DOMVS 12. DOMVS 15. 77

Opiniones Philolophorum.

Electiones, & Proprietates.

Ioada. **Sicheis.** Autores librorum coquinarum dixerunt, quod melius inter modos fit Sifibes: eo quod istud eſt temperatuſi complexione componentiū: & quod fit ex subtilioribus carnibus: & quod fit de bonis ſpeciebus, & bonis ſeminibus: et coſtī igne, ſuppoſito, et ſuperpoſito. Cum enim taliter præparatur, prodeft cholericis, & fanguineis, confortat appetitum, & stringit uentrem, propter qualitatem, qua recipiunt carnes ex frigiditate & fuccitate. Niſi fit multæ dulcedi nis, et pinguedinis: et eſi carnibus uaccinis præparatu, et eſi magis iuatiuſi illis quibus deſcen dūr ad ſtomachu humores multi, et cholera ppter amplitudinē meatuſ, q ſunt inter ipm & fel.

Filius. **Salhadia, & Stindibeis.** Eliguntur hæc duo Fercula pro illis, quorum complexiones deciliant ad frigiditatem, declinatione modica (alias, moderatione colica) eo quod subtiliant, expellentes ipſam a ſtomacho. Et conferunt habentibus uentofitates groſsas, & patentibus de confuetudine colicam. Et præcipue quando ponitur in huiuſmodi ferculis polypodium, & quando etiam ponitur in huiuſmodi brodijn uinum uetus & purum, & bonum, operatur operationem confimilem.

Ie. **Madua.** Id eſt, carnes coſtæ cum laſte acetolo. Masſia, id eſt, carnes præparatæ cum ſero.

Ior. **Madua nutrimento multo, frigidæ complexionis, generans flegma, & conferens habentibus calidam complexionem: & nocet habentibus frigidam: propter quod præparanda eſt cum bonis ſeminibus, & ſpeciebus calidis. Sicut piper, galanga, darſim: & dulcoratum poſtmodum cum chaloe mellito. Et bibatur uinum citrinum. Et in ſecunda menſa fumantur penidæ, & dactyli melliti. Secunda menſa, i. poſt cœnam, uel prandium.**

Iudeus. **Brodium Cicerum.** Qualitas uincens in hoc ſferulo eſt complexio Cicerum: quod eſt diu- reſicum urinæ, & prouocatio menſtruorum, & laſtis: & extrahit fœtum, pulchrum.

Filius. **Sumacheria, & Rumania.** Eliguntur duo ſferula, quia ſtomachis ſunt conuenientia: & uentrem ſolubilem constituant: & ſunt iuatiua fluxui fanguinis, & complexionibus ſanguineis, propter proprietatem quæ eſt in eis. Et qui uolunt conſtringere naturam ipſorum, miſcent in præparatione Spinachiam, & Bletam: & qui conſtringere uolunt ipſam, miſcent in præparatione ipſarum herbam acetofam, & ſtipes portulacæ. Verum Rumania eſt minoriſta in operatione, qnando non eſt per-mixtione aliqua dulcorata.

Filius. **Habarifia, et Sirinſia.** Hæc duo ſferula ſunt nutribiliora inter alia ſferula humanis corporibus: quia ſunt eorù qualitatibus coequientia. Verutamen requirunt ſtomachu bonum, ipſa be ne digerentem: quæ poſtquæ bene digeſta fuerint, & inceſſerint per uias cordis (in alio, per uenas cordis) bene nutriunt, & ímpinguát, & roborant uirtutes: efficientes bonuſ colorem. Sunt tamen tardæ digeſtionis, opilatione generantia, & lapide, propter multa ſuperfluitatem ipſoræ: & præcipue quâdo præparant cum laſte. Et ſunt cibi exercitantiu. Et præparata cù ſpecieb, calidis, ſunt minoris nutrimêti, & ſtabilioris digeſtionis (in alio, ſacilioris.) Et hæc ſferula qùn fiut cù phaſiolis & lentib. natura retinêt granor ipſorù: et q ſiut ex frumêto uiridi, ſunt hùidiora.

Mef. **Ziribes.** Eliguntur habentibus complexiones temperatas: eo quod eius nutrimentum eſt temperatum, nec nocet habentibus alias complexiones: præcipue quando eſt temperate compoſita, & præparata. Et uentrem rectificat, repugnans acuitat húsmorum, & depurans naturam, addens in uirtutibus.

Cor lætificat, conferens ægris, quan-
to magis ſanis.

Apta huc quæ
ſupra fol. 19.
Canone. 314

G 3

Sicheis.

Salhadia, &
Stindibeis.

Madua, &
Masſia.

Brodium
Cicerum.

Sumacheria, &
Rumania.

Habarifia, &
Sirinſia.

Ziribes.

DOMVS 10.

DÖMVSS 151

79

Opiniones Philosophorum.

Electiones. & Proprietates.

Filius.
Mun.

Homadia fit de acero. Eligitur in ebrïs, & habentibus calidas complexiones, & con- fuetis pati mechite, & habentibus scire; & detestatur habentibus complexiones frigidas, & decrepitis. Nec comedant poft hunt cibum dactylos mel- litos, fed bibant bonum uinum, purum. Cibus tam- en hic exafperat guttur, & obeft pulmo- ni, tufsi, & pectori; & obtrempe- rat humores prauos.

Filius.
Alb.

Tamutia. Id'eft, carnes præparatæ cum furnest, & funt digestibiliores, quam coctæ lupes tripodes. Eliguntur, quia addunt in coitu, & corpus impinguant: generant san- guinem, & ventrem obtemperant, expellentes uentofitates, & dolores corporis ex frigiditate. Et detestatur stomachis debilibus, &

confuetis pati naufeam, uel abominationem, & illis quorum cibi conuertun- tur in choleram.

Ior.

Berberëia. Id'eft, carnes præparatæ cum Berberis. Eliguntur habentibus complexiones calidas, & habentibus hepar inflammatum, & confuetis pati fluxum cholericum. Et hic cibus eft saporofior inter omnia cibaria stiptica, & plurium iuuamento-

rum: & quod in hoc cibo continetur fapor bonus, & medicinale iu- uamentum: & maxime, quando fuerit recens, & præparan

tur cum eo carnes Phafianorum, Perdicum, & Pul-

lorum columbinorum (alias, pullorum tantum) & cum fuerint bene præparatæ.

Ar.

Corumbria. Id'eft, carnes præparatæ cum Berberis caulibus. Eligitur brodium caulium ad laxandum uentrem: eo quod mundificat: & eligitur subftantia ipforum ad stringendum, eo quod deficat, & eft iuuatiua ebrïs. Verumtamen debilitat ipfum, ficut lentes: & præci- pue oculos ficcæ complexionis. Sed conferunt oculis humidis, & specialiter cau-

sunt æftiui. Sunt tamen mali stomacho, & boni tremori, & uifceribus: & maxime ſpleni. Et soluunt maliciam uenarum,

& menstrua prouocant.

Maf.

Munturia. Id'eft, carnes frixæ, & præparatæ cum aceto & Ipeciebus. Brodia huius fer- culi habent uirtutem subtiliatiuam humorum, & incifuam flegmatis: & hoc propter admixtionem acetofitatis & falſedinis ipforum. Habet tamen ferculum hoc,

quantitatem aliquam difficilis digestionis: propter uarias cauſas & ſpecies, quæ miſcentur in eis. Et non eft nociuum haben.

tibus complexiones frigidas & calidas: uerum tamen nociuum neruis, & melancholïæ.

Filius.
Mef.

Torofia. Id'eft, carnes coctæ cum ovis: & Ceraſia, id'eft, carnes coctæ cum laſe acetoſo. Detestabilis eft illis qui confuèuerunt pati naufeam, & habentibus stomachum calidum & inflammatum: propter ſtim quan efficiunt, & propter multam aquam quæ

bibitur poſtea, ut auxilietur exítum ipſius ferculi. Et eſt cibus uernalis, conferens robuſtis, & exercitantibus: & cum huiusmodi fercu-

lum digeritur, nutrit multum. Fereculum uero di- cum Ceraſia, debilius eſt in operatione

Hali.

Agreſtia, uel Choformia. Id'eft, carnes præparatæ cum agreſtia. Eligitur huiusmodi fercu- lum, cum præparatur cum bono succo agreſtïæ, quam decoxiner æſtas quantitate eliquia de-

Filius.
Alb.

coctionis. Et quando præparatur cum succo recenti agreſtïæ, eſt forſior in infrigidando, & magis conferens cholericis & ſanguineis. Generat tamen uentofitatem in ſto-

macho, & in inteſtinis: eo quod eſt succus immaturus & indigeſtus, nec tempus habuit, ſeu ſpacium ad coquendum ipſum. Cum

ſtipticitate stringit uentrem.

Aptra huc quæ ſupra ſol. 10. Canone. 25.

G 2

Homadia.

Tamutia.

Berberëia.

Corumbria.

Munturia.

Torolia, Ceraſia.

Agreſtia.

DOMVS 19. DOMVS 15. 81

## Opiniones Philosophorum.

## Electiones, & Proprietates.

ilius. Mechelebria. Id est, ferculum, quod fit ex carnibus, uzo, & lacte, & speciebus calidis. Eft ci-

Ma. bus temperatus, bonus temperatis complexionibus. Temperantia uero fua eft in eo, quod caliditas conuertitur ex frigiditate rizon, & obtemperatur ficcitas rizon, æquata lactis humiditati. Et eft de cibis quiescentium, & exercitantium moderare, & maxime temporibus temperatis. Qui cibus nec confricitiuus, nec laxatiuus exiftens, purificat in- tellectum, & delectabilia fomnia efficit.

Filius. Pumata, & Kibelia. Eliguntur hæc duo fercula habenubus complexiones cholericæ,

Alb. & habentibus stomachum debilem, & habentibus hepar calidum, uel inflam- matum, & habentibus diuturnum fluxum cholericum; & communi- cantur patientibus aſperitatem pectoris & pulmonis; & co- liciis, habentibus complexiones frigidas. Et funt nociua neruis. Sunt etiam offendentes ſper- ma & coitum, minuentes appetitum.

Ma. Rapata, & Cumabitia. Eliguntur huiusmodi fercula caulium, habentibus complexio- nes frigidas. Gumebet eft maneries caulis, cuius flos magnus & groſsus, ficut unum uas magnum. Et odiuntur, quia flegma generant, faciunt uentofitates, & dolores fortes. Et bona funt ad prouocandam urinam, & maxime quando præparantur oua caulium ipſo- rum tantum: & quando elixantur cum aqua & fale huiusmodi caules, funt nocui ſtoma- cho. Rapata uero calida eft & humida, addens in coitu, quia uentofitatum eft generatiua: quæ cum bene digitur, nutrit nutrimento multo & bono.

Filius. Diſicera. Eſt ferculum acetofum, tæctum de carnibus, & fucco acetolo, & muri. Eliguntur

Ma. Diſicera habentibus humidum ſtomachum, & plenum flegmate. Verumtamen eſt noci- uum melancholæ, & habentibus complexiones frigidas & ficcas, & macilentis. Et hic cibus conficit ex Asſipicio muri, ſeu uini: & generaliter uini eſt confectio, facta ex farina groſsa (quæ nominatur polina) fale, origano, & aquæ: quæ conferuat ad ufum. Hic cibus habet multas diuerſas operationes: eo quod in eo funt plures & diuerſi ſapores, uidelicet, dulcedo, acetofi- tas, et falſedo: et ſecundu hanc rationem complexio eius dicit a complexione uincetis.

Ra. Rizon, et Milium præparatum cum lacte. Eligitur hic cibus factus: uel ex Milio cum lacte, eo quod lac humeætat ficcitatem ipſorum: & fit propterea cibus temperatus in humiditate & ficcitate, inclinans ad frigiditatem: quæ nutrit corpus multum: & quando co- meditur cum zuccaro, uel melle, uelocius digitur. Verumtamen eſt cibus inconueniens ha- bentibus opilationem renum & hepatis, & illis in quòrum renibus generatur lapis. Verum Milium, & Panicium, & Rizon funt frigidiora, licet ſint æqualia in ficcitate. Quidam tamen dixerunt, quod Rizon calefacit calefactos.

Iuda- us. Magumimæ. Sunt carnes præparatae cum aceto in uale ftiſi, cuius orificium fit obtura- rum cum extra, ſeu pasta. De proprietate huius ferculi, eſt incidere flegma cum falſedine & acetofitate, quæ funt in eo: & eſt humorum subtiliatiuum, & nutrit abundanter quan- do digitur. Verum replet capit acutis uaporibus, & obef t cerebro & neruis. Eſt malum habentibus ſtomachos debiles. Et poſt hunc cibum diliguntur a quibusciam Melones comech: quod eſt de rebus ma- gis offendentibus diſgeſtionem ipſius.

To. Maskinbe. Id eſt, carnes alsæ in loco quem ignis inflammatuit. Aduerantur conuale- ſcentibus, & utentibus quiete, & ſtatu, & ſtomachum habentibus debilem: ma- xime quando comeditur cum subtilibus cibis, uel poſt comefitionem ipſius, aſsumatur cibus ſipticus: eo quod fumeficit ci- bus iſte in ſtomaeho ipſorum & corруmpi- tur. Attamen bonus eſt exercitan- tibus fortiter, & illis, quorum corpus eſt calidum, & pori aperti.

Apta huc que
Lupra fol. 11.
Canone.53.

Maskinbe.

Magumimæ.

Rizon &
Miliu cum lacte.

Diſicera,
Rapata, &
Cumabitia.

Pumata, & Kibelia.

DOMVS 12. DOMVS 15. 85

Opiniones Philosophorum.

Electiones. & Proprietates.

**Alsum.** Antiqui Medicorum conſyderauerunt coſta Alsata, & Frixa in comparatione corporis humani : dicentes, quod ex Aſsis & Frixis nutrimentum quod recipit corpus, eſt ſicum : eo quod Aſsum non habet in ſe humiditatis quantitatem qua poffit hume-ctare corpus, licet diu moretur in ſtomacho. Et Frixum eodem modo. Et carnes omnes elixæ in aqua, ſe habent econtrario: eo quod recipiunt humiditatem ab aqua: & aqua humidifimum eſt Elemento-rum, ſicut Medici dicunt.

**Iudep de pane.** *Id eſt, oſſa.* Eligitur pro macilentis, & uolentibus corpus impinguare: eo quod multum nutrit, & velociter deſcendit: cuius nutrimentum eſt laudabi-le. Sanguis generatus ex ipſa eſt fortis, & bonus: & maxime, quando confici ur cum pane fermentato coſto: quæ laxatiua eſt uen-tris, conferens babentibus tufsim, & aſperitatem cannæ pulmonis. Et eſt generatiua la-pidum, & opilationum.

**Iudep Chatay.** *Id eſt, oſſa.* Hic cibus eſt multi nutrimenti, & tardæ digeſtionis: & cum præparatur cum nucibus, uel oleo ipfarum, eſt fortis caliditatis: & cum ami-gdalis & oleo ipfarum, ſeu Sefamino, uel pinguedine Gallinarum, eſt temperatæ caliditatis. Et Iudep de Mufis, eſt difficilioris de-ſcensionis a ſtomacho. Et quando præparatur cum zaccharo, addit in ſpermate, & urinam pro-uocat, & laxat uentrem, aſperitati pectoris' conferens.

**Iudep de papauere.** Eligitur cum zaccharo, præparatum ad infrigidandum corpus: & ad prouocandum ſomnum: propter frigiditatem papauers: & quia multum moratur in ſtomacho: & confert tufsi, & aſperitati pectoris, & pulmonis, & quibus reumatizat ca-put. Deſcendens ab eo humor, ſubtilis, calidus. Et eſt tardæ digeſtionis: maxime quando eſt cum multo oleo. Et quando præpara-tur hic cibus cum papaueribus recentibus eſt fortiſis præparationis.

**Iudep de Melonibus, & medullis Amigdalarum.** Detestatur: eo quod fit de Meloni-bus multæ dulcedinis: & quia ſunt uelociter conuertibles, corrumpunt humores exiſten-tes in uenis: propter quod ſebris accidit iuxta uelocem humorum corruptionem, ſeu tar-ditatem ipſorum. Remotio uero nocumenti ipſorum fit, cum comeduntur prius ipſis a-cetofa, & poſt fructus pontici, ſicut Citonia. Cibus uero qui fit de medullis amigdalarum & nobulis, eſt ſimilis cibo qui fit cum zaccharo & ſuis maneriebus, & opera-tionibus: tamen omnes huiusmodi cibi ſunt tardæ digeſtionis.

**Coriandrum.** Contingit, quod plures diligunt comedere allia recentia, & cepas cum ſultio uel laſte: quæ odiuntur, propter odorem ipſorum. Et facit ſedare odorem ipſorum maſticatio Coriandri uiridis, uel ſicci, rutæ, pulegii, corticis citri, & folio-rum ipſorum, & lauatio oris cum uino odorifero & bono, ſeu maſticatio ſiueticorum aromaticorum. ſicut Cito-nia, & Poma, & hís ſimilia: & etiam maſticatio cipori, gariotili, ligni alces, & mentastrum.

Apud huc quod supra fol. 254.
Canone, 210.

H

DOMVS 12.

DOMVS 15.

87

Opiniones Philolophorum.

Electiones, & Proprietates.

**Zuccharum.** Melius ex zaccharo est Calaxzec: & laudabilius & subtilius ex eo, quod est be ne colatum. Est tamen zaccharu temperatæ complexionis, sed inclinat ad humiditatem (alias, calidicatem) quod est in omnibus suis modis fimile melli: sed fitim ualde non efficit ficut mel, atramen nutrimentum eius est maius nutrimento mellis. Sed fi coquatur & despumetur, fedat fitum: & tufsim, & ægritudinem stomachi, & remum, & ueficæ, & caliditatem extinguit. Manna calida est in primo gradu, utilis pectori, & pulmoni. Verum illa quæ cadit super arbores islandi est ficca: sed illa quæ cadit supra arborem landri, est calida & ficca.

