Allia est omnif duisa mpartes tres quarum una
incolunt belge Aliam aquitam Tertiam qui ip-
forum lingua celte & nostra galli appellantur.
Hi omnes Linguis institutis legib intra se diffe-
erunt Galloſ abequitams garumna flumen a/
belgii matrona & sequana duidit horum omnium fortifimi
ſum belge propterea ep a'cultu atq. humanitate prouncie lon-
gifime absunt minimec adeos mercatores ſepe commeant Atq.
ex que ad ſeffeminaſ of animof pertinent important proximq:
ſunt germanis qui tranſibenum incolunt quibus cum conti-
nenter bellum gerunt Qua de cauſa belueti quoc: reliquof
galloſ uirtute precedunt quod ſere quotiānif bellis preliiſc:
cum germans contendunt cum aut ſiis ſimbus eos pro-
hibent Aut ipſi meorum ſimbus bellum gerunt. Œrum u-
na pars quam galloſ obtinere dictum est initium capit a/
flumme rhodano: continetur: garumna flumne occeanu
ſimb belgarum attingit etiam a ſequanis & beluetiis flu-
men rhenum uergit ad ſeptentrionem. Belge ab extremif gal-
lie ſimb oriuntur pertinent adinſenorem flummis rhen.
partem ſpectant inſeptentrionem & orientem ſolem. Aquita-
nia a garumna ad pýrmeoſ monteſ & cam partem occeani q
est ad hýſpaniam pertinet ſpectat inter occaſum ſolus & ſep-
tentrionem. A pud beluetioſ longe nobiliflimuſ ſuit & ditiſſi-
mus orgentorix Is M. meſſala K. p. marco pſione conſulib:
regni cupiditate inductus conurationem nobilitatis fecit:
& cuutati perſuaſt ut deſimb ſiis cum omnibus copiis exi-
rent perſacile eſſe cum uirtute omnib: pietarent toriſ
galle imperio potin. Id hoc faciliſ eis perſuaſt quod undiq:
loci natura tuti belueti continentur wna ex parte flum-
ne rbeno latiſimo atq. altiſimo qui agrum beluetu ma/
germanis duidit Altera ex parte monte litra altiſimo
qui est inter ſequanof & beluetos. Tertia lacu lemano

& flumine rhodano, quia provinciam nostram abbeluetur, diuudit, his rebus, fiebat, ut & minus late uagarentur, & minus facile fuitimis bellum inferre possent. Qua de causa hominem bellandi cupidi magno afficiebantur, dolore, p[ro]multitudine autem homnum: & proglora belli atque fortitudinis angustos se fines habere arbitrarentur, qui inlongitudinem media passuum ducenta quatuor[ta], inlatitudinem centum octoginta patebant. Is rebus, adducti, & auctoritate orgentorigi permoti constituerunt ea quæ ad perficiendum pertinerent parare, uimentorum, & carrorum, & maximum numerum cœmere, sementes, & maximas facere, & iminere copia frumeti, s[up]peterem, cum proximis ciutatibus, pacem, & amicizia confirmare. A dea s[ef] conficienda biennum s[ibi] s[atis] esse duxerunt. Interviu[n] annum protectionem lege confirmant. A dea s[ef] conficienda orgentorigi delegitur. Is s[ibi] legationem ad cuicatuſe p[u]ſeptit. In eo itinere p[er]ſuadet caſtico catamantal cedif. filio ſequano: cuju[s] p[er] regnum insequam[is] multoſ am[os] obtinuerat, & a[se]natu, populo[que] rhomano amicu[s] appellatuſ erat, ut regnum inſua ciutate occupar[am], quod p[er] ante habuerat. Item, dunnorigi, he duo fratrie duumatici, qui eo tempore principatum inciutate ſua obtinebat, ac maxime blebi acceptuſ erat, ut idem conareſ per ſua[de], eis; filiam ſuam inmatrimonium dat. Per ſacile factum e[rum] illis conata perficere, propterea q[ui] ille ſue ciutatus imperium eſt, obtenturus, non eſse dubium, quin totuſ gallis belueti[is] plurimum possent: ſeq; ſiſ copiis, ſua[que] exercitu regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem: & uſturandu[n] dant, & regno occupato pertreſ potentif[ino]s, & fir[mi]ſtimos populo[rum] totuſ gallis, se potu[n] poſse ſperant, ea reſut est belueti[is] p[ro]ditium nunciata moribus ſiſ orgentorigem ex un[que] caufam dicere coegetur.

damnatum penam sequi oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causa edictionis orgentorix adiudicium omnem suam familiam ad hominum milia decem undiq. coegit: & omnes clientes, obacratos; suos: quorum magni numeri habebat eodem conduxit, per eos ne causam diceret se eripuit. Cum cuitas obeâ re incitata armis ius suum execui conaretur. Multitudinemque hominum exagris magistratus cogeret orgentorix, mortuus est. Nec abest sulpicio ut helueti arbitrarentur: quin ipse sibi mortem consciuerunt. Post eus mortem uhitominus helueti id quod constituerant facere conantur: ut e finb, suus execant. Ubi iam se adeam rem paratos esse arbitrati sunt oppida sua numero adduodecim ucos adquadringen-tos reliqua priuata hedificia incendunt. Frumenti omne preter quod secum portaturi erant comburut & domum reditionis spe sublata paratiorel adomma per-ricula subeunda essent. Trum mensium molita cibaria unumquemque domo offerre ubent. Per suadent vaucani eo ruliginus: & latocib, fimbriis uti eodem usi consilio oppidis suus uacq; exustis una cum bis proficiscantur. Bo-ros; qui transthenu incoluerant: & inagru noricum transterant: noneram; oppugnavant. Receptos ad se lo-cios sibi alicunt. Erant omnino itinera duo: quibus itineribus domo exire possent. Unum persequano angustum: & difficile inter montem ura: & flum rhod-anum. Vix; singuli carni ducerentur. Mont autem altissimus impendebat: ut facile perpauci probibe posset. Alterum per provinciâ nostra multo faciunt atq; expe-ditius: propterea inter fines heluetiorum: & allobrogui qui nuper pacati erant rhodanufl fluit: isq; non nullis lo-cis uado transitur. Extremum oppidum allobrogum est proximum: heluetiorum finb; genua. exeo oppido pon: adhelienol pertinet. Allobrogibus sefe ul persuaflu-rol: uel quod non dum bono animo impopulum homa-num widerentur: exis timabant: vel ui coacturos: ut per

suo fines eos ire paterent. Omnia, rebus ad perfectionse cons-
paratis diem dicunt: qua die adripam rhodani omnes cœna-
mant. Is diel erat ad V. KL. apreliſ. L. pisone. dulo gabino
conſulib. Cefari cum id nuntiatim eſtet eos per provincia
noſtram iter facē conari maturat aburbe proficisci. & ma-
ximus pot itinerib: ingalliam ulteriore contendit. & adge-
nuam peruenit. Provincie toni q[ui] maximum militu nume-
imperat. Etat omno ingallia ulteriore legio una. pon-
tem qui erat adgenuam ubi rescindi. Obi de euſ aduen-
tu helveti certiores facti ſunt. legatoſ adeum mutunt no-
bilissimof cuuitatis. cuiſ legationi nammeuſ. &uerudoe-
tiis principum locum obtinebant. qui diceret ſibi eem
ammo fine ullo maleficio iter perprounciam facē, pperea
quod nullu alud iter haberent. rogare ut euſ voluntate
id ſibi facere liceat. Cefat q[ui] memoria tenebat. L. caſium
conſulem occifum. exercitueq; euſ abhelvetiis pulſum. &
ſub uigum inſum concedendum non putabat. neq. ho-
mico ammo data facultate perprounciam itineris faciu
di temperaturos ab inuria & maleficio exſimabat. tam
ut ſpatium itercedere posſet. dum milites quos imperabat
conuenient. legatis respondit diem ſe addeliberandum
ſumptupx, ſiquid uellent adiduſ apreliſ reuerterentur
Interea ea legatione quam ſecum habebat. militibusq,
qui ex p[ro]p[ro]vicia conuenerant alacu lemmano qui in-
flumen rhodanum influit. ad montem ura qui fines
sequanorum ab helvetiis diuidit milia paſſum decem
noue/ muru inaltitudinem pedum yvi. posſamq. p[er]
cit. eo opere perfecto preſidia diſpont. caſtella commu-
nit. quo facilius ſi ſe inuto transire conarentur, p[er]be-
posſent. Obi ea diel quam constituerat cum legatiu[u]enit
et Legati adeum reueruntur. Negat ſe more & exemplo
populi rho. posse iter ulti per p[ro]p[ro]vicia dare. & ſi um
facere conentur prohibiturum oſtendit. helveti ea ſpe
diecedi naub; u[ncti]s: ratibusq; complurib; factiis. aliu[u]dus
rhodani: qua minima altitudo flummi erat nonung.

interdum iepuſt noctu ſi perpumpere poſſent conati, openſ
mumtione & militum concurrent, & telif compulſi hoc co-
natu deſtiterunt. Relinquebatur una perſequanoſ uia 4
ſequanuſ muiſ propter anguſtis ire non poterant. Hs
cum ſua ſponte perſuadere non poſſent, legatoſ adduſo-
rigem heduum mittunt, ut eo deprecatore a ſequanuſ
hoc impetrarent. Dunnom, oſſ & largitiocē apud ſe-
quanoſ plurimū poterat: & heluetiis erat amicus, quod
ex ea cuitate orgentorioris filiam in matrimonium
duxerat. & cupiditate regn adductuſ nowuſ rebus tu-
debat. & q[ui]plurimaſ cuitateſ ſuo ſub beneficio obſtri-
ctas habere nulebat. Iſtaq; rem ſuſcipit. & alſequam
impetrat, ut per ſineſ ſuos heluetios ire patiant? obli-
detq; uti inter ſete deuſ per ſecit. Sequam ne unere
heluetioſ probibeant: heluetti ut ſine maleſcio tran-
ſeant. Cetari nuntiatur heluetiis eſ in ammo pagriu
ſequanorum. & heduorum iter inſantonum ſinel face
qui non longe atolofatum finib, abſunt. quę cuitas eſt in
provincia: id ſi fieret intelligat magno cum provincię pia-
lo futurum homines ut bellicosos populi rhomau immicos
locus patentibus: maximeq; frumentariis finitimoſ haberet.
Ob eſ cauſaſ ei munimoni: quam fecerat T. labienum legatu
prefecit ipſe initialiam magni ſtinerib, contendit: duſaſ,
ibi legioneſ conscribat. & treſ quę circum aquilegiam hema-
bant exhiberuſ educit. & qua proximum iter inulteruſo-
galliā per alpeſ erat, cum h[is] quinque legiomb, ire contendit,
ibi ceuſtioneſ & grauoceli loci ſupenomib, occupatiſ abitu-
exercitum prohibere conantur. Compluribat h[is] preliis
pulſis abocelo quod eſt citerioriſ provinciſ extremum ſi ne
uocontiori ſulterioriſ provinciſ die ſeptimo peruenit. Inde-
mallobrogum ſineſ ab allobrogibus inſebuſianoſ exercitu duct:
hi ſunt extra provinciā tranſrobodanum pruni. Heluettiā
peranguſtis. & ſineſ ſequanorum ſuaſ copiaſ traduxerant.
& in heduorui ſineſ peruenerant: eorq[ui] agroſ populaſantur.
hedui cum ſe ſuaq[ui] abh[is] defendere non poſſent, legatoſ ad-

ceſtrem mittunt. Rogatum auxilium: ita se omni tempore
depopulo rhomano meritoſ eſe ut pene inſpectu exerci-
tur nostri agrivaſtari: liberi eorum inſeruitem adduci
oppnda expugnari non debuerint. Eodem tempore hediu
ambarrig; neceſſarii: & consanguinei heduorum celare cer-
tiorem faciunt: ſe ſe de populaſi agrif non facile ab oppiduſ
um hostum probibere: Item allobrogel qui tranſhodanu
uocſ poſſionet; habebant fuga ſe ad celavem recipiunt
et demoſtant: preter agrif ſolum nihſ ſse reliqui. Quib-
rebus adductuſ eſtar, non expeſtandum ſibi statut dum
ommb: fortuſ ſociorum conſumptuſ inſantonet helue-
ti peruenient. Flumen e arat: quod perſineſ heduorú
et ſecuanorum in rhodanum influit iſeribili leutate-
ita ut oculiſ mutram partem fluat iudicari non poſſit: id
helueti ratib: ac lintrib; iunctuſ tranſibant. Ubi per explo-
vatores eſtar: certior factus eſt. Tres iam parteſ copiaru hel-
uetor id flumen traduſſe: quarta ſere parte: citta ſ lum
avarim reliquam eſe detertia uigilia cum legionib: tribus
e caſtrif profectus ad eam partem peruenit: quę no dum
flumen tranſierat: eos impeditos & inopinante egreſſu
magnam partem concadit. Reliqui ſeſe ſuge mandarunt,
atq: in proximaſ ſiliaſ abdiderunt: id paguſ appellabatur
tigurinus. Ham omniſ cuitaſ heluetia inquattuor pagos
diuſa eſt. huc pago unif cum domo exiſſet patru nrorum
memoria. L. caſsium interſecerat: & euf exercitù ſubugù
inſerat/ ita ſiue caſu ſiue consilio deo immortalum: quę
parſ cuitaſ heluetie inſignem calamitate: p. v. intulerat
ea princeps penſ perſoluit. Qua inre eſtar non ſolum pu-
blicaſ: ſed etiam priuataſ inuriaſ ultus eſt: quod ſoceret
L. pisoni auu. L. pisonem legatum tigurim eodem prelio
quo caſsium interſecerant: hoc prelio facto reliquaſ copiaſ
heluetiorum: ut conſequi poſſet pontem in arare faciedu
curaut, atq: exercitum traducit. Helueti repetino euf
aduentu commoti cum id quod ipſi dieſu. xy. egerrime
conſecerant: ut flumen tranſirent/ illum uno, intelligerent die

Legato: adeum mittunt: curus legationis dunico princeps fuit: qui bello caffiano dux helvetiorum fuerat: ita if cum celare agit. Si pacem p.r. cum helvetiis facere meam partem iturof. atq. ibi futuros helvetios ubi eos celar constitutus: atq. eê uoluit. Sin bello persequi perseuere, remissiceretur: & ueteris in commodi populi homam: & pristine iur tutis helvetiorum. Quod improuit unum pagum adortus est: cum hi qui flumen t transi ent, suus auxilium ferre non possent: ne obectam rem aut suæ magnopere iurutii tribuerit; aut ipse despicera se ita a patribus, maioribus, cij suus didicisse: ut magis iurute: & dolo contenderent aut insidiis interentur. Quare ne committerent ut if locus ubi constituissent ex calamitate p.r. & internatione nomen capere: aut memoria proderet hujus celar ita respondit. Co sibi immus dubitationis dari: quod eis rei quæ legati helveti commemorassent memoria tenere: atq. eo gravus ferre quo minus merito populi homini accidens: qui sibi alicuius incurvus sibi consensu fuisse non fuisse difficile cauere: hæ eo deceptum quod neq. commissum a se intelligens, quare timeret: neq. sive cauſa timentum putare. Quod siuetem contumelie obliuſi uelles, num etiam recentum muniarum de eo inuto iter p[ro]p[ro]vinciam p[ro]m temptassent. quod heduos: quod ambaros: quod allobrogat uassent memoria deponé posse: ? Quod sua iuctoria, tam insolenter gloratentur: quod, se tamdiu impune tulisse munirat admirarentur: eodem pertbere. Conſuèſte enim deo[rum] immortale: quo gravus homines ex commutatione reru doleant: quos proſcelere eor: ulcisci uelint. hujus ſecumores interdum rei: & dwiturnorù unpunitate concedere. Cum ea ita ſint t[in] obſides abhí de tur: uti ea quæ polliceantur facturos intelligat & ſi heduis ſe de muiriis: quæ ip[s] loci[que] eorum intulerant. Item ſi allobrogib[us] ſatisfaciant ſe re: cum hujus pacem eſſe facturum. Dunco respondit ita helvetio amaionib: ſuis instituto: eê uti obſides accipere: non dare conſuerint: euis rei p. r. eê

testem. hoc responso dato dixerest. Postero die castræ exo loco mo-
uent, idem facit, equitatiæ: omnem adnumerum quatuorim-
lum, quem exomni provincia & heduus atque eorum loci co-
actum habebat, premunt qui videant quæ impartet iter ho-
stet faciant. Qui cupidus nowissimum agmen insecuti alieno
loco cum equitatu beluetiorum prelii committunt. & pau-
ci de nostri cadunt. Quo prelio sublati belueti, cp quingen-
tis equitib, tantam multitudinem equitum propulerunt,
audacius substitre, nonnunc & nowissimo agmine prelio
nostro lacesſere ceperunt. Cæsar ſuè aprelio continuebat, ac
latus habebat, impreſenta hostem/rapim, pabulationem, po-
pulationibus, probibæ. Ita dient circiter, xii. iter fecerunt,
uti inter nowissimum hostium agmen & nostri primum
non amplius quinque aut senis milibus passim intereſet. In-
tem quotiche cæsar heduos frumentum quod eent publice
pollici flagitare. Nam propter frugam quod galla subplen-
trionib, ut an dictum est, polita e, non modo frumenta ma-
gnis matura non erant, tis ne pabuli quidem latus magna copa
suppetebat, eo autem frumento quod flumine arare naubis,
subuexerat, propter ea minus uti poterat. cp iter abatare hel-
ueti auerterat, aquib, discedere uolebat. Diem ex die du-
ce hedui conferri, comportari adesse dicere, ubi se duxit du-
ci intellexit, & diem instare quo die frumenti milib, me-
tim oportere, conuocati eorum principibus, quorum magnam
copiam incaſtrî habebat, inbi duaticos, luco qui ſummo
magistratu præererant, quem uergob retum appellant he-
dui qui creatur, amuus, & ute neciter, influo habet potesta-
tem: graviter eos accufat, quod cum nec emi, nec exagri su-
mipos, tam necessario tempore, tam propinqui hostibus
ab his non ſubleuetur, prefertim cum magna exparte eorum
precib, adductu bellum fit caperent, multo etiam gravus. cp
lit deſtitutus queritur. Tum demum luseus oratione cæſarî
adductu, quod ante tacuerat propont, esse nonnulloſque
auctores apud plebem plurimum valeat, qui præiat plus
posset, qui in magistratu, huc seditionem atque improba oratione

multitudine deterrere, ne frumentum conferat, quod preſtare
debeant. Si am principatum galli obtinere non posset, gallo-
rum, q[ui] rhomanus imperia preferre nee: dubitare debeant
quin ſi helvetius ſuperauerunt rhomani, una cum reliqua-
gallia heduiſ libertate ſint ereptum ab his noua consilia queq[ur]
incaſtrus gerantur, hoſtib[us] enuntiari, hoſaſ coherceti no posſe
q[ui]n etna q[ui] necessario rem coactus c[es]ari enuniiart, intellige-
ſele quanto periculo fecerit, & oſbeam cauſam q[ui]dui potuerit
tacuiffe. C[es]ar, h[ac] oratioe ſiſi dunnorigem climatici fratre
designari ſentiebat. Si que plumb; preſentib[us] e[at]eſ iactari no-
lebat celeriter concilium dimittit, ſi[rum] retinet, quert ex-
ſolo ea c[ui]que inconuenit dixerat. Dicit liberus atq[ui] audacius, Cad[eb]e
ſecreto abaliſi quert, repetit e[que] uera i[ps]um eſſe dunnorgem,
ſumma audacia magna apud plebem propter liberalitatem qua
cupidum rerum nouarum complureſ annos portoria reliqua[que]
omma heduorui uechgalla paruo pretno redempta habere, pp-
tereat quod illo dicente contradicere audeat nemo. His reſ: & ſua-
rem familiarem auxiſſe, & facultates ad argiendum magna
comparatis: magnum numerum equitatus ſuo ſumptu ſemp
alere, & circumſe h[re] neq[ui]; ſolum domi; et apud finitima:
uitates largiter posſe, atq[ui] huus potenti[ate] cauſa matre multu-
ngib[us]; homini illib[us] nobilissimo atq[ui] potentiſſimo collocaſſe,
[ut]p[ro]m
ex helvetiſi uxorem habere. Sororem ex matre, & propinqua
ſua[que] ſuptum inaliq[ui] c[ui]tates collocaſſe, ſanere & cupere, helue-
tiſi propter eam affinitatem, odiſſe etiam ſuo nomme c[es]arem
et rhomanus: quod eorum aduentu potentia euſde minuta,
& climaticus frater, in antiquum locum grati[ate], atq[ui] honori ſit
reſi[ut]us, ſi quid accidat rhomani ſumna inſpem p[h]elvetios
regni obtinendi uenire. Imperio po. who, non modo d[ere]gno, ſed
de ea quam habebat, qua desperare. Reperiebat etiam inquiredo
c[es]ar, quod prelum equeſtre aduerſum pauciſante dieb[us], eſſet
factum, it[est]um euſi ſuge factum a d[u]morige, atq[ui] euſi equitib[us];
Nam equitatu quem auxilio c[es]ari hedui miſerant d[u]nnorix
preerat, e[or]i[c]p[us] ſuga reliquium eſſe equitatum perterritum

Quibus rebus cognitis cum adhaf suspicionef certissime reſ acce-
derent, per perſinel ſequanorum helvetiorum traduyſi, q. obli-
det inter eſ dandof curaſ, q. ea omnia non modo in uſu ſuo
& cuutat, ſi inſcientib, ipſi feci, & amagistratu beduori
accuraret ſat, eſ, cauſe arbitrabatur, quare meum aut ipſe
ammaduerteret, aut cuutatem animadueret, tere uibet, biſ
omnib, rebus unum repugnabat, cp fratris diuatici ſumm
impopulum ſtudii, ſummam inſe uoluntatem, eſregi fide,
uſtitiam, temperantiam, cognouerat. Nam ne euiſ ſuplicio
diuatici animum offenders, uerebatur, ſtac, pruif quiſ
conaretur diuaticum adſe uocari iubet & quotidiani inter
petrib, remoti p. c. ualerium troaucillum principem gally p
uinc, familiarem ſuum, cui ſumm teru omnium fide ha-
bebat cum eo colloquitur, Simul commonefacit que ipſe pune
inconcilio gallorum dedunnorige ſint dicta, ſoſtendit qui,
ſeparatim quiſ, de eo apud ſe dixerit. Petit atq. hortatur, ut
ſine euiſ offenſione animi, ul ipſe de eo cauſa cognita statuar,
uel cuutatem ſtatue iubebat. Diuaticus multi, cu lachrimi,
ceſarem complexus obſeare ceepit, ne quid grauus inſem
ſtatuer, ſeire ſe illa eſ uera, ne quend exeo plus, dolores ſe-
cape, propterea cp cum ipſe plurimum gra dom atq. irreliqua
ille minum propter adolescentiam poſſ, perſe creuſſe, q.
opibus ac neruſ, non ſolum admnuendam gratiam, ſi, pene
adpernitiem ſuam uteretur ſeſe tamen, & amore fraterno, &
existimatione uulgi commoueri, quod liquid et aceſare gra-
uſ accidit, cum ipſe cum locum amiciti apud eum tenere,
neminé exiſtimaturum non ſua uoluntate facti, qua exre ſu-
turum uti totuſ galli ammi aſe auertererentur, hec cu pluri,
uerbi flens aceſare peters. Cefar euiſ dextram prendit, conſo-
lati, rogat faciat finem orandi tanti euiſ apud ſe gratiā eſſe
oſtendit uti, & rei p. inuiriam et ſuum dolore euſ uoluntati
ac precib, condons. Dunnorigem adſe uocat, fratrem adh-
bet, quæ neo reprebendit ondit, que ipſe intelligat, que ci
utat quenatur propomt. Monet ut inreliqui tempus om-
suspicione utet, preterea ſe diuatico frutri condonare dicit,

dummodo iustissime p[ro]stant ut quid agat quib[que] collocatur? seque
p[ro]stant. Eodemque ab ex p[ro]loctoribus, ceteris factis ho[stes] submo-
t[que] consedisse milia pa[ssuum] ab ipso castris octo qualis esse [na mo-
tis] & quales incirentur ascendens qui cognoscerentur. Renun-
tatum est facile esse. De tertia uigilia T. Labienum legat ut
pro p[re]tore cum duab[que] legionibus, & h[uius] ducibus, qui iter cognoue-
rant summum uigonem montis ascendere iubet. Qui sui cōsili-
sit oſtendit, ipse de quarta uigilia eodem itinere quo hoſtes
ietant adeoſ contendit, equitatiuſ omnem an[se] mutit.
Considuis qui rei militaryi p[er]tissimus habebantur, p[er]exercitu
L. ſille & poſtea, crassi fuerat M. cum ex p[ro]loctoribus, p[er]mittit.
Prima luce cum summus mōs a L. Labieno teneretur, ipse
ab hostium castris longuusno mille quingentis paſſib[us], abest.
neq[ue] ut poſtea excaptus comperit, aut ip[s]us aduentus, ut Labie-
nu[m] cognitus est. Considuis equo amīſto adeum accurrerit, diu-
montem que alabiens occupari uoluerit, ab hostib[us] teneri id ſe
gallie armif[us]que in glomberi cognouisse. C[æ]ſar ſua[m] copia in pro-
ximum monte subduat, aciem inſtruit. Labienus ut erat
en preceptum acſare ne prelum comittere, niſi ip[s]us copie
prope hoſtium castra uide eſſent. Et undic[que] uno tempore in-
hoſtel impetu fieret, monte occupato, nōstrō expectabat, pre-
liac[que] ab ſtinebat. Multo demq[ue] die p[er]ex p[ro]loctorum c[æ]ſar cognu[n]t,
et montem armif[us] teneri & heluetoſ castra mouisse & conſi-
dum timore p[er]territum en non iudic[em] prouſa ſibi veni-
tasse. eo die quo consederat ex interuallo hoſtel sequuntur, et mi-
lia pa[ssuum] tria ab ex castris castra p[on]t. Positque eui[que] de
quod ommo bidu[m] ſuperat eu ex exercitu frumenti metri opor-
tato[rum], et quod ab rībarcte oppido bedu[m] ſo longe maximo, &
copioſissimo non ampliu[m] miſi, pa[ssuum] vii[m] aberat, rei fru-
mentaria p[ro]ſpiciendum ex istimant. I[nter] ab heluetoſ auerit
bibracte ire contendit, ea rei p[er]ſuariuſ L. emuli decim
onu[m] equitum g[all]orum hoſtib[us], nunquam helueto[rum] ſeu eo t[em]que
p[er]terrenu[m] ch[ro]mano[d] discedere aſſe ex istimarent. eo magis p[er]
pridie ſuperioribus, loci occupant p[er]tium no[m] committentur,
ſue eo p[er] re frumentaria interduces poſſe cōſiderent, com-

mutato consilio, atc; itinere converso, nostris anouſtimo, agmme
inſequi, ac lacessere ceperunt. Postea id ammanduerit, copias
ſuaſ cefar inproximum collem ſubducit, equitatumque, qui ſub-
ſtineret hoſtium impetum mult. Ipe interim incolle mecho; tri-
pliſe aciem instruere, legionum quattuor ueteranos; ita uti ſup-
ſe inſimum uigo duæ legioneſ quas ingallia citeriore proxime co-
ſcripserat, & omnia auxilia collocati, ac totum monte hominb,
complei; & interea ſarcinas iuui locu conferri; eut abbi qui in-
ſuperiori acie cſtiterant muniri iuſtit. helueti cù omnib, ſuſ car-
vil ſecuti impeditmenta imnum loci contulerunt. Ipi confet chil-
ma acie reiecto nostro equitatu pbalange ſacta ſubprumam nrâm
aciem ſuccesserunt. Cefar primum ſuo dein omniu eonspectu
remotis equi ut equato omnium peticulo ſpem ſuge tolleret, cohor-
tatus ſuo prelum commiss. Militer ei loco ſuperiore pilaſ miſſa-
cile hoſtum phalangem perſregerit, ea diuieda gladium diuide,
meor impetui ſecerunt. Galli magno ad pugna erant impeditum
quod plurib, eorum ſcuti uno ictu tranſfixi, e colligatis cù ferru
ſe influxi. necq euellere, nec: Inſtra impedita lati commode
pugnare poterat. Multi ut dui iactato biachno preoptaret ſcutu
matu emittere. & nudo corpore pugnare. Tandem vulnerib, deſſi
et pedem referre. & quod moſ ſuberat circiter mille patiui eo ſe-
recipe ceperunt. Capto monte & ſuccedentibus nostris ton autugii
qui homnum milib, xv, agmen hoſtû claudebant; & nowlinbis
preficho erant, exitmere nostrò latere aperto eircumcunienre. & id co-
ſpicati helueti qui inmonte ſe ſe receperant ruris miſtare & prelui
reintegrare ceperunt. Rhomani ſigna bipartita intulerit, prima
et ſecunda acieſ ut iuſtis ac ſummori reſiſteret. Tertia ut uementes
ſubſtineret, ita ancipiti preho dui atq. aciter pugnatù est. Dui-
tiù cum nostrorum impetui ſubſtine non posſen, alteri ſe ut
ceperant inmonte receperit. Alteri ad impedita et carros ſuſ ſe
contulerit. Nam hoc preho cum ab hora ſeptima aduerſperu pugna-
tum ſit, aduerſperu hoſtem uidere nemo potuit. Ad multa nocte
etiam ad impeditenta pugnatù est, propter ea & prouallo carros
obiecerant. & loco ſuperiore innoſtuo uementes tela connicebat
nortroſc, vulnerabant. Dui cum eſſe pugnatum impeditmentis,

castris; nostri potenti sunt. Ibi orgentorigis filia, atque unis e filiis
captus est. Ex eo prelio circiter hominum milia. c. xxx. super fuerint.
eac: tota node continenter eruit. Nullam partem nochis trinere
intermittet. Infines Lingonum die quarto peruenerunt. Cumque
propter vulnera militum et propter se pultura oculorum nui
triduum morati eos sequi non potuissent. Cefar ad Lingonas
litteras muntesse; misit ne eos frumento ne ue alia re una-
rent qui simuissent se eodem loco quo helvetios habiturum.
Ipsi triduo intermi so cum ommb, copie eos sequi cepit. hel-
uetii omnium rerum inopia adduci legatos de dechione adeu
miserunt. Qui cum eum initinere conuenissent, fec; adpede
proiectus, suppliciter; locuti flentes pacem petissent. atq.
eos meo loco quo tis essent suum aduentum expectare ubi sit
paruerunt. eo post ce sar puemt/obideſ. arma ſeruol qui ad-
eos perſuiffent popoſit, dum ea conſquiruntur & conferuntur,
note intermiſa circiter milia ſex hommi euf pagi urbi gen-
qui appellatur ſine timore perterriti ne armis traditi ſuplicio
aſſicereat ſive ſpe salutis induci quod intanta multitudine de-
dinorum ſuam fugam aut occultari aut omno ignorari poſse-
existimaret. Prima nocte e caſtris helvetioru egreſi ad hembu
fineſp germanorum contenderunt. Quod ubi celar reſciunt,
equorum fineſerant hui uti conſuereat & reducterent. A
ſi pui yati ee uellent imperaut. reductos in hostum numero
huit, rei quos omni obſidib, armi, p[]ſugis traditi inde diu nione
accepti. helvetios tilinges. latobrogos in fineſuos un erant
p[]ſedi reuerunt uſſit. & omnib, ſugib, armiſi domi mihi
erat quo ſame tolleraret. Allobrogib, imperaut: ut hui fru[n]ti
copiam facerent ipſos oppida uicofp quos incenderant reſu-
tuere uſſit. id ea maxima oratione fecit. quod noluit eum
locum unde helvetii diſeſſerant uacare ne propter bonitate
agrorum germam qui tranſhenu incolunt eſuif ſimb, inhe-
uetorum fineſ tranſirent & finitum gallo prouincie allo-
brogib, q; eſſent. Boioſ petentibus hec uis cp eregia iutu-
te erat cogniti: ut inſinib, ſui collocarent / conceſſit / quib,
illi agros dederunt. quod: poſte a parte utif libertati con-

dutione, atque ipf erant receperunt. Incaſtri heluetioru tabu-
le reperte sunt litteris græis confecte et adçsarem relate:
quibus intabulis mommentim ratio confecta erat qui numerus do-
mo exuſtent eorum qui arma ferre poſſent. et ite ſeparatim,
pueri ſenen. mulieresq; Quarum omnium reru ſubina erat.
caputum heluetiorum ducenta ſexaginta tria milia. Tulingo/
milia triginta. Latobrigorum xxiii. Raucacorum xxiii. Boio/
xxxiiu. exbuſ qui arma ferre poſſent admilia xc.ii. Summa,
omnium fuerunt admilia ccc.lxiii. eorum qui domo redie-
runt cenſu habito ut cefar imperauerat. repertus e numerus
milium centum & decem. Bello heluetiorum confecto totuſ
fere gallie printipet cuutatum ad cefare glatulatum conuene-
vunt intelligere ſele iam & ſi proueterib, heluetioru muiri
populi rhomanuſ penã bello repetiſt. tamen eam ve no mi-
nuſ exuſa terre gallie. q[ui] populi rhomani acciduſt. propterea
cp eo consilio florentiſtimi reſ; domoſ ſuaſ helueti rehquiſſet
uti toti gallie bellum inferrent imperios; potirentur. locu-
tum, domoſio exmagna copia deligerent. que exomm gal-
lia oportuſſimum fructuofiſimum udicassent. reliquias;
cuutateſ stipendiarum h[r]vent petierunt ut ſibi consilium to-
tuſ gallie in ch[em] certam indicer[em]. id[em] cefari uoluntate ſa-
cé licer[em]. ſele h[re] quaſdam reſ. quaſ excommuni cenſuſi
abo[que] petere uellent. ea re petiſtà ch[em] consilio conſtueru
et uire urando, ne quiſ enuertiars. miſ quib[us] commum co-
filiu mandatum eſt. inter ſe ſanxerunt. eo conciſo dimiſſo.
uſdem principet cuutatum qui an fuerat ad cefare reverte-
runt. petieruntq; uti ſibi ſecreto in occulto, deſu[m] omniq[ui]
salute. cum eo agere licer[em]. ea re impetrata. ſele omninoſ flen-
t[em] cefari ad pedeſ procierunt. non minus ſe id contendere.
et Laborare ne ea que diuſſent enuertiare tur. q[ui] uti ea q[
]uellent imperrarent, propterea cp[er]i enuatiatu eſſet meru-
ciatu ſe uenturos uiderent. Locutus probi dinaticus hechu
galli totuſ facioneſ e[em] duſa. harum alteruſ principatum
tené hechuſ alteruſ aluernol. hi cum cantoſe de potentatu
inter ſe multo[rum] annu] contenderent. Factum est uti abalu[m]

sequanin: germani accerlarentur, horu primo circiter miha
duodecim rhenum transtille. Postea q[ui] agro, & cultum & copia
(gallorum hominis ac barbari adamassent tradoctus plures
muc e[que] ingallia adcentum ingunti milum numeru. Cum
hui[us] heduor eorum; ditionis hominis atct iterum armis
contendisse, magnâ calamitatem pulsof accepsse, omnem
nobilitatem / omnem senatum, omnem equitate amabilitè. Quu-
bus prehuis calamitatib[us] q[ui] frato[rum] tute & populi h[us]
hospitio atq[ui] amicitia plurimum ante ingallia potuissent; co-
actos e[que] sequanis oblitus dare nobilissimis cuiratiis. & iure in-
rando cuiratem obstrungere, se se neq[ui] oblitus repetitur, nec
auxilium a populo rhomano imprimatur, nec; recusaturos
quominus perpetuo subillorum ditioe atq[ui] imperio essent.
Unum se e[que] ex omni cuirate heduorum qui adduci no potue-
rit, ut iurarg[us], aut liberof suos oblitus dare, se obeam rem ex-
cuitate se profugisse, & rhomâ ad senatum uemiss[ae] auxilium
postulatum: quod solus nec uere iurando, nec; teneretur. S[ic]
pewu iuctorb[us]; sequani quanuis heduus ueti accidisse, prop-
terea q[ui] arduis cuf rex germanorum meorum finib[us] cœdeduisset.
Tertiamq[us] parte agri sequani qui e[que] optimus totuus gallis occu-
passet, et nunc de altera parte terna sequano decedere iberis,
propterea q[ui] pauci menlib[us], ante harudum miha homnum
xxvii ad eum uemissent, quibus locis ac sedes pararent futuris,
e[que] pauci annis, uti omni exgalliis finib[us], pellentur, atq[ui]
germam rhemui transtiret. Nec enim conferendu oſſe galli-
cum/cum germanorum agro, nec: hanc conſuctudine uet
cum illa comparandam. Arduis autem ut ſemel gallon
copia prelio uicerit, quod prelum ſit admotroſque ſuperbe
& crudeliter factum ſi quareſ non admutum, aut aduolum-
tatem euis factum ſit imperare oblitus nobilissimis cuiratiis,
libero p[etere] & meolomma exempla, cruciatuſe edere, ho-
minem eſſe barbarum, iracundum, temerarum, no posse
euis imperum cujuſ ſubſtinere, niſi liquid inſe tare popu-
loop, rhomano ſit auxiliu. Omnib[us] gallu idem e[que] facendum
quod heluensius fecent, ut domo emigrent aliu[da] domicilium,

aliaf tedef remotaſ a germanuſ petant: fortunat: que cund ac-
cidat experrantur. hec ſienum nata ariouito ſit gruiffimum
ſupliciſum ſumat. Cefarem uel auſtoritate ſua atc: exeruſ
uel recenti victoria. uel nomme populi rhomani deterrere
posſe nemaior multitudo germanorum rhenum traducant,
galliam; omne abarioriſt inuria posſe defendere. hac oratio-
aduatico habita omneſ qui aderant magno auxilium acela-
re petere cœpunt. Anmadiuettit celar unuſ ex omnib: ſequanoſ
mhiſ earum facere quâ ceteri facere: ſi tristef capite dummo
terram intueri. Cuiſ vei que cauſ eet minuſ exiſpis queſiunt.
Nihil ſequani respondere: ſi meadem tristia tacti p[]manere.
Cum abhif ſepuſ queret/ nee: ullam omno uocè exprimere
posſet idem diuaticus, heduus respondit. hoc eê miſerorem
fortunam. ex graviorem ſequanorù q[]reliquorum. quod ſoli
nec inocculto quidem queri. nee: auxilium implorare au-
derent. Absenti: ariouiti crudelitatem. uelut ſi coram
adefâ horrerent. propter ea q[]re reliquiſ t[]n fug[] faculta daret
Sequani uero qui intra fineſ ſuo ariouitum recepiffent q[]n
oppida omma impotestate euiſ eênt omneſ cruciatus eſſent
perferendi. hi[] reſ; cogniti celar gallo: ammof uet bi confir-
mant. pollicitus: eſt ſibi eam curi futuum / magna ſe h[]re vê
ſpem. q[]n beneficio ſuo auſtoritate adductum ariouitum
finem inuiſ facturum. hac oratio habita concilium di-
mitt. q[]n ſecundum ea multe reſ eum hortabantur. Quare ſibi
eam rei cogitandam et suscipiendam putars. inprimi q[]b[]e
duoſ fr[]eſ consanguineoſ ſepenumero aſenatu appellato: inſ-
ultute atc: duioe uigebat germanorù teneri eorum: obſid eê
apud ariouitum: ac ſequanoſ intelligebat: q[]p[]intanto impemo po-
puli rhomani turpiffimum ſibi ac rei p[]ar bitrabat. Paulatim
autem germanoſ consueſcere rhenum tranſire: et ingallam
magnam eorum multitudine populo v[]ho. periculorum uidebat.
Nec ſibi homineſ ſero ac barbaroſ obtemperaturoſ exiſtima-
bat: quin cum omnem galliam occupauſſent ut an cym-
bri teutonic: feciſent in prouinciam exirent. atc: in inita-
liam contenclerent: preſertim cum ſequanoſ apruocia

nostra hæmus duideres. Quid, rebus, quæ maturi me occurrendum
putabat, tipe autem arnoustus tantus sibi spiritus tantâ arro-
gantiam sumpserat: ut ferendus non uideretur. Quamobrem
placuit ei ut ad arnoustu legatos mittentes: qui abeo postula-
tent, ut aliquem locum medio utruis? colloquio deligeret.
uelle se se dere p. et summis utruis: cum eo agere ei legationi
arnoustus respondit, si quid ipi acerare opus esset se se adhè uen-
turum fuisse, si quid ipse ase velit illum ad se uenire oportere.
Preterea se nec exercitu mea partem gallis uenire se audere
quas celar posideres: nec exerctum sines magno commeatu
atque emolumento nummum locum contrabere posse sibi aut
marum iuderem, quid in sua gallia: quam bello uiciff, aut ce-
sar aut omnino populo rbo. nego tibi est, hir responsis ad ce-
sarem redeuntib, legatis: iterum ad cros celar legatos cum
hir mandatits mutut. Quomam tanto sio populi: rhomani
beneficio affectus cum infululatu sio rex atque amicis a senatu
appellatus est: hanc sibi populo: rhomano grans reyerret,
ut incolloquium uenire mutatufs gravaretur: nec de com-
mum re dicendum sibi & cognoscedum putat, hec eee que ab
eo postularet: Primum nec inultitudinem homini amplius trax-
rhenum ingalliam traducers, deinde obli des quos haberet
ab hedisu redderes, secquamque permutet: ut quos illi hakerent
uoluntate eui reddere illius liceret, neue heduos imura lacesseret,
ne ue hir locibus iporum bellu infevres, si id uia feceris, sibi popu-
loop: rbo. perpetuam grans atque amicizia cum eo futura, si non
impetrato, se se qun marco meffala. 1. pisone consulib, senat,
consuist, uti quicunque, galliam prownenib obtinere, quod co-
modo rei p. facer posse, heduos ceteros: amicis populi rhomani
defenders, se heduorum imuria non neglecturum. ad hec a-
noustu respondit, ius esse belli, ut qui uiciffent Ine quos u-
ciffent: quemadmodum uellent impetaret. Idem populi rbo-
manum uici non ad alteri prescriptum: si ad suum arbitrium
imperare consueste. si ipse populo rhomano non preserberet
quemadmodum sio uire uteretur non oportere se apopulo
rhomano in sua uire impediri heduos sibi: quomà belli fortuna-

temptassent & armis congreſſi ac ſuperati eſſent ſtipendiarioſe
eſſent ſtendens, ſupendarioſe, ſtare facere qui ſuo aduentu uetigat
ſi ſibi deteriori faceret, hecuiſ ſe obſides redditurum ſo ee: neq
bis neq: eorum ſocii ſui ſima bellum illaturum ſi meo no maneret
quod convenerſent, ſtipendumque: quod annis impederent / ſi idno
ſecillent / longe bis fraternum nomen popula & homani abſutus/
Quod ſi celat demuntiars ſe hecuorum ſui ſimal non neglectus,
nemnem ſecum ſine ſua pernitiue contendisse / cum uellet e-
grederetur itellecturum quid inicti germani exercitatiusmi
marmis qui inter annos quatuordecim tectum no ſubiſſent/
uitute poſſent. Hec autem eodem tempore celari mandata
reſerebant, & legati abheuſ: & treuſi ſuemebant. Heu qu-
ſtum cp aruſeſ tergali 'qui nuper ingalliam transportati eſſent /
ſine eorum popuſarentur ſele: ne obſidib, quidem datu pacem
ariouſi redimere potuſſent. Treuſi autem pagos centum ſue
uorum adripas them conſedisse qui themum tranſire conuerent,
his preſſe naufam & cimberum frſel. Quib: rob: celat uchem-
ter commotus maturandum ſibi exiſtimauſ: ne ſinua manuſ
ſueorum cum ueterib: copiſ ariouſi ſele conunixiſel, minus
facile reſiſi poſſel. Itaq: re frumentaria: q[ui]c[ae]tione potuſt co-
parata: magni itinerib, ad ariouſtum contendit. Cum tridui
uam proceſſet, nuntiatum est ei. ariouſtum cu omniſ, ſui
copiſ ad occupandum uelontionem: quod est oppidum maximo
ſequanorum contendere: triduiq; uam aduiſ ſinib, proſeciſe
ſd ne accideret, magnope precauendum ſibi celat exiſtimabat.
Namque omnum rerum que ad bellum usu erant / ſuma erat
ineo oppido diſſiculta: id et; natura loci ſic muniebat, ut ma-
gnam adducendum bellum faceret, facuitate, propter
flumen alduaſcubuſ, ut circuno circuindicti pene to-
tum oppidum cingit. Rechium ſpatium quod e' no ampli?
pedum ſexcentorum: qua flumen intermiſt monſ con-
tinet magna, ita ut radicem euſ moni exiſtraq: parte ripe
flumuiſ contingant. hanc muruſ circuindatus arcem eſſi-
cut. ex cum oppido comungit. huc celat magni diurni no-
eturnuſ: itinerib, contendit: occupatoq; oppido ibi p[er]ch[ui]

collocar. Dum paucos duchi adjuvationem rei frumenti consilia, causa moratur. ex periculatione nostrorum uocibus, gallorum atque mercatorum, qui ingenti magnitudine corporum germanis incredibili urtute. atque exercitatione armis esset predicabant. sepe numero seque cum hii congressos ne uiltum quidem atque aciem oculorum ferre potuisset, tantus subito tumor omnem exercitum occupavit. ut non medicabilis omnium mentes animales, perturbatus, hinc primum ortus et timor tribus militum, rehique, ac perfectis qui exurbat amicitiæ causa fecuti. celarem non magnum incendi militari usu habebant. Quorum alius alia causa illata, quam sibi ad proficie- dum necessariam esse deceret, potestat ut eius uoluntate ducere liceret. Nonnulli pudore adduci ut timor suus pictione intarent ramanebant. Hinc neque uiltum fingere, nec interdu Lachrima tenere potet. Abhiti intabernaculum, aut suum fatum quęretur, aut cum familiaribus, suus commine pectum miterabantur, uilgo toti castris obisionibus testamenta horum uocibus, ac amove paulatum et huius magnum incastri usum habebant. milites centurionesque, qui equeatui perat, perturbabantur, qui se exhiis animal tiomdot existimari uolebant, non se hortem uereri: angustus locorum, magnitudinem filiuarum, quę intercederent inter ipos atque arniuſtum aut frumentariam, ut fatis comode supportari poterit, timere dicebant. Nonnulli etiam celari numtiantur cum castram ueram, aut signa ferri ubiſse, non fore dicto audientem milites nec propter timorem signa laturol, hæc cum animaduertis, celari comiocato omniumque ordinum adid conſilium adhuc tuu centurionibus uehementer eos incus audivit. Premum q[ui]am inpartem aut quo consilio ducerentur, uti querendum aut cognandum putarent arniuſtum se conf. cupidissime populi RHOMAAM amictiam appetisse. Cur igitur tam temere quæque officio duci eſturum, uichare, ſibi quidem per ſuaderi, cogniti, ſui postulatis, atque equitate conditionum perſpecta, eum neque suam, neque populi RHOMANI oratiam repudiaturum, quod ſi fuerit, atque amentia impulſus bellum intuisset, quid tandem uereret.

aut cur deſua urtute, aut de iſuſ diligemā despetarent / factu
euſ hominipericulum / patrum nostrorum memoria cū cymber
& theutonif a c. mario pulſis / non minorem laudē exercitus
q[ui]p[ro]ſe imprator meritur e[ſ] uidebatur: propter factum etiam-
initia nuper ſeruili tumultu i[mi] li[mi] aliquid uſuſ ac disciplina
q[ui]nob[us] accepiſſent ſiſſuarent: ex quo iudicari posset qua-
tum haberet inſe boni constantia: propter ea q[ui]p[ro]ſa alij[que]
inter meſi ſine cauſa timuſſent: hoc poterat armato[rum] ac iudicem
ſuperaſſent: ac deme: germano[rum] h[uius] eosdem eſſe ſuere n[ot]oq[ui];
cum lepe numero heluetiij congreſſi, non ſolum inſuij: bi etiam
inillorum ſinibus plerumq[ui] ſuperaſt. Q[ui] tamempareſ eſſe nu-
mero exercitu non p[er]uere[n]t: ſi quos aduerſum prelume, ſuga
gallorum commouers. hoc ſi qu[er]uerent reperiri posſe diutur-
nutate bellu deſtigati gallu[rum] adrouſtum cum multo[rum] menſes
castruſ ſe ac paludib[us] tenuiſſet: nec[que] ſui p[ra]tem feci q[ui] despera-
tesiam depugna: & disperſo[rum] ſubito adortum magi[rum] ratio: &
consilio: q[ui] urtute iuſiſe: cum rationi contra homneſ barba-
ros atq[ui] imperato[rum] locuſ ſuſſet: ac ne i[mi]plum ſp[er]are quidem u[n]ros
exercitus capi poterē: qui ſuum timorem inre frumentar[em] ſi-
mulationem anguſtia[rum] itineri conferre, facere ar[ro]ganter
cum ante de officio imperatorijs disperare: aut preſerbere ui-
derentur: hec ſibi eſſe c[ur]ge: frumentum: leucos: lingoneſ:
lumministrare: jamq[ui] eſſe magi[rum] frumenta matura, deini-
nore: ip[s]o[rum] breui iudicatur os tempore: quod non fore deo
audientes: nec[que] latui ſigna dicantur: nihil eare commoue-
ni: ſcire emu[n] quib[us] c[um]que exercitus dicto audiens no[te] ſu[n]t
aut male ve gesta fortunam deſuſſe: aut alic[ui]o facinore
comperto auaritiam eſſe conu[n]ctam ſuam innocentia per-
petua urte felicitate: helueno[rum] bello eſſe per p[er]ſtam. Ita e[mi]
ſe ep[ro] in longiorem diem collocatur uſuſſet reſp[er]entatur,
et proxima node de quarta uigilia caſtramotur um, ut q[
]ui
primum intelligere pos[er] utrum apud eos p[ud]or atq[ui] offirui
an timor plus ualens: quod ſi preterea nemo[rum] ſequat tu[n]
ſe cum ſola decima legione iturum de qua non dubi[are]t
ſi bi[que] eam pretoriam cohortem futuram: h[uius] legioni ceſar

