Horn Karol Edward — Horn Edward.

363

we i z zamiłowaniem czynione, p. t. „S-s Schau-
spiele erläutert" (Berlin 1823—31, 5 t.); „Um-
risse zur Geschichte u. Kritik d. Schönen Litter-
Deutschlands während d. J. 1790 bis 1818"
(tamże, wyd. 2-e 1821); „D. Poesie u. Bered-
samkeit d. Deutschen von Luthers Zeit bis zur
Gegenwart" (tamże 1822—9, 4 t.). Schwab G.
i Förster F. z puścizny jego zrobili wybór „Psy-
che" (Lipsk 1841, 3 t.).

Horn Karol Edward (* 21 czerwca 1786 w Londynie — † 21 października 1849 w Bostonie), śpiewak i kompozytor muzyczny. H. śpiewał głównie na scenie londyńskiej; dopiero w 1833 r. przeniósł się do Bostonu. Tu, straciwszy głos, porzucił scenę i poświęcił się wyłącznie kompozycyji. Napisał: 26 oper angielskich; oratorya: „Die Vergebung der Sünden", „Satan" i „Die Weissagung Daniels"; kantata „Christmas bells", wiele kanconet, pieśni na głos pojedyńczy, utworów chóralnych itp. A. Pol.

Horn Wilhelm von (* w Brunswiku d. 17 lutego r. 1803 — † w Berlinie d. 19 stycznia r. 1871), lekarz i urzędnik, syn Ernesty H-a (ob.). W zawodzie lekarskim kształcił się od r. 1822 do 1827 w Erlangen, Heidelbergu i Berlinie, dyplom doktorski otrzymał po obronieniu rozprawy „De tabe dorsali" (Berlin 1827). W r. 1828 wydział lekarski uniwersytetu nagrodził pracę jego „De veneno in botulis"; w tymże roku H. wybrał się w podróž, trwającą dwa lata przesło, podczas której zwiedził Niemcy, Hollandy, Anglię, Francyę i Włochy, badając wszedzie urządzenia zdrowotne i administracyjno-lekarskie. Wróciwszy do Berlina w r. 1830, został docentem prywatnym uniwersytetu, ale już w roku następnym porzucił stanowisko to i przyjął urząd lekarza obwodowego w Halbersztadzie i odtąd już stale urzędował. W r. 1840 przeniesiono go do Erfurtu na urząd radzcy do spraw lekarskich (Medicinalrath der kgl. Regierung); w r. 1847 stanowisko takie samo zajął przy boku prezydenta policy berlińskiej; równocześnie mianowano go członkiem Kollegium lekarskiego dla prowincy brandenburskiej, w dwa deputata zaś później powołano na członka Deputacyi uczonej do spraw lekarskich, oraz na radzęc tajnego w ministeryum. W r. 1851 nadto został dyrektorem szpitala Charité; w r. 1856 powierzono mu przewodnictwo w najwyższej kommissy egzaminacyjnej dla farmaceutów, nakoniec w r. 1860 objął zarząd oddziału obłąkanych w szpitalu Charité. W r. 1865 otrzymał szlachectwo pruskie. H. był zawsze raczej urzędnikiem bardzo sprzyżystym i czynnym, niżeli lekarzem, niewiele też piórem dla nauki pracował. Oprócz dwu rozpraw, już wymienionych, z prac jego na wzmiankę zasługuja: „Das preussische Medicinalwesen aus amtlichen Quellen dargestellt" (Berlin 1857—56, 2 t.; wyd. 2-e 1863; wyd. 3-e, Eulenburga, 1874) i „Das preussische Veterinär-Medicinalwesen" (Berlin 1858

i tom dodatkowy tamże 1863). Od r. 1864 redagował „Vierteljahrschrift für gerichtliche und öffentliche Medizin" — Por. „Berliner klin. Wochenschr." (r. 1871, str. 95) i „Vierteljahrschr. f. gerichtl. Med." (Neue Folge, XIV, 1871, str. 185).
Dr J. P.