**Mel.** Vrinam prouocar, & uomitum commouet. Et quando cum aqua decoquitur, & despumatur, perditur acuitas eius, & minuitur dulcedo & inflammatio eius (in alio, inflatio) & nutrimentum eius augetur, & urinæ prouocatio, & uentris laxatio. Et melius ex eo est acutum, puræ dulcedinis, ipfsum, & uernale, declinans ad rubedinem. Et Deps, id est, mel daetylorum, calidum est & humidum, complexionis temperatæ. Quod uero ex eo in sole decoquitur, est minoris humiditatis, & multæ dulcedinis, & caliditatis. Rob uero calidum est & ficcum, sanguinem comburens, Mufum uero ex eo, est minoris caliditatis.

**Feludichi.** Eſt multi nutrimenti, & difficilis digeſtionis. Leuſunichi ſubtilius est Catayf, & eſt minoris nutrimenti, & difficilioris digeſtionis. Fingi uero ſunt leuiores prædictis ad dige- rendum. Omnibus uero dictis cibis, quiſcentes uti non debent: eo quod ſunt magis con- uenientes exercitantibus. Remouetur autem noctumentum ipſorum cum optimo ui- no aſsumpto, poſt quatuor horas finita cometione prædictorum. Prædictos uero cibos comedere non debent habentes hepatis ſeu ſplenis opi- lationem. Sunt tamen hi iuatiuii pectoris.

**Catayf cum nucibus.** Detestantur illi, qui timent generationem lapidis fieri in ueficis eo- rum: & præcipue habentibus renes calidos, & opilationem patientibus in hepatæ: propter uifcolitatem ipſorum: & ſunt conferentes patientibus apoftema pectoris, ſeu pulmonis. Et quando præparantur cum zaccharo, amigdalis, & nucibus, habentibus stomachum tempe- ratum. Qui dicitur Quadratum: pro eo, quod quarta pars eſt mica panis: alia ex rebus, quibus farcitur: alia ex paſta circuſtante: & reliqua ex aceto. Res uero replentes ex quibus farcitur, ſicut ſunt Leuſimcheri, cuius tertia pars ſunt amigdalæ, & duæ tertiæ ſunt zaccharum: & ſpe- cies debent eſſe ea proportione, qua recipiantur delectabiliter a guſtu.

**Chabis.** Hippocrates dicit, quod milla quæ ſunt ex farina frumenti, melle, oleo oliuarum, uel alij oleis, ſunt uelocis desſenſionis, & corrumpuntur uelociter in stomacho: eo quod farina, & oleum ſunt uelocis desſenſionis: & mellis etiam desſenſio- nis uelocitas ſedatur, cum igne decoquitur: & uelocitas corrupti- onis ipſius eſt, quia cum bene decoquitur cibus ipſe, acuitur mel & oleum: et cum non decoquitur, remanet farina cruda.

**Chaloe cum nucibus.** Omnes modi & naturæ, ſeu cubaiæ, qui ſunt cum nucibus & melle, ſunt generatiui choleræ: & qui ſunt cum amigdalis, ſunt conferentes tufſi quæ fit ex humidi- tate. Et qui ex eis præparantur cum ſeſticis & melle, ſunt conferentes habentibus in pectore & pulmone opilationæ, & humorem flegmaticum. Et qui præparantur cum papaueribus & zac- charo, ſunt conferentes fluxui reumatis, & tufſi quæ fit ex caliditate. Et præparati cum Sifa- mino, faſtidiunt, licet ſint multi nutrimenti. Verum tamen permutatur complexio cuiuslibet Chaloe ex rebus quæ miſcentur cum melle.

**Cuskabenchi.** Nutriunt magis quam aliqui modi Chaloe, quando digeruntur: eo quod in ſe partem panis continent: & eſt difficilis desſenſionis, eo quod oleum reſſit coſturae panis ipſius. Et frixum ex eis eſt difficilioris digeſtionis, quam aliter coſtum: propter nimiam unctuofitatem ipſius. Et hi ſunt ex cibis exercitantium. Et ex Chaloe ficca & uifcoſa, eſt difficilis digeſtionis: eo quod ignis propter admixtionem ouorum, præfat eis uifcoſitatem: & quæ ex eis liqueſub lingua, econuerſo.

Apta huc quæ,
supra fol. 23.
Canone, 26.

H 2

Zuccharum,

Mel,

Feludichi,

Catayf cù nucibus,

Chabis,

Chaloe cù nucib.

Cuskabenchi.

DOMVS 12.

DOMVS 15.

89

Opiniones Philosophorum.

Electiones, & Proprietates.

Alb. *Præparatoria Dentium, fecundum Maymonem.* Eligitur ex eo recens, ponderosum, cuius natura est calida & flicca: uerum fliccitas est fortior caliditate, Hæc enim sua fliptici-tate confortant gingiuas, & dentes: & sua caliditate inflationes ipforum soluuntur. Quod quia uentrofitatem generat, addit in coitu, & appetitu combinationis: & maxime quan-do miscentur in medicinis eorum compositum simile.

Ra. Maheleb. Ex laudabilioribus lauacris, accipitur tantum ex uirgis & ramis melioris odotris: & quod ex ligno eius melius est, album, plenum, faporitum, Margaritaceum, & delatum de partibus Aldrabingen & Vehemit. Et dicitur, quod fit temperatum in caliditate, auferens sua mundificatione odores horribiles, qui sunt ex carnibus pinguibus. Difsolution etiary, & aromaticitate (alias, attractione) frangit lapidem, & mollificat duros tumores. Abstergit lentigines, aperiens opilationem, necans lumbricos: & aufert reumata, quæ sunt in pectore, & pulmone.

Aqua Camphoræ. Dixerunt ueteres coſectionarij, quod fit aqua deſtillans ex cortice arbo-ris Camphoræ Carafface: unde ab ipfa egreditur. Et dixerut, qui hoc uiderut, quod ex Cam-phora quoddam est, quod reperitur in corticibus arborum ſuaru, clarum: & aliud eſt de Cam-phora. Et quoddam est, quod reperitur inter cortices arborum, & lippos ipſorum: quod de-coquitur, & colatur, poſt cuius coſturam (alias, colaturā) ſeparatur aquoſitas ipſius. Et eius proprietas eſt, quando ponitur in cibis, muſcae elongabunt ſe ab eis. Item Origanum puluerizatum, & ipſarum, ſuper pſices, uel carnes, uel alia cibaria, fugat muſcas ab eis.

Ra. Vſuem, ſive ſtercus patersum. Berbim locus regionis Caſtrie. ubi eligitur habens grana groſa & alba: quæ debent poni in aqua roſacea, & ſiccari in umbra: deinde rediganè in puuerem, & in uafellis reponantur uitreis: poſtmodum ducatur ſuper plano lapide, et referuetur: quo utimur ad ſuffumigandum, contra toxica. Gal. dixit, quod lauant inteftina, proſunt dyſenterij ipſorum, nocent uelica. Aufertur tamen eius noctumentum cum melle. Et uſus ſuit quidam, qui utebatur comeſtione ipſius, & incurrit hydropifim. Et ſapor eius est multæ mundificationis, nocens oculis, & ori.

Ra. Ciperi. Eliguntur de partibus Cuſti, parui, quorum herba breuis, & unctuofa grana ipſius, & quæ colliguntur ex pratis, & locis modicarum aquarum. Et poſt ipſos eliguntur qui ſunt de partibus Baufari. Et poſt itos de partibus Raſsi. Raſsis ciuitas. Et omnes iti modi conferunt apoſtematibus oris, habentes in ſe uirtutem inciliuam, qua frangunt lapidem, & urinam, & menſtraua prouocant: & confortant ſtomachum, qui eſt debilis digeſtionis: & calefaciunt & deſiccant fine mordicatione.

Di. Rofæ. Sunt diuerſarum partium. Nam in quibusdam ex eis uincit amaritudo: & ſunt par-tes calidæ, ſubtiles. Et in quibusdam flipticitas: quæ ſunt frigidæ, & groſsæ. Et in quibusdam aquoſitas: quæ ſunt ſaporis inſipidi. In quibusdam totali-ter uincit frigiditas: quæ ſunt mediocres inter groſsiciem & ſubtilitatem, & ſunt confortantes cerebrum calidum.

Apta hue quæ
ſupra fol. 24.
& 25. Cano-
ne 27.

H 3

Præparatoria
Dentium.

Maheleb.

Aqua Cam-
phoræ.

Vſuem.

Sandalus albus,
& rubeus.

Rofæ.

DOMVS 12. DOMVS. 15. 91

Opiniones Philofophum.

Electiones, & Proprietates.

Hip. Aqua fontium. Ordiuntur Aquæ fontium quæ multæ sunt frigiditatis: & aquæ locorum arenosorum, quando a ieiunis bibuntur: quia obsunt stomacho, dentibus, inflati-oni, neruis, ofisibus, & cerebro; eo quod sunt frigidæ complexionis. Sunt etiam malæ quæ dantur in balneis, & poft coitum, & in exercitio for-ti, & fiti quæ de nocte accidit in fomno. eo quod calorem na-turalem extinguit. Nifi fitis fuerit occafione febris, ci-bi saliti, aut rerum calidarum & ficcarum.

Hip. Aqua pluvialis. Hipp. dicit, quod Aqua pluvialis eft melior inter aquas, leuior, & dulci-Or: eo quod subtilius eft quod fol ex aquis extraxit; quæ licet corrumpitur, ſua subtilitate, & non malicia corrumpitur, Nam omne leuiter corruptibile eſt subtile. Et cum corrum-pitur aqua, raucitatem facit, (alias, ſiccitatem) & ſebres: & cum non corrum-pitur, eſt bona. Melior tamen ex aquis, eſt, quæ pluit ſuauiter, & pau-latin, & cum tonitruis: prima caufa, propter ipſius subtilita-tem, quæ in ea exiftit: & ſecunda, propter motu nubium ipſam subtiliantem.

G. Nix & Glacies. Nix quædam eſt glacies, & quædâ gelu. Et de Glacie melius eſt, & peius ſe-cùdum maneriem loci in quo reperitur. Et de glaciebus melius eſt quod ceciderit ſuper faxis, terris duris, et bonis arenis. Et cum acciderit non nifi malâ aquam habere, tempera eam cum hac niue. Et de niuibus peius eſt, quod ſuper mineras ceciderit. Et Nix li cet ſit frigida, & ſicca in ſubſtantia, iudicat tamen Medicus in ea ſecundum opinionem (in alio, operationem) ſecun-dum quam eſt humida.

Maf. A qua Niui mixta. Qui ufus fuerit potu aquarum fluentium de fontibus, & infrigidatarum in aëre, & conferuatarum in arena, in domibus, non indiget niue: quia ſi niuis nocumen- tum non appareat iuuenibus incontinenti, tamen accrefcens antea modicum appare-bit decrepitis, & præcipue illis, qui confuetti ſunt pati podagram, ſeu ægritu-dines neruorum. Et, q[]aqua non nutriat, ſignum eſt, quod non in-ſpiſsatur dum coquitur, & famelicum non fatiat, nec dige-fta dicitur, nec prouocat appetitum.

G. Aqua calida. Eligitur ieiunis: quia ſtomachum lauat a ciborum ſuperfluitate. Et poſsibile eſt, quod uentrem laxet, maxime cum Zaccharo mixta, & melle: cuius ufus deſtruit digeſtio-nem, laxat ſtomachum & corpus, & prouocat fluxum ſanguinis de naribus. Sed illa quæ nec eſt frigida, nec tepida, corpus inflat, & appetitum debilitat, & uifum: & ſitim nò ſedat. Scias, quod eam ſubtiliat ignis, quando caufa groſſiciei ipſius fuerit frigi-ditas: & ingroſsat, quando caufa groſſiciei fuerit cali-ditas. ſicut in Nilo, in terra Aegypti.

Aqua falfa. Primo laxat corpus, deinde ſtringit & deficcat. Sulphurea uero, & picea, & de Naphtha profunt ſcabeti, apoſtematibus ueteribus, & hydropicis. Aqua uero æris, urinam confitipat: & aqua quæ egreditur ex mineris argenteis infrigidat, & deficcat tempera-te. Aqua ſiquidem terrea, prodeft ſtomacho, & inflationi ſplenis, & calefa-cit & deficcat. Aqua tamen falfa, cum miſcetur cum Sanich in uafis nouis creteis: deinde perforatur fundus uafis ſubtili foramine. aqua deſtillans exinde potata ſuper p[]ingues cibos, aufert nocumentu[]r ipſo[]r.

Aqua Aluminola. Aquæ oës hm[]oï ſunt cœuenientes ad curandum ab exterius corpus, non ad potand[]u. T[]n ſi potare aliquis indigeat, miſceat c[]u eis de luto ſuæ regionis: uel bulliat prius, & miſceat c[]u eis uin[]u ſtipticuï, ſi aſſum êres fuerint frig. c[]oplexionis. Si uero fuerint cal. den[]t ce-p[]æ p[]aratæ c[]u aceto in comefione, et in potu ſyrupus acetofus. Et in aq[]s q[]u[]t ſunt mal[]q[]lutatis, coquat cicera, et colatæ den[]t ad bibend[]u: poſt q[]s etiā cœuenient dan[]t cep[]æ p[]aratæ c[]u aceto: et añ eas comedar[]t de p[]aſtinacis ſyluſetrib. p[]iſcib. ſalitis, uel cucurbitis. Etiā aqua turbida clata eſſi ci[], q[]n[] ponunt in ea alum[]c, uel medulla nucleo[]r chrysomelo[]r. i. p[]liſcor, ſeu carbões accenſi.

Apta huc que
ſupra fol. 52.
Canone. 28.

H 2

DOMVS 12. DOMVS 15. 93

Opiniones Philosophorum.

Electiones, & Proprietates.

Hip.

Vinum. Diuerſificatur in colore, odore, & ſapore, ordine, potu, & tempore. Vinum al-

G. *bum modicæ caliditatis, & modici nutrimenti, uelox ad digerendum: uero econ-

D. *uerſo. Odoriferum uero bonum ſanguinem facit. Horribilis uero odoris, econtrario. Dulce est uelocis digestionis, fluere facit uentrem minus quam urinam: ſtipticum uero contrario, Groſsum est multi nutrimenti, & difficilis defſenſionis: ſubtile uero eſcontrario.*

Vinum nouum est inflatiuum: uetus uero alleurians.

G.

Vinum uetus odoriferum. In ultimitate eſt calidum in tertio gradu. Nouum uero in primo.

Hip.

Medium inter hæc eſt calidūn in fecundo, Habentibus uero complexiones calidas, nocet uinum citrinum, & rubrum, ſplendidum, uetus, amarī, & purum: eo quod inducit Sodam, anxietates, & uigilias, maxime habentibus hepar & cerebrū calidum, nam ſomnus & uigiliæ funt iuxta ca liditatem, & ſrigiditatem cerebri & uini. Habentibus uero exmplexiones contemporatas, pro- deſt uinum roſacetum, non antiquum, moderatum in quantitate & lymphatione.

G.

Vinum rubeum groſsum. Vinum groſsum, nouum & dulce, eſt plurimi nutrimenti, & ma-

R.

xime nociuum ſtomacho: deterius uero eſto, nigrum, groſsum, & dulce: hoc uero deterius eſt, nigrum, groſsum & ſtipticum: eo quod eſt difficilis defſenſionis. Album uero inter o- mnia uina eſt minoris caliditatis: cuius nutrimentu eſt magis ſuatiuuum caleſactis, & ad pro- uoandīi urinam: & præcipue ſubtile ex eo: eo quod omne uinūn album eſt ſtipticuſ, groſsum, uel aquaticum ſubtile: dulce uero nunquam. Omne uero uinum nigrum dulce eſt.

Vinuī citrinum acuī. Quare uinuī citrinum acuītū, noceat cōualſcentibis & debilia hīntibus corpora, eſt, þpter ſiccitatē & acuitatē ipſius. Et quare etiā fedat coitū, eſt: qa caliditas, qua cō- pletiē cōbinationi & digestio ſpermatis, extrahit ad ſupliciē corporis ex gaudio, & uinuī multilaterat. Et cauſſa quare hīntes cal, cōplexiones inebrianct citius potādo ex ſcyathis paruis, (c) in magnis, eſt: qa modicuī uinuī paruo ſcyatho cōntentuī, uelocius digeriſt, cerebruī ascendēs, cuius uapores uelocius in cerebruī ascendut, unde cirius inebriat, & uelocius multo. Et quare accidat occaliſe potatōis uini tremor, & nutabilitas, (c)uis ipm ſit caliduī, eſt: qa tremor accidit occaliſe eſlegma tuī generato: ex mala digestione: & ſrigiditas accidit, qa ac ingrediſt poros, (c) s uinuī aperit.

G.

Vinuī acetoſum. Qūn cola: uinuī qd acelcit a domo ſua, uel ſce, & pmutādo miſce: cui ſce al

O.

terius boni uini, annullat: acetoſitas eius. Cini uitis alba: uuaruī, et paſſulæ diffolutæ, & cicera-

M.

trita, & myrtus, qdlibet ipſo: in uino qd acelcere ceperit impoſtuī, abſcindit acetoſitare. Et qun-

R. *uindemianct uuæ, quæ ceperit aliquantulī deſſicari in umbra, Luna exiſtěte diminuta lumine, qd exprimit & decoquiſt uſc: ad consumptione aquoſitatis ipſa:*, et reponunt in uatis, orificia quoq funt cooperta lamina ferrea, applicetur tempore coruſationuī, & tonitu: auferatur tempore boreali, ſſecuratur hoc uinum, quod ab acetoſitate præſeruabitur.*

Ra.