A儒林会编

induxerat: precipue: propter ututem confidebat ma-
xime. Nam oratione inrum inmodum habita comuerit,
sunt omnium mentes summæ: alacrità & cupidità bella
gerendi innata est: princeps; decima legio per tribunos
militi ei gratias egit: quod de se optimum indicum feci,
sec; eæ ad bellum gerendum paratissimam confirmavit.
De inde relique legionis cum tribus militum: & prorù
ordinum centurionibus egerunt: uti cesari satisfacerent
se nec unq dubitas: nec; timuisset: nec: desumma belli su-
mum indicui: sed imperatoris eisę estimaußie: corum sati
fachone accepta: & itinere exquisito per diuaticum: quod
exalii ei maximam fidem habebat: ut militum amplius
quinquaminta circuitu locis apertis exercitum ducera/de
quarta ingilia: ut dixerat perfectus est. Septimo die cum uer
non intermitte ab exploratoribus, certior factus est: ario-
uit in copias anotus militis: passim quattuor: xy. abesse.
Cognito cesari adjuentu: ario utus legatos adeum mittit: qud
antea decolto quin postulaß, id per se fieri licere: quoniam
proprui accessi: se q. id sine peticulo facere posse existimare.
Non respuit conditionem cesar: iam: adhibatatem reuerit
arbitrabatur: cum id quod antea petenti denegasste, ultro polli
ceretur: magnam: in spem ueniebat: prosiis tantis: populis,
rhomam meum beneficiis: cogniti suus postulat: fore uti per
tinacia desiderat. Dicte colloquio dictus est: eyeo die quinque. In-
terim sepe ultro: citro: cum legati inter eos muterentur: ario-
uitus postulant: nec: peditem ad colloquium cesar' adduceret
vereri se ne per justicia abeo circumvenitur: inter: cum eq-
tatu ueniret: alia ratione se ne non esset uenturum. Cesar' op nec
colloquium inter polita causa tolli uolebat: nec: salutem suam,
gallorum equitibus: committere audebat: commodati simi
et se statuit: omnib: equis gallis equitib: detracti eo legionam
emites legiori decime: cum q. maxime confidebat imponere.
ut prehendum q. amicissimum liquid opus facto est: habes.
Quod cum fieri, indicule non quidam ex militis, decime le-

gionis dixit, plus quid pollicitus est, cesarem ei face, pollicitum est cohortis, pretorie loco decimam legionem habiturum, & non ad equum restringere. Plantie erat magna & mea tumultu terrenus latif grandis, hic locus equo fere spatia ab castris ariorum & cesari aberat. Co ut erat dictum adcolloquium uenerunt. Legionem cesar, quam equis deuexerat passib, ducentis ab eo tumulo constituit. Item equites ariorum parium ternallo constituerunt. Ariorumque exequi collocueret ut & preter denos ut adcolloquium adducere, postulavit, ubi eo uentum est cesar, initio orationis sua senatus, meum beneficium commemoravit, et rey appellatus esse, senatu, amicis, et munera amplissime misse, quam rem et paucis contigisse. Et magnis hominum officiis consuette tribuie. Docebat illum cu neq; aditum, neq; causam postulandi uistam habebat, beneficio ac libertate sua. ac senatus ea prema conseciturum. Docebat etiam quæeret q[ui]t, utque causæ necessitudinis ip[s] cum hedui intercederet, quæ senatus consulta, quotiens cuns; honorifica facta in eos essent, ut omni tempore totus gallie principatum hedui tenuissent, pru[n]tus enim, & nostram amicitiam appetissent, populi homani hanc et consuetudinem ut solum atq[ui]r, amicos non modo suus mihi deperdere, & gratia dignitate, honore auctos velut esse, quo uo adarminā populo homão attuissent, id his eripi quid pati posset. Postulavit eadem quæ legatis inmandatibus dederat, ne aut hedui aut eorum sibi bellum inferre, obediens, redderet, si nullam partem germanorum domum remittere posse, at ne quos amplius renum transire pateretur. Ariorumque ad postulata cesari paucæ respondit de suus iurtutib, multa predicavit, trinistre ibenum non sibi sponte, & rogatum, & accerfitum agallui, non sibi magna specia magni, premiis predicavit, domum propinquisque reliquitse, sedes habere ingallia ab ip[s] consensu, obediens ip[s]orum voluntate datos stipendium capere uire bellis quod victores uichti imponere censuerit non se gallus, si gallo[s] sibi bellum iutulisse, omnino gallis cuitate[s] adiit oppugnandum uenisse. Contrae castra habuisset, eam o[n]em copias s[]re uno prelio pulsat, ac superata esse, si utetu experiri

uelint / iterum parium eê decertare / si pace uti uelunt iniqui  
ete dependio recusare quod sua uoluntate adid tempus pe  
penderunt. Amictiam populi rhomani sibi ornamento & prie  
lidio/non detrimento eê oportere; idet: se ea spe petissi si p popu-  
lum rhomanum stipendium remittatur & dediti subtrahan  
tur non minus libenter se le recusaturum populi rhomani  
amictiam q appetierit quod multitudinem germanorum  
ingalliam traducat id se su muniendi non gallis impugna-  
d cauſa facere eius rei testimonium eê q miſi rogatur no  
uenerit & cp bellum uo intulerit: sed defenderit se prius  
ingalliam uemſte q populum rhomanum gallis prouncis  
fimbus egretium quid ſibi uelles cur inſuaſ poſſiones uem-  
ret / provinciâ suam banc eê galliam ſicuit illam nostram ut  
ipſi concedi non oportere: ſin nostris finel imperum faceret  
ficitem not eſse iniquo qui inſuo ume se interpellarentur. Quod  
fratres aſe & amcos appellatoſ heduos dicet: non tam barbari  
se nee tam imperitum ee rerum ut non ſeuq neq: belló  
allobrogum proximo heduos rhomanos auxilium tulit: neq-  
ipſi inſi contentionibus quaſi hedui ſecim & cum ſequani ha  
buſſent auxilio populi rhomani uſoſ eſſe debere se ſuspiciari  
limulata cœarem amicitia quod exerutum ingallia habeat  
su opprimendi cauſa hre: qui miſi decedat atq: exercitu  
deducat exhiſt legionibus ſe le illum non pro amico: sed ho-  
ſte habiturum quod ſium interfecerit multi ſe le nobi-  
libus principibus: populi rhomani gratum eê factum  
id se abipſi pereorium numtios competum hre quorum  
ommum gratiam atq amictiam eius morte redime poſſe  
quod ſi ducet ſiſter: & liberam ſibi poſſionem tradi duc:  
magno se illum premio remuneraturum: & quæcunque,  
bella geri uellet ſine ullo eius labore: & periculo cœfectur:  
Multa acerare inam ſententiam dicta ſunt quare negoio de  
ſttere non poſſe et nee ſuam nee populi rhomani conſueto-  
dinem pati ut optime merentem ſocios deferere: neq. idua-  
ve qallam ponuſ eê arioſt: q populi rhomani bello ſupatoſ  
est auernot & ruthenot a. q. fabio marumo qb. p. t. ignouſt:

neque in pro Officium redigere, neque inpendendum impotu iusti, quod stant
quinque iuxta quod; tempus spectari oportet, populi rhomani justi
similium est in gallia imperium, suum cDOMIUM senatus seniari oportet,
liberam debere et esse galliam quam bello uictum suus legib; utinuam
set. Dum hoc colloquio geruntur, ce sar numquam est/equite a-
tionem proprius tumulum accedere, ad iuris ad equare. Lapide'
telac in iuris commovere. Cesar loquendi finem fecit. Secp ad huius re-
ceptum, suus imperavat; ne quod omnia telum in hoste reiceret.
Namque fine periculo legionis delecte cum equitatu prelum fore
iubebat; tamen committendum non putabat, ut pulsus hoſt-
bus, duci posse eos ab eo fidem incolloquio circumuenctis. Postea
q[ui]nulquis militum elatum est, qua arrosgencia incolloquio aro-
justus uiru omm gallia rhomanorum interdixit, impetum, in
nostris euis equites feci sent; eacq; rei colloquium, ut dixi, set
multo magis alacritas; studumque pugnandi, magis exercitus in-
lectum est. Biduo post amouiustu ad ce sarem legatos mitt, uelle
se debite rebus, que inter eos agi cept; neque perfecte esse agere cu
eo ut aut iterum colloquio diem constituerit, aut si id minus
uellet, eisui legatis aliquem ad se mittet. Colloquendi ce sar
causa uisa non est; & eo magis quidie eius diei germani retineri
non poterant, quin in iuris tela commecerent. Legatum eisui se le-
magno cum periculo justorum. Commoditimum justum est.
Valerium procillum. c. ualerii cabri, filium suum, suum urine, &
humanitate adolescentem, cuius p[ro] a. c. ualerio flacco cuitate
donatus est; & propter fidem, & propter lingue callio, sciencia,
qua multa iam amouiustu Longinqua consuetudine utebat,
& op meo peccandi germani causa non esset, ad eum mittet; &
marium. T. qui h[uius]mo amouiusti utebatur. Ins mandavit, ut
que diceret amouiustus cognoscerent; & ad se referrent. Quos
cum apud se incaltris amouiustis, conspxiis, exerctu suo
presente conclamavit, quid ad se venirent, in speculandi ca
Conantem dicere prohibuit, et incatenat, conicit. Eo die castra
promovit; & militis passim sex aei, sari castris, sub monte co-
fecti. Post tridies eisii dei, preter castra cesari, h[uius] copias tra-
duxit; & militis passim duob, ultra cum castra fecit; eo

consilio uti frumento, commeatuep, qui ex sequam & hedui sup-
portaret, cearem interduceret. Ex eo die die continuo quinque, &
sar sua copia produxit. & aciem instructam habuit, ut nuellet
ariorius prelio contendere et potestas non deest. Arioriusim,
his omni dieb, exercitum castri continuo, ecquesti prelio qu-
tidie contendit. Genus hoc erat pugne, quo se germani exer cue-
tant, equitum milia erant sex, totidem nuo pedites veloci simi
ac forti simi, quos ex omni copia singuli singulos Rue salutem cau-
delegant. Cum his impeliis uer satisfant, adeo se equites recipie-
bant, hi liquid erat duri concurrebant, si qui gravior uilnere
accepto equo deciderant, circumsfit e bant. Si quo erat Longius
prodeundunt, aut celerrum recipiendum, tanta erat horu exer-
citatione celerram, ut ubi equos sublueati cursum adequaret.
- Ubi eum castri se tenere celar, intelleyit, ne durius commeatu
prohiberetur, ultra eum locum quo in loco germani confederant,
circiter passus sex cento ab his castris idoneum locum delegit,
aciet, triplici instructa, adeum locu uent, primam & secundam
aciem inarmu ee. Tertiam castra munire ubi sit, he locus ab ho-
citer passus sex cento ut dictum e aberat. Co circiter hominu
numero sec decim milia expedita cum omni equitatu ariorius im-
nit: que copie nostro deterrent. & munitione prohiberent, &
Nihilo secui seiar ut ante constituerat dual acieb hoitem propul-
sare. Tertiam opus perficere ubi sit. Munτιλις castrι dual ibi legioneſ
dimit. & partem auxiliorum quattuor reliquias incastra maiu-
ra reduxit. Proximo die instituto suo celar e castris utriusque,
copia
sua reduxit, paulinorum, amariorib, castris progressus acie instru-
yit, hoſtib pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tu quidem pro-
dire intelleyit, circiter merichem exercitum incastrare reduxit.
Tum demum ariorius partem suam copiarum quę castram ma-
iora oppugnare, misit. Acriter utrinque, uti, aduenperum pugna-
tum est. Solis occalu ariorius sua copia, multi illatis, & acce-
ptus uulnemibus incastra reduxit, cum ex captuus quereb, celar,
quamobrem ariorius prelio non decertare, hanc reperiebat cām
op apud germanos ea consuetudo est, ut matres familie eorum for-
tibus. & automaticationibus declararent utrum prelum committu

exuſu eſt et ne ne eal ita dicere non eſ ſat germanoſ ſupemere
ſi ante novam lunam prelio contendissent. Post triche euſch
ei cſar preſidium utri[que] caſtri quod ſat eſſe uſum eſt / religi.
Omne aliarum inſpectu hoſtium procaſtis minorib, constit
quo minus multitudine multum legionarioru[rum] hoſtum
numero ualebat ut ad ſpeciem alaricis uteret, ipſe triph in
ſtructa acie uſque ad caſtra hoſtum accesseat. Tum demum necena-
rio germani ſuaſ copiaſ caſtri eduxerunt: generatim; constitue-
runt paribus interualli[rum] baruſeſ, marcomanuſ; tribocel uā-
gioneſ, nemetef, ſeduſiſ, ſueuſ, omnemq; aciem ſuam reſi et
carui circundederunt: ne qua ipſe infuga reſinqueret. Eo
mulieret impoſuerunt: quę impreliu[m] proficiențe[m] paſtis
crimibus implorabant: ne ſe interutem rhomani tracterent
Cesar ſingulif legionib, ſinguloſ legatoſ: et quid ſtorem prefecit
uti eſt testef ſue quid[que] utiutuf habens. Ipſe a dextero cornu
quod eam partem inſinu[m] firmam hoſtum eſſe ammadieterat
preliu[m] committet. Ita noſtr[em] acriter inhoſteſ ſigno dato uape-
tum fecerunt: itaq: hoſteſ repente: celeriter: procurerunt,
ut ſpati[u[m] pila inhoſteſ conuciendi non daretur reiecti paſtis
cominuſ gladii[rum] pugnatum eſt. At germani celeriter excolu[m]
tudine ſua phalange facta impetui[rum] gladiorum excepentur. Re
perti ſunt complures noſtr[em] milite[m] qui imphalang[em] inſileru[m]
& ſcuta manib: reuellerunt: & deluper vulnerarent. Cum
hoſtum acieſ aſinisto[rum] cornu pulſa: atq: infugam conuerſa
etq: a dextero cornu uebementer multitudine ſuorui noſtr[em]
aciem premebant. Itd cum ammadiertin[que] p. crat[i]uſ adole-
ſcen[que] qui exqui[tatiu] preerat: cp. expeditio erat: q[uod] in qui inter
aciem uer ſabantur. Tertiam aciem Laborantib, ſubſidio miſt
ita preliu[m] reſtitutum eſt: atq: omne hoſterega uerentur
neq: pruſ ſugere deſtiterunt, q[uod] ad ſlumen thenum miha
paſtium exeo loco cura[ter] quin[que]; peruenerunt. Ibi p pauci
aut urib; confiſi tranare contenderunt; aut lintrib: tuentis
ſalutem ſibi reperierunt. Inbiſ ſuſt arioſtuſ: qui naucu-
lam deligatam apud ripam nacuſ ea profugit. Reliqui[que] o[n]ſ
equi[tatiu] conſecuti noſtr[em] inter fecerunt. Huc fuerut amar

inſi uxorem una ſuena natione: quam domo ſecum duxerat
Altema norica regis uoccionis ſoror: quam ingallia duxerat
aſtra rei miſam. Utraque inea ſuga pemerunt: due filiæ harx
altera occſa/ altera capta e. c. valeruſ procilluſ cum acu-
ſtochibus uſuga truus cathemus uinctus traheretur uipm
ceſarem hoſtel equitatu perſequentem incedit. Que qdem
reſ ceſari non minorem q[ui]p[ro]ſauctoria uoluptate annuit: q[ui]
hominem honestuſimum provincie galli ſuum famiſare
& hoſpitem ereptum e manibus hoſtum ſi in reſtitutum u-
derat neq; euſ calamitate de tanta uoluptate & gratulatione
quicq[ui] fortuna diminuerat. Is re preſente, deſe ter ſortib;
conſultum dicebat utrum igitur ſtatim necaretur, an iſalud
tempus reſeruaretur ſortium beneficio eſe re inſolumem
item. A. metuſ repetuus & ad eum adductuſ est. Hoc plio
transrhenum numtato ſiuenq[ui] adripas rheim uenerant do-
mum reuetti ceperunt. Quoſi ubi qui proxim rhenum in-
colunt perterritos ſenſerunt inſecuti magnum exhi num-
merum occiderunt. Cefar una eſtate duob[us] maximiſ belbi.
conſectus, matutis pauloq[ui] tempus anni poſtulabat in hiber-
na inſequanoſ exercitum deduyit. hiberuſ Labienum pro-
poſuit ipſe meſteriorem galliam ad conuentus agendof p-
fectus est.

C. TULI CAESARIS COMMENTARIORVM
BELLI GALLICI LIBER SEQUNBVS INCI
IT FELICITER / IULIUS CELSVS CONTANTI
NUS EWCNBAVIT.

Im eoſet ceſar meſteriore gallia in hiberuſ ita
uti ſuperuſ demoſtrauimus crebri adeum
rumoveſ afferebantur: interuſp[er] item Labieni
certior ſiebat omneſ belgai: quam ter tiam eſſe
galli partem dixemur, contra populi tho-
conuſare, obliuſp[er] inter ſe clare conuſandi haſ eſſe cauſa:
Primum q[ui] ueverentur ne omni pacata gallia exerctuſ in
adeoſ adducevetur. De inde q[ui] a nonnulſus gallus ſollicitaret,
partim qui germanus diutuſ ingallia ueruſi uoluerant, ita

populi rhomani exercitum hiemare, atque ingillia moleste se
rebant: partim qui mobilitate, leuitate animi nouis impuisset
udebat, abnonnullis enam qu Gallia apotenti onibus, atque hinc
ad conducendor homines facultatem habebant, uulgo regna occuperantur,
qui minus faciliem eam rem in imperio non cœpit poterant. hinc
nuntiis litteris, commotis cæsar, duarum legionis in
citeriore Gallia conscripserat. A ineunte e state ininterorem Gallia
qui deduceret, q. pedum legatum mihi, ipse cum primi pabuli
copia eis inciperet, ad exercitum venit. Dat negotium senonum,
veliquis? Gallis qui finitimi belgi erant, uti ca quæ apud eos
gentur, cognoscant. Sed dehinc rebus certorem faciant. Hic tran-
ter omnes numtiaue runt, manus cœi exercitum locum conduci
innum. Tum uero dubitandum non existimant. Quam ad eos
proficieretur. Ke frumentaria compata castra mouet, diebus
circiter quendecim ad fine belgarum peruenit. Co cum de
provoco. celeribus, omni opinione uenibus, rem qui proximi gal-
lis exbelgis sunt, ademn legato, accumulum andocum borum, p[ro]mos
cuiutatis miserunt, qui dicerent se suacæ omnia infidelium ac poten-
tatem populi rhomani permittere. Nec se cum belgiis reliquis
consenti. Nec contra populum Rhomanum conviviale. para-
tolæ eæ. Obiis, dare imperata facere. Et oppidus recipere. Et
frumento ceterisque rebus iuare, reliquioς omnes belgas et armi
eis germani, qui cito henum incolant. Se se cum hincuny sita-
tantum, et eorum omnium furorem, ut ne succediant, quod
dem fratres consanguineos huc iuxt, qui exdem ute et hinc legi
bus utantur, unum imperium, unum, magistratum cu iis
babeant, deterre ve potuerint. Qum cum hinc consentirent. Cum
ab hinc quæ cuuitatem, quæante, marmis essent. Et quod inbello poteret
reperiebat, pleros, belgas eæ ortos agerمان. Rhenum antiqui
tus traductos, propter loci fertilitatem ibi confectis. Gallois, qui
ea loca incolerent, expulisse. Solos, eæ qui patrum nostrorum memora
omni Gallia uexata, theutonis, cimbrosis, infans fine, fluo
ingredi prohibuerint. Qua exre fieri uti earum rerum memoria
magna sibi auctoritatem magnos, spiritus inre militari fume
rent. De numero eorum omnia se hære explorata remi dicebat.

propterea quidem affinitatibus, propinquitatibus, comunchi, quanta
quis, multitudinem incommuni belgarum concilio ad bellum pol-
licitus sit cognoverunt. Plurimum inter eos bellouacos, quirtu-
ti, auctoritate homnum numero ualere, hoc posse conficere ar-
mata milia centum pollicitos, exeo numero electa sexaginta, to-
tus; bellis imperium libi postulare. Suaionem suos esse finitum
fines latissimos feracissimos; agros possidere, apud eos足
fuisse
regem nostram etiam memoria diuociacum totius gally poten-
tissimum, qui cum magne partis harum regionum, tum etiam
britannie regnum obtinuerit, nunc eis regem galbam. Adhuc
propter utinam, prudentiam; suam totius bellis summan,
omnium voluntate deferri, oppida habere numero duodecim
polliceri milia armata quinquaginta, totidem nervios, qui maxi-
me ferri inter ipsi habeantur. Longissimeq; abest quindecim
milia atrebat, ambianet decem milia, mormos quindecim milia,
menapios septem milià, uelocatissimis sueromanduos totidem. Celectos
decem milia, catuacos decem novem milia, condruos heburones,
ceraenos paemanos quinuno nomine germani appellantur. Arbi-
travi ad quadraginta milia. Cessat remoſ cohortatus, liberaliter:
oratione p[ro]secutus, omnem senatum adſe conveneri, princi-
pum; liberos obſideſ adſe adduci uſtut. Quæ omma abbiſ dili-
genter addiem facta ſunt. Ipsi diuociacum heduum magnope-
cohortatus doct, quantoque rei p. communis; salutis inter fit
mamis hostium destineri, ne cum tanta multitudine imo tem-
pore confligendum fit. Id fieri posse ſiduis copias hedui infines
bellouacorum introduxerunt. Et eorum agros populari ceperunt,
his mandatis eum abſe dumittet. Positq omnes belgarum copias
munum locum coactas ad ſe uenire audit, nec; iam longe ab-
hiſ quos miserat ex ploratoribus, et ab remiſ cognout flumen
axonam quod est inextremis remorum finibus, exercitum
traducere maturavit, atq ibi castra posuit: que rei vet latus
unum castrorum ripis fluminis munebat. Et post eum quæ
eſſent tuta abhostibus recclebat. Et commeatus abremiſ reliquid;
cuiatibus ut ſine periculo adeum portari posset efficiebat
immo flumine ponerat, ibi preſidium p[ro]uit. Et inaltera parte

fluminis. Q. titurum fabulum legatum cum sex cohortib; religi
Castra in latitudine pedum ducdecim uallo fissaq; duo de ugunti
pedum munire ubi. Ab his castris oppidum remorum nomine
bibrax aberat milia passuum octo/id exitinere magno impetu
belge oppugnare cecervunt. Egre eo die subfentatum est. Gal-
lorum eadem atq; belgarum oppugnatio est. hæc ubi circuicuta
multitudine hominum/totis menb; lapidef inmutur iaci
cepti sunt: muruscf; defensibib; nudatusc est testudine facta porta
succendunt/murumcf surruunt: quod tu facile fiebat. Nam
cum tanta multitudo lapidef ac tela concerent/inmuro con-
sitendi potestas erat nulli. Cum finem oppugnandi noſc feciſ
Jecuif remus ſumma nobilitate & oratia inter ſuol qui tum op-
pido profuerat unum qui legati de pace ad cefarem uenerant
numtum adeum munenuti sub ſubfidum ſibi ſummittatur ſele-
dutus sub ſubtene non posse. eo demedia nocte cefar hisdem
ducibus uſus quinunti abiccio uenerant numidaf & evetaf
ſagiptarioc: & funditores beareſ ſubſidio oppidam mittit.
Quorum aduentu et remis cum ſpe defensionis ſtudium pro-
pugnandi accenit. et hoſtib; eadem de cauſa ſpe potuendi
oppidi ducerit. Itac: paulisper apud oppidum morati. ag-
toſc; remorunt depopulati: omni: uciſ hedificiſc; quod
adire potuerant incenſi/ ad castra cefarit cum omnib: copiis cor-
tenderit. & amilibus paſſuum minu duob; castra potuerunt
que castra ut fumo atq: ignib: ſignificabatur amplius paſſiu
milib; octo in latitudinem patebant. Cefar primo ac propter
multitudinem hoſtum: & propter eximiam opinionem ut-
tutis preluì ſuper ſedere ſtatut. quondicte in equestrib: pre-
lius: quiſ hoſtis urtute poſſc: et quod nostri auderent periclitat
bantur. & bi nroſ non eſſe inferioreſ intellexit loco procaſtris
ad aciem instruendam natura opportuna atq; idoneo: quod
hiſ collis ubi castra poſita erant paulum explanitie heditus
tantum aduerſus in latitudine patebat: quantum loci acieſ
instructa occupate poterat. atq; exuſtac: parte lateris dere-
ctus habebat: & in fronte leniter caſtigatus caſtracui paulu-
lum ad planitiem vediebat abutroq; Latere euiſ collis tranſ-

ueram follam obduxit circiter passuum quadringentorum & adextremal forfali castella constituit: ibi: tormenta collocaut: ne cum aciem instruxisset, hostes quod tantum multitudine poterant, alateribus suos pugnantes circumuenve posset. hoc facto duab: legionibus quas proxime concripserat, incastris relictis: ut aliquo opus esset subireo duci posset. Requas sex legiones procastris in acie constitut. Hostes item suâ copias excastris eductas instruxerant. palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. hanc in nostri transiret hostes expectabant. Nostri autem ab illis initium transeundi fieri, ut impeditus aggrederentur parati inarmus erant. Interim prelio equestris inter duas acies contendebatur. Ubi neutrum initium transeundi faciunt. Secundiore equitum prelio nostris cœsar suos incastra reduxit hostes. protinus exeo loco ad flumen axonam contenderunt: quod eê post nostra castra demonstratum est, ibi uadis repertis, partem suarum copiarum traducere conatit, eo consilio, ut si posset castellum cui preerat. & tituris legatus expugnarent, pontemque interscindevent, sin minus posset agros temorum popularentur. qui magni nobis uti addelium gerendum erat, commeatque; nostros prohiberent. Cervior factus atituro omnem equitatum: & leufs armaturæ mumdae fin ditores: sagiaturosque pontem traducit: atque ad eos contendit. Acquerulo meo loco pugnatum est. Hostes impeditos niri influmne agressi. magnum eorum numerum occiderunt: per eorum corpora rehiques audax sime transtre conantes, multitudie telorum repulènunt. Primus qui transierant equitatu cunicuentos interfecerunt. hostes ubi de expugnando oppido et de flumine transeundo ipse se fefelhisse intellexerunt: ne nostros inlo cum inquiorem progredi pugnandi caula underunt, atque ipse res frumentaria deficere sepe: consilio convocato constituerunt optimum esse domum sua quæque revesti: & quorum insinum primum thomam exercitu introduxerunt, ad eos defendendos undique, consequent. ut potus inlus: q. inaliemus finb, decertarent: & dome incis copius rei frumentarum uterentur, adeam sententia

cum reliqui caufis: hec quod ratio eos de duxit, quod diu
maticum atque heduos finibus bellouacorum approppi-
quare cognouerant. huius perhungui ut ducitur moraven-
tur: nec quod auxilium ferre non poterant, tare conti-
tuta secunda ingilia magno cum trepitu ac tumultu-
castris egreffi, nullu certo ordine nec impenetrum cum libi
quis; primum itineris locum petens, et domum pue-
nire properans fecerunt ut confirmis fuge profecto
underetur. Hac re statim cefar pl speculatores cognuta in
fidias uentus, quia de caufa duci ederent non du pape
rat exercitum equitatum, castris continu. Prima luce
confirmata re ab ex ploratoribus omnem equitatum, cui
nouissimum agmen moraretur premittit. Hic, q. pedum
&c. L. arunculeum coctam legato prefecit, T. labienum
legatum cum legionibus tribus subsecu quin iusti. hi nouissi-
mos adorii & multa milia passum profecti, magna
multitudinem eorum fugientum conciderunt. Cum ab
extremo ordine ad quos uentum erat confirmaverit, for-
tereb; impetum nostrorum militem subiuerent, prioribus;
ab esse apericulo underentur: nec ulla necessitate, nec imp-
ervio continuerentur, ex audito clamore perturbari ordine,
omnes infuga previdum, libi ponentur, ita fine ullo piculo
tantam nostrum eorum multitudinem inter fecerit, quum
fuit duci patum, suboccumque solus de iuterum, nec inca-
stra ut erat imperatum receperunt. Post tridie eum duci
celat, prout se hostes exterrore ac fuga reciperent, in
fusonum qui proximis remittentur exercitum duxit,
& magno utinere affecto ad oppidum novodum contendit
id cumere oppugnati us quod nacium ad senoria, audie
bar, propter latitudinem forse, munie, altitudinem papei
defendentibus expugnare non poterit. Castris numiteque
ageat, quod ad oppugnandum usui erant comparare cecit.
Interim omnino ex fuga fuerit multo in oppidum, p
xima nocte convenit. Celenter unum ad oppidum adiit, ag-
gere iacto, turris; constitutus magnitudine opus, q. nec

uderant ante galli: nee: audierant. & celeritare rhomanorum
permoti, legato: ad ceyarem in deditione mittunt. & petemib:
remis, ut conferuarentur, impetant. Cefar: obediib: acceptus
primis cuitatibus: atq. ipiis gallis regis duob: filiis. armis.
ommib: exoppido traditis, inde monem fua: sione: accepit.
exercumque: bellouacor: duerit, qui cum suac: omma mop-
pidum bratufpantium contulissent: atq. abeo oppido cefar'
cum exercitu circiter milia passuum quinque; abest: omnes
maiores natu exoppido egresii, manus ad ceyarem tendere
ex uoce significare ceyerunt: sebe meus fidem ac potestatem
uenire: nee: contra populum rhomanum armis contende,
tem cum ad oppidum accesse: castrac; ibi ponere: pue-
mulieres; ex muro passis manib; sio more pacem abrbo-
manus peteterunt. Post his duiacus (nam post discemum bel-
garum dimissis heduorum copiis ad eum reuerterat) facit
uerba. Bellouacor: omni tempore utfide atq. amicita cui-
tatis he dug fuisse impulso: a fluxi principibus, qui dicerent
heduus ac cefare in sevututem vedactos omnes indignitate:
contumelias: per ferre: & abheuif defecuie: & populo rbo-
mano bellum intulie: qui eus consilii principes fuiffent.
quod intelligerent quantum calamitatem cuitati intulif-
sent inbriamam profugisse. propterea petere non solum
bellouacor: si etiam probus heduus, ut ſua clementia ac maſue-
tune meos utatur: quod fecerit heduorum auctoritatem
apud omnes belgas amplificaturum: quorum auxiliis atq.
opibus ſi qua bella inciderunt, ſubitentare consuerunt. Cefar
honoribus duiaci: atq. heduorum cauſa se se eos infide recep-
turum. & conferuaturum dixit. S: operat cuitas magna: &
inter belgas auctoritate atq. hominum multitudine pre-
tabat. Sexcentos obedi: popo: scit. his traditis omnib: et ar-
mis exoppido collatis abeo loco infines ambianorum puemt
qui se suac: omma fine mora dedevunt. Corum fines verui
attingebant: quorum denatura morib: cefar cum querens
ſic reperiebat; nullum adiitum eſse adeo: mercatorib; inbi
paran iur reliquiarum: verum adhuxuriam pertinентium

inferi: quod hujus rebus elangueret eamque eorum, & vi
mihi ututem existimarent etesse hominem ferol magnam
uvirout, incipere atque incusare reliquiof belgai, qui se po
pulo ehomano dedissent: patriamque ututem precisset
confirmare sepe, necq; legatorem miſturoſ, necq; ullam condito
nem paciſ acceptiuroſ. cum pereorui finem triduum inter
ſe inueniebat excaptuſi ſabini flumen acaſtris ſiuf no
ampliuf miſia paſſuum decem abest. Transid flumen
omneſ nervi uſ conſedisse, aduentumque ibi ehomanoſorum
expectare: una cum atrebat. & ueromanchiufi ſiniti
ſiuf. Nam hujus utriusque perſuaderant: ut eandem belli fortu-
nam ex pericentur: expectari etiam abhise aduatucorui
copia: atq; esse intinere muheſt quid; peretatem ad-
pugnam inutiles iuderentur, ieuſ locum comecisse, qu-
paludem exercitus aditus non essent. Hujus rebus cogniti ex
ploratoreſ centurioneſ, premitur, qui locum idoneum
caſtris deligant. Cumque ex dedituſ belgi reliquiis, gallis
complureſ cefarem ſecuti una ite, facerent: quidam eyhſi
ut poſtea excaptuſi cognitum e; eorum dierum conſueta
dine, noſtri exercentur per ſpecta nostra adneri uſ puenerut,
atq; hujus demotrarunt, inter ſingulam legionem impedimento
magnum numerum intercederet; necq; ſele quicq; nequaqua cum
prima legio incastris uemſſe: velique legionem magni ſpa-
tum abest, hanc ſubſaremi adoriri: qua pulſa impedim-
tus; direci futurum, ut velique contra consitere non au-
derent. Aduuiabant etiam eorum consilium, quarem deſe-
vebant, quod nervi antici putus equitati miſi poterent. Nec
enim adhuc tempus ei rei ſtudent. ſi quicquid poterunt pe-
destribuſ ualent copiis. Quo faciuiſ finitumorum equitati
ſi predandi causa adeoſ uemſſent impedirent, tenereſ at-
bomb, incitis, atq; inflexus crebri in latitudinem ramis e-
natis. Et rubiſ ſentibus, interecri effecerant, ut inſar-
muri he ſeper munimenita preberent: quonon ino inter
ſed ne per ſpici quidem poterit. Hujus rebus cum iter agimus
noſtri impediretur, non oſmutendum consilium nervi eorum.

flumauerunt, loci natuta erat hec: que castris nunc delegerant
Collis abflummo equaliter dechuiis ad flumen fabini, quod flui
nominauimus uergebat. Abeo flumine pari achiutate collis
nascetatur adueriis huc: et contrarui passiuis circiter ducen-
tot infimus apertis ab superiore parte siluetur, ut non facile
intror ius perspici posse. Intra eas filiis hostes occulto se se-
connebant. In aperto loco secundum flumen paucis statio-
nes equitum undibatur. Fluminis erat altutudo pedum circi-
ter truim. Ceteris equitatu premisso subquebatur omnibus
copiis. Sed ratio ordop, agallis aliter se habebat: ac belge adner-
uiis detulerant. Ham quo hostis appropxaquabant consuetu-
dine fua cesar sey legiones expeditas ducebat. Post eas totus ex-
eritus impedimenta collocatar, inde due legiones que proxime
confuncte erant, totum agmen claudebant. Presidio impediment
erant. Equites nostri cum fundatorib, sagittarius flumen tis-
greti, cum hostum equitatu prelum commiserunt. Cum se illi identidem infiluas adiuos adiuos recipient, ac ruris et ilia
innostro impetum facerent: nec nostri longui, quod adfi-
nem porrecta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi au-
auderent. Interim legiones sey que prime uenerant ope di-
mento castra munire ceperunt. Ubi prima impedimenta
nostri exercitus ab ilis qui infiliius abditi latebant, visa sunt qu-
tempi inter eos commutendi prelii conuenerat, ita ut intra
filuas aciem ordinem: consuuerant, atque ipse se confirma-
uerant, subito omnibus: copiis prouolauerunt, impetum, in
nostro equites fecerunt, huius facile pulsi ac pevturbati incre-
dibili celeritate ad flumen decurrerunt: ut pene uno tempore
& ad filuas et influmine etiam in manibus nostri hostes uide-
rentur. Eadem autem celeritate aduerbo colle ad nostra castra
atque eos qui mopeve occupati erant contenderunt. Cessari omnia
uno tempore erant agenda, uexillum proponendum, quod
erat infligne cum ad arma concurri oportens, signum tuba
dandum, abope renuncandi milites, qui paulo longui aggeris
petendi causa procererant accesendi acies instruenda, milites
cohortandi, signum clandum. Quarum rerum magna ptem

temporis brevitas et successus et incurvus hostium impediebat
his difficultatib; dueret erant subsidio / scientia atque usus militi
quod superiorib; preliis exercitati quid fieri oportet / non minus
commode ipse libi preseibere / ab aliis doceri poterant. et ab ope
linguibus legionib; singulos legatos. Cesar discere mihi minus
casari uetuerat. hi propter propinquitatem celeritatem hostium
nibit tam ceadari imperium expectabant. si per se quae ubi debant
administrabant. Cesar necessariis impati ad cohortandos milites
quam inpartem foris obtulit, decurrit & ad legionem decimam
deuenit. Milites non longiore oratione cohortatut. quatinus pri-
stine uertutis memoriam retinerent, neu perturbarentur atro
hostum; impetum fortiter subituerent quod non longius
hostet aberant. et quo telum abduci posse / preliu commutendi
signum dedit. atque item inalteram partem cohortandi cauſa
profectus pugnantib; occurrit. Temporis tanta fuerit exiguas
hostum; tam paratur addimicandus animus, ut non-
modo ad infligia accommodanda. sed etiam ad galeas conduce-
das. scutis tegmenta detrudenda tempus de fuerent. Quam
quisque, abopere inpartem cauſ deuenit. quæp. prima ſigna co-
spexit. Ad hec constitit ne inquervendis ſuis pugnandi tempus
dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura, delectus,
collis: & necessitas corporis, quam ut rei in familiaribus ratio atque
ordo postulabat, cum diuertis legionibus, alie alia parte ho-
bitibus inſiterent, lepibus: deni simi, ut ante demonstrau-
mus interechi prospectus impedirent. necq. certa ſubſicha
collocari. necq. quid inquac. parte opus et et prouderi. necq.
abuno omnia imperia administrari poterant. itaq. ita tanta
verum inquitate fortune quæp. eventus varii sequebant
Legionis none & decime milites, ut inſtituta pte aciei con-
titerant, pili emitti. cursu ac laſtitudine examinatoſ u-
ulnere. q. cofactos atrebateſ. Nam hibea part. obuſnerat ce-
leriter ex loco ſupernove influmen computerunt. & tran-
ſire conantes inſecuti gladium magnam partem eorum im-
peditam interfecerunt. ipsi tranſire flumen non dubitaue
runt. & inlocum inquium progressi turſu relit. item bo-

iter redintegrato prelio infugam coniecerunt. Item alia
imparte duerse due legiones indecima & octaua profligatil
ueromanduïs. quibus cum erant congressi ex loco superiore
imprisil flummis ripis preliabantur. Attontil fere aſvite
et aliaſtra parte nudant caſtris cum indextero cornu legio
duodecima & magno abea interuallo ſeptima constitutet,
omnes neruï conſeruſimo agmine duce boduognato qui
ſummam imperuï tenebat adeum locum contenderunt.
Quorum pari aperto latere legiones circumuenire. pari ſum-
mum locum caſtorum petere cœpit. Codem genere ipse
equites nostri leuſep armature peditel qui cum hih una fue-
vant. quos primo hoſtum impetu pulſor dixeram. cum in-
castra ſe reciperent aduerſi hoſtibus occurrebant. ac rurſiſ
inaliam partem fugam petebant. & calones qui decumana por-
ta. ac ſummo iugo collis nostris uictoreſ flumen truſſe con-
ſpeyerant. predandi cauſa egreſſi cum reſpexiſſent. & ho-
ſſes innoſtris caſtris uerſari indiſſent precipites ſele fuge
mandabant. Simul eorum qui cum impedimenti clamor
fremtusep onebatur. uemebant. alio: aliam imparte per-
teriti ſerebantur. Quibus omnib. pmoti equites treuri
quorum inter gallos iurtutis opinione ſingularis. quia auxili
cauſa abcuitate adſarem miſſi. uenerant cum multitudi-
ne hoſtium castra nostra compleri. nostras legiones premi
et pene omnes partes fugere indiſſent. desperati nostris reſ;
domum contenderunt. chomano pulſor ſeparatoſ caſtris
impedimentis. eorum hoſter poterſ cuitati nuntiaueruſt.
Cælar adeeme legionis cohortatione addeſterum corm
profectus ubi ſuſ urgeni. ſignis: innum locum collatis
duodecime legionis milites conferctos. ibi ipſo adpugnam
impedimento et ſe udit quarte cohortis. omnib. centu
monibus occifis. ſigniferos. interfectos. ſigno amillu. re-
liquarum cohortum. omnib. ſere centurionib. uilnerati
aut occifis inbi primi pili. p. ſex baculo fortuſſimo uiro
multigraub. uilneribus confecto. ut iam ſe ſubſtine no
poſſet reliquos et ſe tardiores. & non nullus anouſtis

desertor prelio excedere / ac tela uitare, hostes neq. a fronte,
ey inferiore loco subeunt intermittere: & ab utroque, late
instare: & rem esse in angusto uidit: neq. ullum esse sub-
fiduum quod summitti possit scuto anouissimi umi multi
detracto / q. ipse eo fine scuto uenerat inprimâ acie pro-
cessit. Centuriombus; nominatum appellatis / reliquis
cohortatus militel signa inferre: & manipuloſ laſtare ubi-
sit: quo facilis gladii uti poſſent. Cum aduentu ſpe
illata militib. ac reintegrato ammo / cum proſe quidem
inconspectu imperatorum: & extremis ſuis rebus operam
nauere cuperet paulum hostium tardatus est. Cetera cum
septimam legionem: que uix constituerat iter urgeri ab
hoste uidisset / tribuno militum monuit: ut paulam
ſele legionel coniugerent: & converſa signa in hoste in-
ferrent. Quo facto cum alius alii ſubſidium ferret: neq.
timerent ne aduerſi abhoste circunuenventur: auda-
cuiſ refiſte: ac fortui pugnare operunt. Interim militel
legionum duarum: que innouissimo agmine preſidio
impedimentis fuerant / prelio nuntiato curu ſicitato
inſummo colle abhostib; conspiciebantur. Et T. labien,
castri hostium potitus ex loco ſuperiore: que reſ inſi
castris geveretur conspiciatui, decimam legionem ſubſidio
noſtris immilit. Qui cum executum et calonum ſuga
quo in loco reſ eſset, quantoq. imperculo et caſtia et legio-
nes et imperator uerſarentur cognouiſent. nihi ad
Levitatem ſibi reliqui fecerunt. horum aduentu tata
verum commutatio e. facta. ut nostru etiam quu ilne-
rib; cofesti procubuſſent ſcutis inmiſi prelium redin-
tegrarent. Tum calones per territoſ hoſterel conspiciat et
inherens armatis occurrerant. Et quibus uero ut turp-
tudinem ſuge iurute delerent, ommb. in loci pugna-
bant: quo legionarum militib. preferent. At hoſterel
etiam in extrema ſpe salutis tantam iurutem preſti
terunt: ut cum primi eorum cecidisset, proximi iace-
tib. inſiſterent. atq. ex eorum corporib. pugnarent.

hisi delectis: et cobacervatibus cadaveribus, qui superessent, ut extutumulo tela innostrors commiserent, et pila intercepta remitterent, ut non ne quicquam, tante utiutus homines indicari deberent, autem seque transtire latissimum flumen ascendere altissimum ripas, ac subire incipiensium locumque facienda exdifficillimus animi magnatudo, vedegerat hanc prelio factum, et prope adinterminem gentis, ac nomine nermiorum redacto, maiores natu, quos inacumpuens mulieribus, inestuaria ac paludescolatores dixeramus, hanc pugna numitiata cum infortunib, nihil impediret, uti inibat, uti tutum arbitrarentur, omnium qui superant contemnere Legatores adsceleram miserunt, sed ei dediderunt, et incommemoranda cuitatis calamitate ex secentis ad tibi senatores exhomnum milib, sexaginta adqngentos qui arma ferre posset, seque redactos et se dixerunt. Quo cecis ut immersos ac fupplices uisui misericordia uiderentur, dili-gentissime conservaverit: siufp, fimbus atque oppidus uti ubi uti fumulus imperavit, ut abinuitur, et maleficio se suos, prohiberent. A duatici decubem, fuprafcriplinum, etiam omnibus auxilio nerviuiu s uemirent, hanc pugna numitiata exuti-nere domum reuerterunt, cunctis oppidis castellis, de-fertis, sua omnia innumm oppidum egrigie natura mun-tum contuleerunt. Quod cum exomnib, partibus, incireu-tu altissimum rupe, despectus habebat, una exparte Le-uiter, actiui aditus inaltitudinem non amplius ducentos, pedum relinquebatur, quem locum duplici altissimo mi-to numerant. Tum magni ponderis laya inpreacutas trabes immuro collocabant. Et si erant excymbrii teutonie, puonati, qui cum iter provinciam atque italiam facerent, hui impedimentis quod secum agere ac portare non poterant, cum flumen rhenum, de politis eustochia exsulit, ac prehiculum secula hominum una reliquerunt, hi post eorum obitum multum afinitius exagitati cum alia! bellum inferrent, alia! illatum defenderent, consenit eorum omnium pace facta hunc libidinam domucilio locum

delegerunt. At primo aduentu exercitus nostri crebros exoppe-
do excursionem faciebant, parvuli: preliis cum nostris cœn-
debant. Postea uallo pedum increscit, x. u. milium crebros:
castellis circununiri oppido sele continuebant. Si uineis
acta aggere extructo, turrim constitui procul iiderunt.
Primum iridere muro atque increpare uocib. ut tanta ma-
chinatio, abtanto spatio instrueretur, quibusdam manibus
aut quibus uirib, presertim homines tantus statuere. Nam
plerunt, omnibus gallis pre magnitudine corporum suorum
breuit, contemptum est tanti honori, turrim immuro,
sele collocare confiderent. Si uero mouen et appropinquare
membrum iiderunt, nouaque multitata specie commotu legatos
ad cesarem depace inferunt, qui adhunc modum locum. No
se exultare rhomanos sive ope diuina bellum serere, qui
tante altitudinis machinationem tanta celeritate promouere
et ex propinquitate pugnare possent, se hinc omnia eorum
potestati permittere dixerunt. Snum petere ac deprecari, ut
forte procul a clementia ac manuuetudine, quam ipse abahit
audax, statuisset, aduatucol est, consuetudinamque se
armis dispoliarent, sibi omnino fere finitimus etem minimus, ac
sive iuruti inudere, a quibus se defendere tradidi armis non
possent, si prestat, ut inemus causam deducerentur, quamvis
fortunam a populo homano pati: et abhise per cruciatum in-
terfici inter quos domnari consueverunt. Et chanci cecir viderunt
se magis consuetudine sua: et memore eorum cimitatem co-
ferriamur si prout, et murum acier attingeret, decidi sent, se feci
deditionem nullam esse conditionem in armis tradidi, se id
quod ineruit, feci, facturum, finitumque, imperaturum
nec deputationem, p. r. inuam inferrent. Renuntiata adhuc
que imperarentur facere dixerunt. A morum magnam mul-
titudine demuro inofflamque evat an oppidum iacta
sicut prope sumnam muniri, aggere, altitudinem ac erud
armorum adequarent, et tamen circiter parte tertia, ut
postea per spectum est celata atque moppidum retenta portis
patefacti eo die pace factis, eo die pace sunt ut. Sub uoperi
celar, porta claudia, milites, exoppido exire ibidu, ne quam

nogot

noctu oppidam militibus munam accipent. Illi autem in
nocte intellectum est consilio, quod deditione facta nostris
preſidia deducturos, aut deme, indilegentur conserva-
turos, crediderant, partim cum his quod renuerant, et ce-
luerant armis, partim scutis eycortis factis, aut iuni-
ibus intermis, que subito ut temporis exiguas postula-
bat, pellibus incluſerant, terras ingilia qua imme ardu
ad nostras munitiones aſcentus iudebatur, omnibus co-
pibus repente ex oppido exuptionem fecerunt. Celeniter ut
ante celar, inpat ignibus ſignificatione facta ex proximis ca-
stellis co concursum est, pugnatumque abhostib, iam acriter
est, ut auirſ fortib, inextrema ſpe salutis in quo loco qui
eos, qui ex nullo turribus tela iacerent, pugnam debruit. Cum
muna virtute omnis ſpe salutis consideret occufis ad ho-
minum milia quattuor, reliqui in oppido reiciuntur. Po-
le tridie euis diei reſfractis portis cum iam defenderet
capitum oppidum nemo, atque intromiſis militibus nostris
ſectionem euis oppidi muneram celar vendidit. Ab his qu.
erant capitum numevit, ad eum velatum est, milium quin-
quaginta trum. Codem tempore A. P. crasso quem cum
legione una munerat aduenetos. W illos. Obiit. Curoſo
litas. Scilicet. Dulercos. Rhedonensium, que sunt maritime ci-
uitates, oceanumque attinguntur. Cervior factus est omne eas
ciuitates indeſtionem, potestatemque populi rhomani ete-
redactas. Inſe rebus, gestis omm gallia pacata, tanta huus bel-
lis adbar baros opimo perlata est, uti ab his nati onibus, que-
transvhenum incolunt, mutterentur legati ad celare, quæ
ſe obſider datural impata factural polliſerentur. Qua lega-
tiones celar quod initialiam illud cumque, propebat iuta
proymna eſtate ad ſe reuerti ubi ut. Iſe incarneſtandes tu-
roneſque, quæ cuiſates Inſ locis propinque erant, ibi bellu-
gesserat. Legiombus in hiberna deductus initialam proiect
est: obeas, rei exultens celaribus diebus. Quod ſuplicatio est decreta
quod ante tempus accidit nulli.

C. IULII CAESARIS COMMENTARIORVM

BELLI GALLICI LIBERTATIUS INCIPIT
FELICITER. JULIUS CELSUS CONSTANTI
NYS. U. C. EMENDAVIT.

VM initialiam proficieretur cclar. Ser.
Galbam cum legione duodecima. & parte
equitatil in nantiatel. sechimol. venugot
miit. qui abfinibus allobrogum. & lacula
mano. & flumine rhodano ad summa al
pel pertinent. Cauila mittendi fuit epiter palpeb. & ma-
gno cum periculo/magnis cum portori mercatores
tre consuetant patefiem uolebat/huc permitt & opus esse
arbitraretur. ut in his loci legionem biemandi caula collo-
care. Galba fecundif preluf aliquot factis castellis, complu-
ribus eorum expugnatilimi aderim undis legatis obediib,
datis & pace facta constitut cohortes dual in nantiantib,
collocare. & ipse cum reliquibus eis legionis cohortibus miu-
co heterororum qui appellatur octodovus biemare. quicul
politus inialle nonmagna adiecta plantie aliusmi non
tibus undique continetur. Cum huc induas pel flumen
duideretur, alteram ptem euis uici gallis adhemandum
concebit. Alterum uacuam abys reflectam cohortib; atti-
but eum locumuallo fallac; minuit. Cum diu hiber non
compleres tranſuent; frumentum eo comportam ubi-
ſuset, ſubito exploratores certior factus est / exea parte uici
quam gallis conceſſerat/ omne noctu diſceſſile / monte ſi
qui impedirent amaxima multitudine ſedunorum et ue-
vagorum teneri. Id aliquot de caulis acciderat ut ſubto
galli bell renouandi. Legionis opprimend contilium
capent. Prumum legionem nec tam plenilimam de-
tractis cohortib; duab. & complumbus ſigillatim. & com-
meatus potendi caula miſi erant. Absentibus propter pau-
citatem deſpiciebant, tum etiam & propter iniquitatem
loci cum ipi ex montib; muallem decurrerent & telo co-
nicerent. ne prumum quidem posse impetum flum sub-
ſtinere exiſtimabant. Accedebat & ſuol adſe libevor ab-

ftractus oblitum nomine dolebant. & rhomanus non solum itineris causam fecit etiam perpetuo posse. nonis culmina alpum occupare conati. et ea loca finitime proponens adungere sibi per quatuor habebant. huius numquam acceptis galba cum neq. opus hibernorum munitiones, plene essent perfecte. neq. defrumento reliquioq. commeatus satis esset. proium quod deditione facta oblitus acceptus nihil debello tibi mendum existimauerat. consilio celeriter conuocato sententias exquiri coepit. Quo consilio cum tantum repentim periculi preter opinionem accidens, ac iam omnia su periora loca fere multitudine armatorum completa consiliorerentur. nec publico uenim. nec. commeatus supportat interclusus itinerib. possent. prope iam desperata salute nonnulle huusmodi sententie dicebant. ut impedimus velutis eruptione facta. hildem itinerib. quibus eo puerilibet ad salutem contidentem. M. maior tamen parti placuit hoc seruato ad extremum consilio. interim rei euenti eorum et castra defendere. 13 reu spatio interecto uix ut huius rebus constituissent. collocandis. atque. ad ministrandum temporis daretur. hostes exomnib. partibus signo dato decurrere. lapide s羲ac. muallum connicere. Hostri primo integris umb. fortiter repugnare. neq. ullu fructu telum ex loco superiore mittere. utquec. pars castrorum nudata defensorib. premi widebatur eo occurere. & aut ilium ferre. 15 hoc superam chutur nitate pugne. hostes defecti preho excedebant. alii integris umb. succedebant. Quarum rerum a nostris propter paucitate fieri nihil poterat. ac non modo defecto expugna excedendi 15 ne saucio quidem eius loci/ubi constituerat. relinquendi. ac huius recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius huius sex commenter pugnaretur. ac non solum aures. nec enim telia nostris deficerent. atque. hostes actus instarent. languororib. q. nostris. muallum seindere. & sollas. complere cepissent. reque. esset iam ad extremum producta caesium. p. sextus baculi piti pli centurio. quem nervico preho plurib. consectum.

uulnerib; dyinuls; & item. C. uolusemij tribunul milium iur
et consilii magni & iurtius adgalbam accurrunt. atq. una eſſe
ſpem ſalutis docent ſi eruptione facta extremum auxilium ex
permentur. itaq. conuocatij centurionib; celeriter militis cer-
tioreſ facit; paulisper intermiuerent prelium. Ac tantumo-
do tela miſſa excipent; ſeep. ex labore reſicerent. poſt ſiono dato
ex caſtris erumperent. atq. omnem ſpem ſalutis mauiuie po-
nerent. Quod uisſi ſunt faciunt. ac ſubito omnib; portis erup-
tione facta; nee; cognosſendi quid fieri; nee; ſui colligendi
hoſtib; facultatem reſinquent. Ita commutata fortuna eos
q. in ſpem potiundoſ caſtorum uenerant / andic; cireuientes
interſicunt: & ex hominum miſſi ampliij triginta que
numerum barbarorum ac caſtra uenſſe constitut plus rei ta-
parte interſecta / reliquioſ pteruitos infligam conſcunt. acne-
uloij quidem ſuperiorib; constit e patiuntur. Sic omnibus
hoſtum copiij ſuiij armis; exutis, ſe incaſtra munitionem
ſual reçipiunt. Quo prelio facto ep ſeuij fortuna temptare
galba nolebat. atq; alio ſe le inbiberna contilio uenſſe me-
minerat / alij occurſſe reſ; uiderat maxime frumenti co-
meatij; inopia perinotij. Postero die omnib; euj uici hedij
ſciij incenij improuinciam reuerti contendit / ac niulo hoſte
probibente aut iter demorante / inculorum legionem in-
antuater / inde mallobrogeſ perdujuit: ibid: biemaut / bis reſ;
gesti cum omnib; decauij ceſar pacatam galliam exiſtimarj,
ſuperatij belgijs / expuij germanij / uicij inalpib; ſedunijs. atq;
ua iita bieme inillivicum profectus est: quod eateq. natio-
neſ adire & cognosſere nolebat / ſubitum bellum ingallia ortu
est, euj belli hec ſuit cauſa. p. eratij adolescens cum legioe
ſeptima proximij mari occeano mandib; hiemauerat. is
ep inbi locis inopia frumenti erat prefectus / tribunoſc; mi-
litum complureſ inſimilim auiſtates frumenti cauſa domi-
nit / quo inno est. T. terradujs miſſi inefubios. M. trebui
gallus incuriosolitas. Quuntij ualerujs cum T. filio uenetol
huujs est ampliijime cuiuatis longe auctuarii omni mari-
time orig regionum earum. quod et nautij habent plurimaſ

ueneti pubus mbrittamam naugare consuerunt. & scientia atq.
uſi nauticarum reliquioſ antecedunt, & in magno impetui ma-
tus atq. aperto paucis portibus interecti quos tenent iſi oſis
fere qui eo mari uti consuerunt habent uechigales. Ab his ſut
mutum retinendi ſillu atq. uellam quod per ecos ſuol obſideſ
quod crasso cedenti recupератuros existimabant, horum auco-
ritate ſiniti mi aducti ut ſunt gallorum ſubita & repentina
constitua eadem decanu. Trebruin termatidum: rei me & cele-
riter miſis legat quod ſuol principes inter ſe conurant / nihi
mi communi consilio acturos, eundem: omnifortune exi u
ſſe latuor: reliquae: cuutates ſollicitant, ut inea libertate qua
amaiuſb acceperant permanere: qvrd homanorum ſeruutue
p ſerre mallent. Omnora marithma adſam ſententia cele-
riter pducta, communem legationem ad p. crassum mutunt.
ſuebt ſuol recipere obſideſ ſibi remittat. Quibus dereb: cſtar a-
crasso certior factus, ipſe aberat longuusmauer interum hedifica
influmme ligere quod influit inocceanum, remigſe expru-
cia institu nautas gubernatores: comparari uilb: bis celerit
admiſtrat: ipſe cum primum pannitempuſ potuit adexer
citum contendit. Venet relique: item cuutates cognito cſa-
r aduentu certiores facti ſimul quod quantum inſe faciuſ ad-
miſſent intelligebant / legato: quod nom ad omnes natione:
ſanctum inuolatume: ſemper ſuſſe retentos adſe, p. mun-
cla conector promagitudine periculi bellum parare & ma-
yime ea quod adſum naumum pertinent proudere instituſt
hoc maiore ſepe q. multum natura loci confidebant. Pedestria
ſſe univera concisa estuariam naugationem impedita prop
inſcienta locorum / paucitatem: portum ſiebant. Nec: no
ſtro: exercitus propter frumenti inopiam duittu apud ſe mo-
tari posse confidebant. Ac iam ut omna contra opinione acci-
derant / tamen ſe plurimum naub, posse: qvrd homanor: neq: ulla
facultatem hre naumum, neq: eorum locorum ubi bellu geſtui
eſſent uada portu: insula: nouſſe: ac longe alia eſ naugatio-
nem inconſuſo mari atq. inuaſtissimo atq; apertissimo occeano
perſpiciebant, hi miſ consiliu oppida muniu frumenta.

ex agriis inoppida comportant, naues muëtam/ubi eſarem p[er]-
mum bellum gesturum et cons tabat/et plurima posſunt cogit.
socios ſibi ad id bellum oſtimof. lexicos. n annetef. Ambilatot
Mornos. diabintef. Menapii. Alciscunt auxilia exbritania
que contra eſ regionef polita eſt accerſunt. E'rant he chijſi-
cultates bell gerendi quaſ ſupra oftendimur: ſi multa tamen
eſarem ad id bellum incitabant/ imurè retentorum eſtum
rhomanorum rebellio ſcà post deditionem/ defecto datis ob-
tidibus, tot cuuitatum conuivatio/ inprimis ne hæc parte
neſlecta, reliquie nationef idem ſibi licere arbitrarentur.
Itaq: cum intelligens omnes ſere galloſ nows rebus studere
et ad bellum mobiliter/celeriter ex agitari. Omnes autem
homines natura libertati studere: & Conditionem ſeruutut[is
odisse/pruit; plures cuuitates consiprarent partnendum ſibi
aclatuis diſtribuendum exerctum putavit. Itaq: T. Labienu
Legatum, qui provimi rbeno flumini ſunt, cum eſquitatu mit-
tit, huc mandat remoſ, reliquof[que] belgas adeat. atq: officio
contineat germanof[que] qui auxilio abelgis accerſi dicebant
ſipium naub[em], flumen transire conentur/ probmeat. p[er]cra-
ſum cum cohortib: legionarii. y[ui] ex magno numero e-
quitatus inaquitamam profiſci ubi?: ne ex h[uius] nationib,
auxilia ingalliam mittant: ac tante nationef conuingant.
Q. titurum fabnum legatum cum Legionib: trib. inu-
nellus curiosolites/ lexicos/ mitit/ qui eam manum
destinendam curet. Decimum brutum adolescentem clausi
galli: naub[em] quaſ ex p[er]pectomb: & ſantom[em], reliquif[em]
pacat[em] regionb: conuenire iuberat prefecit: & cum pri-
mum posſet mueneſt/ procili ubi[que], ipſe eo pedeſtribus
intendit copu[n]i. E'rant huusinach[em] ſere ſitus oppidorum
ut polita mextremi Longuif prominitoru[n]i: neq: po-
dibus aditum haberent, cum exalto ſe eſtus incitauiſet
quod h[uius] accidit ſemper horarum duodecim ſpatio neq[
naub[em] quod vutu[n]us minuente estu naues inauadif affe-
tarentur. Ita utraq: re oppidoru[em] oppugnatio impedebat,
Ac ſi quando magnitudine operis forte ſuperati extruſo

mari aggere atq. molib; atq. his oppidi menib; adequatil ius
fortunis desperare & perat / magno naumum numero appulo
cuius rei sumnam facultatem habebant / cua deportabant
omma / seq. inproxima oppida recipiebant. Ibi se vultus
hirdem oportunitatib / loci defendebant. hæc eo facilius
magnam partem estatil faciebant / equod nere naues tempe-
statib; detinebantur: / summaq; erat ualto atq; apto mari
magno estib; vari: ac prope nulli portib; difficultat nauga-
di. Nam iporum naues adhunc modum facte armatq;
erant. Carine aliquanto planvorel / q. nostrar. naumum quo
faciliu uada / ac decessum estu excipere posset. prore ad
modum evecg / atq; item pupel ad magnitudinem fluctui
tempestatumq; accomodate; nauesq; tere facte exrobores
ad quam iis um & contumeliam preferendam. transi tra-
pedalib; inaltitudinem trabibus confixa claus ferreis digni
pollicis crassitudine / ancors profumb; ferreis cathemis venuie
pelles prouelis / saluteq; tenunter confecte. hæs iue propter
lim incipiam atq; euri uilus inscientiam / iue eoq. est magis
uerisimile / q. tantat tempestates occeani / tantolq; impetus
uentorum substituere / ac tanta opa naumum regi uelis non
lati commode posse arbitrabantur. Cum his naub; nostre
claus euriimadi congressu erat: & una celeritate & pulsi re-
morum prestat / reliqua proloci natura / prome tempesta-
tum illi estent aptora & accommodatora. neq; emm his
nostre vostro nocere poterant / tanta inbis erat firmitudo
neq; propter altitudinem facilem telum addiciebant. et
eadem de cauam minu commode scopulif continuebantur.

