit: neq, ut uenerint ad oppugnandos
Po. Ro. socios fuo arbitrio: ita abituros uolscos effe: de
di imperatorem: arma poni iubet fatentes uictos se ee
& imperio parete: aliter tam abeuntibus: quam manē
tibus se hoffem infenfum uiectoriam potius ex uolscis:
quam pacem infidam Romam relatur. Volſci exigu
am ſpem in armis alia undiq. abſciſa cum temptaſtent:
praeter cactera aduerſa loco quoq iniquo ad pugnas
congreſſi: iniquiore ad ſuqam: cum ab omni parte
cederentur ad preces a certamine uerſi: dedito imp
atore: traditiſq. armis: ſub iuqum miſſi: cum ſingulis
ueſtumentis: ignominiac dadiſq. pleni dimittuntur.
& cum haud procul urbe Tuſculo confediffent: ue
tere Tuſculanor odio inermes oppreſſi dederunt
pocnas: uix nunciis cedis relictis. Romanus con
ful Ardeae turbatas ſeditione res principibus eus
motus ſecuri percuſſis: boniſq. cor in publicum ar
deatum redactis: compoſuit: demptamq. inuriam
iudicii tanto benefi tio Po. Ro. ardeates credebant: ſe
natui ſupereſſe aliquid ad delendum publicae aua
triciae monumentum uidebatur. Conſul triumphãs
in urbem redit: Civilio Volſcor. duce ante curtù du
to: praelatisq. ſpoliis: quibus dearmatum exercitiu
hoffium ſub iuqum miſerat. Aequavit: quod haud
facile eſt: Quintius conſul togatius armati ſloriam
collegae: qua concordiae paciſq. domesticam cura
iura infimis ſumiſq. moderando ita tenuit: ut eum
& patres ſeuerum conſule: & plebs ſatis comē cre

diderint: & aduerſus tribunos: auſtoritate plura:
quâ certamine tenuit. quinq: conſulatus eodem te-
nore gecti: uitaq omnis conſulariter acta: uerendû
pene ipſum magif quâ honorabilem faciebat. eo tri-
bunorum militarium nulla mentio bis conſulibus
fuit. Conſules creant. M. Fabium Vibulanû. Poſtbu-
mium Ebutium Cornicinem. Fabius & Ebutius cō-
ſules quo maiori gloriae reß domi foriſq gectarû
succedere ſe cernebant: maxime aute memorabi-
lem annum apud finitimos ſocios boſteſq eſſe: o-
quod ardeatibus in re præcipiti tanta foret cura-
fubuentum: eo impenſius ut delerent prorfus ex-
animis hominum infamiâ iudicii ſenatus conſul-
tum fecerunt: ut quoniam ciuitas ardeatium inte-
ſtino tumultu redacta ad paucos eſſet: coloni eo
praefidu cauſa aduerſus Volſeos ſcriberentur. t
Hoc palam relatum in tabulas: ut plebem tribunoſ-
q falletet iudicii reſcindendi conſilium initum:
conſenferant autem ut multo maiore parte rutu-
tor colonor: quam romanor ſcripta: nec aſer-
ullus diuideretur: nifi is: qui interceptus iudicio
infami erat: nec ulti prius romano ibi: quam om-
nibus rutulis diuſus eſſet: gleba ulla agri affigna-
retur. Sic aſer ad ardeates rediit. triumuri ad co-
loniam Ardeam deducendam creati Agrippa t
Menenius.T. Cluilius Suculus. M. Ebutius Helua:
qui practer minime populare miniferium agro
affignando ſociis quem Po. Ro. ſuum iudicaſſet:
cum plebem offendiſt: nec primoribus qde
patrum ſatis accepi: quod nihil gratiæ cuiusquâ
dederant: uexationes ad populum iam die dicta

ab tribunis: coloni aſcripti remanendo in colonia quâ
teltem integritatis iuſtituæq. habebant: utauere. Pax
domi foriſq. ſunt: & boe & inſequenti anno. C. Furio
Paſilio: & M. Papyrio Craſſo conſulibus. Ludi ab de
cœuris per ſeſſionem plebis a patribus ex ſenatuf
conſulto uoti eo anno ſaſt iunt. Cauſa ſeditionum
nequiqua a Pétilio quaeſita: qui tribunus plebis iſte
rum ea ipſa denunciando factus: neq. ut de agris di
uidendis plebi referrent conſules ad ſenatum puiu
cere potuit: & cum magno certamine obtinuſſet: ut
conſulerentur patres: conſulum an tribunor. place
ret comitia haberi: conſules creari iuſſi ſunt. ludibri
erant minae tribuni denunciantis ſe delectum im
peditur: cum quietis finitimis neq. bello: neq. belli
apparatim opus eſſet. Sequitur bane tranquillitare
reB annus. Proculo Geganio Maſerino. L. Menemo
Lanato conſulibus multiplici clade ac periculo iuſi
gnis. ſeditionibus: fame regno prope per largitioni
dulcedinem in ceruices accepto. Vnum abſut bellu
externum: quo ſi aggrauatę res eſſent: uix ope deo
rum omnium reſiſi potuſſet. Coepere a fame mala
ſeu aduerſus annus firuſibus ſunt: ſeu dulcedine conci
onum & urbis descerto aqor: cultu: nam utrunq. tra
ditur. & patres plebem deſidem: & tribuni plebis nuc
fraudem: nunc neoligentia conſulum accuſabant.
Poſtremo perpulere plebem baud aduerſante ſena
tu: ut. L. Minutius praeſectus annonae crearetur: ſe
licior in eo magiſtratu ad cultodia libertatis futur?
quâ ad curationem minifterii ſui: quâquam poſtre
mo annonae quæ, ſeuatae baud ſineritam gratiam
& gloriam tulit. Qui cum multis circa finimos po

pulos legationibus terra mariq, nequicquam inif
lis: nifi quod ex Etbruria baud ita multum frumê
ti aduectum est: ut nullum momentum annonæ fc
effet: & reuolutus ad dispenſationem inopiae pro
fiteri cogendo frumenti quod uſu menſtruo ſuper
eſſet: fraudandoq, partem diurni cybi ſeruitia: cri
minando inde & obiciendo irae populi frumenta
rios acerba inquifitione apertiret magis: qua leuaret
inopiam: multi ex plebe ſpe amiffa potius: quam
ut cruciarentur trabendo anima capitibus obuo
lutis ſe in tyberim praeccipitanerunt. Tum. Sp. Me
lius ex equeſtri ordine: ut illis temporibus prae
duies: rem utilem pellmo exemplo: peiore confilio
eſt aggreſſus: frumento nàq, ex Etbruria priuata pe
cunia per hofpitum clientium, minifteria coempto:
quae credo ipſa res ad leuandam publica cura ano
nam impedimento fuerat: largitiones frumenti facc
re inſtitut: plebem, hoc munere delimitam: quacum
q, incederet conſpectus: clatusq, ſupra modum homi
nis priuati: fecum baud dubium trabere conſulatî
ei ſauore: ac ſpe deſpondentem. Ipſe: ut eſt animu
humanus inſatiabilis: eo quod fortuna ſpondet: ad
altiora & non conceſſa tendere: & quomam confu
latus quoq, cricipendus inuitis patribus eſſet: de re
gno agitare: id unum dignum tanto apparatu con
ſilioR & certaminum: quod ingens exudandum.
eſſet: praemium fore. Iam comitia inſtabant con
ſularia: quae res cum nec dum compoſitis matu
rſue ſatis conſiliis oppreſſit. Conſul. VI. creatus
T. Quintius Capitolinus minime opportunus utur
nouanti res: collega additur ei Agrippa Menemi

cui Lanato erat cognomen: & L. Minutius praefectus annonae seu refectus: seu quod id res posueret in incer tum creatus: nihil enim constat nisi in libros lintcos u troq, anno relatum inter magistratus praefecti nomencl. Hic Minutius eandem reip. curationem agens: quas Melius priuatim agendam suſecerat: cum in utraque domo genus idem hominum ueraretur: rem comper tam ad senatum referit: tada in domum Melii conferri eumq, conciones domi habere: ac non dubia regni con filia eſſe. tempus agendae rei nondum ſtare: cactera iam conueniſſe. & tribunos mercede emptos ad pro dendam libertatem & partita ducibus multitudinis minifteria eſſe. ſerius ſe pene: quam tutum fuerit: nec cuius incerti uaniq, auſtor eſſet: ea deferre. Quae poſtequaſ ſunt audita: & undiq, primores patre & prioris anni conſules increparent: quod eas argitiones coetuſq, plebis in priuata domo paſſi eſſent fieri: & i nouos conſules quod expectaſſent: donec a praefecto annonae tanta res ad senatum deferretur: quae con ſulem non auſtorc ſolum deſyderaret: ſed etiam uin dicem. Tunc Quintius conſules imerito increpant: qui conſtrici legibus de prouocatione ad diffolium dum imperium latis: nequaquam tantum uirium in magistratu ad eam rem pro atrocitate uindicandam: quantum animi haberent: opus eſſe non forti ſolum uiro: ſed etiam libero: excolutoq, legum uinculis. Itaq, ſe dictatorem. L. Quintium dictur: ibi animum pa rem tantac poterat eſſe. Approbantibus cunectis primo Quintius abnuenere: & quid ſibi uellent: rectitare: qui ſe aetate exacta tantac dimicationi obi cerent: Dein cum undiq plus in illo ſenili animo?

non consilii modo: fed etiam iurtutis effe: quam in om
nibus alius dicerent: laudibus, baudi meritis onera
rent: & consilii nihil remitteret: precatus tandem de
os imortales Cincinatus ne senectus sua in tam tre
pidis rebus damno dedecorat, reip. effet: dictator a
confule dicitur. ipse deinde C. Seruilius Halam:
magistrum equitum dicit. Postero die: dispositis pre
fidius: cum inforc. descendisset: conuerbat, in eum pleb
novitate rei ac miraculo effet: & melius & ipse dux
eor. in se intentam uim tanti imperii cernerent: ex
ptes consiliori regni: qui tumultus: quod bellum re
pens: aut dictatoriam maiestat: aut Quintii post
octogesimum annum rectorem reip. quaefflet:ro-
gitarent: miſus ab dictatore Seruilius magiftere:
quitum ad Medium: uocat se: inquit: dictator, cui
paudus ille: quid uellet: quacreret: Seruilius cau
lam dicendam esse proponeret: crimen, a Minu
tio delatum ad senatum: diluendum: tunc Melius
recipere se in cateruam fuerit: & primum circuſpe
tans tergiuerari. postremo cum apparitor iuſu
magiſtri equitii duceret: ereptus a circunſtantibus:
fugiens, fidem plebis romanae imploraret: & oppri
miſe consenſu patrum diceret: quod plebi benigna
fecisset: orare, ut opem ſibi ultimo in diſcrimine ferret
neue ante oculos ſuos trucida ſinerent. Haec eum
uociferant: affecutus Hala Seruilius obtruncat: re
ſperſuor, cruore obtruncat: ſi patuor, caterua patri
ciorum iuuenum dictatori renunciat: uocatum ad
eum Medium repulſo apparitore concitantem multi
tudinem poenam meritam habere. Tum dictator
macte iurtute: inquit: Seruili est: liberata repub.

tumultuante deinde multitudinem incerta exis-
tatione facti ad concionem uocari iussit: & Melium
iure caesum pronunciavit: etiam si regni crimine in
sons fuerit: qui uocatus a magiftro equitum ad dicta
torem non uenifet: fed ad caufam cognoscenda coſſe
diffe: qua cognita habitur: furiffe Melium ſimilem cau
ſae fortunam. uim parantem ne iudicio ſe comitteret
in coercitum eſſe. nec cum eo tanquam cum cive agendu
furiffe. in natus in libero populo inter iura: legefq: ex qui
urbe reges exactos ſciret: eodemq. anno ſororis filios re-
gis: & liberos confutis liberatoris patriae propter pach
onem indicatam recipiendob in urbem regum a patre
ſecuri eſſe percutiſs: ex qua Collatuum Tarquiniu
conſulem nominis odio abdicare ſe magiſtratu atq. exu
lare iussu: in qua de Sp. Caffio poſt aliquot annos: pp
ter confilia inita de regno: ſupplicium ſumptum: qua
nuper decēuros bonis exilio capite mulctatos ob ſup
biam regiam in ea. Sp. Melius ſpem regni conceperit.
& quis homor quanquam nullam nobilitatem: nullos bo
nores: nulla merita: cuiquam ad dominatione pande
re uiam: fed tamen Claudios: Caffios confutatibus de
cēuariibus ſuis: maioq. q. bonoribus: ſplendore famili
arum ſuſtuliffe animos: quod nepbas fuerit: Sp. Mel
um: cui tribunatus plebis magis optandus: quam ſpe
tandus fuerit: frumentarium diuitem bilibre farris
ſperaſſe libertatem ſe cuicum ſuor emiſſe: cyboq. obi
ciendo ratum uictorem ſinitimor omnium populi
in ſeruitutem perlici poſſe: ut quae ſenatorem conco
quere cimitas uix poſſet: regem ferret Romuli condi
toris ab diu orti: recepni ad dios insignia: atq. impium
habetem non pro ſeelere id magis: quam pro mon

ſtro habendum. Nee latis eſſe ſanguine eius expia
tum: niſi tecta parietesq. intra quae tantum amentie,
conceptum eſſet: diffiparentur: bona q. contacta pre
ciis regni mercandi publicarentur. Iubere itaq. quae
ſtores uaendere ca bona: atq. in publicum redigere. i
domum deinde: ut monumento area eſſet oppreſſe
neſarię ſpeci dirui extemplo iuſſit: id equumeliu ap
pellatum eſt. L. Minutius boue aurato extra porta
trimegimam eſt donatus ne plebe quidem inuita: qua
frumentum melianum affibus in modios acſtimati
plebi diuſſit. Hunc Minutium apud quosdam aucto
res tranſiſſe a patribus ad plebem undecimumq. tri
bunum plebis cooptatum: ſeditione motam ex meli
ana cede ſedafſe inuenio. cactere uix credibile nume
rum tribunob. patres augeri paſſos: idq. potiſſimũ
exemplum a patricio homine introductum. nec de
inde id plebi conceſſum ſend obtinuiffe: aut certe
temptaſſe. ſed ante omnia reſſellit falſum imaginis
titulum paucis ante annis lege cautum: ne tribunis
collegam cooptare liceret. Q. Cecinius. Q. Iunius Sex.
Titinius ſoli ex collegio tribunob. neq. tulerant de bo
noribus Minutii lege: & criminari nunc Minutium:
nunc Seruilium apud plebem: queriq. indignam necē
Melu non deſtiterant. puicerunt igitur: ut tribunob.
militum: potius qua conſulum comitia baberentur.
baud dubii: quin ſex locis tot enim iam creari licetbat
& plebem aliqui profitendo ſe ultores fore melianae
cacdis crearentur. Plebs quanquam agitata multis eo
anno & uariis motibus erat: nec plures: qua tres tri
bunos conſulari potestate creavit: & in ius. L. Quin
tium Cincinnati filium: ex cujuſ dictatura e. inudia

tum multus quacere batur. præclatus suffragiis Quintio & Mamercus Aemylius uir summae dignitatis. L. Iulius tert. creant. In hoc magistratu fidenac colonia romana ad Iartem Tolumnum ucie ntium regem ac ucie ntes defecere. Maius additum defectioni fecit. C. Fulciniun: Cloelium Tullium: Sp. Antium. L. Roscium legatos romanos cauſam noui consilii quacrentes iuſſu Tolumniu interfeecerunt. Leuat quidam regis facinus in tesserat, proſpero iactu: uocem eius aſbiguam: ut occidi iuſſe uideretur a fidenatibus exceptam: cauſam mortis legatis fit ſse: rem incredibilem interuentu fidenatium non uob[us] sociob[us] conſulentium de caede ruptura ius q[ui]tium: non auerſum ab intentione luſus animum; nec deinde in horrore uerſum facinus. Propius eſt fidem obſtringi fidenatium populum: nec reſpicere ſpem ullam ab romanis poſſet conſcientia tanti ſederis. Legato: qui Fidenis ceſi crant: ſta tuae publicae in roſtris poſt e ſunt. Cum ueien tibus fidenatibus, praeterquæ finitimis populis ab cauſa etiam tam neſanda bellum exorſis: atque dimicatio inſtabat: Itaq[ur] ad curam ſummae reſe qui eta plebe tribunis, eius nihil controuerſiæ ſunt: quin conſules crearentur. M. Geganius Macerinus tert: & L. Sergius Fidenas: abello: credo: quod deinde geſſit: appellatus, bic enim primus cis Amienem cum rege. Vehentium ſecundo prælio conſlixit: nec in cruentam uictoriam reſtulit. Maior itaq[ur] ex cuibus amiffis doſor: quam laetitia ſuſis hoſtibus ſunt. & ſenatus ut in trepidis rebus dictatorem dica Mamercum Aemylius iuſſit: is magistrum equitum ex collegio prioris anni

quo SIMUL tribuni militum confulari potestatem fecerat
L. Quintium Cincinatum dignum parente iuuenem
dixit. Ad delectum a confulibus habitum: centurioes
ueteres belli periti adiecti: & numerus amissos pro
xima pugna expletus. Legatos Quintium Capitoli
num & M. Fabium Vibulanum sequi se dictator iussit.
Tum potestas maior: tum uir quoque potestati par: ho
ftes ex agro romano trans anicem submouere: colles
q. intra Fidenas atque anicem ceperunt referentes ca
stra: nec ante in campos digressi sunt: quam legiones
auxilio faliscorum uenerunt, tum demum castra Ethru
scor. pro moenibus Fidenar. polita. Et dictator roma
nus haud procul inde ad confluentes confudit in u
trium, ripis amnis: quia sequi munimento poterat ual
to interposito: postero die in aciem eduxit. Inter ho
ftes uariae fuere sententiac. faliscus procul ab domi
militiam aegre patiens: satis fidens libi poscere pu
quam: uicienti fidenatiq. plus ipe in trabendo bello
effe. Tolumnius: quanquam fueram magis placebant
confilia: ne longinqua militiam non paterentur fa
lisci: postero die se pugnatur, dicit. Dictatori acro
manis: quod detrebat affect pugnã hoſtis animi accer
ſere. Postero die iam militibus castra urbemque op
pugnatos frementibus: ni copia pugnae fiat: u
trinque acies inter bina castra in medium campi pro
cedunt. Veiens multitudine abundans: qui inter di
micationem castra romana aggrederentur: poſt mon
tes circumſit: trium populo. exercitus ita fitut in
ſtructus: ut dexterum cornu uicientes: liniftrui fali
ſci tenerent: medium fidenates effent. Dictator dex
tero cornu aduerſus faliscos: liniftro contra uiciente

Capitolinus Quintius intulit signa: ante mediam aci
em cum equitatu magiſter equitum proceſſit. Paru
per ſilentium & quies ſuit: nec Etbruſcis: niſi coge
rentur: pugnam inituris: & dictatore arcem roma
nam reſpeciante: ut ex auguribus ſimul aues rite ad
miſſac eſſent: excompoſito tolleretur ſignum. quod
ſimul ubi conſpexit primos equites: clamore ſub
lato: in hoſtem emiſit: ſecuta peditum acies ingenti
ui conſtixit. nulla parte legiones Etbruſcae ſiſi ſinu
ere impetum romanor: eques maxime reſiſtebat:
equitumq: longe fortiſſum is p[er]e rex: ab omni par
te effuſe ſequentibus obquitans romanis trabebat
certamen. Frat tum inter equites tribunus militis
A. Cornelius Coſſus eximia puleritudine corpo
tis animo ac uribus par: memorq: generis: quod a
pliſſimum acceprum maus auſtuiſq: reliquit poſte
ris: is cum ad impetum Tolumni quacunq[ui]e int[\]e
diſſet: trepidantes romanas uideret turmas: inſign[\]e
q: cum regio babitu uolitantem tota acie-cognouſ
iet: biccine eſt: inquit: ruptor foederis humant: ui
olatorq: gentium turis: iam ego bane inactat[am]ui
E[lim]am: ſi modo ſandi quicqu[am] in terris eſſe du
uolunt legator[us] manibus dabo: calcaribus ſubditis
inſeta cufpide in unum fertur hoſtem: quem cum
ictum equo dcieciſſet: confestim & ipſa haſta inni
xus ſe in pedes excipit: aſſuſgentem ibi regem um
bunc refupinat: repetitumq: iepius cufpide ad ter
ram affixit. tum exanqui detracta ſp[oli]a: caput
q: abſeſum uic[tor] ſp[ici]ulo gerens terrore caeſi re
gis hoſtes fundit. ita equitum quoq: ſuſa acies: que
una fecerat anceps certamen. Dictator fugat[is] le.

giombus: inſtat & ad caſtra compulsos caedit, fidenatiu
plurimi locos, noticia effuſere in montes. Coſſus ty
berim cum equitatu tranſiectus: ex agro uicientano,
ingentem detulit praedam ad urbem. Inter praelium
& ad caſtra romana pugnatum eſt aduerſus parte
copiam. ab Tolumnio: ut ante dictum eſt: ad caſtra t
miſſam. Fabius Vibulanus corona primum uallii de
ſendit: intentos deinde hoſtes in uallum: eGREſſUS de
xtra principali cum triariis repente inuadit: quo pa
uore inieſto caedes minor qua pauciores erant ſuga
non minus trepida quam in acie ſuit. Omnibus locis
re bene gecta dictator ſenatuſſonſulto inſſuq. populi
triumphans in urbem redit. Longe maximum trium
phi ſpectaculum ſuit. Coſſus ſpolia opima regis iterſe
di gercens: in eum milites carmina in condita equantes
eum Romulo canere. ſpolia in aede Louis Feretrii pro
pe Romuli ſpolia: quae prima opima appellata ſo
la ea tempeſtate erant: cum ſolemni dedicatione o
dono fixit auerterat, in ſe a curru dictatoris cim
um ora & celebritatis eius duci fructum prope ſo
lus tulerat. Dictator coronam auræm liberté podo
ex publica pecunia populi inſſu in capitolio Iou-
donum poſuit. Omnes ante me auſtores ſecutus
A. Cornelium Coſſum tribunum militum ſeunda
ſpolia opima Louis feretrii templo intruſſe exposin:
cacterum practerqua quod ea rite opina ſpolia babe
tur: quae dux duci detraxerit: nec ducem nouimus
nifi eius auſpicio bellum geritur: titulus ipſe ſpoli
is inſcriptus illos meq arguit: confuſem ea Coſſum
cepiffe. hoc ego cum Auguſtum Caefare templorum,
omnium conditorum aut reſſutorem ingreſſum aedé