Vinum de daſtylis. Eligunt ad potandīu in quolibet uino coſto nuces trita, ad auferendum

Ior.

fumuī, ſi quis per igne remanſerit. Et ad facienduī ipſum claruī & munduī, ſal adponenduī eſt. Vi-

Maf.

num uero de daſtylis groſſius eſt inter alia uina, & minoris caliditatis. Et uinuī quod fit ex mel- le daſtylor, groſſius eſt alij s uinis, & debilioris caliditatis, tardioris defenſionis, & pluriuī uen toſitatu, inter alia uina prædiſta. Opilatien faciunt, maxime poſt quā ueteraſcut. Vinuī tamen mellituī fortioris eſt caliditatis inter alia uina, et magis operatur ſtuporē, Et uinum paſſularu: eſt debilioris operationis, quā uinum groſsum, nigruī. Vinum uero temperatu dicitur eſſe de nu- mero eleſtor. Et uinuī in q ponit teda, eſt frigi, & ſtipticuī, et dici: a qubſda, qd eſt caliduī & ſic.

D.

Amidgala, maxime amara. Si ex ſucco ſoli: uitis uuar: alba: accipian: 2, 3: & ex forti aceto

Ori.

3, 1, & rob agreſtæ 3, 1, & mininis caulis 3, 2, et miſcean: ex ipſo conſe:to inter potationes quāti-

Ioh.

tates aliquæ biban: pſeruat ab ebrietate, & ebrietatis ſtupore. Et ſi adſumant eſt ſemie caulis 3, 2, & miſce: cu: rob agreſtæ an: uini potatiōes, ab ebrietate pſeruat. Et ſi uoluerit alij s bibere ab undāter, cibu: minuat. Et ſi aſſuma: de brodio caulis pingui, & comeda: de ſeludichi zacchari- no, uel biba: de uino dulci qualitie uice ter, & odore: camphora, & nenufar, & no: multice tur motus, uel loquela, pſeruāt ab ebrietate. Proceſſus uero & principiu: potationis inante de bet eſſe a modico ad mulu: Si datur in potu diligenti uinuī aqua fruticu: uitis, mixta uino inſcio potare, uinuī horrebit. Similiter ſi detur ante potu: myrtus, ſeu ruta ad potanduī, horrebit.

Eligitur potu
vini Luna exi
ſiente in signis
aquatici: prg-
ter ſcorpionc.
Deinde acrea
Luna coniun
da cum Ve-
nere, & loue.

Eligitur exiſtē
te ascendente
in quinta do-
mo illius, pro-
quo eligitur,
et Luna exiſtě
te in eo: & re-
pudiatur ſi fu-
crit in octua.

Repudia: Sal-
turno exiſtěte
in ascendente,
propter impe
dimēta ipſi:
& Marte, pro-
pter excellus,
quos facit in
potatioribus:
et cauda, ne te
dioſi ſuperue
uiant.

Apta huc que
ſupra ſol. 15.
& 27. Canone
15. notantur.

DOMVS 12.

DOMVS 15.

95

Opiniones Philotophorum.

Electiones, & Proprietates.

Ie. *Myrtus*. Propter tuam tibiticitatem, eſt frigid. & ſicc. & propter amaritudinem habet aliquid

G. cali. & humi. (in alio, ſubtilitatis.) Et Sanibucus eſt fortis caloris, & ſiccitatis. Et Sanibucus

Io. credo, prodeſt habentibus torturam oris, & paralyſim ſola ex frigiditate. Roſa garioſilatæ, no minatæ arabice uſiſirim, propinquæ ſunt Sambuco in uirtute; uerumtamæ debilitiores ſunt eis, & delectabiliores. Narcilſus temperatus in cali. & ſicc. ſubtiliatiuus, & diſolutiuius humidita- tum. Sylueſtris tamen fortior eſt, & calidior hortulano. Et campeſtris Narciſi ſi cepe accipia- tur, & aliquantulū ſcindatur in crucem, plantetur poſtmodiū in uiridario, duplicabit ſlos eius.

G. *Rosa*. Rosæ ſunt diuerſorum modorum. Nam ex eis ſunt quædam rubeæ, iplendidæ. Quæ

R. dam albæ. Et quædæ citrinæ. Et quædam in exteriori ſuperficie citrinæ, & in interiori ſunt ni-

Mem. græ. Et earum naturæ ſunt diuerſarum uirtutum: uerumtamen omnes ad frigiditatem decli- nant: unde cerebrum infrigidant, & deſiccant, & ſedant caliditatem ipſius. Tamen haben- tibus frigidum cerebrum, catarrum faciunt. Et moſchire, Cheri citrinum habet ali- quid caliditatis. Nigrum tamen eſt temperatum. Ior, tamen dicit quod ſit calidum & ſiccum in ſecundo.

G. *Ocimum origanatum*. Habet in ſe caliditatem, qua diſsoluit ſuperſiutatem cerebri mode- rate. Quod ſi aspergatur aqua, ſeu infundatur, infrigidat, & humeſtat magis. Mentafrum

Mem. calidum & ſiccum eſt in tertio gradu, diſsolutiuum uehementer humiditatum cerebri. Cuius ſuccus prodeſt ſingultui facto ex repletione. Samſucus calidus & ſiccup in ſecundo diſsoluti- uus, & ſubtiliatiuus. nam diſsoluit uentoſitates cerebri, & exopilat ipſum, & ſubtiliat humi ditates.eius. Cuius olei prodeſt doloribus aurii, qui ſunt ex uentoſitate groſa. Et qn ponitur ſuccus eius in uentofa appoſita locis ſacriſcatis, operaſ, & cicarices dictor locoſ deleanſt.

Ia. *Violæ*. Eliguntur contra cerebrum calidum propter ſuam frigiditatem; contra uigilias, quia

Ie. odoratæ faciunt velociter dormire. Et ſi ponatur exterius ſupra caput recentes, faciunt urinam redolere ſicut redolenti ipſæ, ſicut accidit cum Alcanna unctis: eo quod urina eodem colore tin- gatur. Et Nenufar ſimile eſt uiolis in uirtute, et iuuamento; uerutamen frigidius eſt eis, propter quod abſcindit ſodam contingentem ex caliditate. Et ipſum eſt duorù modoræ, citrinuī ſylueſtre, & cœleſte hortulanæ: uerum cœleſte delectabilis eſt, et humidius. Flos Panis porcini calidus eſt & ſiccup: qui ſi uino infundatur, et poſtmodiū uinum ipſum bibatur, inebriat.

G. *Lilium*. Eſt diuerſorum modorum: uerumtamen quodlibet calidum eſt, diſsolutiuum ce-

D. rebri. Et Cheri citrinum eſt calidum, ſubtiliatiuum, & diſsolutiuum temperatum: licet o- mnes alixe maneries eius ſint temperatæ in caliditate & frigiditate. Ocimi garioſilati uir-

Mem. tus propinqua eſt in operatione Samſuco. Rachacaromos ſunt temperatæ complexionis, & delectabilis odoris, conferentes leuibus uentoſitati- bus cerebri. Fructus Hederæ ſunt eiusdem uirtutis. Baſchiæ uirtus eſt ſicut uirtus fructus Hederæ.

G. *Citra*. Multæ prægnantuī comedunt ex eo, quando habent appetitus accidentales. Et ipſum

D. eſt contrariuī mortalibus toxicis. Cuius cortex eſt calidus & ſiccup, et acutus. Et acetofum ipſi

Io. us frigi. & ſicc. in tertio. Et caro ipſius inter hæc ex ſua acuitate & aromaticitate confortat ſto- machum, & confert digestiōnī: cuius caliditas propinqua eſt temperantiæ. Et acetofum ipſi- us incidit & ſubtiliat: & caro eius mediocris eſt inter corticem, & acetofum ipſius. Bache- schon dixit in libro quem fecit in Maymonem, & filius Embrahi dixit, quod ſi come- datur de noſte, ſtromboſilitatem facit (in alio, ſtriboſilitatem.)

G. *Fructus Mandragoræ*. Hi infrigidant cerebrum, & humeſtant, & illud inſenſible red-

D. dunt. Arangī diſsolutuń uentoſitates frigidas, & ſunt Citris ſubtiliores. Limon-

Io. celli ſimiles ſunt eis in odore, & operatione ad cerebrum. Citoniorum uero odor eſt infrigidans, & confortans cerebrum, & animam: tamen odor Citoniorum abſcindit abominationes, & uomitus.

Apra hue queſ
ſupra fol. 27.
Canone. 30.

Myrtus.

Rosa.

Ocimū origanatū. Violæ.

Lilia.

Citra.

Frucoſ Mādragoſu.

DOMVS 12. DOMVS. 15. 97
Opiniones Philotophorum.

Electiones, & Proprietates.

D.

Io.

R.

Cannæ Mellis. Sunt temperatæ calidatis, conferentes alperitati pectoris, gulæ, & can-
næ pulmonis, mundificantes humiditatem exiftentem in eis: & urinam prouocant,
Quarum uentofitates ſedantur per excoriationem, & ablutionem aquæ
calidæ. Penidiæ uero calidæ & humidæ ſunt: conferentes pectori,
& tufſi: lubricant uentrem, generant ſangui
nem temperatum, & ex eis meliores ſunt,
quæ conficiitur ex puriori zaccharo.

Io.

IIa.

Candi. Clarificant guttur, ad quod fluunt humiditates capitis, propter clamorem, & can-
tum, tufſim & raucitatem, ſoluentes & conferentes pectori & pulmoni. Et quan-
do præparantur cum fucco Coriandi recentis, et papaueribus, erunt ma-
gis conuenientes habentibus complexiones calidas. Et tin-
cti, ſeu infuſi cum azurio, conferunt melan-
choliæ, & ſubtiliant ipſam.

Io.

Ic.

G.

Lutum coraſcenum. Eligitur ut comedatur poſt cibum ad meliorandù digestionem, & robo
randum, ſeu coftringendù orificium ſtomachi, & maxime poſt assumptione unctuofor: et eſt
deficcatiùi humiditatis ſtomachi. Et quantitas ex eis conferens, eſt ab una dragma uſq; ad au-
reum: & ſi hanc quantiratem exceſerit, operatur inflationem, opilationem, & citrinitatem. Et
habentibus uenas largas, minus obſtat alij. Habet etiam in ſe aliquid caloris, propter falſe-
dinem, & nutrit nonnulla de animalibus: eo quod eſt terra munda. Proprietas tamen
luti prædiſi, diuerſatur ſecundum diuerſitatem ſpeciei ipſus.

Ori.

Io.

Gal.

Festucæ, vel Felticæ. Eliguntur habentes in ſe ſlipticitatem, & aromaticitatem, ad conferen-
dum ſtomacho, & expellendum humores pectoris, hepatis, & pulmonis, & mun-
dicandum renes. Verum ſlipticitatem non habentes parum conferunt,
aut nocent ſtomacho, & parum laxant, imo nutriunt modi-
co nutrimento, ſunt tamen comedendæ poſt ci-
bum. Agricolæ autem dicunt, quod ſunt
ex infertione amigdalarum, in lentifcis, ſeu faucis hortulanis.

heo.

Maf.

Nucellæ. Hipp. dicit, quod Nucellæ magis nutriunt nucibus, & ſunt difficilioris digestio-
nis, nili corticibus mundatæ fuerint. Quarum cortices ſunt ſlipticæ, uentrem stringen-
tes, & habentes multum uentofitatis: & uentofitatem generant. Dixerunt ue-
ro quidam de antiquis, quando comeduntur cum ruta ante cibum,
non læduntur comedentes a morſu reptilium. Fertur etiam,
quod ſcorpiones fugiunt eas. Et quando comeduntur
cum ficubus, conferunt morſis ab eis.

G.

D.

R.

Cor.

Amigdalæ cum ſale. Amigdalæ cum uino odiuntur, nili ab eis, qui habent in ſtomacho ſle-
gma: quæ boni ſunt ſaporis, præparatæ cum ſale: & ſunt conferentes mundificationi pecto-
ris, & pulmonis, & faciunt uentrem laxum: eo quod habent in ſe abſterſionem. Amaræ tam-
en ex eis ſunt magis abſterſiuæ pectoris, & pulmonis, & exopilatiuæ opilationum ſple-
nis, hepatis, renum & ueliæ. Sunt etiam utiles ad prouocandum urinam:
& cum fuerint uehementioris amaritudinis, erunt fortiore
in huiuſmodi operationibus.

Io.

Ic.

Ia.

Rabes. Eligitur pro ſtomacho debili, & cholerico, ut confortet orificium ſuum, & ledet abominationes eius. Et prohibet uapores uini ascendentes ad cerebrum, & con- fortat uentrem debilem. Naturam ſtringit, & rectificat pectus. Verum nocet decrepitis, & habentibus com- plexiones frigidas.

Apta huc quæ
ſupra fol. 28.
Canone, 30. 3

I

Canna mellis.

Candi.

Lutü coraſcenü.

Festuca.

Nucellæ.

Amigdalæ cù ſale. Rabes.

DOMVS 12. DOMVS. 15. 99

Opiniones Philosophorum.

Electiones, & Proprietates.

G. Cantus. Vox debilis & submírsa, seu semitonia, est quæ nullam habet proportionem ad acuitatem, seu gravitatem, fed est folium, ut fit tonorú principium. Veritamen uox illa submírsa, seu semitonia, se habet ad tonú, sicut literæ se habent ad loqualam, nam ex eis componuntur, & ad eas resoluuntur. Et pulfatio instrumétorum se habet ad Cantum, sicut Arus ursificatoria ad uerfus. Et numerus tonorum est fecundum numerum complexionum: propter quod pro funt ægritudinibus quæ funt propter accidentia animæ, Nam quidam Medicorum confueuerut etià curare cum eis uenæ sciaticam. Et Musica, sicut diximus, opera et ad animos.

Is. Organare. Vtilitas Organi, Cantus, & Pulfations eft, quod Cantor, seu Explicator tonorú aliquoties non poteft uocem exaltare quantú conuenit, nec poteft etià compere quod uellet in chordis, & supplet illud organo, seu fitula mediante. Sicut cantus qui fit Supra Bemi, id eft, sfe cies chordarú, eft fortior & qui fit Supra Zir; et debet eſſa quali ſonus fitulæ mediocriſs inter relatorem, qui Cantor eſt, & inter non loquentës; qui funt chordæ: propter qfd diffiniuimus fitulatione, & diximus eam eſſe cantú in alio mutú. Et electi fuerút ad fitulandú illi de Signa, quia habuerú amplas maxillas, ad recipiendú aërem, et groſſa labia, ad retinendú cánulas fitulare, & cor frigidú ad munídasufflationes (in alio, ad imitádas) & nò funt expediti ad cantandú.

Labiis. Sonus Multicoræ instrumentorum, eft genus saltationis, & modus motus localis. Qui diuideſt in grauem primú, & leuem fecundú ipſius: & in mediocre, & leuem ipſius: & in ſonú to nitual, & leuem. Et quilibet itoq; habet ſex modos ordinatos Cantuú, ſeilicet Cantú planú, cantú in modum Avium, cantú altum, cantum ſuauem, ſtrictum cantú, plurium notarú elongatarú a uerſibus, & cantú multiplicium notarú, cantum diuerſarú notarum recedentú a uo ce, & recedentú ad primú cantum. Et saltatio quædam fit cum instrumétis: & quædam fine. Et Saltator debet eſſe leuis in ſua natura, in arte comendandus, in corpore & ſtatura téperatus.

G. Gaudia. Gaudium impinguat corpora macilenta, & gracilia: propter afiſtitiones, adæquan do humores, & trahendo calorem naturalem exterius. Verú cum repente accidit, interimit: eo quod ſubito calorem naturalem exterius educit, propter quod gaudentibus ſæpe oportet uti alijs cogitationibus. Anguſtixe enim funt oppofitæ Gaudijs: & funt nocitiuxe omnibus corpo ribus frigidis & ficcis. Quæ ſi continuæ fuerint, interimunt: nifi quis utatur bona dieta, & animam regat bono regimine.

Hip. Hip. Verecundia. In Verecundia mouetur calor naturalis interius, fugiendo ab eo quod Verecundia induxit: propter quod color eius fit pallidus: deinde per cogitationem mouetur exterius, & efficitur color ipſius rubeus: & ſimiliter in trifciæ. Verum multi opinantur, quod in cogitatu trifciæ, & uerecundiæ, calor reuocatur interius: & quando aliquis ſperat obtinere de aliquo, calor reuocatur exterius. Et hæc ſpecies deficcat corpus: propter quod apparet, quod quidam propter desparationem & ſpem patiuntur. Et collores ſperantium funt apparibiles, & desperantes funt pallidi.

Hip. Hip. Ira. Ex Ira multiplicata prouenit color citrinus, tremor, anxietas, & ſebris deſtructiua: nifiſdiscretio naturalis expellat, & refrignet ipſam, & propterea obtemperetur. Contra confert timidis, & habentibus complexiones frigidas: eo quod fanguinem ad exteriora transmittit, ruborem efficiens, & replet uenas: & ſudorem prouucar. Timor uero eſt his oppofitus: eo quod calor reuocatur interius: de quo poffible eſt, quod interimat Melancholicos, timentes ex remodica, et ſupficantes ſupſicionibus mendacibus.