Accedebat ut cum seure uentus cepuisset uento deduisset
et tempestatem ferrent facilius / & inuadis consiferet et
tutus. & abestu delecte nibl saxa & cauteles timerent.
Quarum verum omnium nostris naub; cauſis erat ex time
ſcenduſ, complumbuſ expugnatiſ oppiduſ. Cæsar ubi intelle-
yit frustra tamum laborem ſumi, neq. hostium fugam
capti oppiduſ reprimi neq. nocere posse ſtatut expectan-
dam clausem. Quc ubi convenit ac pruim ab hostibus

uisa est citer. cc. xx. naueſeorum paratellime / atq. omni ge-
nero armorum ornati ſime / profecte exportu nis aduerſe
constiterunt. nee2 lati bruto. qui clari preererat. ut tribu-
ni militum centurionibusq. quibus ſingulq. naueſ erant attri-
butq. constabat quid agerent. aut qua ratione pugne inſte-
vent. Rostro enim nocerim non poſſe cognouerant / turri, aut
exercatus tamen haſ altutudo puppum ex barbari naubus
ſuperabat. ut nee2 exinſeriore loco commode tela adici poſset
et miſſa agallis grani acciderent. Una erat magna uiti res
preparata anotris falces pre acutq. inſertq. affixq. longums
non aſimili forma muralium falcum. his cum funes qui
antenna ad malor deſtinebant comprehendi, adducti: erat
nauigio remi incitato pre numpebantur. Quib. abſeitis an-
tennq. neceſtario concidebant, ut cum omni gallicus naubus
ſpeſ mueli armamentiq. eet. his erecti: omni uſi naum
uno tempore eriperetur. Reliquium erat certamen politum
inuitute. qua noſtri milites facile ſuperabant / itaq. eo ma-
qi: q. inconſpectu čeſaris atq. omni exercitus re: gerebant
ut nullum fortui: paulo factum latere poſſe: omnes enim
colleſ ac loca ſupetiora / unde erat propinqui deſpectu ima-
re ab exercitu tenebatur. Disiecti ut diximus: antenni: cu
ſingula: bine ac terne naueſ circunſterant milites ſi
tranſenderent in hostium naueſ contendebant. Quod poſtq.
barbari fieri animaduerterunt ex pugnati: complurib, na-
uibus / cum ei rei nullum reperiretur auxilium ſuga salutę
petere contenderunt. Ac iam conuerſi in eam p[em] naub;
quo uent: ſerebat / tanta ſubito malita ac tranquillita exi-
tit ut ſe ex loco commeu: no poſſent. Que quidem re: adne-
gotium confiendum maxime fiut opportuna. Nam ſin-
gula: noſtri confecti ex pugnauerunt. ut p[au]ce ex omni
numero nocti: interuentu ad terram puenerunt. cu abbora
ſere quarta uſe2; ad ſoli: occaſum p[ug]naretur. Quo prelio bel-
lum uenetorum totuſe2; orq. marthine: conſectum eit. Nam
cum omni uuentuti: omni etiam granuor: etati inq;
aliq[ui]d conſilii aut dignitati: fiut eo conuenerant / tum

narium quod ubi: fuerat imnum locum coegevant. Qui
bus annis reliquibus neque quo se reciperent, neque quæ admo-
dum oppida defendere habebant. Itaq: se snaq: ota
cesari dediderunt. Inquod eo gravus cæsar uendicandu
statut: quo diligetur in rei quum tempus abarbans
ius legatorum conferuaretur. Itaq: omni senatu neca-
to, reliquus sub corona uendidit. Dum hec muenetis
geruntur. Q. titurus fabnus cum his copiis quas ace-
sare accepat, infines unellonum peruenit, his preerat
uridoux, ac summam impu tenebat earum omni
cuitatum: que defecterant. ex quibus exercitu magnis,
copias coegetrat: atq. paucis diebus aulerci eburomces. Le-
xonnes: senatu sìuo interfecto, quod auctores belli et nole-
bant, porta clauserunt. Seq: co uridouce conunyerunt
Magnac: præterea multitudo undici: exgallia p[]ditorum
homini latronum: conuenerant: quos[]per predandi
trudumq: bellandi abagricultura: et quotiano labore re-
uoecabat. Sabmus idoneo omnib: rebui loco castris sepe te-
nebat: cum uridoux contra eum diu m milium [patio
confectus]: quondicet: productis copiis p[]ugnandi potestat-
tem faceret, ut iam non solum hortib: incontemnione
fabnus ueniret: sed etiam nostrorum multum uocibus
nonnib[] carperetur, tantam: opinionem timoris pre-
buit: ut iam ad uallum castrorum hostes accedere auide-
vent. Id ea faciebat decausa quod cum tanta mulatu-
dine hortum presertim eo absente, qui summam impu
tenere, nisi equo loco, aut opportunitate aliqua data legato
dinuicandum non existimabat. hæc confirmata opinione
timoris idoneum quendam hominem. Et callidum de
legit gallum ex his quos auxiliis causa fecum habebat. Huc
magnus premi: pollicerati, inbus, per uadæ, uti adho-
stem transeat, et quid fieri uelit edocte. Quin ubi, per-
fuga ad eor: uenit timorem rhomanorum propomit. quib:
augustus ipse cæsar auenetis prematur, docet neque longi
abest: quin proxima nocte fabnus clam e/castri ex citu

educat. & ad cæsarem auxiliu ferendi causa proficiatur. Quod ubi auditem e concludant omne occasionem nego- tii benegevendi amittendum non est, ad castra iuri oportè. Multe vel ad hoc consilium galiol hortabantur / superioz dierum sabini cunctatio / pfuge confirmato, mopia ciba- tiorum / cui rei patrum dilugenter ab his erat promisum spef uenenci bellici & quod feve libenter hominè id quod uolunt credunt. Hic rebus adducti non pruus iurodouce reliquie; ducet ex concilio dimittunt. Et ab his ut cœcitus arma uti capiant. & castra contendunt. Quare concella leti ut explorata victoria, farmentis urget multis; collecti quib; rhomanorum compleant ad castra p[ug]unt. Locus erat castrorum editi & paulatim abuno actus circiter passus mille. Huc magno curru contendevunt utq[ui] minimum pati ad se colligendos, armandos; rhomamis daretur; exa- minatique pervienerunt. Sabinus quod hortatus cupientb; dignum dat. Impeditur hostibus propter ea quod ferebant onera subito duab; portis eruptionem fieri ube[]. Factum e opportunitate loci hostium inscientia, ac defunctioque iurute militum & superiorum pugnatum exercitatione ut ne unum quidem nostrorum impetum ferrent, ac sta- tim terga uerterent. Quod imperitos integris uribus mul- tes nostri consecuti magnum numerum eorum ociderunt Reliquios equites consecutati, paucos qui ex fuga euaserant/ velisqueunt. Sic uno tempore & denauali pugna sabinus et desabini victora cæsar certior factur e / cuitate[s]; omne statim titurio dediderunt. Nam ut actbella suscipie- da galiorem alacer ac promptus est animus. Sic molis ac minime versitens ad calamitate[s] perferendis me[n]e[que] est. Codem fere tempore p[ro]crassus cum ma quitaniamp[er] uemulis / quod parl. ut ante dictum est & regionum latitu- dine, et multitudine hominum externa p[ro]gallie est et] timanda / cum intelliget in his locis / sibi bellum sevendu ubi paucis an[no]s. L. ualerunt preconus legatus eyerci- tu pulso interfectus est et atque unde L. mallius proconsul

impedimenta animi profugilet non mediocrem libi diligen-
tiam adhibendam intelligebat. Itac: re frumentaria, pila
auxiliis equitatuæ, comparato/multif preterea unis forti
bus toloæ. & narna, que sunt cimitate gallis promove
fimane, exsif regionis; nommati euocatis in fontiatu fines
exercium introduxit. Cuus aduentu cognito fontiater ma
gens copiis coachi, equitatuæ: quo plurimum valebat initi-
ere nostrorum agmen adorti primum equestris prelum
commiserunt. Dem equitatu duo pulso atque insequentib,
nostri subito pedeſtref copia qualibet uoneualle inſidiis collo-
cuereant/ostenderunt. In nostris diſiecto adorti prelum
renouauerunt pugnatumque ei dui aceret. Cum fontiater
superiorib, infortibus freti infla urtute totus aquanam po-
ſitam putrent. Hoc autem qui ſine imperatore/ et ſin
reliqui Legionibus adolescentulo duce efficere posse p[rae]ſi
cuperent tamen confecti vulnervib. terga hoste uertere, q[ui]
magno numero interfecto crassus extantere oppidum ſonna-
tum pugnare ceperit. quib[que] fortiter reſſentib; unaque turre,
egit. Ilii eruptione temptata/ alia cumculus ad agere unaque,
actus, cuus rei ſunt longe p[er]ſtim aquitani, propterea q[ui]
multis locis apud eos erant ſectu rei ſunt ubi diligenta no-
strorum h[uius] rebus nihil proficiebat posse intellexerunt Le-
gatos ad crassum munim, ſeq. indeſitionem ut recipiat pe-
tunt. Quare impata anna tradere uſt[ib] faciunt. atq[ue] te ac re
omnium nostrorum intentis animi alia exparte oppidi
adiatonnus qui ſumma impu[er] tenebat, cum ſexcentis de-
uotis, quos illi Soldumque appellant, quorum h[uius] e conditio
ut omnibus multa commodis una cum h[uius] fruunt, quod[que]
ſe amicite dediderunt, ſiquid h[uius] perum accidat, aut
eundem caſum una ſeru[n]t, aut ſibi mortem conſeſcant.
Meq[ue] adhuc hominum memoria repertus est quid[que], qui
eo interfecto, cuus ſe amicitis deuouſſet, mori recusare.
Cum adiatonnus h[uius] eruptionem facere conatus clamœ
abea parte munitionis ſublato cum ad Arma milites con
cu[n]ſent u[n]chomenter p[ug]natum et ſe repulſus inoppi-

dum tamen uti eadem deditionis conditione uteatur acraftò
impressit imperium. Armiti obtribunt: acceptus crassus in
nesi uocatrum: et taruitatum perfectus est. Tum uò barbá
commoti: quondam et naturam loci: et manu munctorium pau
cut dieb; quibuscumque ventum erat ex pugnonarum cognoverat, le
oatos quaqua uertum dimittere coniurare; obhides dare inter
se copias parare cesserunt. Mutantur etiam ad eam cunctas
legati: que sunt citeronis his pames: finitus acquitanus in
auxilia ducens: accersuntur. Quorum aduentu magna cum
auditorate: et magna hominum cum multitudine bellum
gereve conantur. Ducebat in deligitur: qui una cum a. set-
torio omnibus annos fuerant: summamque rei militaris habere
existimabantur. Inconsuetudine populi rhomani loca capes
cattra munere commeatib; nostro intercludere instituunt.
Quod ubi crassus amnadiauertit suus copias propter exigutate
non facile deduci hostem et nagari et uas obhides: castrus
satur predicti relinqueret: o beate caufam minus commode
frumentum, commeatumque sibi supportari et indes hostium
nostrum augeri non eutandum existimavit: quipugna de-
certus, hæc ad consilium delata et ubi omnes idem sentive
intellectus. Posteriorium diem pugne constitutus. Prima luce pro-
ducens omnib: copius duplici acie instructa: auxiliis inmedia
aciem collectis: quid hostes consilii capent ex pectabat. Illi et
s propter multitudinem: et ueterem bellis gloriam paucitate:
nostrorum: sic tuto dimicaturos existimabant: in tutus
esset arbitrabantur oblectus uis: commeatu intercluse in
ullo uulnere victoria potiri: et si propter mopiam rei frum-
tare rhomani se le recipe cœpit: impeditos magnum et
sub arcimis infirmiore: animo adorari cogitabant: hoc con-
silio abducib: productis rhomanorum copiis se le castri re-
nebant. Hac specia crassus cum sua cunctatione atque op-
nione timidiocres hostes nostro milites alacriores adpugna-
dum effectus: atque omnium uoces audiventur ex pectari:
duittus non oportere: quin ad castra uteur: cohortatus suos
omnib: cupentibus ad hostium castra contendit. Et bi cum

alii forfass compleverent, alii multis telifs connecit defensores uallo munitionibus depellerent auxiliare, quibus ad pugnam non multum crassus confidebat, lapidibus telifs subministrandi & ad aggerem cespitibus comportandis, speciem atque opinione pugnantium preberent, cum item ab hostibus constantem ac non timide pugnaretur, telac: ex superiore loco misa non frustra acciderent equites, circuitus hostium castris crasso renuntia uerunt, non eadem diligencia adecunana porta castra munta faciles, aditum habere. Crassus equitum prefectus cohortat, ut magni premiis pollicitationibus, suos excitaret quid fieri ueller ostendit. Illi ut erat imperatum eductis his cohortibus que prelido castris rehici interrite ablabore erant & longiore utinere circunducti, ne hostium castris circumpici posset omnium oculis mentibus, ad pugnam intentis celenter ad eam quas quas diyumus munitiones puenerunt. Atque his proruptis prius in hostium castris constituerunt, quæ plane ab his iuxi aut quid rei geventur cognosci possent. Tum uero clamore abea parte audito nostris rechint integrans uribis, quod plerumque in spe iudicem accedere consueur acutis impugnare ceperunt. Hostes undique, circunuen- niri desperati omnibus, rebus se pumonione decere & fuga salutem petere intenderunt. Quos equitatus apertissimis campis infectatus, & milium quinquaginta numero, quod ex aquitama cantabris, uemulae constabat, uxor quarta parte relicta multa notè se incastra recepit, hæ audita pugna ma- yma parle aquitane, se e crasso dedicit, obli se; ultro misit, quo innumero fuerunt tarbelli, bigerrones, pretani, voca- tes, taruites, flustates, garites, Ausci, garumii, Suburates, Cocolates, Pace ultime natione anni tempore confise quod hi emeret, hæ facere neglexerunt. Eodem fere tempore celat & li prope exacta uam estat erat, tamen & omni gallia pacata, morini, mena pugn, supererant, nec inarmus essent, neque adeum unqæ legatos miſſent arbitratus, id bellum celenter confici possè, eo exercitum adduyit, qui longe alia ratione ac rei qui galli bellum gereve ceperunt. Nam quod intellige- bant maxima natione, que prelio contendissent pulla ſupata,

continensq; filius atq; paludet habebant eo se suaq; omnia con-
tulerunt. Adquarum intum filuarum cum cear puentlet
castrq; munire instituistq; neq; hortis interim insit e; dispiis
inque nostris Subito exommbui partibus filue enolaneunt.
& innostrs impetum fecerunt. Nostri celeriter arma ceepe-
vunt eosq; instiluam repulerunt et cum pluribus interfectis
longuis ex peditoribus locis secuti paucis de suli perdiderunt.
Reliquis deinceps diebus cear filius cedere institunt, ne quis in-
termibus imprudentibus; militibus ab late re impetut fier posse,
omnem eam materiam que erat cesa convera ad hostem colloca-
bat & provallo aduturque latus ey truebat. increbili celeritate
magno patio paucis diebus confe cto cum iam pecu atq; ey tre-
ma impedimenta ab nostris tenerentur: ipse defensor filias
peterent eum medi sunt tempes tates consecut e uti opus nec sano
intermitteretur. Continuatione imbrum diutus subpe-
Libus milites contineri non possent utac uaitatis omnibus eo
agris uicis edificiis; incensis cear exercitum perduyit & in-
aulercis, lezobus; reliquis item cuutatib; quæ maxime bel-
lum fecerant in hibernis collocaunt.

C. IULII CAESARIS COMMENTARIORVM
BELLI GALLICI LIBER QUARTUS INCIPIT
FELICITER. IULIUS CELSVS CONSTAN-
TIMUS. V. C. EMENDAVIT.

Et que secuta est heme qui fuit annus. C. M. pompeio. M. crasso consilibus ulipet er germa n et itan tencathetn, magna cum multitudine hominum flumen theum tran sievunt no longe amari quo themis influit. Causa tran seundi fuit, quod a sueur complures anno exa gitati bello premebantur. & agricoltura prohibebantur. Sue uorum est gen Longe maxima. & bellicosissima germanus omnium. hi centum pagor habere dicuntur ey quib; quod annis angula militia armatorum bellandi causa ex finis edu cum, reliqu qui domo manerint, se atq; illos alunt. hi turris in uicè anno post in armis sunt illi domo remanet.

Sic neq: agricultura/neq ratio atc: utus bellis intermittitur. Sed
pruati ac separati agri apud eos nihil est neq: longuis anno re-
mane uno in loco incolendi cauſa lic: neq: multum frumèto
b maximam partem lacte acpecore uimine: multumq; ſunt
immenationibus. Quid cibi reſ genere et quotidiana exer-
citatione: & libertate iux: quod apueril nullo officio/ aut
disciplina affueſach nihil omnino contra voluntatem faciant/
et uere & immami corporum magnitudine homne: efficit. Atp:
meam ſe conſuetudinem adduxerunt, ut locis fringidiſtimis
neq: veniſtus preter pelles hent quicq; quarum propter exi-
guitatem magna è corporis aperta parg: & lauantur influmi-
nb; Mercatoribus è adeos actus magis eo ut que bello accepe-
runt quibus uendat habeam. & quo ullam vem adſe importat
delinent. Quin etam uimentis quibus mayime galli delectant.
quex; impenſo parant pretio germani importatis hi non utunt
ſed que ſunt apud eos nata praua atc: deſorma: hoc quotidia-
na exerctatione ſummi ut ſunt labors efficiunt/equeſtibus
preliis ſepe exequiſ delinunt. ac pedibus preliantur/equosq;
eodem vemanè uetnbro affueſecerunt. ad quos ſe celenter
cum utiſ est recipunt: nec eorum morib; turpius quicq
aut mertul habetur, & ephapiil uti. Itac: ad quem uis nu-
maum ephipnatorum equitum/quam pauci adire audent.
Vimam adſe omnino importari non ſunt quod ea re
adlaborem ſerendum remollecere hommelatc; effeminai
arbitrantur. publice maximam putant laudem est e: laul-
ſime aſus ſimbul uacare agros. hæc re ſignificare magni nu-
merum cuitatum ſuam uum ſubſunere non posse. Itac;
una ex parte aluens civeiter milia paſſuum ſeyenta agri
uacare dicuntur. A d alteram partem ſuccedunt. ubi quod
fuit cuitaſ ampla/atc: florenſut est germanorum. & pau-
loq: ſunt euiſdem generalib: & ceteris humaniores. propterea
ep venum attingunt. multumq; adeos mercatoru: uentitat
& ipipropter propinquitatem quod galliis ſunt moribus
affueſachi. hoc cum ſuem multu ſepe bellis experti propter
ampludine/grawitatemq; cuuitatis ſimbi expellere no

potuisset, tamen uechgaler ſibi fecerunt, ac multo humilio
veret, redegerunt. Inadem causa fuerunt usipetel. tenca-
theri quos ſupra diymus, qui cum plures annos ſuevorum
uim substituerunt, ad extremum tamen agnus expulsi, et
multis loci germane tmennum uagati adrhenum pue-
nerunt. quas regiones menapii incolebant, ad utramque ri-
pam flummus agros, hedeſſa uicosa, habebant. Sed tanto
multitudinis aduentu perterri, ex his edificiis que tran-
fumen habebant, demigrauerunt: et eis rhenum diſpolitis
prefidi germanis tranſire probnbebant. Iti omna ex perni-
cum nec, ut contendere propter inopiam nauium, nec; clā-
tranſire propter custocharis menapiorum poſſent, reuerit ſe
inſedet ſua, regione, ſimulauerunt. Et tridu uam pro-
gressi ruris reuerterunt, at: hoc utinere una node coſecto
equitatu, inſtio, mopingente, menapiol oppreſſerunt. qui
degermanorum diſeſtu peyploratores certiores facti ſino
metu tranſhenum inſuos inſuo uico demigrauerunt. In
interfechi nambi, eorum occupati, prout ea paſ menapiol,
que citra rhenum erat certior fieri, flumen tranſlerunt, at:
ommib, eorum edificiis occupatis reliquam partem hemi, ſe
eorum copiis aluerunt. Hic rebus eſtar certior factus, et in-
furmitatem gallorum uentus, qui ſunt incoſtitiu capiendis
mobiles, & nows plerumque; rebus ſtudent nihi committen-
dum exiſtimant. Eſt autem hoc gallice conſuetudinis, ut et
watores etiam inſtor consiſtere cogant, & quod quid, eoff
dequaer, re autuuerit aut cognoverit, querant, & mercatores
moppidi ulguis circumſtat, quibus, ex regione, uemant,
quas, reſi, cognoverunt promundiare cogant. In rebus, at,
auditionibus permoti deſummis ſepe rebus, consilia meant,
quos eos muestigio penitere necesse est, cum in certis morib,
ſeruant, & plenc, aduoluntatem eorum facta reſpondeant,
Qua conſuetudine eſtar cognita, ne gramom bello occurrere,
maturuſt, conſuerat ad exercitum proficiscit. Co cum ne
miſſ, ea que fore ſuſpicatus erat, facta cognouit, miſſa le-
gatione, anon, nulli cuuntatib, adgermanol, inutato, eos

uti abheno discederent, omniaque poftulassent abſe ſore
parata. Qua ſpe adduci germani latius uagabantur', et
inſine ebutonum' & conclusionum, qui ſunt treuerotu
clienti pernenerant. Principius gally uocatis eſtar', ea quę
cognouerat diffimulanda ſibi exiſtimant, eorumque amniſ
permultif' & confirmari equitatis imperato bellum cu
germani gerere constitut. Re frumentaria compata
equitati delectis, iter mea loca facere cepe, quibus in loci
esse germano auſchebat, ac quibus cum paucorum dieru ieru
abest, legati abhiri uenerunt, quorum hec ſint oratio. Ger-
mano nee, prover, p. r. bellum inferre nee, tam vecifare
ſi laces ſantur, qui armi contendant, quod germano,
conquetudo hec ſit amationb, tradita quicung, bellum m-
ferant, reſſitere nee, deprecari, hec tamen dicte nemſte i-
ntus cieſtoſ domo. Si ſha gratiam rhomam uelint, poſſe
hre eſt utiles amicos, uel ſtagro attribuant, uel patiantur,
eſt tenere, quos armi poſſederint, ſele unis ſueiſ conſe-
quibus ne diu quidem immortales paves eſt poſſint, reliqu-
um quidem interiſt eſſe nemnem quem no ſuperare poſ-
ſint. Ad hec que unum est eſtar' reſpondit. Sed exiſus
fuit orationi ſibi nullam cum hir amicuta eſſe poſſe! It
ingallia reſmanent, nee, uerum eſſe qui ſuol fineu tuari
non potuerunt, alieno ſoccupare, nee, ullor ingallia uacae
agro qui davi taute preſentim multitudini ſi ne munia
poſſint, ſed licere ſuellent innumborum ſimum conſe-
dere, quorum ſint legati apud ſe, & deſeuorum imu-
vus querantur, & abſe auſtilum petant hoc ſuei impa-
turum. Legati hec ſe ad ſio relanuſ chyevant, & delibe-
rata poſt diem tertium reueru ſuros, interea ne propri
ſe castra mouere, peterunt. Ne id quidem eſtar' abſe im-
petrari poſſe dixit. Cognouerat enim magnam partem
equitatui abhiri aliquot dieb, an predandi, frumentandiq,
cauſa ad ambruairuſ transmoſam miſſam, hoſ expectari
equites, atque rei cauſa moram interponi arbitrabatur.
Mota profluit exmonte uoſego, qui est inſimb, lingonu,

et parte quodam exrbeno decepta, que appellatur ualus/
insulam: efficit batauorum inoceanum influit, nee lo-
guis aboceano mlib; paſſum. Ixxx. in henu influit.
Rhenu autem cultur eylepontiſ qui alpeſ incolunt et
longo ſpatic perſinel nantuantum, heluetorum ſequa-
norum, mediomaticum, tribucorum, treuorum
citatus fertur. K ubi oceano approſequat inſpure de-
fluit partel, multu ingentib, q, inſuli effectu, quarum
parl magna a feru barbari, nationi, incolitur. Eyq,
but ſunt qui p[]riſibus ouſq, auum uuere exiſtunt.
multu, capit, mocceanum influit. C[]eſar cum abbo-
ſte non ampliu paſſum. xii. mlib, abem, ut erat co-
ſtitutum ad cum legati reueruntur, q, inituere cogref-
ſi magnope ne longui progrederetur orabat. Cum id
non impetraſſent petebant uti ad eos qui agmen inter
cerſſent premitere, eoq, p[]ugna probuſer, ſi,
ut potestatem facer, mubno legato mutuend, quou
ſi principel a ſenatu ſibi ure faciendo fidem feciſſe,
ta conditione que acſare ferretur ſe uſuol oſtende-
bant. Ad haf reſ confiendaſ ſibi trudiu ſpatuum darq,
hec omnia c[]eſar eodem illo arbitrabat, ptin, ut tri-
diu mora interpoſita, equiteſ eorum qui aberant reuer-
terent, tamen ſele non longui mlibu paſſum quat
tuor aquationi cauſa proceſturum eo die diuq. huc
poſtulo die q, frequentiſim, conuenient, ut de eoq
poſtulat, cognoscet. Intem adprefectoſ qui cum
omni equitatu proceſſerant, mitt, qui mittiarent
ne hoſter prelio Laceſſeret, et ſi ip[]i laceſſerentur, hi-
ſtine, quoad ipe cum exerectu pro priuſ acceſſet.
At hoſter, ubi primu nostro, equiteſ conspe erunt,
quorum evat quinque milu numeru, cum ip[]i no-
ampliu oſtingent, equiteſ habevent. quod hi qui
frumentan[]ci cauſa ierant tranſuolam non dum
vedierant, nihi nostri rimentibus quod legati eor[
]paulo ante acſare diſceſſerant, atq, idiet inſuctu

dicitur erat abbatibus peritui impenitum facto celeniter nostris pturba-
uerunt. Suffossis equis complibutus nostri reliquiarumque coniacemus:
atque ut territo egerunt ut non prout fuga
desistebent, quin inconstetum agimus nostris uentrem. Ineo
prelio exequitibus nostris interficuntur ut in Lxx. Inbus
ur fortissimus piso acquitanus amplissimogenere natus
cuius auus incumitate ſua regnum obtinuerat amicus ab
ſenatu nostro appellatus. Incum vaſtri intercluso abhosti
but auxilium ferre, experimulo illum empiut ipso equo et
uulnerato delectus quoad poterit fortisime relitur. Cum cu-
ammentus multus uulnereb, acceperis cecidisse atq. id vaſter
qui iam prelio ex cesserat procul ammaduertis, incitato
equo se le oblitus obtulit atq. interfectus est, hoc facto p-
lio celat nee iam ſibilegatot audiendos nee, conditiones
accompendat arbitrabatur abbat qui per dolum atq. ſidias
petita pace ultro bellum intuissent, expectare uero dum bo-
ſtum copie augmentur, equitatus; reuerteretur ſume
dementis eis indicabat. Et cognita gallorum infirmitate
quantum iam apud eos hostes uno prelio auctoritatibus eorum
conſecutis ſentiebat. Quibuscumque capienda nihil ſpati
dandum existimabat, his constitutis rebus, et consilio cujus
legat, questore communicato, ne quem die pugne intermi-
teret opportuni ſime rei. Accidit ut post tridie eorum ch-
ei mane eadem per perfidie et simulatione uis germani ſre-
quentibus omnibus, maioribus, natu adhibitis, adeunt ica-
ſtra uenerunt, ſimul ut dicebatur ſin purganchi ca. quod co-
tra atq. et dictum, & ipi perſent, prelium pudi commi-
ſſent ſimul ut ſi quid poſſent de induitur fallendo impe-
truere. Quod ſibi celat oblatus grauus retinenibus ut
ipso omne copia castris eduxit, equitumque quem re-
centi prelio territo eſt, exiſtimabat / agmen ſubſequi
iublit. Ac et triphai instructa: et celeriter octo milium in-
nere confecto prout ad hostium castra pervenit, quid a
gereatur germani ſentire poſſint. Qui omnib, rebus ſubito
perterri, et celenitate aduentus ſim & diſceſſu ſuorum

neq consilii habendi neq: arma capendi spatio dato puretand
copias ne aduerunt hostem duce an fuga salutem petere pre-
stare quorum timor cum remitu. A concursi significa-
retur / milites nostri pristin diei perfidia incitati incastra in-
uperunt. Quo in loco qui celeriter arna capere potuerunt pa-
lisper nostris restiterunt; atq. inter carro de impedimentis pre-
lum commiserunt. At veliqua multitudo puerorum mulie-
ume, nam cum omnibus suis domo excederunt / henume:
transferant passim fugere cecit. Ad quos consedantque celsav
equitatum mult. Germani post tergum clamore auditò cum
suo interfici inderent armis abjectis / signis, militare, re-
lidet se excastris eiecerunt. & cum ad confluentem mole et
rhem puemment / veliqua defangata desperata magno numero
interfecto veliqui se influmen pectataevunt. atq. timore lasti-
tudine. & influmine oppressi penderunt. Nostri ad unu omni
incolumel per paucis vulnervatis extanti belli timore. eumbo-
litum numeris capitum. cxxx. xxi. militum fuit, se inca-
stra receperunt. Celsar hujus quos incastris retinuerat ducendæ
potestatem fecit. Illi sulpicia cruciatiæ, gallorum uerit
quorum agros uexauerant remanere se apud eum velle di-
xerunt. his celar libertatem concecit. Germanico bello con-
fecto. Multis decanus celar statut libi esse venum transeum
dum quarum illa fuerit uniflissa. ep cum under germano:
ta facile impelli ut ingalliam uenientur. hujusmodi rebus eos timæ
uoluit cum intelligebent & posse. h. audere. p. v. exeritum
transire. Accesit etiam e p illa par equitatiæ, sciputum et
tencatenorum quam supra memoravi predandi frumenta-
diq. causa molam transire. neq: preho interfuisse post fuga
suum se transthenum infines hicambrorum receperat. secq.
cum hujus continuuerat. Ad quos cum celar nume et misset.
qui postularent eos qui libi galliæ; bellum intuisset / libi
dederent. Responderunt. p. v. imperium hænum finire:
si se inuto germano ingalliam transire non equum eusti-
maret cursumque esse imperii / aut potestatis transt hærum
potulari. Ubi autem qui univ extrans hæmanus ad celsarem

Johannes

Legato[rum] miserant, amicam fecerant, oblietis dederant magnopere postulabant, ut si auxilium fers, quod graviter a teneur premerentur, uel si id facere occupantibus, p. v. prohiberet exercitum modo henum transportare, id sibi auxilium tempem, veliqui temporis futurum, tantum esse nomen atque oponerem, eis exercitus arIOUITI pulso; hoc nowissimo prelio facto, etiam ultimam germanorum nationem uti optimenee amicizia, p. v. tuti esse possint. Maecum magnam coepiam ad transportandum exercitum pollucebantur. Cessat h[uius] decausib[us] quas commemorui h[uius] rhenum transire decet uterat, sed namibus transire, nec satis tutum est arbitrabatur, nec sibi nec p. v. rhomani dignitatis esse statuebat. Ita etiam et a lumina faciendi facultati, ponens proponebatur, propter latitudinem, altitudinem, rapiditatem, fluminis, tamen id sibi contendendum, aut aliter non traducendum exerctum existimabat. Rationem igitur pontis h[anc]e institutus. Tigna bina s[et] quippedalia paulum abuno preacuto dimen[s]a ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter te ungebant. H[ec] cum machinationibus immis[s]a influmen defectu[n]t, sed nunc sepultus, ad egerat, non s[ub]lice modo directe ad pendencium, sed prout ac fastigiatus, ut secundum naturam fluminis procumberent, h[uius] item contraria duo ad eundem medium inoda intervallo pedum quadragenium abinserunt, parte contrarii, atque impetum fluminis conver[s]a statuebat. H[ec] utac[que] insuper bi pedibus trabibus immis[s]is quantum eorum tignorum unjectura distabat, bina utrinque, fibulis abestrema parte destimebantur. Q[ubus] disculis atque in contrariam partem reunitis, tanta erat operis furmitudo, atque earum verum natura, ut quo maior uis, atque se meitammet, hoc arcuibus alligata teneventur, h[ec] direpta materia inecta contexebantur, ac longuus cratibus, cons[ter]nebantur, ac nibilo setutis s[ub]lice, ad infe[n]orem partem fluminis oblique agebantur, que provarie subiecte, et cum ommi opere committet, cum fluminis exciperent, et alie item supra pontem medioem patio, ut arborum trunci, s[ine] nautis delecti, en opus cœna

britam, antequam antequam, antequam, antequamque, magni, huius numerum
oblitum imperat, quibus adducitur, et insidem recepit. Ma-
ribus circiter octingentis. Lyxy, coach, onevarius, contractis, quod satis effet, adcua, legione, transportante, & similibus,
quod preterea neuum longarum habebat, quæsor legatis
prefectus; distribut, huc accedebant, quidone, onerari, naues
que exeo loco, abnblitib, passum octo, uento, tenebat. Quo mi-
nus incundem portum, puerre, possent, hæs equitibus distri-
buit. Reliquium exercitum, q. titurio, fabio, &c. L. auruncu-
lerio, &c. legatis, immenapiol, &c. meo, pagos, mornonum,
aquibus adeum legati, non uenerant, ducendum delect. p.
sulpirium rufum, legatum cum eo, prehido, quod satis est
arbitrabatur, portum tenere, ubi est. Hs constitutus, rebus, nacti
idoneam adnauigandum, tempeftatem, tertia fere uigilia
bluit, equitæ, multeriorem portum, progredi, &c. naues, co-
ſcendere, &c. ſe, ſequi, ubi est, aquibus, cum paulo, tardius, effet
administratum, ipse hora, circiter, diei quarta, cu primi na-
ribus brittamam, attingit; atq. ibi, omnibus collib, expo-
titas, hostium, turmal, armata, conspeyit. Cujuſ loci hæc erat
natura; atq. ita montibus angustis, mare continuebatur, ut ex-
locus, ſuperiorib, illutus, telum adici, posset. huc, adeqrediendu-
nequaqua, idoneum arbitratus, locum, dum relique naues co-
uenient, adhoram, nonam inancorib expectant. Interim le-
gatis, tribum, &c. illitum, conuo catib. &c. que exuolufeno cogno-
ſtet, oftendit. &c. quæ fieri, vellet. Monitoq, ut rei militar
ratio est, maxime ut rei, maxime poſtularent, ut, igitur, celerem
atq. instabilem motum, haberent, adnutum et ad tempus
omnes rei abhuf adminitrarentur. Hs dum, ſi uentum
et eſt, uno tempore, naus, ſecundum, clato, ſigno. &c. ſublatiſ
ancons, circiter miha, paſſum, ſeptem, abeo, loco, progreſſus
ac plano, litore, naues, constitut. At barbari consilio, rhoma-
norum cognito, premissa, equitatu, et eſedariis quo, plerunt;
geneve, impreliis, uti, conſuevunt, reliqui copiis, ſub ſecuti, no-
itrol, egrech, namib, probnbebant. Etat ob hæs cauſa, ſumma
difficultat, quod naues, propter magnitudin, niſi in alto

constituti non poterant. Militis, aut ignotis loci imper-
daturis manibus, magno & gravum onere armorum oppreſſis
simul & denambus chivalerium & influendus conſitè-
dum & cum hostibus, erat pugnandum. cum illi aut exar-
do aut paululum maqua progressi omnibus membris
expediti notissimis locis auclacter tela commiseret. et equos
inane factora metarent. Qubus rebus ni& perueriti atq.
huius omno generis pugne impediti non eadem alac-
tate ac studio, quo impedeſtribi uti puelius consuerant
utebantur. Quod ubi celat ammaduertur nunc longa
quarum & specios barbarisмуſtationem & motus ad uſum
ev pedeſt paulum remoueri abonerariis nambus, & hortus
incitatur & ad latum apertum hostium constitutum. Atq. in
fundis, paginis, tormentis hostes propelli ac ſummoneru
ubi est, quæ reſ magno uſu ius fuit. Nam & nuum fi-
guas & remorunt motu & mustato genè tormentorum
p. moti barbari constituerunt, ac paululum modo pedem
retulerunt. atq. nostris militis, cunctisib. mayime
propter altitudinem manu: qui decime legions aſquam
ſerebat contestatus deo, ut ea reſ legio m. feliciter euenire.
Deſiluit inquit militis, nisi multi aquilam ferre cepit. Tu
nostris cohortati intere, ne tantum decedens ad mittere,
unum ex nuiu deſiluerunt. hoc item nostri ex proyuntis
primis nambus cum conspeyentur sub ſecuti hostibus
appropiquauerunt / pugnatum est abutrisq. acviter.
Nostru tamen ep reep, ordinis ſeviare, nee; ſiinter ini-
tere nee; ſuga ſubſequi poterant, atq. aliuſ alia ex nuiu
qui buſcunt, ſi omne occurrerat ſe aggregabat, magnope
perturbabantur. Hostes uo noti omnibus uadil uti ex lito-
te aliquos inſoulare ex nuiu epevdi entes conspeyerant.
metatis equis impeditos adonebant, plures paucos eircu-
ſi tebant. Alii ab latere aperto munieris tela connec-
bant. Quod cum ammaduertis, celat & caphal longa
nuum / item ſpeculatoria naugia / militis, complem
ubi est & quod labovantur consperat / in ſubſedia ſubiis

transportandum curauerat, quia, inarridum subdixerat, cito, compleuerat, & onerarat, que ad anconus erant deligite, tempestat, afflictabat; nec, ulla nunc facultat, aut admini strandi aut amariandi daberat. Compluribus namib, fva ul, relique cum essent fimb, ancors reliquis, armam, cito, ammis adnugandum mutiles magna id quod necesse erat, accidet totus exercitus perturbano facta est. Nec enim naves evant alio quibus reportari possent; & omnia decerant, que ad reficienda naves evant usu. & quod omni, consultabat biemare ingalla oportere, frumentum his inloci inhiemem promisum non evat. Qubus rebus cognitus p[ro]cipes britannie, qui post prelum adeſarem connenerant in ter se collocati, cum equis & naves & frumentum thoma, nis deſse intelligerent. & paucitatem militum & castro, rum exiguntatem cognoscent, que hoc evant evant etiam angustiora, quod ſine impedimentis cefar Legionem transporta,uerant, optimum factum eſſe duxerunt /rebellione facta frumento commeatque, noltr[us] prohibere: & rem inhe- nem producere, quod his ſuperat aut veditu interclusis neminem poſtea belli inferendi cauſa inbrittariam tran- simurum confidebant. Itac, vultus convivatione facta pau- Latim excaufus duciſedere, aut ſuus clam exagunt deduce c[]perunt. At cefar Ali non dum eorum confilia connoerat, tamen exequentu nuum ſuarum & ex eo[mo]ſtidero intermiſerant fore id quod accidit ſuipicabatur. Itac, ad omnes cauſis confilia comparabat. Nam et frumentum ex agri meaſtra quondic[que] conferebat, & que gravissime afflicte, erant naves, earum materia atque atre atre reliquaſt reficienda utebatur. & que ad c[]eaſt evant usu ex contmenti corpori ubebat; itac, cum id ſummo ſtudio amlitibus ad militibus administraetur, y[ui] namibus ammis, reliqu[is] ut nautari commode posset efficit. Dum ea geruntur legione ex conſuetudine una frumentatum miſſa, que appellabatur ſeptima, nec; ulla ad id tempus belli iſpito interpolita cum part hominum inagri remanere, part

enam incastra uentitare. In qui propositus castrorum initatione erant. Cæsar nuntiuerunt puluerem maiore, et consuetuda ferra mea parte uideri quam in parte legio iter fecisset. Cæsar id quod erat suæpicatus aliquid non abarbarus initium consilii cohortes quæ instationibus erat secum meam partem proficiscuntur, ex rei quibus duabus instationem succedere cohortes rei qualibet armavi. Et confeestim sepe sub seque ubi se. Cum paulo longuus processit acastri, et suos ab hostibus, premi atque egre sub stinæ, et cofecta legione ex omnibus, partibus tela connici ammaderit, nam quod omni ex rei quibus partibus demetto frumento parvis una erat. Reliquia suæpicati hostes huc nostrus esse uenturol, nocturni in filius delituerant. Tum dispersus dispoiti armis in metendo occupato subito adorti paucis interfectis. Reliquis incertis ordini b, perturbauerant, simul equitatu atque essedis circumdevant. Genus hoc est essedis pugne, primo per onnes partes perequitant: et tela connicunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum orchi pleurant, perturbant. Et cum ipse inter equitum turnus inimuanerint ex effectis deliunt, et pechb, prehans. Durige interim paulatum ex prelio excedunt, atque ita current colocant, ut sili amultitudine hostum premantur, type, ditum ad actos receptum habeant. Ita mobilitatem equiti stabilitatem pedentem impreliis prestant, ac tantum inu quotidianum, ei ex executione efficiunt, ut inde diu ac impre cipiti loco incitato equos sub stinere. Et brenn moderati ac flectere, et ptemonem percurrere, et inugo in flere, et se inde incurrerit citi sime recipere consueverunt. Qubz, rebus perturbatis nostris, novitate pugne, tempore oportuni mo. Cæsar auxilium tulit, nancb eum aduentu hostes conlaterunt nostris, se eystu more receperunt. Quo facto ad lacessendum et ad communendum prelium alienum est, tempus arbitratus, sio se loco continuat, et brenn tempo re inter misso incastra legiones reduxit. Cum hec geruntur nostris omnibus occupati, quæ erat nagri rei

discellerunt. Secutæ sunt compluret die tempeſtatæ, quæ  
nostrolæ incaſtris continerent, et hoſtem apugna prohiberet  
interim barbari minuos momnens ptet dimiserunt, pauci  
tatem, noſtrorum militum ſui predicauerunt, et qæta  
predè faciende, atque imperpetuum ſiu liberandi facultas  
davetur, ſi h Romanus caſtris ex pulſſent demonſtrauerunt.  
his rebus celeriter magna multitudine peditaruſ, equita  
tulq; co acta ad caſtra peruenuerunt. Cæsar ex idem quod  
superioribus chiebus accederat fore indebat, et ſi essent  
hoſtel pulſi celemdate perculum effuſerunt, tamen nacti  
equites circites triginta, quos Comuus atrebat de quo ante  
dichum est ſecum transportauerat, legioneſ macie proca  
ſtris constitut. Commiſto prelio diutius noſtrorum mi  
litum impetum hoſtel ferre non potuerunt, ac tergauer-  
terunt. Quoſ tanto ſpatio ſecuti quantum curſu ex  
efficere potuerunt, compluret exerit occiderunt. De inde  
ommi, longe latec; edificiis incensis ſe incaſtra recepunt.  
Eodem die legati abhostibus miſi ad cæsarem de pace ne  
uerunt. Hic cæsar numerum oblitum, quem ante im  
pauerat duplicaut, eoſi, incontinentem adduci ubi ut.  
quod propinqua die equinectu infirmus naub; hiernuſ na  
tugationem ſubendam non exiſtimabat, ipſe idoneam te  
pelſatem nactus, paulopoft mediam nostrum naneſ ſoluit  
que omnes inculumeſ ad continentem puenerunt. Sed  
exbar honerarie due eodem quos reliquæ portuſ capere  
non potuerunt, et paulo infra delate ſunt, quibus exna-  
ubus cum essent expositi militer circiter, c. c. c. atq. in-  
caſtra contenderent. Morim quos cæsar unbrittama pro-  
ficicent pacatoſ reliquerat ſpe predè adclucti, primumo  
ita magno ſuorum numero circumteterunt, acſi ſele in-  
terſi uellent arma ponere ubſerunt. Cum illi orbeſco  
ſele defenderent, celenter ad clamorem hominum circiter  
milia ſex convenerunt. Qua ve numtiata, cæsar omnem  
excaſtris equitatum ſui auxilio miſi. Interim noſtri  
milites impetum hoſtum ſubſtнуerunt, atque, amplius

horal quattuor fortissime pugnarevunt, et pacis multeib, accepti. Complures exibis occiderunt. Postea uero et equitatu notiter inconspectum uent. hotes abiecti armis terga uerte. uunt / magnus et eorum numerus est occitus. Cefar postero die. T. Labienum legatum cum his legiombi, qua ex brittana reluxerat / immorinat qui rebellionem fecerant mihi. Quo cum propter siccitate paludum quo se recipient non habebent quo superiore anno semper fuerant uti / omnes fere inpotestatem labiem peruenerunt. At. q. tituri? et L. coda legati, qui immenapiorum fines legione deduxerant omnibus eorum agri naftatis, primum suctis, edificiis, centis, quod menapii omnes se indentissima filias addiderant / se ad cefarem recipient. Cefar inbelgis ommum legionum hiberna constituit. Co due omno cimate ex brittania obediens inerunt / relique nee ex legerunt. Hic rebus getit ex luteris cefaris chieum xy fuplicatio a senatu decreta est.

C. IVL. II. CAESARIS. COMMENTARIORVM. BELLIGAL.
MUL. LIBER QVIHTVS. INCIPIT: FELICITER.
IVLIVS. CAELSVS. CONSTANTINVS. QVIHTVS.
CONSVL. EMBENDAVIT.

Omnino appos claudio conf. Discedenti, ab tiberi cefar initialam. ut quor annis facere con- suerat Legatis imperat: quos legiombi prefec- rat / ut et plurima posset heme nane edificanda ueteres, preficiendis curarent. Caeterum formamque demotrat ad celeritate onerandis subductiones; paulo fecit humiliores, quibus in nostro mari, uti consuecumque, atex ideo magis propter crebrae commutationes est unum, numis magnis, uti fluctus, fiem cognouerat, ad onera ad multitudinem inuentorum transportandam paulo latiores, quibus inveni quibus utinam maribus. Hic omnes actuamam imperat, fiem, quam ad rem humilatas multum adunat. Caque sunt uti ad armas, nane ex his pama apportari uibet. Iste commentibus

gallie eitem oris per actus inillium proficieritur, quod apivu
sif fineima partem provinçæ incurstombus uastari auche-
bar. Qua re muntiata privitæ legatos adeum mittunt qui do-
ceant inil earum rerum publico factum consilio, sequep para-
tol esle demostrant omnibus rationibus deimur ſatifface
percepta oratione celar, obliſes imperat, eoſp. ad cœram diem ad-
duci uibet, miſ ita fecerint, ſele bello cuitatem per ſecuturæ
demostrat. Hic addiem adducuſ, ut imperauerat arbitro int
cuiateſ dat, qui litem exiſtunt penamq; constituant. Hic
conſechi rebus, conuenibus; peractus meſteriorem gallia reuer-
titur, atq; inde ad exerætum proficierit. Co cum uemſset cur-
cutis ommb, hibemis ſingulari militum inſudio inſumma om-
mum rerum inopia circiter ſexcentas eius generis cujuſ ſupra
demonstrauius navel, et longaſ inuenit, xxx viii. construdat.
neq, militum abest, abec quin paucis diebus educi poſtent. Col-
landans militibus atq; hibem negotio pre fuerant, quod fieri uelles
oſtendit, atq; omnel ad portum conuenire uibet, quo exportu
commodi ſimum inbrittamam trajectum est cognouerat
circiter milium paſſuum, yyy. transiſſum a continenti
huc rei quod ſat is esle ilium est, milium reſiquit. Iſ p[er] cum
Legionibus expeditis quatuor, et equitibus decce, inſines re-
ſurorum proficierit, quod neq; ad concilia uemebant hi neq;
impeno parebant. Germanijs, trans rheuanoſ ſollicitare dicc-
bantur, bee cuutis longe plurimum totus galiis equitatu
ualet, magnas, ut copias p[edit]um rhenum, ut ſupra
demonstrauius tangit. Inea cuutate duo depnicipatu
inter se contencebant. Iduci maruſ et cingentotix exequib,
alter ſumul atq; clees ſar is legionum, aduentu cognitum est,
adeum uemt. ſe ſuolp omnes inofficio ſurol. neq; ab amici
tia populi rhomani de ſectu ors confurnaut, quod, interuris
gereventur oſtencht. At induci maruſ equitatum p[ec]ua-
tum, coegere uisq; qui per etatem inavuſ e[non] poterant
inſulam arduemam, abduiis; ingenti magnitudine p[er] media
ſines treurorum a ſ lumine rhone adimitum remor um
pertinet bellum parare institutum. S[in] poſtea q[ui] non nulli paſ-

cipeſ ex ea cuicatè / et familiaritati cingentorigoſ adducti / et
aduentu nostru eyercitut per territ adſarèm uenerunt,
et deſut pruariu m rebus abeo petere coeperunt / quomam
cuicat consulere non poſſt / ueritut ne ab hominibus, deſe-
veretur. Induciomarit legatoſ adſarèm mitur / ſele
id circo aſtuſ diſcedere / atq; adeum uemre noluſſe, quo
faciliuſ cuicatem inofficio continere: ne omniſ nobilità
ſdiſeſu / pleb propter imprudentiâ laberetur, itaq; eſſe
cuicatem inſua potestatè / ſeleq; ſi ceſar p[]r]mittet, aden-
mcaltra uenturum ſua cuicatitq; fortu[n]al euſ fideiſco,
miſſurum. Ceſar et ſi intelligebat que decauſa ea dicerent,
quecund; reſ abinſtituto consilio deterveq; tamen ne e-
ſtatem intreuriuſ consumere cogeret / omni[]b ad britann-
cum bellum rebus comparatis. Induciomarum adſe cum
cc. obſidibus uemre inſtit. Inſ adducti inſi filio pro-
p[]mquiſq; euſ omni[]b, qu[]oſ nominatim euocauerat eſo-
ſblatut induciomarum h[]ortatus[]q; e[]t uti inſofficio p[]manerat
Nihilo tamen ſecuſ consilio treuororum principibus adſe
conuocat[]ſ h[]oſ lingillatim Cingentorigi ſignificaut, quod
tum memto euſ atq; fieri intelligebat, tum magni inter-
reuerent arbitrabatur euſ audivoritate inter ſuſ q[]p]lurumui
ualere, cuuſ tam egreſiam inſe voluntatem p[]ſp[]exiſſet,
Id tulit factum graviter induciomarit ſuam gratiam inſi
ſuſ minu[]t, & qui tam immico inſoſ animo eſſt, multo
grauuſ hoc doſtere exarſit. Inſ rebus constituti ceſar ad-
portum uti[]m cum legiomb; peruerit / ibi cognoset. Ly-
nau[]ſ que inbelg[]i facte erant tempeſtate reiectaſ cur-
ſum tenere non potuſſe / atq; eodem un[] erant profectu
reueruntſe. Reliquiaſ parataſ ad nautigandum / atq; omni[]b,
inſtructaſ inuenit. Eodem equitatuſ totuſ galiſe conue-
nit numero milu[m quatuor] principetq; exommi[]b,
cuicatib; ex quibus per paucos, quorum inſe fidem per
p[]p[]exerat / relinquere in galiſa reliqu[]oſ obſidum loco ſeu-
ducere decreuerat, quod cum ip[]e abeſſet motum galiſe
uerebatur. Erat una cum ceteris dunnorix / hecuius

de quo an anobis dictum est. Hunc secum ducere imprimis constituerat, quod cum cupidum returne novarum cupidum impervi, magni animi, magne intergallos auctoritatis cognoverat. Accedebat hinc episcopico heduorum dunnovis dixerat tibi acelare regnum eui-tatis deferim, quod dictum hedui ovauter ferebant, nec; recusandi aut deprecandi cae Legatorem adegare mittere audebant. Id factum exsilius hospitalis celarum cognoverat. Ille omnibus primo precibus petere contendit ut in-gallia relinqueretur, partim episcopum maiogandi ma-ve timens, partim episcopum impediri sepe diceret. Postea id oblituare sibi negavi, ut? Omni s pe impe-randi adempta, principes gallie sollicitare revocare in-gulo, hortandecpit, ut incontinenti remanerent me-cu territare non sive cauſa fiem ut gallia omni nobili-tate ſpoliaretur id esse consilium celari, ut quos incon-ſpectu gallie interficere uerevetur, hoc omne inbuita-nam traductorem necare, fidem reliquos interponere, uturandum poscere, ut quid eſset exsili gallie intellexerent. Communi consilio administriarent. Hoc acomplurib, ad eſtatem deſerebant. Qua ve cognita celar episcopare due dignitati tribuebat, aſcendum atque deterrendumque buſeum, rebus posse dunnovis statuebat, quod longus euiſ amentiam progredi uidebat, per ſpituendam ne quid ſibi ac rei p. necere posse. Ita: ut etiam chiebat, nee loco commoratuſ, quod coruſ navigationem impediebat, qui magnam parte in omni tempore, inbiſ coniuerunt ſuflabeat, daber operam ut dunnovis inofficio inofficio concreet, inbi tamen ſeu in omnia euiſ consilia cognoscent. Tandem idoneam nactu tempore tatem, militem, equitatem, consendere nautem ubi: At impeditui omnium animuſ dunnorum cum equis, heduorum a castris inſciente acelare domum discedere cœpit. Quare nuntiata celar intermiſa profectione, atque omnibus, rebus, potentiis, magnâ perequtatuſ aduen interequendum mittit, retrohat, impat

si cum faciat interfici iubet, nihil hunc se abſente proſano facturum arbitratuſ, qui preſentis imperum negat. Et ille enim reuocatuiſ veſitere ac se manu defendere: ſuorueq; fidem implorare ceperit. Iſpe clamitans liberum se libereq; eſſe cuitatis. Illi ut erat imperatum cireuitunt homne atq; interficunt. At hedui cœpit ad cœsare venetuntur, his rebus getiſ Labienol cum tribus legionib. & cœquituſ mlibus duobus incontinentem revido ut portus tueretur et rem frumentarum p[ro]videt. quod ingalla gerevent cognoscerel. & conſilium, pro tempore. & pro re capere ipe cum legiomb, quinque. & pari numero cœquitum. quem in continentem reliqueterat. ad ſolis occafum naves ſoluit. et lem affi co proſe cut mecha cireiter node uento intermiſo curſumno tenut. & longius delatus eſtu orta luce ſub ſi mstra britannæ relictam conſpexit. Tum rurſus eſt commutationem ſecutuſ rems contendit. ut eam partem inſulæ capere. & qua optimu eſſe egræſſum ſupernore est ad cœnam ſuitem militum virtutis laudanda. & victoriae granubulæ nautiquiſ non intermiſo nautigandi Labore, longarum na uium curſum ad cœnam. & cœſſum est adbrutanam omnibus nautibus merciano ſeve tempore nee neo loco hoſtui eſt inſuſ. Sed ut poſtea ex captivis cognout cœsar cu magne manu eſo connenſſent multitudine nautum per territè que cum annotiſi primatis; quaſi ſiu quibus, co modi fecerat amplius oſtingente uno erant uſe tempore. alitatore diſceſſerant: ac se inſupernora loca abdiſerant. Cœ sar exponer exerctu: & loco caſtris idoneo capto ubi exca puiſ cognout: quo in loco hoſtium copie conſedient / cohorti; de cœm admare relictis: & cœquitib; trecentis: qui preſidio nautibus et alitatore moli atq; aperto deliyaſt ad ancoram rei nſquebat: & preſidio nautib. & alium preſe cut. ipse nuclu progræſſu mihæ paſſum cireuit. quod hoſtis copia cœ fipca tui eſt. illa cœquitatu atq; effectu ad plumen progræſſi ex loco ſupernore nostris phibere. & prelium committere & perunt. Repulsi abequitatu se inſula abdiſeunt locum

tatibus flumen duidit: quod thamelis appellatur amari cu-
citer passuum miha. Lxxex. huc superiore tempore eum
reliquis cimitatibus continua bella intercesserant. Sed no-
stro aduentu permoti britham hunc toti bello imperato;
prefecerant. Britannæ pars interior ab his incolitur quos
natam in milua ipi memoria proditum dicunt. Marithma
pars abbis qui predè ac belli inferendi ex belgio transierant,
qui omnes fere his nommib; cimitatum appellantur. quib-
orti ex cimitatibus eo pervenerunt: & bello illato ibi pman-
ferunt: atq. agrol colere cesserunt. hominum estimata
multitudo / creberrimae, edificia fere gallicis consimilia-
pecorum magnis numeri. Utuntur autem ere aut num-
mo autro / aut anulis ferreis ad certum ponens examinatis
pronimmo. Nascit ibi plumbum album mediterraneus
regiomber / in marithmis ferrum: Sed eius exigua est copa
ere utuntur importato materia cuius; generis ut ingalba
est. preter fagum atq. abietem / leprem & gallina & anserem
oustare fas non putant. hec tamen alunt animi voluptatis,
causa: loca sunt temperatiora & ingalba / remissiorib, fru-
goribus influla nà utruisq; cujus unum latum contra
galliam. huus lateris alter angulus. qui est ad cantum
quo fere omnes gallis nautis appellantur ad oriantem sole
inferior ad meridichem spectat. hoc pertinet circiter miha
passuum quingenta. Alterum uerit ad his paniam. atq.
occidentem Solem / qua ex parte est hibernia / dimidio mi-
nor ut estimatur & britannæ. ibi pari spatio transmisus
atq. ex gallia est inbittamam. In hoc medio curu est influ-
la: que appellatur mona. Compluret preterea minore
subiecte insule ex istimantur: de quib, insulis non nulli
sufferunt, diem continuo triginta subbruma est notis
Nos deo nihil per centationibus nihil reperiebamus, ni
certus ex aqua menuris breviores esse & incontinenti notus
indebamus. huus est longitudo lateris. ut fere illorum
opimo leptingentorum milii. Tertium est contra se-
tentrionem, cui parv nulla est obecta terva. Sed eius

angulorum latens maxime ad germainam spectat. hoc minha
passium occingenta inlongitudinem eam extimatur. ita
omnium insula est incircuta uicies centum milibus passu-
um. exhibit omnibus longe sunt humanissimi qui cauti
incolumque regio est marithima omnium. neq. multum
gallica differunt consuetudine. Intenoref plerque fruunt
non servunt; sed lacte & carne ununt. pendebatque sunt ut-
ftuti. Omne uo se brittam ultro inficunt: quod ceruleus
efficit colorem: atq. hoc omninores sunt impugna. Aspe-
du capilloq; sunt promitto, atq. omni parte corporis rasa
protet caput & labrum superus. Uxores habent demi
duodendens; inter se communef & maxime frattes cum
frambus, parentes cum liberis. Sed illi sunt ex his nati
eorum habentur liberi: quo primum iugo quod; deducta
est. Equites hostium est edam acriter prelium cum equita-
tu nostro imitere confuxerunt. tno ut nro omnibus par-
tibus superoref fuerint, atq. omnem insulatcollesq; com-
pulerunt: sed complumbus interfectus cupidus insecuti:
nonnullos cysius adinserunt. At illa intermisso patio
imprudentibus nostris atq. occupatim immutione castroz
fubito se exiluit eicerunt, impetuque neos facto quu erant
imitatione pro castris collocati aciter pugnauerunt/du-
abatq. miſt. fubito cohortibus acetare atq. his primis le-
gionum duarum cum hec intermisso per exigno loci spa-
tio inter se constituifent nouo genere pugne pteritis
nostris per medium audax ſime perrumperunt: ſeq. inde
incolumef receperunt. Co die. Q. Laberuf durus. tr. militi
interficitur, illi pluribus ſummifis cohortis repelluntur.
Toto hoc ingenere pugne cum suboculi ommum ac proca-
ſtur dimicaretur, intellectum est nostros propter gravura-
tem armorum quod neq. inſequi cedentel poſſent neq.
aſignat dulcedere auferent. minuſ apte est adhuc ſe-
nerus hostem. equites autem magno cum periculo preliu
dimicare: propterea q. illi etiam consulto pleruntq. cedent
& cum paululum alegionibus nostros remoſſent & exe-

trevtorum hemare ubi?it. Tres inbelg. collocaut. Ibis. M. craf
sum quintum. &. L. minitum plancum. &. c. trebonium
legato[re] prefecit. uam legionem quam proxime intranspa-
dum consiperat. & cohortel quinque meburone[s] quorum
par[em] maxima est intermolam & thenum. qui subimpero am-
biorig[em]. & catule[em] erant. mun[us]. Ins militibus & titur[um] sa-
binum. & L. avunculeum c[oe]tam legato[rum] prees[er]e ubi?it. Ad
hunc modum distribut[ur] legionibus facillime inop[er]e frumè-
tari, se[st]e medem pos[se] exultimaut. atq[ui] harum tamen omm-
um legionum hiberna / p[re]ter eam quam. L. roscio impacati[ss]
mam. & quietissimam partem ducendam dederat / mulibus
passim continebantur centum. I p[re]se interea & ad legionem
collocata[m], munita[que] hiberna cognouisset. ingallha morari co-
ditur. E[rat] incarumtibus lumno loco natu[m] talgetu[m]. huius
maiorum infla[rum] c[ui]tate regnum obtinuerunt. hunc c[el]at p-
eui[m] urtute. atq[ui] in se benno lenta[m] quod inommi[m] bellis
singulari eui[m] opera fuerat uti[m] maiorum locum restituetat.
Tertium iam hunc annum regnantem immersi am multi
p[al]am executate ex h[uius] auctore[m] cum interfeceunt / defer-
tur. ea res ad c[oe]sarem. Ille uentus & ad plures continue bar/ne
cui[m]as e[or]um implu[m]u[m] deficere[m]. L. pancium cum legione
ex belgio celeriter incarment[em] proficiunt. ubi[m] ibidem, h[em]are.
quo[m]que, opera cognouerat talgetum interfe[que] cum / h[uius] com-
prehenso[m] ad se mutere. Intervim abonnibus legatis quod-
ibus[que] quibus legione[m] tradiderat certior factus est. in h[uius]ber-
na pernentum / locumque hibernis esse munitum diebus circu-
ter. quibus hiberna uentum est. in itum repetit. tumque
ac defectum ortum est. ab ambiom[ge]: & c[at]nuulco. qui cum
ad finem regni s[ui]m s[ab]ino c[oe]tet; preto fuissent / frumentumque
in h[uius]berna comportassent induci[m]omari trevri[m] nunti[m] impul-
si. suus concitaverunt. subito[m]; oppre[s]s leonatoribus magna
manu ad castram oppugnatum uenerunt. Cum celeriter num
arma ce[n]pient. wallumque; ascendissent. atq[ui] una exparte
h[ui]spani[m] equitibus e[m]nis equestri prelio superiore[m] fuissent.
desperata[re] hoste[m] suus ab oppugnatione reduxerunt. Tum l[ui]o

more conclamaverunt, un aliqui eynotiti ad colloquium pro-
divent, habere seſe, qua dere communi dicere uellent. quib-
rebus controuerſial minu poſſe operarent. M. ititur adeo
colloquendi cauſa. C. carpineuſ equeſt. who. familiam. Q. titu-
ti: & Q. minu exhiſpama quidam qui iam an miſtu
ceſari ad ambiorigem uentitare conſuerat, apud quod Am-
biory adhunc modum locutus est. Seſe pro celariis inſe be-
neſſicui plurimum ei confidere debeve: quod euſi in penduo
liberatus eſt: quod aduatucu finitimis ſiſi pendere conſue-
ret: quodq. filiis & fratriis filiis abſeſare miſi eſſent. quod
aduatuci obſidum numero miſſoſ apud ſe in carbeniſ. & ſer-
utute tenuiſent: nec; id quod fecent deoppugnatione va-
ſtrorum: aut uidicio aut voluntate ſua feciſse: ſed coactu
cuiſati, ſuac; eſſe euſimodi imperia, ut non minus hort
inſe auris multitudo. & ipſe inmultitudine, cuiſat porri
hanc finiſe belli cauſam: quod repetant gallorum commu-
rationi restitere non poterit, id ſe facile exhumiſta ſua
probare poſſe: quod non adeo ſit impertus verum, ut ſui
copiis. p. v. ſuperam poſſe confidat, ſed eſſe galli commune
conſilium omnibus hiberni celariis oppugnandi hunc eſ-
didum ditem: nequa legio alteri legioni ſubſidio venire po-
ſet, non facile galloſ galli negare potiſſe. Prefertim eu
derecuperanda communi libertate: conſilium intum au-
deretur: quibus qm proprietate ſatiffecent habere ſe nuc
tationem offici prob Beneficul celarii monere / orare, titurui
probolpicio: ut ſue ac militum ſaluti conſular magnam ma-
num germanorum conductam rhenum tranſſe. hanc affore
biduo ipſoſt eſſe conſilium uelint, ne priuſq. finimi ſenti-
ant eſductoſ exhiberni miſtel, aut ad ciceronem aut adla-
bienum deducere: quorum alter miha paſſuum, circiter.
Alter paulo ampliuſ abhſi abit illud ſe pollicen & iureu-
vando confirmare tutum iter p[ro]ſeſdaturum, quod eu facio
cuiſati ſeſe conſulere &hiberni lenetur: & celam proeus
meritam graniam referre. Hac oratione habita ducet
Ambiorix. Carpineuſ & minu. & audierit ad legatoſ referit.