Feretrii Iouis: quam uetustate dilaplam refecit leipli
in thorace linteo scriptum legiſſe audiſſem prope
ſacrilegium ratus ſum Coſſum ſpolioſ ſuoſ: Ce
ſaremo, ipſius templi auſtorem ſubtrabere testè
qui ſi ta in re error: quod tam ueteres annales o
quodq. maſiſtratuum libri: quos linteos in aede
repoſitos Monetae Macer licinuſs citat identidè
auſtores: ſeptimo poſt demum anno cū.T. Quin
tio Peno Aulum Cornelium Coſſum conſulem
babeant: exiſtimatio cōmunis omnibus eſt: nā
etiam illud accedit, ne tam clara pugna in eum
annum tranſſerri poſſet: quod umbelle trienniu
ferme peſtilentia inopiaq. frugum circa M. Cor
ndium conſulem ſiut: adeo ut quidam annales
uclut ſumeſi praeter nomina conſulum ſuſſe/
rant. tertius ab conſulatu Coſſi annus tribunu
cum militum conſulari potestate habet. codem
anno maſiſtrum equitum quo in imperio alte
tam inſignem aedidit pugnam equeſtrem: calibe/
ra coniectura eſt: ſed: ut ego arbitror: uana uerſa
re inomnes opiniones licet: cum auſtor pugne
recentibus ſpoliis in ſacra ſede poſitis: Ioue pro
pe ipſum: cui uota erant: Romulumq. intuens:
baud ſpnestos falſi tituli testes ſele. A. Corne
lium conſule ſcripſerit. M. Cornelio Malugine
ſe. L. Papirio Craſſo conſulibus: exercitus in aor
ueientem ac falſiſcum duci: praedae abactae
hominum pecoq. boſtis in aoris nufquaú mué
tus: neq. puqnandi copia facta. urbes tamen non
oppugnatae quia peſtilentia populum inuaſit
& ſeditiones domi quaſitae ſunt: nec motae

tamen ab Sp. Melio tri. pl. qui fauore nominis moturū
ſe aliquid ratus: & Minutio diem dixerat: & rogatio
nem de publicandis bons Seruili Hale tulerat: falſis
criminibus a Minutio circumuentum Melium arguēs.
Seruilio caedem cius indemnati obuciens: quae namo
ra ad populum ipſo auctore ſuere: cacter: magis uis
morbi in GRAUERENS curae erat terroreſq. ac prodigia:
maximeq crebris motibus terrae ruere in agris nunci
abantur tecta: obſecratio itaq. a populo duōnuris prae
cuntibus facta. Pessentior inde annus Claudio Iu
lio iteſ. & L. Virginio conſulibus: tantum metum uia
ſtituis in urbe in agrisq. fecit: ut non modo praedan
di cauſa quifquam ex agro romano non exiret: bel
lue inferendi memoria patribus aut plebi effect: ſed
ultro fidenates: qui ſe primo aut oppido aut monti
bus aut muris tenuerat: populabundi deſcenderent
in agrum romanum: deinde ueientium exercitu ac
cito: nam falſi perpelli ad inſtaurandum bellum: ne
q. dade romanor: neq. ſocior. precibus poruere: duo
populi tranſiere amienem: atq. baud procul collina por
ta ſigna habuere. Trepidatum itaq. non in agris magis.
quam in urbe eſt. Iulius conſul in aggere murisq. ex
plicat copias. ab Virginio ſenatus in acde Quirini con
ſulitur dictatorē dici. A. Seruillum placet: euq. Priſco
alii: alii Strutdo ſuſſe cognomen tradunt. Virginus du
collegam conſuleret moratus: permittente eo noſte di
ctatore dixit: is ſibi magiſtrū equitum Postbumium i
Ebucium Helium dicit. Dictator omnes luce prima
extra portam collinam adſſe iubet quibuscunque
ſuppetebant ad arma ferenda: preſto ſuere: ſigna ex
aerario prompta feruntur ad dictatore: quae cum

agerentur: boſtes in loca altiora conceſſere eo dictator
agimine inſeſto ſubit: nece procul Nomento ſignis colla
tis eſſudit Etbruſcas legiones: compulit inde in urbem
Fidenas: ualloq[ur] circumedit: ſed neq[ur] ſcalis capi poterat
urbis alta & munita: neq[ur] in obſidione uis illa erat: qua
frumentum non neceſſat i modo ſatis: ſed copiac quoq[ur]
q[ur] abunde ex ante conuecto ſuſſiciebat. Itaq[ur] expuſionādi
pariter cogendiq[ur] ad deditionem ſpe amilia dictator inlo-
cis propter propinquitatem notis ab auerſa parte urbis
maxime nequeſta quia ſua pre natura tutiſſima erat: age
re in arcem cuniculum inſtituit. Ipſe diuerſiſtimis locis
ſubeundo ad moenia quadrifariam diuſo exercitu: qui
aliu aliuſ ſucceederent ad pugnam: continenti die ac noſte
praelio ab ſenſu operis boſtes auertebat: donec perſoſo
a caſtris monte crecta in arcem uia eſt: intentiſq[ur] Etbru-
ſcis ad uanas a certo periculo minas damor ſupra caput
boſtilis captam urbem oſtendit. Eo anno. C. Furius P.A.
cilius: & M. Gega[n]ius Maſerinus cenſores uillam pu-
blicam in campo martio probauerunt: ibi[que] primum cen-
fus populi eſt actus. Eoſdem cenſules in ſequenti anno re
ſeſtos Iulium ter. Virginiu[m] iterum apud Ma[cr]um Li-
cinium inuenio. Valerius Antias & Q. Tubero. M. Ma-
nilium & Q. Sulpitium cenſules in eum annum aedut.
caeterum in tam diſcrepanti aeditione & Tubero & Ma-
cer libros linteos auſtores profitentur: neuter tribunos mi-
litum eo anno ſuſſe traditum a ſcriptoribus antiquis &
diſſimulat. Licinio libros haud dubie ſequi linteos placet.
& Tubero incertus ueri eſt. ſed inter cactera uetuſtate in
comperta hoc quoq[ur] in incerto poſitum. Trepidatum in
Etbru[r]ia eſt poſt Fidenas captas: non uicientibus ſolum
exterritis metu ſimilis excidu: ſed etiam falificis memo

ria initi primo cum iis belli: quanquam rebellantibus non affuerant. Igitur cum duae ciuitates legatis circa, xii. po pulos miffis impetraſſent: ut ad Voltumnae fanum indi ceretur omni Etbruriae concilium: uelut magno inde tumultu ſiminente ſenatus Mamercum Aemylium di Etatorem ite, diei uſſit. Ab eo Aurelius Poſtbumius & Tubero magiſter equitum eſt dictus: bellumq. tanto ma iore: quam proximo conatu apparatum eſt: quanto plus erat ab omni Etbruria periculi qua ab duobus populis fu fuerat. ea res aliquanto expectatione omnium tranquil lior fuit. Itaq. cum renun ciatum a mercatoribus eſſet ne gata ucientibus auxilia: iuſſofq. ſuo consilio bellum initu luis iuibus execut: nec aduerſa. rerum querere ſocios: cum quibus ſpem integram cȯmunicati non ſint: tum di Etator nequicquam creatus eſſet: materia quaerendae tel lo gloriae adempta: in pace aliquid operis aedere: quod mo numentum eſſet dictaturae: cupiens: cenſuram minuere t parat: ſeu nimiam potestatem ratus ſeu non tam magnitu diu e honoris: quam diuturnitate offenſus: concione itaq. aduocata. Rempublicam foris gerendam ait: tutaq. omnia praeſtanda deos ſmortales ſuſeepiſſe: ſe quod intra murō agendum eſſet libertati Po. Ro. confultu. maximam au tem eius cultodiam eſſe: ſi magna imperia diuturna non eſſent: & temporis modus imponeretur: quibus iuris im poni non poſſet. alios magiſtratus annuos eſſe: quinquin nalem cenſuram grauem eſſe: iſdem per tot annos magna parte uitae obno xios uiuere ſe legem latu. ne plus: qua annua ac ſemeſtris cenſura eſſet. Conſenſu ingenti popu li legem poſtero die pertulit: ut re ipfa inquit: ſciatis qui rtes: quam mibi diuturna non placeant imperia dictatura me abdico. depoſito ſuo magiſtratu: modo alio. magiſtra

tui impolito: fine alteri: congratulatione: ac fauore i
genti populi est reductus. Cenfores aegre passi. Ma
mercuim quod magistratum Po. Ro. minuisset: tribu mo
uerunt: octuplicatoq. senfu aerarium fecerunt. Quas
tem ipsum ingenti animo tulisset ferunt: caufam poti
us ignominie intuentem: quam ignominiam. Primo
tes patrum quanquam diminutum cenfurae ius uolu
issent exemplo acerbitatis cenforiae offensos: quip
pe cum se quifq. diutius ac sepius subiectum cenfori
bus fore cerneret: quâ cenfuram gestur: Populi cer
te tanta indignatio coorta dicitur. ut uis a cenforibus
nullius auetoritate praeterquam ipfius Mamerci de
terreri quiverit. Tribuni plebis affiduis concionibus
prohibendo confularia comitia: cum res prope ad
interregnum perdueta esset: euicere tandem: ut tri
buni militum confulari potestate crearentur. uietori
premium: quod petebatur ut plebeius crearetur: nul
lum fuit. omnes patricii creati sunt. M. Fabius Vibu
lanus. M. Folius. L. Sergius Fidenas. Pestilentia eo an
no alia reß otium præbuit: aedes Apollini pro ua
litudine populi nota est. multa duis uiri ex libris pla
cande deum irae: auertendacq. a populo pestis cauſa
fecere: magna tamen clades in urbe: agrifq. promisca
hominum: pecoq. pernicie accepta: famem culto
ribus agrorum. timentes in Etruriam: pomptinum, a
orum & Cumas: postremo in Siciliam quoq. frumenti
cauſa miſere. Confularium comitiorum nulla mentio
habita est. tribuni militum confulari potestate omne
patricii creati sunt. L. Pinarius Mamercus. L. Furius
Medulinus Sp. Posthumius Albus. Eo anno uis mor
bi leuata: neq. a penuria frumenti: quia ante prou

fum erat: periculum fuit. consilia ad mouenda bella
in Volscor. Equorum conciliis: & in Etbruria ad fa
num Voltumnae agitata. Ibi prolatae in annum res:
decretoqu cautum ne quod ante concilium fieret: ne,
quicquam uciente populo quercente: eandem: qua Fi
dene dectae sint: iminere Vens fortunam. Interum
Romae principes plebis iandiu nequicquâ imminê
te spe maioris honoris dum foris orium effet: coctus
indicere in domos tribunor plebei. ibi secreta consi
lia agitare. querc se a plebe adeo spretos: ut cum per
tot annos tribuni militum consulari potestate creen
tur: nulli unquam plebeio ad cum honore aditus fuer
tit. multum prouidisse lios maiores: qui cauerint: it
ne cui patricio plebii magistratus paterent: aut pa
tricios habendos fuisse tribunos plebis: adeo se fuis
etiam sordere: nec a plebe minus: quâ a patribus con
temn. alii purgare plebem culpam in patres uerte
re: cor. ambitione artibus fieri: ut obseptum plebi
sit ad honore iter: si plebi respirare ab cor. mixtis pre
cibus minis licent: memorem eam suos. inituram
suffragia esse: & parto auxilio imperium quoq. ascitu
ram. Placet tollendae ambitionis cauſa tribunos le
gem promulgare: ne cui album uestimentum addere
petitionis cauſa liceret: parua nunc res & uix serio
agenda uideri poſsit. quae tunc ingenti certamine pa
tres ac plebem accendit. uicere tamen tribuni: ut le
gem perferrent. apparebat irritatis animis plebem
ad suos studia inclinaturam: quae ne libera essent.
senatusconsultum factum est: ut consularia comitia
haberentur. tumultus cauſa fuit: quem ab Equis &
Volscis latini: atq. Hernici nunciatant. T. Quintius

L. filius Cincinnatus eidem & Peno cognomen additur:
& Gn. Iulius Mento conculles facti: nec ultra terror bel
li eſt dilatus: lege sacrata: quae maxima apud eos uis
cogendae militiae erat: delectu babito: utrinque ualidi
exercitus profecti in Algidum conuenere: ibiq[ui] ſeorſu
Equi: ſeorſum Volſci caſtra muniere: intentiorq[ui]a,
unquam ante muniendi exercendi militem cura du
cibus erat. eo plus nuncii teroris Romã attulere. Se
natui dici dictatorem placuit: quia & ſi ſaepe uiciti po
puli: maiore tamen conatu: quam alias unquam rebel
larent: & aliquantum romanę iuuentutis morbo ab
ſumptum erat. ante omnia pravitas conſulum: diſor
diaq[ui] inter ipſos & certamina in conſilius omnibus ter
rebant. Sunt qui male pugnatum ab his conſulibus in
Algido auſtores ſint: eamq[ui] cauſam dictatoris crean
di ſuſſe illud ſatis conſtat ad alia diſcordes: in uno al
uerſus patrum uoluntatem conſenſſe ne dicerent di
diatorem: donec cum alia aliis terribiliora afferrentur:
nec in auſtoritate ſenatus conculles eſſent. Quintius
Seruſius prſeus ſummis honoriſus eſregue uſus: uos
inquit: tribuni plebis: quoniam ad extrema uentù eſt:
ſenatus appellat: ut in tanto diſcrimine reip. dictato
rem dicere conculles pro poteſtate uelſtra cogatis. Qua
uoce audita: occasionem oblatam rati tribuni augen
dae poteſtatis ſecedunt: proq[ui] collegio pronunciant:
placere conculles ſenatui dicto audientes eſſe: ſi adù
ſus conſenſum ampliſſimi ordinis ultra tendant: ſi[rum
cula duci ſe eos iuſſuros. Conſules a tribunis: quam a
ſenatu uinci maluerunt. prodiſtum a patribus ſumm
imperii uus: datumq[ui] ſub iugum tribunict[iae] poteſta
ti conſulatum memorantes: ſi quidem cogi alijq[ui]d pro

poteſtare ab tribu

potestate ab tribuno consules: & quo quid ulterius pri-
uato timendum foret: in uincula etiam duci poſſent. Æ
Sors ut dictatorem diceret: nam ne id quidem inter col-
legas conuenerat. T. Quintio euenit. is. A. Postbumium
Tubertum focer. ſuum ſeueriffimi imperii un[que] dictatore:
dixit: ab eo. L. Iulius magiſter equitum eſt dictus: ſimul-
edicitur & iuſtituum: neq[ui] aliuſ tota urbe agi: quam bellu
apparari: cognitio uacantium militiac munere poſt bellu
diſſertur ita dubu quoq[ui] inclinant ad nomina danda. &
bernicis latiniſq[ui] milites imperati: utrinq[ui] obnixe obeditu
dictatori eſt. Haec omnia celeritat ingenti acta: relietoq[ui]
Gn. Iulio confule ad praeſidium urbis. & L. Iulio magiſt[
equitum ad ſubita bellu minifteria: ne qua res: qua equiſſet
in caſtris. moraretur: dictator praeccunte. A. Cornelio po-
tiſce maximo ludos magnos tumultus cauſa uoit: profe-
ctus q[ui] ab urbe: diuſo eum Quintio confule exercitu: ad
bolſes peruenit. Sicut bina caſtra boſtium paruo inter ſe
ſpatio diſtantia uiderant: iſp[er] quoq[ui] mille ſerme paſſus ab
bolſe dictator Tuſulo: conſul lanuuo propiorem locum
castris ceperunt. Ita quatuor exercitus totidem munime
ta planieſiem in medio non paruis modo execuſionibus
ad pradia ſed uel ad explicandas utrinq[ui] acies ſatis paten
tem habebant. nec ex quo caſtris caſtra collata ſunt: ceſſa
tum a leuibus praeliis eſt: facile patiente dictatore conſe-
rando iures ſp[er] uniuerſae victoriae temptato paulatim e-
uentu certaminum ſuos praeccipere. Itaq[ui] bolſes nulla in
praelio tuſto relieta ſpe: node adorti caſtra conſulis: tem
in caſum ancipitis euentus comittunt. clamor ſubito or
tus: non conſulis modo uigiles: exercitum deinde omne:
ſed dictatorem quoq[ui] ex ſomno exciuſt. Vbi praeſenti o
pe res egebant: conſul nec animo deficit: nec conſilio: pars

militum portare stationes firmant: pars corona uallu-
cingunt. In alteris apud dictatorem castris: quo mi-
nus tumultus est: eo plus animaduertitur: quid opu-
facto sit. missum extemplo ad castra subsidium: cui
Sp. Posthumius Albus legatus praeficitur. ipse parte
copiam paruo circuitu locum maxime secretum ab
tumulti petit: unde ex nec opinato aduerfum boſtem
inuadat. Q. Sulpitium legatum praefecit castris. M. Fa-
bio legato assignat equites: nec ante lucem mouere uu-
bet manum inter nocturnos tumultus moderatu diſ-
ficilem. Omnia: quae uel alius imperator prudens &
impiger in tali re pracciperet ageret, praecepit ordi-
ne atque egit. Illud eximium consilii animiq. ſpecimen
& neutiq. uulgatae laudis: quod ultra ad oppugnanda
castra boſtium unde maiore agmine profectos explo-
ratum fuerat. M. Geganium cum cohortibus delectis
miſit. qui poſtea quam intentos homines in euentum
periculi alieni proſe incautos neglectis uigiliis ſtatio-
nibus, est adortus: prius pene cepit castra: quam op-
pugnari boſtes fatis ſirent. inde fumo: ut conuenere
datum ſignum: ubi conſpectum a dictatore e: exclamat:
capta boſtium castra: nunciarium paſſim iubet. Et iam
luceſebat: omniaque ſub oculis erant: & Fabius cum eq-
tatu impetum dederat: & conſul eruptionem e castris
in trepidos iam boſtes fecerat. Dictator autem parte
altera ſublidia: & ſecundam aciem adortus: circuuaqe-
tes ad diſſonos clamores: ac ſubitos tumultus: boſti
undiq. obiecerat uictorem peditem equitem. Circu-
uenti igitur iam in medio ad unum omnes poenas,
rebellionis dediſſent: in Vectius Meflius rex uolſeis
nobilior uit factis quam genere: iam orbem uoluentes

fuos increpans clara uoce: Hic praebitur: inquit: uos
tadis boſtium eſtis indefenſi: inuleti: quid toitur ar-
ma habetis: aut quid ultro bellum intuiffe? in otio
tumultiuſi: in bello ſegnes. quid hie ſtantibus ſpei eſt:
an deum aliqué protecſub uos rapturūq hinc putatis?
ferro uia facienda eſt. hae: qua me progreſſum wide
ritis: agite: qui uifuri domos: parentes: coniuges: liberò
eſtis: ite mecum: non murus nec uallum: ſed armati
armatis obſtant. uirtute pares: neceſſitate que ultimù
ac maximum taclum eſt: ſuperiores eſtis. Haec locu
tum exequentem, dicta redintegrato clamore ſecuti
dant impreſſionem: qua Polſbumius Albus cohortes
obiecerat. & mouerunt uiectorem: donec dictator pede
iam referentibus ſuis aduenit: eoc omne praelium uer-
fum eſt. Vni uito meſſio fortuna boſtium innititur. 4
multa utrinq uulnera: multa paſſim caedes eſt. Iam
ne duces quidem romani incruenti puənant. ibi Polſ-
bumius iestus ſaxo perſtraeto capite acie exceſſit. Non
dictatorem humerus uulneratus: non Fabium prope
aſſixum equo femur: non brachium abſeſum conſu-
lem ex tam ancipiti praelio ſumouit. Meſſium impe-
tus per ſtratos caede boſtes cum globo fortiſſimorum
iuuenum extulit ad caſtra uolſcoe: quae nondum ca-
pta crant: eodem omnis acies inclinatur. Conſu eſſu,
ſos uſq ad uallum per ſecutus ipfa caſtra uallum q ag-
reditur. eodem & dictator alia parte copias admou&
non ſegnior oppugnatio eſt: quam puəna fuerat. Con-
ſulem ſignum quoq intra uallum inieciffe ferunt: quo
milites acrius ſubirent: repetendoq ſigno primam im-
preſſionem factam. & dictator proruto uallo iam in
castru bellum intullerat: tum abiuci arma paſſim: ac

dedi boſtes coepit: caſtrifque bis capris: boſtes præter
ſenatores omnes uenundati ſunt. Praedae pars ſua cogno-
ſcentibus latinis: atque bernicis reddita: partem ſub baſta
dictator uaendidit: præepoſitoq. consule caſtrifque tri-
umphans inuectus urbe: dictarita ſe abdicavit. Eque-
giae dictaturae triftem memoriam faciunt: qui filius
ab. A. Poſtbumio: quod occafione bene pugnandi capt
inuſſu diſefferit præſidio: uictore ſecuri percuſſu tra-
dunt: nec libet credere: & licet in uarius opinionibus at-
gumento eſt: quod imperia inalliana non poſtbumiana
appellata ſunt: quoniam qui prior auctor tam facui exé-
pli foret: occupaturus inſignem titulum crudelitatis fu-
erit: imperioſo quoque Mallio cognomen inditum. Poſt
bumius nulla trifi nota eſt inſignitus. C. Iulius cœul
aedem Apollinis: abſente collega: fine forte dedicaut:
aeque id paſſus Quintius: cum dimiſſo exercitu in ur-
bem rediſſet: ne quicquam in ſenatu eſt conqueltus. In
ſigni magnis rebus anno additur. nihil tum ad rem toa-
nam pertinere inſum: quod carthaqinenſes tanu boſtes
futuri: tum primum per ſeditiones ſiculorum, ad patris al-
terius auxilium in Siciliam exercitum traiecere. Agita
tum in urbe a tribunis plebis: ut tribuni militum confu-
lari poteſtate crearentur: nec obtineri potuit. Conſules
fiunt. L. Papyrius Craffus. L. Iulius. Equor. legati foc-
dus ab ſenatu cum peticſent: & pro foedere deditio oſte-
taretur: inducias annor octo impetrauerunt. Volſcoru-
res ſuper acceptam in Algoido cladem pertinaci certam-
ne inter pacis bellis auctores in iurgia & ſeditiones uer
ſa. undiq. orium fuit romanis. Legem de mulctar. acſu-
matione pergratam populo: cum ab tribunis parari con-
ſules unius ex collegio proditione excepſſent. ipſi præ-

occupauerunt ferre. Conſules. L. Serqius Fidenas iterum:
Hoſtius Lucretius Tricipitinus. nihil dignum dictu acti
bis conſulibus. Sceuti eos conſules. A. Cornelius Coff?
T. Quintius Poenus iterum. Veientes in agrum romanii
excurſiones fecerunt. fama fuit quosdam ex fidenatiu
iuuenture participes eius populationis ſuiffe cognitio e
ius rei. L. Serqio & Q. Seruilio & Mameco Aemylio p
muſſa. quidam Hoſtiam relegati: quod cur per eos dies
a Fidenis abſuiffent: parum conſtabat: colonor. additus
numerus: aſterus bello interemptor. aſſignatus. Siccita
te eo anno plurimum laboratum eſt: nec cadeftes modo
defuerunt aquae: ſed terra quoq. ingenito humore egens
uix ad peremnes ſufficit amnes defectus alibi aquar. cir
ca torridos fontes ruoſq. ſtragem ſiti pecor. morienti
dedit. ſcabe alia aſſumpta uilgatiq. attactuq. in homines
morbi. & primo in agreſtes ingruerant ſeruitaq. urbs de
inde impletur. Nec corpora modo affecta tabo: ſed ani
mos quoq. multiplex religio: & pleraq. externa inuaſt.
nouos ritus ſacrificandi uaticinando inferentibus in do
mos: quibus quaerui ſunt capri ſuperſtitione animi: do
nee publicus iam pudor ad primores civilatis peruenit:
cernentes in omnibus uicis ſacellisq. peregrina atq. inſoli
ta piacula pacis deum expoſcendae. datum inde negoci
um aedilibus: ut animaduerterent: nequi: niſi romani
diu: neu quo alio more: quam patrio colerentur. Itac ad
uerſus Veientes in infrequentem annum. C. Seruilio Ha
la. L. Papyrio Mugilano conſulibus dilatae ſunt. Tunc
quoq. ne conſeſtum bellum indiceretur: neue exercitus
mitterentur: religio obſtetur. ſocciales prius mittendos
ad res repetendas cenſuere. Cum Veleutibus nup. acie
dimicatum ad Nomentum & Fidenas fuerat inducetq.

inde non pax facta: quarum & dies exierat: & ante diem rebellaucrant. miſſi tamen ſocciales: nec cum morre patrum iurati repeterent res: uerba ſunt audita. & Controuerſia inde fuit: utrum populi iuſſu indicere tur bellum: an ſatis eſſet ſenatuiſconſultum. puicere tribuni denunciando impedituros ſe delectu: ut et Quintius conſul de bello ad populum ferret: omnes centuriae iuſſere. In eo quoq. plebs ſuperior ſuit: quod tenuit: ne conſules in proximum annum crearentur. tribuni militum conſulari potestate quattuor creati T. Quintius Penus ex conſulatu. C. Furius. Martius Poſtbumius & A. Cornelius Coſſus: ex iis Coſſus praefuſt urbi: tres delectu habito profecti ſunt. Veiós: documétoq. ſuere quam plurium imperium bello inutile eſſet: tendendo ad ſua quiſq. conſilia: cum alii aliud uidere tur: aperuerunt ad occasionem locum hoſt: incertam náq. aciem: ſignum alius dari receptui: alius cantiubetibus: inuaſere oportune uecientes caſtra propinqua tur baros ac terga dantes accepere. Plus itaq. iqnominiae: quam cladis eſt acceptum. moeſta ciuitas ſuit uinci in ſueta: odiffe tribunos: poſcere dictatorem: in eo ueruſpes ciuitatis. & cum ibi quoq. religio obſtaret: ne poſſet niſi a conſule dici dictator auguſtis conſulti eã regionem exemere. A. Cornelius dictatorem Mamercu Aemylium dixit: & ipſe ab eo magiſter equitum eſt dictus. adeo ſimul fortuna ciuitatis uirtute uera eoult: quod niſi cenſoria animaduerſio eſſecit: quo miuſt regimina reſ: ex notata indigne domo peterent. Vetiés re ſecunda elati miſſis circum Etruriae populos leqatus iactando tres duces romanos aſe uno praeio ſuſ cum tamen nullam publici conſilii ſocietatem mouiſſet.