R. Schir. Litargyrum. Tuchia, & ſemen Tamaritci cum teruntur, & milcentur cum aquis roſedant malum odorem ſudoris tirillarium & genitalium. Et ſuccus foliorum liliorum, quando præparantur in uſa terrore, & dimittitur quaſoq; deficcetur, deinde teritur cum corpore ualis ipſius, prodeſt eſdem. Et ſi uoluerit aliquis quod pili titillarii pueri non nafcantur, depilentur, & inungantur loca cum ſanguine ranarú, uel teſtudinum, mixto cum ſois formicarú, ſeu cum oleo ſtellionis, id eſt, lacerta inhabitare domos: & rubor cum groſſicie qui accidit in palpebris cum aqua roſa. in qua ponitur ſumach, cum ſucco agrefſæ ueteri. Et cum ſudor hominis mul tiplicabitur, ungatur corpus cum alchanna mixta cum ſucco foliorum liliorum.

Eligitur in cætu & pulſatio ne, & musica, qfd ſit Luna in ignis aëreis, & ſecundo ingeis, coniunca cum Vereere, & Mercurio,

I 2

DOMVS 121

DOMVS 15.

101

Opiniones Philofophorum.

Electiones, & Proprietates.

**Ebrietas.** Vini potus, est res extra naturam; eo quod spiritus animalis uini uaporibus con-
turbatur, & fensus, uirtutes, & operationes ipforum concurrunt horribili cursu preci-
pites: ita quod uinum ostendit ea quæ in sobrietate erant horrhibilia, in ebrietate
grata. Et iforum aliqui naturaliter prouocantur ad íram, propter ebrietatem.
Quidam fitultizant abſpitatione, & caufsa. Et quidam exube-
rant in læticia. Et aliqui reputant se habere sapientiam, & non
ebrietatem: et poſsibile est accidere, ut diſpurent in Legibus.

**Vomitus.** Aliquis de necelsitate contingit: & aliquis est uoluntarius. Voluntarius est, ſicut
accidit utentibus uomitu ad mundificationem corporis. Aut per medicinam, ſicut per Anæ-
tum. Aut abſpitione medicina, ſicut accidit ipſa non utentibus. Qui uero accidit ex neceſſi-
tate, accidit ex nocumento expulſiuae uirtutis exſentis in ſtomacho,
Aut in ſanitate, ſicut accidit ebrijs, Aut in ægritudine, ſicut
accidit in crifibus, & diebus Canicularibus.

**Raphani, & libi ſimilia.** Eligitur uomitus poſt exercitiu, balneum, & poſt potum syrupi ace-
toſi ſaſti cum ſeminibus, poſt comefitione pifcium falitorum cum ſinapi, & ſerculorù, quæ di-
cuntur Strydebeng, melonum, raphanorù, ſeu radicum: & poſt comefitione de duabus horis,
debet prouocari uomitus, iſtis affumptis, potando aquam aneti, aqua mellis, ſeu aquam cali-
dam cum oleo ſilamino: & bibendo uina diuerſa, dulcia úidelicet & acetofa multoties. Deinde
aſsumatur penna infuſa in oleo, qua in gutture poſita euomatur. Poſt uomitum uero lauetur
os cum uino, & aqua roſacea. Deinde recipiatur doſis una de ſyrupo de pomis: & abſtineat a
cibo uſq; ad confimilem horam alterius diei: deinde comedatur, & uomatur.

**Somnus.** Prolixus Somnus debilitat uirtutê & calorê naturalê. Et Sónus breuis tis, flegma
gnat, et corpus extenuat. Mediocris uero excitat uirtutes, et calorê naturalê, et efficit cogitatio
nes bonas. Somnus attamê diuerſiſat fecundi diuerſitates affumptor. Quia ſi fuerint in cor-
pore uirtutê ſeparantes, erit poſsibile, qd uirtus pereat: ppter qd iniungat poſt cibo: affum-
ptionê, multiplicans, et ſiſentibus in principio paraxíſmo: ſebriu, qd non dormiant, donec
aſsumpti cibi plenitudo refoluatur, & alleuietur ſubsequenter. Quod ſi uacuſ ſuerit corpus,
ſomnus infrigidat ipſum, & deſiccabit, & uirtutem ipſus debilitat.

**Coniabulator.** Debet recitator fabula: boni ſeſse intellectus, in ſcientijs ipſius generis fabu-
larù, in quibus delectat animus, potens abbreviare, et plongare cum uoluerit, Fabular: fermo-
nes ipſos ornare, cõtinuare, & ordinare, ut cõuenit. Nec mutet ſua effigiem in ipſa confabula-
tione, nec plixirate ſermon ù uariet confabulatoris intentio. Sit uero cōſabulator ipſe boni mo
di, et bonæ curialitatis, potës ſuſtinere uigilias, ſerutator ſermon ù, hoſtoria: Regù, & fermo-
nù delectabilitiù, et ríſum puocanti: & uerſuù, et Rithmo: cōſcius: ut propter ea Rex affumat
plenitudinê gaudior. Nam propter hæc meliorat digeſtio eius, & mûdificabi: ſpùs, et ſanguis
ipo: et uacabit a uarijs cogitatòib, et efficiet bonæ maneriei in rùorib, et euëtib, ſupeminëtib, ei.

**Confabulationes inſomnis.** Sermones confabulationum ut plurimum ſunt de præteritis:
qui aut ſunt ueri, aut falſi, aut ſimiles eis. Et diuerſantur, aut iuxta deſyderia intendentis.
ſicut ſunt híſtoræ Amatorum, ſicut Triftrandi, & Isſaldæ, & Paridis, & Helenæ. Aut iuxta
delectationem, aut iuxta deſyderia intellectus. ſicut in ſcientijs, curialitatibus & híſtorijs Ale-
xandri, & ſimilibus. Aut de pertinentibus iracundiæ. ſicut bella, & prælia, &
expugnationes caſtrorum, ciuitatum, & his ſimilia confabulati-
ones ſunt de genere accidentium animæ.

**Vigiliæ.** Hæ naturaliter laxant corpus, & uirtutes naturales, animales, calorem natura-
lem, & cordis caliditatem ad exteriora mouentes, per quos uigorantur fensus, & mo-
tus uoluntarius, unde interius cor infrigidabitur, exterius caleſiet. Cum ue-
ro uigiliæ prolongantur, & ſomnus minuitur, addit deſiccationem
corpori & caliditatem, & corrumpit humiditatem cor-
poris, & facit oculos concauos apparere.

Eligitur Vomitus. Luna exi-
ſteth in maſio
nibus Septen-
trionalib. con
ſueta planetæ
retrogrado.

Apta hue quæ
ſupra fol. 129.
Canone. 33.

I 3

DOMVS 12a

DOMVS 15.

103

Electiones, & Proprietates.

Opiniones Philolophorum.

Hip.

G.

Hip.

G.

Hip.

G.

Ari.

Ra.

Ior.

Bog.

Iehu.

Maf.

G.

Iudæus.

Giptus.

Anus.

Purgatio.

Constitatio,

Coitus.

Mundificatiua.

Ebrietas.

Foca.

Purgatio. De rebus necelsarjns eſt iuuaue naturam, ad expellenda ſuperflua. Hoc tamen ui-
dendum eſt, quod ſi constitatio fuerit defectu cibi, & ſiccitatis caufa, ordinetur quod cibus
multiplicet, & humeſetetur cù brodijs pinguibus: & offis inſuſi in liquoribus humidis. Quod ſi fuerit ex aſsumptione cibi ſtipici præcedentis, qui confitpauit, abſtineat ab eo. Quod ſi fuerit ex abundantia cibi, elongetur. Quod ſi fuerit ex mala complexione, rectificetur mala com-
plexio. Quod ſi fuerit ex retentiœ urinæ in renibus & uſeica, ſed ex caliditate acciderit, curetur
cù feminibus coibus, melonibus Indis, & Iudep. Si ex frigiditate, cù ſeminibus apſi, & ſeniculi.

Conſtitatio. Si ex frigiditate acciderit, intret balneuſ, et friceſt ibideſ. Si ex caliditate, ſolui cum
aqua repida balneet, et oleo iuol. Quod ſi uoluerit qûd egrediaſ de Branchos, id eſt, de aqua ubi
ſit Branchos, fiat cum aqua mellis gargarifiua, abſtergens dentes, & cum Maſticis maſticatiœ.
Et expulſio rancolitatis fit cù ſternutatiœ, & poſitione faciei ſupra uapores aquæ calidae. Et qûd
in ſtomacho eſt, trahenduſ eſt cù uomitu: & qûd in pectore, cù decoſione ficuſ, & radicuſ lilij, &
capillorum Veneris, & cum comeſtione Butyri. Et ſi corpus fuerit pleſtoricum, trahatur hu-
mor uincens, cum medicina mundiſcante & etacuante cum phlebotomia.

G.

Coitus. Natura in generatiœ delectatione fieri uoluit ſubitam, ducentem ad ſinem nobilem

Hip.

Ru. generati: ex qua delectatione quâplurima mouentur: quemadmoduſ anima rationalis. Et hoc accidit, quando fit pruritus qûdam & trillatio: et præcipue cum uidetur operari: & etià cum qûs cogitauerit ſuper eo, in ſomno, ſeu uigilijs. Et illud qûd maxime moderatij ex eo dicitur, eſt poſt cuius complementuſ accidit leuitas, et gaudium: Agens uero, ſeu coiens, non fit repletus cibo, neq famelicus: quia accidit opilatio, & deſicatio. Sit & tempus moderatum, & aër non epidimitus, & corpus non paratum ad ægritudinem.

Sperma. Eſt ex ſuperfluitatibus corporis nobilius: propter quod cum eius fit multa edu-
ctio, proſternitur uirtus, & accidit inde paralyſis, tremor, & ægritudo iuncturarum,
pulſatio cordis, ſudor, apoftema pectoris, & pulmonis, defectus appetitus
ciborum, obſcuritas uſus, & maxime decrepitis, & illis qui ſunt frigi-
dæ complexionis. Non coœuntibus uero, ſed coire ſomnianti-

bus, accidit animi peruerſitas, teſticulorù inflatio, uni-
uerſaliter ægritudines repletionum in corpore, & cerebro.

Mundificatoria. Dentes uero offendit potus aquæ fri, poſt cibù cal, et Chalœ, et comeflio la-
etis, et cibor acutorù, et obſtupeſactio Dentii, medicinæ uomitiuæ maſticatio, regulariter den
tes frâgètes, & ſupflua mûdificatio dentiij. Qui mûdandi ſunt cù ſuftibus botroq daetyloq, et
maxie illoq de Metha. Et corroſio dentiij, lota, cù fruftis ramor perfici mûdificetur. Debent
etià abſtergi dentes cù panno lînteo madeſacto aqua roſ. gbus apponendus eſt puluis confor-
tatiuus, confectus ex ciperis, ſquinanto, roſis. Et de rebus etià mundiſcatibus dentes, ſunt car-
bones nouiter facti ex lignis, & puluis terreus uaforum quæ uenitunt de Seni.

Ebrietas. Eſt eleuatio uaporù calidoq ex uîno ad cerebra debilia. Cuius cura fit cù exercitio
leui, & balneatione aquæ têperatæ, chalœ, potione ſyruporù calorem extinguentiuj. Et abſti-
nentia cibi curat ebrius, cum fuerit multa ebrietate grauatus: cuius etià pedes fricentur, & cere-
brùi confortetur, & ingeniet, ut ſomnus inducaſ: ad quod operatio uini circa ſtomachù, & cere
brum ſedat. Deinde cibetur cum cibo faſto de caulibus, & cibo de lentibus præparatis cum li-
quore muzi ſaporis, & cum rebus acetoſis, & etià pullis gallinaceis præparatis cum Itquore a-
cetoſo. Et hæc omnia fieri debent poſt uſum muzorum fructuum.

Focæ. &c. Iuuumentum Ebrietatis eſt illud, quod conficitur cum ſucco granatorum. Sed
hordeaceum inſlat, & ſpeciatum caleſacit & deſiccat. Quod conficitur de pane, & herbis, eſt
minus inflatiuum hordeaceo: uerum præferuat ab Ebrietate, ſi ſyrupo de limonibus, ſucco ag
greſtij, & Rob, miriſtorum bibens, ante potum uini utatur, & potus duorum dauit cineris far-
mentorum, cum uilleo, & aqua niuuis, et potus uini lymphati, & clareſacti pau-

lotenus in camera Septentrionali. Et de proprietate Focæ eſt, mollifica-
re, & abſtergere ebur cum inſuſum fuerit in eo.

Eligit in minu-
tione manuſ,
cù ſic Luna in
mansionibus
igneis: deinde
in mânſionibus
acreis. Nisliu
na fuerit in Ge
mitijs: & ſemi
lunij melius,
& Plenilunio,

Eligunt ad ge-
nerationem maſ-
culoq, mâſio
nes maſculiæ,
ex gbus meli-
ores ſunt Li-
bra, & Sagit-
arius: ſœmi-
narz uero Pi-
fices, & Vir-
go: curet etià
ſi lus Virgo,

Apra hue que
ſupra fol. 31. &
ſeq. Cano. 342

I 2

DOMVS 12.

DOMVS 15.

105

Opiniones Philosophorum,

Electiones, & Proprietates.

G. Motus. Species Motus sunt sex, scilicet, Generatio, Corruptio, Augmentum, Diminutio, Alteratio, & loci Mutatio. Et cauſa in hoc eſt: quia motus, aut eſt in ſubſtantia, aut in accidente. Si in ſubſtantia: Generatio, & Corruptio. Si in accidente, aut interiori, aut ſuperſicieſtenus. Si in interiori, aut ſecundum qualitatem: & eſt Alteratio, Aut ſecundum quantitatem, & eſt Augmentum,

& Diminutio. Si exteriori ſeu ſuperſicieſtenus, eſt Motus locis.

Ru.

Hip. Quiles. Per Quietem accidit corpori ſrigiditas, & humiditas, & artetica, carnolitas, caro G. ſuperflua a natura derelicta, & turpitoſt effigiei, mala digeſtio ciborum: & hæc omnia,

Ori.

quiā ſuperflua reſoluī non poſsunt ex motu. Quies aurem eſt bona habentibus in ſuis corporibus uapores ſumofos: quia dum quiete, non reſoluuntur uapores ipſi nociui. nam reſoluti miſcentes ſe

humoribus forte ſebres inducerent.

Hip. Exercitium moderatum. Temperatius inter tempora eſt Ver: deinde Autumnus. Et tem-

peratius dierum, eſt mane dierum æſtatis, & merides dierium hyemis. Exercitium uero tem

peratum eget tempore, & loco conuenienti. Et generaliter Exercitium moderatum, diuerſatur iuxta diuerſitatem elementorum: quia exercitium moderatum iuuenilis

aëtatis, & corporum depreſsorum, in regionibus frigidis, &

temporibus hyemalibus, quodlibet

forte: & econuerſo.

G. Equitatio. Eſt exercitium moderatum: quæ diuerſatur ſecundī diuerſificationem, quantitatis, equitantis, & equitaturæ. Et ſuaus equitatio, eſt exercitium, quando non equitatur

moru totius corporis. Et uniuſeraliter iuuaumenta exercitiorum moderatorum ſunt tria. Pri- tum, excitatio caloris naturalis: & eſt augmentum, ad meliorandum digeſtio.

nem, & ſubtiliandas ſuperfluitates. Secundum, pororum apertio, &

meatuum mundificationem cum ſudore, reſiccantibus uaporibus.

Terium, duritia membrorum, & uirtus ipſorī ex confricatione membrorum.

Iudæus. Venatio terreſtris. Venatio in campis infrigidat & delicatcat: quia eſt modus excedens quatinus temperatæ, ex deſyderio obtinetdi, qui circuſ fluxerat, diſſoluens humiditatæ, quæ eſt caloris

ſuſtentamentu: propter q[ui]d infrigidaſ corpus, & deſicca. Et hoc exercitiuſ eſt detestandu, maximu me inſuſetis: quia homo moras in quiete, deinde multo motu utens, & multoties eu hoc come- dens uenationu carnes, deſcendut prius q[ui]d digerant. Et laborantes in uenationibus, ſiue ſint al- ſuetti exercitio, & uelint eo uti, ſiue ſint plures uenatoru qui non regunt, & iuuent carnibus eu uenationu, & laborates in ſuis uenationibus, uteſtes hoc cibo, non digeſtio cibi a ſtomacho deſcen dūt, p[ro]pter q[ui]d g[na]nt corpori ægritudines. Sed uenatio p[er]ciuſ & ſimiliu inſrigidat, & humeſtat.

Bitte. Exercitiuſ ſolatiorum. Melius in exercitia, q[ui]d annexu eſt ſolatij, & ſleticij ai, et eſt minoris la boris: non tu ſicut uenatio, quæ tantos labores exigit: nec ſicut delatio armor, nec ſicut labo- rioſa militia, nam hæc exercitia continuanda ſunt. Sed ſolatia pilaru continuari poſsunt. Nam exercitiuſ paruæ pilæ, eſt de moderatis exercitijs, & iuuatorij in omnibus ætātibus. Pilæ uero ſolatium ſit multis modiæ. Nam aliquando ludendo cum uirga ducitur, aliquado cum lata tabula, aliquando cum lanceola, & aliquando inmediate cum manu. In huiuſmodi uero ſolatio, inſeriora corporis quiete, & ſuperiora mouentur: in alij econuerſo.

Ie. Exercitiuſ ſolatiorum. Melius in exercitia, q[ui]d annexu eſt ſolatij, & ſleticij ai, et eſt minoris la boris: non tu ſicut uenatio, quæ tantos labores exigit: nec ſicut delatio armor, nec ſicut labo- rioſa militia, nam hæc exercitia continuanda ſunt. Sed ſolatia pilaru continuari poſſunt. Nam exercitiuſ paruæ pilæ, eſt de moderatis exercitijs, & iuuatorij in omnibus ætātibus. Pilæ uero ſolatium ſit multis modiæ. Nam aliquando ludendo cum uirga ducitur, aliquado cum lata tabula, aliquando cum lanceola, & aliquando inmediate cum manu. In huiuſmodi uero ſolatio, inſeriora corporis quiete, & ſuperiora mouentur: in alij econuerſo.