Illi repentina re perituranti: & si ab hoste ea dicebant, non in
negligentia existimabant: maximeq; hac re permucitan-
cur quod cimitatem ignobilem atq. humilem eburonu
sua sponte. p. r. bellum facere auſam/ux evat credendu
Itaq; adconsilium rem deferunt: magnac; inter eam existur
conteruerſa. L. aurunculeuſi complureſq; tribu[n] multi-
tum: & primorum ordinum centurionel nihil temere a-
gendum. neq; exibermi miſſu celariſ discedendum
existimabant: quam talis magna copas germanor[u]i
ſubſtineri pos[è] muniri hiberni ſ docebant / rem e[que] teh-
monio: quod primum hoſtum impetui/multi ſulte uul
netibus illatis fortſime ſubſtimuerunt / re frumentaria
non premi interra: & ex proximi hiberni: & accare
concentura ſubidia. Portem quid et leuſi aut turpius
auctore hoste deferuntur rebul capere consilium. Contra
ea citurus ſero facturos clamitabat: cum maioreſ manuſ
hoſtum adu[n]tus germanuſ conuenſent: & cum alio[
calamitati[rum] inproximi hiberni et al acceptum / breue[
conſulendi eſſe occasionem. Celsarem arbitram profectu
mutaham. neq aliter carnutel interſiendi taſgeti con-
ſilium ſuſſe captuſo: neq eburonel ſille ad eſſe/canta co-
ventioe nostru[] adcaſtra uentuſo: eſſe non hoſtem auctore
ſed rem expectare ſubſſe/therum / magno e[que] germanuſ
dolori amouſtu mortem: & ſupetiroſe nostru[] victuas
ardere gallam / tot contumeuſi accepti ſub populi homam
impero redactam ſupernove gloria rei militariſ extinta
Portem quib[ae] ſibi perſuaderu[] ſine certare ambionem
adhuuſmodi consilium diſcenduſe, ſuam ſententiam i
utraq; parte eſſe tutu[n] ſim[hi]l et ex caturui nullo cum pe-
riu[n]to adproxima legionem puentuſo: ſi gallia omnis
cum germanuſ contentig[ur] unam e[que] incelentate poſita
salutem. Coſte quidem atq. eor[x] quiduſſentirent consilui
quem habet & exi[tum inqui[]p[ris periculum non fit: ac
certe longinqua obſidione fameſ eſſe timenda. hac in u-
traq; parte habita diſputatione: cum a coſta: primu[]q;

nulla in re committi salutem deereat. & in appellandis cohortibus, militibus imperatoribus, & impugna militis officia proferat. Li propter longitudinem agimus munis facè omnia per se obire & quid quoquo loco faciendum est, proclere non poterent uisserunt pronuntiari ut impedimenta relinquentur. Atque morbem cito terent. Quod consilium & hi mecum modi cauti re prehendendum non est: tamen incommode accidat, nam & nostris militibus ipse minuit. & hoste adpugnandum alacriore effect: quod non sive limmo timore & de speranto- ne id factum indebatur. Preterea accidit quod fieri necessè erat, ut ulgo multos aigni ducenderent. Que quidem, eorum earissima habent. Ab impedimentis petere atque arribere properat, et clamere & fletu omna compleerentur. At barbarus consilii non deput. Nam duce eorum tota acie pronuntiare uib- serunt: nequt ut loco ducet, et illoque et preclam atque illu- referunt. Quæcunque rhomam reliquissent: proinde omna inductoria polita existimave. Etiam & iuritute & numero pugnandi parel nostri: tam & li abduce & afortuna deereban- tur. Tamen omnem ipse salutem inкуture ponebant. & quo- tienti queq, cobors p[ro]ocuruerat abea parte magnus hostium numeris cadentur. Quare animaduerit ambiory, pronunta- muntur: ut procul tela connicant: neu proprui accedant. & quam inpartem rhomam impetum fecerunt, cedant, leuitate armorum. A quotidianam exeritationem mihil bis nocerit poter- kurtus se adigna recipientes infequantur. Quo precepto abdis diligens ſiime observato cum quemdam cobors ex orbe eyceſſe- rat: atque impetum fecerat, hoste uel loci ſiime refugiebant. In- term tam partem nuclam necessè erat. & ab lateve aperto tela recipi. Kurfus cum meum locum unde erant egreti re- uerti ceperant. & ab his qui cesserant: & ab his qui proprimi ſte- terant currenuebantur. Sin aut locum tenere uellem, nec uerti loci relinequebatur, nec; ab tanta multitudine conecta tela confecti utare poterant. Tamen tot incommo- dil conflictati multis uulnemibus accepti reliste bantuer magna parte diei consumpta. cum a prima luce adhoram

octauam pugnaretur. nihil quod ipsi esset indignum committebat. Tum T. balienno: qui superiore anno primum pilium duxerat. Viro forti & magni interus utrino: femur tragi la traicitur. Q. lucanuſt euidem ordinis fortis ſime pugnag dum circumumento filio ſubuere interſicitur. L. cocta legatus omnino cohortet ordinem: adhortant maueſum os funda uulueratur. Ibis rebus per motus. Q. tituſus cum p. cul ambiorgem ſuſ cohortantem conſpeciſet inter per em ſuum. Cb. pompeium adeum mittu rogatum: ut ſibi interibus, parcat. Ille appellatus respondit, ſuavit ſecum col loqui licere, ſperare amultiudine inter pietran posse. quod admilitum ſalutem pertineat. Ipi uo nihil nocturum in meq eam rem ſe ſuamt, fidem interponere. Ille cum cocta ſaucio communiqueat ſi indeatur: pugna ut excedant. & eu ambiorge una collectronur? ſperare abeo deſus acmiſt ſalute impetran posse. Cocta ſe adarmatum hortem, turum ſe negat. atq. meo perſeuereat. Sabinus quod upre ſentia tribunof militum circuſe habebat: & primorum ordinum centurione ſe ſequi ubi? & cum propriu ambiorgem acceſſet iuſtus arma abicere imperatum facit. ſuſq: ut idem faciant imperat. Interim dum de conditombus inter ſe agunt. longiorq. consulto ab am biorige institutur? ſeimo: paulatum circumuentur inter ſiclitur. Tum uo ſuo more victoriam conclamat. atq. ululatum tollunt. impetuep innoſtol facto, ordinem pietrunt. ibi. L. cocta pugnans interſicitur cum mai ſma parte militum, ſeliqui ſe incaſtra recipunt, unde erant egreti. Exquibus. L. petroſicuſ aliqui liſer cum magna multitudine hortum premevetur, aquilam in via uallum propeſt, ipſe procaſtis fortis ſime pugnans occiditur. Illi egre ad noctem oppugnationem ſubſtinet nodu adunum desperata ſalute ſe ipsi interſicunt, pauci expreſio lapſi incertis itineribus per ſilias. ad. T. la bienum Legatum inſiberna peruenunt, atq. eum dere bus gectis certiorem reddunt. hae victoriae ſublatus am-

biom. statim cum equitatu in aduatu col qui erant eis reno
finiti, proficitur nee, diem nee, noctem intermittit
peditat unq; sele sub seque nubet. Re demonstrata aduatu
cisc; concitans, postero die interruo; peruenit hortatur,
ne sui imperpetuum liberand, atq; ulciscendi rhomano
probl; quas acceperant muuri; occasionem dimittat, in
terfectos esse legato; duol; magnam, partem exercitus in
teruille demonstrat, nubil esse negotii subito oppreßam legio-
nem: que cum acerone hnet interfi; sed adeam rem
profitur adutorem, facile oratione hac nevui; perjuadet
itaq; confestim dimittis, nuntiis ad Centrones. Ordiuol. Le
nacol. pleumoymos. Geidunno: qui omnes libeodem un-
penso sunt, q; maxima; manus possunt cogunt, & dempro-
uto ad aciceron; hberna aduolant, non dum adeum fama
detitui morte perlata. Huc quoq; accidit quod fuit ne-
cesse, ut nonmulti milites, qui lignationis munitionis, ca
insulat, disceffissent, repentino equitum aduentu inter-
ciperentur. His circunuentis magnam manu eburones
Aduati. Herui, atq; horum omnium loci, & clientes
Legionem oppugnare icipunt: notum celenter adarma
concurrent. Wallum concendunt, egre is dies subten-
tatur, quod omnem ipse hostel incelerate ponebant, atq;
banc adepti victoriam imperpetuum se fore vctores con-
fidebant. Mutantur ad celsam confestim acicerone
litteris magnis propoutis premis, si pertubent, obfess
omnibus uis mitti intercipiuntur. Noctu exmaterna
quam munitione causa comportuerant turrel admo-
dum. c. xx. excitantur, incredibili celemrate, quid de eſse
open iudebantur, perſicuntur. Hostel postero die multo
majoribus copiis casta oppugnant, foſſam complent ea-
dem ratione, qua priche abnoſtus reſititur. Hoc idem
deincep vel quid ſit chiebui. Nulla parſ nocturni tempo-
ris ad laborem intermittitur, non eguil non wilneratis fa-
cultat quietis datur. Ouerunt, ad proxim diem oppugna-
tionem opus ſunt noctu comparant, multe preuſte ſuſe

magnus muralium pilorum numeris intrutur, turræ contabulariur, pinæ linceæ ex cratibus eteyuntur. Iste Cicero cum tempestiva altitudine esset, ne nocturnum libi quidem tempur ad quietem relinquebat, ut ultro mithum concursi ac uocibus libi parceve cogeretur. Tunc duces principes, nemorum quidem aliquem sermo a ditum causamque amicitie cum cicerone habebant, colо qui sèse uelle dicunt. Facta potestate eadem quæ ambiony cum titurro egerat commemorant, omnem esse marmis galliam germanum rhenum transtire. Cæsar, reliquiorumque oppugnari hiberna. Addunt etiam de àbim morte, ambientem ostentant fidei facunde cauæ: errare eor dicunt: si quæ abbas preliuèque prevert: qui huc rebus diffidant, sèse tamen hoc esse inciceronem, populumque animo: ut ubi mi hiberna recusent: atque hanc inieterætere coniuetudinem nolint. Licere illis incolumibus pectre: et hibernis discedè, quæque cunç, parte velint, hæc metu proficieat. Cicero adhèc unum modo respondat non esse coniuetudinem, p. v. accipie abbatè armato conditionem: si abatim discedere uelint, se adnutore utantur: legatòs ad cæsarem mutant, per se pro eum utinam, quæ petierint imperatuos. Ab hacque repulsi neroni, nallo pedum, yi. et forè pedum, yo. hiberna cingunt, hoc & superiorum annorum coniuetudine a nobis cognoverant. Et quodam ab exercitu habebant, capto uolit, abbas docebantur. Sed nulla ferramentorum copia, quæ esset adhunc utinam donea: gladium, cæspitæ circundere, mambus, scutulus, terram exhaurre mibebantur. Qua cedem exre hominum multitudo cognosè potut. Nam minibus tribus milium pedum, yv. incircutu muntenem perfeceunt: reliquis, diebus turræ ad altitudinem ualli, falces testudines, qualibetem captui docuerant, facere & parare cæperunt. Septimo oppugnationis die maymo cohorto uento feruentem fusili exargilla glandis, dum & ferues facta acula incus, quæ more gallico arametil erant, tede iacere cæperunt. Hoc celemter igne com

prebenderunt, & venti magnitudinem momnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo clamore sicut par-
da iam atque explorata victoria, tuerent testudines, ageve, & salutem nallum ascendere cesserunt. Ac tanta militum urt?
atque, ea pre sentia animi fuit: ut cum ubi? flamma torre-
rentur, maximae telorum multitudine preme ventur? suac
omma impedimenta, atque omnes fortuna conflagarari in-
telligerent, non modo demigrandi cauſa deuallo decedere et
nemo. Sed pene ne respiceret quidem quibet; ac tum omnes
acerimne fortisime pugnarent. Hic dicti nostris longe g-
illimus fuit. Sed tamen hinc habuit euentum, ut eo die-
mayimus hostum numerus vulneraretur: atq; inter fi-
cere tur, ut se subireo uallo constipauerant, receſſum, pri-
mi ultimis non dabant. Paulum quidem intermissa flä-
ma, & quodam loco turni acta: & contingente nallum
tertie cohortis, centurioneſ exeo quo ſtabant loco receſſe-
vunt. ſuolq; omnes removerunt, nutu uocibus, hostes in
troiere uellent uocare cesserunt. quorum progredi auſtis est
nemo. Tum exomn parte lapidibus coectis deturbati, tur-
vis, succeda est. Erant mea legione fortissimi iuri centu-
vionel: qui primum ordibus appropinuarent. T. pullo
& L. voremus hi qui perpetual controuerant inter se habe-
bant, qui nam ante ferretur, omnibus, armis delocat ſim-
miſ simultibus contendebant. Et h[uius] pullo cum acerme
admunioneſ pugnaverunt, quid dubitas in quit uorene-
aut quem locum tue prolaude virtutis spectat. Hic diē de-
nostre, controuerunt uichabit. H[ee] cum dixisset procedit ex-
castris, munitionel quæq; parti hostium confererit ſima ui-
ſa est, irrumpit, ne notrenus quidem uallo ſele continet.
sed omnium ueritum ſubſequitur. Tum mediocri ſpatio
velicte pullo, pilum in hoste immittit, atq; unum ex mul-
titudine proeit. quo petiſſo & exammato h[ui]ne scutis
proregunt, in hostem univerſa tela commuunt. neq; dat
vurgrediendi facultatem, tranſigitur ſcutum pullom. Et u-
ritum inbalteo deſigitur. A duertit h[ui]ne cauſu nagnam

et gladium educere conantur dextram morat manum / im-
peditum, hoste circumfunt. Succurrit immiscu illi uor-
venus & laborant subuenit. Adhinc se confestum omnis
multitudo conviert. Illum uero oblectantur occitum. Gla-
dio commis vem gerit uorem, atq. uno interfecto reliqu
paulum propellit dum cupidus instat inlocum delectus
infenorem concidit. Huc vultus circumumento fert subfidi-
um pullo, atq. ambo incolume complurib; interfecti su-
ma cum laude se le intra munitionem recipunt. Sic for-
tuna incontentione & certamine utrung; servaut ut
alter alter immiscu auxilio salutq; etq. neq. diuicari
posset uter utri uteute anteferendus uderetur. Quanto
erat indiet gravior; atq. alpem oppugnatio & maxime q
magna parte militum confecta uulneribus vel adpaucitate
defensorum deuenerat, tanto crebro & littere munieq;
ad celarem mittebantur: quorum par deprebensam con-
spectu nostrorum militum cum cruciatu necabat. Etat unus
intus nervus momine vertico loco natus honeto, qui apn-
ma obhione ad ciceronem perfugerat. Quam; ei fidem
prestiterat. Huius feruo spe libertati magnus perjuadet
premiis, ut litteris ad celerem deferat, hanc iliaculo
illigata efficit. & gallus inter gallo sine ulla suspicione
uerat ad celerem peruenit, abeo depenculo ciceroni le-
gionis; cognoscutur. Celer acceptus litteris hora circiter. xi.
diet statim numtum in belluagiof. ad. M. crassum questo-
tem mitis. Hiberna aberant abeo milia paffium, xxx. ubi
media node legionem proficisci celevemq; adhuc venire. Exi-
cum numtum crassus. Aliter in ad. c. fabum legatum mut-
tit, ut matrebatim fine legionem adducat: qua sibi fit
iter faciendum. Scribit fabio a rei p. commodo face
posset, cum legionibus ad finem nervorum veniat, reli-
quam partem exercitus quod paulo aberat longius: non
putat expectandam equitum circiter quadringento ex
ximis hibernis colligit. hora circiter tenia abante curio-
ribus de crassi aduentu certior factus eo die milia paffium

xx. procedit. Cnaſsum ſarabrius prefect: legionem; attibuit, quod ibi impedimenta exercitul/obliſes cuitatum/ litteraſ publica: frumentum; omne quod eo tollerande henni cauſa deuexerat relinquebat. Fabulut imperatum erat/non ita multum moratuſ intinere/cum legione occutit. Labienuſ interitu ſabini & cede cohortum cognita, cu omnes adeuſ treuiorum copie uemſent uentuſ: ne ex hiberni ſuge ſimilem proſectionem feciſet, ut hortum impetum ſub ſimilem non posset, preſertim quolquecentui actua: efferi ſeu/ litteraſ ceſari dimittit quanto cum peneulo legionem ex hiberni eductuſ etſet, rem getta in eburonuſ ſeribit. Docer omnes pediuaruſ equitatuſque, copia treuiorum tria miſia paſſuum longe aſuſ caſtris conſedule. Ceaſar consilio euiſ probato & ſi opinione triu[m] legionu[rum] delectuſ adduſ viduerat, tamen unum com[mi]nus ſalutis auxilium inceleritate ponebat. Venuit magni utinerib[us] inneruiorum fineſ/ibi excaptuſ cognoſt: quia a[pud] ciceronem gerantur: quantoq[ue] inpericulo reſſit. Tum cuidam exequiutuſ gallis magni premiſ perſuadet ut ad ciceronem epiſtolam deferat. Hanc grecuſ conscriptam lute[rum] miti: ne intercepta epiſtola neſtra/ abhōſtib[us] consilia cognoſcantur/ ſi ad re: non poſſit monet, ut tragulam cum epiſtola admanumentum deli[ga]ta intra munione caſtrorum abſiuar/ inluteruſ ſeribit ſe cum legionuſ p[er]ſectum celenter affore. hortatur ut pristinam iuſtite venneat. Gallus periculum ueritut ut erat preceptum tragulam mitur. h[ec] cauſu adturrum adheſit. neq[ue] ab n[oti]ſis incluſo ammadiuerſa/ tertio die aquodam milite conspiecutur. Hempta ad ciceronem deſertur/ ille per lectam in commentu militum recitat: maſimaq[ue] omnes letitia affiſet, tum ſiui incendiorum procul iudebant, quę reſ omne dubitationem aduentuſ legionem ex pulit. Galli re: cognita p[er] ex p[ro]�tatoruſ reſin quantity, ad c[ea]ſarem omnibus copiis: contemnunt. h[ec] erant armate circiter miſia, Ly. Cicero data facultate gallum abeodē uerticone

quem supra demonstravit, reperit qui littera ad cæsar deferat. hinc admonet ut et caute diligenter faciat / p[ro]b[us] bit inlitteris hostes abte ducibus, omnino; ad eum convertisse: quibus litibus circiter mediante cæsar habes / suos facit certiore[s] eorum; ad dimicandum amino confirmat. Post h[uius] die luce prima monet castra: et circiter miha p[er]hui quatuor progræmitti transtulam et ruum hostium mul titudinem conspicatur / erat magni periculi rei tantulis copiis iniquo loco dimicare: tum q[ui] liberatum ob solidorum ciceronem sciebat / equo animo remittendum decelerata te ex istum habet / confect: et equis imo loco potest castra communit. Atque hec et si erant exiguas p[er]teux hominum milium septy[ni]m, presertim nullius cum impedimentis tamen angustius iarum: et maxime potest contrahit / eo consilio ut in summam contentionem hostibus ueniat. Interim p[er]culatoribus, omnino partes dimittis / explorat / quo commode time nunc ex nullo transtire possit. Co die parvuli equis tribus preliis ad aequam factis utriusque, sepe suo loco continet. Galli quod amphiores copios que non dunt uenerant: ex p[ro]spectabant. Cæsar si forte timor[u]s simulatione hostes in locum locum elicere poss[er]t: ut cito uallam procastrum poss[er]t: prelio contenderis / ut efficiere non poss[er]t: ut explorati, interibus minore cum periculo uallam / minime: transtiret. Prima luce hostium equitatur ad castra accedet: preliumque cum nostris equitibus committit. Cæsar consulto equites cedere: sec: mcastra recipe uibet. Simul ex omnibus partibus castra alio re uallo muniri: porta[que] obstrui: atque in h[uius] ad ministrandis rebus / et maxime concursari, & cum simulatione agi timor[u]s uibet: quibus omnibus rebus hostes mutari copias traducunt, ac ienom; iniquo loco costentunt / nostris uero etiam uallo deductis propriis accedent & tela intra munitionem ex omnibus, partibus committet; precombrant: circummittis promittari uibet / seu quibuscumque, seu rhomanus uelit ante horam terram ad te transire ullo periculo licere: post id tempus non fore potestate

ac sic nostris contemporemur, ut obtrudis inspectem por-
tus singulis ordinibus cespitum quod eis non posse intror-
pere inindebantur, alii uallum manu scindere / Alii forfass
comperent. Tunc cælar omnibus portis eruptione facta
equitatuæ; emissò celerrer hostes infligam dat: sic ut om-
nino pugnandi cauſa reſistere, nemo: magnum; ex his
numerum occiderit: atq; omnino armis exuit / longius pro-
lequi uentus: quod filius palucelæ; intercedebant: neq;
etiam paruulo decimento illum locum reiinqui indebat. Om-
ibus ſui incedibus copiis eodem die adcleronem perue-
mit / institutas turreſ / tectudines munitionelæ; hoſtuin
admiuratur / Legione cognosuit non decimam quæque, eſſe re-
liquum militem ſin uulneve. Ex his omnibus indicat re-
bus quanto cum periculo: & quænta cum urtute rei ſunt
administrate. Ciceronem p[ro]ceïuſmerito / legionem: col-
[andat] / centumoneſ ſigillatim / tribunoſ: militum appellat.
Quorum egreciam ſuſte urtutem testimo[n]o ciceronu[m]
cognoverat. De cauſa ſabini & cœtæ certus excaſtu[m] cogno-
ſeit. Poſtero contione habita regeritam propomit / milites
consolatur: & confirmat: quod detrimentum culpa: &
temeritate legati ſit acceptum. Hoc equore ammo ſere-
dum docet: quod beneficio deorum immortalem: & cur-
ture eorum exquiato incommodo: neq; hoſtibus diutina
Letatio: neq; ipſi longior dolor reſinquamur. Interim ad
labienu[m] perrenor incredibili celerritate deuctora cga-
ui[rum] ſama p[er]ſertur: eut cum abhiberniſ ciceronu[m] milia
paſſuum abest et cireiter ſey aginta: eoc[] post horam no-
nam diei cælar perueniſ: ante mecha noxem ad portas
castrorum damor onvetus: quo clamore ſignificato inſo-
ne gratulatio[m]; aberniſ labieno fieret. Hac ſama ad tre-
uros perlata induciomarus qui poſtero die cauſa labien
oppugnare decreuerat noctu profugit. copiaſ: omnino in
tre uros reducit. Cælar cum ſua legione fabum imitit
inhiberna (ipſe cum tribus legionibus eorum ſamarobri-
nam tru[n]i hiberni hiemare constituit: & quod tanta mot)

gallis extiterant totam hominem ad exercitum ipse maneret
constitutus decrevit. Nam illo incommodo desabim mori
te perlato, omnes fere gallis cuiratis debello consultabantur
nuntiis legationes, omnes partes dimittebant: & quid
reliqui consili caperent: atq. unde initium belli fierent
explorabant / nocturnae: consilia in locis desertis habebant.
Neq. ullum fere totius hiemi tempus intercessit, sine soli
citudine celariis quin aliquem deconsilii ac motu gallo-
nuntium acciperet. In his a. L. toscio quendam quem legio
in terris decime prefecerat, certior factus est magnus gal-
lorum copia earum cuiratum quę armorice appellantur,
oppugnandi suus causa comuniſſe: neq. longius milia par
num octo abhiberint, ſui abſuſſe: sed munto ablato de-
Victoria celariis disceſſiſſe; adeo ut fuge ſimilis disceſſiſt
uideretur. At celar principibus cuiribus, cuiratis adſe euca-
tis alia ſervitando cum se ſicere quę fierent, alia ſcohor-
tando denuntiatur, magnam partem gallis moſſicio re-
nuit. Tamen ſenotet: quę est cuiratis imprimiſſi ſtra. &
magne intergallo aucturatis cauarum quem celar
apud eos regem constituerat, cuir frater moritibus ad
uentum ingalliam celariis cuiribus, maiorel regnum obi-
nuerant, interficere publico consilio conati cum ille pre
ſenſſet: ac profugiſſet utq. adſines inſecuti / regno / domo,
eypulerunt: & nulli ad celarem ſancti acuendi cauſa lega-
ti: cum 1s omnem ad ſenatum uenture uibbliſſer dicto
suchienter non fuerunt. Tantum apud homines barbaroſ
ualiut esse taptos aliquod principes bellis inferendi / tan-
tam; omnib. voluntatum commutationem attulit ut
preter hec uol. & remoſ. quod precipuo ſemper honore eg-
lar habuit. Alteroſ proueterere ac perpetuo erga populum
thomanium fide / Alteroſ prorecentib, bellis gallicis offici
1s / nulla fere fuerit cuitas non ſuppeda nobis. Idaq. adud
ſi comiandum / ne fit complumbus alii de caufi / cum ma-
xime quod ei qui iurute belli omnib. genibus prefere
bant, / tanquam ſe eui opinioni depordiſſe: ut apopulo tho-

imperia ferrent, gravissime dolebant. Treuere iero atque inducionem, totum hæmis nullum tempus intermissa vunt, quan tranſi hænum legat or mitterent, cuitates soli citarent, pecunia pollicerentur, magna parte exerctus non interfecta, multo minorem ſupereſſe dicerent præm. I. Iec; tamen illi cuitati germanorum perſi aderit, poterit ut hænum tranſirent, cum ſe biſ expertis dicerent amori usi bello: Et tencatheorum tranſitu, non eſſe fortunam amplius temptaturo. Hac tipe lapſi inducionem/nibh omni miſ copia agere, exercent, aſſiniti, equis patare: exuleſ damnatoſ, tota gallia magni premiis adſe alliueri cœpit. Ac tamam ſi biam biſ reſuſ ingallia audivitatem comparant, ut undiq; adenum legationeſ concurrerent: grans atq; amcitiam publice publice privatimq; peterent. Et bi intellexit ulteri adſe uenit, altera ex parte ſenoneſ, carnitæſ, consienna faciunt, ingiſari. Altera netuſ of aduati coſ; bellum rhomanum parare: neq; ſibi voluntariorum co- piali deſore, ſi exſimui, ſius progredi cœpisset, armatum co- calium indiſt. Hoc more gallorum est, iutum bellorum quo lege communi omnibus pubereſ, & armati comenue con- fuerunt, qui exbiſ non ſimilis conuenit, inconſpectu mul- titudinis omnib: criciatus affectus necar. In eo concilio cingentorIBM, alterus principem factions generum ſi- um quem ſuprademon trainus, cœſari ſecutum fidè abeo non diſcelliſe hortem udicat: bonaq; euis publicar. Hic reſuſ confecſi inconcilio promiunt, accerſit am ſe a/ ſenombuiſ: & carnitibus, alioq; compluribus galli, cuitarib. Huc ierum perſi nes remoq; coru[n]q; agroſ populiatur, ac priuſq; id faciat, caſtra labieni oppugnaturum quiq; ſiernueſt, precepit. Labienus cum et loci natura & manu munitioni caſtris ſe ſe tenevet, deliio ac legionis petreulo nihi timebat. nequam occasionem rei bene gereride, di- mitteret cogitabat. Itaq; ac ingentoroge: atq; euis propin quiſ ovatione inducionem cognita, quam inconcilio habuerat, munios mutit ad propinqua[ſ cuitates] /e[q]tateſ, undiq;

euocat. hujus certum diem convocandi dicit. Interim pro-
pe quodcunque cum omni equitatum induciamus subcastris
eius uagabatur. Alias ut litum castrorum cognoscedat, alia
colloquendi aut territandi caute / equitæ plerumque omnes
tela intra uallum connicebant. Laberemus quod intra mun-
tionem continebat. Timoris; opinionem quibuscumque poter
ut rebus augebat. Cum maiore indie contemptioe indu-
ciomaruf ad castra accedet, / node una intronitis equi-
bus omnibus finitimarum cuitatum: quos accerendos cu-
vuerat, / tanta diligencia omnes quos intra castra continu-
custodiri, ut nulla ratione ea rei enuntiari, aut ad treuus
proferri posset. Interim ex consuetudine quotidiana indu-
ciomari ad castra accedit: atq. ibi magna partem dixi, clum-
equiter tela conniciunt; & magna consumelia uerborum no-
ftorum adpugnam euocant, / nullo anotis dato responsi uti
uillum est subuieperum disperiti ac diffipati discedunt. Subito
laberemus duabus portis omnem equitatum emitit; precept
atq. interdicit per terris hoffibus atq. infugam connecti, quod
fore sicut accidit iudebat omnes unum peterent induciamus
neu quid quæq. prout uulneret. & illum interfectum uide-
vet. quod mora veliquorum illum spatium nactum effuge
nolebat, / magna propoit bis qui occiderunt premia, / submi-
tit cohortes equitibus subfido. Comprobat hominum consi-
lum fortuna. & cum unum omnes peterent in ipso plum-
nuado deprehensus induciamus interficitur, caputque eius
refertur in castra. Redeuntes equis quos possunt consedat-
tur, atq. occadunt. Hac re cognita, omnes eburum & nev-
uiorum / que convenerant copie discedunt: paulq. hujus
post id factum cæsar quietorem galliam.

C. IVLII. CAESAR IS. COMMENTARIORVM BELLIV.
GALLICI. LIBER. SEXTVS. INCIPIIT. FOLI. LIT.
IVL IVS. CAELSVS. CONSTANTINVS. QVIHTVS. CON
SVL. EMENDAVIT.

Vitiligna cauteil celar maiorem gallie motum expectans, per. M. stillanum. C. Antium regnum. T. sexti legato hære instituit. Sumul ab. M. pomperno pro consule petit: quoniam ipse adurberem cum impero vei. p. manens. ca. quos ex eulapina gallia consulis sacramento ad signa uemre togamisset: & ad se proficiei ingeret / magni interesse etiam reliquium tempus ad opinionem gallis ex istimaf tantas iudiri italiis facultates: ut liquid esset inbello detrimentis acceptum non modo id brevi tempore vescarur: sed et majoribus augeri copius posset. Quod cum pompeii & reip. et amicis tribus集. celeriter confecti per littera delecti, tribus ante exactam hæmem: & constitutis: & adductis legibus: duplicatoq. earum cohortium numero quaſ cum tibi turo amberat: & celeritate & copiis docuit: quod p. r. duci plina atq. opes posset. Interfecto induciamaro: ut docui, mus ademi propinqui atque iis imperium deſert. Illi finitimos germanos sollicitare: & pecunias polliceri non debiit. Cum apophis impetare non posset, ultiores temptat. Inuenti nonnullis cuitates inter se uido confirmat, obſidibus, depecunia cauent. Ambiorigeni ſibi societate et federie adjuangunt. Quibus rebus cognitis celar cum undiq. bellum parari iudere, nermioſ. Aduaticoſ ac menapioſ ad iudicis et hænauis omnibus germanis esse marius, Senonæ ad imperium non uemre: & cum carnitibus finitimis, cuitatibus consilia communicare / atque germanos crebres legationibus, sollicitari / Mauris ſibi debello cogitan- dum putavit. Itaq. non dum hæme confecta proximis, quatuor legionibus, coachis de improuioſ infines nermorù contendit: & pruifis illi aut conuenire, aut profuge posent / magno pecoribus atq. hominum numero capto. atq. ea preda carnitibus concesſa / ualitatiis, agri indeditionem uemre atq. obliet ſibi dare cœgit. Co celeriter confecto negocio / curibus legionis in Inberna reduxit. Concalio gallie

primo utere ut instituerat indicto, cum veliqui preter seno-
nel carmites / treurolap. nemissent / initium belli ac de seco
nus hoc esse arbitratus / ut omnia post ponere wideret conci-
lum inlutentiam parviorum, transfert. Confinerant h
lenomibus, cuiratemque patrum memoria communerant.
sec ab hoc consilio absurse existimabantur. hæc re proliogge-
itu promitiata eodem die cum legiombus proficierit in se-
nonel, magnis; itineribus eo peruenit. Cognito eum adue-
tu a Tico qui princeps eum consili fuerat iber moppuda,
multitudinem convenire. Conantib. prius id effici pot-
set adesse rhomanos nuntiatur: necessario sententia dell
stunt: legatoq. deprecandi causa ad cæsarem mutunt: ad
eum per hediu. quorum antiquis erat in fide cujus li-
benter cæsar petentibus hedius dat nemam: ex culatione,
accipit. quod e isto tempore instante belli non quosno-
nis esse arbitratur, oblitibus imperatis. C. hoc hedius cu-
stiendos tradit. Eodem carmitis legato / obliodp. mit-
tunt usi deprecatoribus remil: quorum erant in chen
tela eadem sentunt responsa. Peragut concilium cæsar,
equites imperat cuiratibus, hæc parte gallia pacata / cons
et mente & ammo inbellum treuororum. & ambiorium
infitit. Cautionem cum equitatu senonum fecim pro-
ficiebant iber. neque aut ex huius sacunda: aut eo
demuerat odio cuiratis inotis existat. 4 tis rebus consi-
tit: quod pro explorato habebat ambiorium preliam non
esse concertaturum. Reliqua eum consilia ammo cœn-
piciebat. Eant menapn. propinqui eburonum simb.
perpetuis paludibus filiis, muniti, quum cypalia
depaco ad cæsarem legato minis miferant. Cum hæc eſse
hospitium ambiorium ſiebat: item pertreuro uenile,
germano inamecitiam cognoverat. hæc prius illi dem
henda auxilia existimabat: quipsum bello lacessere, ut
desperata salute: aut e themenapiol abderet, aut cum
transi henamque congreveri, hoc inuo consilio toti
exercitus impedimenta ad habendum intreuro / mittit

duali: legionis adeum proficiunt ut et. Ipe cum legio
bus expediti quinque: immenapiol proficierit, illi nulla
coacta manu Loci previdio freti insulae paludis, configuit
sua, emma eode conferunt. Celer partiti copius cum L.
fabio legato: & M. crasso questore: celeriter: effecti pon-
tibus adit tripartito exercitu, edificia uicosa, incendit,
magno pecoris atq. homnum numero potitur. Qubus re-
bus coacti menapii legato adeum pacis petendcã mittit.
Ille obtibus acceptis, hostium se habiturum numero con-
firmat, si aut ambionem aut eiu Legato fimbus suus re-
cepissent, hii confirmati rebus comium atrebatem eú
equitati custodit loco immenapiol relinquit. Ipe intro-
uirol proficierit. Dum hec acerare geruntur treuri
magnis coactis peditatus equitatus; copius labienum cu
una legione: que meorum fimbus hiemauerat adoriri pa-
tabant. Iam, abeo non longui bidui uia aberant, cum
duas uemisse legiones multu celari cognoscent. Politi ca-
stris amilibus passuum xx. auxilia germanorum expecta-
re constitunt. Labienus hostium cognito consilio spera-
tementate eorum fore aliquam dimicandi facultatem
previdio cohortum quinque: V. cum impedimentis velicto
cum xxv. cohortibus magnoc; equitatu contra hostem
proficierit: & mille passuum intermisso spatio castra
communit. Erat inter labienum atq. hostem difficili
transitu flumen: ripis, preuptis. hoc nec; ipse transire
habebat manno: nec; hostel transituol exigituabat.
A ugebatur auxiliarum quotidie spel. Loquitur in con-
filio palam: quoniam germani appropinquare dicuntur,
se le dual exercitus, fortuna indubium non denotatur
et postero prima luce castra moturum. Celeriter adhote
deferuntur: ut ex magno gallorum equitum numero
nonnullof gallo gallici rebus fauere natura cogebat. La-
biemnoctu tribummi militem, primis; ordimur con-
uocatis, qui si consili fit propont. & quo facilius hoiti-
bus timoris det suspicionem, maire atrepit & tumulta

q. p. v. fert consumtudo castramouem uibet. his rebus fuga similem profectionem fecit. hec quoque pereypluviores ante lucem intanta propinquitate castrorum ad hostes deferuntur. Ulysses agmen nowissimum extra munitionem precesterat: cum cohorti inter se perstatam predam eymambul dimitteunt/ longum est perterritur rhomam germanorum auxilium expectari nec; fuit pati dignitatem: ut tantis copiis tam eyguam manum prefertim fugientem atq. impeditam adoriri non audeant flumen transire & iniquo loco prelum committere non dabitant. Quo fore suspicatus Labienus ut omnes cito flumen eliceret eadem usus simulatione itineris placide pregrediebatur? Tum premulus paulum impedimenti atq. in tumulo quodam collocatis habent inquit milites qua petiis facultatem hortem impedito atq. iniquo loco tenebis, prestat eandem nobis ducibus ututem quam sepenumero imperatori prestitis atq. illum adesse est hec coram cornere existimate. Simul signa adhostem converti aciebat, dixi ubet & paucis turmis prestitio adimpimenta dimitis reliquis equites ad latera disporunt celeriter uti clamore sublato pila inhoste immittunt. Illi ubi preter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire uiderunt imperum modo ferre non potuerunt: ac primo concursu infugam cœcti proxima filius petuerunt. Quos Labienus equitati confectatus magno numero interfecto, complubul capitis, pasci posuere dubitare cuuitatem recepit. Ham germani qui auxiliuere uemebant percepta trumorum fuga se domum per cæperunt. Cum his propinqui induciomani qui defectionis audire fuerant comitati est excuittate excesterunt. Cingentongi quem abinitio permanentem demonstratum? principatus atq. imperium est traditum. Cæsar poterex ey menapiis interuros uenit duabus de caustis rhenum transire constitutus! quavum una erat quod auxilia contra se teneantur misentur. Altera ne ambiorix adeo receptum haberet. Ins cœtitutis rebus paulum subrae cum locum quo antea exercitum era-

dixerat

duxerat facere pontem instituit. Nota etc. instituta ratione
magno militum studio paucis diebus opus efficitur firmot
treurium adpontem previdio relictò: ne quis abbat subito mo-
tur ovretur/reliquiâ copiâ equitatumque traducit. Ubi qui
ante obediê dederant: atque inde ditionem uenerunt purgan-
di seu causa adeum Legatos mittunt: qui docent neque exsina
cuiitate auxilia intreuros miſſa; nec abbat fidem letam per-
tunt atque orant ut sibi parrat: ne commun odio germanus,
immaculê pronocentibus penat pendant: si amplius obſidum
uellet dare pollicentur. Cognita cefat causa aduenus auxilia
miſſa esse ubi horum ſatificationem accepit aduenus miſſa: in
ſueuos percurrit. Interim paucis post diebs fit adubus cev-
tor ſueuos omnes munim locum copias cogere: atque natiom-
bus: atque ſuborum ſunt imperio demultiare: ut auxilia,
peditur equitatumque mittant. His cogniti rebus vêm ſiumenta-
iam prowidet castris idoneum locum delegit. Ubi imperat
ut pecora deducant: ſua: omnia exagium inoppida conferant. /
Sperant barbaros atque imperitos homines nopia cibariorum ad-
ductos adinquam pugnandi conditionem posse deduci. Man-
dat ut crebro exploratores inſueos mittant: queq: apud eis
gerantur cognoscent, illi imperata faciunt: & paucis diebus
intermiſſi referunt ſueos omnes poſtea certiores muniri
de exercitu rhomanorum venerant: cum omnibus ſiis loco-
rumque copiis quas coegiſſent. Pemtus ad extremo finel ſe le-
recepisse ſilium esse ibi infinita magnitudine: que appellat
bacens: ac longe introrsul pertineat: & pronatuo muro obie-
dant cheruſcol adueus: ſueors: acberuſcis imuriſ: incur-
ſombus: prohibere adueus intium ſiug ſueos aduentu
rhomanorum expectare constituisse. Quomam adhunc locum
peruentum est: non alienum esse iudetur degallie germane:
moribus: & quo differant he natione inter se proponere. In-
galia non ſolum omnibus cuiitatis: atque inomnib: pagis parti-
bus: ſed pene etiam singulis dombus factiones ſunt: earumque
factiones principes ſunt qui summam auctoritatem eorum
inchoio habere existimantur: quorum ad arbitrium indiuicem.

summa omnium rerum: consiliorumque redeat. Itaq: eius rei
causa antiquitatis institutum idetur: ne quid explebe contra
potentiorem auxili egeret. Suo enim opprimi quidem: et er
cumuiem non patitur: neq: aliter si faciat ullam inter sionem
habet auctoritatem. Hoc eadem ratio est: insumma totius gality.
Namq: omnes cuitates inpartes duis: sunt duæ: cum celer
ingalliam uenit alterius factionis principes etant hedui. Alten
sequam. Hui cum per se minus valerent: quod summa actionis an
tiquitus erat inhedens: magnus: eorum evant: clientes: generalis:
Ariostum sibi adiuerant: eteq: ad se magnis iacturi
pollicitationibus: perduerant. Pielis uero complumbus fa
dis secundis: atq: omni nobilitate heduerum interfecta: tan
tum potentia antecesserat: ut magnam partem clientum
abhedus ad se transtuderent: oblietq: ab his principum filios
acciperet: et publice uirare cogerent: nihil se contra se
quano! consili inituo: & partem finitum agri per uim &
cupatam possiderent: gallieq: totius principatum obtineret.
Qua necessitate adductus diuociacus auxili petendi causam
homam ad senatum profectus imperfecta re reuerens. Ad
uentu celiis facta commutatione rerum oblitis hedui sed
ditus ueterb: clientibus restituti: nouisq: celerem compana
tis: quod hi se adeorum amicitiam aggregerant: me
liore conditione atq: equore imperio se uim uidebant: veli
quis rebus eorum gratia dignitateq: amplificata sequam in
cipatum demiserant: meorum locum rem successerant.
Quod quod adequate apud celerem qua intelligebatur. Hui
qui propter ueteres munieat: nullo mo cum heduis con-
ungi poterant: se remis inclentem am dederant: hoc illi
diligenter tuebantur: ita & nonam: & reperente collectam
auctoritatem tenebant. Co cum statuere erat: ut on
ge principes haberentur hedui: secundum locum dicti
tatis remi obtinerent. Inommi gallia eorum homini
qui aliquo sunt numero atq: honore genera sunt duos.
Nam plcbt pene: servorum habet loco: que nihil habet
per se: nullo adhibetur consilio: pleriq: cum aut aere

alieno; aut magnitudine tributorum; aut minima potentiis;
premuntur; se eis inter utem ducant nobilibus. In his ea
dem omma sunt iuxta que dominis interius. Sed delnes
ducibus generibus. Alterum est druidum. Alterum equi
tum. Et iuxta duxibus inter sunt: faciencia publica ac prima
ta procurant religiones interpretantur. A chiel magnus a
dolens centum numerus discipline causa concurrent. magnos,
hi sunt apud eos honore. Nam sere deomnibus controuer
suis publicis primatis; eftituunt et sanguis eamillum facit,
ti cedet facta, ut dehendeat de siniibus controuer fit, id est
dissement prema penas; constitunt. Si qui aut pri
uatut aut publicus eorum decreto non situt faciunt in
terdicunt. Hoc pena apud eos est gravissima. quib. ita
est inter dictum. Et numero impiorum ac scelerator
habentur, et omnes decedunt aditum. Et monens, de
fuorunt ne quid ex contagione in commodi accipiant, neq.
bus perentibus uti recedatur. neq. honos ulla communa
tur. Hoc aut omnibus druidibus preebunt unum qui cum
nam interea habet auctoritatem hoc mortuo aut fit
quis ex rehiquis excellit dignitate succedet aut fit sunt plu-
vel pares suffragio druidum non numquam etiam deprincipa
tu armis conrendunt. Et certo anni tempore in finibus
carnutum. que regio totius galli media habet confidat
in loco colectato. huc omnes undiq. qui controuer tial ha-
bent conuenunt eorum, udicil dectetis, parent. Et
scipiona inbritana reperta, atq. inde ingaliam transtat
elle exsultantur. Et munc qui diligenter eam rem cogno
scer volunt. plerunt illo descendit cauſa proficescuntur.
Druidel abello abest consuerunt neq. tributa una cum
rehiquis pendunt. Milite vacationem omnium, verum
habent immunitatem. Tantus excitati premis & sibi pon-
te multi indisciplam conuenunt & a propinquis pa-
rentibus mittuntur. M. agnum ibi numerum aetati
ediscere ducuntur. Itaq. nonnulli annos iugنان indisci
plina permanent. neq. fal esse exsultant ea litteris ma-

dare: cum inveliquiſt fere reſuſ publicaſ priuatiſt, variolß,
greci litteriſ utantur. Id miſi duabus de cauſis inſtituieſ-
identur: quod neq; inuigum diſciplinam eſſeri uelint.
neq; eos qui diſcunt litteriſ confixſ o minu memorie ſtude-
quod ſere plerisq; accidit: ut preſidio litterarum diluentiam
imperdiſcendo; ac memoriam remittant. In primis hoc uoluit
perſuadere non interire animal: ſed abaliſ post mortem tra-
ſire ad alios: atq; hoc maxime adjuſtutem cycitari putant:
metu mortis nequeato. Multa preterga doliſenbui: atq; eom-
motibus de mundi ac terrarum magnitudine deaveru natum,
de deorum immortaliu mi: ac poterat e diſputant. & uuiu-
tur tradunt. Alterum geniſ est equitum. In cum est utiſ
atq; aliquod bellum mecid: quod ſere an eſtari aduentum
quot annis accidere ſolebat; uti aut iſi inuiali inferrent aut
illataſ propulſaurent; omneſ inbello uerſantur: atq; eorum ut
quiſ; est genere copiſq; ampliſſum: ita plurima cireunſe-
ambactoſ chențeſ; habet: hanc unaſ gratiam potentiam, qu-
noverunt. Natio est omnium gallorum admoſu dedita reli-
gionb; atq; obeam cauſam qui ſint affecti gravioribus mor-
bi: quiq; impeluſ perculiſq; uerſane: aut prouidenti hom-
nel immolant: aut ſe immolaturoſ uoient: adminitris adea
ſacrifićia druidibus utuntur; quod prouita hominis miſi una
homini redclatur: non posſe deorum immortalium numen
placam arbitrabantur: publiceſ; eujdem genereſ habent in-
stituta ſacrifićia /ibi immani magnitudine ſimulacia ſunt
quorum contexta inuimibus membra iiiiſ homibus
complent: quiſuſ ſuccentiſ ſtama cireunienti exanimant
homineſ ſupphicia eorum qui inlatrociuio aut inſuſo aut
aliqua noxa ſint deprehenſi gratioria diuſ immortaliſe eſſe
arbitrantur. Sed cum euiſ genereſ copia deſicit etiam admi-
nocentum ſupphicia deſcendunt. Deum maxime mercu-
rum coluſt: huius ſint plurima ſimulacia. Hunc omn-
um inuentorem artium ſerunt. Hunc marum atq; itiney
ducem. Hunc adqueſtui pecunie mercanturaſq; habere ui
maximam arbitrantur. Post hunc apollinem et martem

et iouem: et mineruam. De iis eandem fere quam reliquie ge-
tel habent opinionem, apollinem morbos depellere. Minerva
operum: atq; artificiorum initia traducere. Iouem imperium
celestium tenere. Martem bella gerere. huc si prelio clinicare
constituerunt; ea quæ bello cœperint plerunt; deuouent: quæ su-
perauerunt anima ha capta immolant: reliquias, rei munim
Locum conferunt. Multis inciuitatib; harum rerum extru-
dos tumulo locis consecratis conspcom lice: neq; ut sepe acci-
dit ut neglecta quipia religione: aut capta apud se occulta re-
aut polita tollere auderat: gravissimum; rei supplicium cum
cruciata constitutum est. Galli se omnes abdite patre pro-
gnato: predicant: idq; abdritudibus proditum dicunt; obeam
cauam patra hominu: temporis non numero dierum. Sed/
nochum finiunt, diel natales: & mensium et annorum im-
ta sic observant: ut noctem diel subfequatur: irreliquis uite
institutis hoc fere abeliquis differunt: quod huc liberos nifi cu
adoleuerunt: ut minus militie subfinere possint palam adse
adire non patiuntur: filiunde: inpuerili etate inpublico in
conspectu patris affìstere turpe ducunt. Viri quantas pecunia:
abuxomb, dotis nomine acceperunt tantas exiu: bons estima-
tione facta cum dotibus commumcant. Huius omnis pecu-
nie coniunctum ratio habetur: fructu: servantur. Uter eoz
uita superant adeum pars utnu: cum fructibus superova
temporum peruenit. Viri inuxores sicuti inliberos uity necq;
habent potestatem: & cum pater familie illustriore loco natu:
decessit, eius propinqui conuenunt: & de morte si ref in
suspicionem uenit deuxoribus inseruem modum questione
habent: & si compertum est iom atq; omnibus tormentis ex
cruciatis interficiunt. funera sunt procultu gallorum magni-
fica & sumptuosa. Omnicum: uius cordi fuisse arbitran-
tur, inignem inerunt etiam animalia. Ac paulo supra
hanc memonam servit: & clientes quos abibus delectol eſse con-
nabat, iustis funeribus suceptis una cremabantur. Quem
cuiutates commodiu: suam rem. p. adminitrare eujtimar:
habent legibus saneam. Siqui dere. p. afinitum: suamore

aut fama acceperit; un admagistratum deferat; neque cum
alo communer: quod (pepe hominelltemerariol; atq; im
peditorl falsit rumombul terrer: & ad facinus impelli: et
delummil rebus consilium capere cognitum e, magistrati
que iis laiunt occultant: quos; eſſe exuſu iudicuerunt mul-
titudini produnt dere p. niſi per consilium loqui no conce-
ditur. Germani multum abhac conſuetudine differunt.
Ham neq; divinel habent: qui rebus duinil preſint; neq;
lacrificiil ſtudent. Deorum numero eos ſolos dicunt: quos
cernunt. & quorum opibus aperte iuuantur. Solem et
vulcanum & lunam. Reliquioſ ne fama quidem acceput.
Vita omniſmuenationibus: atq; inſucluiſ rei militarys con-
fiſtitur. Ab paruuloſ labori ac dumnei ſtudent. Qui duillime-
mpubereſ permanerunt / maxima inter ſuol ferunt lau-
dem. hoc alii ſtaturam alii iureſ nervoſq; confirmari putat.
Intra annum uero ingelimum ſemme notitiam habuſſe;
inturpilimiſ habent rebus. Cuius rei nulla e occultatio: quod
et promiscue influmimbul pluuntur. & pellib; aut par-
us renonum tegumenti utuntur; magna corporis parte nu-
da. Agriculture non ſtudent. maioreq; par iucluiſ eorum
in lacie. caſeo. carne: conſitut: neq; quidq agri modum certu
aut fineſ habent propri: ſed magistrati ac principes in
annos ſingulos gentibus cognationibus; hominum. qui eu
una cohierunt: quantum ei quo loco utinm eſt agri attribu-
unt: atq; anno poſt alio tranſire cognunt. Eruis rei multa af-
ferunt cauſaſ; ne affidua conſuetudine capti ſtudium belli
gerendi agricultura committent: ne latos fineſ parare du-
ciant, potentioreſ humilioveſ posſionibus, appellant: ne ac-
curatoſ adfrigora atq; eſtus uitandof hedificent: neq; orat
pecunie cupideſt: qua exre factioneſ duilioneſq; nascuntur
ut animi equitate plebem contineant: cum ſual quiſ; opes
cum potentiimi equari posſe iudeat. Cuiatibus, maxima
Laus eſt. & latillime circumſuaſtatur ſimul ſolitudine
habere. Hoc proprum iuſtum exiſtum: expletol agris
finitumque cedere: neq; quendq prope audite: conſitere ſimul

hoc se fore tutoreſ arbitrantur, repente incursioniſ timore
sublato. Cum bellum cuirſ aut illatum defendit, aut infest-
magiſtrat, qui et bello preſint, & utile neciſ; habeant pote-
ſtatem diliguntur. Inpace nullus est communi magiſtratul
ſed principes regionum atq. pagorum inſuolur dicunt con-
trueri, minuunt. Latrocima nullam habent in famia
que extra fineſ cuicunque; cuicantur ſunt atq. ea inuenti-
tur exercend, ac deſidie minuende cauſa fieri predicant.
Atq. ubi qui exprincipibus inconcilio ſe dixit ducem fore-
qui ſecu iuellt profiteantur, conſurgunt hi qui & cauſam
et homines probant. ſuumq; auxilium polli centur, atq. amul-
titudine collaudantur. Qui exhiſ ſecu non ſunt inſeſerto
rum ac proditorum numero dicuntur, omniuq; rerum
hui poſtea fineſ derogatur. h[ospitem] uiolare fal non putant.
Qui quaq; decauſa adeoſ uenerunt abmiuria prohibet, ſancto
habent, h[usq;] ommum domui patent uictuq; communicat
ac ſiut antea tempuſ cum germanoſ galli ſuperarent iu-
ture, ut ultro bella inferrent propter hominu multitu-
dinem, agriq; inopia[m] tranſhenum celom[à] mitterent. I[taq;]
ea que fertiliſima ſunt germane loca circum hercunam
ſiluam: quam heratosten; et quibusdam gr[ec]i fam[à] nota
eſſe video: quam illi occinam appellant, uulgo tectuſages
occuparent, atq. ibi consederunt: qu[ie] gent[ia] ad hoc tempuſ
hui ſedibus ſe[re] continet: ſummamq; habet uicti[que] & bellic[
laudis] opinio[nem]. Nunc quod meadem inopia/egetate,
panentia: qua germani permanet eodem iuctu et cultu cor-
poru utuntur. Gallis autem provinciarum propincuitas
et tranſmarinarum rerum notitia/multa ad copiam atq.
uſuſ largitur/paulatim affueſadi ſuperam/multisq; uici
preliuſ: ne ſe quidem ipſi cum illis iuicute comparant.
huius hercine ſiluq: qu[ie] ſupra demonstrata e latitudo
novem dieru[m] iter expedito patet. Non enim aliter fi-
ni poterſ: neq; menſurali itinerum nouetunt. Ornitur
abbeluetiorum et uenetum, et tauri coru[m] ſinb; reſaq;
plummi[d]anubii regione pertinet ad fineſ d[ac]orui. & auar-

tium. Hinc se flecit limitrotius duetilis aftumne rego-
nibus multarum gentium fineſ propter magnitudine attin-
git. Nec; quiſ est huus germane; qui se aut audiſſe, aut
adiſſe adimitum euiſ ſiluſ dicat: cum dierum iter. Ly, pro-
cessent: autit quo exloco oriatur acceperent. Multaq; mea gnæ
ferarum naſci conſtat: que reliquiſ inſocir uſa non ſunt exqui-
bus que mayime diſſerant ac geters: & memore tradenda ude
antur hæc ſunt. Et bos cerui figura cuius amedia fronte inter
aures unum cornu exiſtut excelſius magiſ; directum/biſſi nobi
nota ſunt cornibus abeuis ſummo ſcut palme ramis; late diſ-
funduntur. Eadem eſ femine mariſq; natura / eadem forma
magnitudiq; cornuum. Sunt item que appellantur altem/
harum eſt conſimilis capriſ figura: & uametam pellum / ſed
magnitudine paulo antecedunt: mutileq; ſunt cornibus: et
crura ſine nodiſ articulati; habent: neq; quiets cauſa procum-
bunt: neq; ſiquo affliet cauſu conciderunt emgere ſe ſe aut
ſublenare poſſunt. Hic ſunt arboreſ procubilib; ad eam ſe appli-
cant: atq; ita paulum modo reclinante quiem caput: qua-
rum exueſtioniſ cum e animaduerit ſum auenatorib; / quo ſe
recipere conſuerunt / omnes eo loco ſubruunt: aut incidunt
ab radicibus arboreſ tantum ut ſumma ſpecies earum ſtan-
tuam relinquatur. Hic cum ſe conſueudine reclinauerunt
inſirmatam arboreſ pondere affliigunt: atq; una ipſe concidunt.
Tertium eſt genus eorum: qui uiri appellantur. Hic ſunt ma-
gnitudine paulo intra eleſanteſ ſpecie et colore: & figura
tauri. Magna uis eorum et magna velocita: neq; homni
neq; ſtere quam conſpexerunt parcunt: hoc ſtudieſe ſoueſ ca-
proſ interſicunt. Hoc ſe labore durant adolescentes: atq; hoc
genere uenationiſ exercent: & qui plurimò ex his interſe-
vunt relatiſ publicum cornibus que ſint ſelumono ma-
gnam ferunt laudem. Sed affueſere ad homines: & maſne-
ti fieri ne paruuli quidem excepti poſſunt. A mplurimo
cornuum et figura et ſpeciel multum nostrorum boum cor-
nibus diſſert. Hec ſtudieſe conquiſita ablabors argento eu-
cundudunt: atq; inampliſtum ſepulis propoſulo utuntur.