Horn Ufo (* 18 maja 1817 w Trautenau [Trutnov] w Czechach — † tamże 23 maja 1860), poeta niemiecki. Studyował prawo w Pradze i w Wiedniu; następnie poświęcił się literaturze, w której jako nowellista głównie dość znaczne osiągnął powodzenie. Najgodniejsze uwagi są jego opowieści z życia ludowego p. t. „Böhmische Dörfer" (Lipsk 1847), oraz nowelle historyczne, p. t. „Aus drei Jahrhunderten" (tamże 1851). Poezye jego, ogłoszone p. t. „Gedichte" (tamże 1848), oprócz pieśni czysto-lirycznych zawierają utwory refleksyjno-liryczne i obrazy epickie, przeniknięte duchem współczesnych dążeń politycznych i społecznych. W. G.

Horn Edward (* 1825 w Vág Ujhely, na Węgrzech—† 1875 w Budapeszcie, pisarz, polityk, ekonomista praktycyu i statystyk. Wykształcenie otrzymał w szkole rabinicznej, następnie, z powodu udziału w powstaniu węgierskiem w r. 1849, zbiegł za granicę i przebywał to w Lipsku, to w Brukselli, to wreszcie, najdłużej, w Paryżu, gdzie pozyskał obywatelstwo francuskie. W r. 1869, skorzystawszy z amnesty, powrócił do Węgier, został członkiem parlamenu, a w r. 1875 sekretarzem stanu w węgierskiem ministeryum handlu. H. był członkiem „Société d'économie politique" w Paryżu, wieletoletnim kierownikiem „Bulletin financier de l'étranger" w „Journal des Economistes" i redaktorem działu finansowego w „Journal des Débats". Posiadając nadzwyczajną pamięć dat i liczb, miał szczeżne uznolnenie do prac finansowych i statystycznych; łączył w sobie doskonałą znajomość życia praktycznego z grunтовem ukształceniem teoretycznym; między innymi ułożył tablicę stosunku proporcionalnego między urodzeniami a śmiertelnością, która jest prawie zgodną z tabelą Quételeta. Jako statystyk odznaczał się tem, że żadnej z góry powziętej doktrynie nie hołdował.— Z większych dzieł ogłosił: „Zur Judenfrage in Ungarn" (Ofen 1847); „Zur ungarisch-oesterreichischen Zentralisationsfrage" (Lipsk 1850); „Spinoza Staatslehre" (Dessau 1851); „Statistisches Gemälde des Königreich Belgien" (Dessau 1853); „Bevölkerungswissenschaftliche Studien aus Belgien" (Lipsk 1854, tom I. Jest to główne dzieło statystyczne H-a, w którym autor dowodzi, że niema przewagi ludności żeńskiej w starszych klasasie wieku, oraz czynni spostrzeżenia na wpływem wieku rodziców na pieć); „Kreditwesen in Frankreich" (Lipsk 1856); „John Law" (Lipsk 1857); „La Hongrie et l'Autriche" (Paryż 1859); „Aunuaire international du crédit public" (1859—61); „Liberté et nationalité" (Paryż 1860); „Les fi-

364

Horn Jan — Hornby Sir Geoffrey.

nances de l'Autriche" (Paryż 1860); „La crise
cotonnière et les textiles indigènes" (Paryż
1863); „La liberté des banques" (Paryż 1866);
„L'économie politique avant les physiocrates"
(Paryż 1867. Dzieło, nagrodzone przez akade-
mię paryską); „Caisse syndicale" (Paryż 1867);
„Frankreichs Finanzlage" (Wiedeń 1868); „Sa-
lut au troisième milliard" (Paryż 1868); „La gran-
dation nation 1870-71, avec préface de Jules Si-
mon" (Paryż 1891; wydanie uskutecznione przez
syna H-a). — H. ogłosił jeszcze szereg rozpraw
i artykułów ekonomicznych w specyalnych wy-
dawnictwach i w encyklopedyach.
St. A. K.

Horn Jan, ob. Hoorn.

Horn W. O., pseudonim, ob. Örtel Filip
Fryderyk Wilhelm.

Horn-Afvan (Stor Afvan), jezioro w Szwe-
cyj, pod 66° szer. półn., na 94 klm. długie, 19
klm. szerokie, 820 klm. ☐ powierzchni; odpły-
wa do zatoki Botnickiej za pomocą rzeki Ska-
lestea.
W. N.