G. Luſtatio. Vniuerſaliter exiſtens exercitiuſ habentibus corpora carnolitate repleta, eſt pericul-

loſa: eo quod talis luſtatio comouet in huiuſmodi corporibus humores in eorum quietibus, quibus accidere poterit exinde ruptura, & uenire ſebris, caro ſuperflua, ant[em] derelicta, & mors ſubitanea, & alia iuxta naturam humorum, & membrorum recipientium ipſorum influenti-

am. Et exercitium eſt nociuum habentibus complexiones frigidas & ficcas, & habentibus p[er]ſora ſtricta, macilentis, habentibus poros apertos, conſuetis pati tufſim, & ſtricturam an- helitus, & illis qui conſueti ſunt ſeruire in balneis, & ſimilibus.

Eligitur Luna exiſſete in ter- tia domo, ſciliu c[et] gaudiu, c[œ] iuunta ſfortu- nis, & aſcen- dens & domi nus ſint ſorut nati a d[í]no ter- ræ, hoc eſt, quartæ.

Eligitur equi- tatio in ſignis mobilibi. Lu- na exiſſete in trino Martis, & alpeſu Louis.

Eligitur Luna exiſſete in ſi- gno, q[ui]d non alſpicit domi- nus eius, & a- quatici exerci- tuiu in ſignis a[que]tici, a[cre]- um in a[cre]is, & terreum in terreis.

Eligitur h[uius] ſolatij, eu ſu Lu- na fuerit in ſi- gnis mobilibi. cauendum tu ne participet eu ſu Saturno.

Apta h[uius] qu[em] ſupra fol. 33. Canone. 15. notatut,

D O M V S 12.

D O M V S 15.

170

## Opiniones Philosophorum.

Io. Balneum. Aquæ frigidae infrigidant naturaliter, & per accidens calefacit. Balneum uero a- quæ calidæ econuerant. Verumtamen utrunq[ui] humeëtat. Balneum uero aëris calidum, de- ficcat: propter quod sanitas conferuatur. Et conferunt febribus ethicis, hydropicis, & para- lyfi prouenienti ex euacuatione & replezione. Cum uero uolueris balneo humeëtari, asperga- tur balneum ipsum aqua multa, & fedeatur multum in concha, seu fonte. Quod si deficcari uolueris, euacua & deficca multum balneum ab aqua ipfius, & fedeatur in fonte illo, donec inſpifetur anhelitus & augeatur.

G. Cameræ. Aër balnei diuerſatur ſecundum diuerſitates. Camerarum ipſius. Nam prima eſt

Io. tepida, ſecunda mediocris, tertia in uoluntate caliditaus & ſiccitatis: in qua ſi more- tur aliquis modicum, calefacit corpus & humeëtat: ſi diu, infrigidat & deficcat; propter multam diſtemperantiam humiditatis, & caloris naturalis diſso- lutionem: & infrigidat accidentaliter, extrahendo a cor- pore humouem cholericum. ſicut acci- dit hoc in febribus tertianis.

Hip. Aquæ delectabilis, &c. Hæc poros aperit, & attrahit humorem cholericum, infrigidans

G. accidentaliter, & humeëtans naturaliter: & dolorem mitigat, & digerit reumata, &

Hyp. humores: prouocat ſomnum: ſedat nocumentum rigoris, diſsoluens grä- uitates, & dolores capitis: & remouet ardorem prouenientem ex ſole, conferens paralyſi, impinguans corpus, in- grediens ipſum poſt modicam co- meſtionem.

Hip. Aquæ calida. &c. Aqua fortiter calida, multum calefacit, & parum humeëtat. Dixit Hip.

G. Si quis intrauerit frequenter balneum, liquefiet pinguedo ipſius, mentem corrumpens, & fyncopim facit. Et idem dicit in alio loco, quod nocet illis, quorum uenter eſt ſtrictus: niſi for- te balnei aqua fuerit infrigidata. Et illis etiam, quorum uenter eſt humidus per craſim: eo quod balneum ſtringit. Nocet etiam illis, quorum uirtus eſt debilis, & uomi- tum patientibus, & in quorum ſtomacho ſunt humores cholerici, & qui- bus facile manat fluxus ſanguinis de naribus.

Hip. Aquæ frigida. Iuuumentum balnei aquæ frigidae eſt, quia infrigidat & humeëtat: & cale-

G. facit accidentaliter, propter clauſuram pororum: facit etiam retineri uapores interius, propter

Io. quam cauſsam balneatio in eis poſt cibum meliorat digeſtionem. Diuerſatur tamen operatio- eius ratione habitudinis, & temporis præſentis: eo quod iuuenis denſi corporis, cum balneatur in aqua frigida tempore æſtiiuo, augetur caliditas, & uirtus ipſius, & melioratur ipſius digeſtio: & aufert paralyſim ex reple- tione, ex copia caliditatis interius profundatæ.

Hip. Aquæ. &c. Nocumentum accidens ex balneo aquæ frigidae eſt, cum balneatur poſt exerci-

G. coitum, uigilias, uomitui, medicinam laxatiuam, & uentris fluxum ex indigeſtione: & ſi

Io. bibita fuerit etiam nocet. Obeſt etiam ægritudinibus iuncturarum, & tumoribus frigidis, & abſcindit fluxum ſanguinis ex naribus, & ex alijſ locis fluentem, cum circa ea loca non manat, embrocatur: eo quod aqua cóagulat ſanguinem. Et accidit decrepitis ex aquæ frigidae balneo; ſicut accidit ſerpentibus ex frigiditate hyemis. Et de iuuumento aquarum fon- tium, ſicut diximus in capitulo de aquis potabilibus.

De. Pſilothrii. &c. Precedit intinſtionem P[il]filothri ad hoc ut non exurat loci, inunctio cù maluat

Glo. deinde lauet cù aqua fri. locus inuſtus & deficato: poſtmodù locus inuſat p[il]filothro, ita tì q[ui]d

Io. inuſat prius p[il]filothro, pprius digitq[ui], & ſeribaq[ui] in cruce dextra dicq[ui]do, Miferere Deus Salomo

nis filì Daudí, Huius uero p[il]filothri inunctio fieri debet poſt c[ui]s ſudauerit in balneo, & ſudoris ipſi facta fuerit abſterſio, & deficatio. Cù uero abradere cooperit, morandt eſt in camera cali. balnei, donec p[il]filothri liqueſat: poſtmodù friceſt locus cù cartamo trito, cù ſemine melonuì, & farina rizon, téperatis cù aqua myrthi, & prunoq[ui], et fumigatis in uafe aliquo, & referuatis: de quo diſsoluto cum aqua roſ. quoties necefse fuerit recipitur, & inungitur, ſeu lauatur locus.

Eligitur ad in troiui Balnei, cù aſcendens fuerit domus Iouis, uel Mar- tis, et Luna a- ſpiciit Venerc, uel fuerit in angulis.

Balneuì aquæ frigi
dæ, & Cameræ.

Aqua delectabilis.

Aqua calida.

Aqua frigida.

Aqua in balneis
frigi, bibita.

P[il]filothrii.

DOMVS 12.

DOMVS 15.

109

Opiniones Philoplithorum.

Electiones, & Proprietates.

**D. Auripigmentū.** In calce lota, leu extinta, auripigmentū tantū, quantrū quarta pars ipfius cal
tis ponaſt. Deinde teraſt, & miſceaſt pro caleſtis, cū cquis hordet, uel rizon, uel ſucco melonuſt;
pro inſrigidatis uero cū ſucco maioranæ, ſeu mētaſtri. Quod ſi educere uolueris alioq sub cu-
te exiſtens, miſceaſ cum p[]diectis aloës epimitidæ, myrrhæ, & coloquitidæ an[.]r.,2. ad p[]ſuerandū
apoſtemata, & bothor corporis. Et ſi accipiaſt sp[]puma maris, & miſceaſ cū cqua, depilabiſt locus
inuſtus. Vel accipiaſt sp[]puma maris, & teraſt, & inſundaſt multoties in aquā auripigmiſt: deinde
in aqua athalli, & ſubliſmetur, abradit pilos asperſa ſuper locum pilofum. Quod ſi hæc plura
uideantur acuta, diſſoluantur in aqua fonti[m]um frigida & recenti. Quod ſi modicum acuta fuerit, diſſoluatur in aqua prædicta. Alias auripigmentum miſxtum cum melle, abradit.

Glo.
May.
Rog.

**C. Inunctio olei.** Si oleum frigidu[] fuerit, ſicut uiolaceum, lenit ſuperfluitates, aperit poros, lenit & humeſtat corpus. Et ſi fuerit calidum, ſicut ſambucinum, & muſcelinum, & costinum, caſeſat, & diſsouit diſsolutione uehementi, cum aliquo ipſorū utuntur ſebricitantes, poſt com p[]pletam diſgeſtionem humorum. Olei enim inunctio, antequam fiat pororum apertio, operatur retentionem ſuperfluitatum, quas natura ſub cure expellit; ſacta uero pororum apertione, diſsouit ſuperfluitates, & corpus humeſtat.

Eligitur ad ſa
ciendum abra
ſionē p[]itorū,
Luna exiſſeſt
in ſignis bicor
p[]oreo: exce-
pta Virgine.

**G. Fricatio.** Fricationis uero ſimplicis, ſeu præter oleum, quædam eſt lenis; & hæc diſsouit, & li quefacit humores, & poros aperit. Et quædam eſt fortis: & hæc diſsouit humiditates, & mem bra indurat. Et quædam eſt mediocris: & hæc ſanguinem trahit ex ſuperficie corporis. Et olei inunctio abſp[]fricatione, poros claudit, & prohibit ſolutionem ab eis. Poſt balneatione[m] cum aqua caleſſa, conferuat calorem naturalem, ne diſsouatur, & calefacit & humeſtat. Et poſt balneationem in aqua frigida, inunctio inſrigidat & humeſtat.

Hip.
Ior.

**Ior. Bilmalua.** Eſt duplex. Alia eſt alba. Alia uiridis. Viridis eſt melior. Dixerunt tamen quidam p[]er eſt calida in primo grau[]: & in ipſa eſt aliquid ſtipticitatis; & eſt humeſtatiua, & diſgeſtiva, & mundiſcatua: & propter hoc abſtergit maculas nigras faciei. Alia ad leniculum faciem, & planificandu[] capillos. Rec. p[]ſillij torreſacti, triti, & educti per pannum de ſera & lana. Alia con ſerens ſurſurib. capitis. Lauantur capilli cū ſucco bletæ, & deiet. Alia. Si miſceatur cum ſucco, quem diximus ſtaphiſagriæ, interſicit pediculos, & lendes. De operationibus uero uſuem, fandal. & rol[]. diximus in capitulo lauationis mannum.

Supra
fol. 39.
Iesu.

**Vestis linea.** Omnia ueſtimenta tangentia corpus calefiant prius: deinde calefaciunt. Præter ueſtimēta linea. Nam h[]ec prius inſrigidant corpus, deinde adquirunt corpori lenē caliditatem. V[]estimēta uero Scumeyſi corpus leniut & humeſtant. Bombicina uero qua[]to nobiliora ſunt, tanto magis leniut, & calefaciut corpus: et ec[]o[u]erſo. V[]estimēta uero habētia pilos p[]ſſos, ſunt de hyemalibus ueſibus. Et ueſtimenta leuia, rara, & ſplendida, ſunt ec[]o[u]erſo. Calecare ocreas, ſeu calciamenta dextri pedis, prius finiſtro, præferuat a dolore ſplenis.

Hali.
Filius.
Ab.

**Vestes de tera & pelibus.** V[]estimēta de ſera leue efficiunt corpus: li de ſera torta fuerint, mi[n]us corpus calefaciunt, q[]ui ſi de bombicea fuerint. Sed ueſtes de pelle, diuerſantur ſecundu[] diau[]eritat[]e animaliuſt. Sed meliores ſunt, quæ ſunt de pelle Bifari: nam h[]æ calefaciut fortiter. Sed pelles Vulpine ſunt magis caleſtatiuſt. Pelles uero Cuniculo[] et Leporī, ſunt minoris calidita[]ria, q[]ui de Bifari: q[]ui ſunt c[]o[u]enientiores corporib. tpatis, a[]p[]ter leuitat[]e ip[]ſa[]. Pelles uero Agno r[]u ſunt magis calefacientes p[]ellibus Hedinis, & magis conferētes dorſo, & renib. Et ſedilia quæ ſiut ex gaus paludis, conferu[]t Hemorrhoidib. V[]estimēta uero aspera, macre faciu[]t corpus.

**Oleum Violacetum.** Vngues ſunt de extremitatibus corporis. Et qu[]or[]e inſuctio ſanitate[] præ ſeruat ip[]ſor[]. Inciſio uero ip[]foru[] fit die Louis: ut affecuret de ruptura ip[]ſor[], ſi forte forſices teti gerint carnes digitoru[]s, uel lotæ fuerint c[]u ſale, poſt inciſionē accidere poſteſt, q[]ui digiti incurrant inflationē calida: quæ cura[]t c[]u ſim[]emine p[]ſillij inſuſo in a[]q, et asperſo ſupra p[]etr[]: et ap[]p[]oſito. Sed ſi ſenſerit pulſationē in locis iſtatis, ſignat putredinē fieri. Accipia[]t de farina groſſa, & maſticeſt: q[]ui maſticata digito patienti appona[]t. Quod ſi putredo remaneat, ita q[]ui ungu[]e cadere c[]o[u]tingat, inu[]gat[] extremitas digitis patientis c[]u oleu fri. uel c[]æra, n[]a h[]æc n[]o p[]miu[]tūt turp[]e ungu[]e renafci.

Eligit ad ueſt
mēta induen-
da, Luna exi-
ſſeſt in ſignis
mobilis. p[]ter
Capricornu.
Et melius iu[]er
ſigna mobi-
lia eſt Libra et
Aris; et ma-
xie q[]ui alpexe
rit Venerem,
ſeu lou[]e, tri-
nu oel ſexuſi
aspeciu.

Detestat inci-
ſio unguīui di
gitor, c[]u Lu-
na ſuerit i[] Ge
minis: & inci-
ſio unguīui pe
dum, q[]ui Lu-
na ſuerit in Pl
ſcibus, et p[]ci-
pue c[]u iu[n]da
ſuerit Mercu-
rio, uel lou[]i.

Apta h[]uc qu[]
fupra fol. 15.
Canone. 16.

K

Auripigmentu[],

Inunctio olei.

Fricayo.

Bifmalua.

Vestis linea, Vestis ſerica. Oleu uiol.

DOMVS

12. DOMVS §. 15.

111

Opiniones Philofophorum.

Electioſes, & Proprietates.

M. **Xyloaloës.** Eligii Indix: qua eſt delectabilius in fumigationb. Deinde Xyloaloës Saamſi: quia hmōi facit magis redolere pānos, poſtque eſt ligniãloes humidi: eo quod melis eſt ad maſticandī, i. e.

Ior. Ligniãloes uero Crinī, eſt de mō Saamſi. Et in hoc eſt dulcedo, p quā gianit pediculi. Sed Indiā hēt amaritudinē, quæ phibet gationē ipſoſ. Et ligniãloes eſt diuerſo: modoſ, fecim diuerſitates regioni, ex qibus ferit. Veri nō quolibet arbor ipſius dicti xyloaloës. Et xyloaloës po ni incita: ſub terra: ppterrea, ut fordes & terrestreitas ſua abſcindaí. Et loco ortus ipſius eſt igno tus. Et hmōi xyloaloës eſ cōferēs mēbris iteriob. et cōfortat cerebri & neruos, et cōſert hepati.

G. **Muſcus.** Folliculi cotinētes Muſcui Cubit ſunt, ſubtili ex uſicula & muſco. Gergeri folliculi ſunt hijs cotraſ: q muſco eſt minoris ſubtilitatis, & aromaticitatis. Veri muſco Charā medio cris eſt inter p[ro]dictos: cu[jo]mo iuſceſi limatura argēu, & plūbi, ut ſit ponderofus. Muſcus Salmin di eſt declinās ab operatione p[ro]dicti: quia motus de proprio ſolliculo, in uſa uitreo conferuaſ. Et folliculus in quo continen[ti]c muſcus, eſt umbilicus anialis, ſimilis Gazelo, habētis duo cornua erec[ta] uerſus alti: quæ uſeicæ iueniun[ti] plenæ ſanguine: quæ cu[jo]conferuaſt tpe diurno, ſanguis ille tranſit in muſcui. Et cu[jo]hæc anacia a maritimis, elongan[ti] uerſus deſertu[n] incedētia, p[spica]na turaliter paſcunt, & t[ur]i ipſoſ muſcus erit delectabilior. Cui uero p[pe]maritimā cōmorant, paſcunt myrrha. Falsificatur t[ur]i hic muſcus cu[jo]radice dicta Maſir, & cum herba falich trita.

Ior. **Camphora.** Riachi eſt radix oim camphora[æ], iuueni[ti]n corporibus arboſ. Fruita ipſius in modiſalis albi. Fruiſt t[ur]i unu[que]doq ipſius eſt ponderis aurei, uel minus. Camphora uero mi nuta uocaſ Miſſen. Et Camphora cōmixta fruſtis arboris, decoquiſ, ſicut diximus in p[ra]para tione aquæ Camphora[æ], & hæc camphora uocaſ Irroli, (in alio, Syliri,) ex qua conficiuſtur ſtatua[æ]. Et Camphora non nomina[ti] diuerſis noibus, niſi propter diuerſitate regioni, & partu[n] inſula[æ], et non ex alia cauſa. Et fertur, qu[od] ſub umbra arboris camphora[æ] morari poſſunt ultra centu[n] hoies: cuius corpus eſt albī, declinās ad rubedinē, ex quo cu[jo]frangiit, cadit Camphora.