Cesar poterit, perhibi, exploratores compere, sicutque se le-
minibus receperint, mophia frumenti ueritut; quod ut bi-
pia demonstraverunt, minime omnino germanam agricultu-
ris student, constitut non progrebat longius. Sed ne om-
nino metum reditur, siu barbaris tolleret: atq. ut eorum
auxilia tardaret, reducto exercitu, partem ultimam pon-
tis: que invas uberiorum contingebat in longitudinem per-
dum ducentorum resecundit: atq. inextremo ponte turris
tabulatorum quatuor constitut: preſidium; cohortis
duodecim pontis tuendi cae pontis: magnis; eum locum
munitionibus firmat. Et loco preſidio: c. ualcatum tul-
ium adolescentem prefect: ipse cum matureſtere fruimis
inciperent, adbellum ambientis profectus p arduennam
alam: que est totus gallie maxima: atq. abnips rham
fimbriis: treuorum adnernos pertinet: mihibus; am-
plius quingentis in longitudinem patet. L. minutum ba-
tilium cum omni equitatu premitur: liquid celenitate-
mentis: atq. opportunitate temporis proficere possit.
Monet ut ignes fieri incasti: probibeat: nequa eum ad-
uentur procul ſignificato fiat: se te confectum ſubsequi-
cut. Patilus ut imperatum est, facit celeniter contra om-
num opinionem confecto univer- multos magris mophis
tes deprehendit. Corum udicis adipsum ambientem cont-
tendit: quo in loco cum pater equibus esse dicebatur. Mul-
tum cum omnibus tum inre militari potest fortuna.
Hanc magne accidit usu ut ipfum incantum etiam atq.
imparatum incideret: priusq; eum aduentus ab hominibus
uideretur: qf fama ac nuntius afferretur. Sic magne fuit
fortuna omni militari instrumento: quod circumſe ha-
bebat erepti, rhedis equis; comprehens ipfum effuge-
mortem. Sed hæ quæ, factum est quod edificio circum-
dato silva: ut ſent fere domeilia gallorum: qui utan
di eſtis cauſa pleming; aliarum atq. fluminum petuit
propinquitate: Comites familiaris, eum angulto in loco
equitum nostrorum cum paulisper ſubſtinevunt. 1413

puonantibus illum iniquum quidam ex iis multum fugerunt, filiis texerunt sic & ad subendum periculum & ad utandum multum fortuna ualior. Ambiorix an copias sua indicio ne conduxerunt, quod prelio dimicandu non estimantur: an tempore exclusi, & repentino equitum aduentu prohibitus: cum reliquum exercitum sub seque crederet dubium est: sed certe dimittis pagro nuius sibi quendam consulari ubi sit: quorum parro marduenam filiam parro continentem paludet profugit: qui occano fuerunt hi iniliis se se occultaverunt, quas eis efficiere consuerunt. Multi ex iis finibus everti se huc omnia alieni simi crediderunt. Catauolei ex dimidie partis eburonum: quinam cum ambiorige consilium inveniat, etate iam confectus: cum laborerem belli aut fugi ferrenon possit, omnibus precibus detestatu ambiori gem: qui eis consilii auctor fuit et taxo cujus magna ingallia geriamaq: copia est se exammamuit. Segni conditi exp gene et numero germanorum: qui sunt inter eburonem retroque. Legatos ad eis arem miserunt, oratum ne se in hostium numero duiceret: neque omnium germanorum, qui esset eitam themin cauti am esse unam indicaret, nunc se detulit. Lo cogitat se nulla ambiorii auxilia miſſe. Ceteri ex pro rata re questione captuorum: si quod ad eis eburonem ex fuga convinuerunt ad se ut reducere nt imperavit, si ad faciasset fines eorum se violaturum negavit. Tum copios inter se par tel distributus impedimenta omnium legionum adjuvat, contulit id castelli nomen est. Hoc fere est inmediis eburonum finibus, ubi cito nulque atque aurunculeus homin di cauſa conſederant. Hunc cum reliqui rebus locum pro habet, tum quod ſupenor ibus anni munitionem integre manebant, ut militum laborem sublenuaret. Prefidio impedimentis legionem quatuordecimam rei qui, unam ex huius tribus quaſi proxime conſerpta ex italia induxerat, ei legioni castri, etc. Q. tullium ciceronem prefecit. Ducento quinque equites attribuit, partito ex caru. T. Labienum

cum Legionibus tribus ad oceanum uerit, mea partem que monapros attingunt proficisci ubet. C. trebonum cum parvi legionum numero adeam regionem, que aduatucos adiacet de populandum munir. Iste adflumen scalden cum teliquis tribus: quod influit innotam / extremam, arduenne partem, we constitut: quo cum paucis equitibus profectum ambrosiem audiebat. Discedens post diem septimum, se te reuerunturum confirmat: quam ad diem ei legioni: que in prehido velinquebatur / debet frumentum sciebat. Labium trebonium; cohortatur: fit rei p. commodo facere posset adeum diem renertantur: ut rutius communicato consilio exploratus, hortum rationibus alid intus bellis capere possent. Erat ut suprademonstravit, manual certa nulla: non prehendum: non oppidum: quod se armis defenderet: sed nomnes partes dispersa multitudo: ubicumque aut uallis abdita / aut locus siluetur / aut palus impedita spem prehidi, aut salutis aliquam offerrebat confederat, hec loca incumitatibus eant nota: magnamque relinquentiam requirebat: non in lumina exercitus tuenda / nullum emin poterat. In ueris p. territi, ac dispersis penculum accidere: sed infinguli intibat conferuandis. Qua tamen ex parte rel. ad salutem exercitus pertinebat: nam et prede cupiditas multos longis euccabat. Et filius incertis occultis: intineribat conspecto adire prohibebant. Sin negotium confici sti pemque omni sceleratorum interfici uellent, dimittende plures manu deducendis, erant multe: si continere ad signa manipulos uellent: ut instituta ratio et consuetudo exercitus homin postulabat. Locus ipse erat prehido barbaris: neque occulto insidiandi: et dispersis circumuendi angulat, deereat ad dacia: et meum modi difficultatibus quantum dignentia proveni poterat prouidebatur: ut potius in nocendo aliud preter multeretur: et in omnium animi adultiscendum ardebant: quod cum aliquo detrimento militum noceretur? Dimittit ad finitum caudat, numtios cefar: omnes ad se uocat ipse prede ad diu piendos eburonef: ut potius i filius

gallorum uta: * legionarii miles perclitetur: simul ut magna multitudine circumfusa protali facimore dimpſ: ac nomen cui tatis tollatur: magnus undiq. numerus celenter commentur. hec in omnibz eburorom paribus gerebantur: dieſq. appesbat septimul: quem addiem celar impedimenta legionis constituerat: huc quantum inbello fortuna possit: * quantoſ aſſerat caſus cognosci potuit. Difſipars ac perterrit hoſtibus ut demonstrauius manuſ erat nulla que paruam modo cauſam timoris aſſeret. Tranſitione adgermanol peruenit ſama dimp[itus] eburones: atq[ui] ultro adpredam omnibus euocam. Cogunt equitum duomha ſcambri: qui ſunt proſumi rheno, a quibus receptos exſuga tenetheroſ: atq[ui] ubi tef ut ſupra docuimur transauius rhenum naubus ratibulq[ui] triginta mlib; paſſuum infra eu[m] locum. ubi ponur erat un[us] perfectus: preſidium: acſare relictum primaus eburorum ſinel[que] adeunt: multos exſuga diſperſoſ excipunt: magno pecoſ numero: cuui ſunt cupidissimam barbari potiunentur: multi tatis preda longuiſ procedunt. Non h[uius] paluſ inbello latocimitur: natat[us] non ſiluer morantur. Quibus inlocuſ fit celar excaptuus querunt: proſectum longuiſ reperunt: omnem exercitum diſcellisse cognoscent. Atq[ui] unuſ excaſtuus: q[ui] uſ inqui[t] h[uius] c[ui]m miſeram ac teniam ſeclamui predam quibus iam lieſt eſſe fortunatissim[us]. Tribus homi aduatucam p[ro]uenire poterſi. H[uius] omnino ſua[] fortuna[]s exercitus rhomenorum contulit: preſidii tantum est ut numerus quidem cingi poterit: neq[ui] quid[que] egredi extra munitioneſ auſtateat. Obieta t[em]p[ro] germani quam nacti erant predam moſculto relinquentur. T[em]p[ro] aduatucam centendunt/uſi eodem quibus hec undico cognouerant. Cicero qui omnino ſupemoreſ preceptus celariis cum ilumna diligencia milites incamſis continuuſt ac ne calonem quidem quenq[ui] extra munitionem egredi p[er]ſus eſſer. Septimo die diſſidenti celarem denumero diuerum ſidem ſervaturum: q[ui] longuiſ progrevi[m] audiebat: atq[ui] ulla deuſi rediti ſama aſſerebatur. * Simul eorum p[er]moniis uocibus: * qui illuſ ſapientiam pene obſisionem appellabat.

siquidem excastris egredi non liceret / nullam eustmodi cauſam
expectans: quo nouem oppotitius legionibus / maximoc; equitati
disperſis: ac pene deletis hoſtibus inmiſibus paſſium tribus of-
fendi posset; quinſ cohortes frumentatum inproximas ſegete-
tel mittit: quas inter et castra unius omno collis intererat.
Complureſ erant ex legionibus egni relicti: exquibus hoc spatio
dierum conualuerant cireiter, etc. subueyillo una mittuntur.
Magna preterea multitudo calonum: magna uis umentor; que
incastris facta potestate sequitur. hoc ipo tempore: & cau-
germam equiteſ interuenunt: protinus; eodem illo: quo
uenerant curu abdecumana porta incastra irrumpere conan-
tur: nec pruſi ſunt uſi obiectus abea parte ſiluſ: que castris
propinquarent: uſp[er]o ut qui ſubualle tenderent mercato-
ver recipiendi ſui non haberent facultatem. In opinantem no-
dim re nova perturbantur: ac uſ primum impetum cohort
inſatione ſubſtinet. Circunſ funditur exreliquiſ hoſtis par-
tibus ſiquem aditum repetire posſent. egre nostri portaſ tuē-
tur. Reliquos aditus Locus ipse p[ro] munitoc; defendit. To-
nt trepidatur castris: atq[ui] alius exalio cauſam tumultus que-
nt: neq[ui] quo ſiona ferantur: neq[ui] quam impartem quiſ con-
uemat p[ro]pudet. A liuſ iam castra capta pronuntiat. Aliuſ
deleto exercitu atq[ui] imperatore uictores barbaros uemſſe
contendit. plenq[ui] nouas ſabi ex loco regioneſ fingunt, cœptq[ui]
et tituri calamitatem, qui ineodem occiderint cattello ante o-
culoſ ponunt. Tala timore omnibus perterritis confirmatur
opimo barbaris ex captivo audiverant nullum eſſe intuſ pre-
ſidium prupe conantur: ſec[ui] ip[er] adhortantur: ne tanta
fortunam exmambus dimuttant. Erat eſe cum preſidio
reliquit; p[ro] ſextuſ baculatu: qui primum pilum ad cſarem
duxerat; cuius mentionem ſupernorb; preliuſ fecimus ad-
diem quin[que] cibo caruerat. Ine diffiſiſ ſue ac omnium la-
lui meuſi extabernaculo prodiſt. Videt imminere hoſtis
atq[ui] inſimum eſſe rem discrimine. Capit arma ap[ro]ximatu
atq[ui] importa conſtitut. Consequitur hunc centurio euiſ co-
hortis: que inſatione / pauliſper una prelium ſubſtinent.

Reliqui denegant sEXTIUM GRAUBUS acceptus uulnERIBUS egre p-
manUS TRACTUS SERUATUR. Hoc PATIO INTERPOSITO RELIQUI SELE CON-
FIRMANT. TANTUM UT IMMURITI OMBUS CONSItere auDECANISSE-
CIEMQ; DEFEsLOVUM PREREANT. INTERIM CONFEcTA FRUMENTATOE
MILITEL NOITI CLAMOREM EXANDIUNT PRECURRUNT EQUITEGTO
VET ET IMPEMCULO COGNOCIunt. HIC UERO NULLA MUNITIO EST. QUE
PERTErrIToF RECIPIAT. MADO CONSEMPH ATQ; USIUS MILITAR! IMPE-
RELATI adTRIBUMM MILITUM CENTUMONESQ; ORA CONVEERTUNT: QUID
ABHIS PRECIPIATUR EXPECTANT. HEMO E FortIS QUI NOVITATE REI
PERTURBETUR. BARBARI SIGNA PROCUL CONSPICATI OPPUGNATIONE
DESIGNT. REDISSI E PRIMO LEGIONE! CREDUNT. QUAL! LONGUI CH-
SESSIT! EXCAPTIUIS COGNONERANT. POEIA DESPECTA PAUCITATE EVOM
NIBUS PARTIBUS IMPETUM FACIUNT. CALONE! IN PROXIMUM TUMU-
lum PROCURRUNT. Hinc CELEVTER DERECDI LE MILIGNA MANIPULATQ,
connICIunt eo MAGIS TIMIDOF PERTERRENT MILITEL. XLI CUNEO
FACTO UT CELEVTER PERRUMPERENT CENSENT. QUONAM TAM PRO-
PUMQUA LUNT CAESTA: & SI PARs ALIQUA CIRCUMVENITA CECEIDENT.
AT RELIQUOS IEMUARI POESE CONSIGDUNT. ALII ETUO CONSIGDANT
ATQ: OMNIS EUIDEM FERANT CAUM. HOC URETEL NON PROBANT.
MILITEL QUO SUBUEYILLO UNA PROFECTOF DOCUMET. ITAQ; INTER SE
COHORTATI DUCE. C. TREBONIO EQUITE RHOMANO. QUI ENS ERAT PREPO
LITUL PERMEDIOS HOSTES! PERRUMPUNT: IMCOLUMET, ADUNUM,
OMNIS INCAESTA PERVENIUNT. HOS SUBEICI CALONE!, EQUITEGTO,
EODEM IMPETU MILITUM URTUTE SERUANTUR. ET IN QUI MUN-
GO CONSIGTERANT/NULLO ETIAM NUNC USI REI MILITARIS PRECEPTO
NEQ; MEO QUOD PROBAUERANT CONSTITIO PERMANERE? ET SE LOCO SU-
PENORE DEFENDERENT: NEQ; EAM QUAM PRODESTE-ALIUM CELE-
RITATEMQ; UICERANT IMITARI POTERANT. SEID SE INCAESTA RECIPE
CONATI MINIQUUM LOCOM DIMISERUNT. CENTURIONE! QUORU
NONNULLI EXINFERIORIBUS ORCHIBUS RELIQUARUM LEGIONUM CAIDA
URTUTIS: UT SUPERORE ERANT ORDINEL HUIUS LEGIONIS TRAduCTI, RE
ANTE PARTAM REI MILITARIS LAUDEM AMITERENT FORTIIME PUGNAT
FEL CONCIDERUNT. MILITUM PARS BORUM URTUTE SUMMONGHO-
RIBUS PR IPERM IMCOLUMIS INCAESTA PERVENIT. PARS ABRAMBAS
CIRCUMVENITA PERUIT. GERMANI DESPENATA OPPUGNATIONE CASTRIS

quam nostris iam consilios immunitiombus uidebant, cum ea pre-
da quam illius deputerant transrhenum se receperunt. At tan-
tus fuit etiam post duceſsum boſtum terror, utea node cum
C. uolensenui illius cum equitatu adcastra uentiflet, ſidem no-
faceret, adesse cum incolumi celarem exercitu. Sic omnino a-
nuol timor preoccupuerat, ut pene alienata mente dele-
to omnibus copiis equitatum se exſuga recepisse dicerent,
neq; incolumi exercitu germanos caſtia oppugnatoſo puiffe-
contenderent. Quem timorem celaris aduentus ſubſult.
Reuerunt ille, euentur belli non ignorus unum quod cohortes
eyſtatione & preſidio evant emille queſtus ne omnino quidem
caſu locum reſinqui uoluiffe, multum fortunam inrepetimo
boſtum aduentu potuiffe, uideabit, multo etiam amplius ſo-
pene, abipso uallo portifc caſtrorum barbaros aduerſſet, Oui-
verum omnium maxime admirandum uidebatur, & germa-
ni qui eo consilio rhenum tranſierant, ut ambioriis fineſ de-
popularentur, adcastra rhomanorum delati optatùſimum am-
biori beneficium obtulerunt. Cefar adUEyandof vutus
hortes profectus, magno coacto numero exſutumis cuuitatib,
ommel partel dimittit. Omnel uici atq; omnia edificia
que quid: conspexerat incendebantur: preda et omnib, Lo-
cit agebatur, frumenta non ſolum tanta multitudine iuſ-
tarum atq; homnum consummebatur: ſed etiam anni tem-
pore: atq; imbruſt procubuerant, ut ſtiqu etiam se inpre-
ſentia se occultaſſent: tamen bis deducto exercitu revim
omnum inopra pereundum uideret: ac ſpe meum loci
uentum est tanto omnel partel diuſo equitatu, et no-
modo inſum able ambioriem inſuga eircumſicerent cap-
tui, ſed nec plane etiam abuiffe exconſpectu contenderent
ut ſpe conſequendi illata: atq; infinito ſabore ſuicepto qui
ſe ſummam acelare gratiam iuſtuoſ putarent, pene na-
turam ſtudio uicerent: ſempere; paulum ad ſummam
felicitatem deſuiffe de uidearetur: atq; ille latebant aut tal-
tibus ſe eriperet, & noctu occultare: alia partel regionet,
petere, non maiore equitum preſidio q. quatuor? quibul

solis utam quia committere audebat. Tali modo uaitati regnum
nibus exercitum cæsar duarum cohortium damodurocorum
remorunt reducit: concilios, ineum locum gallie indicto decō-
uratione senonum et carnutum questionem hære inducit: et
de accone qui princeps eul consiliu fuerat graviores sententia
pronuntiat: ac more maiorum publicum sumpit. Honmulta
udicium uerit profugerunt quibus cum aqua atque ioni in-
terdixisset. Duaſ legiones adſine treurorum. Duaſ inlingo-
mbz: & reliquali ſenonum ſimbus addixit: & inbernus col-
locant frumentos; exercitu promo ut inſtituetat intalam
adconuentus peragendos profectus est.

C. IVLI. CAESARIS. COMMENTARII ORVM. BELLIGALI.
LICII LIBER. S. SEPTIMVS. INCIPIIT. FELLICITER.
1VLIVS. CAELVS. CONSTANTINVS. QVINTVS. CON
SYL. EMENDAVIT.

Vieta gallia cæsar uti constituerat int-
talam ad conuentur agendos profici-
tur. Ebi cognoscit de cœlo cede senatuæ;
consulto certior factus: ut omnino italie
unioreſ coniurarent delectum tota
promucla habere inducuntur. He reſ
ingalliam tranſalpinam celenter perſervuntur. Addunt ipse
et affingunt rumombus galli quod reſ posueruidebantur re-
tinenm urbano modo cæsarem: nec; intantis diffensionibus ad
exercitum uemure posse. Hac impulsi occasione qui iam ante
se p. v. imperno ſubditos dolerent liberus atque audaxius de-
bello irem consilia incipunt. Inducit inter se principes gal-
licæ consilii ſiluetribus: ac remotis locis queruntur de acco-
nis morre, posse hunc caſum decidere ad iſtos demontrant.
M. ſerantur communem gallie fortunam, omnibus pollici-
tationibus: ac premis depoſcunt qui bellu intia faciant et
ſu capitibus periculo galliam inlibertatem undicent. In pri-
mis rationem habendum diu cunt. prius q[ui]orum clandestina
consilia efferantur: ut cæsar ab exercitu intercludatur id eſſe-
facile quod neq; legiones abſente imperatore audeant exuber-

nus egredi: neq. imperator line periculo ad legionem pervenire posse
Postremo macie prestare interfici: quoniam bellum dotorum
liberatatem quam amarioribus acceperant recupare. his rebus
aguntis profitentur. carmenel se nullum perculum communi
salutis causa reçusare. principesque ex omnibus bellum factu
ros pollicentur. Et quoniam in presentia de oblitibus cauere
inter se non possent: ne vel efferatur: ut iure unando ac fide
lanciatur: petunt collatis militibus hominibus et more carum
orantissima cœmonia continet: ne facto mitio belli abreliquis
deleantur. Tunc collaudat carmen; dato iure urando ab
omnibus qu aderant tempore eis iura constituto acomtilio di-
fecitur. Et ibi ea dixuerunt carmenel totuato. Et concrene sedulo
duebus deluerat hominibus, signo dato genebin concurrunt.
cuius q. thomano qui negociandam cauſa ibi constituerant ubi
C. palium cœnam honetum equitem thomanum. qui rei fru-
mentare iubis cœnam preerat interficiunt: bonaq. eorum di-
ripunt. Celeiter adomne gallie cuitateſ fama perfertur.
Nam ubi maior atque illustrior incidit ves / clamoreſ per agros
regiones: ſignificant. Hanc alii deinceps excipunt / inproximi
tradunt: ut tunc accidit: nam quę genabii oriente sole geta
essent / ante primam confectam uigiliam infimb; aruernorum
audita ſunt: quod spatium est milium pallium circiter. CLX.
ſimili ratione: ubi uercingentoril celilli filius aruernus ſume
potere adolescentis euſi pater principatum galiæ totius obtine-
rat: & obeam cauſam ep. regnum appe tebat abeuitate erat inter
fectus / conuocati ſui chentibus facile eos incendit / cognito eis con-
fido adannæcuntur. Probabitur agobanmente patruo ſuo / reli-
quiſt principibus / qui hanc tenendam fortunam non eum ſima-
bant: ey pellitur ey oppido gergebia. Non tamen deſtitur: atq.
in agris habet delectu egentum ac perditorum. Hac eo acta manu
quotcunque, adi exeuitate inſuam ſententiam p[ro]ducit. Hortat
ut communis libertatil cauſa alia capiant: magnis: coacti
copiis aduerſanol ſihi: acquibus paulo ante erat enectus eypel.
Lut exeuitate: rey abſiis appellatur. Dimittit quoquo uerſus
Legationeſ obreſtatur ut infide maneant. Celeiter tibi ſenonel

exoppido egessi flumen tranive cœperunt. Quare pereyplora-
tores numtiata cœsari legionel qual expedita esse uberat porti m-
censis invommur: atq; oppido potitur: per paucil hostium nu-
mero desideratil quin cuncti caperentur: quod pontis atq; mi-
neru angusti multitudini fugam intercluserant. Oppidum
dimit atq; incendit / predam militibus clonat / exercutis lige-
rem traduit: atq; inbiturquo finel peruenit. Yercingentory
ubi de cœsans aduentu cognouit oppugnatione delictur: atq; ob
iam cœsari proficiententur. Ille oppudum oppugnare instituerat.
Quo exoppido cum Legati uemissent oratum ut sibi ignosteret,
fueq; utque consilere: ut celemrate reliquaq rels conficeret: qua-
rum pleraq; erat consecutu/ arma conferri/ equos produci
obtides dari uibet / parte iam obtridum tradita. eum reliqua
admiitrarentur: centurionibus: & paucil militibus intro-
mittig, qui arma uimentatq; conquirerent: equitatu hostiu
procul. uilis est: qui agmen uercingentorigu antecesserat.
Quem simil atq; oppidani conspeverunt: atq; inspem au-
xiliu uenerunt: clamore sublato: arma capere: portaclaudet:
murum complere cœperunt. Centuriones in oppido cum ex-
ligificatione gallorum now aliquid abbat iuri consilii in-
telleyiuent / gladus districtis porta occupuerunt: luos; om-
nel incolumere receperunt. Cœsar excastin equitatum educi
uibet / prelium equistre committit / laborantibus iam sinus
germano equites circiter. ccece. summittt: quo abnimohe
cum hre instituerat. Forum impetum galli subitnie non
potuerunt: atq; infugam connecti multis amittis se adagii
receperunt. Quibus profligatil, muriis oppidani pterri
comprehenso eos / quorum opera plebem concitatam eyi
stimabat ad cœsarem perduxerunt / seque; ei dediderunt. Qui-
bus confectis cœsar ad oppidum anaricum quod erat maxi-
mum munitionumque; infinibus biturigum: atq; agri fer-
tilissima regione profectus est: quod eo oppido recepto bi-
turigum se impotestatem redacturum confidebat. Yercin-
gentory tot continuu incommodis vel aumoduni genabi.
nomoduni accepti uos ad concilium convocat / docet longe

alia ratione esse bellum gerendum: atq. antea getum sit/om-
nibus modis huc rei studendum: ut pabulatione aut comme
atu thomam probibeantur; id esse facile ut equitatu ipi a-
bundent: & quod anni tempore subleuentur pabulum loca-
ni non posse/ necessario disperso hortes exedificiis petere, hort
omnes quotidie ab equitibus dimpi posse præterea salutis
causa commoda negligenda/wcol att: edificia incendi o-
portere, hoc patio aboria quoquo uerisui quo pabulandi ca-
adire posset wideantur. Harum ipi rerum copiam suppe-
tere: quod quorum infinibus bellum gerat, eorum opibus
subleuentur, rhomanos aut mopiam non Laturof: ut magno
periculo Longui abestri processuol: nec; interesse ipso
interficiant/impedimentis ne exuant; quibus ammis bel-
lum geri non possit/ præterea oppida incendi oportere
que non munitione et loci na abomni sunt penculo tuta
neu sui sunt addetractandam militiam receptacula: neu
rhomanis proposta ad copiam commeatis/predam; tollen-
dat. hoc si gravia aut acerba wideantur/multo illa gra-
uius estimare libero/comugel in seruitute abstrahi/ipsi
interfici que sit necesse accidere uicht. Omnimod confen
tu hac sententia probata uno die amplius xy. urbeur bu-
triquum intenduntur. hoc idem reliquius cuitari, mommi-
bus partibus incendia conspiciuntur: quæ & si magno cu
dolore omnes ferebant; tamen hoc sibi soluti proponebant
quod explorata iuctoria celeiter amilla recuperatores con-
fidebant. Dicebatur de duaneo incommuni concilio incen-
di placeret an defendi: procumbant gallis omnibus adpedes
bitungel: ne pulchervimam prope totius gallis ur bem: quæ
preficio et ornamento fit cuitati sive mambus incendere co-
geventur? facile se loci natura defensuro dicunt: quod pro-
pe ex omnibus paribus flumine & palude & circundatae unu
habe: et per anguitum aditum. Datur petentibus uema
diffuadente primo uercingentorige/ post concedente: & pre-
cibus ipso rum & milioricorda uliigi. Defensores idonei oppi-
do delegunt. Yercingentoryx minoribus celsare utinam

subsequitur: et locum castris deligit, paludibus filiis quod munitionem. Ab auctoritate longe mihi passim yn ibi perto ex- plorationem in lingua dicit opera, quod aduaricum agerent cognoscebat; et quid fieri vellet impabat. Omne nostrum pabulationem frumentationemque obseruabat, disparsoque cu longuus necessario procederent adoribatur: Magna, in- commo do afficere bat; et li quantum ratione prouideri po- terat abnostris occurrebatur: ut incertus temporibus duc- tis; univeribus wetur. Castris adeam partem oppidi positis. Ce- tar que interimilla, aflumine; et apaludib, aditum ut su- prachyimus angustum habebat, aggerem appatave, uineas ageve, turret duali constituere cœpt. nam circumuallare loci natura prohinebat. De re frumentaria bovis atque beduus abhor- tari non deligit; quorum alteri quod nullo studio agebant non multum adjuvant. alteri non magni facultatibus quod cimatal erat exigua: et infirma celeriter quod habue- runt consumpserunt. Summa cum difficultate rei fru- mentare affecto, exercitu, tenutate boiorum, indigentia heduorum, incendiis edificiorum usq; eo: ut complures die milites fumento cavuerint, et pecore, ex longin quoribus uicil adacto, extremam famem sub stentarent, nulla tam uos est abbat audito. p[er] maesitate et superiomb, uxoribus indictione. Q[ui] etiam celar cum inopere lingulae legiones appellat: et si acerbus inopiam ferrent, le dimissurum oppugnationem diceret, unuerli abeo ne id faceret p[er]- bant, sic le compluret annot illo imperante meruitse. ut nullam ignominiam accipent, nulque incepta re discederunt hoc se ionomung Laturo loco si inceptam oppugnationem reliquitent, prestatque omnes preferre acerbitatem, quoniam eumque quo, qui genabu[]pfidia gallorum interissent parentaret. hec eadem centurionibus tribumque; militis mandabant: ut peo[]t ad celarem deferrentur. Cum iam muro appropinquent turret ex captuus celar cognouit, uerem gentemem consumpto, fabulo castram mouisse, propruius a- uancum: atq; cum equitatu, ex pedibus; qui inter equitum

preham consuetent insidiarum causa eo profectum: quo utro
postero die pabulatum uenturo arbeitaventur. Qubilat rebus
cognitum mecha node filentio profectus adhucium castra mane p
uent. Illi celenter perexplorationem aduentu celiari cognito/
carrof impedimentac; sua mardiole filius abdiderunt/copias
omnes inloco edito atque aperto instrumentum. Quare cognita es-
lar, celenter sarcinae conferm/arma expediri ubi sit. Collis erat
breuter abinfimo accluius. Hunc ex hominibus fere partibus pali
difficilis atque impedita cingebat/non latior pedibus quinquadenta
hac se colle interruptus pontib; galli fiducia loci continuebant, gene-
ratim, distributis incognitæ omnia uada ac saltus eis palidi
obtinebant: sic animo parati: ut si eam paludem thomam prum-
pere conaventur, hesitantem premerent ex loco superiore, ut qui pro-
pinquitatem loci uiderent paratot prope quo Marte addimicant
dum existimaret: qui incipitatem conditionem perspicerent nam
stimulatione se se offentare cognosceret. Indignantes militis cedat
quod conspectum summ hostes proferre possent/tantulo ipso in-
teracto: et signum prelui exponeantur/edocet quanto detinmento
Et quod iurorum fortun morte necessitas fit constare iudiciorum: quod
cum sic animo paratot uiderent, ut nullum proſiu Laude perculi
recederent/summe se incipitati condeñare debere nifi eorù uta
sua salute habeat carior em. Sic militis consolato eodem die redu-
cit incaltra/reliqua que ad oppugnationem oppidi p. tinebant am-
mum trare instituit. Vercimontory cum adjuos reduis pro-
ditionem inſimulatam: quod castra proprui thomanol mouſſer,
quod cum omni equitati diſeſſſet: quod eis diſeſſu thomai
tanta oppugnate: & celentate conueniſent: non hec omnia
infortuit: aut ſine consilio accidere potuisset: regni illu gal-
lic malle celiari consenſu: q. ipſorum habere beneficio. Tali
modo accuſatut adhæc respondit. Quod castra mouſſet ſeum
mopia pabuli etiam ipſi hortantibus: quod proprui thoma
nol diſeſſet p. ſuaſum loci oppugnitate: qui ſe ipſum muní-
tione defenderet: equitum vero operam nee; inloco palutri de
ſideram debuisset: & illi p. puſſe utile: quo ſint profecti. Suma
imperu se consulto nulli diſtendentem tradidisse: ne ili multi

tudinm studio addimandum impelleretur: cui rei propter a-
nim mollitiem studere omnino uideret: quod dantuis laborem
ferre non posset. Rhomam si cauì interuenirem fortune, si
aliquis indicio nocati huc habendam gratiâ: quod & paucera
tem eorum ex loco supenore cognosceret. & urtute despicè po-
tuerint, qui dimencare non auì turpiter se mastra receperunt.
Imperium se aciare per proditionem nullum desiderare. quod
habere victora posset, que iam esset ibi atque omnibus gallis ex-
plorata: quin etiam ipiis remitteret si sibi magis honovem tri-
buere: quâ ablie salutem accipere indeantur. Hec ut intelligat in-
quit hincere ame pronunmari, audite rhomanos milites: pro-
ducet: seruor quos impabulatione paucis ante diebus excepterat,
et famæ unculis: exercيانerat. Hic iam ante ecclési que m-
terrogat promittantem milites se esse Legionariis dicunt fa-
me, & mopria adductos clam excastris exsille, si quid frumen-
ti aut pecoribus magros reperire posset, sìmi ommem exercitu
mopria prem: nec iam turet sufficere cumque: nec ferre operi
Laborem posse: itaq: statuisset imperatorum: si mihi in oppu-
ginatione oppidi profectus, triduo exercitum deducere. Hec
inquit ame Vereingentorix beneficia habet: quem prodomi
inimulam: cuius opera sìne uietro, sanguine tantum exerci-
tum victorem & famæ consumptum uiderat: quem turpiter se
exfuga recipieantem nequa cunaufui fimbus recipiat ame p-
uisum est. Conclamat omnis multitudo: & sìu more armis co-
crepit: quod facere meo consuevunt cuius orationem appro-
bant sùmum esse Vereingentorixem ducem: nec de euis fu-
da dubitandum: nec majori ratione bellum amministrare.
Statum ut y. miha hominum delecta ex omnibus locis in
oppidum mutantur: nec solus bituribus communem salutè
committendam censent: quod penes eos und oppidum retinu-
sent, sùmam victore consolare intelligebant. Singulari mi-
litum nostrorum utrumque confiha cunis: moci gallorum occu-
vebant: ut e sùmme genus tolerie, atque adomna mitanda
et efficienda que acquoque traduntur aptissimum. Nam et
laqueus falces auertebant: quas cum destinuerant corvus

introrilis reducebant: & aggerem cuniculis subtrahebant, co-
scientiis quod apud eos magnae feratigc: atq. omne genitil
cumculorum notum atq. justatum est. Totum autem mu-
rum exomni parte turribus contabulauerant: atq. hæc co-
vul interexerant. Tum crebriis diuris nocturnis: erup-
tionibus: aut aggeri ignem inferebant: aut mulieb sitio-
patol inope adoribebantur: & nostrarum turrum alitu-
dinem quantum hæc quotianus agger ex presserat, com-
misissuarum turrum malis adequabant. Muni autem
omne gallici hac fere forma sunt. Trabel directe p pertue
inlongitudinem pambus interuallis diu antes inter se bi-
nol pedes in s olo collo cantur: he revincuntur eytrevilis
et multo aggere uestuntur. Ea autem que diu imus inter-
ualla grandibus infronte layis efarcuntur. Hic collari &
coagmnatis: et coagumentatil, alius insuper ordo adiaci,
ut idem illud interuallum servetur: atq. inter se contin-
gant trabes: sed pambi intermisse spatulæ angule singu-
lis layis interiectis apre continueantur. Sic de inceptio mone
opus interxitur: dum uxta muri altutudo expleatur: hoc
cum inspeciem, uametatem: opus deforme no est: alterum
rabibul ac layi, que rectilinæs suos ordines servant, tu
aduilitatem: & defensionem urbeum summam habet
opportunitatem: quod et abincendio Lapis: & abare met
matena defendit: que perpetuo trabibus pedes quadra-
genol pletur, introrilis reducta: neq: perrumpi: neq:
distraim potest. Hic tot rebus impedita oppugnatione mi-
lites: cum tot tempore frigore: & affidiali imbri bulter-
verentur tamen continent labore omnia hæc superau-
vunt: & diebus yxx. aggerem Latum pedes cœxy alti
pedes Lyxx extruxerunt. Cum hie muvum hortum
pene contingens. Cæsar cum adopul conductum excuba-
vet, mulieres; hortaretur: ne quod omno tempus ab-
opere intermitteretur. paulo ante tertiam uigilam
est animaduerunt fumare aggerem: quem cuniculo
hostel succenderunt. Codem: tempore toto muro cla-

move sublato, duabul porti abutroq; latere currum cru-
pero fiobat. Alii facer atq; arvidam materiam demuro in-
aggerem emnul iacebant; picem veliquaſ; vel: quibul
igniſ excitari poret fundebant: ut quo primum curueret
aut eur ei fervetur auxilium iux ratio inui posset. Tant
quod instituto celavi due ſemper legionel procastri excuba-
bant: plureſq. partim temporibus inopere erant celenter fa-
dum est, ut alii eruptiombu reſiterent. Alii turrel reducunt
aggerem; interclanderent, Omnil uero excasti multitudi
ad reſtinguendum concurrevet. Cum omnibus locis con-
lumpta iam reliquia parte noctil pugnaretur: ſempere: ho-
ribus ſpel iuctore reſintegrandur eo magis quod deuſto
pluteo currum widebant: nec ſ facile adiue a pectos ad au-
yiliandum animaduertebant: ſempere: ipi recenteſ deſe-
ſu succederent, omneſq. galli ſalutem inillo ueſtio tem-
portis postam arbitarentur. Accidit inspectamibus nobil
quod dignum memoria biſum pretereundum non exi-
traminutus. Quidam ante portam oppidi gallus pinanus
ſeu: ac p[ro]ſi traditaſ glebaſ ingem prociebat eregione
tur il scovione ab latere dextro traectus, ex animatusq.
concedit, hunc ex proximis unis iacentem tranſgrellus
eodem illo munere fungebatur. Eadem ratione iactu ſcor-
pionis examinato; alteri ſuccesit tertius: & tertio quavus.
Nec p[ro]ſu ille est apropugnatoribus uacuſi relictus. Locus:
q. reſincto aggere: atq; omni ea parte animotu hoſtib,
fini est pugnandi factus. Omnia experi galli quod vê nuſ
La ſuccerent, poſtero die consilium cesserunt ex oppido p-
fugere hortante & iubente uereingentorige. Id ſentio
noci conari non magna iactura ſuorum ſe re effecturo ſpe
tabant: propter ea quod nec; longe ab oppido castra uereingen
torquis aberant, & palu[] que perpetua intercedebat rhoma-
no. Adinſequendum tardabat. Tant: hoc facere nactu ap-
parabant: cum matreſ familie repente in publicum pro-
current / ſlentelq proiecte Ad pedeſ ſuorum omnibus
precibus petierunt: ne ſe & communel Liber hoſtibus ad-

supplicium dederent, quas ad capiendam fugam naturam
urium infirmitas impediret. Unus est perstare mentemnia
uiderunt: quod plerunt; infirmum periculo timor inuenire
diam non recipit / conclamare & significare defuga thomam
ceperunt: quo timore perterrent galli: ne abequentur choma
norum une preoccupentur consilio deliterunt. Postero
die cesar permota turri: perfectis; operibus que facere in
simuerat / magno cohorto invite / non imurilem hanc ad ca-
piendum consilium tempestatem arbitratus est: quod pau-
Lo meantur custodiat immuro disposita indebat: quod; Ian-
gudium inopere uerari ubi est: ac quid fieri uellet ostendit
Legiones intra iuneas occulto expediat cohortatur uta-
Liquando protantur Labombus fructum victore percipere
rent, iis qui primi murum ascendissent / prema proponeat
militibus; ignem dedat. Uli subito ex omnibus partibus
euolauerunt: murumque celenter compleverunt. Hostis veno-
ua perterrenti muro turmbus: dederi inforo ac locis paten-
tiombus cunicatum confitemur. Hoc animo ut liqua expe-
obuam contraeoveri acie instructa depugnarent. Ubi
neminem inequum locum se dimittere, sed toto undique
muro circumfundi uiderunt / uerit ue commo spel fuge tol-
Levetur / obectis annis ultimis oppidi parvis continentim im-
petu pertinuerunt: parvis: bi cum angulo eximio portas
se ipse premerent milibus: parvis iam egretta portis: abequi-
tibus est interfecta, nec fuit quid qui prede nideret. Sic
& genabu cede et labore operis inquietat non etate confactis
non mulieribus non infantibus pepercenunt. Denique orium-
mero qui fuit circiter milium: et. uxor eius, qui primo clamor
audito se exoppido eicerunt incolumem aduercigeniorque
peruenerunt. Quo ille multa iam nocte silentio exfuga ex-
cepit, uerens ne qua meatris exoruit euris & inimedicia
vulgi sedio onretur, & procul una dispositi familiam
fuit principibus: cunatium disparandis deducendis; ad-
lios curaret: que cuij, cunatari parvis castrorum abinitio
obuenerat. Postero die concilio comisario / cedolatus / cohort

tatuæ est, ne se admodum animo dimitterent, ne perturba-
rentur incommo: non urtute neq. acie uicille homanol. &
artificio quodam & scientia oppugnationis, cum rei fuerint
ipi imperiti: errare si qui inbello omnes secundus rerum pro-
ventus expectent, sibi num placuisse auaricu defendi: cum
rei testes ipos habere: sed factum imprudentia bitungu
& timina obsequia rei quorum uti hoc incommo:que rei
perpetu: id tamen se celenter maiorum commodis sanatius.
Hac que abreliquis gallis cimitate: differenter, haec sua dili
gentia adium eturum: atq. unum consilium totius gallie offe-
cetur, cujus consensu ne orbis quidem terrarum possit ob-
sitere: id est se prope iam effectum hære. Interea equum esse ab
bis communi salutem causa impetivari: ut castra munire insti-
tuerent: quo facilis hostium impetum subtilerent, flur,
bec oratio non ingiata gallis: & maxime q. ipse animo non de
fecerat, tanto accepto incommo: neq. moecultum abside-
vat: & conspectum multitudinis fugerat, plusq. animo preu-
dere & pre sentire uidebatur: q. re integra pinnu incenden
dum auaricum: post deferendum censuerat. Itaq. ut reliquio:
impendat, rei aduerse, auctoritatem minuit: sic huius exco-
travio dignitas incommo: accepto indios uugebatur. Simul,
impem veniebant, cujus delectuque adiugendis cimitatibus:
Pinnumque eo tempore galli castra munire instituerunt: & sic
bunt animo contemnati homines insteti Laboris: ut omnia &
imperarentur, sibi patienda existimarent, nec minus est pol-
tentur nercingentory animo laborabat: ut reliquias cimitate
adjuentes, atq. eam bonis pollicitationibus alliebant. Lyuc rei
ideneos homines deligebat: quorum quidque aut oratione subdola
aur amicita facillime posset. Qui auarico expugnato, refuge-
vant armandos, uesthendosq. curat, simul ut dimittet, co
piæ redintegraverunt, imperat certum numerum militu
cimitatibus: quem et quam ante diem, micastra adduci velit.
Iagitationem: omnes quorum erat p. magnus numerus ingal-
la conqui: & ad se mitti uibet, & his rebus celenter & auar-
ci depenerat expletur. Interim teutonatus оllomconis

in senatu eſse prohabeant. Cotum magiſtratu deponere cogit: conuctolitatem qui perſacerdotes more cuutatu intermiſis magiſtratibus eſtet creatus, potestatem obtinere iubit. Hoc decreto interpoſito hortatur heduos: ut contrueriarum: ac diſſensionis obliuſeerentur: atq. omnibus omnibus omniſis his rebus huc bello ſeruient: ea que meruſſent premia abſte deuicta gallia expectarent: e quitatuſque omnem et ſpedum milia decem ſibi celeriter muterent: que inpreſiduís rei fru mentare cauſa diſponeret. e yercitum induas partel diuſit: quattuor Legionel inſenoneſ paniſoſq. labieno ducendaf dechit. Sex ipſe maruernos adoppidum gergoniam ſecundum flumen: eluar duxit: equitatus partem illi attribuit: partem ſibi reli quit. Quare cognita uercingentorix omnibus interrupſi eui flummiſ pontibus: ab altera flummiſ parte iter facere cepit. Cum uterq. utrinque exiſſet exercitus inſpectu ſereq: e regno ne caſtra ponebant: diſpoſitil ex ploratoribus: ne cubi effectu po te tibomam copias traduerent. Et at in magnis celariis difficul tatibus res: ne maiorem eſtatis partem flumine impediret, quod non ſere ante autunnum eluar uado tranſiri ſolet. Ftaq. ne id accideret: ſiluetri loco caſtris poſtis: e/ regione unius eorum pontum: quos uercingentorix, curauerat ſeſcindendos. Postero die cum duabus Legionibus inocculto reſtitut, reliqua copias cum omnibus impedimentis: at conſuuerat miſt: demptis quibuidam cohortibus: uti numerus Legionum constare uide retur: his q. longiſtine poterit egredi iubit. Cum iam exchiet tempore connecturam ceperat incaſta peruentum uideam ſubl ac: quarum pars inferior integra remanebat: pontem reſicere cepit. Celeriter effectu opere legiombus: i. & loco caſtris ido neo delecto: reliqua copia reuocavit. Uercingentorix re cogni ca ne conſis ſuam voluntatem ducirem cogeretur: magnis itineribus antecessit. Celer ex eo loco quinque caſtris gergoniam pervenit: equitari: prelio eo die leu facto, p[]specto urbe ſitu que poſita multiffimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expuſnatione non pruſ agendum constitut: q. rem frum tanam expeſſet. At uercingentorix caſtris prope oppidum

politis, medioocibus circumse interuallis / separatum angularium, cuiratum copias collocauerat; atq. omnibus eis ius collibus occupati, qua despici poterat orniblem speciem prebebat. principes, earum cuiratum: quos sibi adconsilium capiendum degenerat, prima luce adse quotidie conuenire ubebat, seu quid communicandum uidevetur. Hee, illium fore diem intermitte bat, quin equestri prelio interectis tagiptariis: quid inquoque olet ammi: ac uttutis quovis periclitaretur. Erat regione oppici collis subipis radicibus montis evregie munitus; atq. exommi parte circucitius: quem teneuntur nostri: & aque ma- yna parte: & pabulatione libera probabitur hostes uidebantur. Sed if locutus predidio non mine firmo tenebat. Tamen alentiono- cens eest ar eycaitius egretibus pinnis & subicido ex oppido nemor po- sset, delecto predidio potitus loco: duas ibi regiones collocaunt: fo- stamque; duplicem duodenum pedem amoribus castris adminora perduxit, ut tuto adrepetendum hostium incursum eam singu- li commeare poterent. Dum hec adgerogam geruntur, con- uctolitatis hedui est magistratum adjudicatum ac eare demontavitur, sollicitatus abaruermis pecunia, cum quib- dam adolescentibus colloquitur: quorum erat princeps litui- eus; atq. eis fratre amplissima familia nati adolescentes. Cum his premium communicat, hortatur, ut se liberos, & impo- natos memmerint. Vnam est hedorum cuiratem: que cor- tuitimam gallie cuiratem distineat, eis auctorate reliquis continens: qua traducta Locum consitendi ingallia non fore e nonnullo se eestari beneficio affectum; sic tamen ut inutilis apud eum caesam obtinuerit, sed plus communi libertatiu- bueret. Cut eum potuit hedui de quo uire & delegibus ad e- sarem disceptaturi, q. whomani adhucior ueniant. Celeriter adolescentis: & oratione magistrati: & premio deducti, cum se iuc principes eis consiliu fore profiterentur, ratio pficiendi querebatur; quod cuiratem temere ad insipendium bellu- addui posse non confidebat, placuit ut litaeus decem illis milibus quæ celari ad bellum muterentur preficerentur; atq. ea ducenda curaret, fratres eis ad earem precurrerent.