Hornberg, miasto w wielkiem księstwie Ba-
deńskiem, w okręgu Villingen, o 24 klm. na pół-
noco-wschód od Villingen, w Schwarzwaldzie,
nad rzeką Gutach, dopływem Kinzigu (prawy
dopływ Renu) i na kolei przez Schwarzald do
Sztrasburga, na wysokości 360 m. nad powierzch-
nią morza; szkoła snycerska, wyroby z drzewa
i majolikowe; blizko 2 500 m-ców. Ponad mi-
stem wznoszą się ruiny zamku Hornberg. Uczę-
czana klimatyczna stacja lecznicza; okolice ma-
lownicze; kolej żelazna przekracza Schwarzwald
w 38 tunelach.
W. N.

Hornblendæ, minerał. Nazwa ta ściąga się
do rozległej grupy jednoskośnych amfibolów barw-
nych, koloru blado-zielonego, ciemno-zielonego
lub czarnego. Ć. w. 3.1 do 3.3. H-y są miesz-
ninami izomorficznemi krzemianow: CaMg₃Si₄O₁₂
i CaFe₃Si₄O₁₂ (krzemianów tremolitowych) z gli-
nokrzemianami: CaMg₂Al₂Si₃O₁₂ i Na₂Al₂Si₄O₁₂
(glinokrzemian jadeitowy). Ponieważ rodniki te
wchodzą do składu H-d w stosunkach zmien-
nych, przeto skład chemiczny tych minerałów
jest bardzo urozmaicony. Od zmienności składu
chemicznego zależy chwiejność oryentacyi optycz-
nej: kąt znikania świata na płaszczyźnie po-
dłużnej wynosi od 75° do 70°. Odróżniamy na-
stępujące odmiany H-y: pargasyt—H. niebie-
sko-zielona do ciemno-zielonej; krótkie kryszały
występują wraz z flogopitem w wapieniach ziar-
nistych około Pargas w Finlandyi i w kilku
miejscaich Ameryki Północnej; karyntyn —
H. podobnej co pargasyt barwy, lecz ciemniej-
sza, osadzona w eklogicie Świńskiej Planiny (Sau-
alpe) w Karyntyi; H. pospolita — kryszały
czarne lub czarno-zielone narosłe, skupienia pre-
cikowate, pręcikowo-promieniste, ziarniste, roz-
powszechnione jako części składowe wielu łup-
ków krystalicznych i skał masowych: dyorytów
i syenitów; łupek hornblendowy, czyli am-

fibolit, składa się w przeważnej części z tego
właśnie minerału. H. bazaltowa — nazwa ta
obejmuje amfibole, których czarne kryszały wy-
stępują w młodszych skalach wybuchowych, jak
andezyt i trachyt, lub w martwicach bazalto-
wych. Kryszały H-y bazaltowej częściej bywają
krępe, niż wydużone. Zakończenia tych krysza-
tów przypomina romboedr; stał mineralogowie
doby przedwernererskiej H-e tę uważali za ga-
tunek turmalinu. H. bazaltowa stan swój pier-
wotny w wielu razach utraciła utleniając się
pod wpływem powietrza i wody, oraz zmieniając
odpowiednio własności optyczne. Zjawiskiem po-
spolitem jest przeobrażanie się H-y w biotyt;
w skalach masowych i łupkach krystalicznych
pseudomorfoza ta jest wielce rozpowszechniona.
Niekiedy H., rozkładając się, dostarcza częś-
ciowo materyału nowopowstającemu epidotowi.—
Nazwa H-y utworzona przez gwarków staronie-
mieckich z wyrazów: Horn = róg i Blende =
minerał mylący, dla podobieństwa do rogu ko-
pyta końskiego, oraz dla ciężkości i wyglądu
niekiedy metalicznego, które w błąd wprowadzały.
O składzie chemicznym H-d tatrzańskich: L. Go-
razdowski w „Pamięt. Fizyogr." (T. XV, rok
1898). — Ob. Amfibol.
Z. W.

Hornbostel Teodor, przemysłowie wiede-
ski (* 1815—† 1888). Studyował w politchni-
ce wiedeńskiej, poczem w r. 1841 objął wraz
z bratem fabrykę wyrobów jedwabnych po ojcu.
Przez długie lata pełnił obowiązki sekretarza
i prezesa stowarzyszenia przemysłowego. W r.
1848 objął tekę ministra handlu, z której-to po-
sady usunęła go rewolucya. Od r. 1857—83 za-
rządzał wiedeńskim „Kreditanstalt für Handel
& Gewerbe", zasiadając jednocześnie w radzie
zarządzającej kolei Zachodniej (Elisab. B.). W r.
1860 H. został nobilitowany.
M. Sk.