uoluntarios undiqъ ad spem praedae acciuerant. Vni
fidenatium populo rebellare placuit: & tanquam nifi
ab scelere bellum ordiri nefas esset: sicut legatorum an
tea: ita tum nouorъ colonorъ, caede imbutis armis Ve-
ientibus scelę coniungunt. Confultare inde princeps
duorъ populo: Veiros an Fidenas scedem belli capent:
Fidenae uiſae opportuniores. Itaqъ traiccto tyberti
Veientes Fidenas tranſtulerunt bellum. Romae ter,
tor ingens erat: accito exercitu a Veiis: boſtibus poli
tis ad Fidenas: eoqъ ipſo obrem male geſtam perculſa
caſtra locantur ante portam collinam: & in muris ar-
mati diſpoſiti: & uiſtitium in foro tabernaeqъ dauiſae
ſiuntqъ omnia caſtris: quam urbi ſimiliora. Tum trepi-
dam ciuitatem praeconibus per uicos dimiſſis dicta
tor ad concionem aduocatam increpauit: quod aſſos
ex tam leuibus fortunae momentis ſuſpenſos gere-
rent: ut parua iactura accepta: quae ipſa non uirtute
boſtium: nec ignauia Ro. exercitus: ſed diſcordia impe-
rato: acceprat ſit: ueientem boſtem ſepties uietum per
timeſcant: Fidenaqъ prope ſacpius captas: quam op-
pugnatas. eoſdem & romanos: & boſtes eſſe: qui p tot
ſecula fuerint: eoſdem animos: caſdem corporis uire.
eadem arma gerere: ſe quoqъ eundem dictatorem Ma-
mercum Aemylium eſſe: qui ante ueientium fide
natiumqъ adiunctis falideſis ad Nomentum exercit?
fuerit: & magiſtъ equitum. A. Cornelium eundē
inacie fore: qui priore bello tribonus militum. L. Tolü-
nio rege ueientium in conspectu duorъ exercituum
occisio ſpolia opima Louis Feretrii templo intulerit. p
inde memores ſecum triumphbos: ſecum ſpolia: ſecu
uiſtoriam eſſe: cum boſtibus scelus legato: contra

ius gentium interfector: caedem in pace fidenatum
colonob: inducias ruptas: septrimam infelicem defecti
onem: arma caperent: limul castra castris comunxif
fent fatis confidere: nec federatiffimis boſtibus diu
tinum ex ignominia exercitus romani gaudiu fore.
& Po. Ro. intellectur quanto meius de republica me
riti ſint: qui ſe dictatorem tert. dixerint: quam eos
qui ob erceptum cenfurae regnum: labem fecundae di
eraturae ſuac impoſuerint. Votis deinde nūcupatis a
profectus mille &. d. paſſus citra Fidenas castra locat.
dextra montibus: leua tyberi amne septus. T. Quin
tium Poenum legatum occupare montes iubet: occul
tumq id iugum capere: quod a tergo boſtibus foret.
ipſe poſtero die cum Etbruſci pleni animor: ac prīſi
ni dicti meliore occafione: quam pugna in aciem pro
ceſſſent: cunctatus paruſer: dum ſpeculators refer
ten Quintium cuaſſe iugum propinquum arcu Fide
narum: ſigna profert: peditumq aciem instructam ple
no gradu in boſtem inducit. maguſtro equitum prae
cipit: ne inuſſu pugnam incipiat: ſe cum opus ſit eque
ſtri auxilio ſignum daturum tum ut memor regiacu
gnac memor opimi domi Romuliq: ac Louis Feretri
rem gereret. Legiones impetu ingenti confligunt: ro
manus odio accenſus impium fidenatem: praeconē
ueientem: ruptores induci: cruentos legator inſa
da caede: reſperſos ſanguine colonor: ſuor: p[li]dos
ſocios: umbelles boſtes compellans: factis limul dielī
q odium explet. Conſuſerat primo ſtatim conſor
ſu boſtem: cum repente: pateſactis Fidenar portis:
noua erupit acies inaudita ante id tempus inuſitata
q ignibus armata ingens multitudo facibusq arden

tibus tota collucens uelut pbanatico inſtinet a curſu
in boſtem ruit: formaq[ui]n ſolitae pugnae romanos pa
rumper exterruit. Tum dictator magiſtro equitum
equitibuſq[ui]tum ex montibus Quintio accito prae
lium ciens: ipſe in ſiniftrum cornu quod incendio ſi
milius: quam praelio territum cesserat: flammis ac
currit: claraq[ui]uoce fumo ne uiciti: inquit: uelut exa
men apum loco ueſtro exacſi inermi cedetis boſti?
non ferro extinguitis ignes: non faces bas ipſas pro
ſe quiſq[ui]ſi igni non tacis pugnandum eſt: creptas i
ultro inferetis: agite nominis romani & uirtutis pa
trum ueſtraeq[ui] memores: uertute incendium boe i
boſtium urbe m: & ſuis flamis delete Fidenas: quas
ueſtris beneficius placare non potuſtis. legator[que]
uos ueſtroq[ui] colonorumq[ui] ſanguis uatauq[ui] fines mo
nent. Ad imperium dictatoris mota cuncta acies:
faces partum emiſſac excipiuntur: partim ui eripi ſi
tur. utraq[ui] acies armatur igni. Magiſter equitum &
ipſe nouat pugnam equeſtrem: frenos ut detrabant
equis: imperat: & ipſe princeps - calcaribus ſubditis
cuedus effreno equo in medios ignes infertur: &
aliu concitati equi libero curſu ferunt equitem in bo
ſtem. Puliis clatuis mixtuſq[ui] fumo lucein ex oculis
uiroq[ui] equoq[ui]a aufert: ea quae milit[em] terruerat ipſe
cies nibil terruit equos: ruinae igitur ſimilem ſtraq[em]
eques: quacunque peruaſerat: dedit. Clamor deinde
accidit nouiſs: qui cum utraq[ui] mirabundam in ſe a
ciem uertuſſet: dictator exclamat: Quintium lega
tum: & ſuos ab tergo boſtem adortos: ipſe redinte
grato daimore infert acrius ſiona. Cum duae acies
duo diuerſa praelia circuuentos Eſthrufsos & aſtro

to & a tergo urgerent: neq in caſtra retro: neq in
montes: unde le nouus boſtus obicerat: iter fugae
eſſet: & equitem paſſim liberi fraenis diſpulſient
equi: Vелиentium maxima pars tyberim effuſi pe'
tunt: fidenatium qui ſupersunt: ad urbem fidenas
tendunt. infert pauidos ſuga in mediam caedem:
obtruncantur in ripis: altos in aqua compulsos qur
gites ferunt: etiam peritos nandi laſſitudo: & iul
nera: & pauor deorauant. alter: a gmen ſertur p
caſtra in urbem: codem & romanos ſequentes i
petus rapit Quintium maxime: & cum eo digne
ſos modo de montibus recentiſimum ad labore
militem: quia ultimo praelio aduenerant. Hipo
ſteaquam mixt boſtibus portam intraere: mu
tos inuadunt: ſuisq capti oppidi ſignum ex mu
tis tollunt. quod ubi dictator conspexit: iame
nim & ipſe in deſerta boſtium caſtra penetraue
rat cupientem militem diſcurrere ad praedaſpe
inieſta maioris in urbe praedae ad portam du
cit: receptuſq intra muros: in arcem: quo ruere
ſugientium turbam widebat. pergit. Nec minor
caedes in urbe: donec abieſis armis: nihil prater
uitam petentes dictatori deduntur: urbs caſtra
q diripiuntur. Poſtero die ſingulis captiis ab e
quite ad centurionem ſorte ductis: & quor exi
mia iuſtus fuerat binus: aliis ſub corona uenditis:
exercitum iuſtorem opulentum praeda triu
pbans dictator Romam reductit: iuſſoq magro
equitum abdicare ſe magiſtratu: ipſe deinde ab
dicat die ſexto decimo reddito in pace imperio
quod inbello trepidiſq rebus acceperat. Claſſibiſ

quo[que] ad Fidenas pugnatum cum Vendentibus quidam annales rettulere: rem acque difficilem atque incredibilem: nec nunc lato fatis ad hoc amne: et tum aliquanto ut a ueteribus accepimus arctiore: ni in traectu forte fluminis probibendo aliquarum nauium concursum: in maius ut fit: celebrantes naualis victoriae uanum titulum appetuciere. In sequens annus tribunos militares consulari potestate habuit. A. Sempronium Atratum. L. Quintium Cincinnum. L. Horatum Barbatum. Vendentibus induciae datae annobat. xxx. & equis triennii cum plurium annobat: c.iffent: & a.leditionibus urbanis otium fuit. Annum insequen: tem neq bello foris: neq domi seditione infligne: ludi bello uoti celebrem: & tribunobus militum ap paratu & finitumobus concursu fecere. Tribunisculari potestate erant: C. Craffus. Sp. Neumus. Rutius. T. Sergius Fidenas & Sex. Iulius Tullus. specculum comunitate etiam hospitum ad quod publico consenfu uenerant: aduenis gratius fuit. Post ludos seditiones tribunobus plebis fuerut: ob iurgantium multitudinem quod admiratione eorum: quos odiffent stupens: aeterno seiplatene ret servitio: & non modo ad spem consulatus i. par tem reuocandam aspirare non auderet: sed ne in tribunis quidem militum creandis communia cœnt comitia patrum ac plebis: aut sui ac fuoræ meminifset: defineret ergo mirari: cur nemo de como dis plebis ageret: eo impendi laborem ac piculú: unde emolumentum: atque bonos speretur: nihil nò aggreffuros homines: si magnis conatibus: magnæ

praemia proponantur. ut quid enim aliquis tribunus
plebis ruat caccus in certamina periculo ingenti frue/
tu nullo? Ex quibus pro certo habeat: patres: aduerfus
quos tenderet: bello inexpiabili ſe per ſecuturos: apud
plebem: pro qua dimicauerit: niſilo ſe honoratiore ſo
re: neq. ſperandum: neq. poſtulandum effe: magnos àios
nifi maguis honoribus fieri. neminem ſe plebeium con-
temptur: ubi contemni deſillent. experiendam rem de-
niq. in uno: aut in altero effe: ſit ne aliquis plebcius ſere,
do magno honori: an portento ſimile miraculoq. ſi for-
tem ac fitrenuum aliquem exiſtere ortum ex plebe cir-
derent. Summa ui expuſonatum effe: ut tribuni mili-
tum confulari poteflate & ex plebe crearentur: petiſſe
uiros domi militiaeq. ſpectatos: prunis annis ſugillatos:
repulſos riſui patribus ſuiffe: deſiſſe poſtremo præbe-
re ad contumeliam os: neq. ſe uidere: cur non lex quo-
q. abrogetur: quia id liceat: quod nunquam futur. ſit.
minorem quippe ruborem fore in iuris inquitate: qua
ſi per indignitatem eor. praetercantur. Huius generi
orationes cum affenſu auditae incitauere quoldam
ad petendum tribunatum militum: alium alia de cò-
modis plebis latur. ſe in magiſtratu profitentè agri
publici diuidendi: coloniare, deducendare, ofſenta-
re ſpes: & uectigali poſſefforibus agro. impoſito in
ſupendium militum erogandi eis. Capitatum dein
de tempus ab tribumis militum: quo per diſeſſu ho-
minum ab urbe: cum patres clandestina denunciati
one reuocati ad diem certum effent: ſenatufconſul
tum fieret absentibus tribumis plebis: ut quoniam
Volſcos in Hermicor. agros præcedatum exiſſe fama
eſſet: ad rem inſpiciendam tribuni militum proficiſe

rentur: confulariaq, comitia baberentur. Profecti. A.
Claudium filium decenni praefectum urbis relig
runt impigrum iuuenem: etiam inde ab incunabulis
imbutum odio tribunoq plebis, nec cum absenti
bus us: qui senatusconsultum fecerant: nec cum Ap
pio tranfacta re: quod contenderent: fuit. Creati
confulles. A. Sempronius: &. Q. Fabius Vibulanus.
Peregrina res: fed memoria digna traditur eo anno
facta. Vulturnum Erbruscoe, urbem: quae nunc ea
pua eft: ab famnitibus captam: Capuamq ab duce
eoq capi: uel quod propius uero eft a campelstri a
gro appellatam, cepere autem prius bello fatigatis
Erbrucis in societatem urbis aqroq acceptis: de
inde festo die gravatos uino epulifq incolas uetere
nou coloni nocturna caede ad orti. His rebus ac
tis confulles u: quos diximus: idibus decembris ma
giftratum occepere. Iam non solum: qui ad id miſ
ſi erant: rettulerunt imminere uolſcum bellu: fed,
legati quoq ab latinis & hernicis nunciabant: non
ante unquam uolſcos nec ducibus Iugendis: nec
exercitui ſcribendo intentiores ſuifſe uilgo fre
mere aut in perpetuum bellum armaq obliuonii
danda iugumq accipiendum aut us: cum quibus
de imperio certetur: nec uirtute: nec patientia:
nee disciplina rei militaris cedendum eſſe. Haud
uana attulere: fed nec perinde patres moti ſunt:
&. A. Sempronius: cui ea prouincia forte euemit
tanquam conſtantiffimae rei fortuna fruetus: o
quod uictoris populi exercitum aduerſus uietos
duxiſſet: omnia temere ac negligenter egit: adeo
ut disciplinae romanae: plus in uolſco exercitu

quam in romano effet. ergo fortuna ut ſaepe alias
wirrutem eſt ſecura. Primo praelio: quod a Sempro
nio incaute inconſulteq commiffum eſt: non ſubſidi
is firmata acie: non equite apte locato concurſum
eſt. clamor indicium primum fuit: quo res inclina
tura eſſet: excitatior crebriorq ab boſte ſublatus:
ab romanis diffonus: impar: ſequis ſaepe iteratus
incerto clamore prodidit pauorem animor: co ſe
rocior illatus boſtis: urgere ſcutis: micare gladius:
altera ex parte nutant circunſpectantibus galeae:
& incerti trepidant: applicantq ſe turbae: ſigna nunc
reſſentia deferuntur ab antefignanis: nunc inter
ſuos manipulos recipiuntur. Nondum ſuga certa:
nondum victoria erat: teq magis romanus: quam
pugnare. uolſci inferre ſigna: urgere aciem: plus ce
dis boſtium uidere: quam fugae. Iam in omnibus
locis ceditur nequicquam Sempronio confuſe ob
iurgante atq bortante: nihil nec imperium: nec ma
teſſas ualebat: dataq mox terga boſtibus forent:
ni ſex Tempanius decurio equitum labente iamre
praefenti animo ſubueniffet: qui cum magna uoce
exclamaſſet: ut equites: qui ſaluam remp. uellet ee:
ex equis deſilirent: omnium turmaq equitibus ue
lut ad conſulis imperium motis: niſi baecinquit:
armata cobors filrat impetum boſtium: actum de
imperio eſt: ſequiunim pro uexillo cuſpidem mea:
oſtendire romanis: uolſciq neq equitibus nobis ul
los equites: neq peditibus: eſſe pedites pares. Cum
damore approbata adbertatio eſſet: uadit alte cu
ſpidem gerens: quacunq incedunt: ui uam faciunt:
co ſe inferunt obiectis parmis: ubi ſuor: plurimù

laborem uident: reſtituunt omnibus locis pugnaſ:
in quae eos impetus tulit. nec dubium erat: quin ſi
tam pauci ſimul obire omnia poſſent: terga datu
ri hoſtEs fuerint. Et cum iam parte nulla ſuſtineré
tur: dat ſignum uolſcus imperator: ut parmatis ho
uae coborti hoſtium locus detur: donec impetu il
latis ab ſuis excludantur. quod ubi factum eſt ſter
duſi equites cum nec prorumpere eadem: qua trāſie
rat poſſeribi maxime confertis hoſtibus: qua uiã ſe
cerant: & conſul legioneſq. romanae: cum quod te
gimen modo omnis exercitus fuerat: nuſquam uide
tent: ne tot fortiſſimos uiros intercluſos opprimer&
hoſtis: tendunt in quecunq. caſum: diuerſi uolſci:
hinc conſulem: ac legiones ſuſtinere: altera fronte
inſtare Tempanio atq. equitibus. qui cum ſaepe co
nati nequifent perrumpere ad ſuos tumulo quo
dam occupato: in orbem ſe tutabantur: nequaqua
multi. nec pugnae finis ante noctem fuit: conſul
quoq. nuſqua remiſſo certamine: dum quicquã ſu
perſuit luminis: hoſtem tenuit. nox incertos dire
mit: tantuſq. ab imprudentia euentus: utraq. caſtra
tenuit pauor: ut relietis ſauciis: & maſna parte i
pedimentoR. ambo pro uicſis exercitus ſe in mon
tes proximos reciperent. tumulus tamen circuſeſ
ſus ultra mediam eſt noctem: quo cum circunſede
tibus denunciatum eſſet: caſtra deſerta eſſe: uicdoſ
rati ſuos: & ipſi: qua quenq. in tenebris pauor tulit:
fugerunt. Tempanius metu inſidiar. ſuos ad luce
tenuit: digreſſus deinde ipſe cum paucis ſpeculatũ
cum ab ſauciis hoſtibus ſcifcitando comperiſſet: ca
ſtra uolſcor. deſerta eſe: laetus ab tumulo ſuos de'

uocat: & in castra romana penetrat. ubi cum uaſta: de
ſertaq omnia: atq eandem: quam apud boſtes: foedi
tatem inueniſſet: priuſquam uolſcos cognitus error re
ducret: quibus poterat ſauciis ductis ſecum: ignarus:
quam regionem conſul petiſſet: ad urbem proximis i
tuneribus pergit. Iam eo fama pugnae aduerſae. caſtro
rumq, deſertor, perlata erat: & ante omnia deplorati
erant equites non priuato magis: quam publico luctu:
Fabiuſq, conſul: terrore urbi quoq, inieto: ſtationes a
te portas agebat: cum equites procul uſi non ſine ter
tore ab dubus quinam eſſent: mox cogniti tantam ex
metu lacticiam fecere: ut damor urbem peruaderet
gratulantium ſaluos: uietoreſq, rediſſe equites: & ex
moſtus paulo ante domibus: quae conploruerant ſu
os: procurreretur in uias: pauiſaeq, matres ac coniu
ges oblitae: prae gaudio decoris: obutam agmiu oc
currerent: in ſuos quaeq, ſimul corpore atq, animo: inx
prae gaudio compotes eſſuæ. Tribunus plebis q. M.
Poſthumio: & T. Quintio diem dixerant: quod ad
Vetos eor, opera male pugnatum eſſet: occaſio uſa
eſt per recens odium Sempronij conſulis renouadq
in eos inuiae: Itaq, aduocata concione cum prodi
tam uens. Ibis tempore ab ducibus: proditum dein
de quia illis impune fuerit in Volſcis ab conſule ex
eritum: traditos ad caedem fortiſſimos equites: de
ſerta foede caſtra uociferati eſſent: C. Iunius unus
ex tribunis Tempanium equitem uocari uſſit: corá
q, eis Sex. Tempam: inquit: quaero de te arbitreris
ne. A. Sempronium confulem aut in tempore pugna
uſiſe: aut firmaffe ſubſidius aciem: aut ullo boni con
fulis funetum officior: & cum ipſe uietis legionibus a

romam
tuo consilio equitem ad pedites deduxeris:
restitueris, pugnam: excludo deinde ab acie nostra
tibi atq. equitibus num aut conful ipse lubuenerit: a
ut miserit praefidium: postero demiq. die ecquid pre
fidii ufquam habueris? an tu coborsq. in castra uestra
uirtute proruperitis: ecquem in castris confulè: ecquic
exercitum mueneritis? an deferta castra? relictos lau
cios milites? Hace pro uirtute tua fideq. qua una p
hoc bello relpu. stetit: dicenda sunt hodie. Deniq. u
bi. A. Sempronius? ubi legiones nostrae sunt: defert?
fis an deferueris confulem exercitumq. uicHI: demiq.
limus an uicimus? A duerus hacc Tempanii oratio
incomposita fuisse dicitur: caeterq. militariter grans:
non suus uana laudibus: non crimin alieno lacta. o
Quanta prudentia rei bellicae in. A. Sempronio cœt.
non militis de imperatore æstimationem esse: sed
Po R. o. fuisse: cum cum comitus confulem legeret.
Irag. ne ab se imperatoria consilia: nec consufares ar
tes exquirerent: quae penfitanda quoq. magnis a
timis atq. ingeniis essent: sed quod uiderit referre
polle. Vidisse autem se prius: quam ab acie inter
duderetur: confulem in prima acie pugnantem: ad
hortantem inter signa romana: taelaq. boſtui uer
ſantem. poſtca se ab conspectu ſuor: ablatum ex
ſtrepitui & clamore ſenſiſſe uſq. ad noctem extra
ctuam certamen: nec ad tumulum: quem ipse tenu
erat: prae multitudine boſtium pertumpi potu
iſſe. Exercitus ubi eſset: se nefcure arbitrari: uelut
ipſe in re trepida loci praeſidio ſe ſuolq. ſit tutat?
fic confulem ſeruandi exercitus cauſa loca tutio
ra caſtris cepiſſe. Nec uolſcor: meliores res eſſe

credere quam Po. Ro fortunam noctem, omni ter
roris mutui impleffe: precantem, demum ne se fef
sufum labore ac uulneribus tenerent: cum ingentulae
de non uirtutis magis: quam moderationis dimif
sufum accipio. Cum agerentur haec iam conful uia
lawicana ad fanum quietis erat. eo miſſa plauftra
iumentaq alia ab urbe: exercitum affectu praelio
ac uia nocturna excepere. Paulo poſt in urbem e
ingreſſus conful non ab ſe magis enixe amouens
culpam: quam Tempanium meritis laudibus feret.
Moeſtæ ciuſtati ab re male gecta & iratae ducib
M. Poſtbumius reus obiectus: qui tribunus mili
tum pro conſule ad Veiós fuerat: decemlibus acris
grauis damnatur. T. Quinrium collegam eius: quia
in uolſcis conful auſpitto dictatoris Poſtbumi tuber
ti: & ad Fidenas legatus dictatoris alterus Mamer
ci Aemylii res prolpere gesserat totam culpam eius
temporis in praedamnatum collegam tranſerente:
omnes tribus abſoluerunt: profuſſe ei Cincinnati
patris memoria dicitur uenerabilis uiri: & exacite
tam aetatis Capitolinus Quintius ſuppliciter otans
ne se breui reliquo uitae ſpatio tam triftem unciu
ferre ad Cincinnati patrengtur. plebs tribunos
plebis abſentes. Sex Tempanium. A. Sellium &
Antium & Spurium fecit: quos & pro centuri
onibus ſibi praefecerant Tempanio auſtore eſtes.
Senatus: cum odio Sempronii conſulare tamen
offenderet: tribunos militum conſulari potestate
creari uiffit. creati ſunt. L. Manilius Capitolinus.
Q. Antonius Merenda. L. Papyrius Mugillanus.
Principio ſtatim anni. L. Hortensius tribunus ple