Reliqua qua ratione agi placeat constitutum. Lataucum accep-
to exercitu cum inha passimum circiter xxx. abgevoguia abest
connocutus nubito inbitibus Lachrimans quo proficiemur inq-
muliter. Omnes noter equitatibus nobitas omnes inter erit, principes
eutatis eporedony & viridomarus insimulati praditionis abito-
mam undicta intersech iunt. hec abipis cognoscere, qui abipi
cede fugerit. Ham ego fratribus atq. omnib. propinquis meis
interferiis dolore prohibeo, quę geta sime pronuntiave. Pro-
ducuntur hi quos ille edocterat: que dici vellet atq. eadem que
Lataucum pronuntiaverat multitudin exponunt multos eq-
tes heduorum interfectos: quod cum aruerim dicerentur, ipse
se inter multitudinem militum occultasse, atq. ex media cede-
fugisse. Conclamante hediu: & Lataucum obsecrant, ut sibi
consular. Qua est vero mequt ille consilii sit res: ac non necessi-
sit nobis ergoiam contendere: & cum aruerim uotinet con-
tingere. An dubitamus quin nefano facimore amusò vho-
mam una adnos interficiendos concurreant, prome de liquid
innobis ammi et per sequamur eorum mori tem: qui indi-
guntine internerunt: atq. hos Latvones interficiamur. Osten-
dit eues vhumanos qui eum preſidii causa fiducia una evant.
Magnum numerum frumenti, commeatque, dimpiv. ipse
erudenter ex cruciatu interfuit. Huntus tota cuicat ehe-
duorum dimittir, eodem mendacio cede de equitum et prin-
cipum pnoner. Hoc etur ut simili ratione: atq. ipse fecent
sua munal per sequamur. Eporedony heduus lummio loco
natus adolescent: & summe domi poterunt: & una uerdomar
pari etate & oratia: sed genere dillari: quem egat adnitiaco
traditum ex humili loco, ad summam dignitatem perduxerat.
mequum numero comenerant nominatim abeo euocati,
his erat inter se deprimipatu contentio: & illa magistra-
tium controversia, alter pro coniunctolitane, alter proco
summi opibus pugnauerant. Ex his eporedony cognito li-
tamci consilio, media fere nate, rem ad acta reme deuert/orat
ne patiatur cuicatem prae adolescentium consilii abami-
cita populi rho. deficere quid futurum prouideat ne tot homi-

Hedui primis nuntiis alitauico acceptis, nullum tibi adco-
gnoscendum patium relinquent/ impellit alios audivit
A lios iracundia: & temeritas quæ maxime illi hominum
generi est mnata: ut Leuem audicionem habeant. Prove
comparata bona cuum rhomanorum diviunt, cedet fa-
cium, inervitutem abstrabunt. Adiunat tem plochina-
tam conductolitais, plebem, adfurovem impellit, ut fa-
ciore adminis to ad sanitatem reuerit pudeat. N. amoui
tt: militum iter ad legionem facientem fide data ex oppido
camillomo educunt, idem facere cognunt eos: qui negociandi
causa ibi constituerant, hec continuo itinere adorti omnibus
impedimentis exunt, repugnantes diem noctem, oblitet
Multis utrumque: interfectis maiorem multitudinem armato/
concitant. Interim nuntio allato omnino eorum milites in
potestate cesari teneri, concurrent ad arbitium: nihil pu-
blico factum consilio demonstrant, questionem debonb di-
rechs/ litanci patrum, bona publicant. Legato ad cedare
sui purgandi gta mitunt, hec facunt recuperandorum
florum causa: sed contaminati compendio exire ptis bonis
quod eaves adnultos pertinebat, timore pene ex territi
consilia clam debello iure incipunt, cuitates, reliquias
Legationbus sollicitant. Quc tam est ut cesar intelligebat:
tamen quin illime potest: Legato appellat: nihil se propter
inquietiam, leuitatem, inlgi gravi decuitate iudi-
neq, delia inheduo benuolentia dimuere. Iste maiore
gallie motum expectans, ne abomnibl cuitatib circuſte-
vetur, consilia inbibat quenadmodum agergo uia diſcedet,
ac rurli omnibus exerecitum cōtraheret: ne profecto nata
atimore defectionis ſimilis ſuge iideretur, hec cogitanti
accidere uisa est faculta bene reigerende. Nam cum mi-
nova incastra operis per ſpiciendi causa uemiffet ammad
uertit collem qui abhostib, tenebatur nuda hominibus
qui ſupernob: diebus my premultitudine cerni poterat,
Adimivatus quert ex perfugis caufam, quorum magnus
adeum quotiche numerus conſuebat. Conſtabat iter omnes

quod iam ipse celar per exploratoribus cognoverat, deorui esse
eus uiri prope equum: sed hunc filium et angulum, et
esset iter ad alteram partem oppidi, vehementer huc illos loco
tinere: nec iam aliter sentire uno collis abhomis occupato
sii alterum amissent: quin pene circumvallati: atq. omni
exitu & pabulatione interclusi indeterent. Adhinc num-
endum omnes a cercingentis advocato: hanc eorum
celar' mutur compluret equitum turmas. Et cide media
noverit ut paulo tumultuosus omnib: in locis uaga-
rentur. Prima huc magnum numerum impedimentos
excavus detraui: numeros: cum cañicibus equitum: spetu-
ac simulatione collib: circumuehi ubi: his pance addit ex-
tel: qui latius ostentationis cauſa vagarentur; longo circu-
tu eadem omnes ibet pectere regione: hoc procul ex oppido
udebantur: ut evat agergiva despectus incastra: ne tanto
spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem una eode
ugo mittit: & paulum progressam inferiore loco conſtitut
filius: occultat. Augetur galli supeio: atq. omnes illo mu-
tionem copie traducuntur. & acua caſtra homum celar'
conflicatu: tectis inſignibus ſiorum: occulta: ſignis mi-
litarum: varos militis qui ex oppido amnadiauerunt
ex majoribus caſtris immoſa ducit. Lepiti: quos ſingu-
lis Legionibus prefecerat, quid fieri uellet ottendit. Inpr-
mis monet: ut continueant militis ne ſtudio pugnandi
pe predes longui progrediuntur: quid iniqua Loci habet
at incommoſi propone: hoc una celerate poterit mutari oc-
casions esse vem non prelii. His rebus ex politis ſignum dat
& abdeytera parte alio aſcentu eodem tempore adhucues
mittit. Oppidi muris ab Planicie: atq. intro aſcentis vecta
regione ſi nullus anſtractus intercederet in cc. pessi aberat.
Ouequid huc circuitu admohendum chum acceſſerat
id ſpatium itineris angebat. Ad medio collis ſi longitudine
natura monti ferebat ex grandibus ſaxis ſex pedum muru
qui nostrum impetum tardaret, produxerant galli: atq.
inferiore omni ſpatio nacuo rehcto ſupernore p[rem] collis

utq; admurum oppidi denissimi castris compleverant. Mi
lute signo dato celenter admumtione perueniunt eamq;
tun IBRETI trinl eastril potunur. Ac fuit tanta incaltril
capiendil celentat, ut notomatus vey nitiobrigum iubit in-
tabernaculo oppreſtus, ut mendie conqueuerat ſupernote cor-
poril parte nudata / nulnerato equo uix ſe emambuf ptedan-
tum emperet. Conſecutu id quod amino propoſuerat Cesar
receptu cam iubit / Legion; decime qua cum erat contio-
natiu ſigna constitut. At reliquiarum militeſ Legionum
non exaudito ſono tube: quod ſatil magna uallis intercede
bat / tamen atribuſ milium / Legatis, ut erat acetare pre-
ceptum retinebantur. Sed elati ſpc celers metors: & hoiu-
fuga: & ſupernovum temporum ſecundi preliis / mini arcu-
um adeo ſibi eſſe exſimauerunt: quod non iuſtute conſe
qui poffent. Neq; pruſ finem ſequendi fecerunt: ſi muro
oppidi portis, appopinuarunt. Tum uo exomnib; urbi par-
tibus orto clamore: qui longu; aberant / repentino timul-
tu pterri: cum hostem intra porta; eſſe exſimauerent,
tele exopndo eicuerunt. Matres familye demuro uestef
argentum; iactabant: & pectore nudo prominentef paſſis
mambus obſtabantur rhomanos ut ſibi parceverent; neuſient
auarei feciſſent: ne amuletribus quidem: atq; infantibus ab
pinerent. Nomnulle demuri permanu dimiſſe ſe le multi-
tibus tradebant. Fabus centurio Legionis octave: quem inter
ſuol eo che dixiſse contabat excitam ſe auare centibus p[mi]ſis
neq; committurum: ut pruſ quiſ; murum aſenderet / reſ
ſuol nactu mampulare: atq; abni ſub ſubenatus murum alde-
dat. Hos ipe nulbus ſingulo expectans inmurum exultat. In-
tem hi qui ad alteram partem oppidi: ut lyna demodra
unmi numtions cauſa connenerant primo exaudito cla-
more: inde enim crebro numtis incutati oppidum abrbo-
mant; teneri premſis equitibus magno concurri eo con-
tenderunt. Corum ut quiſ; pruſi uenerat eo contende
bat ſub muro consit debat: ſuorunt: pugnanti numeri
augebat. Quovum cum magna multitudo committet.

ipsos precedere ade confirmandam cuicuitatem. Et si multam re-
bus perficham heduorum perspectam habebat: atque horum di-
sentis, ad maritam deflectionem cuicuitis existimabat: tamen
retinendos eos non constituit: ne aut inferre muria iunderet
aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his
breviter ſua heduor menta exponeat: quos et q[ui]b[us] h[uius]modi accepti-
ſet et compulſes inoppida multato[rum] agris omnibus erepti: co-
pus, impoſto dispendio obvidibus ſumma cum contumelha ex-
tortis: a-quam inſorunam, quamq[ui] inamplitudinem dedu-
yſſet, ut non ſolum imprimiunm ſtatum: ſed omnium tem-
porum dignitatem: & gratiam antecessiſſe iunderetur. His
dat[ur] mandatis eos aſe dimitur. Nouiodumque erat oppidum
heduorum ad i[ps]as Ligeros opportuno loco poſitum, his ce-
ſar omnes obſides galliæ, frumentum pecuniam publicæ ſuo-
rum: atq[ui] exercitus impedimentorum magnam parte conu-
lerat, h[uius] magnum numerum equorum humis bellis ca-
italia: atq[ui] his p[er]ama coemptorum miſerat, Co cum eperedo-
trix, iuridomaritque, uemiffent: & deſtatu cuicuitis coguiouſſet.
Litau cum bibracte abhebui receptum: quod eſ oppidum ap-
eces maxime audivi natis, coniuncto lauem magiſtratum ma-
gnam; partem ſenatur adeum conueniſſe. Legatos ad wer-
cungentorige[m] depace: & amicizia concilianda publice milles
non pretermittendum tantum commodum existimauerunt
Ita: inter feci nouiodum custodib[us], qui: eo neopaciendi
conuenerant / pecuniam atq[ui] equos interſe partiti ſunt: obſide
cuicuitum bibracte / ad magiſtratum deducendos curauerunt.
Oppidum quod aſe teneri non poſſe indicabant: ne quo eſſet
ut in rhomans incenderunt / frumentum quod ſubito po-
tuerunt nambus adueyerunt / reſignum fluminem atq[ui] inc-
dio corrumperunt. Ipi: ex finitum regi[m]b[us] copas cogere
preſidia custodiasq[ui] ad i[ps]as Ligeros dispoſere / equitatum:
omnibus locis incendi timoris eam ſa obſentare ceperunt / ut
are frumentaria rhomano[rum] excludere / ac adductos mopia
ex prouincia ex p[ell]ere poſſent. Quam ad i[ps]em multum e[que]
admiu[n]abat: quod l[iger] ex i[n]nu[n]b[us] creuerat / ut omnino uado

2101. posse-

non posse tranſiur uicdeterur. Quibus rebus rebus cogniti cefat ma-
turandum ſiби cenſuit: ſi eſſet imperſiendis ponibus pench-
tandum: ut pruſq[ui]q[ui] eſſent maiores eo copie coacte dimicaret,
Nam ut committato conſilio ſter'impromissa conuerſe': ut
ne metu quidem neceſtano faciundum exiſtimabar: cum in
fama atq[ui] indignat[ur] rei: & oppoſtus monſt ceuenn[ae] uiau[n]q[ui]
diſſicultas impedebar: cum mayime q[ui] aduſto Lalneno: atq[ui]
bis Legiombus quaſi una miſſerat uehementer tumebar. Itaq[ui]
admodum magniſ durmis: atq[ui] nocturniſ utinerib: confecti con-
tra omnum opinionem adliſcum peruere: uadeq[ui] pequtel
inueno: proſe neceſſitate opportuno: ut brachna modo atq[ui] bu-
meri ad ſuſtinenda arma liberi abaqua eſſe poſſene: diſpoſito
equitatu qui uim flumniſ reſfringerent: atq[ui] boſtib: primo a-
ſpectu perturbatis inſolum exerctum traduyit: frumen-
tum: magniſ et copiam pectori[n] nactus/repleto inſ rebus exer-
certu rei inſenonet facere instituit. Dum hec apud cefare
geruntur: Labienus eo ſupplemento: quod nuper exiſtalia ue-
nerat relecto agendici: ut eſſet impedimenſi preſidio: cum Le-
giombus quaſi Luſentiam proficiſtur. Id eſt oppidum
pariſorum: quod poſtum eſt inſiſula flummiſ ſequane. Cujuſ
aduentu ab hostibus cognito/magne exſiſtimis cuuutatib[us] co-
pie conienerunt. Summa imperu[m] traditur camulogeno au-
Lerco: qui prope conſectus etate: tamen propter ſingular[em]
ſcientiam rei militariſ adeum eſt honorem euocatiſt. Is cum
anuſaduertiſſet perpetuam eſſe paludem: que influeret in-
ſequanam: atq[ui] illum omnem Locum magnope impediret. hec
conſedat: nostrq[ui] tranſitu prohibere instituit. Labienus pri
mo uinea[rum] agere/-cratibus atq[ui] aggere paludem explere: atq[ui]
iter munere conabatur'. Post id difficiluſ fieri anuſaduerit
ſilento e caſtris terris uigilia egreſſu[m] eodem quo peruenerat
utinere meledunum peruenit. Id eſt oppidum inſiſula ſequa-
na poſtum: ut pauloante delutetia diximus: deprehenſis na-
ubus circiter. L. celenterq[ui] conjunctis: atq[ui] eo militibus in-
lectus: & rei novitate perte[rr]ritis oppidam: quorum magna
parlent ad bellum euocata: ſiue contentionee oppido poterunt.

gratia, auctoritate, pecuna uoret, ad sollicitandam cunctaretur, utuntur. Nacti obides quos cæsar eos deposterat, horum supphicio dubitas, territart. Petunt auercingentonge balui adsc conditiones, belligerendi communecet. Re impetita contentunt: ut ipse summa imperii tradatur. Et rem incontuerià deduci totius galthe concilium hibocte indicatur. Eodem continuunt undiq; frequentes multitudines: suffragiis res permittitur. Ad unum omnem uercingentorigem probant imperatorem. Abhæ concilio remi, tungonef, treuri abfuerunt; illi quod amicissimam rhomancorum sequebantur, treuri quod aberant. Longius et agermanus premebantur; que fiur causæ quare tanto abest bello: & neutus auxilia muterent. M. agno dolore hedui fuerant, se deroft principatu queruntur: fortune commutatorem: & cæsar is indulgentiam in se requirunt: necque tamen utepro bello suum consilium abreliquis operare audent. Inqui dumei sibi adolescentes eporedory: & uiridomans uercingentorio parent, ipse imperat reliqui cunctatib, obides. Demetse ei rei constitunt diem. Huc omnes equites, yw, numero celeriter convemre ubi? peditatu quem antea habuerat se fove contentum dicit: neq; fortunam temptaturum: aut inane dimittaturum: sed quomam habundet equitati pfacile est faci frumentationibus, pabulationibus, rhomanof prohnbere, equo modo animo sua ipf frumentaria corrumpant, edificiag; in cendant: qua rei famihans ractura, perpetura, Libertatemq; consequi uideant. His constitutis rebus regiawis, qui sunt finitimi ei prouncie, pedum imperat. Huc addit equites, cl. ccc. hif prefecit fratrem eporeclorigis: bellumq; inferri allobrogibus ubet. Altera ex parte gaballof proximof; pagos aruenerorum in helvets Item ruthenos, cadurcof; ad finef volgarum ac remeotu depopulandos mitt. Nibilominus clandefinus numus, legerombus, allobrogaf sollicitat: quorum mentes nondum asupcriore bello reledisse operabat. Horum principibus pectuas, cunnati autem imperium totius prouncie pollucitur. Ad hof omnes causæ preuia erant preficiae cohorum.

duarum: & xx: quę exisſa provincia a L. cefare Legato ad omnes partes opponebantur: hedui ſua ſponte cum finitimus / preho congressi pelluntur: & c. valeno donno tauro vocabuli filior principe cuitatis: complumbuſq; alius interfectis / intra oppida & nuſo compelluntur. A llobro gres crebriſ ad rhodanum chis politis prelius / magna cum cunn ac diligens ſuos fines tuen tur: Cefar op hoſtes equitati ſupenoreſ eſſe intelligebat & intercluſis omnibus itincibus: nulla re ex prouincia: atq; ita L[ia] ſubleuari potevat: & tranſi henui ingermanam intitt. adeas cuitatei: quaſ superombus annis pacauerat / equiteſq; ab his accerſit: et L[emus] armature peditel qui intereſo pre- L[ian]i conſueuerant: eodum aduentu: quod minus idonei equiteſ utebantur: atribuſt militem: reliquie: equitub; rhomams: atq; euocatis / equos ſumt: germaniſq; diſtubunt. Interea dum hec geruneur: hoſtum copie exaruerunt e- quiteſ: quitti gallie erant imperati connenunt. Al[ia] agno eorum coacto numero cum cefar inſequanoſ pereſtremoſ in- Lingorum fineſ iteſ faceret: quo faciut ſubidum prouin- ce: ferm poſſet: circuter inha paſſum decem ab rhomani trinjs caſtris uerdingentory confedit. Conuxatis, adcon- cilium preſectis equitum uenile tempus iudore demoni ſtrat: fugere improuinciam rhomano: gallia: excedere: id bi ad preſentem obſtinendam libertatem tatis eſſe, adreliqui te porſ pacem: atq; ocu[m] parum profici / majoribus eni coach: copus reuerſuol: neq. finem bellandi: factuol: prome[de] agni- ne impeditoſ adonantur: ſi peditel ſiuf auſilium ſerant: atq; meo morantur: iteſ facere non poſſe: ſi id quod futurum ma- gis confidebat / reiſi impede[n]t ſup salut[em] consultant: et un[us] rerum neceſſararum: & dignitate [pol]iatum in. Ham de equitibus hoſtum: quin nemo eorum progredi / modo extra agmen auſdebat: & ipſo quidem non debere dubitare. Id quod maiore faciant animo, copia ſe omnino procaitris habiturum: & terrori hoſtibus futurum. Conclamant: e- quiteſ ſanctiflmo urreutand[us] confirmari oportere: ne te- cto recipiantur: ne adliſco: ne adparenteſ ad uyorem

frumentum: fed paulo Longius /etiam tollerant posse pares-
do. His datis mandatil: qua opus erat intermillim fecim-
da uorila silenio equitatum emitit: frumentum omne
adse referi uibet, capitil p[enam] iis qui non potuerint con-
stituit. Lecus cujus magna erat copia ad mandumque compulsa
writum distribuit / frumentum parce: & paularim metu i,
fituit / copia omne qualiter pro oppido collocauerat / inoppidu
recepit. h[uius] rationibus auxilia gallie expectare: & bellum pa-
tat amministrare. Q[ui]ubus rebus cognitis ex perfugis & capi-
uis c[el]tar hec generva munitionis instituit / posam pedum
xx. directis Lateribus duxit: ut eius for[se] solum tantumde
patet. quantum summe for[se] Labra d[ist]arent. Reliquia
omne munitiones abea for[se] pedes. ccc[cc]. reduxit. In hoc
confitho quomam tantum est et necessario patio complexus
 nec facile totum corpus militum corona cingeretur: nec de
neprouisso aut noctu admunitiones hostium multitudo ad-
uolavet. aut interdiu tela innostrs opere destinat[ur] comm-
cere possent. hoc intermisso patio duali for[se]s. xy. pedes la-
tas eadem altitudine produxit. quarum interiorem capo[rit]
bus: ac dimissis locis acqua ex flumine diruata complectit
Post e[am] aggerem ac nallum. xii. pedum ex truyit. Huc lo-
nicam / pennaf[do]; ad iecit: grandibus cerus emmentib[us] ad co-
millunas pluteorum & aggeres: qui a[sc]enium hostium tanda-
rent: & turres tota opori circundedit: que pede[rit] inter e[du-
starent: et at co tempore & materiani: & frumentavi: o[can-
tas munitiones fieri necess[er] deminui nostris copis: que lon-
gui ab castris progrediebantur: & nonnumque opera nostra
galli temptare: atq[ui] evaptionem ex oppido pluribus portis
facere summaui conabantur. Quare ad hec viris opera
addendum c[el]tar putant: quo minore numero militum mu-
nitionem defendi possent. Itaq[ui] truncis arboreum aut admo-
dum firmi ramis abscissis: atq[ui] horu[n] colobrat[ur] ac p[ea]
cutis e[ac]cummb[us] perpetue posse quinque pedes alii duoban-
tur. h[uius] quinque dimissi: & abinfinio renunci: nec renella
possent: abramis eminebant: quini ordine[n] et unumdiutin

atque implenti: quo qui immemant se ipi acutissimis vallit in-
duebant. his cippis appellabant: quos abreliquis ordinibz
inquencumcem dispositi / scrobes tere malitudinem pedes
fochiebantur / paulum angustiore adinfinum fastigio huc
teret et ripetet tenebat eis crassitudine abolummo pre acuti & pre-
usti dimutebantur: ita ut non amplius quattuor digitis exter-
ra emmerent. Simul confirmandi et stabiliendi causa un-
guli abinfino tio pede tere terra exculcabantur: reliqua
pars scrobi adoccultandas infidia inominibus: ac unchi im
pediebant. Huius generis octom ordines uncte tenebat inter-
se pede diocabant. Id exsimiludine floris Lilium appella-
bant. Ante hoc talie pedem longe ferre hami infixe toge
interru infchiebantur: medochibus intermiis patris
omnibus. Loci differebantur: quos simulo nominabant: hui
rebus perfectis / regione fecutus potuit equitumque proco
natura quin passum complexum paru euicem generis mu-
nitione dueras abbis contra exterrorem hestem prefent.
ut ne magna quidem multitudine, ita accident, eius
diseſſu munitionum preſidia circumfundi poſſent aut eu
perculo excaſis egredi cogatur. Dierum triginta fru-
mentum pabulum habere omnes connectum habet. Du
hoc apud Alexiam geruntur galli concilio principum in-
dicto: non omne hoc qui anna ferre poſſent ut centuit
Vercing emorix coniocandof ſatuunt: sed certum nume-
rum cuic excurrate imperandum ne tanta multitudine
conſita nec moderavi nec disternere ſuos: nec frumentatio
nem huc poſſent. Imperat hebus atq; eorum chentibus
Segulans. Ambliarens. Aulercis. Brannouebus. Blanno-
uis milia xxxv. parent numerum aruerni aduncis heleu-
tetis. caduris. cabalis. vellamus: qui sub impeno aruerno-
rum eſſe conſuerunt. Senons. Sequani. Bituribus. San-
tomis. Rutens. Carnutibus duodena milia. Bellouacis de
com totiorem Lemouebus. octona pictombus et turons: &
parisis & heluetis. Senonib. ambiarib. Mediomaticis.
petrocoris. Nerviis. Morinis. nitrobrogib. Quinamihia.au

hinc summo maternus naturæ. A magnæ habituæ auctoritatis
Habiti inquit de eorum sententia dicitur. Cum quiduris
similis serutem deditionis nomine appellant: nec quod
hoc habendos eum loco: nec ad consilium adhendos
cenſo: nec cum his inhi refiit, qui oreptionem probant.
quorum inconsilio omnium ueſtrum consenſu pristinæ
velidere utaturis, memora idetur animi est ita mollitiæ
non utaturis paulisper ſerue non poſse qui ſe ultro morte offe-
tat facibus reperiantur. Q[ui] qui patienter doloremſerant. Atq.
ego banc ſententiam probarem tantum apud me dignitas
potest. Si nullam pretèrg utre nostræ iacturam fieri ude-
tem. Sed inconsilio capiendo, omnem galliam reſpiciamur
quam ad nostrum auxilium concitaumur. Quod hominu
mihibus octuaginta uno loco interſechis propinquis: conſan-
guereſi, nostris animi fore exiſtimatis: ſi pene in ipis ca-
daneribus prebo decemtare cogerentur, notite hoc uelro au-
xyli expohare: qui uelſis ſalutis cauſa ſiut periculum
neglexerunt: nec ſubitua aotememitate ueſtra, aut animi
imbecillitate omnem galliam proſternere: & perpetuo ſeru-
ti ſubicere. An q[ui] addiem non uenerunt de eorum ſide
conſitannæ; dubitatis. Q[ui] ergo homanorum aritum
millis ulteriorib[us] muntenib[us] ſive cauſa quodie exercei
putatis. Si illorum numera confirmati non poteritis, omni
adita perſpecto: his utinam teſubulæ appropinquare eorum
aduentum: cujus rei inmore exterriti, diem nodem; in-
ope uerſanunt. Q[ui] ergo mei consili est facere quod nui
maturos nequaqua[que], pari bello cimbrorum, teuonumque, fecerunt:
qui inoppida compulſi: ac ſimili inopia ſubacti eorum cor-
porib[us] quærate adbellum, mutiles uidebantur? utam
tollemuerant: nec ſe hoffib[us] crachiderunt: cujus rei exem-
plum in non haberenus: tamen liberratis cauſa inſtituti: &
poſteris produc[ui] pulcherrimum udicavem. Nam quidem
illi ſimile bello ſuit. De popula[ta] gallia cimbri, magnæ,
illata calamcare, ſimulæ quidem nostris aliquando ex-
ceſſerunt: atq[ui] aliaſ terras petierunt, una/legee, agros,

libertatem nobis reliquerunt. K homam vero quid petunt aliquid aut quod volunt; nisi mucha adducti: quos fana nobiles: potentesque cognoverunt horum magis cuitatib considere: atq. his eritem mungere seruitumque neq. enim ulla conditio ne bella gesserunt. Quod si ea que inlonginquis nationibus geruntur, ignoratits, reipicate finitimam oalla que improuncia redacta ute & legib commutatis securib subiecta perpetua premur seruitute. Sententis dictis constitunt: ut si qui nalitudine aut state murels sunt bello oppido excedant: atq. omna pruis experiantur, ab escrignati sententia discedant. Illo tamen tempore potu utendum consilio / sires cogat: atq. auxilia morentur, aut dechitions aut pacis subeundam conditionem, Mandati qui eos oppido receperant, cum libers atq. uxoribus eyre cunguntur. Hui cum admunitiones rhomanorum accesserunt: Plentes omnibus precibus orant: ut se inferututem receptos cito innarent. At cesar dispolitis muallo cultodibus recipi probibebant. Interea comini veliqui: ducet: quibus impen sestiffa erat, cum omnibus copiis ad Alexiam peruenire, & colle extenore occupato, cum longe mille passibus a notis munitionibus confidunt. Postea die equitati excatris celudo omnem eam planitem quam inlongitudinem quatuor p[er]sum patere demonstrauius complement: pedestres: copias paulum abeo loco adduas in locis superionb constitunt. Eius exoppido Alexia despectus incampum concurvunt. Hui autem uis fit gratulatio inter eos: atq. omnes castus compamt Cesar' omni exercitu ad utramque partem munitionum di spolito: ut si uis nema: dum quid, locum teneat: & non uent equitatum excatris educi: & prelium committi ut bet. Erat exomnib: castis: que sumnum unde ingum tenebant despectus: atq. omnes milites intenti pugis pro p[er]uenentum expectant. Galli inter equites variolagand ex pedibus, Lenti armaturis interuecant: qui huius cedent, aut viho succuruerunt: & non retrosum equum impetum subtanerent, ab his compluere milnevati dempromis preho

excedebant. Cum nos pugna superiorer galli confiderent: &  
novit sol prem multudine inderent exomnibz partibus: & hi  
qui munitionibus continuebantur: & hi qui ad auxilium con  
uenerant clamore: & ululatu suorum animo confirmabant:  
quod inconstpectu omnium rei gerebant: nec; recte ac turpi  
ter eelam utroq; & laudis cupiebat: & tumor ignomine ad  
uertutem excitabant. Cum americhe prope ad solis occasum  
dubia inatoria pugnaretur, perimam una imparte conferchis  
turmis in hostel impetum fecerunt: eoq; pepulerunt. Quib  
infugam connectis lagitari circumueni imperfecti sunt. Item  
oxreliquis partibus, nostri cedentem: uol; incalit infecuti ſui  
colligendi facultatem non dederunt. At hi qui ab alexia pro  
cellectant mebi prope inatoria despenita se inoppidum recepe  
vunt. Vno die intermido galli: atq; hoc pario magno erat  
scalarum arpagonum numero effecto mecha node filentio  
excaſtus eoreſi ad campeſtris munitiones accedunt. Subito  
clamore sublato, qua ſignificatione qui inoppido obſidetamui  
dietuo aduentu cognoscere possent: crates provincer: ſagipus: la  
picibus nostros denallo perturbare, veliqua queq; administra  
nem parant amministrare. Eodem tempore clamore exaudito  
dat tuba hominum ſus uereingentoriy: atq; ex oppido educit No  
stri ut ſuperioribus diebus uncius evat locus attributus admu  
nitiones accedunt: fundis: Librilibus: ſuchibus: quaſ inope dispo  
uerant: galloſ glandibus proterrerent: prospectu tenebant: a  
dempto: multa utrinque uilnera accipiuntur: complura torvitis  
tela comcuntur. At. M. Antonius et C. treboniul legati qui  
bus he parteſ ad defendendum obuenerant: qua ex parte premi  
novit sol intellexerant, bis auxilio exultemomb: caſtelbs dedu  
dol ſummittebant. Dum longui admumitionem aberant:  
plur multudine telorum proficiebant: poſteq; proprim  
neceſſerunt: aut se famulis inopinanteſ induebant: aut in  
ſerobes delati tranſochebantur: aut exuallo ac turrib: tranſ  
vesti piliſ muralibus interbant: Multif; undiq; uilnerib  
acceptis nulla munitione perrupta cum lux appareret ue  
viti ne latere aperto ex ſupenoribus caſtris e ruptione

superiorib: hec declinua: & de uexa cœrnebantur. hoste com-
tunt prelium utrinque, clamore sublato. Excipitur ruris ex-
allo: atq: omnib, munitionibus clamor. Hoc in ammis phis
gladis rem gerunt / repente post tergum equitatus cœnum.
cohortes alie appropinquabant / hostes terga uerunt fugi-
tibus equites occurrunt. A ssedullus duri: & princeps veman-
occiditur. Nerecaffiuellaunus arnernus infuga comprehecht
signa militaria. Ixxvii: ad eſtarem referunt / pauci extano
numero le in columns incaſtra recipunt. Conſpicari exoppius
cedem et fugam ſhorum desperata ſalute copias ammunitiby
veducunt. ſi protinus hac re adhita excaſtris cailorum pu-
ga: quod miſi crebris ſubſidis: ac totus dei labore milites eſſet
defessi / omnes hoſtum copie delecti potuisset. De mecha-
nte miſius equitatus nouſſimum agimen conſequer. magni
numeris capitur: atq: interficitur. veliqui exſuga incauta-
tet diſcedunt. Postero die neveingentory concilio concurrato
id ſe suscepisse non ſuum necessitatum. Sed communs
Libertans cauſa demonstrat: & quomam fit fortuna cedè-
dum / adutuaneß rem ſe illis offerre: ſeu morte ſua homani la-
tis facere / ſeu uīnum tradé uelint. M. munitur dechis rebus
ad eſtarem Legati ubi arma tradi. principes produci iplem-
mentione procaſtris conſedit / eo duces producuntur. 'deci
gentorix decitur' / arma proculuntur / reſenuat hechus atque
uerunt. ſi pereor cuitatem reeuperare post er. Cytelicus capi-
nt toto exeritum capta ſingula preſe nomine distribuit
his rebus conſectis inheucluſ proficicitur. cautatem recipit.
Co. Legato abarnermis miſi que imperat se facturof polli-
cener / imperat inαgnum numerum obſidum. Legionem in-
hiberna mittit capiuiuorum circiter. xy. hechus arnerni:q
reddit. T. Labienum cum duabz Legionib: & equitatu inſe-
quanoſ proficis ſi iba. hunc M. temprorum vtilium at-
tribuit. c. fabum: & 1. munitioni basiium: cum Legion-
bus duabus numeris collocat: ne quam aſimuris belluagis
calamitatem accipient. c. antitum reorui in Ambibareto.
T. Sextium inbiturget. c. caninum reviluit in vitem

cum singulis Legionibus mutte, Q. tillium ciceronem: & p. sulpitium cabilloni: & matiscone ad diarum rei frumentarje cauta collocat. Episc. bibracti hinemare constituit. His Luteins cognitif rhome dieru, &c. supplicationo redditur.

A. BIR CII. COMMENTARIORVM. BELL. 1. GALLI
GALLIOL. EPISTOLAR. PRIMVM. 2. D. CORNELIV.
BALBVM. INCIPIT. FOLIITER.

O actus affiduis tuus uocibus balbe: cum quo-
tichana mea recutatio non difficultatis ex-
culationem: sed inerti underetur/depre-
cationem hre difficillumam suscepi celari
noti commentario reru cestatum gallie-
non comparantibz superioribz atq. itequen
tibus temporis emf. contextu. Nominumque, imperfectum ab-
rebus gestis alexandri confeci usq. ad exitum non quidem ei-
ulis differentiis: cuus finem nullum indemn: sed ute ce-
laris. Quos utinam qui Legent scire possint: q. inutus susce
perm verbendos: que facilius caream multitie att: arro-
gantie emine: qui me medus interposuerim celariis scriptis.
Confer etiam inter omnem nil qu. tam operose et sc perfectu
quod non horum elegantia commentariorum superetur: q.
sunt editi: ne seia tantarum rerum scriptoribz delit/ adeoq.
probantur omnium indicio: ut precepta non prebita facul-
tat scriptoribus underatur. Cuius tamen rei maior nostra: q.
reliquorium est admiratio. Ceteri emm q. bene q. emendate
not etiam q. facile ac celenter eos perfecter semus. Et aut
mpecelare cum faculta atq. elegantia summa scribendi, tum
nemissima, scientifica, fuerum consiliorum explicandorum.
Mati ne illud quidem accidit; ut alexandrino atq. affime
no bello inter emne: que bella quanq. exparte nobilis celariis
fermonc sunt nota; tamen aliter alicumur ea que rerum
novitate aut administratione uol capiunt. Aliter que testimo-
no famis dictum. Sed ego ne miru dum omnes excusatiouni

mentiep Longuif progreth uellent deſicere, aut hoſteſ incen
dus terTerentur: Multis hominum miſibc captis/biut-
ges qui primum aduentum putauervunt effugeve rhoma-
norum inſimitimas cuittateſ, aut pruatiſt hoſpitiis cōſiſi
aut ſocietate confiliorum confuſerant fruſtra. Nam ceſar'
magniſ innenbuſ omnibz locis occurrit, ne dat ulti cuittati
ſpatiī de aliena potuſſe dedomeſtica ſalute cogitanda. Qua
celerita: & facile amicof ſetinebat: & dubitanteſ terrore
adconditioneſ pacoſ reducebat. Tali conditioe propoſita bi-
turges cum ſibi uiderent clementia ceſaris reditum pate-
meus amicuſam inſitimaſ: cuittateſ ſine ulla pena deuſi
ſe obliſes, atq. infidem receptas eſſe idem fecerunt. Ceſar'
militib protanto Labore ac patientia: qui brumaliſ dieb
itineribus difficillims/frigorbz intollerandis ſtudioſ ſi me-
pmanſerant inlabore ducenof ſextertus centurionibus, tot
imha nummum preſe nomine condonata pollicer. Legionibz
inhiberna remuſſis ipſe ſe vespit die xl. bibracte. Ibi cum
uis dicere biturges adſum. Legatoſ mittunt auxilium po-
cum conſarnutes: quod intuſſe bellum ſibi querebantur.
Qua re cognita cum dieſ non amplus, xxxii. inhibernus eſſa/
monitus/ Legiones xuii. & vi. exhibernus abarave ducit
ibi collocatas explicande rei frumentary cauſa ſupervio-
commentario demonſtratum/ita cum duabz Legionibz ad p-
ſequendof carnutesſ proficiur. Cuſaſa exercituiſ adhoſeſ
eſet perlata calamitate cſterorum ducu carnutesſ uicis deſer
ti oppidiſ, que tollerande hiemis cauſa constitutis repente
exiguſ adneceſſatatem edificiſ incolebat, nuper enim deuſi
compluva oppida dimuſerant/disperſi profuſum. Ceſar e-
rumpentes eo maxime tempore acerrimas tempeſtates cu
ſubre milites nollet inoppido carnutum cenabo caſtra ponit
atq; intecta partim gallorum, partim: comechſ celeriter
ſtamentus temptoriorum integendorum gratia evat i he
diſicata militeſ contegot. Equites tamen & auxiliariſ pe-
dutel inomneſ parces mittit/ quaſcunque, petiſſe ducebantur
hoſteſ nee fruſtra. Nam plerunt: magna precla potiu noſtriu

reueruntur. Oppressi carmutes / hiems difficultate terrone
penculis: cum tectis expulsi nullus loco consitere ducunt au-
derent: nec siluarum preſidio tempeſtatib[us] dumſimus tibi
posſent / disperſi magna parte armilla ſuorum diffipamur in-
fimimalib[us] cuitates. Cefar tempore anni difficultillmo cum hi-
tis habereß:conuenientes manus diffipare: ne quod iutum belli
nafſeſetur / quantumque inatione eſſe exploratum haberet / ſub-
tempus eſt iuouetum nullum ſummum bellum poſſe conſlan-
ci. tre bonum cum duabus Legionib[us] quas ſecum habebat in hi-
bernis cenabi collocaut. Ipe cum tribus Legionib[us] cœritior fiet
bellouac[us] qui belli gloria gallos omnes / belgac[us] preſtabantur
numa[que] cuitateſt duce crebeo bellouaco: ca-commo atrebat ex-
eventum comparare atq[us] munum Locum cogere: ut omni mult-
titudine inſines ſueſonum qui remis erant attributi facerent
impressionem, pertinere autem non tamum addiguntatem: ſed
etiam ad salutem ſuam uicheraret nullam calamitatem ſocib[us] op-
time derep. meritoſ accupere / Legionem exbernis reuocatur:
ſus xi. Litteras autem ad c. fabum munir: ut iſines ſueſonum:
Legionet duas quas habebat adduceret. Alteramque ex duabus
a L. Labieno areſſuit. Ita quantum hibernorum opportunas
bellio: ratio potulabat / perpetuo ſuo Labore incucem Legio-
nibus: expeſtionem onus imingebat. Huius copiis coactus ad
bellouac[us] proficereſtur: caſtulo[que] inorum finib[us] poſtus equi
tum turma dimittit homneſ partes ad aliquot expeſiendb[us]
ex quib[us] hortum consilia cognosceret. Equiter ofſicio fundi
renuntiant paucos medicibus et ſe muendb[us] atq[us] h[us] non qui
agrorum colendorum cauſa remanireſt: ſed iſpeculandib[us]
eſſent remiſt. Aquibus cum queleret cefar: quo loco multi
tudo eſt & bellouac[orum] quodq[us] eſſet consilium eorum inu-
mebant bellouac[us] omnes: qui arma ferre poſſent munum
Locum conuenire / itemq[us] ambianq[us] au luroq[us] caletq[us]. Locaſſe.
At trebarat. Locum caſtus excelſum inſilua encundata palude'
delegiſt / impedimenta omnia multenotes ſilua[que] contuliſt
Complures eſſe principes belli auctores: ſed multitudinem

PITAYASWIEC

maxime. Erobro, obtemperare: quod ei summo odio esse nom
p. r. intellexissent. Paveis ante diebus excaſſis bis atroba
tem commum daceſſiſſe, ad auxilia germanorum adduco
da: quorum et iucimatas propinqua: & multitudo eſſe infini
ta. Conſtituiffe autem bellonacos omnium principum conſe
la ſumma plebis cupiditate: ſi ut diceretur. Cefar cum tribus
Legiombus aenulet, offervent ſe addumeandum: ne miſtri
ore ac duriore poſt ea divione, cum tot exerentu dicentare to-
gerentur: ſimatores copias addueret, meo loco permanent
quem elegiſſent. Labulatione autem quę pp ammi tempus eu
exigua tum dejecta eſſet. & frumentatione: & veliquo comæ
tu exiſtendi probibere rhomanol. Que eſtar consientiutibus
plurimi: cum cognouſſer: atq. ea, que proponerentur conſi
lia plena prudentie. Longe: atimentate barbarorum temo
ta eſſe indicans, omnibus rebus inſeruendum statuit: quo ce
Levus hoste contenta ſiorum paucitate procederent inacie
Singularis emm uteutis ueterimam Legionem. vii. vii: & viii.
ſumme ſper. delecte: ut utris. xi. que octavo iam stipendio
tamen incollatione veliquetur: nondum eandem uotusta
tul ac ututis cœperat opinionem. Itaq. consilio aduocato
rebus bis: que adſe eſſent delatæ omnibus expositus annuol
multitudinis confirmat, ſi forte hostes trum Legionum nu-
mero poſſer eliocere addumeandum. Agimus ordinem ita
conſtitut: at legio vii. vii. & ix. ante omnia wet impedit
menta. Deinde omnium impeditunemorum aginen: quod tu
evat medioe: ut me expeditionibus eſſe conſueuit cœgeret. ni-
ne majoris multitudinis ſpés accidere hoſtibus poſſet. q. ipi
depopoliſſent. Hac ratione pene quadrato agimne iſtru-
eto inſpectum hoſtum celerius opinione eorum exerem
tum adcluerit: cum repente inſtructa uelut inacie certo
graciu Legiones accedere galli uiderunt: quorum evant
ad cſarem plena fiducie consilia perlata: ſiue certatnmi
periculo: ſiue ſubito aduentu ſea expectatione nostri co-
tati copias inſtruunt: procaſtis nec loco ſuperiore decedunt.
Cefar & ſi dumeare optauemt: tamen admirat tantam

multitudinem hoſtum valle intermiſa/magi/multi-
tudinem depreſſa: q[ui] Late patente caſtra caſtris hoſtum
confert, hec imperat vallo pedum yn' munire. Lorici
Lam probac ratione eius altitudinis modificari, ſoſſam
duplicem pedum denum quinum laterib[us] deprimi dire-
ctis, turreſ excitari e[ve]bras maltitudine trui tabulatorum,
pontib[us] trajectiſ/ conſtratiliq[ui] communi: quorum fronteſ ut-
mina loricula muniventur, ut abhoſtib[us] ſoſta dupli[us]
propugnatorum ordine defendevetur, quorum alter ex-
ponentib[us] tutior altitudine eſſet, hoc audacius: Longuif[us] p-
muteſet tela/ alter quo proptior hoſtem vallo collocatus
eſſet ponte abincidentib[us] celis tegeret. Portis ſoſe/ alto-
reſe[que] turreſ imposuerit, huius munitionſ duplex erat co-
lilium. Nan[que] a operum magintudine: & timorem ſin-
ſperabat fiduciam barbaris illaturum: & cum pabulum
frumentatumq[ui] Longuif[us] eſſet profiſcendum pariſ co-
puiſ caſtra munitione ip[ro] uidebat posſe defenchi. Interi-
crebro paucif[us] utriusque procuſurrentib[us] inter bina caſtra pa-
lude interiecta contendebatur. Quam tamen paluſte no-
nung[que] aut nostra auxilia: aut gallorum germanorum
tranſibant: acruſiſ; hoſtes inſequebantur: aut u[n]tilim
hoſter[que] odorem tranſpressi nostris. Longuif[us] ſimmoebant:
Accidebat autem quotidianiſ pabulationib[us] id quod acci-
dere erat necesse: cum rati diſeſtuti[que] ex edicti[n] pabu-
lum conguiteretur, ut impediti loci diſperſis pabulato-
ves circumuenientur. Quic[que] et ſi medicare detrimen-
tum uimentorum ac ſeruorum noſtril[que] aſſer ebant: tu
ſtultat[us] cogitationes barbarorum: atq[ui] co magi quod com-
que profectu ad auxilia germani[que] arceſſenda docui: cum
equib[us] venerat. C[er]at cum animaduereret hoſtem com-
plures dies caſtrif[us] palude: & loci ni[n]a munitis ſe tenere neq-
oppugnare caſtra eorum ſine climatione pernitiſa: nec
Locum munitionib[us] claudi: ni[n]i aran[ori] exercitu posſe lit-
terat[us] ad trebonium mittit: ut q[ui] celerrime posſet legione
xii[n]. que cum T. ſextio legato inbitungib[us] h[em]abat ac-

cerisque: atque ita cum tribus Legionibus magnum numeratiby ad se uere
inire, ipse inquiritur imucem remorum, ac Lingonum veliqua
rumque, cimitatum: quorum magnum numeru euocaverat,
prefidio pabulationibus mittit: qui subita incursionem hortu
sustinerent. Quod cum quotidie fieret, ac iam consue
tudine diligencia muniretur: quod plerunt, accidit cluuntur
mutate, bellouaci delecta manu peditum cognitis stationibus,
quotidiam equitum nostrorum flue tribus locis indiichal
disponunt, eodemque equitum postero die mittit, qui priv
mum eliceret nostros indissimam deinde circumcitos
sogno rederentur: cuius mali foris incidit remis, quibus ille
diet fungenda munere uenerat. Hanc hi cù repente
hortum equitum animaduertissent: ac numero superiore
paucitatem contemptissent, cupidus insecuti pedibus un
dieque sunt erundati. Quo facto perturbati celerius, quod
suetudo fert, equestris preliu se receperunt, amisi uerisco
princope cimitatis perfecto equitum. Qui cum uis equo
propter etatem posset uti, tamen consuetudine galloren
neque etatis excutatione insuicpenda prefectura uis orat,
neque dimenciam fine se noluerat. Inflammantur atque inci
tantur hortum animi secundo prelio principe remorù
interfecto, nostris detrimento ammonentur, diligenter
exploratis locis stationes dispone: ac moderatùs cedente
insequi hortem. Non inter mittuntur interim quotidia-
na prelia incontinente utrorumque castrorum, que actuada
tranquilli, fiebant paludis. Qua continente gerimam, quos
propiter celeri traduxerat, hæc ut equibus interposu
preliarentur, cum constantur univerit paludem transistent
paucibus inre altendo interfectis pertinacibus veliquam mul
tuicinem essent insecuti, per territi non solum hi qui aut
commut opprimebantur, aut eminus vulnerabantur, sed
etiam qui Longui subiciam conlietant: ne prius fine fuge
fecerunt, sepe multis superioribus locis: quod aut incastra flori
veapevent aut nonnulli pudore coacti. Longui profugeret
Quorum periculo sic omnes eorumque sunt perturbate, ut uis

udicant posset utrum secundus innumeris rebus insolentiores
an aduerio medocti caeli undichoret essent, c. complurib, chieb
dem castris consumptis cum propriis accessibus Legionis
& c. trebomum Legatum cognovisset, ducet bellonacorum
ueniti rurilem obestionem a Leyis noctu dumittunt, equeque
state aut uriby inferiores aut inbernés habebant, unaque
reliqua impedimenta. Quorum perturbatum & consilium
dum explicant aginen, magna enim multitudo carborum, &
expeditos secqui gallos consuepit oppreſſi luce copias armatoj
influit inſtruit castris: ne prius homani p[er]qui se inperpet
q[ui] Longus agnen impedimentorum ſuorum procesſet. At
celar necq[ui] restitentur aggrediendos tanto collis ascenſu uad
cabat: nec: no uſq[ui] eo Legiones amnouendas: ut discedere ex
eo loco fine periculo barbari militib[us] inſantibus non posset.
Ita cum palude impedita a castris castra dunderet, e[que] tra-
ſeundi difficiliter celeritatem inſequendi tardare posset, adiut
ad uigum quod transpudDEM pene ad hostium castra p[er]tine
ret, medocre ualle a castris eorum intercujum anmad-
uertet, pontibus palude constrata. Legiones traduct, cel-
iteret, inſimnam planitiem uigj peruenit: que delectu fa-
ſtigio duob[us] a Latemib[us] muniebatur. In] Legionib[us] inſtructis
ad uigum uigum peruenit. Aciem[que] loco constituit u[n]
tormento miſa tela in hostium cuneoſ conmei posset. Bar-
bari cofſi[bi] Loci natura cum dimicare non recusarent ſi fonte el-
mani ſubire collem conaventur: acſi ip[er] paulatim copias diu-
buta dimittere non auferent: ne disperſi perturbarenu[n] mace-
permanerunt. Quorum pertinacia cognita c[er]tar, xx. c[oh]onib[us]
inſtructis / castris/, eo loco metatis / mi[n]uri uib[us] castra / ac lo-
lum opibus prouallo Legiones inſtructas collocat / equit[i] fre-
nat[i] equis inſatione diſp[on]t. Bellonaci cum homanes
ad inſequendum parat[us] uidevent: nec, per noctare aut diu-
tum permanere ſine periculo eodem loco posset / tale consi-
lum ſui recipiendi c[esserunt] / falce ut considerant nanc[
]iacre ſedere gallos consuepit ſupenorib[us] commentarius c[er]tar
declaratum est: permanens ſtramentorum / ac uirgultorum

seciffet nullum reditum propter tantam calamitates haberet
incuitatem. Cum inomnes partel pims ambiongiant lego-
nes aut auxilia dimittet, atque omnia cedibes incendiis ra-
pins uaitauffet magno numero hominum interfeo aut capto
Labienum cum duabz Legionibz intreunt, mitt quorum cum-
tal propter gername incuitatem quondam exeritata bellis
cultu, sevitate non multum agermanis differebat, neq; im-
perata unq; nulli exerciti coacto faciebat. Interm. c. caninuſs
legatus cum magna multitudine communes hostium infines
pictorum luteris muntes; duraci cognouiffet, qui perpetuo
in amicizia manerat rhomanorum cum par's quodam cuita-
tis eius defectus, ad oppidum limonum contendit, quo cum
aduentur, atq; ex captuifecerunt cognouiffet, mulus hominu-
milibet deuaco duce andium duracum clauſum limone,
oppugnati; neq; infirmas legiones hoſtibz committere aude-
ret castra poffut loco munito. Duracum cum appropinquare-
caninum, cognouiffet/copüs omnibz ad legionel converſis
castra rhomanorum oppugnare institut. Cum complures
dies moppugnatione consumpſſet, & magno ſuorù de-
mento nullam partem munitionum conuellere poruiffet,
vurſus ad obſidendum limonem reduß. Co tempore, c. fa-
bus Legatus complures cuitates infidem recepit, obſidibz
fummat, litteris, c. canini certior fit, que in pnetonibus
gerantur. Qub[em] rebus cogmtif proficifetur ad auxilium
dumacio ferendum. At diuinaeus aduentu fabii cognito de-
perata salutem in tempore eodem coactus effet: & rhomanum
et exteinum ſub ſtimere hoſtem: & relispic[em] ac timere oppi-
dano. Repente eo ex loco cum copiis recedit, nec se lati tuti
fore arbitratur nulli flumine ligeri: quod erat ponte oppid
magtionem tranſeundum copiaſ traduiffet. Fabus autem
non dum inconſpectu uenebat hoſtib[us] neq; se canno con-
auxerat: tamen doctus abb[us] qui locorum non evant na-
turam potissimum credidit hoſtes per territoſ non cum
locum quem petebant petturoſ. Itaq; cum copiis adeund[em]
pontem contendit, equitatumque tantum procedet ante agmen.

subtrahere conarentur effugere non modo equitatum. sed ne Le
 tionet quidem possent intravere cohortibus ducibus trina celiplus
 mo loco castra fecit. ac iubiz paulatum quantum copie paneban-
tur, uallu moppidi circuiti ducere in situat. Qued cum am-
 maduerterent oppidani milerimma aleygis memoria sollici
 similem caalam obediens neverentur. maximeque ex omnibus
 lucterius qui fortunæ illius periculum frentis monens rationem
 frumenti esse habendam constitunt, omnium consenti parte-
 ibi relicta copiarum ipi cum expedire ad importandam fru-
 mentum proficisci. Co consilio probato proxima node duobus
 milibz armatomi reclusi, reliquos exoppido drappes. & luctevi
 educunt. Hi paucof diel moravi exambz cadurcorum, qui p-
 tim re frumentaria sublenare ec cupiebat. partim probi
 minus limere non poterant, magnum numerum frumenti
 comparant. nonnunq autem ex peditionibus nocturni caftella
 nostrorum adoruntur. Quamobcaufam. c. cannius toto
 oppido munitionef circundare moratur. ne aut post effectu
 tuari non posset. aut plurima in locis infirma disponat prefi-
 cha. Magna copia frumenti comparata conflictet drappes
 & lucterius non longe aboppido. y. milibz un paulatum fru-
 mentum moppidum supportaret, ipi inter provincias parvum-
tur. Drappes castris prefido cum parte copiarum re ditt.
 Lucterius agenem unmentorum adoppidum duct. Dispoiti
 ibi prefiendi hora noctis citoeter decima filuetribz angulati-
 mque vinembus frumentum importare in oppidu in situat.
 Quorum trepitudinem vigiles castrorum cum senillent, ex plo-
 natoresque nulli: que agerentur renuntiassent. Cannuiæ cæ-
 lentem cum cohortibz armatiæ ex proximi castelli in fru-
 mentariof subipiam lucem impetui fecit. hi repente malo
 perterrenti diffugunt adfusa prelixia. Oue notit ut inde
 sunt acutis contra armato incitanti neminem exco miu
 unum capi patunatur. Profugit inde cum paucis lucte
 nec se reciperit incaltra. Re bene gesta cannius ex captivis
 compent partem copiarum cum drappete esse castris am-
 libz non amplius. ynn. longe. Quare ex omn pluribz coomta

cum intelligeret fugato duce, alteros perterritorium, reliquias fa-
cile opprimi posse, magnæ felicitatis esse arborabatur, neminem
excederet fugiisse mecastra; qui de accepta calamitate muniri drap-
peri perferret. Sed in expenendo cum periculûm nullum udereet
equitationem omnem germanum, pedibus flumine, velocitatis homi-
nes adcastra hostium premittit. Iste Legionem unam inter ca-
stra distribuit, alteram secum expeditam ducit. Cum propius
hostes acceditur, ab exploratoribus quos premiserat cognoscat casta
eorum: ut barbarorum fere conquetudo est, rehiciis locis supe-
troribb adnpas esse flumini demissa. At germanos equiterb
imprudentibus omnibus de improuto aduolasse prelum commu-
si. Qua re cognita Legionem armatam instructam, adducit
ta repente omnibus ex partibus ligno dato, loca superiora caputque
Quod ubi accidit germani, equiterb, lignis Legionis uti, ubi bene-
tissime prebantur. Confeetim cohortes undici, impetum facuit
omnibb aut interfecit aut captus, magna preda poterunt. Capi-
tur igitur eo prehoi drappè. Cumque felicissime regesta fine
ullo pene inlens muliere adoblitendos oppidanos reueruntur.
Hocernod hoste deleto: cumque timore antea diuicere previdia
et munione oppidanos circundare prohibitus erat, operra
undi imperat amministrari. Venit eodem cum suis copiis
posterum die. C. fabul partemę oppidi sument adoblitendum.
Cetar interim, M. Antonium quætorem cum cohortibus xx. in
belgiis relinquit: nequaqua vultus nonorum consiliorum capiendos
belgis facultas daretur. Iste reliquias cuitates adi. oblitus pluribus
imperat, timentes omnium animos consolacione facta, sanat
Cum incarciutem uemisset quorum incuitate superiore commen-
tario celer exponeat, initium bellis et orbus, quod precipue eos
propter conscientiam facti timere animaduertebat: quo ceterus
cuitatem timore liberaret, principem scelens illud et
concentatorem bellis guttuatum, ad supplicium depoſcit: qui et li
non cuibus quidem ſu pre committebat: tamen celenter omn
num cura quelituvincastra perducit. Cogitur meut supphic-
cum celer contra naturam suam, concursu maximo militum
qui omma percula & detrimenta belli abutuato accepta vefe-

nequa parh uacua abexeru et esset / pauos ipse inprovincia morat)
cum celerrer omnes conuenit percurvisset: publica controuer
fias cognovisset / bene merus premia tribuisset: cognoscendi et
min maynna facultatem habebat quahi quis, fuisset ammo
inboruus gallia defectione: quam sub dnumerat fidelitate atque au
xiliis provincie illius. Confechil rebus ad legionem inbelgum se,
recipit: hibernante, memetocenne. Hui cognoscut comui attre-
batem prelio eum equitatu tio contendisse. Ham cum antonius
inberna uenisset: cuitaet, attrebatum inofficio esset. Comnus
qui post ullam vulneracionem: quam supra memoram semper
adomneu motus paratur plus cuibz esse confuesset: ne consilia
belli querentibz auctor annos, duxque de esset parente rhomanus
cuiate cum suus equitibus se suos, latrocinios alebar / infestis quos
utnembus commeatus complures qui comperabantur inberna
rhomanorum intercipiebat. Erat attributus antonio prefectus
equitu. c. uolusenus quadratus qui cum co hibernare hunc anto-
nur adpersequendum equitatum hortu multit. Uolusenus ad
eum urtutem: que angulariter at ino magnum odum commi
adjuengebat: quo libentu id facere: quod imperabatur. Itaq. di-
spitiis infidiis eum sepuis equites aggre夫is secunda prohia
faciebat. 1. Noverime cum uebememus contencleretur: ac uo-
lusenus ipius interu piendi commi cupiditate, pertinacius eu
cum pauos insecutus esset, ille aut fuga uebementi uolusenum
produyisset longuus repente communi fluorum innocat fide / ates
auxilium: nec sua vulnera perfidem interpositam paterentur
impuncta. Conuerbat, equo se acetens incantius premitur in
prefectum, faciant hoc ielem omnes eum equites / paucoe, no
stros connecant: acq, insequuntur. Comnus incensum cal-
catib, equum coniungit equo quadrati / Lancea, infecta ma-
guii iubiz medium femur, traeecit uoluseni. Prefecto vulnerato
non dubitant notum resite: et convertit equis hostem pellere.
Quod ubi accedit complures hortum magno nostrorum impetu
perculi vulnerantur: ac parim infuga proterrruntur / partim
intercipiuntur. Quod ubi malum dux equi uelocitate utcaut
acti preho secundo garrer abeo vulneratus prefectus / ut uge

ce târs prelio commissò celerner domnâm aponte repulit eum oppidum receperunt. Cefar Legiombz traduchis ad oppidum cœpit: ut etat; murum castra posuit. Re cognita domnus ad pœnum napuliam pervos regionum magno propinto premio et litteris munir: qui petant atque orent: ut eti subueniat. Cefare duobz exercitibz: & locorum angustius facile intercludi: possit fummentoq: prohiberi: quod ni fecerit se cohortes amplius yyy. magnumq: numerum senatorum: atque equitum thomanovim imperviculum eſse venturum. Internu tios cohortatui torment immurù diu pomt: certatq: euq: parte: aduenchiam urbis auribus buit: militib: incontioe agros exiuis posset ionibz pollicentur xl. mingulos ingera: & prorata parte centurionib: eucaſtis. In term ccatâri nummi: Sulmonemt: quod oppidum aconſimovimilium internallo abest: cupe ea facere que uellet. Sed a. q. Lucetio ſenatore: & a: actio peligno prohiberi: qui id oppidum iii. cohortum preſidio tenebant. M. mun co. M. Antonium cum Legiombz. viii. cohortib: quinq. Sulmonemt: ſimul: atq. ſigna nostra iudivunt: porta: apueruntur: univerſi oppidam obuiam gratulante: antonio exiuerunt. Lucemt: & acutum deuuro te deuuerunt. Actuus ad Antoniu delectus / pepit ut ad cesarem mueretur. Antonum cum cohortib: & acto eodem die quo profectus erat reuertuut. Cefar eis cohorte: exerciutuo coniunyit: adunq: incolunem dumit: Cefar: primit cheliz castra magnis operib: munire: & ex finitiis mupepi: frumentum comportare: reliqua: copia: expectare instituit. Co urduo legio. viii. aduen venit: cohortelq: ex pons gallis delectus. xxii. equite: arege Norco eircit. ccc. quorum aduenu altera castra ad alteram oppidi piet instituit pomt. his castris curiorem prefec: reliqui: die b: oppidum nallo castelli: circumire instituit: euq: operis mayima parte effecta eodem fere tempore munim ad pompeum venentur: Litter: perlectis domnus ſi munlam: inconſi: bo: prominat: pompeum celerner ſubliuoduenurum: hortature: e: os ne ammo deſtant: queb: ut il addeſendendum oppidum ſint parent: ippe arcane cui panes

qualcùs res: quacumque agere instituerit impediat. Cum cogni-
to consilio. Cæsar fruisset diebus aliquot consumptus: ne rehiqui
tempus infectis ins que agere destinauerat: aburbe profici
situr: atque multerorem galliam peruenit. Quocumque nemiſſet
cognoscat inſiium apompeio inbellum iusſum: quem paucis
diebus ante Consilio caput dimiterat: profectum item
dominium adoccupandam maſtiliam namibus actuariſt. oni.
quas ſicilia & Sardinia A priuatis coachis ſeruit libertas ſui
colons complenentur. Premittit enim Legatos maſtiliens
domum nobiles adolescentes: quos aburbe duciſedens pompe
ius erat adhortatus: ne nona cælaris officia ueterum tuar
beneficiorum meos memoriam ex pellerent. Quib[us] mandat
ris acceptis maſtihenſes portas cœt clauſerant. Alibetos
barbaros homines qui meorum fide antiquus erat. moteth
ſupra maſtiham incolebant aduociauerant: frumentum
ex ſimitum regionibus: atque exommbz caſtellis murbem cò
necerant. Armorum officaſal murbe inſtituerant: muro
castell: & porta reficiebant. Cuius adſe cæsar maſtili
xu. primol: & cum ins agit ne intum inferendi bellia
maſtihenibz onatur. Debere eos itaue totius auctitate
ſequi: potuifque unius hominis noluntati obtemperare re-
liqua que ad eorum ſananda mentes pentine arbitrabat
commemorat: Cujuſ orationem domum legati referunt:
atque ex auctitate hec cæsar renuntiant. Inteligere te
diuſum eſſe populum in partes duas: necq[ui] ſui inſidii: necq
ſuarum eſſe inſuum discernere utra pars uſtiorem habet
at cauſam. Principes nero eſſe earum partium. 611. pompe
ium: & C. cæſarem patronos cuirats: quorum alter agros
nolgarum arconicorum: & iluorui publice iis conceſſent.
Alter bello iactas gallias auſtibuntur: nec iugaliaq[us] auxerit
Quare pambz eorum beneficiis paterns ſe quoq[us] noluntatem
tribuere debere: & neutrum eorum contra alterum in
uare: aut urbe: aut portib[us] recipe. hec clum inter eos
aguntur. Domitius namby maſtiham peruenit. atque ab-
ins receptus urbi preficitur. Eius impecio clauſem quod

uerunt dumuntur: oneramas naues: quas ubiq, possint depre
hendunt: atq, importum deducunt, parum claus aut mate-
ria: aut armamentis intrudis / adreliquas armandas re-
ficiendar, utuntur / frumenti: quod inuentum est inpu-
blicum conferunt: adreliquas merces: commeatus, adobichone
urbs: in accidat referant. Quib inut, pincutur, celer Legionem
tres massiliam adducit, turres vineas ad oppugnationem
urbs agere, naues Longas arelate numero duodecim facere
instituit. Quibus effectis armatur dieb. xxy. aqua die mare
na ceia est: adductus, massiliam ibus demum brutum prefe-
cu. C. trebonum, Legatum ad oppugnationem massilie reli-
quit. Dum hæc piant, atq amministrat. C. fabum Lega-
tum cum Legionib tubz: quæ narbone circuip ea loca hema-
di caula disporuerat, inispamam premitur: celeriter, pi-
tineos salus occupari ubi: qui eo tempore al. afficano le-
gato preliiis tenebatur: adreliquæ Legionem que Longius biema-
bant, subque ubi. Fabus ut eciam imperatum adhibita cele-
itate prelium exsultu dæcet: magnis, ruerib, adexerim
affrani contendit. A dientu. L. ubi eufi: quem apompeo
miffum inispania demonstratum est: affraniis & petreus
et warro Legati pompeii: quorum unus inispamam citerorem
afaltu caturuleni adanam duabz Legionib: Tertius abana betto-
pum agrum: Lutitamam: pari numero Legionum obtinebat
officia inter se partuntur: ut petreus exsultantia puentu
nes cum omnib copiis ad affraniu profit citoat. Quæ cu
bis quæ habebat. Legionib eminem ulteriorem inispamam
tueat. Ibis rebus constitutis: equites auxilia, toru Lutita,
ne aperte celtibæ cantabur: barbant, omnib: qui ad-
seeam pertinent ab affrano imperantur. Quib coactu pe-
treus permanentes ad affraniu peruenit: constitunt eo-
num consilio bellum ad ilerudam propter ipsius loci oppor-
untatem gerere. Ciant ut tupu demonstratum est. Legio-
nul affrani tres, petre duæ. Preteyea fecutate citerions prou-
tig: & cœrate ulteri inispam cohortes civeat. Ixxx. equi-
num unum, prouene, civeat. v. celer Legiones inispamam

atq; in hoc fere medio spatio tumultus erat paulo editor: quem il
occupasset egest: & commissis: ab appido & ponte et commea-
tu omni que inoppidum contulerat se interclusum aduerntios
confidebat hoc sperans. Legiones tres excatris educt: acieq; 7 lo-
cit idoneis construeta unius legionis ante signarios procurere.
atq; occupare cum tumultum uibet. Qua re cognita cesseret
que instatione procastris erant affiami cohortes breviorum utem
ademundem occupandum Locum munirent. Contenditur preho
& quod prius intumulum affirmam uenerant nostri refellunt
atq; aliis summis prefidus terga uertere: seq: adfigna legioni
recipere cognuntur. Genus erat pugne militum illum: ut magno
impetu primo procurerent: audacter: Locum caperent: ordines
fucis non magnope servuarent: vari dispersi: pugnarent: ut pre-
meventur pedem referre: & loco excedere non turpe exsitu-
marent. Cum lutetiam reliquie: barbaris genere quodam
pugne affuefactis: quod fere fit quibus quicq; in locis miles in-
uetenuevnt: uti multum earum regionum coniunctudine mo-
neatur. Hec tamen ratio nostros perturbar: influentes huusge-
neis pugne 'circum enim sebe abaperto Latere' procurren-
tibus singulis arbitrabantur: ipi autem fucis ordines servu-
re: necq; Abfignis discedere: nec fine gravi causa cum Locum
quem ceperant dummi censuerant oportere. Cetar pene om-
ma acie perterra: quod propter opinionem coniunctudineq,
acceiderat cohortatus fucis Legionem nonam subfido duet: ho-
stem insolentein atq; aciter nostros infequentem supprimt:
runtus terga uertere: seq; aboppidum ilerdam recipere: & sub-
muro coniistere cognit. Sed none legions milites elati studio
dum saroare acceptum detinmentum uoluit temere infequam-
tur fugientes: & in locum inquum progreclunt: er: sub mon-
tem inquo erat oppidum politum ilerdam succedunt hinc
se recipere cum uellent turfus illi eyloco superiore nostras pre-
mebant preuptus Locus erat utac: exparte diteptus: ac tan-
tum inlatitudinem patebat: ut rives infructe cohortes eum-
locum explerent: et necq; subficia alaremby summis: necq; e-
quentes Laborantib: usu esse possent. Aboppido autem editus

locus tenus

Locis tenui faltigio uergebat inlongitudinem pallium circiter
eccce. Hac notris erat receptus: quod eo meitati studio meonsful-
tius procesterant. hoc pugnabatur loco: & propter anguitas imi-
quo: & quod subipis radicib, montis conſtiverant: ut nullum ſu-
ſtra celum meos minterentur: tamen urtute: & panemna in-
tebantur: atq. omnia vulnera ſubſtinebant: A ugebantur
illus copie atq. excaſus cohortes per oppidum evertbro ſimme-
bantur: ut interi deſelis succederent. hoc idem cesar ſacé
cogebatur: & ſummuſſis meunderm. Locum ſius cohortib deſe
ſos reciperet. hoc loco eum eſset modo pugnatum continenter
huis quinque: notinq, granius amultitudine premerentur: &
consumptis omnib reſi & ladiis diſtichs aduerſus montem
mechoites impetum faciunt: paucis, delectis reliquos ſe ſe co-
uertere cogunt. Summoris ſubmurum cohortib: ac nonnulla
parte propter temorem inoppidum compulsis, faciis est no-
tris receptus datus. Cuius autem noter abutroq. Latere
et ſi delectis atq. inferioribus locis constitent: tamen infam-
ummingum urtute committitur: atq. inter duas acies pequi
tans commodiorem: ac tutiorem nostris receptum dat. 1ta
namo certamne pugnorum est. Hoc inſpino congruſu eu-
etter. Lxy. coefferunt: exquiſ. Q. ſulginus exprimo hacta-
to legions. Xiii. qua propter eximiam ututem eximorib
ordinib meum locum peruenerat. Unerantur amplius. d. c.
Exaffians interficuunt: T. cecilius permi pili centurio. et
preter eum centurionem. iviii. miſtes amplius. cc. Sed hoc euis
diu prefertur opinio: ut ſe utinque ſuperioreſ disceſſſe eximina-
vent. affiam quod eum eſſe omnium inducio inſeniores inde-
ventur. commus tamen duu ſteriſſent: & notiorum impetum
ſubmiſſent: a. inter locum tutumque temiſſent qui ca
pugnandi fuerent: et nostris primo congruſu terga uere re-
coeſſent: nostri autem quod inquo loco congruſi eſſent. quod
q. horti prelum ſubmiſſent: quod montem gladiis di-
ſtrichs delectiſſent: quod ex loco ſuperiore hortes terga uer
tere coeſſent: atq. inoppidum compuſſent. Ilii eui tutum la
proquo pugnatum est imagis operib munuerunt: & pre-

fidum ibi posuerunt. A ceidur etiam repentinum incommodu
biduo quo hec gesta sunt, cauta enim tempeftas cobotur, ut-
ning illis locis maiores aquas fuisse contaret. cum autem ex-
omnibz montibz aux preclut: ac flumna ripas flumnae flupe-
rauit: ponteſt, ambos quos c. fabiis fecerat, uno die interu-
pit. Quc res magnas difficulcates exerctum cefaris attulit. Cuma
enimut ſuprademonitionum est: cum eſſent inter flumna duo
ſicorum: et cingam ſpanio mulium, xxx. neutrum horum
tranſiri poterat: neceflarioq, omneſt hns anguitiis continuebant:
neq, cuitateſ que ad cefaris aructiam acceſſerant frumentu
ſupportare: neq, hi qui pabulatum longiuf progressi erant,
interclusi fluminibus reuerti: neq; maynum comitatus: qui
exitalia galliaq uemebant incaſtra peruenire poterant. Temp?
erat autem difficillimam: quo neq, frumenta in hiberni erat
neq; multum amaruntate aberat: ac cuitates eximiant: quod
aſſianuſ pene omne frumentum ante cefaris aduentum ilerda
conuexerat; reliquif liquid fuerat cefar ſupervibz dieb, colum-
pterat: pecora quod ſeundum poterat eſſe moſte ſubſicium
propter bellum ſimane cuitateſ Longius venouerant. Qui
erant pabulandi aut frumentandi cauſa progressi, h[us] le-
us armature lufitam peruenq earum regioni. Ceturiari ci-
temoris bispane confectabantur: quib[us] erat proclue tianare
flumen: quod conſueto eorum omnium est: ut ſin anſi,
aſde xerctum non eant. At exercutus affhami omnium rei
habundabat copia multum erat frumentu prouſum, et
comectum ſupervibz temporib[us] multum exomni prou-
cia compoſtabantur: magna copia pabuli ſupperebat. h[uius]
verium omnium facultates ſi[n]n ullo periculo pone ilerde
prebebat: & loca tranſflumme integra quo omne cefar
adire non poterat. he permanerit aque diſe q[ui]puleret co-
natus est cefar reficere ponteſ. S[in] ne magnutudo flumni
permiſtebat: neq, adripam diſponte cobarres aduerſarioq
p[ra]ſi patiebantur: quod illis probibere erat facile. tum
ipſui flumni n[am]: atq[ui] aque magnitudine: tum quod
extoris ripa minum: atq[ui] anguitum locutela ſacebantur