M. **Muſcus.** Folliculi cotinētes Muſcui Cubit ſunt, ſubtili ex uſicula & muſco. Gergeri folliculi ſunt hijs cotraſ: q muſco eſt minoris ſubtilitatis, & aromaticitatis. Veri muſco Charā medio cris eſt inter p[ro]dictos: cu[jo]mo iuſceſi limatura argēu, & plūbi, ut ſit ponderofus. Muſcus Salmin di eſt declinās ab operatione p[ro]dicti: quia motus de proprio ſolliculo, in uſa uitreo conferuaſ. Et folliculus in quo continen[ti]c muſcus, eſt umbilicus anialis, ſimilis Gazelo, habētis duo cornua erec[ta] uerſus alti: quæ uſeicæ iueniun[ti] plenæ ſanguine: quæ cu[jo]conferuaſt tpe diurno, ſanguis ille tranſit in muſcui. Et cu[jo]hæc anacia a maritimis, elongan[ti] uerſus deſertu[n] incedētia, p[spica]na turaliter paſcunt, & t[ur]i ipſoſ muſcus erit delectabilior. Cui uero p[pe]maritimā cōmorant, paſcunt myrrha. Falsificatur t[ur]i hic muſcus cu[jo]radice dicta Maſir, & cum herba falich trita.

Maf. **Ambra.** Eſt ſicut cerebellu. Et mai[que] ex ea eſt ponderis mille aureoſi; et h[oc] Ambra egredi[ti] de fontibus reſtis in mari ſupnatās aque: de qua ſupnatātes aues deſcendētes comeduſ, & moriuſtur. p[pr]pter cometionē ipſius. Alij uero dicu[n]t, qu[od] ſit ſupfluitas, ſeu ſtercus anialis. Alj uero diu[n]cunt, qu[od] ſit de ſordibus maris. Et ex oibus modis Ambræ melior eſt grifea, & deterior quæ eſt coloris niuofi: poſt quā in bonitate eſt Ambra p[is]cea (alias, p[icea] Ambra p[is]cis eſt qui horribilē odorem habet. Nam p[is]ces deglutientes ipſum, e[n]ciunt poſtmodu[n]t: & quādo p[ra]para[ti], in decolatiōe (in alio, in decoctione) egredi[ti] ex ea harena. Eſt etiā alius modus Ambræ pinealis. Et eſt alter modus, q dicti mūdus, carēs odore. Such uero confici[ti] ex humidis emblicis. Qui ſi non repiun[ti], ſit ex ramich. Et Ramich eſt galla recens, agreſi. Et iſti modi Such ſunt frigidi.

Iudæus. **Aqua Rofacea.** Eligitur porus eius ad confortacionem cordis & ſiromachi: & odor eius, ad fedandī syncopim: eo quod excitat quin q[ui]s ſenſus, & dilatat animā, & confortat corpus, cum aromaticitate, & ſlipticitate, ſi cum roſis miſceantur alij flores, ſeu ſpecies aromaticæ: ut camphora, & crocus: & ſublime[que] aqua illa roſacea, efficietur ut utut[ri] rerum mixtarum.

Ior. **Aqua Rofacea.** Eligitur porus eius ad confortacionem cordis & ſiromachi: & odor eius, ad fedandī syncopim: eo quod excitat quin q[ui]s ſenſus, & dilatat animā, & confortat corpus, cum aromaticitate, & ſlipticitate, ſi cum roſis miſceantur alij flores, ſeu ſpecies aromaticæ: ut camphora, & crocus: & ſublime[que] aqua illa roſacea, efficietur ut utut[ri] rerum mixtarum.

Aptahue quę
ſupra fol. 100
Canone 100.

K 2

Xyloaloës.

Muſcus, Camphora, Amba.

Aqua Rofa.

Syrupus acetofus.

Syrupus.

DOMVS 12.

DOMVS 15.

113

Opintiones Philologorum.

Electiones, & Proprietates.

Sab. Syrupus de Citonïs. Eft confortatiuus stomachi, & litis fedatiuus. Sciendum tamen, quæ fuc- cus Citoniorum diutius conferuatur succo pomorum. Mina ſpeciata eſt de natura ſpecierum.

Filius Syrupus uero pomorum eſt frigidus & ficcus, confortatiuus orſiſij, conferens pulſationi cor dis, roborans animum, retinens uomitum, & fluxum uentris. Syrupus tamen qui ſit de pomeris Hierofolymitanis melior eſt, & pro huiusmodi operationibus, propter bonitatem coloris: Verum eſt minoris frigiditatis, propter ipfius dulcedinem.

Sab. Ior. Confortatiuus. Eligitur contra uigilias, eo quod ſtuporem efficit. Et eſt conferens tuſt & reumatı. Et ſyrupus de Nenufare eſt conferens dolori capitis: & reumatibus defcendeni bus ad pectus, uel ad ſtomachum. Syrupus de Lemoncellis eſt frigid. & ſicc, habens in ſe aliquid caliditatis propter corticem: uincit choleram, conferens ſtomacho, & appetitui, Meliorat digeſtionem, ſedat uomitum, & prodeft ebrietati.

D. Syrupus Papaveris. Eligitur contra uigilias, eo quod ſtuporem efficit. Et eſt conferens tuſt & reumatı. Et ſyrupus de Nenufare eſt conferens dolori capitis: & reumatibus defcendeni bus ad pectus, uel ad ſtomachum. Syrupus de Lemoncellis eſt frigid. & ſicc, habens in ſe aliquid caliditatis propter corticem: uincit choleram, conferens ſtomacho, & appetitui, Meliorat digeſtionem, ſedat uomitum, & prodeft ebrietati.

Iudæ- Syrupus Rofa. Eligitur ſyrupus de aqua Rofa, rubea: confectus propter uirtutes ipſius lau- us. dables. Et fit, acuendo ipſum cum ſcamonea: & ſimpliciter non acuendo. Et eſt poffible, quæ temperetur cum ſyrnpo acetoſo. Syrupus Viol, eſt temperatus in frigiditate & humiditate; lenit pectus & guttur, & ualet contra tuſsim cum febre, & lubricat uentrem. Syrupus

Laxa- Syrupus. Eligitur ſyrupus de aqua Rofa, rubea: confectus propter uirtutes ipſius lau- us. dables. Et fit, acuendo ipſum cum ſcamonea: & ſimpliciter non acuendo. Et eſt poffible, quæ temperetur cum ſyrnpo acetoſo. Syrupus Viol, eſt temperatus in frigiditate & humiditate; lenit pectus & guttur, & ualet contra tuſsim cum febre, & lubricat uentrem. Syrupus de granatis cum menta confectus, eſt frigidus & ficcus, ſedans uomitù, & ſtim, conferens cholerico orſicio ſtomachi. Syrupus confectus cum thure, confert uariolis, rubori corporis, & meſtiræ, & ſimilibus.

Filius Syrupus Iulep. Eſt temperatus, declinans ad frigiditatem & humiditatem. Extinguit cali- ditatem ſtomachi, confortans eum: & reprimit acuitatem ſebrium. Aqua mellita, cum ſpe- ciebus, confert ægritudinibus frigidis: cuius mundificatio minor eſt mundificatione mellis, Laxat uentrem ſiccum, ſed premit ſtomachum, & inteftina parata ad

Mun. confert frigiditatem & humiditatem. Extinguit cali- ditatem ſtomachi, confortans eum: & reprimit acuitatem ſebrium. Aqua mellita, cum ſpe- ciebus, confert ægritudinibus frigidis: cuius mundificatio minor eſt mundificatione mellis, Laxat uentrem ſiccum, ſed premit ſtomachum, & inteftina parata ad expellendum ſuperfluitates: & retinet cibum inuentum in ſtomacho, & confortat diſtribuentes ipſum per partes corporis.

Sab. Rob de Ribes. Rob de myrtillis confert fluxuǐ cum tuſt. Rob de celis, eſt frigidus, confe- rens tumori gulæ ex caliditate. Rob de nucibus eſt calidum, conferens inflammationibus gu- læ ex frigiditate. Rob agreftæ frigid. & ſicc, alterat choleram, uomitum reprimens, &

Sera. ſtim, uentrem stringit. Et ſimiliter Rob de aceto citri, uerumtamen eſt forti- oris operationis. Rob de prunis confert ſebribus cholericis, quando uenter eſt ſtrictus.

Ra. Cameræ æſtiales. Eligunt têpore æſtiiuo Cameræ Septêtrionales, inueſtitæ plurib. ſuppoſi- tis pânis ſubtilib, et raris, asperſæ odoramêtis fri. et aqs dulcib. et bedurg, amplis, plenis ſpêbus fri. redolêtibus herbis, et fructib. frigidis odoriferis: quæ fumigan[que] etià cum fandalo & campho ra: & roran[que] panni p[er]diſtia aqua roſa. têperata, cù uino odorifero. Et per hanc diſpoſitionem came- rarù, & conuerſatione alicuius in eis nudo corpore, ſit, ſhibitio a calore uehem[que] eo q[ui]d aer eſt tunc frigidior nobis. Et eum h[uius] operari non poſsumus, induimus corpus ueſtimêtis, & caput cooperimus bi[re]tis, quæ ſunt calidiora nobis: & præcipue cum ærem calidum circuſantem nos, & mixtum uaporibus noſtri corporis, rectificare cum flabellis non poſsumus.

Gab. Cameræ hyemales. Eligit in Cameris hyemalib, ut habean[que] carbones ignê diutius continentes, & ligna n[on] h[ui]tia malas q[ui]litates. ſicut ſunt ligna ficus, et similia. Et Cameræ ſuffumigen[que] ſuffu- migrationib. aromaticis calid. ſicut neda ambræ. Et oftia cameræ ſint diſpoſita ad orientê, & in cameris lecti leues & molles ſint. N[on] h[ui]scê coſtitutio cameræ ſtim efficit, et cibors deſcenſum ſe ſtinare facit an[que] hor[que] debitæ, et uniuſerſat ſicut balnea cooperan[que] poſt cibù. Et cù cameræ inſici- un[que] forte cimicibus, ſuffumige[que] ſuffumigationib. nucù cuſſi, et odoramêto neptè albæ, tuic in- terſiciu[n]. Et ſi accipia[que] aurip[ig]mentù ducu[n] cum aqua in aliq[ui] uafe, et rore[que] cum ea locus conti- nens muſcas. It[em] herba ſancti Iohannis ſcarletza, uel eius flores, ualet contra címices.

Cameræ æſtiales. Eligit in Cameris hyemalib, ut habean[que] carbones ignê diutius continentes, & ligna n[on] h[ui]tia malas q[ui]litates. ſicut ſunt ligna ficus, et similia. Et Cameræ ſuffumigen[que] ſuffu- migrationib. aromaticis calid. ſicut neda ambræ. Et oftia cameræ ſint diſpoſita ad orientê, & in cameris lecti leues & molles ſint. N[on] h[ui]scê coſtitutio cameræ ſtim efficit, et cibors deſcenſum ſe ſtinare facit an[que] hor[que] debitæ, et uniuſerſat ſicut balnea cooperan[que] poſt cibù. Et cù cameræ inſici- un[que] forte cimicibus, ſuffumige[que] ſuffumigationib. nucù cuſſi, et odoramêto neptè albæ, tuic in- terſiciu[n]. Et ſi accipia[que] aurip[ig]mentù ducu[n] cum aqua in aliq[ui] uafe, et rore[que] cum ea locus conti- nens muſcas. It[em] herba ſancti Iohannis ſcarletza, uel eius flores, ualet contra címices.

Confortatiuus.

Eligit in Syru- pis medicina- libus, quæ Lunæ ſit iune[ra] V[e]- neri & Iou, in lignis æreis et aquaticis.

Refrigerat- tiuus.

Eligit in pur- gatiòæ, q[ui]d Lunæ ſit in Scor- pione, uel in lunæ triplicita- te. Deteſtatur t[em], ſi ſit coni[que] c[um] Ioue, uel planeta re- trográdo.

Refrigerat- tiuus.

Eligitur ut ſi- at h[æ]c diſpoſi- tio camerar[que]s, Lunæ exiſtente in lignis fixis, ſeu bicorpore is, et Lunæ & ascendens ſint fortunati a do- mino ascendê tis (alias, a do- mino termi). Prohibe[que] h[æ]c coſtitutio ca- merar[que]s ſieri, c[um] infortunæ fuerint in at- gulis, t[em]tia domo, et eius oppoſito.

Apta h[ui]c que ſupra fol. 110. Canone. 150.

K 3

Syrupus Cit. Syrup. Pap.

Cameræ æſtiales. Cameræ hyem.

DOMVS 12. DOMVS. 15. 115

Opiniones Philosophorum.

Electiones, & Proprietates.

Hip. **Ventus Meridionalis.** Regio Meridionalis conſtitit in dextra parte, reſpiciente uerſus Orientem. Et eſt regio calida, eo quod declinat uerſus eam: & diſtat modicum a circulo Augis (in alio, axis) & eſt humida: propter uapores diſsolutos, & magno mari circumdan-

G. tem. Et eſt regio calida, eo quod declinat uerſus eam: & diſtat modicum a circulo Augis (in alio, axis) & eſt humida: propter uapores diſsolutos, & magno mari circumdan- te. Et hebetat motum, & corpora, perturbat ſenſus, prouocat paroxi-

ſum epilenticum. Inducit ſoda, replet cerebrum ſuperflui- tatibus, & maxime humidis, & debi-

litat digeſtionem.

Hip. **Ventus Septentrionalis.** Regio Septentrionalis eſt oppolita regioni Meridionali, ex parte ſiniftra conſſens, reſpicienti uerſus Orientem. Cuius complexio eſt frigida & ſicca: eo quod

G. elongatur egreſſus (in alio, inceſſus) Solis a loco illo, Nam ſol tranſit per eum, cum eſt in círculo Augis ſuſe, & tunc diſtat longius ſe poffible eſt a terra. Et hæc regio humores mundi- ficat, clarificat ſpiritus, & ſenſus corroborat, prohibens fluxus reumatís: & obſeſt complexiónibus frigidis. Hippo, opinatur, quod uentus eſt aër motus, Arift.

uero dicit, quod eſt uapor deſcendens a terra.

Hip. **Ventus Orientalis.** Regio Orientalis, quæ Arabice dicitur Sabel, uerſus ortum Solis, eſt temperata, declinans ad caliditatem, & ſiccitatem. Temperata, quia Sol non elongatur ab

G. ea in tântum, quod remaneat frigida: nec tantum appropinquat, quod fit calida, ſicut acci- dit alij ab ipſa: quæ propter ſuam temperantiam efficit habitudines tempe-

ratas, & corpora ſana, uirtutes fortes, & habitatores colo-

ratos, albo & rubeo colore.

Hip. **Ventus Occidentalis.** Regio Occidentalis Arabice dicitur Dubur, & eſt ſicut regio Orientalis, noti ſimpliciter temperata, ſed declinans ad frigiditatem & ſiccitatem. Non ſimpliciter

G. temperata dicitur, quia Sol non immittr radios fuos mane ſuper eam: & habitantes in regio-

Ari. ne illa, ſentiunt in crepufculis matutinalibus frigus, & in ferotinis calorem, ſicut in autumno ſentitur. ſunt alioqui oſto uenti, quorum quilibet declinat uerſus unum latus qua-

tuor primorum, & uniuſcuius: complexio iſtorum oſto, eſt ſecundum

naturam illius ad quam declinat.

Hip. **Ver.** Principium temporis Veris eſt, quando Sol aſcendens, intrat primum puncſum A-

D. rietis, uidelicet decimoquinto Martij. Cuius natura eſt temperata, propter inceſſum Solis ſuper lineam rectam æquinoctialis: & ultimum eius, quando Sol conſtitit in ultimo Gemini-

rum. Et têpus Veris continet tres menſes, propter tria ſigna: menſe uero ſecundo intrat Sol

Taurum, uidelicet decimoquinto Aprilis, & egreditur in medletate Maiij. Et quilibet

Hip. **Aeſtas.** Principiij Aeſtatis eſt, quâdo Sol intrat primû gradum Cancri, uidelicet. 16. Iunij: fi-

D. nis uero eius, eſt, quâdo Sol eſt in fine Virginis. f. 16. Septembris. Menſis uero ſecûdi, Aeſtatis principiij eſt, quâdo Sol intrat primû gradum Leonis. 18. Iulij: & finis ipſius, quando intrat pri- mum gradum Virginis. 18. uidelicet Auguſtij. Cuius natura calida eſt & ſicca: eo quod Sol eſt fiens in aſcenſu ſuo, quantij plus eſt poffible uerſus Septentrionem incedit, ad cenith capi-

tis noſtri, & caſeſacit nos. G. & Hippo, opinantur, quod principium Aeſtatis ſit,

quando oritur Gallina, ſeu frons Tauri, & eſt principium meſſonis.

Hip. **Autumnus.** Principium Autumnij, eſt, quando Sol incipit deſcendere, intrans principi-

D. um Libræ. 18. uidelicet Septembris: tunc conuertitur Septentrio uerſus temperantiam, dea clinans ad meridiem: cuius ultimum eſt Sagittarij decimoquarto uidelicet Decembris. Menſe uero ſecundo eſt deſcensus Solis in primum gradum Scorpionis decimoſeptimo uidelicet die

Oſtobris. Vltimum ipſius eſt decimoquarto Nouembris. Huius uero natura tem-

poris eſt frigida & ſicca, temperate: ſicca, propter ſiccitatem æſtatis rëma-

nentem: & frigida, propter adproximationem hyemis.

Apta hue que ſupra ſol. 15. et ſeq. Cano. 40.

K 2

Ventus Meridionalis.

Ventus Septentrionalis.