Hornburg, miasto w prowincyi pruskiej Sa-
ksonii, w regiencyi Magdeburskiej, o 34 klm.
na zachodni północo-zachód od Halberstadtu, nad
rzeką Ilse, dopływem Ockern (dorzecze Wezery);
piękny gotycki kościół ewangielicki, ruiny zamku,
kukrownia, fabryki machin konniczych i konserw
warzywnych; przeszło 2 500 m-ców.
W. N.

Hornby Sir Geoffrey Tomasz Phipps,
admirał angielski (* 1825 — † 1895), syn admi-
rała Sir Phippsa H. Wstąpił do marynarki
w 1837, kontradmirałem został w 1869, objął
następnie po Welesleyu kommendę nad eska-
drą kanałową. W 1875 mianowano go wice-ad-
mirałem. Podczas wojny pomiędzy Rossyą a Tur-
cyą dowodził flotą na morzu Śródziemnem, prze-
był Dardanelle i zatrzymał się w blizkości Kon-
stantynopola; na wiosnę 1880 odwołano go z te-
go stanowiska. Od r. 1881 do 1884 był preze-
sem szkoły marynarki w Greenwich. Pod Ward
Huntem był przez czas dłuższy lordem admira-
licy. — Por. Egerton „Admiral of the fleet Sir
G. P. H.” (Londyn 1896).

["Horncastle — Horner Franciszek.", "365", "Horncastle, miasto w Anglii, w hrabstwie Lindsey (Lincolnshire), o 27 klm. na wschód od Lincolnu, przy spływie rzek Waring i Bane, do- pływu rzeki Witham (zlewisko zatoki Wash); piękny kościół; zwaliska rzymskich obwarowań; słynne targowisko końskie, handel wełnu i zbo- żem; około 4 500 m-ców. W. N.", "Horne (Hornius) Jan van (* w Amsterd- mie r. 1621 — † w Lejdzie d. 5 stycznia r. 1670), anatom. Naukom lekarskim oddawał się długo w Lejdzie, Utrechcie, Padwie, Neapolu, gdzie zajmowała go osobliwie chirurgia, nastę-pnie w Medyolanie i Bazylei, gdzie mu honoris causa przyznano godność doktorską, nakoniec w Montpellier i w Londynie. Powróciwszy do Lejdy, w r. 1651 został naprzód demonstrato-rem i wkrótce potem profesorem nadwyczajnym anatomii. W r. 1652 powołano go na katedrę anatomii i chirurgii do Amsterdamu, ale zapros-zenia nie przyjął, wolał pozostać w Lejdzie; tam w roku następnym, po śmierci Heurnego (ob.) objął po nim profesurę zwyczajną anato- mii i chirurgii, którą zajmował do śmierci. H. wygładał znakomicie i wykształcił wielu anato- mów, cieszących się później rozgłosem; jako pi- sarz był także bardzo czynny. Wykaz prac jegoSUPERSEQUEO IN ANATOMIA SUITE IN ANATOMIA SUITE IN ANATOMIA

Hörnes Maurycy — Hornik Michał.

367

a w 1883 zwyczajnym profesorem geologii i paleontologii w Gradcu. Zajmował się badaniem budowy geologicznej wyspy Samotrake, studował pokłady trzeciorzędowe i trzęsienie ziemi. Napisał: „Die Erdbebentheorie Rudolf Falbs und ihre wissenschaftliche Grundlage” (Wiedeń 1881); „Elemente der Paläontologie” (Lipsk 1884); „Grundzüge der Geognosie und Geologie” (4-e, nanowo opracowane, wydanie dzieła Leonharda pod tymże tytułem, tamże 1889); „Erdbebenkunde” (tamże 1893), i wespół z Auingerem „Die Gasteropoden der miocönen Meeresablagerungen der ersten und zweiten Mediterranstufe in der österreichisch-ungarischen Monarchie” (Wiedeń 1879—91) i inne. R.