bis A. Sempronio consulti anni prioris diem dixit.
quem cum quattuor collegae inspectante populo
Ro. orarent ne imperatorem illum obnoxium: in
quo nihil practer fortunam reprehendi posset: ue
xaret: acore Hortenius pati temptationem eam
credens esse perfeuerantia e s iae: nec precibus tri
bunor: que in speciem modo iactentur: sed auxili
confidere reum. Itaq. modo ad eam conuerius ubi
illi patriciu spiritus: ubi subnixus & fidens innocœ
tiae animus esset: querebat: sub tribunicia umbra
consularem iur. delituiffe: modo ad collegas uos t
autem: si rem perago: quid acturi eis? an erepturi q
dem ius populo & euerfuri tribuniciam potestatem?
Cum & illi de Sempronio: & de omnibus lumna Po.
Ro. potestatem esse dicerent: nec se iudicium populi
tollere: aut uelle: aut posse: sed si preces s uae pro im
peratore: quib i parentis effet loco non ualiflent: se
ueftem cum co mutaturos, tum Hortenius non uide
bit: inquit: plebs romana fordida tribunos fuos. A.
Sempronium nihil moror: quando hoc est in imperio
consecutus: ut tam carus effet militibus: nec pietas qt
tuor tribunor: quam Hortensu tam placabile ad iu
ftas preces ingenum pariter piebi patribufq ogratior
fuit. Non diutius fortuna equis induflit: qui ambigu
am victoriam pro ſua amplexi fuerant proximo año
Gn. Fabio Vibulano & T. Quintio Capitolino filio Ca
pitolini consulibus: ductu Tabii: cui forte ea provincia
euenerat: nihil dignum memoratu actum. cum trepi
dam tantum oftendifcent aciem: equi turpi fuga fun
duntur: haud magno consulis decore. Itaq. triumphus
negatus: cacter, ob ſemproniae cladis eleuatam igno

miniam: ut ouans urbem intraret: conceffum eft. Quæ
admodum bellum minore: quam timuerant: dimicatio,
ne erat perfectum: sic in urbe ex tranquillo nec opina-
ta moles discordiæ inter plebem ac patres exorta eft
coepta a duplicando quaeftoræ numero. quam rem pre-
ter duos urbanos quaeftores duo qui confulibus ad mi-
nisteria belli prefto essent a confulibus relatam cum &
patres ſumma ope approbassent: confulibus tribuni ple-
bis certamen intulerunt: ut pars quaeſtoræ: nam ad id
tempus patricii creati erant: ex plebe ficret: aduerſus o-
quam actione primo & confules: & patres ſuma ope a-
nixi ſunt: concedendo deinde ut quemadmodum in tri-
bunis confulari potestate creandis uſi ſunt: id eque ique-
ſtoribus liber: eſset arbitrium Po. Ro. cum par. profice-
rent: totam rem de augendo quaeſtoræ numero omittit.
Excipiunt omittam tribuni: alia e q. ſubinde: inter quas
& agrariae legis ſeditioſe actiones eſuitunt. per quos mo-
tus cum ſenatus confules: quam tribunos creati mallet:
neq. poſſet per interceſſiones tribunicias ſenatuſconſul-
tum fieri: reſp. a conſulibus ad interregnum: neq. id iſſu:
nam coire patricios tribuni probibebant: ſine certamè-
ingenti reſdit. Cum pars maior inſequientis anni per no-
uos tribunos plebis & aliquot interreges certaminibus ex
tracta eſet: modo probibentibus tribunis patricios coi-
re ad prodendum interregem: modo interregem interpd-
lantibus ne ſenatuſconſultum de comitiis confularibus
faceret. poſtremo. L. Papyrius Mugillanus prodiſus in
terrex caſtigando nunc patres: nunc tribunos plebis: de/
ſertam omittamq. ab hominibus remp. deq. prouiden-
tia curaq. exceptam memorabat: ucie n tibus induciis
& cunctatione equor. ſtare: unde ſi quid inſtrepat terrori
s
f
i
ne
pa
ti
cio

f
i
ne
pa
ti
cio

line patricio magiftratu placere remp. opprimi: non e'
xercitum: non ducem ſcribendo exercitut effe: an bello
inteſtuno bellum externum propulſaturos: quac ſi inu
num conueniant: uix deoR opibus: quin obruatur ro
mana res. reſiſi poſſe: quin illi remittendo de ſumma
quiſq iuris: mediis dius coppularent concordiam: patre
patiendo tribunos militum pro conſulibus fieri: tribunoſ
plebis non intercedendo quo minus quattruor quaſtores
promiſcuc de plebe ac patribus libero ſuffragio populi ſi
erent. Tribunicia primum comitia ſunt habita: creati tri
buni confulari potestate omnes patricii. L. Quintius Ci
cinatus tert. Sex. Furius Medullinus iterum. Martius
Manlius &. A. Sempronius. Hoe tribuno quaſtoR co
mitia babente: petentibuſq inter aliquot tribunos plebe
ios filio Antiftu tribuni plebis: & fratre alterius tribuni
plebis Sex. Pompiliu nec potestas nec ſuffragatio cor. ua
luit: quin: quor. patres auoſq conſules uiderant: eos nobi
litate praeſent. Furere omnes tribuni plebis: ante oes
Pompilius Antiftiuſq qui repulſa fuor. accenſi quid nam
id rei effect: non ſuis beneficiis: non patrum iniuris: non
deniq. uſurpandi libidine: cum licet: quod non ante liu
erit: ſi non tribunum militarem ne testorem quidc quen
quam ex plebe factum: non ualiuſſe patris pro filio fra
tris pro fratre preces tribunor plebis: potestatis ſacroſa
ctae ad auxilium libertatis creatae. Fraudem proſecto i
te effe: &. A. Sempronium comitiis plus artis adhibuif
ſe: quam fidei: eius iniuria queri ſuos honores delectos.
Itaq. cum in ipſum & innocentia tutum & magiſtratu: i
quo tunc erat: impetus fieri non poſſet: flexere iras in.
C. Sempronium patruodem. A. Sempronii: eiq. ob igno
miniam uolſci belli adiutore collega. M. Canuleio diem

dixere, subinde ab eisdem tribunis mentio in senatu de
agris diuidendis illata est: cui actioni semper accerime
C. Sempronius restiterat: ratus id: quod erat: aut def-
ponlata cauſa leuiorem futurè apud patres reum: aut
perfeuerantem ſub iudicu tempus plebem offenſurù
aduerſè inuidiacè obiici maluit: & ſuae nocere cauſè,
quam publicae deefle: ſtetitque in eadem ſententia: ne'
qua largitio ceſſura in trium gratiam tribunorè fierè:
nec tum agrum plebi: ſed ſibi inuidiam quæri: ſe quo
q[ui]b[us] ſubi[rum] cam tempeſtatem forti animo: nec ſenatui
tanti ſe ciuem: aut quenquam alium debere eſſe: ut
in parcendo uni malum publicum fiar. Nibilo demil-
fiore animo: cum dies uenit: cauſa ipfa per ſe dictane,
quicquam omnia expertis partibus ut mitigaret ple
bem: quindecimilibus aeris damnatur: Eodem anno
poſtbumia uirgo ueſtalis de inceſtu cauſam dixit cri
mini obnoxia ob ſuſpicionem propter cultum amoe
niorem: ingeniumque liberius quam uirginem decet: pa-
rum abhorrens famam ampliatam: deinde abſolutam
pro collegiis ſententia: pontifex maximus abſtinere io-
cis: coliq[ui]b[us] ſande potius quam ſcite iuſſit. Eodem anno
a campanis Cumæ quam græci tum urbem tenebat
capiuntur. Inſequens annus tribunos militum conſu
lari poteſtate habuit Agrippam Menenium Lanatum.
P. Lucretium Tricipitinum: & Sp. Nautium. Annus
felicitate Po. Ro. periculo potius ingenti: quam clade
inſignis. Seruitia: urbem ut incenderent diſtantibus
locis coniurare nt: populoq[ui]b[us] ad opem paſſim ferenda
tectis intento: ut arcem capitoliumque armati occupa
rent. Auertit nephanda consilia Iupiter: indicioq[ui]b[us]
orum comprèbent fontes poenas dederunt. Indicibus

denamillia gravis aeris: quae tum diutiae habebant
tur: ex acrario numerata: & libertas premium fuit. Bel
lum inde ab equis reparari coeptum: & nouos hostes la
uicanos consilia cum ueientibus iungere haud incertis
auctoribus est allatum. Equor: iam uelut annuere varii
armis affueuerat cuitas. Lauicos legati missi: cum re
fponfa inde retulissent dubia: quibus nec tunc bellu
parari: nec diuturnam pacem fore appareret: tufcula
nis negotium. datum auerterent animos: nequid nout
tumultus. Lauicis oriretur. Ad infrequentis anni tribu
nos militum consulari potestate inito magistratu ab
Tufculo legati uenerunt. L. Sergium Fidenatem. M. Pa
pyrium Mugilanum: & Claudium Sergilium. A. Ser
uliu Prisci filium quo dictatore Fidenae caprac fuerat:
nunciabant legati lauicanos arma cepisse: & cum e'
quod exercitu depopulatos agrum tufculanum castra
in Algoido posuisset. Tum lauicanis bellum indictum:
factoque senatus consulto: ut duo ex tribus ad bellu
proficiscerentur: unus res Romae cutaret: Certamen
subito inter tribunos exortum se quibus belli ducem po
tiorem ferre: curam urbis ut ingratam ignobilem, af
pernari. Cum parum decor inter collegas certamen
mirabundi patres conspicerent. Q. Seruilius quando
nec ordinis buiis ulla: inquit: nec reip. est uerecundia:
patria maiestas altercationem istam dirimet: filius me
us extra ort impracerit urbi: bellum urinam: qui ap
petunt: confyderatius concordiuſque, quam cupiunt: ge
tant. Delectum haberi non ex toto paſſim populo pla
cuit: decem tribus forte ductae funt: ex his ſcriptos
iuniores duo tribuni: bellum duxere. Coepra inter
eos in urbe certamina cupiditate eadem imperii multo

impenfius in cafris accendi: nihil sentire idem pro sente-
tia pugnare: fua confilia uelle: fua imperia rata effe rata:
contemnere inuicem & contemni: donec caftigantibus
legatis tandem ita comparatum est: ut alternis diebus
fumimam imperii haberent. Quae cum allata Romam
effent: dicitur. Q. Scruiilus actare: & ufu doctus preca-
tus ab dus immortalibus ne discordia tribunor lachrymo
fior reip. effet: quam ad uetos funflet: & uelut haud du-
bia clade iminente intumaffe filio ut milites feriberet: &
arina pararet. Nec falfus uates fuit: nam ductu. L. Sergii
cuius dies imperii erat: loco in quo sub hoftum cafris:
cum quia fumilato metu receperat ſe hoſtis ad uallum:
ſpes uana expugnandi caſtra co tracuſſet: repentino im-
peru equor: per ſupinam uallem ſuſi ſunt: multiq. iur-
na maiore: quam ſuga oppreſſi obtruncatiq. caſtra co
die aegre retenta. Postero die circumfusis tam magna ex
parte hoſtibus: per auerſam portam ſuga turpi deferun
tur. duces legatiq: & quod circa ſigna roboris de exerci
tu ſuit: Tuſculum petiere: palantes alu per agros paſſim
multis itineribus: maioris quam accepta erat cladis nu-
cu Romam contenderunt. Minus trepidationis ſuit
quod euentus timori hominum congruens fuerat: & qd
ſubſidia: quae reſpicerent in re trepida: praeparata erat
ab tribuno militum: iuſtuq. eufdem: per minores magiſta-
tus: ſedato in urbe tumultu: ſpeculatores propere miſi nu-
ciauere Tuſeuli duces exercitumq. effe hoſtem caſtra lo
co non mouſſe: & qd plurimum animor: fecit: dictator
ex ſenatufconſulto dictus Quintius Scruiilus Priſcus: ur
cuius prouidentiam in rep. cum multus alus tempeſtati
bus ante experta ciuitas erat: tum euentu eius belli: qd
uni certamen tribunor ſuſpectum ante rem male ge'

Itam fuerat. Magiftro equitum creato a quo ipso tribu-
no militum dictator erat dictus filio fuo: ut tradidere q-
dam: nam alii Halam Seruilium magiſtrum equitum eo
anno ſuſſe ſcribunt: nouo exercitu poffectus ad bellum
accitis: qui Tufculi erant: duo millia paſſuum ab hoſte lo-
cum caſtris cepit. Tranſicrat ex re bene gefta negligentia
ſuperbiaq. ad equos: quae in romanis ducibus fuerat. Itaq.
primo ſtatim prado cum dictator equitatu antefiſnan
hoſtium turbajſet: legionum inde ſigna inferi propere a
iuſſit: ſignifer. quoq. ex ſuis unum cunctantem occidit:
tantus ardor ad dimicandum ſuit: ut impetum equi non
tulerint: uideq. acie cum ſuga effuſa pectiſſent caſtra: bi-
more tempore & certamine minor caſtro: oppugnatio
ſuit: quam praduum fuerat: direpſiſq. caſtris: cum prae
dam dictator militi conceſſilſet: ſecutiq. fugientem ex ea
ſtris hoſtem equites renunciatſent omnes lauicanos ut
etos: magnam partem equor. Lauicos confuſſe: poſte/
to die ad Lauicos ductus exercitus: oppidumq. corona,
circundatum: ſcalis captum ac direptum eſt. Diclagore
xercatu uictore Romam reduclo: die octana: quam erca
tus erat: magiſtratu ſe abdicauſt. & opportune ſenatus:
priuſqua a tribunis plebis agrariac. ſeditionis mentiones
illatae de agro lauicano diuidendo fierent: cenſuit freq
coloniam Lauicos deducendam. coloni ab urbe mille qui
genti miſſi bina ingera acceperunt. Captus Lauicis: ac de
inde tribunis militum confulari potestate Agrippa Me-
nemio Lanato: & P. Lucrecio Tricipitino iterum: omnibus
bis &. Sp. Rutilio Craſſo: & inſequenti anno. A. ſept
nio Atracino tert. & duobus iter. M. Papyrio Mugila
no & Sp. Nautio Rutilio. biennium tranquillae exter-
nae res: disſordia domi ex agrariis legibus ſuit. Turba

tores ulgi erant. Sp. Mecilius quartus & Metilius ter.
tribuni ple. ambo absentes creati. & cum rogationem p
mulgassent: ut ager ex boſtibus captus uiritim diuide
retur: magnaeq. partis nobilium eo plebificito publicare
tur fortunae. nec.n. ferme quicquam agri: ut in urbe
alieno solo poſita non armis partum erat: nec quod
uaeniffet assignatumue publice eſset: practer qua pleb
babebat: Atrox plebi patribusq. propoſitum uidebat
certamen: nec tribuni militum nunc in ſenatu: nunc in
conſilus priuatis principum cogendis uiam conſilu
inueniebant. tunc Ap. Claudius nepos eius: qui dece
uir legibus ſcribendis fuerat: minimus natu ex patru
conſilio dicitur dixisse: uetus ſe ac familiare conſilu
um domo afferre: proauum ſuum. Ap. Claudium o
ſtendisse uiam unam diffoluendae tribuniciae pote
ſtatis: per collegan. interceſſionem ſacte homines no
uos auſtoritate principum de ſententia deduci: ſi te
porum interdum potius quam maieſtatis memor ad
bibeatur oratio: pro fortuna illis animos eſſe. ubi
deant collegas principes agenda rei gratiam omne
ad plebem praeocupaſſe nec locum in ea relietum ſibi
baud grauatae acclinaturos ſe ad cauſam ſenatus: per
quam uniuerſo ordini cum primoribus ſe patrum co
ciliert. Approbantibus cunctis & ante omnis. Q. Ser
uilio Prisco: qd non degeneraſſet ab ſtirpe claudia col
laudante iuuene: negotium datur: ut quos: quiſq. poſ
ſet: ex collegio tribunor. ad interceſſionem perliet.
Miſſo ſenatu praebenſantur ab principibus tribuni ſu
adendo monendo pollicendoq. ſratum id ſingulis pri
uatim: ſratum uniuerſo ſenatui fore: ſex ad interceſſi
onem comparauere. Poſtero die cum excompoſito re

latum ad senatum effet: de seditione: quam Mecilius Metiliuſq. largitione pessimi exempli concirent: &o rationes a primoribus patrum habitae ſunt: ut pro ſe quiſq. iam nec conſilium ſibi ſuppetere diceret: nec ſe ullam opem cernere aliam uſquam praeterquam itri bunicio auxilio. in eius potestatis fidem circunuentâ temp. tanquam priuatam inopem confugere: precla rum ipſis potestatıq. effe non ad uexandum senatum diſcordiamq. ordinum mouendam: plus in tribunatu urium effe: quam ad reſiftendum improbis collegis. Fremitus deinde univerſi senatus ortus: cum ex omni bus partibus curiæ tribuni appellarentur: tum ſilen tio facto: ii: qui praeparati erant gratia principum: 0 quam rogationem a collegis promulgatam senatus ce ſeat diſſoluendę reip. effe: ei ſe interceſſuros oſtendut. Gratiæ interceſſoribus a ſenatu actae. Latores roga tionis concione aduocata proditores comodorum ple bis ac ſeruos conſularium appellantes: aliaq. truciora tione in collegas inuenbi actionem depoſiere. Ardua bella inſequens annus habuisset: quo. P. Cornelius & Cossus. C. Valerius Potitus: Quintius Cinnamatus. Gn. Martius: &. M. Fabius Vibulanus tribuni militi conſulari potestate fuerant: niſi ueiens bellum religio principum diſtulisset: quob. agros tyberis ſuper ri pas effuſus maxime ruinis uillar. uaitauit. ſimul e quos triennio ante accepta clades prohibuit Volam ſuae gentis populo praeſidium ferre. Excurſiones in de in confinem ag. lauicanum factæ: nouiſq. colonis bellum illatum. Quam noxam cum ſe conſenſu omni um equeſtus defenſuros ſperaſſent: deſerti ab ſuis nec memorabili quidem bello per obſidionem leucinq. una

pugnam: oppidum & fines amifere. Temptatum ab. I. De
cio tri. ple. ut rogationem ferret: qua Volas quoq: sicut
Laicos coloni mitterentur: per intercessionem collegae;
qui nullum plebiscitum: nisi aucloritate senatus palluro
le perferri oftenderunt: discuflum eft. Volis infequente
anno receptis: equi coloniaq eo deducta: nows uribus op
pidum firmarunt. Tribumis militum Romae confulari po
teſtate Gn. Cornelio Coſſo. L. Valerio Potito. Q. Fabio Vi
bulano iterum: & M. Poſtbumto Regilenſi. buc bellum
aduerſus equos permiſſum eſt: prauae mentis homini o
quam tamen uictoria magis: quam bellum oftendit. Nam
exercitu impigre ſcripto ductoq ad Volas: cum leuibus
praelus equor animos fregiſſet: poſtremo in oppidum ir
rupit. deinde ab boſtibus in eues certamen uertit. & cii
inter oppugnationem praeam militus fore edixiſſet: ca
pto oppido: fidem mutaut. Eam magis adducor: ut creda
irae cauſam exercitui ſuſſe: quam quod in urbe nuper di
repta: coloniaq nona minus pracdicatione tribuni prae
dae fuerit. Auxit cam iram: poſtecaquam ab collegis ac
erſitus propter ſeditiones tribunicias in urbem reuertit
audita uox eius in concione ſtolida ac prope uecors: qua
M. Ieſto trib. pleb. legem agrariam ferenti: ſimul Volas
quoq ut mitterentur coloni: laturum ſe dicenti dignos e
nim eſſe: qui armis cepiſſent: eorum urbem agrumq uo
lanum eſſe: inalum quidem militibus meis: inquit: niſi
quiuerint. qd auditum non concionem magis: qua mox
patres offendit. Tri. ple. acer nec inſacundus naeſtus inter
aduerſarios ſupbum ingenium imodicaq. linguam: qua
irritando agitandoq in eas impelleret uoces: quae miui
diac non iſpi tantum: ſed cauſae atq. uniuero ſordint eſ
ſent: neminem ex collegio tribunor militum ſaepius o

quam Posthumium in disceptionem trabebat. Tum uero secundum tam facium arq. inbumanum dictum: auditis: inquit: quirites sicut seruis malum minantes militibus? tamen bacc bellua dignior uobis tanto bo nore uidebitur: quâ qui uos urbe agrifq. donatos in co lonias mittunt: qui fedem senectuti uestrac proficiunt: qui pro uestris comodis aduerfus tam crudeles ſuper bosq. aduerſarios depugnant. Incipite deme mirari: cur pauci iam uestram ſuſcipient caufam: quid ut auo bis ſperent? an bonores: quos aduerſaris uestris po tufquâ propugnatoribus datis? Ingemuſtis modo uo ce huius audita: quid id refert? iam ſuffragium detur: bunc: qui malum uobis minatur: ius qui agros: ſedefq. ac fortunas ſtabilire uolunt: praeferetis. Perlata bacc e uox Posthumii ad milites multo in caſtris maiorem i dignationem mouit: praece ne interceptore fraudato remq. etiam malum minari militibus? Itaq. cum fremi tus aperte eſſet: & quaeftor. P. Seſtius eadem uiolentia coercere ſeditionem putaret poſſe: qua mota erat: miſ ſo ad uociferantem quendam militem lictore: cum in de clamor & iurgium oriretur: saxo iektus turba exſe dit: inſuper increpante: qui uulneraucrat: babere quaë ſtorem quod imperator eſſet militibus minai. Ad bunc tumultum accutus Posthumius asperiora omnia fecit acerbis questionibus: crudelibus ſuppliciis. poſtre tno cum modum ire nullum faceret ad uociferatione: eorq: quos necari ſub erate uifferat concursu facto: ip ſe ad interpellantis poenam uecors de tribunali decur rit: ibi cum ſumouentes paſſim lictores centuriones q. uexarent turba: eo indignatio erupit ut tribuntus militum ab exercitu ſuo lapidibus cooperiretur. Quod

tam atrox facinus poſtea quam est Romam nunciatus;
tribunis militum de morte collegae quaestiones decet
nentibus trib. ple. intercedebant: ſed ea contentio ex
certamine alio pendebat: quod cura inceſſerat: patres
ne metu quaestionum plebs iraq tribunos militum ex
plebe crearet: tendebantq. ſumma ope: ut confiules cre-
arentur. Cum ſenatulſonſultum fieri trib. ple. no pa-
terentur: idem intercederent confularibus comitis:
tres ad interregnum rediit. uicioria deinde penes patre
fuit: quod Quintio Fabio Vibulano interrege comittä
habente: confiules creati ſunt. A. Cornelius Coſſus: &
L. Furius Medulinus. His confuſibus principio anni
ſenatulſonſultum factum est: ut de queſtione poſtu-
mianae caedis tribuni primo quoq. tempore ad ple-
bem ferrent: plebſq. præficeret quaestioni quemud-
let. a plebe confenſu populi conſultibus negotii ma-
datur: qui ſumma moderatione ac lenitate per pau-
coq. ſupplicium: quos ſibimetipſos conſcille morte
ſatis creditum est. tranſacta re nequaquam tamen co-
ſequi: ut non aegerrime id plebs ferret: iacere tādiu
irritas ſanctiones: quae de ſuis comodis ferrentur:
cum interim de ſanguine ac ſupplicio ſuo latam le-
gem confestum exerceri: & tantam uim babere. Apud
ſimum tempus erat: uindicatis ſeditionibus delinime
tum animis uolani agri diuſionem obuci: quo facto
minuiffent deſyderum agraric legis: quae poſſedo
per iniuriam agro publico patres pellebat. Tunc hæc
ipfa indignitas augebat animos non in retinendis mo-
do publicis agris: quos ut teneret pertinacem nobili
tatem eſſe: ſed ne uacuum quidem agrum nuper ex
hoſtibus captum plebi diuſdere: mox paucis ut cae-