Ventus Orientalis. &

Ventus Occidentalis.

Ver.

Aeſtas.

Autumnus.

DOMVS 12.

DOMVS 15.

117

Opiniones Philofophorum.

Electiones, & Proprietates.

Hip. Hyemis. Initiī Hyemis, est defcentus Solis in principii Capricorni: & est his declinationis
d. eius uerfus medium Decēbris: & ultimū eius est defcensus uerfus extremitatem pificiū in Mar-
tio, ubi est circulus ascenſionis meridionalis. Initiī uero est menſis fecundi, exſistentia Solis in
lanuario: & ultimū in Februario. Et poffible eſt, quod unus circulus uenit uno die ante, uel
poſt, cuius natura eſt frigida & humida, propter elongationem Solis a ſenith capi-
tis. Hipp, uero opinatur, quod principium eius fit, quando occidit Gallina,
ſeu frons Tauri, quod eſt tempus ſeminandi.

Hip. Regio Septentrionalis. Regiones exſistentes ſub polo Septentrionali, ſicut Sclauonia, & li-
miles, ſunt fortis frigiditatis, & flectitatis: quarū incolæ ſunt ampli pectoris, & prudentes, et hor
ribilis diſpoſitionis propter occultationē caloris: & ſunt ſubtiliū tibian, propter exceſſum ca-
loris ipſius, ab extremitatibus, & ſunt tamé longæ uitæ, propter bonā diſgeſtionem ipforū: &
ſunt parum bibentes, eo quod multum comedunt: quorū mulieres ſunt fertiles: eo quod non
mundiſtantur a menſtruis, propter frigiditatem aquarum, quibus utuntur: & ſunt
pauci laſtis, & difficilis partus: & earum eſt ſtrictus uenter.

Hip. Regio Meridionalium. Regiones exſistentes ſub polo meridionali, ſicut Aethiopia, ſunt ſtere
contrariae diſpoſitionibus septentrionalibus, quarū complexiones ſunt calide & humidæ, mul
tarum corruptionum: quarum aquæ ſunt turbidæ, & ſalſæ: & colores incolarī ipſarum ſunt
nigri: quibus ſeſtinat ebrietas, propter debilitatem capitis, & humiditatem ipſorum: ad quo-
rum uilcera multum defcendit ſlegmatis: ex quo minuitur appetitus, & debilitatur ipſorum di
gelio, frigiditatem ipſorum prædicta augente. Quorum & diſpoſitiones ſunt ſua-
ues, uitæ breuis, & uentres molles: propter malam diſgeſtionem.

Hip. Regio Orientalium. Regioni Orientalium, aër eſt clarus, & temperatus ſicut Ver: uerum-
tamen declinans ad flectitatem. Quarū cibi ſunt temperati, & aquæ dulces, clarae: eo quod Sol
non diu moratur ſuper eis, ut efficiantur ſalſæ: nec elongatur ab eis, ut fiant turbidæ: quarū re-
gionum incolarum colores ſunt albi, mixti rubori, & corpora pinguia, uoces claræ, ægritu-
dines paucæ, figuræ pulchrae, ſomnia ſublimia, frutices multi, arbores grandes. Natura
gnaui & prudentes, propter temperantiam qualitatis ipſarum, quin-
imo ſunt gentes ſuauitatis & quietis.

Hip. Regio Occidentalium. Aër declinans ad caliditatem & humiditatem, non eſt clarus: qua-
rum cibi ſunt calidi, aquæ turbidæ: eo quod Sol non oritur mane ſuper eis. Quarum in æſta-
te aëris eſt frigiditas, & ſero caliditas Solis, ſicut accidit in autunno. Propter quod uiuutes
eorum ſunt debiles, & colores ipſorum mali, & ægritudines multæ. Regionum uero media-
rum inter has, complexio eſt mediocris, cuius natura ſimilis eſt, naturæ illi-
us cui adproximat, cum diminutione aliqua.

Hip. Aër epidimitus. Cum fuerit aëris odor horribilis, & aderit multiplicatio uariolarum, & æ-
gritudinum corruptarum & mortalium, morandum eſt in criptis, ſeu in dornibus subterra-
neis, & ficcis, & in manſionibus, longe uidelicet ab habitationibus: & loca ſunt roranda cum
aceto, & ſuffumiganda cum thure, & folijs myrti, & sandalis: & comeſtio eorum afsidue-
tur cum aceto præparata. Et euam potatio acetilymphata. Et euacuentur corpora, & mun-
diſcentur cum mediſinis, & minutiortibus Aſsiduetur & comeſtio boli ar-
meni loti, & odoratio aquæ rol. & Camphoræ.

G. Tyriaca. Completur poſt 10. annos, & operantem cum ea uſque ad 30. annos, & finitur eius ope-
ratio in 40. Et cum aliquis morſus uenenofe, biberit ex ea ſeyathī unum, cum uino, & unxe-
rit membrum morſum, confortat cor, & educit uenenum extra. Et incidantur membra morſa
ſcorpionum, & ligentur ſuper eandem partem, & incipiat minuere ægrotum, & dare uinī mi-
xium cum alóes. Et comprime carnes, & pone ſuper locum morſum. Et detur etiam in potu
thus maſticatum figillatum, Luna in ſcorpione, in lapide Bafar inſculpta, fit figura ſcorpionis
Luna etiam exſiſtente in ſcorpione, qui etiam unus ſit ex anguliſ ascendentis.
Et prouocat ſuomitum mox illius qui toxicatus eſt, cum laſte.

Apta huc que
ſupra fol. 35.
Cano. 59. 40.

Hyems.

Septentrio. Meridies,

Oriens. Occidens. Aër epidimitus,

Tyriaca.

118

AVTORIS Purgatio.

ET FORTE aliquis legens hunc Librum meum, dicet, quod uti
xì longo tempore, nec indigui auxilio huius libri: multoties enim immiz-
scui multa diuerſa cibaria in ſtomacho ſimul & ſemel, & accidit mihi con-
trarium diſpoſitionis eorum, quæ dicta ſunt: eo quod no euenit mihi in-
de nifi bonu. Veru ſi cogitaſſet dicens hæc, quod Deus dìns noſter, ſi con-
demnaret ſu ſ peccatorem incontinèti ex primo peccato, nullus peccaret,
Si fur etià puniſetur de primo ſurto quod còmitteret, nullus ſurareſt. Et ſi
cognouiſſet corpus humanu ſimilari terræ. Nam quâdo cultor ſtuduerit
ſuper cultura terræ, ſeminando bona ſemina, & irrigando eam aqua mo-
derate, & extirpauerit ucpres, & inutiles herbas, accreſcùt ei exinde pro-
uètus: ſin aùt, ecòtrario. Si ergo terris hoc accidit, quid corpori humano:
Si quis igiè hoc modo prædicto fuerit opinatus, contradicet ſentetìæ phi-
loſophicali. Nam ſignu eſt in hoc, quod Caui, uel Gaui, in uere comedùt
herbas, & mundiſtant eorù corpora uomitu. Et huic ſimile accidit pluri
bus anìalibus. Et poſſibile eſt, qùd aliquis inſectus opponet contra ea quæ
diximus, de operatione proprietatis, abſcqb uia probationis: æſtimans,
quod omnia probatione carentia, non ſint alicuius iuuamenti, propter
quod non ſit curandum de eis. Nos uero dicimus, q[]p non eſt de propoſi-
to, nec q[]p ſapientia, negligere iuuamentu q[]d ex Syrupo acetoſo accidit ad
extinguendam choleram, donec certificetur ex probatione de operatio-
ne eius: imo uti debemus eo, reſinquentes inquiſitionem probationum,
ſemper adhærèdo operationi ipſius. Nec debemus ab aliquo labore hu-
ius Libri reprehendi: ſed parcatur nobis, & doctori nostro: eo quod æ-
ſtimari debet ueraciter, quia ex toto ingenio, et cogitatione noſtra inqui-
rentes, nullu librum dimiſimus taliter ordinatù, qu[]e non legiſſemus cum
præſentè librum compoſuimus, ad hoc quod approximaretur cordibus
dominorù, & amicorè noſtrorù. Rogabimus igitur Deum, ut perducat
nos ad uià congruitatis, et q[]p præbeat nobis intellectù habendi noticiam
gloriſcandi, & laudandi eum ſicut ſuæ pertinet maieſtati, Amen.

## CANON AVTORVM

### margine citatorum,

Al. Albes

D. Dioſcorides

Filius Mun.

G. Galenus

Ha. Hali.

Ie. Iefu

Io. Ioannes

Iu. Iudæus

Mef. Mefue.

Or. Oribatius

Rog. Rogerius

Buc.

El. Elken

Filius Mef.

Gt. Giptianus

H. Hippocrates

Ieh. Iehus

Ior. Iordanus

Ma. Maymo

Mun. Mundinus

P. Paulus

Ru. Ruffus

Filius Alb.

Gab.

Gl. Glous.

Ia. Iabes

Ioh. Iohannicius

If. Isaac

Maf. Maſnoe

Mu. Mufeia

Ra. Raſijs

Schi. Schiarchandi

The. Theodofius

* Soli DEO gloria. *

119

LIBER ALBENGNEFIT Philoso-
phi, de Virtutibus MEDICINARVM, ET

CIBORVM, translatus a Magistro
Gerardo Cremonenſi de Arabiæ
co in latinum.

X ANTIQVORVM LIBRIS, hunc brum aggregaui de uirtutibus Medicinarum, & Ciborum, in quo mentem meam diu fatigaui, & posui eum occupatiem meam, fundendo preces in eo, quod DEO ſublimi & glorioſo appropinquat. quia per ipſum iuuamentum cōmune, & proprium ſperaui, ultra id, quod in cognitione illius eſt de iuuamento in arte Medicinæ.

Medicinæ autem intentio eſt, ſanitas: & eſt ſecundum duos modos. Primus modus, eſt cognitio complexionum corporum hominum. Secundus eſt, cognitio Medicinarum, & Ciborum, quorù cognitione exiſtit ſanitatis permanētia in ſano, & ipſius reditio ſuper inſirmum: & ſunt materia curationis per medicinam, & electionem eius. Qui autem uirtutem Medicinarum ſimplicium, et Ciborum cognitionem uult habere, eſt indígens cognitione uiarum quibus earum uirtutes, & ipſarum operati ones inueniuntur. Et hæ quidem uiæ ſunt. 3. Vna earum eſt, ut ſit medici na, cuius uirtutem experiri uult aliquis, uacua a qualitate adquiſita accidentali. cuius exemplum eſt in medicina ſimplici, aqua frigida, quæ per accidens corpus calefacit, quando ſuper ipſum funditur: quoniam infrigidat cutem, & aggregat eam, & inſpiſat ipſam, quam ob rem coārtantur uapores qui exſpirabant, quare calefacit corpus propter illud: ſicut a qua calida infrigidat per accidens, quoniam rarificat corpus, quare reſpirant uapores calefacientes, & infrigidatur corpus. Et ſecunda eſt, ut ſit ægritudo, in qua experitur medicina ſimplex. ſicut ſebris ethica. Et tertia eſt, ut ea medicentur ægritudines contrariæ, donec certificetur. Et quarta eſt, ut ſit uirtus medicinæ æqualis uirtuti ægritudinis, quæ cum ea medici catur, donec declaretur operatio eius in ea ſufficienter. Et quinta eſt, ut conſyderetur operatio medicinæ, an ſit operatio eius in caleſactione, & infrigidatione hora qua recipitur. Nam ſi non calefacit niſi poſt ſpacium, cum in principio infrigidauerit, tunc caleſactio eius non eſt niſi per accidens: & ſimiliter etiam ſi non infrigidat niſi poſt ſpacium, & iam in principio rei calefacit, tunc infrigidatio eius non eſt niſi per uiam accidencis. Et ſexta eſt, ut conſyderetur operatio eius in omni corpore, & in omini hora, quare eſt eius infrigidatio, & ipſius caleſactio una res ſemper. Nam ſi eſt ita, tunc operatio eius eſt per naturam: & ſi non eſt ita, tunc operatio eius eſt per accidens. Et ſeptima eſt, ut ſit caleſactio medicinæ in illa re, ad

Medicinæ ſi intentio, ſanitas.

Cognitio Medicinarum & Ciborum difficultur octo uijs.

1

2

3

4

5

6

7

120

A. L. B. E. G. De iurtutibus

quam comparatur calefacio eius, aut ut ipfius infrigidatio non fit in alia, Nam si non comparatur calefacio eius, nifi ad corpus hominis, tunc oportet, ut dicatur, quia calida est ex uia qua calefacit corpus hominis, non propterea quod faciat illud in alio animali. Nam non oportet propterea quod Iusquiamus infrigidat corpus hominis, ut infrigidet corpus Turdorï, quibus est cibus. Non oportet propterea, quod Nigella soluit hominem, & non nutrit ipfum, ut soluat Coturnicem, cuius cibus est. Etqueum nutrit hominem, et non interficit ipfum, sed interficit omne animal cui non est sanguis. Et octaua est, ut distinguatur inter medicinam, & cibum. Sciatur ergo, quod Medicina est illud, quod calefacit corpus, aut infrigidat ipfum. Et Cibus facit id: quoniam addit in subftantia corporis, & augmētat ipfum. Inquit G. Nos nominamus totum, quod facte istare subftantiam noftram, & augmentat nos, Cibum: & totum quod mutat naturam noftram, Medicinam nominamus.

8

Medicina.
Cibus.

Et ex uïs iterum quibus extrahuntur iurtutes medicinarum, & ciborum funt istæ alieæ, & funt istæ quinçb, quæ istant loco eius utenti eis, quo dicatur operatio eius, et quo multiplicabitur ratiocinatio. Vna earum est uia fumpta ex uelocitate alterationis rei, & difficultate alterationis eius.

Secunda uia est fumpta ex uelocitate cōagulationis eius, & difficultate cōagulationis eius. Tertia est uia fumpta ex fapore rei. Et quarta est uia fumpta ex odore rei. Et quinta est uia fumpta ex colore rei. Prima autem quæ est ex uelocitate alterationis, & difficultate eius, est, quod omnis me dicina cuius alteratio est uelox ad naturam ignis, est calida potentia. Verumtamen non est necesarium, ut illud ex medicinis, cuius est hæc uia, calefaciat corpus hominis, imo non oportet necesario: nifi quando est subtilis subftantiæ, solidum, durum, in quo non funt superfluitates, uel uacuitates: quoniam non est grofsæ subftantiæ, aut quæ est rari corporis, poſsibile est ignis resoluat illud, & conuertat illud uelociter ad naturam fuam, et caliditas corporis non faciat illud cum eo: fit ergo per hanc cauſam, φ non calefacit corpus. Et ſcitur, quod medicina, in qua agunt duæ caliditates, caliditas ignis, & caliditas corporis hominis, non est nifi subtilis subftantiæ, rari corporis: fed caliditas ignis poteſt ſuper illam, & uincit eam uelociter. Hoc cognoſcitur duabus rebus: quarum una est Oleum, & altera est Arundo ſicca, et Pilus. In oleo quippe quando adproxie mat igni, inflammatur ab eo: & quando occurrit corpori hominis, non calefacit ipfum caleſactione manifeſta uelociter. Et ratio φ oleum inflam matur uelociter, et non calefacit corpus hominis, quoniam oleum est uifcofum, grofsæ subſtātiæ. Cum ergo occurrit corpori, adhæret ei, & fit diſſicilis ſeparatio eius ab ipſo: quoniam non est poſsibile, ut attenuetur, & subtilietur per aërem uelociter, & penetret, & perueniat ad interijora corvum.

1

2

3

4

5

Vide alieæ co-
gnitionis Me-
dicinarum, &
Ciborum.

Medicinarum, & Ciborum.

121

poris: quia significatio illius eſt, quia quâdoq[ur] ponis in uale ſuper ignem aquam & oleum, de quibus primo finitur aqua, remanet oleum ultimo; & Arundo, et Pilus, quando occurrunt corpori hominis, non calefaciut ipſum. Et ſcitur, qu[ro] quando medicina eſt quam præparat ignis, & non calefacit corpus hominis, ex duabus rebus id fieri; quarum una eſt ſubſtantia caliditatis, & ſecunda natura materiei. Ignis uero eſt ſubtilior res, & calidior, qui ſubmergiit in corporibus: de proprietate cuius eſt, ut adurat ea, donec perueniat ad profundû eorum in ſpacio breui: & facilis fit penetratio eius per ſeparationem partium eorum, & eorum ſubtiliatio: nem, & converſionem eorum ad naturam ſuam. At uero caliditas corporum hominum, non eſt niſi uaporofa, groſſa, debilis, non ualens age: re in eis hora qua occurrit eis, operatione qua reſoluat ea, & convertat ipſa ad naturam ſuam. Et omnia quidem, quæ calefaciunt corpus, indigent, ut in eis agat caliditas corporis in primis, & mutet ea, donec ei redidatur poſt illud, qu[ro] calefaciunt corpus: hæc eſt ergo cauſa, quæ eſt propter ſubſtantiam caliditatis. Cauſa autem quę eſt ex natura materiei, eſt, quod iſta duo, ſcilicet Arundo, et Pilus, non eſt in eis poſsibile, ut diuicantur, necq[ur] trahătur, necq[ur] frangantur per attractionem, fractura qua fierant in termino pulueris: omne uero de quo eſt uoluntas, ut calefaciat corpus, indiget, ut diuidatur in minores partes q[ur] ſunt, donec fiat ei facile ſuſcipere operationem caliditatis corporis, & impreſſionem eius in ipſo, & mutationem eius, qua immutet ipſum: & ex cauſa hac, quod calamus fit aromaticus, calefacit corpora hominum, plus q[ur] faciat ea ex ſpeciebus calami quæ ſunt apud nos. Secunda uia eſt ſumpta ex uelocitate coagula tionis, & difficultate eius. Dico ergo, quod duæ iſtæ uiæ ſunt neceſsariae in inquifitione de uirtutibus medicinarum & ciborum. Verútamen pri ma quę eſt ſumpta ex uelocitate alterationis eius, & difficultate eius, non eſt neceſsaria, niſi in conſyderatione in eſſe medicinarum calidarum poſtentia. Et ſecunda quæ eſt ſumpta ex uelocitate cöagulationis, & difficultate eius, non eſt neceſsaria, niſi in conſyderatione in eſſe medicinaru[] frigidarum potentia. Et ſecundum hoc, quando ſunt duæ res, quarum eſſe in groſsitudine ſubſtantiæ & ſubtilitate eius, occurrit ſecundum ſimilitu dinem unam, tunc illa earum quæ difficilius ſumit cöagulationem per fri gus, eſt certe frigidioris complexionis: & quando ſunt duæ res, quarum eſſe in ſubtilitate ſubſtantiæ, & groſsitudine, non occurrit ſecu[d]um ſimilitudinem unam, tunc ſi eſt groſsitudo ſubſtantiæ unius earum ſecu[d]um frigiditatem alterius, utræq[ur] ſimul cöagulantur ſecundum ſimilitudi: nem unam: uerútamen unam earu[n], & eſt illa, quæ eſt groſsioris ſubſtan[tiæ], æſtimat afpiciens eam, quia eſt uehemētis cöagulationis. & cauſa in illo eſt, ſubſtantiæ groſsæ: quâuis frigus complexionis unius earu[n], ſit ue-

Ignis calor,

Calor corporis humani,

Velocitas, & difficultas coagulationis.