Hörnes Maurycy, pisarz etnograficzny, brat Rudolfa, paleontologa, ur. 29 stycza 1852 w Wiedniu; od r. 1870 studjował w uniwersytecie wiedeńskim i berlińskim filologję klasyczną i archeologję, w 1878 otrzymał stopień doktora i w tymże roku, jako oficer wojska okupacyjnego, przybył do Bośni; następnie w r. 1879—80, z polecenia ministerium oswiaty, odbył podróż po kraju zajętym, w celu poszukiwań archeologicznych. Od r. 1889 jest asystentem w muzeum nauk przyrodniczych w Wiedniu. Ogólnie prace następujące: „Altertümer der Herzegowina und Bosniens” (Wiedeń 1881); „Atlanitis”, podanie mitologiczne (t-że 1884); „Dinariesche Wanderungen” (t-że 1888); „Bosnien und die Herzegowina” (t-że 1888); „Die Urgeschichte des Menschen” (Wiedeń 1891); „Österreich-Ungarn und das Haus Habsburg” (Cieszyn 1892). Sprawozdania swoje o wykopaliskach drukował w czasopiśmie „Mitteilungen der Anthropologischen Gesellschaft in Wien”. A. A. K.

Horne-Tooke Jan, pisarz polityczny angielski (* w Westminsterze 25 czerw. 1736—† 18 marca 1812 w Wimbledon); studjował teologję, następnie nabył prebendę w hrabstwie Kent. Stał się głośnym od r. 1765, gdy swemi pisami ulotnemi stanął po stronie demokraty Jana Wilkes’a (1727—97), jawnego i gwałtownego przeciwnika gabinetu i parlamentu. Podczas wojny amerykańskiej z Anglą należył do partii amerykańskiej i obwiniony o udział w jej dżeśniach, w r. 1777 skazany był na rok więzienia. Wskutek broszury politycznej, wydanej 1794 r., oskarżony o zdradę stanu, z czego wszakże został następnie uniewinniony. W 1796 r. był wybrany na posła do parlamentu, ale wybór jego uznano za nieważny. Z pism H-a było cenione dzieło jego gramatyczne p. t. „Επεα πτερόεντα, or the diversions of purley” (Londyn 1786; w 2-ch tom. 1805—6; nowe wyd. 1829 i potym przedrukowane). — Porównaj: Stephens „Life of Horne-Tooke” (2 tomy, Londyn 1813), oraz jego pamiętniki, wydane przez J. Grahama, z wyborem mów i pism Horna (New York 1828). A. A. K.

Hornick (także Hörnigk i Horneck) Fryderyk Wilhelm von (* w Moguncyi 1638 — † w Wiedniu 1713 roku), autor prac prawno-państwowych i kameralistycznych. Prawo studyował w Ingolstadzie, w r. 1690 został sekretarzem tajnym, a w r. 1695 radzącą tajnym ks. biskupa Passawy, kardynała Lamberga. Napisał dzieło p. n. „Oesterreich über alles, wenn es nur will” (Passawa 1684 i kilka północnych wydań w r. 1784 w Berlinie—jest do dzieło wyjaśniające owoczesną potęgę ekonomiczną Austriy). Pozostawił kilka monografij w rękopisach, małych związek z historyą finansów. Jako ekonomista był merkantylistą, zalecającym ochronę przemysłu. Miał też znaczny wpływ na rozwój polityki handlowej Austriy, przyczynił się do postępów dobywania kruszców szlachetnych i do cel ochronnych. Austrya trzymała się programu protekcyjnego Hornicka aż do początku XIX wieku. St. A. K.