tera futurum praedae. Eodem anno aduerſus uolſcos
populantes hernicorum fines legiones ductae a Furi
confule: cum boſtem ibi non inueniſſent Ferentinus:
quo magna multitudo uolſcor ſe contulerat, coepe
re minus praedae: quam ſperauerant: ſuit: quod uol
ſci: poſteaquaſpes tuendi exigua erat: ſublatis rebus
nove oppidum reliquerunt: poſtero die prope defer
tum capitur, hernicis ipſe ager dono datus. Annum
modeſtia tribu[n]or quietum excepit, tri. pl. Licius
Q. Fabio Ambuſto, C. Furio Petilio conſulibus. Is cui
principio ſtatim anni uelut penſum nominis familie
q. ſeditiones agrariis legibus promulgandis cieret:
peſtilentia coorta minacior tamen: quam pernicio,
ſior: cogitationes hominum a foro certaminuſq[ae]t
publicis ad domum curam, corpor. nutriendorum
auertit: minuſq[ae] eam damnoſam ſuſſe: quam ſeditio
futura fuerit: credunt. Deſunta ciuitate plurimor[u]
morbis: perpaucis ſuneribus peſtilent[ē] annum inopia t
frugum nequeo cultu agro[que] ut pler[u]q[ae] ſit: accepit. P.
Atratino, C. Nautio R utilio conſulibus. Iam ſames æ
quam peſtilentia truſtior erat: ni dimiſſis circa omnes
populos legaris: qui ethruſcum mare: quiq[ae] tyberim ac
colunt ad frumentum mercandum: annonae foret ſub
uentum, ſuperbe a ſamnitibus: qui Capuam habebant
Cumaguq[ae] legati prohibiti comertio ſunt. contra ea be
nigne ab ſiculo[que] tyrānis adiuti: máximos comeatus t
ſumo Ethruriae ſtudio tyberis deuexit. Solitudinem in
ciuitate aegira experti conſules ſunt: cum in legationes
non plus ſingulis ſenatoribus inuentis coacti ſunt binos
equites adiucere. Praeterqua[ab] morbo annonaq[ae] ni
hil eo biennio intelecti externiue inco[m]odi ſuit, at ubi

bae sollicitudines disceffere, omnia quibus turbari so-
lita erat cuitas: domi discordia foris bellum exortum.
Martio Aemylio. P. Valerio Potito consuitibus: equeb-
lum parabant: uolscis quanqua non publico consilio &
capeffentibus arma: uoluntarius mercede fecutis militia
ad quob. famam boftium: iam enim latinum bernicum
q. defcenderant agrum delectum habentem Valerii co-
fulem Martius Menenius tribus plebis legis agrarie-
lator cum impediret: auxilioq. tribu[n] nemo inuitus fa-
cramento diceret: repente nunciatur arcem carienta-
nam ab boſtibus occupatam eſſe. Ea ignomina accepta
cum apud patres inuidiac. Menenio fuit: tum cacteris
tribumis iam ante preparatis interceſſoribus legis agra-
riac: praebuit tuſtorem caufam reſſtendi collegae. 1
Itaq. cum res diu ducita per altercationem eſſet confuli
bus deos homineſq. teſtantibus quicquid ab boſtibus
cladis ignominiacq. aut iam acceptum eſſet: aut immi-
neret: culpatn. penes Menenium fore: qui delectum im-
pediret. Menenio uociferante: ſi intuſt. domini poſſeſ-
fione agri publici cederent: ſe moram delectui non fac-
re. Decreto interpoſito: nouem tribu[n]t. ſuſtulerunt cer-
tamen: pronunciaueruntq. ex collegi ſententia. P. Vale-
rio conſuli ſe damnum aliamq. coercitionem aduerſus
interceſſionem collegae: delectus cauſa detreſtantibus
militiam inbibenti auxilio futuros eſſe. Hoc decreto co-
ful armatus: cum paucis appellantibus tribunum col-
lum torſſet: metu cacteri sacramento dixere. Ductu
exercitus ad caruentanam arcem: quanquam inuſus
inſituſq. conſuli erat: impigre primo ſtatim aduent
delectis: qui in praeſidio erant: arcem recepit. præeda
tores ex præſidio per negligentiam dilapſi occasione

aperuere ad inuadendum, praedae ex affiduis popula-
tionibus: quod omnia in locum tutum congeita erant:
fuit aliquantum uenditum sub haſta, conſul in aerarii
redigere quaeftores iuſſit: tum praedicans participem
praedae fore exercitum cum militiam non abnuſſet:
audae inde plebis ac militum in conſulem irae. Itaq, cu-
ex ſenatus conſulto urbem ouans introiret: alternis inco-
diti uerſus militari licentia iactati: quibus conſul inere
pitus: Menenemii celebre nomen laudibus ſuit: cum ad
omnem mentionem tribunt fauor circunſtantis populi:
plauſuo & aſſenſu cum uocibus militum certaret: pluſ
q, ea res quam prope ſolemnis militum laſciuta in coſu-
lem curae patribus iniecit: & tanquam bauſ dubius in-
ter tribunos militum bonos Menemii: ſi peteret: conſula-
tribus comitiis eſt exceſus. Creati conſutes ſunt. Gn.
Cornelius Coſſus: &. L. Furius Medulnius iteru. Non
alias ac�us tulit plebs tribunicia ſibi comitia non co-
miffa: cum dolorem quaeftoriis comitiis ſimil often
dit: & ultra eſt: tunc primum plebeius quaeftoribus cre-
atis: ita ut in quatuor creandis uni patricio Claudio
Fabio Ambuſto relinqueretur locus: tres plebeii Quin
tius Silus. P. Elius & P. Pipius clariffima, familiaribus
iuuenibus praeſentur. Autores ſuſſe tam liberi po-
puli ſuffragii Icatios accipio: ex familia inſeſtiffima pa-
tribus tres in eum annum tribunos plebis creatos: bi ml,
tar, magnarum, rerum molem audiviſimo ad ea popu-
lo oſtentantes: cum affirmaſſent nihil ſe moturos fine,
quaeftorus quidem comitiis: quae ſola promiſcua plebi
patribus, reliquiffet ſenatus: animi fatis populo eſtet:
ad id quod tandiu uellent: & per leges liceret. Pro inge-
ti itaq, inſtoria id ſuit plebi: quaefturam, non honoris

ipfius finem acfitimabant: fed patefactus ad consulatū
ac triumphbos locus nouis bominibus uidebatur. Patres
contra non pro communicatis: fed pro amiffis honorib?
fremere: negare: fi ea ita sint: liberos tollendos effe:
qui pulfi maior loco: cernenteſq. alios in poſſeffione
dignitatis ſuac: ſalii: flamineſq. nufqua alio: quam ad
ſacrificandum pro populo fine imperiis ac potesta
tibus relinquantur. Irritatis uttrufq. partis animis et
cum & ſpuitus plebes ſumpſiffet: & tres ad popula
rem cauſam celeberrimi nominis baberet duces: pa-
tres omnia quaeftoriis comitiis ubi utrungq. plebi li-
ceret ſimilia fore cernentes: tendere ad consulum co-
mitia: quae nondum comiſcua eſſent: Iciliu contrati
bunos militum creandos dicentent: & tandem aliqua
do impertiendos plebi honores: fed nulla erat colu-
laris actio: quam impediendo id qd petebant ex
primerent: cum mira opportunitate uolſcos: & equo
pracdatum extra fines exiſſe in agrum latینum:
nicumq. aſſertur. ad quod belluin: ubi ex ſenatufeon
ſulto conſules delectum habere occupiunt: obſtare et
tunc enixe tribuni ſibi plebiq. eam fortunam obla-
tam memorantes. Tres erant & omnes acerrimi ui-
ti generoſiq. iam ut inter plebeios. duo ſinguli ſingu-
los ſibi conſules afferuandos affidua opera deſumut
uni concionibus data nunc detinenda: nunc conci-
da plebs. nec delectum conſules: nec comitia: que pe-
tebant tribuni: expediebant. Inclinante ſe deinde for-
tuna ad cauſam plebis: nuncii ueniunt arcem earuë
tanam: dilapſis ad predam militibus: qui in praeſi
dio erant: equos interſeſtis paucis cuſtodibus arcis
inuaſſe: alios reccurrentes in arcem: alios palates

in agris caesos. Ea aduerſa ciuitati res uires tribunicie
actioni adiecit: nequicquam enim temptati ut tum
deniq[us] deſiſterent impediendo bello: poſteaquam no
ceſſere nec publicae tempeſtati: nec ſuae inuidiac: per
uincunt: ut ſenatuſconſultum fiat de tribunis militis
creandis: certo tamen pacto ne cuius ratio haberetur:
qui eo anno tribunus plebis eſſet: neues quis reſicereſt
in annum tribunus plebis: baud dubie Icilios denoteſte
ſenatu: quos mercedem ſeditioſi tribunatus petere con
ſulatum inſimulabant. Tum delectus haberi: bellum q[ui]om
nium ordinum conſenſu apparari coeptum, conſules
ambo profecti ad arcem caruentanam. An alter ad co
mutia habenda ſubſiſterit: incertum duerſi auſtores faci
unt: illa pro certo habenda: in quibus non diffentiunt: ab
arce caruentana: cum diu nequicquam oppugnata eſſet
receſſum. Verruginem in uolſcis eodem exercitu recep
tam: populationeſq[ae] & praedas in Equis: & in uolſco a
go ingentes factas. Romae: ſicut plebi victoria fuit
in eo: ut quae mallet: comitia haberent: ita euentu comi
tiorum patres uicere: nam tribuni militum conſulari
poſteſtate contra ſpes omnium tres patricii creati ſunt
C. Iulius Tullus. Gn. Cornelius Coſſus. C. Seruilius Ha
la. Artem adhibitam ferunt a patriciis: cuius eos Teilu
tum quoq[us] inſimulabant: quod turbam indigno[rum] can
didato[rum] intermiſcendo dignis: tedio ſordium in q[ui]b[us]
dam inſignium populum a plebeis auertiſſent. Voſſos
deinde & equos ſeu caruentana arx reſenta in ſp[er]em: ſe
uerrugine amiſſum praeſidium ad i[ram]am cu[j] impuſiſſet:
fama aſſertur ſuma ui[rum] ad bellum coortos: caput rerum
antiates eſſe. cor[us] legatos utriuſq[ae] gentis populos circu
iſſe: caſtiganteſq[ae] ignauiam: quod abditi intra muros po

pulabundos in agris uagari romanos priore anno &o
opprimi Verruginis praefidium passi essent: iam no ex-
eritus modo armatos: fed colonias in fuos fines mitti:
nec ipfios modo romanos fua diutfa babere: fed Ferenti-
num etiam de se captum hernicis donasse. Ad hace cu
inflamarentur animi: ut ad quofdam uentum erat: nu-
merus iunior: conferibebatur: ita omnium populorum
iuentus Antium contracta: ibi castris politis boſſem
opperiebantur. Quae ubi tumultu maieore etiam: quam
res erat: nunciantur Romam: ſenatus extemplo: qd'inter
bus trepidis ultimum confilium erat: dictatorem dici uſ-
ſit. Quam rem aegre paſſos Iulium Corneliuq: ſerut:
magnoq certamine animor: rem actam. cum primores
patrum nequiquam conqueti non eſſe in auſtorita
tc ſenatus tribunos militu: poſtremo etiam tribunos
plebis appellarent: & consulis quoq ab ca potefateſ:
um ſuper tali re' inhibitam referrent. Tribuni plebis le-
ti diſeordia patrum cum nihil eſſe in bis auxilii diec-
rent: quin non ciuium: non deniq: dominum numero
eſſent: tantum ſe animaduerſuros ne qua ſuperbia ma-
giſtratum irrita ſenatufs confulta eſſent: interim patri
cui ſoluti legum magiſtratumq: uerecundia per ſe quo
q: tribuniciam potefatem agerent. Hace contentio mi
nime idoneo tempore cum tantum belli in manibus eſt:
occupaucrat cogitationes dominum: donec ubi diut al
terms Iulius Corneliusq cum ad id bellum ipſi latis ido
nec iduces eſſent: non eſſe equum mandatum ſibi a popu-
lo eripi bonorem diſſeruere. Tum uero Hala Seruilius
tribus militum tacuiffe ſe tādiu ait: non quia iner-
tus ſententiac fuerit: quem enim bonum ciuem ſecer-
nere ſua a publicis confilia: fed quia maluerit collegas

sua sponte cedere auctoritate Senatus: quam tribunici
am potestatem aduerfus ſe unplorari paterentur: tum
quoq: ſires ſineret: libenter ſe daturum iis tempus ſuſ-
ſe ad receptum nimis pertinacis ſententiae: ſed eū belli
necesſitates non expectent bumana confilia: potiorem
ſibi collegar: gratia temp. fore. & ſi maneat in ſentetia
ſenatus dictatorem node proxima dicturum: at ſi qui
intercedat ſenatufconſulti auctoritate ſe fore conſetus.
Quo facto cum baud ineritam laudem gratiaq apud
omnes tuliffet: dictatore. P. Cornelio dicto ipſe ab eo ma-
gifter equitum creatus eſt. Exemplo ſuit collegis cum
intuentibus: quam gratia atq bonos opportunioratter
dum non cupientibus eſſent. Bellum baud certe memo-
rabile ſuit: uno atq eo facili praeho caeſi ad Antiumbo-
ſtes: uiſtor exercitus depopulatus uolſcum agrum. ca-
ſtellum ad lacum fucinum ui expugnatum. atq in eo
triamillia hominum capta: cacteris uolſcis intra moe-
nia compuſis nec defendentibus agros. Dictator bello
ita gefto ut tantum non deſuiffe fortunae uideretur: ſe
licitate: quam gloria mator in urbeim redit: magiſtrati
q ſe abdicavit. Tribuni militum mentione nulla comi-
tor: conſularium habita: credo ob tram dictatoris cre-
ari: tribunor militum comitia edixerunt. Tum uero gra-
nor cura patribus inceſſit: quippe cum prodi cauſam
ab ſuis cernereat. Itaq ſicut priore anno per indignif-
limos ex plebeus candidatos: omnium etiam digno,
rum tedium fecerant: ſic tum ex primoribus patre ipſe
dore gratiaq ad petendum praeeparatis omnia loca ob
tinuere: ne eui plebeio aditus eſter: quattuor creati
ſunt omnes iam fundi bonore. L. Furius Medullinus.
C. Valerius Potitus: Gn. Fabius Vibulanus. C. Serui

lius Hala: bic refectus continuato honore tum ob
alias uirtutes: tum ob recentem fauorem unicamente
deratione partum. Eo anno quia tempus inducia
rum cum uicienti populo exierat: per legatos foccia
lesq; res repeti coepre: quibus uenientibus adfinem
legatio ucientium obuiam fuit: petiere ne priuſqua
ipii ſenatum romanum adiſſent: Veiós iretur. Abſe
natu impetratum: quia diſcordia intellina labora
rent uicientes: ne res ab iis repeterentur: tantú abſu
it: ut ex incoomodo alieno ſua occafio peteretur. Et i
uolſcis accepta clades amiſſo Verrugine praeſidio:
ubi tantum in tempore fuit momenti: ut cum prae
cantibus militibus opem qui ibi a uolſcis obſidebá
tur: ſuccurri: ſi maturatum effet: poruiffet: ad id ue
nerit exercitus ſubſidio miſſus: ut ab recenti cæde
palantes ad praedandum boſtes opprimerentur. Tar
ditatis cauſa in ſenatu magis fuit: quam in tribunis
qui quia ſuma ui reſiſtere nunciabantur: parum co
gitauerunt nulla uirtute ſuperari humanar. uiri
um modum. fortiſſimi milites non tamen nec uui:
nec poſt mortem inulti fuere. In ſequenti anno. P.
&. Gu. Cornelius Coſſus cum Fabio Ambuſto. L. Va
lerio Potito tribunis militum conſulari potestate:
ueiens bellum motum ob ſuperbum responſum ue
ientis ſenatus: qui legatis reperentibus res ni faceſ
ſerent propere urbe ſinibuſq; daturos poenas: quas
Lar Tolünius dediſſet: responderi iuſſit. Id patres
egre paſſi decreuerunt: ut tribuni militum de
bello indicendo uicientibus primo quoq; die ad
populum ferrent. quod ubi primo promulgatum
eſt: fremere iuuentus notidum debellatú cu uolſcis

esse: modo duo praeſidia occidione occisa cum pericu
lo retineri, nullum annum esse: quo non acie dimice,
tur: & tanquam poeniteat laboris nouum bellum cu
finitimo populo & potentiſſimo parari: qui omne
Etbruriam ſit concitaturus. Haec ſua ſponte agitata:
inſuper tribuni plebis accendunt: maximum bellum
patribus cum p[ie]be esse dictitant: eam de induſtria
uexandam militia trucidandam, boſtibus obiuci: ea
procul urbe baberi atq[ue] ablegari: nec domi per otium
memor libertatis: coloniā: aut agri publici: aut ſuf
fragii ſibere ferendi conſilia agitaret: prachenſanteſ,
q[ui]cteranos: ſtipendia cuiuſq[ue] & uulnera: & cicatri
ces numerabant, quid iam esse integri in corpore loci
ad noua uulnera accipienda: quid ſupereſſe ſangui-
nis: qui dari pro republica poſſet rogiſtantes. Haec
cum in ſermonibus concionibus, interdum agitan,
tes auertiſſent plebem ab ſuſcipiendo: profertur te,
p[us] ferende legis: quam ſi ſubiecta inuidiae eſſet an-
tiquari apparebat. Interim tribunis militum in uol-
ſeum agrum ducere exercitum placuit. Gn. Cornelius
unus Romae reſtictus. Tres tribuni poſſeaqua[n] nullo
loco caſtra uolſcor: esse: nec co[m]iſſuros eſſe pr[ad]io &
apparuit: tripartito ad deuastandos fines diſceſſere.
Valerius Antium petit: Cornelius Egritas. quacunque
inſeſſere: late populati ſunt t[ea]cta agroſq[ue] ut uolſcos.
Fabius: quod maxime p[et]ebatur: ad Anxur oppu-
qnandum fine ulla populatione acceſſit. Anxur fu-
it: quae nunc Tarrafnae ſunt: urbs prona in paludes
ab ea parte Fabius oppugnationem oftendit. Circum
miſſae quattuor cohortes cum Claudio Seruilio Ha
la cum imminentem urbi collem ceipiffent: ex loco alt

orc: quia nullum erat praefidium: ingenti clamore ac tumultu moenia mualere: ad quem tumultum oblitu pefaeti: qui aduerfus Fabium urbem infimam tueba tur: locum dedere scalas admouendi: plenaq. boſtium cuncta erant: & in muris diu caedes pariter fugienti, um ac reliſtentium armatorum atq. incermium fuit. co gebantur itaq. uiecti quia cedentibus ſpei nibil erat: pu quam mire. Cum pronunciatum repente nequis preter armatos molaretur: reliquam omnem multitudine uoluntariam exuit armis: quor. ad duomilia & quin genti umi capiuntur: a caetera præca Fabius militè abſtinuit: donec collegae uemirent: ab illis quoq. exer catibus captum Anxur dictitans eſt: qui caeteros uolſcos a praefidio eius loci auertiffent. Qui ubi ue nerunt: oppidum ueterc fortuna opulentum tres exer citus diripuci: eaq. primum benignitas imperatorum plebem patribus conciliavit. Additum deinde omni um maxime tempeſtivo principum in multitudine munere: ut ante mentionem ullam plebis tribunorù ue decerneret ſenatus: ut ſipendium miles de publico acceperet: cum ante id tempus de ſuo quiſq. ſun etus co munere eſset. Nihil acceperum unquâ a plebe tanto gaudio traditur: concurſum itaq. ad curia eê. prachenſataq. excentuum manus: & patres uere ap pellatos: eſſe cum eſſe fatentibus: ut nemo pro tamu nifica patria: donec quicquâ urium ſuper eſſet: cor pori aut ſanguim ſuo parceret: cum comoditas inua ret rem familiarem: ſaltem acquieſcere eo tempore: quo corpus addictum atq. operatum reip. eſset: tum quod ultro ſibi oblatum eſset: non a tribus plebis unquam aoitatum: non ſuis ſermonibus eſſagira.

bat: id efficibat

tum: id efficibat multiplex gaudium cumulatione
q, gratiam. Tribum plebis commonis ordinem letitie
concordiacq, soli expertes: negare tam id letum pa-
tribus uniuersis: nec prosperum fore quam ipsi ere
derent. consilium specie prima melius fuille: quas
uſi aperiturum. unde enim eam pecuniam confici
poſſe: nifi tributo populo indieto: ex alieno igitur
alius largitos. neq id etiam: ſi cacteri ferant: paſturos
eos: quibus iam emerita ſtipendia effent: meliore
condicione alios militare: quam ipsi militaſſent: &
eoſdem in ſua ſtipendia impenſas feciſſe & in alior-
facere. His uocibus mouerunt partem plebis: poſtre
mo: indiſto iam tributo: edixerunt etiam tribumi:
auxilio ſe futuros: ſi quis in militare ſtipendium tri-
butum non contuliſſet. Patres bene coepitam rem p-
feueranter tuert: conferre ipsi primi: & quia nōdus
argentum signatum erat: acſ graue paluſtris quidā
ad aerarium conuebentes: ſpecioſam etiam collatio
nem faciebant. Cum ſenatus ſumina ſide ex cenſu
contuliſſet: primores plebis nobilium amici ex co-
poſito conferre incipiunt: quos cum & a patribus
collaudant: & a militati acerate tanquam bonos eues
conſpiciuſous hominum undit: repente ſpreto tribu-
nicio auxilio certamen conferendi eſt ortum: & le-
ge perlata de indicendo uocientibus bello: exeretiūn
magna ex parte uoluntarium noui tribumi militiū
conſulari poterſate. Vetos duxere. Fuere autem tri-
bum. T. Quintius Capitolinus. Q. Quintius Cui-
cinatus. Claudius Iulius Tullus iterum. A. Maius
L. Furius Medullinus tert. M. Aemylius Mamer
cus. Ab bis primum circumſſi. Veni ſunt: ſub o'

cuius mitum ob solidis cum et huc coram consilium
ad fanum Volturnae frequenter habitum effet pa-
rum constitut: bello ne publico gentis univerſa tu-
endi ueientes eſſent. Ea oppugnatio ſegnior in ſe-
quenti anno ſuit parte tribu[n]or exercitusq[ur] ad
uolſcum auocata bellum. Tribun s militum cosu-
lari potestate is annus habuit Claudium Valeri-
um Pontium tert. M. Sergium Fidenatem. P. Cor-
nelium Fidenatem. P. Cornelium Maluginenſam:
Gn. Cornelium Coſſum: Claudium Fabium Am-
buſtum: Sp. Nautium Rutium iterum. Cum uol-
ſcis inter Ferentinum atq[ur] Ecetram ſignis collatis
dinicatum. romanis ſecunda fortuna pugnac fu-
it. Artena inde uolſcor oppidum ab tribus ob-
fideri cœpta inde inter eruptionem temptatam
compulſo in urbem boſte: occafio data eſt rom-
nis irrumpendi praeterquam arcem: cactera cap-
ta: in arcem munitam natura globus armatoru
conceſſit: infra arcem caeſi capti[que] multi morta-
les. Arx deinde obſidebat: nec aut iu capi po-
terat: quia pro ſpatio loci ſatis praefidi habebat:
aut ſpem dabat deditionis publico frumento pri-
usquam urbs caperetur: in arcem conueto: tedio
q[ui] receſſum inde foret: niſi ſeruus romanis arcem
prodidisset. ab eo milites per locum arduum acce-
pti: cepere: a quibus cum custodes trucidarentur:
cactera multitudo repentino clamore oppreſſam
deditionem uenit. Diruta & arce & urbe Artena:
reduſtæ legiones ex uolſcis: omniſq[ui]s romana
Veios conuerſa eſt. Prodi tori praeter libertatem
duarum familiarum bona in praemium data: Ser-

ius romanus uociratus. Sunt qui Artenam ue/
tentium non uolscorum fuiffe credant. praebet er/
torem: quod eiufdem nominis urbs inter Caere:
atq ueios fuit: fed eam reges romani deleuere: cae/
terum que non ueientium fuerat. altera haec o/
nomine eodem in uolſco agro fuit: cumus excidiu/
eſt dictum.