Multa tumor, fingebat; ut pene bellum confectum iuderetur. Lui bus litteris nuntiasset, whomam perlatis: magni demumocoerunt ad afframum; magnæ gratulationes fiebant: multi exitali ad GN. pompeium proficiebantur. Alii ut principes talemer nuntium attulisse. Alii ne cuentum belli expectasse, aut exomniby nowllimi venisse iuderentur. Cum in his auguisti rei etc. atque omnes iuc ab affraniis militibus equitibus, obfiderentur nec pontef perfici poterant, imperat militis ceflar: ut naves faciant cuius genems eos ſuperioriby annis uti, britanie docuerant. Caritè ac primi stramine et leu matema fiebant. Reliquium copus nauium uognimiby contextum coriis iutegebatur. Hac perfectas carré unetis deucent, nodi milia patrsum ac castris. XXII. milites, his naubus flumen transportat: continentemque collem impronio occupat. Hunc celeriter pruifque ab aduerfam ſentiat commutet: huc poſtea tranſieet: atque exutæ, partem biduo pontem institutum perſeat. Ita commutat: & quinque menti eam proceſserant tuto ad ſe recapit: & vem frumentarum expedire mapit. Eodem die equitum magnâ partem flumen tranſecit: qui mopinantes pabulariore: & ſi ne ullo diffipates timore aggreſſi: ſi magnum numerum incrementa atque hominum intercipiunt: cohortibus, centuriatibus ſubſcho millis, ſcienter indua parteſ ſele diſtribuunt: alii ut prede preſicho ſint, alii ut numeriby reliſtant: atque eos propellant unamque cohortem que temere ame cœtens extra aciem, procurrente ſe clausam areliquis cuncunuenunt: atque inter ſicunt, inculumefp. cum magna preda eodem ponte, neaſtra venentur. Cum hec adilerdam gerantur? Massilienses uti, L. domnú cœtilio naves longa expedunt numero xviij. quarum erat xydecé. Multa hinc minora naugia addut, ut ipa multitudine nostra clausi terreat, magnum numerum cagiorumque magni albicorum, deuque ſuprademontium et impuneat: atque hæs premis poſitationombus, merant, céras ſibi depoſut domitiis naves. Atque colomæ pationibus, quos ſeam adduxit compert. Sic oinmba rebus instructa classe, magna fiducia adnoitâ naneſt, proſedunt q[ui]b[us] p[er]fat. h[oc] bruit?

Hoc ad usulam quæ est contra massilham stationem obtinebant. Littera multo inferior numero namum brutus. Si electos exomnibz legio namibz fortiſimos uirum ante ſignariis centurionef. Cefar ei classi at- tribuerat, qui albi numeris cauſa depopulerat. Bi manu ferreæ atq. arpagones paruerant magno numero pilorum trigularum rehque q. telorum ſe inſtruxerant. Ita cognito boſtium aduentu ſua na-ues exportu educunt cum massilienibz configiunt. Pugnatum utinam est fortiſime: & accerime, neq. multum albici notius uiture cedebant. Homneſ alperi & montani, & exercitati marins atq. bi modo degreſſi massilienibus recetem eodem poliſtationem animis conniebant. Pattoſeſ indomiti ſpe libertatis exercitati sub-oculus dominiu quam probare operam uſdebant. Ipsi massilienet et eſtate namum: & scientia gubernatorum confiſi, noſtros et lu-debant: impuſeſ corum excpiebant: & quoad licebat Latio ſpa-tio producta Longuiſ acie circumuenve: noſtros: aut pluribz namibz adorui lingulas: aut vemos tranſcurrentes deregeve ſi poſſent e-tendebant. Cum proprius erat necesſano uentum abſcienzia gubernatorum atq. artificis adiuruteſ montanorum configiebat. quominus exercitatis reingibz: minutiſ, perniſ gubernationibz, utebant: qui repente exoneratiuſ namibz erant: produc: neq. diu etiam uocabuſ armamentorum cogniti: tum etiam tarditate et grantate namum impedebantur: facte cum ſubito exbari-da materia non eundem ufim celeritatis habuerant. Itaq. dum locus communi pugnandi daretur: equo animo lingulas bi-nus namibz oblicebant: atq. iniecta manu ferrea: & retentu utinam nane duerit pugnabant: atq. inboſtum nanes tranſen-debant. Et magno numero albicorum: & pastorum inter ſe partem namium deprimunt: nonnullaſ cum hominibz capit. Reliquas importum compellunt. Et die naves massilienibz cum bis que erant capte intereunt: viiij. hoc primum cum eſtari ad ileram muniatur: ſimul perſo ponte fortuna mutatur. Illi perveniti uiture equitum minuſ libere: im-nus audacter nagabant: alii non longo acaltris progreſſi pa-tio: ut celerem receptum habebent angulatuſ pabulabantur: Alii longiore circuitu cultodas stationef, equitum utabat.

transducunt: castraeque munirent uallo pedum su. Quare
perexploratores cognita / summo Labore militum cesar co-
tinuato, diem noctemque, ope influmine auertendio buc
iam reducterat vem 'ut equites & si difficulter.' atq. eorum
fiebat / possent tamen atq. auderent flumen transire.
Pedunt igitur tantummodo humeris: ac summo pectore extat
ut cum altitudine aque: tum etiam rapiditate fluminis ad-
transeundum no impedirentur: si tamen eodem fere tem
pore ponit inhibere prope effectus nummabatur: & sicori
uadum reperebatur. Iam uero eo magis illi maturandum
iter eystinabant. Itaq. duabus auxiliarib cohortib ille-
dam prehido reliciis omnibus copiis sicorum transeunt: et
cum duab. Legionib: quas insuperionb chiebus traduxe-
vant castra comungunt. Relinquebatur cesar nihil / ut
uti equitatu agmen aduerlanorum male haberet ut capet.
Post enim ipsius magnum circuitum habebat ut multo
breviore itinere illi adhberum peruenire possent. Illi
equites abeo multi flumen transeunt: & cum detertia ui-
gilia petreus et affranus castra mouissent: repente se est
ad novissimum agmen ostendunt: & magna multitudine-
circumsua / morari atq. iter impedire incipiunt. Prima
luce ex superiorib locis: que cesar castris erant consumpta
cernebantur equitatus nostri: prelio novissimo illorum
premi uebementer: ac nonnunq, subestime extremum
agmen: atq. interrumpi alio / inferm signa: & uniuere
cohortium impetu nostros propelli. Deinde turbus conver-
so / totu uero castris milites circulari: & dolore hostem
ex manib dimitt, bellum non necessario Longuus duci. cen-
turionem tribunesq; militum adire atq. obsecare ut peos
cesar certior fieret: ne Labori uio non pereculo parcever.
paratos esse sepe posse: & audere transire flumen / quo tra-
dudus est equitatus. Quorum studio et vocibus excitatus cæ-
lar: & si timebat tante magnitudinis fluminis exerciti
obiiceve: conandam tamen atq. expersuendum indicat. Itaq.
infirmoveri milites ex omnib centuriis deleri iub; quorum

aut animus aut uret indebantur subfutere non posse. hos eu
Legione una prefidio castris reiquit. reliquas legiones exped-
tas educit. magnop. numero incrementorum influmne sub pat.
infia constituto traducit exerectum, pauci exils militis influ-
nunc arrepti ab equitatu excipuntur ac subleuantur interiit
tamen nemo. Tradudo incolumi exerectu copias infortuit. tri-
phicemq aciem ducere incipit. ac tantum fuit immilitas flu-
dum ut mil. vi. aditer adibo aduadum circuitu. magnacq flu-
minus mora interposita. eos qui detentia ugilha exiſſent autem
horam diei nonam conſequerentur. Quos ubi affraniuſ preciſ
uſos cum petreio conspexit/ noua re perterrituſ Locis ſuperio-
ribus constituit. aciemq inſtruyit. Cefar incampis exerecti
teſecit. ne deſſum prelio obiicat. rurſus conantel progre-
di inſequitur. & moratur. Illi necellamo ſe constituerant ma-
turiuſ caſtra ponunt. Suberant enim monte. atq. amil'paſ-
ſuum.v. itinera difficilu: atq. anguſta excipiebant. hos mon-
tes intra ſe recipiebant ut equitatum celaris effigerent. pre-
ſidiuſq. in anguſtiuſ collocatis: exerectum itinere prohiberent.
ipi ſine periculo ac timore, hiberum copias traduerent. quod
fuit illis cenandum atq. comm racione efficiendum. & totus
diei pugna: atq. itinens. Labore deſſi rem impoterum die
diſtulerunt. Cefar quoq. improximo colle caſtra ponit. media
cireter node. In qui ad aquandi caſa longuus caſtrus proceſſe-
rant ab equitibz correpti. fit ab his certior cefar ducel aduer-
sarorum filentio copiaſ caſtris educere. Quo cognito ſignum
dam ubet: & uafa militaria more conclamandi preferre.
Illi eyaudito clamore uenti ne nodu impediti ſubonere cōfluge
cogerentur. aut abequitatu celaris manguſtiuſ tenerentur. uter
ſupprimunt: copiaſq. incaſtris continent. Postera die petreſ
cum paucis equitibz occulte ad ex exploringa loca proficiscitur.
hoc idem fit excapts celaris / mittur. L. decidius. ſaxo eu
paucis qui loci naturam perſpiciant. uterq. idem ſus venu-
tat. v. milia paſſuum proxima intereaere itinens campe-
ſtris inde excipere loca aspera: ex montuſa: qui prior has
anguitas occupuenerat, ab hoc hoffem probibere niul. effe-

negocii. Disputatur incolio apetuo: & ab affrano et tempus
profections queritur. Plenç censebant ut nodu iter faceret
posse prout ad anguitas perueniri: q. sentiretur, alii quod
pudie nodu conclamatum esset acastris cefaris argumenti
summebant. Loco non posse clam exiri: circumfundi nodu
equitatum cefaris. atq. omnia loca: atq. itinera obfideri: no-
durnaç prelia essé utanda: quod perterrimis miles moni-
li diffensione timori magis q. religioni consulere consuere.
Ad lucem multum perte pudorem omnium ocuhs: multu
enam tribunorum militum: & centurionum preſentium
aſſere: quibus rebus ceteri milites et moſſicio continen-
ſo-leant. Quare omni ratioe eê interdui perrumpendum
et ſi aliquo accepto detrimento: tam ſumma exerctus ſalua,
Locum quem petant eapi posse. hec utin adoneilio ſenten-
tia: & prima luce post tundie constituunt proficisci. Cefar-
exploratib. Legionib. albente celo: omnes copias caſtris educit.
magnoc. circuitu nullo ceno itinere exercentium educat. Hacq.
innera que adhribatm atq. octogesam pertinebant caſtris
hoffium oppoitis tenebantur. Ipsa erant tranſcendenda
valles mayime: & difficillima ſaya multis locis preupta.
iter impediobant: ut arma permanus necessario tradereſt
militesq. ingerines ſublernaricq; alii ab alius magnam præm
itineris conficerent. Sz hunc Laborem recuſabat nemo: qui
cum omnium Laborum finem fore exilimabant: ſi hoſte
hibero intercludere: & atrimentum probibere potuiffent.
Ac primo affrani milites uifendi ca loci excaſtri pro-
curvebant: contumeioſtq. uocib. proſequebantur, noſ
necessarii uochi mopia coaclos fugere ad ileridam reueri.
Eiatem iter appoſito duerſum: contiurameq. imparte
muri uidebantur. Duces nero eorum ſinum consilium Lan-
dib. ſerebant: quod caſtris temuſſent. multumq. eorum
opinomem aduabat: quod ſine innerus impedimentis
ad iter proſectos uidebant: ut non posſent inopiam duitus
ſubtilere confiderent. Sz ubi paulatim retro queri agmen.
addeſteram conspeſerunt: iamd, pruins ſupere regione

Loeic inneret, datum ire ramen aliquo Loco pugnandi facultatem, quod certe decedendum inde esset affiatno, nec sime aqua permanere possit. Cæsar in eam ipse uenerat, se tamen pugria et sime uulnere fluorium rem conficæ possè, quo re-ffumentaria aduerærur interclusiiffè: cur etiam secundo p[ro]lio aliquos eyius amitteret: aut uulnerari pateretur optime-mentos delecti multes. 15 cur deme, fortunam periclitaventur, preferim cum non minus esset imperatoris consilio superare gladio. Moebatur enam musico cordia cuiuim quos interfici- endos uidebat, quibus salvis atq. incolumib[us] rem obtinere ma- lebat. hoc consilium cæsar[em] apleri quod non probabatur. Milite uo palam inter se Loquebantur: quoniam talis occasio iudome-dimitteatur enam cum uellet cæsar se te non esset pugnaturæ. Ile infla sententia prefererat: & paulum eyen Loco digredat, ut timorem adueriarus immat: Petreus atq. affiatius ab- Lata facultate incastre se te referunt. Cæsar prefiendi montib[us] dispositis omnia adhiberum interclusos utinam q[ui] proxime potest hestium castris castra committet. Postero due ducel adueramorum perturbati: quod omnem rei frumentarum flui- minibus, hibem ipse dimittant, dereliquis rebus consula-bant. Eiat unum inter ilerdam siveuiu iuellent, alterum sive terraconem peterent, hæc consultantib[us] eis numerat, aqua- tores abequiatu premi nostro. Quare cogita crebra statio- nel disponunt, equitum et cohortum aliarium Legion-iorum, inter mitunt cohortes, uallum quod excastri ad aquam ducet, incapiunt, ur intra munitionem sime timove, & sive- itanomb[us] aquam possent. Id opus inter se petreius atq. affra- nuil partimuntur, ipse pericuenda opens caula on- guis progresuntur. Quorum diu cesserat liberam nach mi- lites colloquiorum facultatem uulgo procedunt. Et quem quic[us] incastreis notum aut municipem habebat conquirit, atq. uocat. Primum igitur agunt græs omnes omnibus, quib[us] per terris vidie percutantur, eorum se beneficium ui- nere, deo imperatoris fidem quertuntur vecte, nec sime illsi commissi, et quod non abinito fecerint, arnia enim

tr. mil. centuriones centurarum, producunt milites idem uerant, edictus
penes quern quisque fit celare, miles producens, productos palam mpre-
torio interficiunt: sed plerosa, quos receperant celant, noctuque pual-
lum emuntur. Sic terror ablatis aduciby crudelitas inapplicio nona
legio unifurandi spem prefentis decidiis, subtilit: mentes quidem
conuenit: ex rem adprolinam belli rationem redegit. Celsi quid mi-
lites aduerfioram incastra pertempus colloqui uenerant, fuit-
ma diligens conquiri: & remitti ubi? Sed ex numero tr.
mil. centurionum, nonnulli ſua voluntate apud eum rema-
ſerunt: quod ille poſtea magno in honore habuit. Centurionem
amphioris ordines: & tr. unibuntium reſtitut bonovem.
Premebant affiamani pabulatione, aquabantur egre, frum-
ni copiam legionarii nonnulli habebant: quod dieru, xxii. ab
ilbera frumentum uiffi erant afferre: cetrati auxiliorerat, quorum
erant et facultates ad pranchi vixque: et corpora inſide-
ta ad onera portanda. Iraq, magnus eorum quotidie numeri
ad celarem perſingiebat. In his erat anguliis reſ: sed ex pro-
poſiting consilii chubus explicis, uidebant ileram reuerunt,
quod ubi paululum frumenti reliquerunt: ibi ſe reliquum
consilium explicatures confidebant. Tarraco aberat, longius
quo iſpato plures rem poſse caus reciperet intelligebant. Hoc
probato consilio excaſtus proficierantur. Celsar equitati
premiata, qui nouſſimum agmen carperet atque impediret,
pe cun legionib subſequitur. Nullum intercedebat temp
quem extre mi cum equitib preharentur. Gens eum hoc
pugne, expedient cobioret nouſſimum agmen claudebat,
plureq, in locis campeſtib subſiſtebant. Simouſ erat ascende-
dus facile ipa, loci natura perculum repellebat: quod exloci tu-
periorib qui antecesserant de ſuper ascendentibus potegebant:
Cum wallis aut locus declinuſ ſuberat: nee, in qui antecesserat
morantibus opem ferre poterant: equitati ſnero cyloco ſuperiue
maduerant, rela commiebant. Cum magno erat impericulare
rum inquietantur, ut eunimoda loci eet appropriinatum,
igna legionum consilere ingerent: magnod, impetu equi-
ratum repellerent, eo ſammo vepente incitati in nullis

unuerat dimittent: atq. ita tranegressi ruris in loci supevom
bus coniitterent. Nam tantum abequerunt suorù auxiliis abenat
quorum numerum habebant magnum: ut eos supevorbus p-
termitis preliis inmedium recipient agmen: ultroq. eos suere
tur: quorum nulli extimere licebat: quin abequitatu celans
excaperetur. Tali dum pugnatur modo Lente atq. paulatim
proceditur: crebroq. ut sint anyilo su subiitunt: ut tum
accidit, Milia enim progresse quattuor nehementiusq. pa-
gنان abequitat: montem excelsum capiunt: ibid. una fio-
te contra hostem castra munirent: nec quin imments onera de-
ponunt: ubi celans castra posita: tabernaculaq. constituta
et demittos equites pabulandi causa ammaduererunt: lele
subito prompunt. Hora acriter vi. eisdem die: & ipse
nach more diocesis notrorum equitâ facè incipunt. Qua
re ammaduerat celat/ rehucb Legiombs: subsequitur: prefi
dio impedimentis pucas. cohortet relinquit. Hora y. sub
sequi pabulator et equitesq. reuocam iub: celenter equi
tatus adquotidianum univeris officii venentur. Pugnat
acriter adnouissimum aginen: adeo ut. pene terga uerat.
compluretq. milites etiam nonnulli centurionet interfi-
ciuntur. Instabat aginen celans atq. unueratim imme-
bat. Tum uò necq. ad explorandum idoneum locum castri
necq. ad procrechendum data facultate consiitum necessario
et procul ab aqua et natura inquo loco castra ponunt. Sed
hildem de caulis celat que tupra sunt demonstrate preho
amplius non Lacesfit. Exeo die tabernacula thatu passus
no est: quo paratorem esset ad insequendum omnem: sive
au sive interdiu erumperent. Ilii ammaduerio uno ca-
strorum tota node munitionet proferunt: castracq. castris
castris connenerunt. hoc idem postero die aprima luce
faciunt. totumq. mea re diem consummunt. Sæ quantù
opere procererant et castra protulerant: tanto abenant:
abaqua Longius: & preſenti malo alius malus remedia da
bantur. Prima node aquandi ca nemo egredit: ey castris
proximo die reliato prelido incantris: unuerat ad aquam

rebus obfessis, quantum iam diem line pabulo rotentis,umentis aque
ligno frumenti, inopia colloquium petunt: id si fieri poterit teneo
to annuitibus loco. Unus acelare negatum: & pallam si colloqui
uellent conceffum est. Dantur obſidis loco celari filius affrani
uenitur meum locum quem celar delegit. Audiente utrisque eyer
citu Loquitur affranius non eſſe aut ipso: aut milibus locentendum
quod fidem erga imperatorem ſium. GN. pompum conferuere uoluerunt:
fed latis iam feciſſe officio: latiflex, ſupphacio tulifſe perſſulos
omnium rerum inopiam: nunc autem pene: ut feminaſ cireunuitos
probiberi aqua/ probiberi ingreſſu: neq; corpore dolorem: neq;
ammo ignominiam ferre posſe. Itaq. ſe vidus confiteri onus: atq.
obſecare ſiqui locus inſueriordic relinquitur: ne adultum ſup-
plicum progredi necesse habear: hec q. potest dimittime aut ſub-
lectiſtine exponit. Acthec cedat respondit: nulli omnium hâ partef
ucl querimone ue Liminations minu conſuiffte: Pechques enim
omneſt officium ſuum preſtutſe: qui etiam bona conditione loco
et tempore equo configere uoluerunt: & q. integerrima ſeu-
ad pacem omnia exercentium ſuum minura etiam accepta: ſinſſi,
interſeſi: quos inſua potestate habuerit conſervantur: exeruit.
illius demq. exeritus militeſ qui perſe deconchiana pace eſe
vunt: quanیرi omnium ſuorum utque conſulendum putarunt: ſe
omnium ordinni partef inſueriordha conſtituſe: ipſos duces
apace abhorruisse: eos neq; colloqui: neq; inducariam utraque
uſſe: & homines imperitos et percolloquium deceptos crudeliffi-
me interſeſſe. Accidisse igitur his: quod pletur, hominibus
nima pertinacia atq. arrogancia accide: ſolet: ut eo recurritur: etid
cupidiſtine petant: quod paulo ame contempererint: neq; nunc ſe
illorum hemanuratem: atq. aliqua temporis opportunitate po-
ſtulare: quibuf rebus opes auſeantur ſue: fed eos exeritus: quos
contra ſe multos iam annos aluerint: uelle dimittere. Heq; enim
ſex legiones alia decauſa miſſas inſpaniam: ſepumam: in co-
ſcriptam: neq; tot tantafq. clasſel paratas: neq; ſumilſos duces
rei militaris peritos: inbi quorum ad pacandas buſpanias: inbi
aduſum province: promisum que propter diuturnitatem paces
nullum auſyilum desiderant. Onuma enim hec iam prudem con-

separavi intè noni generis imperia constitui: ut idem apportans urba-
us prefida rebus: et duas bellicoseffitas provincias abbat tot annos
obtineat: intè inra magistratum commutari: ne expletura, et con-
tulam: ut semper fit / per paucos probati et elech improuncias mutantur;
intè excentionem habere: quod superioribus bellus probati ad obtinu-
do exerectus enocentur: intè uno non ferari: quod fit omnibus ſemp-
datum imperatoribus: ut rebus feliciter gefis: aut cum honore aliquo
aut certe ſine ignomnia domum reuerantur: exerectumque dummat
Que tamen omnia et ſe tulisse lapenter et eam launum: neq; id age
ut abillis adductam exerectum teneat ipe: quod tamen ſibi difficile-
non fit: sed ne illi habeamt quo cœtè ſe ut poterit. Proinde ut eam
tractum provincie excederent: exerectumque dumteterent: ſed
ſidet factum nocturum ſe nemini. Hanc unam acq; extremam
etè pacis condnonem. Id vero militzb fuer pergratum: et io-
cundum: ut exippe ſignificatione cognosci poterit: ut qui aliquel
uius mecommodi expraduiffent ultro premium millions ferret.
Hanc cum deo co et detemporeus controuerbat inferretur: et
uocè et mambz univerbi exvallo ubi coluerant ſignificare ex-
percutent: ut statum dumteterentur: neq; omnium interposita fi-
de firmum etè posse ſi malius tempus differretur. Paucis
cum eſet mutrand, partem uerbis chisputatum: ves huc de-
duuerit: ut qua habeamt domicalum aut posſessiones in uirſa-
ma statim / reliquiam aduam flumen dimittantur: nequid eis
noceatur: ne quidem militem ſacramento dicere cogatur acclare ea-
uetur. Cujus exeo tempore dum ad flumen uarum nematurs:
ſe firmens datum pollicentur. Addat etiam ut quid quidem
ecorum inbello amſeuit: que ſint penſe milites the, bis qui am-
ſent, reſimur militzb / equa facta ſtimatione pecunia pico-
his daflectant vebus. Quæcunque postea controuerbat milites in-
terfe habuerunt ſua ſponte acclavem introduuerunt. Petren
atque, affraniuſ cum ſipendium alegionibus pene ſedionem ſa-
cha flagitaruerit: cujus illi dæ non dum uerisſe dicerent. Eſ-
ſar ut cognosceret potulant: eaq; utimq; quod idamut contenti
fuerunt. Cuius tertia exerctus parte eo huo dimittà du-
as legiones ſiag antecedere / reliquias ſub eque iubit: ut non

Facile erat excaſtis. C. tretonii: atq. omnibz ſuperioribz locis pro-
ſpicere murbe: ut omni ſu menſ que moppido temſlerat
omnes ſuperioribus etatis cum libers atq. uxorbiz publicis
custodibus: que aut inuo ad celum manu tendeberent: aut e-
pla deorum immortalium adirent: & an ſimul acia prore
at: historiam abdiis depoſerent. Heq: erat quiſ: omnino
mo miſ dien cauſa ſuarum omnium fortunavum euentum co-
tinere eximinarent. Nam et honeti eximinenture: et cunidem
etans ampliſtimi nominatim euocati atq. obſecati naneſ co-
tenderant: ut ſi quid aduerſi acciditque adconandum qui-
dem ſibb quicq: religi ſore iudeberent: ſi ſuperauilient: nel-
domesticis opibus: uel extranet auxiliis deſalute urbi co-
fiderent. Committò prelio maſſiliemibus reſ nullas adui-
turem deſuit: 13 memoreſ corum preceptorum: que paſ-
lo ante admi acceperat hoc ammo decernebant: ut nullum
alid tempus adconandum habuſi iuderentur & quibue
impugna uire perculum acciderat: non ita multum ſe veliquo
rum omnium fatum auſcedere eximinarer: quibuscumque
capta eadem eſt et belli forume paenda: delectis: notum
paularium naubiz artificio gubernatorum mobilitati naum
locus daber: & ſiquando notum facultatem nachi ferreos
naubiz inlectis namem religanerant undiq. ſus Laboran-
tibz ſuccurrebant. Heq: uero coniuncti albius committ pu-
gna deſicebant: nec; multum cedebar: urinte notri ſi-
mul et innoibz naubiz magna uis emuiſ mitta telonii
multa nris deimpruioſo imprudentibz atq. impedius wil-
nera inſerebant. Conſpicateq, naneſ tive meſ eug. Nane
D. bruti: que eximioni facie agneti poterat: duabus expar-
tibz ſele incam incitanerant. S: tanta re prouisa: bruti celen-
tate maiſ/uſuſ est ut paruo momento antecedebet. 11 e adeo
grauiet inter ſe incitare conſlixerunt: ut uchemenſtine u-
terq; exconcurſu Laborarent. Altera uero preſiaco retroto-
ta collabefieret. Qua re animaduerſa que provime et loco ex-
bruti classe nanes erant incas impeditas imperum faciunt:
celemerq; ambas deprimunt. Sed nafidiang naneſ uſuſi

Procerunt

rogationeſ ad populum ferentibus, nonnullos ambuſt: pompere lego damnatoſ illis temporibus quibul: murbem preſidio: legionum pompeuſ habuerat: quę udioia aliuſ auchentib: indicibus: aliuſ ſententiam ferentibus ſingulih: diebus erant perſta: inutrogrum re fluit. Quid ſe odio incoio cuulx: belli obtulerant: ſi ſua opera inbello uti nellet: proinde ſi timans ac ſuus eet: quomam ſui feciſent potestatem: ſtatuerat enim pruſ: hoc udioio populi debere reſtitui: quę ſuo beneficio nider receptoſ: ne aut inguus inſreferenda gratia: aut arrogans inſpreriendo populi be neſſcio nidevetur. His rebus & ſeriis Latini: committet: omnibus perſcienſi: xi. chef tribuit: dictaturne: ſe abducat: & aburbe: proficietur: brüduſum: pernemur. Co legionef xii. e quitatum omnem venire iuſerat: ſed tantum naumum veppevit: ut anguſt: xu. legionarum militum. d. equeres tranſportare: poſſent. hoc unum inopiam naumum ceſavi adcele vitatem confienda belli deſut: atq: he ipſ: copie: hoc inſfrequentioreſ imponuntur: quod multi galli tor bellis deſecrant: longume: iter exbiſpama magnum numerum dimuuerat: & graus autummus mapulia circumque: brundufium ex Saluberrimus gallie: & bispam: regionibus omnem exerctu: ualitudine temptanerat. Pompereus annuum ſpatium adcomparandas copiaſ nactus: quod uacuum abello: atq: boſte occafum. fuerat: magnam exſia cicladibus: inſuli: coreyra: athenſponto: bitbina: ſiria: cilica: phenice: egipto: clafem coegebat: magnam omnibus locis hedificandam curauerat; maſnam imperatam alſe ſirie: regionibus: omnibus: & dimaſſis et rattrare: & libers achaie populis pecuniam exegerat: maſnas ſocietateſ earum provinciarum: quas ipſe obtinebat ſi numerare coeegerat. Legionef effecerat: cimimetro. viiiii. u. eximia Lia quas traduerat: unam exſietha ueterana: quam factam exduabus geme llam: appellabat. Unam excreta & maredomia exueteram: imitibus: qui dimiſi ſuperioribus imperatoribus inbiuſ: prouinciis confederant. Duas exſia quas ſentibus consulariendas curauerat. Praeterea magnum numerum exſbe ſalia. boetia. achaia: epiroq: ſupplementi nomine in legiones

diſtribuerat

ab apolomatibus eiygere ceperit. Illi uero daturis se negare: neq; por-
tat consili predictarof: neq; sibi indicum contra omnem fumpta-
tor omnif Italia indicauisset: quorum cognita voluntate clam pro-
fugit ab apollonia straberiuf. Illi ad celarem Legato mutavit: op-
pidoq; recipiunt: hoc sequuntur bellidenſes; admatim quod: et re-
lique finime cuatates: cotaq; epiuris Legatibus ad celarem miſis: ę-
uperaret facturos se pollicentur. At pompeius cognis bis rebus
que evant omni: atq; apollonia geſtq: dirachuum timent daturis
eo nocturnis; mineribus contendit: Simul & celarem appropm-
quare dicebatur: cantuſq; terror incidit euiſ exercitui: quod pro-
perat noctem diu coniunxerat: neq; inter intermiſent: ut pe-
ne omnem in ſpyro finumſq; regionibus ſigna relinquerent: com-
plures arma procerent: ac ſuge ſimile iter wideretur. Sed cum
prope diuochuum pompeius constituisset: caſtraq; metati ubiſtq;
perterrito etiam cum eyercitu princeſ Labienus proceſſit: in
rauris: ſe non deferturum: eundemq; caum ſubiturum: quecunque
fortuna tribuisset. hoc idem reſqui inurant Legati. Hoc ut. mi-
centurioneſ sequuntur: atq; idem omnif exercentur inurat. Cefar
profecto occupato renete: addirachuum finem properandi fa-
cit: caſtraq; ad ſlumen habiſ ſupponit: inſinibus apollomatum
ut castellus ugiliſq; benemerite cuatates tuip eſſent preſidio: ibid;
reſequarum eytalia legionum adueni expectare: et ſubpeſtib;
biemare constitutur. hoc idem pompeius fecit: & tranſlumen
tapsum politis caſtris eo copiaſ omnef auxiliaq; conduxit. Ca-
Lenus Legiombus equitibusque brundusii unaneſ impolitif ut
erat: preceptum acſare: quantum nauum facultatem hab-
ebat naneſ ſoluit: paulumque progreſſus apportu luteri a
celare accepit: quibus eſt certior ſcus: perſum limonq; om-
tua clauſib; aduerſariorum tenem: que cognito ſe importum re-
cepit: naneſq; omnef reuocat. Vna exbiſ que perſueranit:
neq; imperio caliem obtemperanur: quod erat ſine militibus
priuatoq; consiſto amminif trabatur. Delata ornam: atq; abu-
bulo expugnata eſt: qui deſeruſ liberuſq; omnibus ad impube-
reſ ſlupphicum ſamit: & adunum interſit: na meygo no
tempore magnoq; cau tonuſ eyercatuſ caſus eſtunur. Eribulus

cognovit: qui semom inter fuerunt. Conatur tamobilis
aliis variombus percoloquia de pace agere. Inter una castra
pompeii: atq. cesserat unum flumen tantum interebar tapuis
crebrat; intere colloquia milites habebant: neq. illum inteream
telum perpactiones Loquentium iacebant. M. un. p. secundum
Legatum adripam ipfam fluminis: qui ea que mayime
adpacem pertinere uiderentur ageret: & crebro magna uo
te pronuntiaret: Liceret ne cuibz adcues de pace duos Lega-
tos mittere: quid etiam fugitius aſaltu pyreneo: predonibus,
licuisset: preſertim ut id agerent: ne cules cum cuibus armis
decertarent. Multa supliciter locutus: ut deuna atq. omnium
salute debat: silentioq. abuerat; militibus facto auditum
reſponſum est ab altera parte dum naronem profitem ſe-
altera die adcolloquium venirem: atq. una uis utrumque admo
dum tuum Legati venire: & que uellent exponere poterim: cer-
tumq. et tempus continuam. Quocum eſt postera die uem-
tum: magna utrumq. multitudo comment: magnas: exponen-
buntur: atq. omnium animi interuie adpacem uidebant
qua exſtquentia. T. Labienus prodi: ſummila oratione lo
qui de pace: atq. alterari cumведido incipit. Quorum me
diam orationem interumpunt: undique: ſubito tela imm-
ſſa: quæ ille obectus armis militum iitatur. Vulnerant
tamen q. plurel: inſi Cornelius balbus: M. plowſ. h. tribu-
tiis centumoneſ militesq. nonnilla. Turn Labienus deſume
ergo decompofatione Loqui: nam nobis uis capite cefavi de
lato pavé eſſe nulla poterit. Idem temporibus. M. delus
vusus pretor: cauſa bebitorum ſiſcepta, inno magniſtatibus
tribunal myta. c. trebomii pretoris urbani ſellam collocari er
Sicuiſ appellauſtet de estimatione et deſolutione: qui ter
arbtorium fierent: ut preſent: cefar continuerat fore auxi
Lic pollice batur: ſed ſiebat equitate decreti: qui et ſi una
imitate trebomii qui temporibus clementer et moderate us
hoc dicendum exiſtimabar: ut reperiri non posset. Aquibus
inuum Appellandi nafceretur. Nam fortaſſe morio ex-
culare: & calamitatem aut propiam ſuiam: aut temporam

aut difficultatet quem auchonandi proponere etiam mediof a-
nim aut cuius imprudentie est. Itaq. qui hoc postularet re-
pergebatur nemo: atq. ipf adquorium commodum pertinebat
dumor inuentus est: celius: & ob hoc profectis inito: ne fru-
ftra ingressus turpem caufam underetur legem promulgavit,
ut se exsas sen dyes fine infulis credite pecunie soluantur. Cum
restitueret ferului: consuf: reliquij: magnitratuf: & minus o-
pimone sua efficere adhominum excitanda stucha sublata
priore Lege: dual promulgavit. Vnam quamercedes habi-
tationum annual: conductombus donavit. Iteram tabulä
nonarum. Impetuj: multitudins in. C. trebonum f. to: &
nonnullis vulnerans cum distribufi petturbavit. Dequbz
rebus ferului: consuf adfenatum retulit: senatusq: celui
a r. p. removendum confuit. hoc decreto cum consuf senatu
probibuit: & comptionare: conantem derofus deducit. Ile i-
gnomnia et dolore permotu: palam se proficisit adcesarem
simulauit: clamuntis ad milonem milis qui clodio interfec-
eius nomne erat damnatus: atq: eum initalia euocato: quod
magnuf muneribus dans gladiatore familie: reliquiat quas
habebat sibi coniunyu: atq: inturomum ad sollicitandes pu-
storel premitt: ipse cum caufumum uenuffet: unoquc: tem-
pore siga euf militaria: atq: arma capue effent: compre-
beta famula neapoli: us atq: produno oppudi appareret. pa-
tefact: consiliis exclusus capna: & perculum uerut: quod
conuent: arma ceperat: atq: eum bofus Iaco habendum exi-
stimabar consilio defftit: atq: eo se utinere auervit. Inte-
rim mulo: dimitt: circummunicipa. Luteris ea que faceret
ubfi atq: imperio facere pompeii: que mandata adfe pibu-
lum delata eent: quos ere alheno Laborare arbitrabatur: solh-
tuabar. A pud quos cum nibi proficere posset: quibufda
soluti ergastuli colam magro turno oppugnare cepit. Is eum
Q. peduo pretore cum legione Lapide ietus exmuro peruit: &
celui profectus: ut ipse tunc dicitabat adcesarem peruenit. Tu
vinofub: cum confiantuf sollietare: equitubuj: cefaris gallis
et bispanij: quiabo pveliandi cauta multi: erant / pecunia pollenta-

si pompeius prelio decertare ueller: & pene castris pompej
gionel: subire: tancumque, duallo eum prima acie: abevat: ut
ineam telum tormento ne adig: posset. Pompeius autem
ut famam opinionem, homnum teneret: sic procastris
exercitum constituebat: ut tertia acie: nallum contingere
ret: ut omnibus quidem instructus exerciti telif ex nullo ab
lectis protegi possent. hec cum in achata atque apud dirva-
chum geverentur: scipionem, immacedoniam uenisse cor-
starot non oblitus pristini instituti celsar mittit adeum clo-
dum suum: atque illius famiharem: quem abillo traditi
initio: & commendatum influorum necessariorum nume:
habere instituerat. Huc dat litteras: mandataque adem
quarum hec summa erat. Sè de omnia depace ex perit: in
hit adhuc arbutrari initio facta eorum quod auctores esse
eius voluerit rei: quod tina mandata perferre non oppor-
tuno tempore adpompeii ueveretur. Scipionem ea esse au-
dovitate: ut non tantum libere que proballet exponere: lòd
etiam magnacy parte compellere: atque errantem regere posse;
Preeſse autem ſino nomine exercitui: ut præter auctoritate
ureſt quod: adcobercendum haberet: quod ſi feciſſet quiete
italie: pacem prouinciarum: salutem imperio uni omnes
acceptam relaturol: hec ad cum mandata cloduſt reſert: ac
prumis diebus ut ubi debantur. Libenter auditur: veliquiuf ad col-
loquum non admittitur. Caſtigato scipione a faunio, ut po-
ſtea confecto bello reperiebam: infecta: ve tè ſe ad cetera
rem receptr. Celsar quo facilis equitatum pompeianu addu-
rachium contineret: & pabulatione prohberet adiut duol
quot eſse angultos demoniſtraTIMU magni operibus premu-
nunt: caſtellaq; hir loci potius. Pompeius ubi inl. profi
cere equitatum cognout: paucis intermiſſis dieb: rurſi
cum namib intra munitiones adſe receptr. erat ſumma
mopna pabuli: adeo ut foliis ex arboreis fruticis et. teneris
atrandum radicibus contuſis equos aleret: frutenta enim
que fuerant intra munitionem ſata consumpterant: et
cogebantur corcyra. De canatua Longo interecto nam quibus

fossa pedum. xv. et uallum contra boſtem ialtudinem pedum
x. tantundemque euf ualli agger ialtudinem patebat abeo et
termiſto ſpatio pedum. dc. Alter converſu inſtrariam p[er]tem
erat uallus burnibore paulo munitione. Hoc em ſupenoribus
diebus timet celar : ne naubus n[ō]ri circumuenientur: duphce
co loco fecerat uallum: ut ſi anticipi preho diuicaretur p[er]
ſet reſiſt. Sed operum magnito et continue ſommum dieſ.
Labor: quo mille paſſuum marciret. xvii. munitione erat co-
plexus: ac perficiendi ſpatium non daber. Itaq: continuare
uerſum uallum: qui haf duas munitioneſ contingereſ: nō
dum perſecerat: que reſ nota erat pompeo delata per allo-
broſel perſugaſ: magnum; niſi attulerat incommoſum.
Ham ut admare noſtræ cohortes n[ō]nque Legionis excubuerant.
acceſſere ſubito prima luce pomperiam exercitus: nonuſt; eoſ
aduentur extitut ſimul naubus circumuenti milares exſtem-
rem uallum tela iaciebat: fossa, aggere complebantur: & le-
gionarii interiori munitionis deſenſoreſ ſealif ammoc: tor-
mentis cujuſ generi velif; terrebant: magnac: multudo ſa-
giptariorum abutraq; parte circumſindebatur. Alii ante
abictu Lapidum: quod un[ō] nostri erat telum uinmeo regn-
to galeſ impoſtio ſe defendebant. Itaq: cum omnib[us] rebus
noſtri premerentur: atq; egre reſiſtere animaduerunt eſt.
utum munitionis quod ſuprademonſtratum eſt: atq; inter
duci uallo: quo perſectum opus non erat permaſſe naubus
expoſiſt maduerol noſtrol imperum fecerunt: atq; etntraq,
munitiōe eieſtor terga uertere cooſerunt. hoc tamultu[n]
tiato: Ali arcellu[n]us cohortes ſubridio noſtri ſt. Laboranub[us]
ſummit: que ex caltris fugientel complicaſ: neq; illoſ ſus
aduentu confirmare potuerunt: neq; ip[er] hoſtum tulerut
imperum. Itaq; quod cunque, addebatur ſubliſo id eſcriptu
unmore fugientum terrorem et perculum angebat. In-
minum emu[m] multitudine: receptus impedebat. In eo
preho cum grani uulnere eſtet affectus aquilifer: & am-
rib[us] deſicere complicaſ equel[em] noſtrol. Hanc ego inqui
et unu[m] multo[m] p[er] annu[m] magna dubigenia defendi: eſt ne

milites fugere momentum conspectu interficere willer. hinc rebus
tantum fiducie ac spirituorum pomeranum accesseat ut non devotione
bella cohabitaret. sed uiscetiam sibi inderent. Non illa paucita-
tem uotrorum militum: non iniquitatem loci: atque anguifiam pre-
occupatis castris: & ancipitem terrorem: inania extrae: mun-
tione: non abscissum induerat partes exercitum cum alteri alii
anxium ferre non posset: caute fuit cohabitabant: non hec ad-
debant: non exconcursa agri facto: non prelio dimicatu: libid
ipfis multitudine atque anguifis maus multitudine detrimentum
non commune belli castr recordabant: quorum parvulique cau-
caute: vel false iustitiorer vel terrores repentiri: vel obedi-
Legionem magna demnita multiflent: quoniam vel duas uno
vel culpa tribuli inexercitu eorum offentium: sed promide acuti ur-
tutem uicessent: neq; ulla commutatio rerum poterit accide per-
orbem terrarum fama ac luteris victoriae cum diem concele
brant. Cefat a superioribus consilii deputiis omnem sibi com-
mutandam bellivationem existimaur. Itaq; una tempore p-
fidiis omnibus deductis: & oppugnatione dimittâ: cœpitque: mun
locum exercitu comptionem apud milites babunt: hortatuſtq;
eit ne ea quæ accidissent graviter ferrent: neque hifque rebus ter-
verentur: multifid: fecundis proliis unum aduerſium: & id me-
diores opponerent: habendam fortuna gravem: quod itaham fin
aliquo uillmere cœpissent: quod duas hifpamà bellicofiſtimorum
homnum pertinenciis atque exeritatibus ductis pacauſtient:
quod finitum frumentumque, provincialium in potestatem redi-
giſtient. Demet: recordavi debere: qua fœnere inter media
horsum classis oppletis non solum portubiz: fed etiam lutoriby om-
nef incolumef eorum transportati: fino omnia caderet secunda
fortuna eorum industria (iubilanda: quod eſset detmenti cum
uif potuifque culpe debere tribui. locum fecurum adhimca-
dum dedisse potutum et hortum castris: expulſſe ac ſuperaſſe
pugnamet: fed fine ipfum perturbato ſine terror aliquifluit
etiam fortuna paratam iam pinteremt; victoriam interpellauſt:
dandam omnibus operam: ut acceptum incommodum utin-
te farraretur: quod ut et factum: ut detrimentum ibonum.