Hornik Michał, ksiądz, pisarz i patryota serbo-łużycki (* 1 września 1833 r. w Werkle-cach [Räckelwitz na Górnych Łużycaach serb-skich, w pobliżu klasztoru Mariino Hwiezda [Mai-rienstern]—† d. 22 lutego 1893 w Budyszynie). Syn kramarza wioskowego, Jakóba, mając zale-dwie lat 13, wstał do gimnazyum w Budyszynie, odrazu do klasy szóstej, a w rok potem (1817), przeniósł się do seminaryum Łużyckiego w Pradze, gdzie zarazem uczęszczał i do gim-nazyum niemieckiego na Małej Stranie, głównie dla kształcenia się w języku czeskim, który doskonałe posiadłszy, uczył się następnie u Hanki innych języków słowiańskich. Po skończeniu nauk gimnazyalnych r. 1853, wstałł na studia teologiczne do uniwersytetu praskiego, gdzie jen-dnocześnie słuchał wykładów filologicznych pro-fesorów Hattali i Achleithera. Roku 1857, przy-jawszy święcenia kapłańskie, powrócił na Łuży-ce, gdzie zrazu przez ćwierć roku był wikaryu-szem w Serachowie, a potem aż do śmierci pracował w zawodzie duchownym w Budyszynie; r. 1871 został proboszem kościoła serbskiego św. Piotra i rządził nim przez lat 20; r. 1889 otrzymał godność kanonika honorowego, a roku 1891 rzeczywistego kanona-k-scholastyka kapitu-ły budyszyńskiej. Zasługi jego w literaturze i rozbudzeniu się ducha oczystego Serbów - Łu-życzan są bardzo wielkie. Już da Pragi przy-niósł był w sobie świadomość swej narodowości, tam zaś jeszcze mocniej się w niej utwierdził. Był gorliwym członkiem, a następnie „starszym” (prezesem) „Serbówki”, stowarzyszenia semina-rzystów serbo-łużyckich, na rok przed przybyciem jego założonego. Do „Kvitkoŭ” (Kwiatków) Ser-bówki pisał pierwsze swe próbki poetyckie oryginałe i tłumaczone. Jedna z nich, pierwsza, roku 1852 ukazała się w „Srbskich Novinach” Smolera, inne zaś, prawie wszystkie, w Dodatku miesięcznym do tego tygodnika i w Łuży-czaninie. Wszelakoż inne było jego powoła-

368

Hornius J. — Hörnle August.

nie; nie poezye, ale poprawa języka ojczystego i w ogólności praca naukowa miała życie jego zapełnić. Jeszcze jako siedmioklasista w Pradze złożył J. Bukowi swe uwagi o poprawie pisowni serbo-łużyckiej, które z postępem czasu wszystkie się przyjęły. W roku przedostatnim studyów uniwersyteckich (1855) ogłosił w Czasopisie Macierzy Serbskiej pierwszą rozprawę swoją o języku łużyckim „Hdże mamy o pisać?”. Tem zagaił szereg prac swoich nad językiem ojczystym, który niestrudzone digoletnie jego usiłowania wyniosły na ten stopień doskonałości, w jakiej się widzieć daje w jego (i Łuszczńskiego) przekładzie Nowego Testamentu. Przedewszystkiem zaś, i najzarliwiej, teoretycznie i praktycznie, pracował nad ustaleniem ortografiis serbo-łużyckiej i nad zbliżeniem ludowej albo raczej niemieckiej pisowni (fraktury) do nowej, analogicznej (łacińskiej). Nie było to łatwe zadanie, gdyż się spotykało o oporek konserwatystów (pisarzy ewangielickich), którzy i doądą trzymają się starej swej ortografii, nieznacznie tylko wprowadziwszy w niej zmiany, zdgodnie z uwagami H-a. Również i Dolno-Łużyczanie nie przyjęli jego pisowni. Udało mu się jednak ustalić ortografię potoczną głoskami łacińskiemi i poprawić ludową katolicką, która od potocnej tem się jedynie różni, żeroma głosek niemieckich. Tak poprawioną ortografią ludową zaczął H. w roku 1862 drukować czasopismo religijne „Katholski posoł” i odtąd wszystkie ksiązki religijne dla ludu katolickiego jej w druku używają, z wyjątkiem odbijanych głoskami łacińskiemi. Poza tem ogólną działalność naukowo-literacką H-a można streścić w tych słowach: był zbieraczem narodowych pieśni, przysłowi, przypowieści i t. d., historykiem literatury; układał, z początku w Pfulem i Smolerem, sistemat gramatyki łużyckiej; wreszcie był słownikarzem. Pieśni, przysłowia i t. d. zbierał sam i innych do zbierania zachęcał; ogłaszał je po czasopismach, osobno zaś wydał z folklorystykami: „Delnjoserbske ludove pěsnje” (1881, ze zbioru rękopiśmiennego Markusa). Z rozpraw o poszczególnych kwestyach dotyczących gramatyki łużyckiej, a umieszczenych w czasopismie Macierzy serbskiej: „Přitomnosć a minyłósć serbskeho słovjesa” (1893); ze zbiorów słownikarskich: „Leżownostne mjena w Serbach” (1885); niemałe też oddał usługi słownictwu łużyckiemu swojem spółpracownictwem w słowniku Pfula („Łužiski serbski słownik” ukończone, 1886). Chcąc dostarczyć dorastającej kształcącej się młodzież wyzorów czystej serbszczyzny a razem i rzeczy wyborowych z literatury ojczystej, wydał roku 1863 Czytankę. Wielki też pożytek literaturze łużyckiej przyniósł jako redaktor różnych czasopism oraz wydawca ksiąg dla ludu. Zalożył i redagował 1) Miesięczny dodatek do Serbskich Nowin Smolera, 2) pierwszy samoistny miesięcznik zabawny p. t. „Łużycka-