AEC ALIBI parta: Roma
ni Veniq in armis erant tanta
ira odioq ut uicetis finem adel
se appateret. Comitia utriuf
q populi longe ducerfa ratio
ne facta sunt romani auxere
tribunor militum confulari
poteſtate numerum. oſto quo
nunquam antea creati. Martius Aemylius Mamè
cus iteR. L. Valerius Potitus tert. Ap. Claudius &
Craſſus. Marcus Quintilius Varus. M. Iulius Rul
lus. M. Poſtbumius. M. Furius Camillus. M. Poſt
humius Albinus. uecientes contra ſedio annue am
bitionis: quae interdum diſcordiar cauſa erat: re
gem creauere. Offendit ea res populoR. Eſtruriae
animos non maioRe odio regni quam ipſius regis.
gratius iam is antea genti fuerat opibus ſuperbia
q: quia ſolemnia Indor: quos intermitti nefas e:
uiolenter diremiſſet: cum ob itam repuſiſac quod

suffragio. XII. populo: alius facerdos ei praelatus est; artifices quorae magna pars ipplus serui erant: ex medio ludrico repente abductit. gens itaq. autem omnes alias eo magis dedita religionibus: quod excelleret: arte collendi eas: auxilium uicientibus negandus donec sub rege essent: decreuit. cuius decreti fupressa fama est: Vens propter metum regis: quia a quo tale quid dictum referretur: pro seditionis eum principem non nout fermous auëtorem habebat. Romanis & si quiete res ex Ethbruria nuncibantur: tamen quia omnibus conciliorum eam rem agitari afferebatur: ita muniebant: ut ancipitia munimina essent: alta in urbem & contra oppidanor: eruptones uerfa: alius frons in Etbruriam spectans: auxiliis si qua forte inde uenirent: obstruebatur. Cum spes maior imperatoribus romanis in obsidione: quam in oppugnatione est: hybernacula etiam res novi militum romano aedificari conceptra: consilii q[ui]erat byemando continuare bellum. Quod poteram tribunis plebis iandu nullam nouandi res caufam inuentibus est: allatum: in concionem profiliunt: sollicitant plebis animos: hoc illud esse dictitantes q[ui]d acera militibus sint constituta: nec se fefelisse id donum iminitorum: ueneno illitum fore uenisse libertatem plebis: remotam in perpetuum & ablegatam ab urbe & ab repu. iuuentutem. iâ ne byemi quidem au tempori anni cedere: ac domos & res inuifere fuas. Quam putarent continuatae militiae caufam esse: nullam profecto aliam inuenturos quam nequid per frequentia inuenium cor: in quibus uires omnes plebis essent.

agi de cōmodis eorъ poſſet: uexari præterea & ſubi/
qi multo acrius: quam uicientes: quippe illos hyemē/
ſub tectis ſuis agere: egregus muris ſituq naturali/
urbem tutantes: militem Romanum in opere ac la/
bore prunifq. obrutum ſub pellibus dutare: ne by/
etis quidem ſpatio: quae omnium belloz. terra ma/
riq. ſit quies: arina deponentem. Hoc neq. reges: ne/
q. ante tribumiciam potestatem creatam ſuperbos il/
los confuſes: neq. truſſe dictatoris imperium neq. im/
portunos deceuiros iniunxuſſe ſeruitutis ut peremniē/
militiam facerent: quod tribumi militum in plebe ro/
mana regnum exercerent. quid nam illi confuſes di/
etatoreſue facturi eſſent: qui proconfuſarem imagi/
nem tam ſeuam ac trucem fecerint? Sed id accidere/
haud ſmerito: non ſuſſe ne in octo quidem tribuis/
militum locum illi plebeio. Ante trina loca cum con-
tentione ſumma patricios explere ſolitos: nunc iam,
octo inges ad imperia obtinenda ire: & ne in turba/
quidem bacerere plebeium quenquam: qui ſi nibil alij/
ud admoneat: collegas liberos & clues eorъ nō ſeruos/
militare: quos hyeme ſaltem in domos ac tecta redu/
ci oporteat: & aliquo tempore anni parentes liberos
q. ac coniuges muſſere: & uſurpare libertate: & crea-
re magiſtratus. Haec taliaq. uociferantes aduerſari/
um haud imparem nacti ſuitt. Ap. Claudiui relicti,
a collegis ad tribunicis ſeditiones comprimendas:
uirum imbutum ab iuuenta iam certainibus ple-
beiis: quem auctorem aliquot annis ante ſuiffe me-
moratum eſt per collegaR- intercessionem tribumi
clae potestatis diſſoluendae. Is tum iam nō proſtus
ingemo tantum: fed etiam uſu exercitatus talē orati

onem habuit. Si unquam dubitatum est quirites:
utrum tribuni plebis ueltra an sua cauſa ſedito,
num ſemper auſtores fuerint: id hoc anno deſuſ
ſe dubitari certum habeo: & cum lactor tandem
longi erroris uobis ſinem factum eſſe: tum quod
ſecundis potissimum uelſtris rebus hic error est
ſublatus: & uobis: & propter uos reip. gratulor.
An est quifquam: qui dubitet nullis inimiri ue
ſtris: ſi quae forte aliquando fuerunt unquam æ,
que quam munere patrum in plebem cum aera
militantibus constituta ſunt: tribunos plebis offe
ſos & concitatos eſſe: quod illos aliud aut tumti
muiffe creditis: aut hodie turbare uelle nifi con-
cordiam ordinum? quam diffoluendae maxime
tribuniciae potestatis rentur eſſe. Sic hercule tan-
quam artifices improbi opus quaerunt: qui &
ſemper aegri aliquid eſſe in rep. uolunt: ut fit: ad
cuius curationem a uobis adhibeantur. Vtrum
enim defenditis an impugnatis plebem? utrum mi-
litantium aduerſarij eſtis: an cauſam agitus? nifi
forte hoc dicitis: quicquid patres faciunt: diſpiti
cet: ſiue illud pro plebe: ſeu contra plebem e. Et
qućadmodum cum ſeruſ ſuis uetant domini qæ
quam rei cum alienis hominibus eſſe: pariter q
in iis beneficio ac maleſcio abſtineri aequi cen-
fent: ſi uos interdictis patribus comertio plebis:
ne uos comitate ac munificentia ſoiſtra prouoce-
mus plebem: nec nobis plebs dicto audiens atq
obediens ſit. Quanto tandem: ſi quicquam in uo
bis non dico civilis ſed humani eſſet: ſauere uos
magis: & quantum in uobis eſſet: indulgere po-

tius comitati patrum: atq. obsequio plebis oportuit?
quod si perpetua concordia sit: quis non spondere
ausit maximum hoc imperium inter finitimos bre
ui futuris? At qui ego quantum hoc consilium collega
tum meorù: quo abducere infecta re a Vens exerci
tum noluerunt: non utile solum: sed etiam necessari
um fuerit: posita edisseram: nunc de ipfa condicio
ne dicere militantium libet: quam orationem no apd
uos solum: sed etiam in castris: si babeatur: ipso ex
exercitu disceptante: acquam arbitror uideri posse: in
qua si mihupsi nihil: quod dicerem in mente uenire
posset: aduerfario certe orationibus contentus eem.

Negabant nuper aera danda militibus quia nunquam
data essent. quonam modo igitur nunc indignari v
posfunt: quibus aliquid non adiectum comodit sit:
cis laboris etiam nonum proportione inwingi? nui
quam nec opera fine emolumento: nec emolumen,
tum ferme fine impenfa opera est: labor uoluptas
diffimillima natura societate quadam inter se natu
rali sunt innexa. Molestie ante ferebat miles se suo
sumptu operam reip. praebere gaudebat idem par-
tem anni se agrum suum colere: quaerereque unde
domi militiaeq se ac suos tueri posset: gaudet nunc
fructui libi remp. esse: & laetus stipendi um accipit.
aequo igitur animo patiatur se ab domo: ab re fa
miliaris cui gravis impenfa non est paulo diutius ab
esse: an si ad calculos eum resp. uocet: non merito di
cat: annua aera habes: annuam operam ede? an tu
acquum cens es militia semestri solidum te stipendi
um annuum accipete? Inuitus in hac parte oronis
quirites moror: sic. n. agere debent: qui mercenario

milite utuntur: nos tanquam cum cimbus agere uolu
mus: aqiq tanquam cum patria nobiscum acquu̇n cen
semus. Aut non suſcipi bellum oportuit: aut geri pro
dignitate Po. Ro. per ſic quāprimum oportet: perſi
cietur autem: ſi urgemus obſeſſos: ſi non ante abſce
dimus: quam ſpei noſtrae ſinē captis Veius impoſue
rimus. Si hercule nulla alia cauſa ipſa indignitas p
ſcuerantium imponere debuit. Decem annos quon
dam urbs expugnata eſt ob unam muliere ab unqi
ſa graecia: quam procul ab domo: quot terras: quot
maria diſtans: nos intra uigefimum lapidem in cō
ſpectu prope urbis noſtrae annuam oppugnatione
perſerre piget: ſeſicet qua leuſis bellu cauſa eſt: nec
ſatis quicquam uſt i doloris eſt: quod nos ad perſe
uerandum ſtimulet. ſepties rebellarunt: & in pace
nunquam fidi fuerunt: agros noſtros milies depopu
lati ſunt: fidenates a nobis deſicere coe gerunt: coło
noſtros ibi interfecerunt: auſtores ſuere contra ius
caedis impie legatoR: noſtoR: ac Etbruriam omne
aduerſus nos concitare uoluerunt: bodiq id moſi
untur. res repetentes legatos nſos bauſd procul ab
ſuit: quin uio larent: cum bis moliter & per dilatio
nes bellum geri oportet: Sinos tam uſtum odium
nihil mouet: ne illa quidem oro nos mouent: ope
ribus ingentibus ſepta urbs eſt: quibus intra mu
tros coecetur hoſtis: agrum non coluit: & culta e
uaſtata ſunt bello. Si reducimus bellum inſi
qui dubitet illos non cupiditate ſolum ulcereuendi
ſed etiam neceſſitate impoſita ex alieno praedan
di cum ſua amiserint: agrum noſtrum inuaſuros:
non differimus igitur bellum iſto confilio ſed intra

fines nostros acnpimus. Quid illud quod proprie ad
milites pertinet: quibus boni tribuni plebis cum stipæ
dium extorquere uoluerunt: nunc
uolunt: quale est: uallum foffamq: ingentis utranq:re
operis per tantum spatium duxerunt: caſtella primo
pauca: poſtea exercitu aucto creberruma fecerunt: mu
nitiones non in urbem modo: fed in Etbruria etiam ex
pectantes: ſi qua inde auxilia ueniant: oppoſuere. quid
turres: quid umeas teſtudineſq: & talium oppugnanda
rum urbiu[m apparat: loquar: cum tantum laboris ex
bauſtum ſit: & ad finem iam operis tandem peruentum:
relinquenda ne baec confetis: ut ad acſtatem rurſus nou?
demintegro bis inſtituendis exudetur labor: quanto eſt
minus opera tueri facta & inſtare atq: perſeuare deſu
giq: cura. Breujs enim profecto res eſt: ſi uno ten
gitur: nec ipſi per intermiſiones bas interuallaq: lentio
tem ſpem noſtram facu[mus. loquor de opere: & de tem
poris ſactura. Quid periculi quod differendo bello adi
mus nunc obliu[nſi nos baec tam cvebra Etbruriac: cōſi
lia de mittendis Veios auxilius patiuntur: ut nunc res i
babent: irati ſunt oderunt: negant: miſſuros: quantum in
iſtis eſt capere Veios licet: quis eſt: qui ſpondeat eundé
ſi differtur bellum: annu[m poſtea fore: cum ſi laxam[e
tum dederis: maior frequentiorq: legatio itura ſit: cum id
quod nunc offendit: Etbruſcos rex creatus Veus ſpatio
mutari interpoſito poſſit: uel conſenſu ciuitatis ut eo re
conciſient Etbruriac animos: uel ipſius uoluntate regis:
qui obſtare regnum ſuum ſaluti ciu[m nolit? Videte qt
res: quam inutiles ſequantur illam utam conſilu: ſactu
ta operum tanto labore factor: uaitatio ſiminens ſinu
noſtro: etbruſu bellum pro Veiente concitatui. Hace

sunt tribuni consilia uestra non hercule diffimilia: ac  
ſi quis aegro: qui curari ſe fortiter paſſus: extemplo cō  
ualetſcere poſſit: cybi gratia praeſentis aut potationis lō  
qinquum forſitan & inſanabilem morbum efficiat.  
S. mediuffidus ad hoc bellum nihil pertineret: ad di  
ſciplinam certe militiae plurimum intererat: inſue  
ſcere militem noſtrum non ſolum parua uictoria fruie  
ſed ſi res etiam lentior ſit: pati tedium: & quāuis ſereg  
ſpei exitum expectare: & ſi non ſit aſtate perſedtū  
bellum byemem opperiri: nec ſicut aſtiuas aues ſta  
tum autunno tecta ac receſſum circuſpicere. Obſero  
uos uenandi ſtudium ac uoluptas homines per nives  
ac pruinas in montes filuaſq. rapit: bellī necellitatiſ  
eam patientiam non adhibemus: quam iel luſus ac  
uoluptas elicere ſolet: adeo non effoeminata corpora  
militum noſtro: eſſe putamus: adeo moles anumos  
ut byemem unam durare in caſtris: abeſſe ab domo  
non poſſint: ut tanquam nauale bellum tempeſtati  
bus captandis: & obſeruando tempore anni gerant:  
non aſtus: non frigora pati poſſint: erubecant pro  
fecto: ſi quis eis hoc obuciat: contendantq. & animis:  
& corporibus ſuis utilem patientiam inſe: & ſe iux  
ta byeme atq. aſtate bella gerere poſſe: nec ſe patro  
cinium molliciac inertiacq. mandaffe tribunis: & me  
miniffe banc ipſam potestatem non in umbra: nec in  
tectis maiores ſuos creaſſe. Hace utrute militum ue  
ſtro: baec Romano nomine ſunt digna: nō Veiostā  
tum: nec hoc bellum intueri quod inſtat: ſed famā: &  
ad alia bella: & ad caeteros populos in poſter: quaere  
re. An mediocre discrimen opinionis ſecutu: ex hanc  
re putatis: utrum tandem ſiniti. Po. Ro. ee putent.

cuius si qua urbs primum illud breuiffimi temporis
fustinuerit impetum: nihil deinde tumeat: an hic fit ter
ror nominis noſtris: ut exercitum non tedium longin
quae oppugnationis: non uis byemis ab urbe circuſeſ
ſa ſemel amouere poſſit: nec finem ullum alium bell:
quæ uictoriam nouerit nec impetu potius bella: quam
perſcuerantia gerat: quae in omni quidem genere &
militae maxime tamen in obſidendis uribus necel
ſarta eſt: quæ p[le]raſq[] munitionibus ac naturali ſitu
fame ſitiq[] tempus ipp[]um uincit atq[]u[] expugnat: ſicur
euos expugnabit: niſi auxilio boſtibus tribuni plebis
fuerint: & Romae inuenerint praeſidia Veientes: quæ
nequicquam in Etbruria querunt. An eſt quicquam:
quod ueientibus opratum aeque contingere poſſit: Æ
quæ ut ſeditionibus primum urbs romana: deinde ue/
lut ex contagione caſtra impleantur: At h[]ercule apud
boſtes tanta modëſtia eſt: ut non obſidionis tedio: no
deniq[] regni quicquæ apud eos nouatum ſit: non ne/
gata auxilia ab Etbruſis irritauerint animos: morie/
tur enim extemplo: quicunque erit ſeditionis auct[or] nec
cuiquam dicere ea licebit: quae apud uos impune dicu
tur. fustuarium meretur: qui ſigna relinquit: aut pre/
ſidio decedit: auſtores ſigna relinquendi & descrendi
caſtra non uni aut alteri militi: ſed uniuerſis exerciti
bus palam in concione audiuntur. adeo quicquid tribu
nus plebis loquitur: & si prodendae patriae diffoluen
daeq[] patriae eſt affuſeſtis audire: & dulcedine pote
ſtatus eius capti quelibet ſub ea ſcelera latere ſinitis. Re
liquum eſt: ut quae hic uociferantur: eadem in caſtra
& apud milites agant: & exercitus corrumpant: duci
buſq[] parere non patiantur: quoniam eademum Ro/

mae libertas est: non senatum: non magistratus: non leges: non mores maior: non instituta patrum: non disputinam ueteri militiae. Pariam etiam in concionibus erat Appius tribunis plebis: cum subito: unde minime quis crederet: accepta calamitas apud Velos & superiorem Appium in causa: & concordiam ordinum maiorem: ardeminem ad oblitendos pertinacius Velos fecit. Nam cum agger pro morus ad urbem: uineae tantum non iam imuniret me nibus essent: dum opera interdiu sunt intentius: quanquam est custodiantur: patefacta est porta: ingens multitu dofacibus maxime armata ignes comecit: boracæ monæ to aggerem ac uineas tam longi temporis opus incendi haufit: inmulta ibi mortales nequicquæ opem ferentes sunt, to igni afferunt sunt. Quod ubi Romae est nunciatum: moesticiam omnibus: senatui curæ metumque mirecit: ne tamen uero suitoribus: nec in urbe fecitio nec in cal Morris poffet: & tributæ plebis uelut ab se iactae: reip. influtarent: cum re pente quibus census equefter erat: equi publice non erat assignati: consilio prius inter se fecerit senatum aderit: facta quæ dicendi potestatem equis se fuit stipendia facturos, promittunt. Quibus cum amplissimis uerbis gratiæ ab senatu iactae essent: fama quæ forum atque urbem pernubit, fet: subito ad curiam concursus fit plebis: pede tris ordini se auunt nunc esse: operamque reip. extra ordine polli ceri: seu Velos: seu alio quo ducere uelunt: si Velos ducti sunt: negant se inde priusquam capta urbe boftum redi turos. Tum uero iam super fundenti se leticiae uix temporum est: non enim sicut equites: dato magistratibus et negotio laudari uis si: nec aut in curiam uocati: quibus rei ponendum daretur: aut limine curiae continue batur se natus: sed pro se quisque ex superiore loco ad multitudinem

in comitio ſtantem: uocë mamibuſq. ſignificare publicam laeticiam, beatam urbe bem: & inuicamtam: & aeter nam illa concordia dicere: laudare equites: laudare ple bem: diem ipſum laudibus ferre: inuicamtam eſſe fateri com tatem: benignitateq. ſenatus. Certatim patribuſ plebiq. manare gaudio laebrymae: donec reuocatis in curiâ pa tribus ſenatulsconfultum factum eſt: ut tribuni militares: concione aduocata: peditibus equitibusq. gratias agerent: memorem pietatis cor. erga patriam dicerent ſenatu fo re: placere autem omnibus his voluntariam extra ordinem profectis militiam aera procedere: & equi certus nume rus aeris eſt affignatus. tum primum equis merere equi tes coeperunt. Voluntarius ductus exereitus Velus non a miſſa modo reſtituit opera: ſed noua etiam inſtituit: ab urbe cœmatus intentiore: quam antea ſubuebi cura: ne quid tam beneemerito exereciti ad inſum deſſet. Inſe quens annus tribunos militum confulari potestatem habu it Claudium Scruilium Halam tert. Q. Scruiluï. P. Vir gium. Q. Sulpicium. A. Mamluim iter. M. Sergium iter. His tribuis dum cura omnium in uciens bellum intenta eſt: negleftum. Anxuri praeſidium uacatiomb militum & uolſcos mercatores uilgo receprando prodi tis repente porta. cultodibus oppreſſum eſt. minus mi litum perut quia preter aegros li xar. in modum per agrö uicinaſq. urbes negociabantur. Nee Veiis melius gectares: quod tum caput omnium curar. publicar. erat: nam & duces romani plus inter ſe irar: quam aduerſus boſtes a nimi habuerunt: & auctum eſt bellum aduentu repetino capenatium & falſeor. Hi duo Etbruriæ populi quia proximi regione erant: deuicitis Veiis: bello quoq. roma: no ſe proximos fore credentes falſci propria etiâ cauſa

infesti: quod fidenati bello se iam antea imificuerant;
per legatos nito citroq. mislos iureurando inter se
obligati cum exercitibus nec opinato ad Velos acceſ
ſere. ſorte ca regione: qua Sergius tribus militis
praeerat caſtra adorti ſunt: in centemq. terrorem in
tulere: quia Etbruriam omnem excitam ſedibus et
magna mole adesse romani crediderant. eadem op
nio ueientes in urbe concitauit. Ita ancipiti praelio
caſtra romana oppugnabantur: concurſantes cum
buc atq. illuc ſigna tranſſerrent: nec uicientem ſatis
cobibere intra munitiones: nec ſuis munimentis ar
core iam uim: ac tueri ſe ab extertore poterant hoſſe
una ſpes erat: ſi ex maioribus caſtris ſubueniretur.
ut diuerſae legiones aliae aduerſus capenatem ac
ſalifcum: aliae contra eruptionem oppidanor. pu
gnarent. Sed caſtris praeerat Virginius priuatim
Sergio inuiſus infestusq. is cum plaeraq. caſtella op
pugnata ſuperatas munitiones utring. inuebi hoſſe
muniaretur: in armis milites tenuit: ſi opus foret au
cilio collegam dictutans ad ſe miſſur. buiis arroga
nam pertinacia alterius acquabar: qui nequa op
ab inimico widetur petiſſe: uinci ab hoſſe: quamui
cere per cuem maluit. Diu in medio caſſi milites:
poſtremo deſertis munitionibus per pauci in mato
ra caſtra: pars maxima atq. ipſe Sergius Romam
pertenderunt: ubi cum omnem culpam in collega
indunaret: acciri Virginium ex caſtris: interea prieſ
ſe legatos placuit. Acta deinde in ſenaturessc: cer
tatumq. inter collegas maledictis: pauci reip. buic at
q. illi: ut quosq. ſtudium priuatim aut grã occupa
uerunt: ad ſunt. Primores patrum ſiue culpa: ſiue

infelicitate tam ignominioſa dades accepta effet: cen
ſuere non expeſtandum iuſtum tempus comitioru:
ſed extemplo nouos tribunos militum creandos ee:
qua a kalendis octobribus magiſtratum occiperent.
In quam ſententiam cum pedibus iretur: caeteri tri
buni militum nihil contradicere: at eniuero Sergius
Virginiuſq propter: quos poenitere magiſtratum e
ius anni ſenatum apparebat: primo deprecari ignomi
niam: deinde intercedere ſenatuiſconſulto: negare ſe à
te idus decembres ſolemne meundis magiſtratibus die
honore habiuros eſſe. Inter hæc tribuni plebis cu in
concordia hominum ſecundiſq rebus cimitatis inuti
ſilentium tenuiſſent: ſeroces repente minari tribunis
militum: niſi in auctoritate ſenatus eſſent: ſe in uicu
la eos duci iuſſuros eſſe. Tum Claudius Seruilius Ha
la tribunus militum: quod ad uos attinet: tribuni ple
bis minaſq ueſtras ne ego libenter experirer: quando
non plus inbi iuris: quam in uobis animi eſſet: ſed ne
fas eſt tendere aduerſus auctoritatem ſenatus: proſde
& uos definite inter nostra certamina locum inuriac
quaerere: & collegae aut facient: quod cenſet ſenatus:
aut ſi pertinacius tendent: dictatorem extemplo dica:
qui eos abire magiſtratu cogat. Cum omnium aſſenſu
comprobata oratio eſſet: gauderentq patres ſine tribu
niciac poterat is terriculis: inuentam eſſe aliam uim t
maiorem ad coercendos magiſtratus: uicui conſenſu
omnium comitio tribunor militum habuere: qui kal.
octobribus magiſtratum occiperent: ſeq eam ante die
magiſtratu abdicauere. L. Valerio Potito quart. M. Fu
tio Camillo iterum. M. Aemiliu Mamerco tert. M. t
Cornelio Coſſo iter: Claudio Fabio Ambuſto. L. Iulio