ueteret: uti adgergouam accaduſſet: atq; hi qui an dimicare tu-
muſſent: ultiro se prelao offertet. huc habita compnione/nò-
nuſſol ſigniferos ignomma notaut: & loco mont. Exercitui
quidem omni tantuſ inceſſit exmcommodo dolor: tamumq;
ſtudum infame ſarende: ut nemo aut tribuni aut centu-
riouſ imperium deſideraret: et ſibi quiſ: etià loco pene im-
poneret grawores Labores: ſimulq; omneſ arderent pugna-
di cupiditate: cum ſupenoris etiam ordinuſ nonnullu oratiuè p-
mor; manendum eo loco et rem prelio commutendam exi-
ſtimarent. Contra ea celar neq; ſatuſ milituſ pertervus co-
fidebat: ſpatumq; interponendu adrecreandu annuſ puca-
bat: reſtictuſ; munitionuſ magnope rei ſiumentari eti-
mebat. Iraq; nulla interpoſita mora: ſauciorum modo et egro-
torum habita ratione, impedimenta omnia filenti prima
nodo excaſtru apolloniam premuſt. huc conquicere ame-
iter confectum uetuit. Hic una Legio miſſa preſidio e. Ins
explicitu rebs, duſa excaſtru Legionu reu[n]uit: & reliquias de
quarta uigilia complu[n]ibus portus eductas eodem unire pre-
mur: parvus: ſpatio intermiſſo: ut militare intutum ſer-
uareuq: & citiſtme euſ profectuo cognosceruq condamari
miſtu: ſtatimq; epreſſuſ et nouſſimum agmen confecutus
celueru ey conſpectu caſtrorum ducuq. Neq; uero pomperus
cognito euſ moram ullam adinſequendum intu[n]it: ſed eadem
ſpectand[us] ſi unirem impeduſ pertervus deprehendere poſſet,
exercitum e caſtus edu[n]it: equitatu[n]q; premuſt: c[ui] nouſſu-
m adinen demorandum: neq; conſequ potu[n]t: quod multo
expedito unirem antecſſerat celar. Sed cum uentum e[st] ad ſlu-
men gemilium: quod t[ui]p[er] erat impeduſ, confecutus equitatuſ
nouſſimos prelao deu[n]ebat. huc ſuſ celar equuſ oppo[n]it: ex-
peditoq; anteſignarioſ amuſau[n]t. ccc. qui tantum profectu[n]
ut equeſtr[em] prelao commiſſo pellere[n]t omnes: compluſoq; m
terſicuerent: ip[er]q; incolumer[em] ſe ad agmen reu[n]pent. Conſedo u[n]to
u[n]to unirem euſ diu[em] quod propoſuerat celar: traductuq; eyer
citu flumen gemilium ueteru[n]bi euſ caſtris contra adpara-
gum conſedut: milituq; omneſ intra uallum continuu: e[qtatumq;

pormu theſalie uementibus ab epiro: que gens paucis ame-
ſibus ultro ad cſarem Legatoſ inferat: ut ſauſ omnib5 faci-
tanibus uteretur: preſidium; abeo militum petierat: ſe
ſama iam pereurrerat: quam ſupradocumque deprelio du-
racho: quod mults auxerat partib5. Itaq: androſtenel p-
tor theſalig: cum ſe inſorie pompeii comitem eſ mallet:
ſocum cſavis inrebus aduerſis omnem exagriis multud-
nem ſernorum ac liberorum inoppndum cogit: portaſ: pr-
clud: & adſcriptionem pompeuſd: nummos mitt: ut ſibi
ſubſudio uemant: ſe confidere munimobuſ oppidi ſi celeret
ſuccurratur: Longinquam: oppugnationem ſubſtimere no
polle. Scio diſceſſu exercitus ab dittachio cognito Laviſlam
Legionet adduxerat. Pompeuſ nondum theſalie appropin-
quabat. Celar caſtrus munis ſeſas multulosq; adpen-
tinā oppugnationem fieri: & crates param utiſ. Quibus
rebul effecti cohortatut militi docuit quantum ufus hret
ad ſubleuandam omnium verum inopiam potir oppido ple-
no: atq; opulento ſimul veliſus cuutatib5 huius urbis eſ-
plo inferre terrore: & id fieri celenter pruif auxilia con
cuurreret. Itaq: ufus ſingulam militum ſtudio eodem quo
uenerat die poſt hovam nonā oppidum altiflum memb5 op-
pugnare agguſtus ante ſolis occafum expugnaut: & adhi-
ſipendum militibus conceſſit: ſtatim: aboppido caſtra,
mout: & inmetropolim uenit. Sic cum munuſ expugnati
oppidi fama: antecedet / metropolite pruim codem uf
confidio iſdem permoti rumoribus portas clauſevunt: munet;
armi compleuerunt. Sed poſtea cau cuutatib5 comprehenſi
cognito exoaptuſ: quod celar admirum producendos curam-
rat / portaſ apetuerit; quibus diluereſtine conferuati col-
lata fortuna metropolium cum cau Compenſum nulla
theſalie ſuit cuutas preter Laviſſos: qui exercitib5 ſapient
tenebantur: que celari paveret: atq; imperata faceret. Iſt
ſegi idoneum locum magri nactus: que prope iam matua-
uerat, ibi aduentum expectare pompeii: eoc; omnem bellu
rationem conferre conſtitut. Pompeuſ poſt diebas paucis in-

cum sepiore coiffet: quibus modis adhuncum cum libone de
mutendis legant contendifset: neq: se unq abuti militum tan-
gione: neq: v. p. alterutro exercitu pruari noluifset. hacta
bita oratione expofentibus militibus: & studio pugne ardentibus
tuba ſignum dedit. Erat enimuius enocatui exerctus cefaril
qui ſupcriore anno apud eum primum pilum milegione. x. du-
xerat: ut ſingulari urinte. If ſigno dato sequum me inquit
mamputare me: qui fueri et nostro imperatori quam conti-
tutus operam date. Unum hoc prelum ſupereſt: que confecto
et ille ſi am dignitatem: & not nostram Libertatem recupera-
bum. Simul reſpicient cefavem faciam inquit hodie imperator
ut aut mihi utuo aut mortuo grus agas: hoc cum dixit et pri-
mus exdeſtero coram procuravit: atq. electi milites circiter. cxxx.
uoluntarii eudem censuræ ſunt p[ro]ſecut. Imer duar acieſtan
tu erat rehctu spatiu: ut ſatifer adconcurſum utinſt: exerci-
ti. ſed pompeiu ſui p[re]ſixerat: ut cefaril impetum reçepent
nunc ſe loco moueret: aciemoq; euiſ distrabi pateremut: id[am]
monu. c. triarii feciſſe dicebatur: atq. ſui ordiinibus diſpoſi
disperſi adoruntur: Louinſt: catura pila ſuperabant / mloco
reconuſi militibus: q[ui]p[ro] immiſt ſel[itu] occurrivit: ſanuſ ſore
ut duſplicato curu cefaril militeſ exilumaverunt: & althoſtudine
conficentur. Quod nobis quidem nulla ratione factum a pom-
peno videtur: propter ea q[ui]t qu[ed]a animi incitatio: atq. ala-
cutu naturaliter innata omnibus qui studio pugne incendunt
hanc non reprimere ſed angere imperatores debent: neq: fru-
stra antiquitati inſtituum eſt: ut ſigna undq[us] concinnerent
damoremoq; unneru tollerent: quibus reſuſ et hoſteſ terreni
er ſuſt incitan exilimaneuunt. ſed noti militeſ ſigno dato
cum inſeſt p[il]ſ procurivit: atq. annuaduerit ſent non
concurvi a pompeiam: uti periti: ac ſuperioribus p[ug]nſi exer
cuti: ſua p[on]te curli m[ep]retuerunt: & admedium confiſte
runt: ne consumpti auribus appropinquent: patuoq; inter
miſſo temporis ſp[ato]: ac ruribus renonato curu pila milerunt
celeriter: ut erat p[re]ceptum a cefare gladiol ſtrixerut. Neq:
uero pompeiam rei huc defuerunt: nam et tela miſſa excep-

militant. Pomperiani quodis mōl erat tine aqua diffili et loco re-
licto mōre / unuerit simul. Larillam uerius recipe cœperunt.
Qua ipe ammaduerat cœtar copias suas dumlit. iii. secum legionem
duxit: commodiorer; tinere pomperiam occurrere cœpit: & pro-
gressus milia passim sex aciem instruyit; quare animaduer-
sa pomperiani inquodam monte constituerunt. hunc montem flu-
men flubleuabat. Cæsar militel cohortatus: & si totus duci co-
tinenti labore erant confecti: noxet; iam suberat: tam munto-
ne flum amonte secludit: ne noctu aquari pomperiani poffet.
Quo perfecto opere illi deduonem nullis Legionis agere cœperunt
pauci ordins senatoriī qui se cum his coniuxerant nodiē fuga-
salutem petuerunt. Cæsar prima luce omnes eos qui inmonte
confederant / ex superioribz locis implantem deficendere: atq.
adterram arma proicere iubit: quod ille time recusare
fecerunt: passid; palms proiecti adpedes flontes abeo salu-
tem petuerunt. Conirolatus configurere iubit: & pauca a-
pud eos demanfuetudine sua locutus quo inmore cœnt tuncē
omnes conferuant: militibus, sinu iubit: neque eorum
molaretur: neu quid eorum defideraretur. hæc adhibita dulce-
tia excafris fibi Legiones aliaf occurrere: et eas quas feci du-
xerat muicem requesere: atq. incastra reuerit iubit: eodem;
die Larillam peruenit. Ineo prelio non amplius. &c. inludetè
fiderant. Sed centurionel fortes uros circiter. xxx. amlit.
Interfectus et enam fortisfime pugnans craftibus: cum supe-
mentem fecimis. gladio mos aduerbum conrado: nec iud fucis
falcium quod ille impugnam profitcens dixerat. Sic enim Ce-
sar eximimabar eo prelio excellentiffimam vulturem craftiī
fuisse: optimeq; cum dèse merum indicabar. Expomperano
exeratu circiter milia xy. cœcidisse uidebantur: sed inludato-
nem uenerunt amplius milia xxviii. nangq; enam cohortetque
prefidio incastellis fuerat sele fylle dediderunt: multi preterea
infinitumā cimitaref refugerunt. Signaqq; militana expresio ad
Cæsarem sunt relata. clyyx. aquile viii. L. Domitius excafris
innontem fugiēs cum vires et Lastitudine defectifent / ab equi-
tibus est interfec. Codem tempore. D. Lelus cum classe ad Brü-

duisium uenit; cademç; tanone qua factum alibone antea de-
monstravit, insulam obectam portu brundusino tenuit.
Simuliter uatimul qui brundusii preeur, tectus instructus;
scapit, sequitur naneſ Lelanaſ: atq; longis ex his productam
unam quinqueremè biremes innoves dual manguis, por-
tus egunt. Item perequites dispolis, classius aqua probn-
bero instituit. Sed lelui tempore anni commodiori uisù ad
nauigandum onerariis naubiz corcyra dirrachnis, fiis aqua
flupportabat: nec; approfit deterrebatur: nec; ante prelium
intefahâ factum cognitum: aut ignomnia amissarum na-
uum: aut necessararum veru inopna aportu influtad; ex-
pellu potuit. Itidem fere temporibus caffiu cum classe limo-
tum: & phenicum: & calicum ficiham uenit: & cum eest ce-
sarii classil dumâ induas partes, dimidie parti prêet p. ful-
pitius pretor: libe; ad fretum dimidie. M. pomponus ad
mesiam priu caffibus naubibus aduolavit: & pomponus de
euf aduentu cognosset: perturbatumque cum nactus nullis cu-
ridiis: nec; ordimbz certis: magno uenio etiam secundo com-
pletis oneramâ naneſ: tedam et pndem et fluppam. reh
qualibet rei que sunt aduenchia in pomponiâ classem innu-
sit: atq; omnes naues incendur. XXXV. equitibus erant. XX.
vostrate: tantusq; eo facto tumor inceſsit: ut cui eest lego
prefido mesiam: ux oppendum defenderetur: & miſi eo ipso
tempore quidam numtù de cefarii indoria per dispolitole
quiete eest allati exilimabat pletis: futurum eê un ami-
ueretur. Sed opportuni ſtine numtù allatis oppidum ſui
deſentium, caffiu ad ſulpitanam in classem profectus e: ap-
plicatis, niis ad terram naubiz propter eundem timorem
pari: atq; antea tanone egis: Caffiuſ; ſecundum nactus
uentum onerariâ naneſ circiter. xL preparatas aduen-
dum immittit: & ſlama abutreç; corui comprehenſa/næ-
uer combustiz quinç. Cuml; igni magnuaine uenit lati
ſerperet: multeſ; qui exueteriby Legionibus erant rehici
prefidio naubiz ex numero egorum ignomniâ non tuleat
mputet: facto incaſſamam/classem quinç; biremes duâ in

p[re]terea pubereſ armaevat: quib[us] domni locuplechoreſ
u[n]tum, quod[ia]n[u]m: ſipendau[n]q[ae] prebebat, h[ac] multi
tudine diſpoſita: munitioneſ ſemotatum partum uebantur
Veteranaſ cohorteſ uacuaſ inſeleberu[n]t[u] urbiſ lociſ habebat.
ut quacunq[ae] regione p[ug]naretur integruſ urbiſ ad auxiliu[n]s
ſerendum oppotum e[n]t. Cumbiu[n]t[u] acuſ engiportiſt[u]
pluicem uallum obduerat. Erant autem quadrato extu
ſte ſavo: neq[ui]t[u]s. x[ui]L. pedeſ altitudin[u] habebat: quod[us]
partes urbiſ inferoſe[rat]: h[ac] altitudin[u]s turubus de[n]or[u]
rabulatorum numerant. Preterea aliaſ ambulatoria ſon-
dem rabulatorum confiyerat: ſubieſtusq[ui] e[n]voſ ſubibus
iumentuſ objeſt[us] directiſ pluteuſ inquancu[n]q[ae] erat uſum par-
tem mouebatur. Urbiſ feriſſima et copioſſima omnium
recum apparatuſ ſuggerebat. I[n] homineſ ingemiſt[u] acuſ
acuſſim[u] : que anobit[us] ſiuerat: ea, ſolentia efficiebant.
ut nostru[] ilor[u]m opera unitu[n] uiderentur: & ſua ſponte-
multa veperebant: unoq[ui] tempore: & urtaſ munitioneſ in
ſeſtabat: ſuaq[ui] defendebant. Atq[ui] h[oc] principuſ inconſiliuſ
incompromiz[u] agitabat, p[er] p[aulatu]m uenire[u] inconſiueti-
nem euſ vegg[u] occupand[u]. Paucuſ annuſ antea Gabu[n]u[m] cum
exercituſ ſuſſe[u] megipto pompeu[m] ſe exſuga eodem rece
p[il]le: ac Cefareu[m] uenit[e] cum copu[n]t[u] acuſ; morte pompeu[m] q[ui]
proſectu[m] : quo minuſ apud ſe Cefar commoraretur: quem ſi
non expeſuſſent fortu[n]am dicebant ex vegg[u] prouinciu[n]; idq[
] agendum mature: Hamq[ui] cum intercluſum tempetaſt[u]b[u]
anni vepereu[] tranſinarna auxilia non potteſ. Interu[m] duſſen
ſione orta inter abhiliu[m] qui veterano exercitu p[re]e[erat:&
drino[]e vegg[u] p[io]someu[m] muu[]e[m] filiam: ut ſuprademonstra
tum e[n]t: cum uteraq[ui] utriu[q] infidiaretur: & ſi[u]mmam impe
vit i[u]pe obtinere ucllet: p[re]occupat arſione per Ganu[n]ede
Cunuchu[m] nutricu[m] ſu[n]t[u] acuſ adhullam interficat. Hoc occi
ſo ip[u]a ſine ullo ſoci: & cultode omne imperu[m] obtinebat.
Exercitu[m] Gammeu[m] tradentur. Ine ſuſcepto officio Iarontu
nem imibite anget: reliqua diligencia ammunitar. A le
xandra e[n]t ſere tota ſuffoſi[q]a: ſpecuſq[ui] h[oc] adhullam p[ri]ſoentur:

nullos nostris multibus impositis. Quod cum Longius paulo defere-
ret. Cumque ad eum Locum accessissent, qui appellatur cherfo-
nenius, aquandi causa remiget expoliissent interram. nonnulli
exeo numero. cum Longius anabat predateum processissent,
abequitus hostium sunt excepti. Ex his cognoverunt cæsarem
ipsum classte venisse, nec illius milites innaubus hære. Quare
comperta magnam libi facultatem fortunam otulit. beneget
de rei crediderunt. Itaque naves omnem qualibet habuerant,
ad nangulum propugnatoribus instruxerunt. Cæsarich rede-
unti cum classe occurrunt: quiduabat decauilis eo die clincare-
nolebat: quod nullus milites innaubus habebat: s-povit horam
demnā duci rei agebatur. Hox utem allaturus iudebatur: ma-
torem fiduciam: illud qui Locorum notitiam confidebat: libi etiam
hortandi suos auxilium defuturum: quod nulla latitidine
est hortatio; que neq; utriem poterit notare: neque utriem,
quibus decauilis naves qualibet poterit cæsar adterram dextraxit; que
inlocum illius successuris non exisit. ubi est. Prat una naves ho-
dia indextro cæsar in cornu: Longeque, a rehique collocata, hanc co-
licратi hostes unxerunt se: magnæque impetus, adeam rostrare
naves et complurel aperte contenderunt: cui coastal est cæsar
ferre subtidium: ne turpem inconfidebatur hostium consumeream
accepteret. quæque liquid gravum accidisset, ille merito ad cæsar
retinerebat: prelum commissum est magna contentione rib-
diorum. Quod in omnibus climationibus: & scIENTIA &
IURITURE prestitissent: tum maxime illo tempore totum onus
subtiliter non recusabant: ne quod hovum culpa detrimen-
tum acceptum iuderetur. Ita prelum secundum cimum est fa-
ctum: capta est una hostium quadrivens depressa est. altera,
porturata. Deinde omnem epbariis nudis: magna præterea
multitudo inveliqui innaubis propugnatorum est inter se de
quod miti hox predui dimisset, tota classe hostium cæsar po-
ессет. hæc calamitate perterrem hortibus aduerse venter leu-
tor flante naves onerat. cæsar remigio iudicibat quæ alé-
xandrium deducat. eo detinmento adeo sunt fracti alexandri
mi: cum iam non iurare propugnatorum: sed scia clasbariorum

pugnandi. hi primum nautia hostium Lapidibul ac fundis'amore
Le repellebant: ac multum proficere multitudine telovam ubi-
bantur. Sed poitq ultra eum locum Ablatere eorum aperto
auti sunt egredi ex nautibul Alexandrini pauci ut fine lignis
ceterisque ordnibul: fineq: ovatione prodievant: sic reme
re innauef receperunt. Quorum fuga incarri Alexandrini
pluref ex nautibul egrediebantur: nostroq: acutis perturba-
tur inſquebantur. Simulq in nautibul longis remanerant:
ſcalas tapere: naueſ: aterra repellere properabant: ne ho-
det nautibul portirentur: quibul omnibus perturbati multos
nostris cohortum ... quæ imponte ac prima mole confitire-
rant: cum poſt se clamorem exaudirent fugam ſuorum ui-
derent: magnam uum telovam aduerſi tabbinerent: uenti
ne atergo circumuenirentur: & dicitu naum ommino in-
tercluderentur reditu: munitionem impontem inſtitutam
reliquerunt: & magno curu inerit ad naueſ contendunt.
Quorum part proxima nadu naueſ: multitudine hominu
arq: overe depvita est: part refiſtens & dabitur: quid eſ-
capendum consilii ab Alexandrini interfecta e: nonmulti
feliciore extra expedita ad ancoram naueſ confecuti inolu-
mes de cesserunt. Pana alleniati ſeuſ: & animo adconadum
adproxima nautia annatarunt. Ceter quoad potuit cohor-
tando ſuor adpontem ac munitionef contendere: eodem pe-
riulo uerfatis poſt unnerſ of cedere anima ueritum inſiim
nauigum ſe recepit. Quo multundo hominum inſocura eum
wunperet: neq: amministrandi: neq: repellendi aterra fa-
citas daretur, fore quod accidit. ſuplicatui ſele ex nautio eue-
cur: & ad eal que longui consiterant naueſ annatarunt. Huc
ſui Laborantibz ſubſicbo ſcapbaſ minter ſonmultos conferuaunt
nauigum quidem eui multitudine militum depressum una
cum omnibus interuit. hoc prelio deſiderati exnumero legio-
nariorum multum circiter cccccc. & paulopoft eum numerum
ciſtarii: & remigſ Alexandrini eo loco cattellum magni
munitionibus multibz tormentil confirmarut: atq; egeſt
ex nauti Lapidibz libere ſunt uti poſtca adminienda nautia

Mitridate nummili Cefiri: qui rem gestam perferré: cognoserit exsulti eadem hoc accidisse rex: ita pene subidem comput: & rex ad opprimendum mutridatem proficiscatur: & Cefar adrea pendum. Celemori flumini mi navigatione rex est uis: in quo magnam & paratam classem habebat. Cefar eodem unice uti no luit: ne nambul influmine curricaret. Sed circumcirens est eo mari: quod affuerc partis et dicturus sicut lapua domostravit, paruit tamen regis copiis occurrerit: quis mutridatem aggerit poterit. cunk: adhuc inوتorem in columni exerciti recepte. Conſederat eu copiis rex Loco natura munto: quod erat ipse excelʃor: plani tief exomnibus partibus subiecta. Tribus autem ex Lateribus uariis genere nummorum regebantur. Ynum Latus erat adjectum fluminum ile: Alterum edictissimo Loco ductum inpartetu castris obtinebat. Tertium palude ingebatur. Inter castra cefariflum men interce debat angutum altiflum vidi quod innum er fluebat: Aberat autem acutum regis media paſtum ciretur. Rex cum hoc vinere reſarem competiſter: equitatum omne expeditoſa, delectoſi militeſ ad id flumen mult: qui tranſiu Cefarem prohberet: & emmuli ex tripis prelum impar inuenit. Nullum cum processum utiuſ habebat: aut perculum ignama ſubbat: que incendu dolore militeſ equitati: noſtoſ: quod in partium par preho cum Alexandriis cernaret. Ita: eodem tempore cœpit gennari diſperſi nada flumina quevertur. pudiit dimidiarii vipes flumen tranſiatarunt: & Legionarii exsulti arboribus exsulti que longitute ne utraque; viam com magnam poterent: & prodicti repetentio aggere miedo flumen multiferant: quorum impetum ades pertinuerunt holtos: ut infans ſpam calutis collocarent: sed id fruttem; nand: exca fuga paruit ad regnum refuguerunt: pene omni reliqua multitudine interſita. Cefar re preclafione gesta: cum ſubtum aduen cum flum undicaret: magnum terrorem Alexandriis mie clueream: prompul iudor adregi castra castra comendit. hoc et opere magne uallata: A loca na numita annaduere re: confuocant, armatorum multitudinem collocatam in nallo iudem, Latos vinore ac preliando militeſ ad oppignuada

omnibus confectis & collocatibus ipse univeruntur profectus est in
fyrham. Dum hec megito getuntur ex Deiotam addomum
calvinum: cum Celsisiam finitimamque eum provinciam amnimitur
das tradiderat, uemor oratum ne armemam minorem regnum suum
neue Capadociam regnum adiobar Zami potuerit, uastariq; aph-
arnace patereat: quo malu i liberareatur: imperrata sibi
facere: pecuniamque proviniam celsi non posse perfoltu,
Domui non tamu adexplicandos fumptus rei militaris cum
pecunia necessariam est indicaret: sed etiam eum p. v. & cæ-
fari victori: sibi, infanua e cstatuæ regna locorum atq.
amicorum abesterno veger occupari: numtio conspectim ad
pharvacem nitit. Armemia Capadocia, ditecederet; neue occ-
cupatione bellu: cuius p. v. uis malestatem; rentaret, bact
demunitivonem cum maiorem cum habitutam existimaret
si proprius est regionem cum exerentu accidendet: ad regionem
profectus unam extrubat: & xxxvi. fecim ducit. Dua in
Eboractem ad cstatuem nitit. Luteris eum euccataf: quorum
altera bello alexandrum non occaret: quod univeruntur per
fyrham evar illa. Ad unum. CH. Domui legonii
xxxvi. duaf ab Deiotaro: qua ille duepsilon atq. armatura
nostra complures annos constitutus habebat: cunque; c.
tondemq. ab adiobarcarie fumit. Minu. p. seium ad ch.
pretorium questorem, ut legionem addueret: que extumul-
tariis multibus imponto confecta erat. Qui pauciam multura
ad auilia accerbera: que copie celeriter omnes illius Domui
connenerat. Interim legati apharnace responda referunt: ca-
padocia se decettisse: Armemam minorem se recepisse quâ
paterno nomine iure obtuerere debere. Domq, eum regni
cansa utregra celsi retrouaret, paucum cum se facer,
quod uis statuisset. CH. Domitui cum ammaderet eti ca-
padociam decettisse, non voluntate adductum sed necessita-
te: que facilis armemam defendere poterit; subectam
suo regno q. capadocia longius remotam: quod, omne
trum legionem adducturum Domitum parallet. Ex quibus
cum duaf ad cstatuem illius audivit; audacius in armemam.

naturæ: difficultateſi, biemis: & subite preparationis. Namet
ippe paucas imporui naueſ Longas: haberet: Litteras macham
acq, calenum miſt: uti ſi clatem muteret. Quod eu tardi
fieret: q. periculum nostrum fl. agitabat: qui subſtinet impo-
tum octavi non poterant: namib, actuarii quarum numerus
erat ſon magnus: maontudine ſanſ inſita, adpreliandum vo-
ſtra impoſit. Bas aductas namibus Longis: & numero clasſi
ancte militibus ueteram impoſitis: quorum magnâ copia ba-
bebat exommbus Legionibus: qui numero egrorum velchi, aut
brundutu cum exercitus ingecant transportareur; perfectus ett-
millimam: marimam: normullas cimitates que defecerant: octa-
moq, ſe tradiderant: partim recipiebat: partim remanentes inſuo
conſiho preterneuebat: nec ſibi ulluf diei moram necessitat eq;
mungebat: quin q. celehrime posset ipsum octanum perſque-
reuerit. Hunc ab e pidaui oppugnatione terra marie, ubi
noſtrum erat preſidium aduentu ſuo ditecedere cogit: preſi
dumq, noſtrum recepit. Octanui, cum uatum cum clas-
ſem magnam exparte confectam ex nauticulif actuariis habere
cognouisset, confiſi ſua clasſe cum ſubſtitut adiutum taui-
dem. Qua regione uatum is inſequen ſuiugabar: non quod
octanum ibi retinuſſe ſeret: ſed quod longuif cum progreſſu
inſequi decreuerat. Cum proprii vauridem accorſſeret, duce-
tis namibus: quod & tempeſtat, erat turbulenta: & nulla:
ſupito eſſet hoſtis repente aduerant ad ſe uementem naue
Antennu ad medium malum demuſi: inſtructam: propu-
gnorib, annaduererit. Quod ubi conspexit celeriter uela ſub-
dui demittit; antemal ſib: & milites armati: & neyillo ſub-
Lato quo pugnandi daber SIGNIque prime naueſ ſubſe quebâ-
tur idem ut facent ſignificabat: & Parati demcepl octanami: pâ
rabant ſe uatum repente: exportu procelebat: inſuivitur-
utinep, acieſ, ordine diſpoſa, magiſ octaniana. paravet mli-
tum animi natimana. Vatnuſ cum annaduerer & neq; na-
uium le magnitudine: neq, numero paſ in ſe fortume di-
icationem fortune: tem committè malut. Itaq, primus ſua
quing: tem inquadriueme ſipus octanii impitem fecit Celehrime,

eunt interpellum caffio affernabant, quuntam Legionem nona
conteribit. Anguutur odii & ipso delectu & fumpru addere Le-
gions acomplentur equitû. uti, maximisq; ornantur impen-
fis: nec prouncie datur ulla requief. Interim litteras accepi
a Cefare: ut in affricam exerctum traicueret, perti maui-
tam ad finel nummide pernemixer: quod magna, &c. pom-
peio uba miuerat auxilia; maioracq trilluvus exisrimabar. Qu-
bus iuxter acceptis insolentu voluntate efferebat: quod hib
nouarum pro inciarum: & fertilissi regn tania oblata,
cet facult. Iraq; cum eet in uiti tamam professentur adle-
gionet accensendas: auxibag, adducenda. Certif nomiubildar-
neguntur: ut frumenti naneie; c. prepararentur: pecunieq,
deseribentur: neq imperarentur: nequa rel cum rectiflet
moraret. Redunt eus fuit celeret omnium opinione. no
enum Labor: aut modantia cupienti preferunt aliquip caffio de-
enat. Ex exerciti coacto omnimun Locum castris ad Cornubiam
potiri pro computatione milibz exponit: qua Cefari uillu ge-
vere deberet: polliceturq; ut: cum in mauritiam traceralet
fexteria le daturi: quuntam fere milispanam Legionem exco-
ptione le cornubiam recepit. Co ipso die meridiana hora cum in-
basilicam wer squidâ numtus tiro chenl. L. raciln. Libellum qu-
aliquid abeo potularz; ut miles ei tradit. Dein post racilni
Nam if Latuf caffii tegebat. qui responsum abeo pecteret celeri-
ter dato loco cum le infimaflet: timtra corrigere cum dextris
bis ferit pugione. CLamore ubi atque fit aconunrat imperat
unnerat. Munatius flacci proximi gladio traecerimdo-
rem. hoc interfecto caffum. 2, quinto Legionu mulerur:
ibl. T. uatil & L. mergero lima confidentia flacci munac-
pem limn adlimant. Etant enim omnef trahensel. Adipiu
Longinu. L. lumus squillus muolar:iacentem, & emby taveat
plagi. Concurrentur ad caffium deferendum: semper enim be-
ronet. complurend, evocarot fecum habere conuerat: aquibus
ceter interduduntur: qui ad cedem faciendam subter quobant
Quo immuraero fuit salfurnus saluianul. & matiis tuiculat.
Mimutus inter faya, que iacebant unimere figi et opprimut.

Et celato domum caffio ademum deducitur. R. acinlus improximam, se demum famularis ſui confectus: Dum certumi cognoscedet confectus, ne caſſuſ eſt. L. laterentis cum id non dubitat: accurrerit. Letus meaſtra: multibuſt uernaculis: & ſeunde Legionis: quibus odioſt bar precipue caſſum eſe gratuſtur. Tollitur ambiutudine munibnal, pretor appellatur. Nemo cum aut impronucla nat: aut uernacule Legions miles: aut ducaturate infectus provincial, quo innumere erat ſeunda Legio: non cum cum provancia coſenturat modio caſſi: nam Legionef. xxx. &.xxi. paucis meſlibz inuraſa ſoemps Capr. attribuerat Longino. v. Legio nup. ibre var confecta. Intuitim munatur Laterenti unere Caſſum: quo munio dolore magiſt animo perturbauſ reficu ſe celenter: & caſſum iſendum proficuerit. Re cognita xxx. I. e. Legio ſiona corduſam inſert: ad auxilium ſeverendum imperatci ſuo facte hoc idem. xxy. ſubſequitur: hæc v. Cum duæ Legionef rehque eent incaſtris ſecundam ueru: ne tibi reiſmquerentur: atque eyeo quid ſentisser medicament: ſecum ſunt ſactum ſupenorum. Permanitur inſententia Legio uernacula: nec ille unque degita du delecta e. Caſſus eos qui nominat evat conſci cedis ubeſ comprehendi. Legionef v. incaſtra remitt: cobiſtibus xxy. re tenens. Indicio muniri cognoscur. L. racilium & L. laterenſem & numum ſeapulam maxime chomtauſ & glorie p[ro]vincialem hominem: ſibique tam famibarem & laterenſem: & R. acinu[m] in eadem ſuſſe coniuratione. Nec du[m] moratur dolore ſuum: quod interfici ubeat: munitionibus libertati inadut exerciandam Item calſurnium ſalinam[am] qui proficitur indiru[m]: commutato[rum] numerum auget: uere ut quidem edimin: ut nonu[m]i quevunt: coactu[m] idem cruciatu[m] affectu[m]. L. metoſco ſequi. Lul nominat planeſ quod caſſu[m] uib[us] interſi: exceptu[m] his qui ſe pecuna redemerunt. Ham palam ſeytertis. x. cum calphur[io] paſſentur: & cum q. ſexto L. qui ſi maxime nocent, nitul etiam tamen periculum uere dolores; uulnervura pecuniaru[m]us ſus crudelitare eu auaritia, certaſſe homiſcabar. Aliq[ut] poſt dud[el] Littera[] acceſte miſeral acceſt: quib[us] cognoscur pompeium inaſſe inſium anuſſis copius fugiſſe: Qua re cognita myta.

diebus caffii lateris acceptis rey Bogus cum copiis venit adun-
gitque et Legionem quam secum adduxerat: complurens: cohorres
auxiliarias bispanorum. Nunc ut inculubus dilectus est acci-
dere conſueuit: ita temperibus illis inbispama nonnulle ciuita-
tes rebus caſſu ſtudebant: Plureſt marcellum ſouebat. Acce-
dat cum copiis Bogus ad extra neres marcelli munioneſt. Pugnatur
utrumque acriter crebro: id accidit: fortuna ſepe adutunq;
wardia tranſerere: nec tamen aboperibus depeſtis marcel-
lus. Interim Lepidus exeteriori provincla cum cohortis legio-
narii: xxxv. magnoc: numero equitum: & reliquorium auxilio-
vum venit eamere illam: ut ſine ullo ſtudio tantum conten-
tioneſ Caffii marcellaq; componeret. Huc venienti ſine dubita-
tione marcellus ſe credat: atque offerat. Caffius contra ſe ſint ſeverat
preidius: ſine eo quod plus ſibi uiris debere: q[ui] marcello exiſtis
mabar: ſiue eoquod ne procoepatui animus Lepidi eſſer ob-
tequo aduerſavi uerebatur: Pont ad ulla caſtra lepidus: neq;
haber a marcello quinque duſi: ne pugnetur interebar. Ad e-
xendum Caffum muirat: ſidemq; ſuam inre omni interpo-
nit. Cum du dubitaffer caſſus: quid ſibi faciendum: quidue
Lepido eet. credendum: neq: ullum exſtum confilii ſui reper-
ver: ſi permanet & ſententia: postulat uti munioneſ diſſice-
venit: ſibq; liber exiſtus daretur: non tantum inducias facent
ſed prope tam constituta opera complanarent: eutectichq; mu-
nionem eſſent de duchy: auxilia regis in caſtellum: quod p-
ximum erat regiſ caſſu: neq; optimamib[us] omnib[us] ſi tamen m-
omnibus ſuit caſſus: nam dehuius confidentia dubitabatur.
ſed imperum fecerunt: complurens: ibi mulcte oppreſſerunt. Quod
uſi celeriter indignatio: & auxilio Lepidi prelum eet dire
prum: maior calamit: eet accepta. Cum iter caſſe pateſem
eſſer: caſtra marcellus cum Lepido coniungit. Lepidus eodem
tempore: marcellus; cordubam proficere tur eutin: Mac-
bonem ſubide tempuiſ Trebonuiſ procoſtul ad prome[n]iam ob-
tendam venit: decuius aduentu ut cognouit caſſus legio-
nor: quaſi eorum habuerat: equitandum; inbernus diſtribu-
ntur omnib[us] ſiut rebus celeriter correcpti. Mala c[it]e contendu.

accipere coniunctus. M. iterat emm pharmacef coronam auream, but responsit datis legatos remittit. At pharmacef omna liberatev, pollicitus: cum festinantem ac procurato- tem celare iperaux: itemui etiam credetur suus pro- millis q. rei pateretur: quo celereus honestius: adreſ ma- gis necessarias proficiencetur. Hemini emm erat ignotus pluriby decautis ad urbem celarem venocari lentui agere di- cendi diem postulare Longioverm, pactionef interponere: & im- summa fructuari egit. Cetur cognita colliditate hominu quod alia temporiby na j'acere coniuebat: tue necessitate fecit adductus: ut celereus omnium opmo manu conferriz. Tela est oppendum imponto posuit: ipsis ut implano loco ſang muntum. Tumulat emm naturalis aelut manu factus, et excelto- ri undique faſtigio ſubitner murum. Circumpotiti ſunt huc op- pido magni multij; interciti colles: quorum edictiunium unis qui propter iuctuam mittidat: & infelicitatem triarui detrimentumque exercitat nostris ſuperioriby locis atque inueniby pene coniuncti oppido magni multij parub, ut nobilitatem nec multo Longiu paſſuum. ut. abest atela. Hunc locum p- harnacef utemby paternorum felicii caſtrorum referat, o- periby copiis ſui omniby occupant. Cefar ab hoste multa- paſſium quinque caſtra posuit: undere, eaf ualleſ: quibus regia caſtra muniebantur, eodem interuallo ſua caſtra mu- mura ſimode ea loca hostet prioret: ne cepiſſet: que mu- to erant propiora regis caſtris: agere comportari ubi mu- tia numtioneſ. Quo celernet collocato proxima nocte- maglia iiii, Legioniby omniby expedirem impedamentiſ, incaſtris rehidi prima luce non opinantiby hoſtiby ipsis locum egit: in que interdateſ ſecundi preliu aduerſus triarui fecerat: huc omnem comportari aggerem: & ut caſtris ſerunt, a iſeventur, auiſt: ne quid aboſe miles diſce- deret, en ſparu ne ampliu paſſuum. i. intercisa uallus ca- ſtra caſtra hoſtui diuiderer aboſe incepe celarii caſtraſ. Pharnacef cum id repente prionia luce animaduertiſter: copia ſuaſ omneſ procaſtrui inſtruxu: quas interpoſita,

Eiar innerib, uilis cofechi nullo dico
intermiſto ad. xiii. KL. Iaïi. libiboum
petuere: ſtanq; oftendit ſele naues
nelle confcendere: cum no ampliaſ Le-
gione tyronum unam hret equitux u
de. Tabernaculum ſecum littuſ p[rae]ſimco
ſtitut ut propè fluctuuerberant, uer-
beraret: hoc eo confiho ſecit: ne qui ſi-
bi more quinque ſperaret: & ut omneſ inchel boratq; parau eent. Inci-
dit perid tempus ut tempeſtareſ adnauugandum idoneas no hret.
ubilomnus innaubiz remiget mlbretq; continere: & nullam p[ra]
terimere occasionem ſteſſectijs: cum abincoli prouincie nu-
tiaventur adueriſriorum coping: equitatiuſ inſinitu: Legioneſe re-
gio. xiii. Leriſ armature magna uil. Scipionis Legioneſ. x. Ele-
phanti. c. xx. clasſetq; eè complureſ: tu non derrerbar: amnoq;
& lpe confidebat. Interim inchi: & naueſ ſonge adangeri: et
equites complureſ eodem concurre: & legioneſ tyronum ſono
nire. Inbi ueterana legio. v. equites ad duo miha. Legionb; col-
lecus. vi. & equitum tu. ut quod; prima legio uenerat mnaueſ
Longus imponebatur: equites autem inonerant: ita maiore par-
tem nauium antecedere uifit: A inflam petere Apomanam: q
no abest alibiæo. Co commoratuſ bona pancorù uendit publice.
De inde alieno preteri qui ſicliam obtinebat de omniby rebus p[ra]
cipu: & derehquo exercitu celeriter imponendo: datis mandans
ipe nuem confcendit: ad. vi. KL. Iaïi: & reliquas naueſ e cœſcu-
tus. Ita uento celeriq; naugio uedut post chiem quartu cu lon-
gis paucis naubiz inconfpectum affrice: feliciter uent. Namq[
onerant reliquæ preter paucas uento diſperſe: atq; errabunde-
duerit loca p[re]tium. Clupeam clasſe preterechitur. Dein
neapolium: complura preterea caſtella & oppida: no ſonge amari
reliquit. Polſi adrumetum accepit: uti preſidu erat aduer-
norum: cum preerat. C. confidu: A aclupea ſecundum oramam-
ritimà cu equitatu ad drumentum. CN. p[ro] cum maubiz circi-
ter trib mlbiz apparuit. I[na]paulisper c[er]ſar ame portu com-
moratuſ: dum reliquæ naueſ conveniret expont exercitum.

excondentis turmis pedibus numde leuſ armature concavit
cum equis: & inter legionarios pedibus iacula conniciunt.
bicui celariam incol unpetum feciſent: illorum equitum re-
fugiebant: pedibus interim reſitebant: Dum equitum ruribus
curis renouato pedibus ſuccurrunt. Cæsar 'novo genere pugni
oblato cum anima aduerberet ordineſ ſuorum inprocurrendo tur-
bari: pedibus enim dum equiteſ Longius aſignis perſequuntur
latere nudato a proximis numdis iaculis vulnerebantur: equeſi
autem hortum piliu curis ſacile uitabant: edict perordineſ
ne qui miles ne qui miles aſigni. uti, pedeſ Longius procederet
& quatuor interim Labieni ſuorum multitudine conſiſtUt ceſar
pancit. Aem circuere tio conatu: qui equiteſ nihil mi paucum pl-
tudine hortu deſetti equis vulnereat puleant cedere: hortet
magi magi: utare. Ita puto temporis omnib. legionarii ab hortum equitati circumuenti: celarii: copios morbem cœ-
pulibet inter cancelloſ omneſ comech pugnare cogebant. Labio,
nuſ meque capite nudo uerſam inprima acie, ſuor hortari non-
ming. Legionarios celariis ita appellare. Quid tu inquit miles
týro tam feroculur es? uoſ quos, ite uerbis infatuar. inma-
guiu me herde periculum uoſ impuſt, miſereor ueltru. Tu
Labienus non agnoſco inquit ſiona decumanorù. Tum aut miles
tant me qui ſim intelligeſ, ſinul caſidem decapite diecet: ut
conscio abbat posset: atq: ita piliu iurib, contortum dum in
Labieniimitere contendit equi graviter aduerſo pectora-
affixit: & aut Labiene decumum militem qui te petit ſato
cité. Omnum tam animi interrorem coecti: & maxime ty
tronum. Circumſpice enim celare: neq; amplius facé uiti bo-
ſtui iacula uitare. Cæsar interim consilico horti uum cognito iub,
acem inlongitudinem: q. mayimâ potrugi: & alteriui cœur-
ſi ebortib: ut una poſt alteram ante ſiona tenderet: ita coro-
na hortum dextro ſinistro: cornu mediâ dundit: & unam
parte abaltera exeluiam equitib, intrinſeus adorbs cu pedi
tatu telif comecti infugam uertit. Neq; Longius progreſſi
ueritur inſidia ſe ad ſuor recepit. Idem altera paru equitù
peditum: celarii fecer. hibere getis: ac procul hortib, repul-

cum forte autem portam curam dèmam, adhuc affixi, et corpiœ accu-
rati, mitis: adhuc eorum deorumque perillù, & adhuc dei
xo volo, qui pertermi fuga se mecastra recipiunt. Quid facte po-
ftea sunt pertermi eorumque tempore. Sempie interm fere quo
tuhe non longe adhuc castris paffib, etc. intruere acio: ac ma-
nores parte dicti consumpta, ruribus mecastra se reciperet. Quod ei
ſpiri, fieret: nee, excaſtril eſtore, quidque prodiret; inef propin-
em copia accederet, deſpecta celariis patiennæ. exerutus, et
iubat: unnerſil copius productus: elephantibus, turnuti, xxx.
ante aciem inſtrudit: et latiffime potuit, porrecta eorum
peditum; multitudine: uno tempore, progrettiluf. bandita
longe acelariis castris constitut incampe. Quibet cognue
ceſar ubet multe qui extra munitionem munitionem modè-
ſte proceſſerant: quibus pabulandi lignandi: aut ena mu-
mendi castra nallam perterant: cingens adentur, et uti, omne
omne intra munitionem munitionem: modales: ſi tamultu,
ac timore ſe recipie: atque mope contigitore. Exputes autem
inſtatione fuerant precipit: ut uti, eo locum obterent, in
quo paulo autem constitent: Donec abbatie cœpit, mitum ad
ſe peruenit et: quod ſi populi accederent: ſi honeſtum et
mitta munitionem reciperet. Alii quæque equestris adhuerit, ut
quonc; loco paratur armaturam, præto eſt. Adhuc non peſt-
cora cum denallo perſpecialerut: Sed nunc habet pernafque-
tia, bellandi impietio ſedent: perſpecutoribus, et numeris am-
perabar quid fieri nolebat. Annimuerint, etiam quan-
magnis etſent copius aduerſarii freti: in ſepeque ſi gantis, pu-
ſi per territijſ; & conciliam uivam: & ignora poterat, qui-
bus vebi nunc tantam ſuppeteret exiliorum incensioſque ſi
ammia auctore fiducia ut castra tua adorui, audiverent. Pre-
terea ipſi nomen audivitaj: magna exparu coram exeru-
tul muniebat, audacia: tum egrege munitionel castrorum
atet: uallu ſollaruntj: altitudem & extra uallu ſtillu eſtui mirab-
lemi munitionem colidi: ſi line, deſenſorib: adnum aduerſariis
probabitur: ſcorpionum: catapulta: cæstrorum: celo-
rum, que addeſpondendum ſolent, paravi magna copia hebat.

art. I, ccc. LIV.

Acta: hec propter exercitum suiprocitatem pinnis: & tyroemum parniuerat: non hortum in Cornu commotu lapentem se timidumque hortum opnionem prebebat. Acta: id circa copias quinque erant pance tyronum: non educebat maciem: qua victorie sive diffideret: sed referre abstrubatur cuiusmodi victoria esset futura. Turpe cum sibi existimabat tor rebus oestis: tantis: exercentibus deuicibus: et tam clarit victorium delectus partis: ab reliqui copiis aduerisque tiorum exfuga collectis se eruentam adeptum exitimam victoriam. Itaq: constituetur gloria exultationem: eorum pari: Donec sibi ueteranamur Legionum parvisaliqua insecundo commentu concurrens. Sciop interum paulius ut antedixi meo loco commotatus: ut quia despevisse cestarem nderetur: paulatim reducit sicut copas incerta: & comptione aduocata: debervore fluo de operatione: exercenti cestari uerba facit: & cohortatui fluo in eboram suam brendaturum pollicetur. Cestat ubi vultus mihi lues: adoput redire: & per causam munitionum tyronem in labore defangare non intermittit. Interim namque gecaili diffugere quodique excastrit sionem: & partim inregimem se cesseret: parium epist. maiorens: eorum beneficio. C. marii usus fuerint: cestarem: eum affinem esse audiebat: meus castra potufugere cataritatum non intermittunt. Quorum exnumeros cœleb hominibus illustriorumque gerulorum litterarum adjuvat, cœtarem uentunt: fec: paratot quocumque: imperatorem: & libet in animo facturol pollicentur: tantum orare: & petere ab eo ut sibi previdum dant: quo cito id & tine periculo facere possent: se & frumentum: & quæcunque: ver ei suppeteret com munis salutis quæ sumministraturol: quib: rebus facile acclare imperaturos predicto dato. C. mefiium edilium fundum acillam uber prefiesti. Quib: rebus cognitis confidens longius: quod ad me men in duobus Legionibus: & equis. doc. propter celeriter ibi pate previdi reheta: cum vii. cohortibus ad acillam trecontendit. M. effusus celeriter time confecto prior acillam.

inælarum: ut agri inomnibus, villis, fere subterra, speci conden
di frumenti, qui clam habeam: atque id propter bella maxime
bostum: subitum aduentum, preparant. Quaere cælar cœt
rior perindicem factus: terræ ingilia legionis duas cum equi
tatu muniræ castris, sius milia pæssuum. x. atque inde magno nu-
mere frumenti onibus, receptis incastra. Qui, rebus cogniti,
Labienus progrestit, abiit castris, inilia pæssuum. vii. perugæ
& collè: perquem cælar pridie iter fecerat: ibi castra duatum
Legionum facit: atque ipse quondicæ exilimant cætare eadem
spe frumentandi gratia, commeaturum cum magno equitatu
levis armatura infidiatur, locis idoneis, confedat. Cætarum
terum de infidiis Labieni certior exasperat, factus pauer, chef
ibi commoratur, dum hostes quotidiæque instituto sepe idem fa-
ciende inneghigentiam adducerentur: subito mane imperat por-
ta decimana, legionis se octo ueterana, cum parte equitati, se-
qui: atque equitati, premilites: nec opinantes infidiatores subito-
conuallibus Latentis, levis armatura concidit, cesseret. d. reliquæ
inſugam turpissimam connecit. Interim Labieni cum univerſo
equitatu fugientibus, sius flippet, occurrerit. Cum unum, mul
titudinis cum equites panes cælariam subitum non poterit, ce-
lar instructat, Legionem hostium copios oftendat: quo facto per
terruo Labieno ac retardato, sius equites receptis in columnis. Po-
ſtero die ubi numida, eis qui loco amflo fuga se receperant, in
castra incruce omnem ſuffixit. Cælar interim quoniam frum-
ti: inopia premebatur: copia omnem in castra concludit: atque
prefidio lepte: ruſpine: achille: velicto crispo: acquaflæ, chaffe
tradita: ut alter adrumendum, alter tapsum, mani obſideret,
ipe castris incensit. iii. notus ingilia acie instructa, impedi-
mentis inimisa parte collatis, exeo loco proficavitur: & per
uenit ad oppidum agger: quod agerulis sepe antea oppugna-
tum: tummaque in periplo oppidano, erat defenſum. Ibı inca-
po castris, unis politis, ipse frumentatùa circum villas cum parte
exercitus, profectus, magno iumentorum ordem, clet, unum, fiu-
numero, parium tritici receato, exerætu redit incastra. Scio
interim cognito cælaris discetti, cum univerſis copiis pugnam,

nihil eet: ut exercitus eum reiunat, quia, una, ingita, ut et, adhorem, dici, nihil, guftasset. & uinmenta, saperent. Cum iam ad solis occatum eet: & non totam c. patrui in homis, etc. eet: progerius equaratu, duo propter equorum interium ex tremo agmine removit. Legionem inuenim ad extremitatem euocabat: ita, um hoestum placide lementem, procederit per legio natum, militem commodat, subitinebar. Laterim equitatum numidatum copiam, de extra limi, et ad, percolerit curreter, coronet, in medium cingere multitudine, lus aetas, copias; pati, agmen ex tremum lequi. Cefaris interim, non amplius, etc. autem, uti, uti, ut et, ueteram, file, convertissent: & pila, unibus contorta, mauni daf, infestos, comieffent: amplius duorum milium adum, terga acerrebant: ac rursum ad aciem patrem, convertis equis, se coligebant: atque, inspano, confectegebant: & tæcula legionarios commiebant. Ita cefar cum procedendo, modo restitendo, car dui, utinere confecto, mochis, hora prima, omnes tuol, adunum incastris, incolumes, faucibus, etc. factis, reduxit. Labienus eirciter, etc. ammis, multis, mulctus, ac deffinis, mistando, omnibus ad suos, se recepit. Scio, interum, Legionem producas, in elephantibus, quos, ante castra, inace, terror, & gratia, meos, pede, Cefaris, collocauerat, veduerat, incastra. Cefar contra eummodi hoestum genera, copias, tuas, non ut imperator, exercentur, ne teramur, uideremus, maximus, rebus, gettis, ledur, Limpia, tyrenel, &adiatorum, condocet: quo pede se recipere ne abbat, & quemadmodum obuerit, adueriarii, & inquam, utano, re, lifterent, modo, procurrent, modo, recederent, comminuerent, impetum: ac, prope, loco & quemadmodum, rela, mittente, preciput. Miris, eice enim, hoestum, Levis, armamur, auxim, exercentur, notum, atque, tollerunt, habebat: quia & equites, detentebat, prelum, intere, propter, equorum, interium: quod eos faciunt interficiebant: &, Legionarum, militem, deſigabant, pp. velocitatem. Cram, enim, armature, miles, limi, atque, abbus in ſedat, atque, meolos, impetum, fecerat, illi, veli, cura, facile, petroibum, utabant. Quid, ex rebus, celar, uchemerent, commotu: quia, quodemque, prelum, quociet, et erat, committum.

cuius fact certiores ibam regis celeriter cum copiis fuerint amictis, ceteris prehensilis eo perueniret ad oppidum curvus est: atq. adjuvamentum multitudine circundata eo ponitum omnibus, eisibus oppidi incolis adnum interfectis, dedisse oppidum divipsum delendisse, milibus. Cetar interim exercatu lustrato ad. xn. KL. apreli postero die productis univerbis copiis processit ab illo castris milia passim, v. adscionis circiter dum milium interfecto spatiome constitutur. Postea factis ducibus aduerisque atque adduntandum muniratos lapidędere pugne annaduerunt reducet copia. Postea die castra mouit: atq. adoppidum satis ubi seipio numidarum habuerat prehensum frumentum; comportauerat ire contendit. Qd uti labienus annaduerunt cum equestri leucis, armatura agmen eis extremum capere ceperit. Atq. uta lexarum mercatorum, quæ planthis mercibus portabant interceptus sanciis addito animo propi, andacibus; accedit ad legionem, q. exestimabat milites subenere ac sancis defutigatos pugnare non posse. Ita; eis iniquitatum habemus misuros turmis luorum pupitali munir. Q. que res cesseret non sefellerat: nanci ex pedibus extinguntur legiombus tricentos milites, etque uilliamur? Tum labienus converterit eisibus lignorum conspectu porterrum turpissime contendit fugere, multis eis occulis, pluribus audivantur; milites legionarii edicti se vecipunt ligna; atq. inter inceptus ire caper. Labieni peringui solum collis destruuntur, uti procul subque non defestur. Postea ceteri adoppidum satis, tam uentur inspectantur, aduerisque interfecto prehensilis, cum suil auxilium ferre non auderent, fortiter se pugnante, Cornelio euocato scionis qui ibi prierat: atq. annuitudine cunuenire interfectis; eppendo poterit. Atq. uti frumento eyer cum daro postero die ad oppidum tridam peruenire, in quo considiis periclit tempus fuerat cum prehensio cohortis, qui gladiatorum Cesar oppidi natura perspecta atq. mepra ab oppugnatione eis determini, prouerbi profectus circiter milia passim, iii. ad eam facit castra: atq. in quarta ingila egrepsi, redit puro ad eam castra quarta die quę ad aggar habuerat. Idem fact seipio atq. manquam castra copia reducet. Tabenentur interim, qui subditio: & poterat iube et consuetent inextrema eis

consequens regione.

regio regione mauna loci interfecto regio prefidio legat of ad cefarem mittunt: rem malegetam decent. petunt & orant ut sines fortum. r. p. quod benemerit effeuer auxilium ferrent. Cefar eorum consilio probato. Alarium crisperunt. iii. cum coborib: & sagittariorum tormentis; compluribus prefidio tabenam mittit. Code tem- pore ex legiombus omnibus mittet qui aut morbo impediti aut comme- anu dato cum signis non poterant ante transire inaffricam ad milia iii. equitum. ccc. funditores: sagittarius; cc. uno communi cefaris concurrevunt. Itaq. cum his copiis & omnibus legiombus eductis, tient erat instructus. viii. prima p屬ium Afutcaftis. & scipioniis nero. iii. prima p屬ium constitut longe incampo. Grat- oppidum in via caffa scipioniis nomine tegta: ubi preidum equis are creter mille milium numero hre confuerit. eo equitatu dextra minutaq: direpto aboppidi lateribut ipse legioneſ excaſtis eductas are: mingo inferove instructas non longuis ſere mille p屬is afut munitionibus progressi inacie confitit. Poterit ducat scapno muno loco commorabatur: & tempus diem monio continuo batu: cefar equitum tuam ſuorum ubet in hoſtum equitatum qui adoppidam inſtanone erat facere impreſſione. Senemq: armatura fundutereſ sagittarioſq: eodem tuumtur. Quod ubi ceperit est fieri: & eperit concitatus uliam impetum fecerit: pacient ſac or equit. exporiri ere ceper in longitudinem: ut haberent facultatem curar uliaraſ curaunfundi: & ubi lommi fortilſane acerimene; pugnare. Quod ubi cefar ammadiertur. ccc. quod ex legiombus expeditus habere conſuerat: exprima leone que et preidio inacie conſuerat ubet equitati corſurum ſieurretore. Labienus interim sines equiby auxilia equeſtria munere: ſanemq: ac deſtitutus integroſ recentioribus: ubique equitut ſummonſtrare. Poterit equitut uliam uim hoſtum ad iiii. numero ſubſtine re non poterant: & a leu armatura numidaq. munerabantur: minutamq: cedebarur: cefar alteram alam mitt: qui ſatag emibus celeriter occurrerent: que facto ſui ſub lau unuerſi hoſtet impreſſione facta inſugam aduerſarios dederant, multi occuſ, compluribus unueratis inſecut p. viii. prima p屬ium ufq: incollem hoſtibus adacte te ad ſues recipiunt.

conſutur: neq; anotris prohibitus, falsoq; illa opinione gloriauſ
est: quod prope innoſtris partibus locum tenuſſet. Iam inſequi-
ti die eadem conſuetudine dum Longuif proſequitur: quo loco e-
quietel noſtrI itationem habuerat: aliquot turme tu leu armu-
tura impenfuo facto loco ſunt delecti: & propter panchatem uſtro-
tum equitum ſimulq; cum leu armatura inter turmas aduer-
ſariorum protru. hoc inſpectu utromine, caſtrorum gerebat.
& maiore pompeiam exultabant gloria Longuif quodque noſtrI
cedentiby perſequi ceperſent. Qui cum aliquo loco anuſtrI rece-
pti eſſent ut conſueltent: & ſimul ututute clamore facto aduer-
sam ſunt preluu[n] facere. ſere apud exercitus hoc est equestrI p[ro]
Lü conſueto. Cum equeſt adducendum dimiſſo equo cum pe-
de conſtraditur: nequaſ[ur] par habetur id quod inſo accutet certa-
mne. Cum pedres leu armaturam cleri adpugnam equitum no-
ſtrI nec opinantibus ueniffent: idq; impreho animaduerunt eſt
complureſ exequis defenderunt. Ita exiguo tempore equeſt po-
detre, pedeſqueſtre preluu[n] facè ceperit: uſq; eo ut cedem pro
xune anallo facènt. In eo preho aduerſariorum cecideru[n] ex vii.
complureſq; arinſ exuti: multi uul neribus affecti incaſtra ſuntre-
dati. Nos[ti] ceciderunt tres: ſauci xu[rum] pedeſt. equeſt. v. Cuiſ
diete ſequenti tempore pristina conſuetudine promuro preliar-
ceptum est. Cum bene magnam multitudinem telorum igne: noſtrI
defendentibus inefſſet / nepbandum crudeliffimum: ſa-
cinuſ ſunt aggreſſi: inconſpectuq; nostro hofpueſt qui moſpido e-
rant ingulare: & demuro preciputes muere ceperunt: ſecu
apud barbaros: quod poſt hominum memoriam, nunc est ſe cum
huius diel[]i extremo tempore a pompeiams clam adnoſtrI tabella[
em] miſſu: ut ea node turrer[] aggeremq; incenderet: & uteru[m]
giba eruptionem faceret. Ita igne telorumq; multitudine acta
cum pene magnam partem muti conſuichtſſent. portam que ere-
gione: & inconſpectu pompeu[rum] caſtrorum fuerat aperuerunt capi-
qua totc[] eruptione fecerunt: ſecuq; extulerunt: calcaras adſſonas
complendat: & arpagones, qu[em] adcaſas ſtramentarie anotris hibero-
rum ca[] edificat, erant durmendas: & incendendas. Preterea ar-
gentum uelſimenta: & dum u[m] impreda detinentur illi ced[] fa[]da

preiudio comparato cum bene magnam manum feceret: et notur
no tempore perfalacium inoppidum cœr receptus, insulationem
magna facit: principibus, qui tibi contrariis fauisset, imperfectis
oppidum inimam potestatem recepit. hoc preterito tempore se-
ui transfuge muntenetur oppidanorum bona uendi: necui ex-
ualium licere extre miti diffundum. id eras ex quo die oppidu-
ad te quam cœr captum metu conceritos compluret, prefugis
beturam: neq. tibi ullam spem victive propontam libe: ut flot-
ex nostris transfugerent inuenem armaturam commi: unq.
no amplius, xvii. accipè. Inquequenti tempore cœtat castris ca-
stra contulit: & brachium ad flumim flammim ducere cœpit. Hic
dum moe nostris diffenti cœnt compluret, exsuperiore loco
adueri arovm decurrentur. Nec dementibus nostris multis
telus incedit, complureb aulenterul affectere. In dum ut hacte-
nu! nostris cœstere par unper. Ita, preter consuetudinem
cum annis tris amnадuerunt cœr cedere centurionel exilio ne
u. flumen transgredi, duo restituerant aciem. dicitur, exu-
tia uturque plurel cœ agere nuper exsuperie loco multaque
telorum alter eorum concidit. Ita cum eil cum pat preliu facè
cepi let cum undie se crounuerunt animaduererit, in reffulpe
dem offendit. huius concidenti non cau patim an dito cœ
plureb adueri arorum concuerunt, facerent cœpeti nostri tran-
gredi ex interiore loco adueri arios ad uallum agere cœpetunt
Ita cupidus dum utra previdia interor imoentur cedè, facere
atur mil & leui armatura sunt interclusi quorum mitumma-
urtus et et caput fuisset uti. Ham et munie previdi ita co
anguftabantur ut equeb patio interclusu inx te defendè pollet.
& utroq; genere pugne complureb aulenterul fluvi in quib,
etiam clodui arquinus inter quos ita commuie cœpugnatum,
ut ex noltris preter duos centurionel sit nemo defiderant, quo-
ria se efferentes. Postero die abborciana uterum iiii uene copa
notri brachia ducere cœperunt. Pompem cum animaduer
teret caftello se excludi alpama quod est ad ventum intero,
pallium, v. huc res necessario denocabat ut addimicandum
descenderet: neq. ramen, ex quo loco tu potestare facere bat.

Sed ex Græno

amnadiaubatur, notio magnam id fari poterit, ope circumnun-
ire inluitur, pari autem & celeri festinatione circumnuntur
ingo dinguunt, ut equo pede cu aduerfatilis congruit, posset,
aquibus cum annaduerunt, etiam fuga sibi predictum capit;
Pompeium ut suprademonstravit, sancio & intorto talo id eulo
rardabatur, ad fugiendum: itaque, propter loci difficultatę,
neq; equo neq; uembulo salutem, fide predictum parare poterat,
cedet anotarii undiq; annimistabatur. Excluſa munitione
amittiis, auxiliis ad connallem atq; exefium locum, ut inſpela-
cam papeuſi ſe occultare cipit, ut anotus non facere mui-
retur: nifi captuorum indito, ita ibi interficatur. Cum
Cesar gradiebatur, abbatipali pridie idus aprilibus capit allani
& populo datu est inconfectu. Interfecto, G[er]n. pompo ad
leſcente Didui, quem suprademonstravit, illa affectus le-
titia, proximo ſe recepit, caſtello: nonnullaſt, naueſ ad ſtreſſe-
dum ſubduerit: lufitani qui expugna ſupet, fuerunt: ad ſi quum
ſe receperunt: & bene magna manu comparata addidunt ſe
ſe repertant: huc et i no aberat, diligens adnauet, mendac-
tamen nonnunq; excaſtello p[ro] eorum crebraſ excursione ſene-
batur: & prope quondam p[ro] p[er] ſi quum p[er] ſi inſidat, p[er] ſi in
partito ſigno distribuunt. Crum paratu qui naneſ, incendent
incentiſt; ſubſidium repeterent. Si huc diffiti erant, ut anulo
inſpectu omnium adpugna contenterent. Ita cum excaſtello
Didui ad propellendum proceſſet, cum copio ſignum ala-
ſitani tollitur: naueſ succendunt: ſimulq; qui excaſtello adpu-
gnam proceſſerat, eccl[es]iam ſigno fugient. Latronel d[omi]n per
ſequuntur, at ergo inſidie damore, inblato, circumnuntur.
Didui, magna cum urtute, cum compluribus interficitur.
Nonnulli[que] apugna ſcaphat, que adhuc ſuerant. Occupant
item compluret nando: adnauet, que inſalo fuerat, ſe recip-
um: ancoruſ ſublatuſ pelag[us] remit, petere cesserunt, que
reſ eorum eum, ſubſidio ſuit. Lufitani preda, potu[n]t. Co.
sanq[ui] adhuc ſub adh[isp]alium recurrit. Fabi[n]us maximus quæ
tque predictum ad p[ug]nandum reiquerat, opet, ſub ſi affidat, bo-
ſet, circum ſi inter clu[n]ch, inter ſe decernere facta cedet b[us]