nin”; 3) dwutygodnik ludowy „Katholsky posoł”; 4) dodatek do Serbskich Nowin „Serbski Hospodar”; od r. 1868 aż do zgonu redagował Czasopismo Macierzy serbskiej, a w latach 1860, 1866 i 1873 zastępował Smolera w redakcyi „Serbskich nowin”. Dla młodzieży serbskiej i ludu wydał roku 1884 łużyckie opracowanie „Rysu dziejów serbo-łużyckich W. Bogusławskiego”; dla ludu wiele dziel religijnych oryginalnych i włómacznych. Brał też czynny udział we wszelkich usiłowaniach narodowych Serbów łużyckich i wielce zbawienny wpływ wywierał na Macierz Serbską, zwłaszcza odkiedy został jej prezesem. To też po śmierci Smolera uznany był za przewódźę narodu. Za swe wielkie zasługi i ujmujące przymioty osobiste był powszechnie czczony i miłowany, a po zgodnie przez wszystkich opłakiwany, jako prawdziwojeciec i dobry duch narodu. W nim świat tytuński stracił ostatniego apostoła dawnego typu. Obszerny życiorys jego podał A. Černy w „Slován. Sborníku” (1887), katalog życiorysów ogłosił Arnold Muka w Czasop. Macierzy Serbskiej, w którym też umieszczono przegląd pism jego.— „Ottív Slov. Nauč.”.

Hornius J., ob. Horne J. van

Hörnle August Fryderyk Rudolf, orjentálna, znakomity badacz niemiecki nowożytnych języków indyjskich, ur. 19 października 1841 r. w Sekandrze niedaleko Agra w Indjach Wschodnich; był synem duchownego w służbie angielsko-indyjskiej, wychowanie otrzymał w Wirtemberdze, studjował w Bazylei i Londynie filologję klasyczną i sanskryt, czym太平洋rano kolegum mahometańskiego w Kalkucie, nadto jest sekretarzem honorowym Towarzystwa azjatyckiego, egzaminatorem z języka hindi i członkiem tamtejszego uniwersytetu angielskiego. Słynie jako najbieglejszy znawca języków hindi (ob.), szczególnie wschodniej ich grupy, i badania swoje z tej dziedziny ogłosił w dziele „A comparative grammar of the Guadian languages” (Londyn 1880, z mapą językową i tablicą abecadeł); wraz z G. Griersonem opracował porównawczo słownik narzeczy biharskich: „A comparative Bihari dictionary” (Kalkutta 1885, nieukończony); ogłosił w zbiorze „Bibliotheca Indica” w Kalkucie epos, napisane przez Chand’a w dawnym języku hindi, p. t. „Prithiraj Rasau” i dwa dziela napisane w języku prakrickim: „Uvasagadasao” i „Prakrita Lakshnam”. Prócz tego ogłaszał różne prace drobniejsze: o monetach indyjskich, o napisach, zabytkach rękopiśmiennych i t. d., w dzienniku Towarzystwa azjatyckiego «Journal of the Asiatic Society of Bengal», w „Indian Antiquary” i w innych czasopismach. Cenną także rozprawę o nauce starożytności indyjskich H. zamieścił w dziele „Centenary review of the Asiatic Society of Bengal” (Kalkutta 1884), wydanym