Tullo tribunis militum confulari potestate multa domini
littaeq gesta: Nam & bellum multiplex fuit eodem tempo-
re: ad Velios: & ad Capenam: & ad Falerios: & in Volscis:
ut Anxur ab boſtibus recuperaretur. & Romae ſimul de
delectu: ſimul de tributo conferendo laboratum eſt: & de
tribunis plebis cooptandis contentio fuit & baud parus
motum duo judicia cor: qui paulo ante confulari pote-
ſtate fuerant: exciuere. Omnium primum tribunis mili-
tum fuit delectum haberi: nec uniores modo conſcripti:
ſed ſeniores etiam coacti nomina dare: ut urbis custodi
am agerent. Quanto autem augebatur militum numerus
tanto maiore pecunia inſtipendium opus erat: eaq tribu-
to conferebatur: inuitis conferentibus: qui domi remane-
bant: quia tucentibus urbein opera quoq militari labora/
dum ſeruendumq reipu. erat. Hac per ſe grania: indigni
oraq ut inderentur: tribunt plebis ſeditioſis concionibus
faciebant: ideo aera militibus constituta eſſe arguendo: ut
plebis partem militia: partem tributo conficerent. Vnum
bellum annum iam tertium trahi: & consulto male geri
ut diutius gerant: in quattuor deinde bella uno delectu e-
xercitus ſcriplos: & pueros quoq ac ſenes extraetos. Iam
non aſtatis: nec hyemis discrimen eſſe: ne ulla quies un-
quam miſerae plebi ſit: quae etiam uectigalis ad unu fa-
et lit: ut cum confecta labore: utileribus: poſtremo etra
te corpora rettulerint: incultaq omnia diutino dominor.
deliderio domi inuenerint: tributum affectare familiari
pendant: acraq militaria uelut focnore accepta multipli-
cia reip. reddant. Inter delectum tributumq & occupa-
tos animos maior re: curis: comitus tribunor: plebis nu-
merus expleri nequit. Pugnatum inde in loca uacua: ut i
patriciu cooptarentur: poſtea quam obrineri no poterat:

tamen labefaſtade.

tamen labefactandae legis tribuniciac caufa effectum est: ut cooptarentur tribuni plebis Claudius Lacerius & M. Acutius haud dubie patricioribus: fors ita tulit: ut eo anno tribunus plebis C. Trebonius effet: qui nomini ac familiae debitum praefare uideretur treboniae legis patrocinii: is quod petissent patres: quidam primo incocepto repulsi: cum tribunos militum expugnaſſent: uociferans legem treboni am ſublatam: & cooptatos tribunos plebis non ſuffragiis po puli: ſed imperio patriciorum: & eo deuolui rem: ut aut patri cii: aut patriciorum affeclae habendi tribuni plebis ſint: eripi ſacratas leges: extorqueri tribuniciam potestatem: id fraud de patriciorum: ſeelere ac proditione collegarum: factu arguere: Cum arderent inuidia non patres modo: ſed etiam tri. ple. cooptati pariter & qui cooptauerant: tum ex collegio tres. P. Curatius M. Metilius & M. Minutius trepidi rei suar in Sergium Virginiu[m] q[ui]oris anni tribunos militares in currunt. In eos ab ſe iram plebis inuidiamq[ui] die dicta auctunt: quibus delectus: quibus tributum: quibus diuturna militia longin quitafq[ui] belli ſit gravis: qui clade accepta ad i Veios doleant: qui amiffis liberis: fratribus: propinquis: affinibus lugubres domos habeant: us publici priuatiq[ui] dolo ris exequendi us potestatemq[ui] ex duobus noxius capitib[us] datam ab ſe memorant: oinnium nanq[ui] malor in Sergio Vir giniuq[ui] cauſas effe: nec id accufatorem magis arquere: qua fateri reos: qui noxii ambo alter in alterum cauſam confecrant: fugam Sergii Virginius: Sergius proditionem increpās Virginii: quorq[ui] adeo incredibilem amentiam ſuiffe: ut mul to uerifimilius ſit compacto camre: & cōmuni fraude patri ciorum actam. Ab bis & prius datum locum ueientibus ad incendenda opera belli trabendi cauſa & nunc proditum exercitum: tradita falifcis romana caſtra omnia fieri ut con

ſenſcat ad Veiós iuuentus nec de agris: nec de alius com,
modis plebis ferre ad populum tribuni. frequentia quæ
bana celebrare actiones: & reſſtere conſpirationi patrici
orum poſſint. Praeiuſtium iam de reis & ab ſenatu: & a
Po. Ro. & ab ipſorum collegiſ factum eſſe: nam & ſenatuſ
conſulto eos ab rep. remotos eſſe: & recuſantes abdiſare
ſe maſiſtratu dictatatoris metu ab collegiſ coercitos eſſe:
& Po. Ro. tribunos creaſſe: qui non idibus decembribus
die ſolemni: ſed extemplo kal. octobribus maſiſtratu oc
ciperent: quia ſtare diutius reſpublica bis manentibus in
maſiſtratu non poſſet. Et tamen eos tot iudicus conſoffo
praedamnatoſq. uenire ad populi iudicium: & extimare
defuſtos eſſe ſe ſatifa penat. dediſſe: quod duobus men
ſibus citius priuati facti ſunt: neq. intelligere nocendi ſi
bi diutius cum potestatem ereptam eſſe non poenam urto,
gatam: quippe & collegiſ abrogatuum imperium: qui cer
te nihil deliſſent. illos reſpeterent animos quirites: quò
recenti accepta clade habuſſent: cum ſuqa trepidum ple
num uulner: ac pauore incidentem portis exercitum ui
derunt: non fortunam aut quenquam deo: ſed bos du
ces accuſantem. Pro certo babere neminem in concionem
ſtare: qui illo die non caput domu fortunaſq. L. Virgin
ac. M. Sergii ſit execratus deſtatusq. minime conuenire
qui bus iratos quiſq. deos precatus ſit: in iis ſua potestate
cum liceat: & oporteat non uti. nunquam deos ipſos ad
mouere nocentibus manus: ſatis eſſe ſi occaſione ulcraſc
di laeſos arment. His orationibus in citata plebs denis t
millibus aeris gravis reos condemnat: nequicquam Ser
gio martem comunem bellu fortunam q. accuſante: Virg
nio deprecante ne infelicior domi: quam militiae eſſet. In
bos tierſa ira populi: cooptationis tribuno: ſtraudis q. con

tra legem treboniam factae memoriam obscuram fecit. Vi
Etores tribuni ut prae sentem mercedem iudicui plebes ha/
beret: legem agrariam promulgant: tributum conferre pro
hibent: cum tot exercitibus flipendio opus effet: reſq. milita ita profpere gérerentur: ut nullo bello ueniretur ad exi-
tum ſpei. nanq. Veius caſtra: quae amiffa erant: recuperata:
castellis praeſidioſq. firmantur. Praeerant tribuni milítu. M.
Aemylius. Q. Fabius. M. Furio in falifcis &. C. Cornelio i Ca-
penate agro: hoſtes nulli extra moenia inuenti: praedè acte,
incendius uillarum ac frugum uaſtati fines: oppida oppugna
ta nec obſeffa ſunt. At in uolſus depopulato agro Anxur op
pugnatum nequicquam loco alto ſitum: & poſtea quam uis
irrita erat: uallo poſſaq. obſideri coepitum: Valerio Potito Vol-
ſci prowincia euenerat. Hoc ſtatu militarii reßeditio inte
ſtina maiore mole coorta: quam bella tractabantur: & cum
tributum conferri per tribunos non poſſet: nec ſtipendium
imperatoribus mitteretur: æraq. militaria flagitaret miles:
haud procul erat: quin caſtra quoq. urba nac ieditionis con-
tagione turbarentur. Inter has iras plebis in patres: cu tri/
buni plebis nunc illud tempus eſſe dicerent ſtabiliendaeli
berratis: & ab Sergus Virginiiſq. ad plebeios uiros fortes ac
ſtrenuos tranſſerendi ſummi honoris: non tamen ultra pto-
ceſſum eſt: quam unus ex plebe uſurpandi iuris cauſa. P. Li-
cinius Caluus tribunus militum conſulari poterſate creare
tur: caeteri patricii creati. P. Manlius &. P. Titinius. P. Me-
lius. L. Furius Medulinus. L. Popilius Volſco. Ipſa plebs i
mirabatur ſe tantam rem obtinuiffe: non is modo: qui cre-
atus erat uir nullis ante honori bus uſus uetus tantum ſe
nator & actate iam grau iis: nec ſatis conſtat cur primus ac
potiſſimus ad noium delibandum bonorem ſit habitus:
alii Gn. Cornelii fratris: qui tribunus militum priore ano

fuerat: triplexq, ftipendium equitibus dederat: gratia extra
etum ad tantum bonorem credunt. alii orationem ipfum tê,
pelTIuam de concordia ordinnu patribus plebiq, gratam e
babuiffe. Hac uictoria comitior exultates tribuni plebis:
quod maxime rempublicam: de tributo remiferunt: colla
tum obedienter miſſumq, ad exercitum eſt. Anxur in iuol
ſeis breui receptum eſt. Inſignis annus hyeme gelida ac nuo-
ſa ſuIt: adeo ut ſuae clauſae: tyberis innauiqabilis fuerit An-
nona ex ante conueſt a copia nibil mutauit. Et quia: P. Lec-
nius: ut coeperat: baud tumultuofe magiſtratû maiore gau-
dio plebis: quam indignatione patrum ita etiam geſſit: du-
cedo inuaſit proximis comitus tribunor militum plebeios
creandi: unus. M. Verurius ex patriciis candidatis locu te-
nuit: plebeios alios tribunos militum confulari potestate-
omnes ſere centuriae dixere. L. Titinium. P. Menenum. Gn.
Genutium. L. R. acilium. Hyemem triftem ſeu ex intempe-
rie edi raptum mutatione in contrarium facta: ſiue alia qua
cunq, de cauſa: graus pelſtilensq omnibus animalibus actas
excepit. cumus inſanabili pernicie quando nec cauſa: nec fi-
nis inueniebatur: libri ſibylli ex ſenatuſſconsulto aditi ſuIt:
duſuiri ſacris faciendis: lechilternia tunc primum urbe
romana facta: per dies octo Apollinem Latonamq, & Dia
nam Herculem Mercurium atq Neptunum tribus: quaam
pluſſime tum apparari poterat: iftratis lechis placauere: pri-
natum quoq id ſacrum celebratum eſt tota urbe parentibus
ianuis: promiſcuoq uſu rerum omnium reR in proparulo
polito: notos ignorosq paſſim aduenas in boſpitium ductos
ferunt: & cum mimicis quoq benigna ac comiter ſermones
babitos iuſgius ac litibus temperatum. uinſtis quoq dempta
in eos dies uincula religioni deinde ſuiffe: quibus eam opc
detuſſent uinciri. Interim ad Veios terror multiplex ſuIt:

tribus in unum bellis collatis; nanq codem: quo antea modo
circa munimenta cum repente capenates faliseiq subfidio
uenissent; aduerfus tres exercitus ancipiti prælio pugna/
tum eft: ante omnia audiuit memoria damnationis Sergii
ac Virginii. itaq maioribus calfris: unde antea ceffatum fu/
erat: breui spatio circuïductae copiae: capenates in uallum
romanum uerfos ab tergo aggrediuntur. Inde pugna coe.
pta falifeis intulit terrorem: trepidanteſq eruptio ex caſt's
opportune facta auertit: repulſos deinde infecuti uictores in
gentem aediderunt caedem. Nec ita multo poſt iam palan
tes ueluti forte oblati populatores capenatis agri reliquias
pugnac abſumpſere: & uicientum refugientes in urbe mul
ti ante portas caſſi: dum prae metu ne ſimul romanus irrù
peret: obiectis foribus extremos ſuor excludere. Haec eo
anno acta. Et iam comitia tribunor militum aderant: quo
rum prope maior patribus: quam belli cura erat: quippe no
comunicatum modo cum plebe: fed prope amiffium cœnem/
tibus ſummum imperium. itaq clariflimis uiris excompo/
lito preparatis ad petendum: quos practereundi uerecum/
diam crederent fore: nibilominus ipſi perinde ac ſi omne
candidari effent cuncta experientes: non bomines modo:
fed deos etiam excipiebant: in religionem uertentes comi
tia biennio habita. priore anno intollerandam byemem.
prodiguifq diuimis ſimilem coortam proximo non prodi
gia: fed iam euentus peſtilentiam agris urbiq illatam: ha
ud dubia ira deum: quos peſtis eius arcendae cauſa plaçà
dos eſſe in libris fatalibus inuentum ſit comitiis: quae au
ſpicato fierent. indignum diis uifum bonores uulgari di/
ſeriminaq gentium confundi. Praeterquam maieſtate pe-
tentium religione etiam attoniti bomines patricios omnes
partem magnam honoratiſſimum quenq tribunos militií

conſulari potestate creauere. L. Valerium Potitum. Q. Valerium maximum. M. Furium Camillum iterū. L. Furiū Medulinarum tert. Q. Seruilium Fidenatem iterū. Q. Sulpitiū Caerimonialem iterum. His tribunis ad Velios nibil admodum morabile actum est: tota uis in populationibus fuit, duo ſui mi imperatores Potitus a Falerus: Camillus a Capena praeſdas ingentes egere: nulla incolumni relictare cui ferro aut iugi noceri poſset. Prodiſcia interim multa nunciari: quorum plaeraq, & quia ſinguli auctores crant: parum credita ſpretaq: & quia boſtibus Etbruſcis: per quos ea procurarent: aruſpices non crant. In unum omnium curae uerſe ſunt: quod lacus in albano nemore ſine ullis caeleſtibus aquis: cauſaue qua alia: quae rem miraculo eximeret in altitudinem inſoli tam creuit. quid nam eo du portenderent prodiſio miſſi ſcitatum per oratores ad delphicum oraculum: fed propior interpres oblatus ſatis. Senior quidam ueliens: qui inter cauillantes inſtationibus ac cuſtodius milites romanos Etbruſcosq uaticinantis in modum cecinit: priuſquam ex lacualbano aqua emiſſa foret nunquam potitUR. Veuſ romanum: quod primo uclut temere iactum ſperni: agitari deinde fermonibus coeptum est: donec unus ex ſtatione romana per cunctatus proximum oppidanor: iam per longinquitate belli comertio ſermonum facto quiſnam hic eſset: qui perā bages de lacu albano iaceret: poſtea quam audivit aruſpice: eſſe: uir haud intacti religione animi cauſatus de priuati portenti procuratione: ſi opere illi eſset: conſulere uelle: ad colloquium uatem elicuit: cunque progreſſi ambo a ſuis longiuffent inermes ſine ullo metu: praeualens iuuenis romanus ſenem inſirmum in conspectu omnium raptum: nequaquaſtumultuantibus Etbruſcis ad ſuos tranſtulit. qui cum productus ad imperatore: inde Romam ad ſenatum miſſus

effet: suscitantibus: quid nam id effet: quod de lacu albano
docuisset: respondit profecto iratos deos ueienti populo il
lo fuisse die quo sibi eam mentem obiecissent: ut excidiu
patriae fatale proderet. itaq. quae tum cecinerit diuino t
spiritu i nstinetus: ea se nec ut indicta sint reuocare posse.
& tacendo forsan quod diu imortales ulgari uclint: baud
minus quam celanda effando nefas contrabi. His igitur
bris fatalibus sic disciplina etbrusca traditum esse: ut qua
do aqua albana abundasset: tum si eam romanus rite emi
sasset: uictoriam de ueientibus dari: antequam id fiat deos
moenia Vulentium deserturos no esse. Exequebatur inde
quae Solemnis deri uatio esset: sed auctorem leue nec fatis
fidum super tanta re esse patres rati: decreuere legatos for
tesq. oraculi pytbici expectandas. Priusquam a delphis
oratores redirent: albaniue prodigii piacula inueniretur:
novi tribuni militum confulari potestate. L. Iulius Tullus
P. Furius Medulinus quart. L. Sergius Fidenas. Aurelius
Posthumius Regilensis. P. Cornelius Maluginensis. A.
Manlius magistratum inierunt. Eo anno Tarquinienſes
novi boſtes exorti: quia multis ſimul bellis: Volſcorz ad
Anxur ubi praeſidium obſidebatur: Equor ad lauicos
qui romanam ibi coloniam oppugnabant: ad hoc ueienti
quoq. & falisco & capenati bello occupatos uidebant ro
manos: nec intra muros quietiora negotia eſſe certamini
bus patrum ac plebis. inter bacc locum iniuriac rati eſſe
praedatum in agrum romanum cohortes expeditas mit
tunt: aut enim paſſuros inultam eam iniuriam romanos
ne nouo bello ſe onerarent: aut exiguo eoq. ſe parrualido
exercitu perſecuturos. Romanis indignitas maior: qua
cura populationis tarquinienſium fuit: eo nec magno co
natu ſuſcepta: nec in longum dilata res eſt. Aurelius Po

ffbumius & L. Iulius non iusto delectu: &n. attribunis mult
impediebantur: fed prope voluntarius quos adhortando
incitaverant coacta manu per agrum cacretem obliquis
tramitibus egreffi: redeuntes a populationibus grauesq. i
praeda tarquinienſes oppreſſere. multos mortales obtrü
cant: omnes exuunt impedimentis: & receptis agrorum ſuo
rum ſpolius Romam reuertuntur. Biduum ad recognoſcen
das res datum dominis: tertio quae incognita: erant autem
pleraq. boſtium ipſo: ſub haſta uenierunt: quodq. inde re
dactum militibus eſt diuſum. Caetera bella maximeq ue
iens incerti exitus erant. Iamq. romani: deſperata ope bua
na: ſata & deos expectant: cum legati ab delphis uenerunt
ſortem oraculi aſſerentes congruentem ſeſponſo captiutua
tis. Romanae aquam albanam cauſacu contineri: cauem
mare manare ſuo flumine ſinas: emiſſam per agros rigabis
diſipatamq. rumis exſungues. tum tu inſiſte audax boſtus
muris: memor quam per tot años obſides urbem: ex earibi
quae nume panduntur fatis uſtoriam datam: bello perſe
ſto donum amplum uſtor ad mea templa portato: facraq.
patria: quor. omiſſa cura eſt: inſtaurata: ut aſſolet: facito.
Ingens in de baberi captiuris uates coepus: cumq. adſabe
re tribuni militum Cornelius Poſtbumiuſq. ad prodigii al
bani procuratione ac deos rite placandos coepere: inuen
tumq. tandem eſt: ubi neſſetas cerimonia interimiſtum
ſolemne du arguerunt: nihil proſecto aliud eſſe: quam ma
giſtratus iutio creatingos: latinas facrump. in albano monte no
rite concepiſſe: unam expiationem coeſſe: ut tribuni miſi
tum abdiſarent ſe maſiſtratu: auſpicia deintegro repete
tentur: & interregnum iniretur. Ea ita facta ſunt ex ſena
tusconſulto. Interreges tres deinde ſuere: L. Valerius. Q.Ser
uilius Fidenas. M. Furius Camillus. nunquam deſitum interi

turbari comitia interpellantibus tribunis plebis donec cœue
niffet prius ut maior pars tribunorum militum ex plebe creare
tur. Quae dum aguntur: concilia Etbruriac ad fanum Vultur
nae habita: postulantibusque capenatibus ac faliscis: ut Velos cœo
muni animo: consilio, omnes Etbruriac populi ex obediency
ne eriperent: responsum est ante se uicientibus negasse: quia
unde consilium non petissent: sicut tanta re auxilium petere
non deberent: nunc iam pro se fortunam suam illis negare:
maxime in ea parte Etbruriac gentem inuatatam: nouos ac
colas gallos esse: cum quibus nec pax fatis fida: nec bellum
pro certo fit: sanguini tamen nominem & praesentibus per
triculis consanguineorum id dari: ut si qui iuuentur suæ uo,
luntarum ad id bellum cant: non impediant. Fum magni
aduenisse boſtium numerum fama Romae erat: coquin,
telecere discordiac interiimae metu cœمuni ut fit: coeptae, ha
ud inuitis patribus. P. Liciniu[m] Caliu[m] præerogatiu[m] tri-
buum militum non petentem creant. moderationis exp-
tae in priore magistratu iurum: cacterem iam tum exacte
aeratis: omninoque deinceps ex collegio eisdem anni refici o
apparebar. L. Titiniu[m]. P. Meneniu[m]. Gn. Genutiu[m]. L.
Raciliu[m]: qui priusquam renunciarentur: iure uocatis tri-
bubus: permittu[n] interregis. P. Liciniu[m] Caliu[m] ita uerba fe
cit. Omen concordiac quirites rei maxime in hoc tempus
utillime memoria noſtr[em] magistratus uos his comitus pe-
tere in ſequentem annum iudicem: ſi & collegas eisdem refici
tis etiam usu meliores factos: me iam non eundem: ſed umbra
nomenq[ue], P. Liciniu[m] rei [re]ſi[re]tum uidetis iures corporis affectæ:
senſus oculorum atque aurium bebetes: memoria labat: uxor
animi obrufus: en uobis inquit iuuenem filium tenens: ef-
ſi[miem] atque imaginem eius: quem uos antea tribunum miſi-
tum ex plebe feciſtis: hunc institutum disciplina mea

un carium pro me reip. do dicoq: uoſq. quaeſo quirites. dela
tum mihi ultro bonorem buic petenti meiſq. pro eo adieſt
precibus mandetis. Datum id petenti patri filiſq. eius. P.
Licinius tribunus militum confulari potestate cum iis: o
quos ſupra ſcripſimus declaratus. Titinius Genutiſq. tri
buni militum profecti aduerſus falifcos capenatelsq. dum
bellum maiore animo gerunt quam consilio: praeipitaue
reſe in inſidias. Genutius morte bonesta temeritate luci
ante ſigna inter primores cecidit: Titinius in aeditum rumu-
lum ex multa trepidatione militibus collectis aciem reſtitu-
it: nec ſe tamen acquo loco boſt i cōmifit. Plus iſonomiac
erat quam cladis acceptum: quae prope in cladem uertit
ingentem: tantum inde terroris non Romae modo: quo
multiplex fama peruenerat: ſed in caſtris quoq fuit ad uo-
tos. aegre ibi miles retentus a ſuga eſt: cum peruaſſet ca-
ſtra rumor ducibus exercituq. caeſo: uicorem capenatem
ac falifcum: Ehruriaeq omnem iuuentutem haud procul
inde abeſſe. His tumultuofiora Romae: iam caſtra ad Ve-
los oppugnari: iam partem hoſtium tendere ad urbem ag-
mine inſelto crediderant: concurſumq. in muros eſt: & ma-
tronaR: quas ex domo conciuerat publicus pauor obſecta
tiones in templis factae: praecibuſq. a dius petitum ut exa-
tium ab urbis tectis templiſq. ac moenibus romanis arce-
tent. Veiolq. cum auerterent terrorc: ſi ſacra renouata re-
ſi procurata prodigia eſſent. Iam ludi latinaeq inſtaurata e-
rant: iam ex lacu albano aqua emiſſa in agros: Veiolq. ſata
appetebant: igitur fatalis dux ad excidium illius urbis ſer
uandaeq patriae. M. Furius Camillus dictator dictu ma-
giſtrum equitum. P. Cornelium Scipionc dixit. Omni re-
pente mutauerat imperator mutatus: alia ſpes: alius anim^
hominum: fortuna quoq alia urbis uideri. Omniu primu

in eos: qui a Veiis in illo pauore fugerant: more militari a
nimaduertit: effecitque hoſtis maxime timendus militi
eſſet: deinde indicto delectu in diem certam ipſe interim
Veiós ad confirmandos militum animos intercurrit: inde
Romam ad ſcribendum noüm exercitum redit nullo
detrectante militiam. peregrina etiam latini herniciq, ope
tam ſuam pollicentes ad id bellum uenere: quibus cum gra
tias in ſenatu egiſſet: ludos magnos ex ſenatuſconſulto uo
uit Veiis captris ſe facturq: acemoq Matutae matris reſeſtã
dedicatura: iam ante ab rege Seruio Tullio dedicatam. Pro
fectus cum exercitu ab urbe expectatione maiore hominu
quam ſpe in agro primum nepeſino cum falisbis & capenati
bus ſigna confert. omnia ibi ſumma ratione conſilioq acta
fortuna etiam: ut fit: ſecuta eſt: non prelio tantum ſuidi hoſſe
ſed caſtris quoq exuit: ingentiq praeda eſt potitus: cuius t
pars maxima ad quaeſtorem redacta eſt: haud ita multum
militi datum. Inde ad Veiós exercitus ductus: denſioraq
caſtella facta: & a procurſationibus: quae multae temere
inter murum: atq uallum ſiebant: edicto ne quis iniſſu pu
gnaret: ad opus milites traduci. operum ſuit omnium lo
ge maximum ac laborioſſimum cuniculis in arcem bo
ſtum agi coepus: quod ne inter mitteretur opus: neu ſub
terra continuus labor eſdem conficeret: in partes ſex mu
numentor, nume, diuſſit: ſenae horae in orbem operi at
tributae ſunt: noſte ac die nunquam ante omiffum: qua
in arcem uiam facerent. Dictator cum iam in manibus ui
deret uictoriam e: urbem opulentiffimam capi: tantum
q, praedae fore: quantum non omnibus in unum collatis
ante bellis ſuſſet: ne inde aut militum itam ex maligni
tate praedae partitae: aut inuidiam apud patres ex o
prodiga largitione caperet: litteras ad ſenatum milit:

deum immortalium benignitate: fuis confilus: patientia militum. Velos iam fore in potestate iam fore Po. Ro. quid de praeda faciendum conferent. Duae senatum distinebant. Sentententiae: senis P. Licinii: quem primum dixisse a filio interrogatum ferunt: edici palam placere populo: ut qui particeps esse praedae uellet: in castra Velos ictet. altera Ap. Claudii: qui largitionem nouam prodigam inacqualem inconfultam arguens: si femei nefas ducerent captare ex hostibus in aerario exbaufto bellis pecuniam esse auget. Et or erat flipendii ex ea pecuniam militi numerandi: quo minus tributi plebs conferret: etus enim doni societatem senfuras ac equaliter omnium domos: non audivas in direptiones manus ociofor urbanor: praepreturas fortium bellator: praemia esse: cum ita ferme euemat: utegior fit praedator: ut quifque laboris periculique: præcipuam pere re partem solear. Licius contra inspectam & inuiam feceram. pecuniam fore aiebat: caufaque criminum ad plegem: seditionum in de ac legum nonar: præbituram. Satis igitur esse reconciliari eo dono plebis animos exbauftis atque eximianitis tributo tot annor: succurri: & sentire: prædacem fructum in eo bello: in quo prope confenuerunt. Gratius id fore lactuque: quod quifque sua manu ex hoste captum domum rettulerit: quam si multiplex alterus arbitrio accipiat: ipfum dictatorem fugere inuidiam ex eo: criminacque delegaffe ad senatum: senatum quoque deere reiectam rem ad se permittere plebi: ac partu habere quod cunque fors bellis dederit. Hac ecutorium una sententia est: quae popularem senatum faceret: edictum itaqque ad prædam uicientem: quibus uideretur: in castra ad dictatorem proficuerentur ingens profecta multirudo repleant castra. Tum dictator auſpicate egreſſus cum ed

xuffet: ut arma milites caperent: tuo ductu: inquit pythice A.
pollo: tuo numine instinctus pego ad delendam urbem Ve-
ios: tibiq, hinc decimam partem praedae uouco. te limul Iu-
no regina: quae Velos colis: precor: ut nos uictores in nostra
tuam, mox futuram urbem sequare: ubi te dignum ampli-
tudine tua templum accipiat. Hacce praccatus superante
multitudine ab omnibus locis urbem aggreditur: quo mi-
nor ab cuniculo ingruentis periculi senfus effet. Veientes
ignari se iam ab suis uatibus: iam ab externis otaculis pro
ditos: iam in partem praedae fuæ uocatos deos: alios uotis
ex urbe fua euocatos: bofium templa nouafq, fedes specfa
re: fecultimum illum diem agere: nihil minus timentes: qua
subrutis cuniculo moenibus arcem iam plenam bofium ce:
in muros pro se quifq, armati discurrunt mirantes: quidnæ
id effet: quod cum tor per dies nemo se abftationibus roina
nis mouifset: tum uelut repentino iesti furore improudi
currerent ad muros. Inferitur huc loco fabula immolan,
te rege ueientium: uocem arufpicis dicentis: qui eius bofti
æ exta prae fecuifset ei uictortam dari: exauditam in cuni
culo mouiffe romanos milites ut adaperto cuniculo exta ra
perent: & ad dictatorem ferrent: sed in rebus tam antiquis
fi quae similia ueri sint: pro ueris accipiantur fatis babeam
bace ad offtentationem ſcaenae gaudentis miraculis aptio-
ra: quam ad fidem neq, affirmare: neq, reſſellere eſt operae'
pretium. Cuniculus delectis militibus eo tempore plenus
in aede Iunonis: quae in uicientana arce erat: armatos re-
pente aedidit: & pars auerſos in muris inuadunt boſtes: i
pars clauſtra porta, reuellunt: pars cum ex defectis tegulæ
q, a mulieribus ac ſeruittiis iacerentur: inferunt ignes: Cla
mor omnia uarius terrentium ac pauentium uocibus mix
to mulier, ac pueror, ploratu complet. Momento teporis

delectus ex muro undiq. armatis patefactuq. portis: cù alii aqmine irruerent: alii defertos scan derent mutos urbs boſtibus impletur: omnibus locis pugnatur. Dei de multa iam aedita caede senefcit puona: & dictator praecones edicere iubet: ut ab inermi abſtineatur. is fi, nis ſanguinis ſuit. deinde inermes capti: & ad praedâ miles permiffu dictatoris diſcurrit. quae cum ante oculos eius aliquantum ſpe atq. opinione maior mato riſq. pretii reß ferretur: dicitur manus ad coelum tollés precatus eſſe dictator: ut ſi cui hominum decorum q. nimi a ſua fortuna: Populi, Romani uideretur: ut eam inui diam lenire ſuo incoomodo priuato: quam minimo pబ blico Romani populi liceret. consequentem ſc inter o hanc uenerationem traditur memoriae prolapsum ce, cidiffe: idq. omen pertimuiffe. poſtea euentu rem conie Œantibus uifum ad damnationem ipſius Camilli: cap tae deinde urbis Romae quod poſt paucos accidit an nos: clademq. Atq. ille dies cede boſtium ac direptione urbis opulentiffimae eſt consumptus. Poſtero die libe ra corpora dictator ſub corona uaendidit: ea ſola pecu nia in publicum redigitur baud ſine ira plebis. & quod rettulere ſecum praedae nec duci: qui ad senatum ma lignitatis auſtores quaerendo rem arbitrii ſui reteciff: nec ſenatui: ſed liciniae familiae: ex qua filius ad ſena tum retuliffet: pater tam popularis ſententiae auſtor fuifet: acceprum reſerebant. Cum iam humanae opes eſtætæ a Veiis eſſent: amoliri tum deum dona ipſoſq. de os: ſed colentium magis: quam rapientium modo coepre: nang. delecti ex omni exercitu iuuenes pure lautis corporibus candida ueste: quibus deportanda Româ regina Iuno affignata erat: uenerabundi templi imere.

primo religiose admouentes manus: quod id signum mo-
re uetuſto nifi certae gentis ſacerdos attrectare non eet
ſolitus: deinde cum quidam ſeu ſpiritu divino tactus: ſeu
iuuenili ioco uis ne Romam ire luno dixiſſer: annuiffe i
caeteri Romam condamauerunt. inde fabulae adiectu
eſt uocem quoq dicentis uelle auditam. motam certe ſe
de ſua parui molimenti adminiculis ſequentis modo acci
pimus: ſeuem ac facilem tranflatu ſuiffe: integramq. in auē
tinum aeternam ſedem ſuam: quo uota romani dictatoris
uocauerant perlatam: ubi templum ei poſtea idem qui uo
uerat Camillus dedicavit. Hic Velorum occaſus ſuit ur
bis opulentiſſimae Etbruſci nominis: magnitudinem ſua
ud ultima clade indicantis: quod decem aſtates byemesq.
continuas circunſeſſa: cum plus aliquanto clādiu intuiffe
quam accepiffet: poſtreino iam fato quoq urgente: operi
bus tamen non ui expugnata eſt. Romam: ut nunciatum
eſt: Velos captos: quanquam & prodigia procurata fuetat:
& uatum reſponſa: & phybicae fortes notae: & quantu
humanis adiuuari consiliu potuerat res: ducem M. Furi
um maximum imperator: omnium legerant: tamen qua
tot annis uarie ibi bellatum crat: multaeq. clades acceptae
uelut exinſperato ſimenſum gaudium ſuit: & priuſquas
ſenatus decerneret: plena omnia templa romana: matr.
gratias diis agentium crant. ſenatus quatriduum quot
dietum nullo ante bello ſupplicationes decernit. Aduen
tus quoq dictatoris omnibus ordinibus obuam effuſis
celebratior: quam uillius unquam antea ſuit: triuſpufq.
omnem conſuetum honorandi illius diei modum aliqua
tum exceſſit: maxime conspectus ipſe eſt: curru equis al
bis iuncto urbem inuectus: parumq. id non ciuile modo: o
ſed humanum etiam uſum. Louis ſoliſq. equis aequiperatu

dictatorem in religionem etiam trabebant: triumphus ob eam unam maxime tem daxior: quam gratior fuit. Tum Iunoni reginae templum in au entino locavit: dedicauat. Matutae matris: atq. his diuinis humanis rebus gestis di Etatura se abdicauit. Agi deinde de Apollinis dono coep tum: cui se decimam uouiffe praedae cum diceret partem Camillus: pontifices soluendum religione populum cense rent: haud facile inibatur ratio iubendi referre praedam populum: ut ex ea pars debita in facrum fecerneretur. tan dem eo quod leuissimum uidebatur: decursum eft: ut qui se domum religione exoluere uellet: cum fibi metipli pre, dam aestimasset suam: decimae practium partis in publi cum deferret: ut ex eo donum aureum dignu amplitudi ne templi ac numine dei ex dignitate Po. Ro. fieret. ea quo q. collatio plebis animos a Camillo alienavit. Inter haec pa cificatum legati a uolscis & equis uenerunt: impetrataq. pax magis ut fella tam diutino bello acquiesceret cuitas: quam quod digni peterent. Veiis captis ex tribunos militum co fulari potestate insequens annus habuit: duos. P. Corneli os Colfum & Scipionem. M. Valerium Maximum iterum Cefonem Fabium Ambustum iter. L. Furium Medullum quin. Q. Seruilium tert. Cornelijs faliscum bellum. Valerio ac Servilio capenas forte euenit: ab his non urbes ui: aut o peribus temptatac: sed ager eft depopulatus: praedaeque rum agrestium actae. nulla felix arbor: nihil frugifer in agro relictum. Ea clades capenare populum fubegit: pax peten tibus data. in Faliscis bellum reftabat. Romae interim mul tuplex feditio: cuius leniendae cauſa coloniam in uolscos quo triamillia cuium romanorum ſcriberentur: deducendam cen fuerant: triuiriq. ad id creati terna uigera & ſeptunces t uiritim diuſerant. Ea largitio ſperni coep ta: quia ſpeima

toris auertendae solatium obiectum cenfebant: cur enim
relegari plebem in uolfeos: cum pulcherrima urbs Veiij ager
queientanus in conspectu fit uberior ampliora, romano a
gro: urbeim quoq urbi Romae uel situ: uel magnificentia pu
blicor priuatorum, tector ac locor praeponebant. quin il
la quoq actio mouebatur: quae poſt capram utiq Romam
a gallis celebratior ſuit: tranſmigrandi Veiij cacter, parte
plebis: partem ſenatus deſtinabant: babitandos Veiij duaf
q urbes comunes reip. in colij a Ro. Po. poſſe. Aduerſus que
cum optimates ita tenderent: ut morituros ſe citius diceret
in conspectu. Po. Ro. quam earer quicquam rogaretur: o
quippe nume in una urbe tantum diſſenſionum eſſe: quid
in duabus uribus foret uietamne ut quifquā uietrici patric
praeferret ſinereq maiorem fortunam captis eſſe ueius t
quam in columns fuerat poſtremo ſe relinquin a columns in
patria poſſe: ut relinquant patriam atq cives nullam uim um
quam ſubacturam: & T. Siciniuſ is enim ex tributis plebis
rogationis eius lator erat: conductore Veiij ſe quanquam: ſeli
cto deo Romulo dei filio parente & auetore urbis Romae:
Hace cum ſoelis certamibus aomerentur: nam partem tri
bunor plebis patres in ſuam ſenrentiam traxerant: nulla t
res alia mambus temperare plebem cogebat: quam quod ubi
tixae comittendae cauſa clamor ortus eſſet. principes ſena
tus primi turbae offerentes ſe peti feriri atq occidi uibebat.
ab cor acatibus dignitatibus & honoriibus uiolandis duab
ſtinebatur: & ad reliquos ſimiles conatus uerecundia uac
obſtabat. Camillus identidem omnibus locis confectionabat:
baud in rum id quidem eſſe ſurere cimitatem: quae damna
ta noti omnium rer potiorem curam: quam religione ſe exol
uendi habeat. nihil de collatione dicere ſtupis uerius: quā de
cimae: quando ca ſe quifq priuatim obliguerit: liberatus ſit

populus, enüero illud se tacere suam confidentiam non pati: quod ex ea tantum praeda: quae reß movementum sit: de cima designetur: urbis atq. agri capti: quae & ipfa uoto o continetur mentionem nullam fieri. Cum ea disceptatio anceps senatui uisa: delegata ad pontifices effet: adhibito Camillo: uifum collegio quod eius ante conceptum uotu̇ Velentium fuisset: & poſt uotum in potestatem Po. Ro. uenisset: eius partem decimam Apollini sacratam effe. ita in aſtimationem urbs aqerq uenit. pecunia ex aerario prompta: & tribunis militum confularibus: ut aurß ex ea coemerent: negotium datum: cuius cum copia non effet: matronae: coetibus ad eam rem confultandam habitis: & comuni decreto pollicitae tribunis militum aurum & omnia ornamenta ſua in aerarium detulerunt. Grata ea res: ut quae maxime senatui unquam fuit: bonoremq ob eã munificentiam ferunt matronis habitum: ut plaurot ad ſacra: ludofq carpentis ſeſto p[roſe]toq uterentur. Po dere ab ſingulis auto accepto aſtimatoq: ut pecuniae ſoluerentur: crateram auream fieri placuit: quae donum Apollini Delphos portaretur. Simul ab religione animo remiserunt: integrant ſeditionem tribuni plebis: incita tur multitudo in omnes principes ante alios in Camillii cum praedam ueientanam publicando sacrandoq ad ni hilum redegiſſe: abſentes ferociter increpant: praeſenti um cum ſe ultro iratis offerrent: uerecundiam habent. Simul extrabi rem ex eo anno uiderunt: tribunos ple bis latores legis in annum eſdem reficiunt: & patres hoc idem de interceſſoribus legis anniſſi. ita tri. ple. magna ex parte idem reſeſt. Comitus tribunor. militum patres ſuma ope euerunt: M. Furius Camillus cre aretur. propter bella simulabant parari ducem: ſed ro

gationi tribumiciae aduerfarius quaerebatur. cum Camil
fo creati tribuni militum consulari potestate. L. Furius Me
dulinus ſex. Claudius Aemylius Valerius Publicola. Sp.
Postbumius. P. Cornelius iterum. Principio anni tri. ple.
nihil mouerunt: donec M. Furius Camillus in Falificos: i
cui id bellum mandatum erat: proficifceretur. differendo
deinde elanguit res: & Camillo: quem aduerſarium ma-
xime metuerant: gloria in Falificis creuit: nam cum prío
moenibus ſe boſtes tenerent tutifimum id rati: populaſio
ne agrorum atque incendiis villarum coegit eos eogredi urbe: ſed
timor longius progredi probibuit. mille ſere paſſuum ab
oppido caſtra locant: nulla re alia fidentes ea ſatis tuta er:
quam difficultate aditus alſperis confragolifque circa & par-
tim arctis: partim arduis uis. Caeterum Camillus capti
uum indicem ex agris ſecutus ducem: caſtris multa nocte
motis prima luce aliquanto ſuperioribus locis ſe oſtedit.
trifariam romani muniebant: alius exercitus priduinte
tus inſtabat: ibi impedire opus conantes boſtes fundit fu-
gat: tantumque inde pauori falificis iniectum eſt: ut effu
ſa ſuga caſtra ſua: quae propiora erant: praelati urbem pe-
terent. multi caſſi vulneratium: priuſquam pauentes por-
tis inciderent: caſtra capta. præeda ad quaesijores redacta
cum magna militum ira: ſed ſeueritate imperii uicti ean
dem uirtute & oderant: & mirabantur. Obſidio inde ur-
bis: & munitiones: & interdum per occafionem impetus
oppidanorum in romanas ſtationes: praeliag parua fieri: &
teri tempus neutro inclinata ſpe: cum frumentum copiae
q alie ex ante conuecto largius obſeffis: quam obſidenti
bus ſuppeterent: uidebatur: acque diuſturnus futurus la-
bor ac Veiis ſuſſet: ni fortuna imperatori romano ſimul
ac cognite rebus bellicis uirtutis ſpecimen maturam uicto

riam dedisset. Mos erat faliscus eodem magistro liberorum
& comite uti: sulmulq, plures pueri: quod hodie quoq in Gre-
cia manet: unius curae demandabantur. principum liberò
sicut fere fit: qui scientia indebatur praecellere: crudiebat.
is cum in pace instituisset pueros ante urbem lufus exercen-
diq cauſa producere: nihil eo more per belli tempus intermi-
ſo: dum modo brevioribus: modo longioribus ſpatiis trabè
do eos a porta: lufu ſermonibus, variatis longius ſolito u-
bi res dedit progreſſus: inter ſtationes eos boſtium caſtraq,
inde romana in practorium ad Camillum perduxit. ibi ſee
leſto facinori ſceleſtiorem addidit ſermone: Faliscoſ ſe ima-
nus tradidiffe romanis: quod eos pueros: quos parentes ca-
pita ibi reſſint: in potefſate: dediderit. Quae ubi Camillus
audiuſt: nobis cum faliscus: quae pacto fit humano: ſocietas
non eſt: Quam ingeneravit natura: utrifiq, eſt: eritq. Suunt
& bell: sicut pacis iura: iuſſeq, ea non minus: quam fortiter
didicimus gerere. arma habemus non aduerſus cam actate:
cui etiam captis urrebus parcitur: ſed aduerſus armatos &
ipſos: qui nec leſi: nec lacelliti a nobis caſtra romana ad Ve-
tos oppugnauerunt: eos tu: quantum in re fuit: nonu ſeelere
inſiſt: ego romanis artibus: uirtute: opere: armis: sicut Ve-
tios: uincam. Denudatum deinde cum manibus poſt tergû
illigatis reducendum Faliscoſ pueris tradidit: uirgaſq eis:
qui bus prodiſtorem agerent in urbem: uerberantes dedit.
Ad quod ſpectaculum concurſu populi primo facto: dem
de a magistratu de re nona uocato ſenatu: tanta mutatio a
nimis eſt inieſta: ut qui modo eſſerati odio: iraq ueientium
exitum pene: quam capenatium pacem malleat: apud eos
pacem uniuersa peteret ciuſas: fides romana: iuſticia im
peratoris in foro: & curia celebrantur conſenſuq, omnium
legati ad Camillum in caſtra: atq, inde permittu Camilli

Romà ad ſenatù:

Romam ad senatum: qui dederet Faliscos: proficiuntur. in
troducti ad senatum ita locuti traduntur. Patres conscripti
uictoria: cui nec deus: nec homo quifquam inideat uicti a
uobis & imperatore uestro dedimus nos uobis: rati: quo ni
bil uictori pulchrius eft: melius nos sub imperio uestro: qua
legibus nostris uicturos. Fuentu buius belli duo salutaria exe-
pla prodita humano generi sunt. uos fidem in bello: qua pre-
sentem uictoriam maluifis: nos fide prouocati uictoriam ul-
tro detulimus: sub dicione ueltra fumus: mittite: qui arma:
qui obfides: qui urbem parentibus portis accipiant: nec uos
fidei noſtrae: nec nos imperii ueltrI poenitebit. Camillo &
ab boſtibus: & a cuibus oratiac actae: falifcis in ſtipendium
militum eius anni: ut Po. Ro. tributo u caret pecunia impera-
ta. Pace data exercitus Romam reductus. Camillus meliore
multo laude quam cum triumphantem albi per urbem ue-
xerant equi: insignis uiftitia fideq boſtibus uicris cum in ur-
bem redifſet: tacire eius uerecundiam non tulit senatus: qu-
fine mora uoti liberaretur: crateram, auream donum Apol-
lin legati: qui ferrent: Lucius Valerius: Lucius Sergius: Au-
lus Manlius miſſi longa una naue haud procul fretus ſiculo a
piratis liparentium excepti deuebuntur. Liparas. mos erat i
cuiitatis uelut publico latrocinio partam prædam diuidete.
Forte eo anno in ſummo magiſtratu erat Timaſtibeus quidā
romanis uir ſimilior qua ſiis: qui legatoR nomen donumq,
& deum: cui mittere: & doni cauſam ueritus: ipſe multitu
dinem quoq: quae ſentem ferme regenti eſ ſimilis: religio,
nis uſtac impleuit: ad ductoſq in publicum hoſpitiuſ legatos
cum præſidio etiam nauium Delphos p[ro]ſecutus: Romam
inde hoſpites reſtituit. hoſpirium cum eo ſenatus consulto
eſ factum: donaq publice data. Eodem anno in Equis na-
rie bellatum: adeo ut i certo fuerit & apud ipſos exercitus

& Romae: uiciffent: uici ne effent. Imperatores romani
fuere ex tribunis militum Aemylius Spurius Postbumi
us primo rem cōmuniter gesserunt: fulis inde acie ho-
ftum Aemylium praeſidio Verruginem obtinerere t
placuit: Postbumium fines uaſtare. Ibi eum incōpoſito
agmine negligentius ab re bene gelta cundē adorti eq-
terrore inieſto: in proximos compulere tumulos: pauor
q. inde Verruginem etiam ad praeſidium alter. eſt p[ro]
latus. Postbumius ſuis in tutum receptis cum concione
ad uocata terrorem increparet ac fugam: ſulos eſſe ab i-
gnauiffimo & fugaciffimo hoſte: conclamat univerſus
exercitus merito ſe ea audire & fateri ad miſſum flagi-
tium: ſed coſdem correcturos eſſe: neq. diuturnum id o-
gaudium hoſtibus fore: poſcentes ut confefſim inde ad
caſtra hoſtium duceret: & ea in conſpectu erant poſita
in plano: niſil poenae recuſabant: ni ea ante noctem ex
puo[n]naſſent. Collaudatos corpora curare paratoq[us] eſſe
quarta uigilia iubet: & hoſtes nocturnam fugam ex tu
mulo romanor: ut ab ea uia: quae ſerebat Verruginem
excluderent: ſuere obui: praeliumq[ui] ante lucem: ſed lu-
na pernox: erat cōmiſſum eſt: & bauſd incertius diurno
praelium ſuit. ſed clamor Verruginem perlatus: cum ca-
ſtra romana crederent oppugnari: tantum iniecit pauno
ris: ut nequicquam retinete atq[ui] obſecrante Aemylio: Tu
ſculum palantes fugerent. inde ſama Romam perlata e[ra].
Postbumium exercitumq[ui] occifum. Qui ubi prima lux t
metum inſidiare effuse ſequentibus ſuſtulit: cum p[er]eq[
]taſſet aciem promiſſa repetens: tantum iniecit ardoris: ut
non ultra ſuſtinuerint impetum equi. caedes inde fugien
tium: qualis ubi uia magis: qua uirtute res geritur: ad p[
niciem hoſtium facta eſt: triftemq[ui] ab Tuſculo nuncium