L

122

ALBÈG. De uirtutibus

hementius groſsitudine alterius. Et in illis, quæ ſecundum contrarium ſunt, non eſt poſsibite ut ſit coagulatio earu, utraque in quantitate temporis unius, imo oportet ut illa, quæ ex duabus illis eſt frigidioris complexi onis, aut groſsioris ſubſtantiæ, coaguletur in ſpacio temporis minoris, & ſit coagulatio illius, quæ eſt minoris frigoris, et minoris groſsitudinis aliaru, in ſpacio temporis longioris. Et ſimiliter etià occurrit res in hoc, ut ſit una earum durior multum, & durior paru, comparatione ſua: illud enim non accidit ei, niſi ſecundu quâtitatem ſuperfluitatis eius, in uno duorum modoru neceſsario. In tertia uero, quæ eſt uia ſumpta ex ſapore rei quæ guſtatur, dico: quia cum corpora ſint compoſita ex elementis, & elementa ſint inæqualium quantitatu in compoſitione corporum, propter diuer ſitatem quantitatu elementorum, et in omni compoſitione eoru ſint proprietates multæ, & ſiant ſaporibus etiam, propter diuerſitatem quantitatum haru, proprietates multæ, & cum ſint ſapores multi, neceſſarium ſuit inſtrumentu, quo diſtinguatur inter illum qui ex illis eſt cõueniens corpori, et illu qui eſt incoñeniens corpori. Poſuit ergo Creator benedictus, & ſublimis illud inſtrumentu, ſcilicet Linguam, & poſuit eam multi ſenſus: & poſuit illud quod continuatur ei ex numeris, multi numeri: quod eſt, quia continuatur ei.7. numeri: ut propter illud, quod eſt ei de ſuperfluitate ſenſus, diſtinguatur per eam, inter illud quod occurrit ei de calido, frigido, humido, ſicco: & diſtinguatur inter incoñeniés, & cõueniens corporis: & cum res cõuenientes corpori ſuperfluant, et ſint quædam earum plus cõuenientes naturæ corporis, & quædam earu minus diuerſæ naturæ corporis, oportet ut ſint etià quædam earu plus diuerſæ naturæ corporis, & quædam earu minus, ut ſint qualitates reru quæ guſtantur multæ, ſcilicet ſapores earum. Dico ergo, quod qui ex ſaporibus ſunt compoſiti, ſunt infiniti, qui non ſiunt, niſi ab additione, & diminutione in compoſizione. Singulares autē, & ſimplices ſunt octo, & ſunt, Ponticitas, Amaricæ tudo, Acuitas, Acetoſitas, et Stipticitas, Salfedo* Humectuoſitas, et Dulcedo. Et ſunt iſtiguftus ex diuerſitate ſubſtantiæ corporis, quod guſtatur in ſubtilitate, & groſsie: & ex diuerſitate complexionis eius. Diuerſitas autem ſubſtantiæ corporis eſt: Quoniam ſi eſt groſſa, ſit cauſa groſsie eius aut dulcis, aut ponticus, aut amarus. Et ſi eſt ſubtilis, ſit cauſa ſubtili tatis eius aut acutus, aut acetoſus, aut unctuoſus. Et ſi eſt media inter ſubtilitatem, & groſsiciem, ſit aut ſtipticus, aut ſalſus. Ex diuerſitate complexio ſuoſtatiæ: Quoniam ſi complexio ſubſtantiæ calida eſt, ſit guſtus eius amarus, aut acutus, aut ſalſus. Et ſi complexio eius eſt frigida, ſit guſtus eius, aut ponticus, aut acetoſus, aut ſtipticus. Et ſi complexio eius eſt media inter calidum & frigidum, ſit ſapor eius, aut dulcis, aut unctuoſus. Compoſitio autem ſpecierum ſubtilitatis ſubſtantiæ, & groſsitudinis

Iudicii rei per
Saporem.

Sapores ſim-
plices ſunt
octo.

Alias, unctu-
ofitas.

Medicinarum, & Ciborum.

123

eius cum ſpeciebus, caliditatis complexionis ſubſtantiæ, & frigiditatis
eius facit nouem ſpecies compoſiti onis. Quarum una eſt ſpecies cui non
eſt Sapor ex corporibus: & eſt media inter ſubtilitatem partium, et groſs
ſtitudinem earum, & inter complexionem frigidam & calidam. Et octo
ſpecies reliquæ, ſunt illæ, quibus fit guſtus. Nam ex compoſitione ſub-
ſtantiæ groſsæ, complexione frigida, generatur ſapor Ponticus. Ex com-
poſitione ſubſtantiæ groſsæ, complexione calida, generatur ſapor A
marus. Et ex compoſitione ſubſtantiæ groſsæ, cum media complexio
ne inter calidam & frigidam, generatur ſapor Dulcis. Et ex compoſiti
one ſubſtantiæ ſubtilis, cum complexione frigida, generatur ſapor Ace
toſus. Et ex compoſitione ſubſtantiæ ſubtilis, cum complexione calida,
generatur ſapor Acutus. Et ex compoſitione ſubtilis ſinſtātiæ, cum me
dia inter calidam & frigidam, generatur ſapor Vnctuolus. Et ex compo-
ſtione, inter groſsitudinem, & ſubtilitatem ſubſtantiæ mediæ, cum com
plexione frigida, generatur ſapor Stipticus. Et ex compoſitione ſubſtan-
tiæ mediæ inter groſſitudinem, & ſubtilitatem, cum complexione calida,
generatur ſapor Salfus. Dico ergo in diuſione guſtiuum, q[]omne quod
occurrit linguae, aut non agit in ſenſu guſtus, aut agit in ipſo. Si ergo non
agit in ipſo, nominatur Theſien, et eſt illud cui non eſt ſapor. Aut eſt ſim
plex, ſicut aqua, quæ eſt elementum. Aut eſt corpus compoſitum, ſuper
quod non uincit calor, neq[] frigiditas, ſed eſt temperatum. Aut eſt decli-
ue parumper ab æqualitate ad frigus: ſicut ſunt medicinæ quæ nominan
tur opilatiuæ. Et opilatiuæ ſunt ſecundum duos modos. Modus primus
eſt, terreftris ſiccus, quod ex ſiccitate exſiccat corpus. ſicut Amylum, &
Thucia, & Ceruſa plumbi, & Climia, & Calx abluta, & Hemathites:
quando abluitur unum quodq[] eorum decenti ablutione, et quæ ſunt eis
ſimilia. Secundus eſt uilcoſus humidus, qui humeſtat corpora. ſicut ole-
um ſaporitum, & albugo oui, & caſeus recens, et pingue ex corpore por-
ci, & cæra ſaporita, abluta, colata: & ſicut malua agreeſt & domestica, &
interior pars cucurbitæ, & rafuræ eius. Et iſta diuerſificantur in uilcoſi-
tate ſua. quoniam ſuper albugine oui eſt terreftreitas magis uincens, &
ſuper oleum ſaporitum a[]èreitas eſt magis uincens. Quod autem non a
git in ſenſu guſtus, eſt, quoniam ſimplex eſt. ſicut aqua: & ſenſus eſt com
poſitus. Simplex uero non efficit in c[]o]polito operatione compoſiti: pro-
pterea, quod nulli rei agenti naturali ineſt ut agat, niſi in eo quod eſt ſi
mile ei potětia, ut extrahat illud ad effectum: neq[] paretur ei, etiam quod
eſt ſimile ſimiliter, qa[] non recipit niſi quod in eo eſt potentia. Saporem
autem ſimplicem, impoſsibile eſt eſſe in compoſito, neq[] potentia, neque
actu: & propter illud non recipit ipſum, neq[] alteratur ad eum, ſicut eius
alteratio ad compoſitum, ex eo, propter conuenientiam eius ad ipſum in

Nouem ſunt
ſpecies c[]o]po-
ſitionis ſubti-
litatis ſubſtan
tiæ, & groſsí-
tudinis eius.

1

2

3

8

5

6

7

8

9

Medicinæ
opilatiuæ.

Isaac in dietis.
Simplicia n[]o
agunt in com
poſitis, quod
compoſita in
compoſitis.

L 2

128

ALBEG. De uirtutibus.

Sapores
cito.

composizione. Quod si agat illud, quod occurrit lingæ in sen su guftus
aliquid nunc ipfum, aut facit in eo nocumêtum, aut in eo delectationem.
Quod autem facit in eo delectatiocm, eſt illud, quod eſt decliue ei, quod
delectat ipſum, & eſt ſimile complexioni corporis hominis, & eſt calidû
& humidum, cum æqualitate: facit ergo in lingua ex delectatione ſimile
ei, quod in reliquo corpore, ex delectatione, quâdo occurrit ei aqua tepi-
da. Illud autê quod eſt ſecundû hanc complexionem, ſcilicet aqua, ſuper
ipſum magis eſt uincens, nominatur Dulce. Et si aër ſuper ipſum eſt ma-
gis uincens, nominatur Vnctuofus. Et omnis cibus delectationum, non
nocens ſenfui, eſt aut dulcis, aut unctuofus, aut utrumque aggregat ſapo-
rem. Qui autem ex cibis eſt, quem cooperit alius ab iftis duobus, non af-
ſimilatur, & non adminiftratur, niſi cibus, & medicina. Qui autem efficit
læſionem in lingua, trahit ipſam, mordicando eam: uel per inordinatio-
nem, quam facit. Sed mordicatio eſt ſpecies ſolutionis continuitatis, quæ
per ſuperfluam ſeparationem, ſicut calidum efficit, aut per ſuperfluam ag-
gregationem ſicut frigidum. Separatio autem calidi, aut eſt cum groſsitu
dine, et terrestreitate, aut cum ſubtilitate & igneitate. Et ſeparatio quidem
calidi cum groſsitudine & terrestreitate, aut eſt talis, quæ ſeparat uehe-
menter, & nominatur Amarus. Aut talis, quod ſeparationem efficit in-
fra uehementem: & nominatur Salfus. Et ſeparatio calidi cum ſubtili-
tate, & igneitate, nominatur Acutus. Et aggregatio quidem frigidi, aut
eſt cum groſsitudine, & terrestreitate, aut cum ſubtilitate, & aquoſitate.
Aggregatio uero eius cum groſsitudine & terrestreitate, quando uehe-
mentem efficit aggregationem, nominatur Ponticus: & si facit aggrega-
tionem, quæ ſit infra uehementiam, nominatur Stipticus. Aggregatio ue
ro frigidi cû ſubtilitate & aquoſitate, nominatur Acetofus. Iam uero ma-
nifeſtû eſt, quod Sapores funt octo. Amarus, Salfus, & Acutus, & Pon-
ticus, & Stipticus, & Acetofus, & Dulcis, & Vnctuofus.

Iam illud quod aggregat linguam, et exſiccat eam, et cœartat eam, et ex-
asperat: et non in eo quod apparet tantum facit aggregationem æqualem
a boni latere, ſicut frigidum, imo facit aggregatioem uſco in profundum
eius inæqualem, & propter illud facit asperitatem eius, & exſiccat eam: ſi
facit has operationes operatione forti, nominatur Ponticus. Et ſi facit o/
operationem ut fortem, nominatur Stipticus. Et quâdo non efficit aliquid
horum quod diximus, imo contrariu illius, & abluit linguam, & abfter-
git quod eſt in ea, donec ſibi adhârent aliqua ex rebus stipticis, & abfter
git eam, & abluit ipſam, nominatur Salfus. Et ſi abfterſioni eius ſuperflui
tas uirtutis addat ſuper operationem ſalſi, nominatur Bauracus. Et quan
do abftergit salfus & bauracus, donec exaſperat linguam exaſperatione
uehementi lædenti, nominatur Amarus. Et quando contingit, qo occur-

Medicinarum, & Ciborum.

125

rit linguae, & facit in ea mordicatiōem, & corrosionem cum caliditate uehementi, nominatur Acutus. Et quando mordicatio, quam facit, eſt uacua a caliditate quam facit acutus, et cum illo facit in eo cui occurrit ſimile ebullitioni, nominatur Acetoſus. Et quâdo contingit, ὃ quando occurrit linguae, rectificat ex ea quod corruptum eſt, & ſedat, et lenit asperitatem eius, & fit ſicut unguentû, quod replet uacuitates, et impinguat maiciê: tunc ſi occurfus eius ad ipſam eſt cum dulcedine linguae, nominatur Dulcis: et ſi non delectat eam delectatione dulci, nominatur VNctuofus. Et ſicut Bauracus eſt de genere ſali: ſimiliter ſuauis, uel ſaporitus eſt de genere dulcis: quoniam efficit operationem duplicem ex lenificatione et ſedatione. Verumtamen in ſuaui permiſcetur humiditas aquoſa multa, & tunc minuit eum a dulcedine ſua.

Ponticus ergo eſt terreſtris, qui aggregat & incidit, & conſtringit poros, ſicut coria præparant: et præparat, & ingroſsat, & infrigidat, et exſiccat. Et Amarus eſt terreſtris, calidus, igneus: qui mûdificat meatus, et abſtergit, & ſubtiliat, & incidit groſsiciem, & calefacit nō uehemēter, et præparat ſanguinē ad aduſtionem, & maliciā, & multiplicat in eo choleram citrinam: quoniā calefacit ſanguinē, & exſiccat ipſum exſiccatione & cale factione forti. Acutus eſt igneus: qui ſubtiliat, & mûdificat, & calefacit uehemēter, et attrahit, & adurit, et reſoluit. Et Acutus calefacit plus ὁ Ama rus. Propter illud ergo exſiccat caliditatem, & inflāmat corpus uelociter, & adurit ſanguinem, & mouet ipſum, & facit declinare ipſum in primis ad choleram citrinā: deinde ad melancholiam. Et Acetoſus eſt frigidus, & aquoſus: uerūtamen non eſt cum frigore forti: choleram refrænat, & ſanguinē, et ſtringit uentrem, quâdo ſtomachus & inteſtina ſunt mūda, & ſubtiliat ea: et ſoluit ipſa, quâdo ſunt in eis flegmata multa: et infrigidat corpus, & incidit, et ſubtiliat, & aperit, et mundificat meatus: & expellit, & infrigidat in toto illo. Siptici uero operationes, ſunt infra operationes Pontici: qui infrigidat corpus, & exſiccat ipſum, et minuit carnem eius, & ipſius ſanguinem, ſi afsiduetur: & confortat ſtomachu, et ſtringit uentrem: & generat ſanguinem melancholicum: & infirmat magnitudinem factam in hepate proprie: & nocet neruis, et membris neruolis omnibus, & ſuperfluit in exſiccatione corporis. Verūtamen excitat appetitum ad cibum fortitudine ſua. Salfus uero eſt terreſtris, calidus, ſicut in igne: qui agregat, et opilat, & exſiccat: præter quod calefacit uehementer. Dulcis, calidus, temperatus in illo mollificat & digerit: præter quod calefacit manifeſte: & ſoluit uentrem, et mollificat ſtomachu: & conueniens pectori, & pulmoni, tenerum efficit corpus, et multiplicat ſperma: & afsiduatio eius multiplicat choleram, et ſanguinem, & commouet ægritudines factas ex eis, et generat opilationes, & apoſtemata in hepate,

L 3

126

ALBEG. De virtutibus

& in splene: & præcipue quando membra funt præparata ad illud: sicut fit in febricitantibus et habentibus hepata calida. Vnciuofus uero eft a quofus, et aëreus: qui humeçtat et lenit, et mollificat ſtomachũ, præter qd calefacit manifeſte: et mollificat ſtomachũ, et ſoluit uentrem, et ſanat uelo citer ante ſufficientiam cibi: et præcipue febricitantes, et habentes hepata calida, et ſtomachum calidum: et lenit uentrem, et humeçtat ipſum, et ad dit in flegmate, et retardat cogitationem, et multiplicat ſonnum. Et dico, quod Ponticus et Acetoſus, in frigore funt æquales: uerumtamen Ponticus eſt groſſus & terreſtris, et Acetoſus eſt ſubtilis, a quofus. Et plurimũ operationis Pontici, eſt in manifeſto corporis: quoniam eſt tardæ pene trationis: et plurimæ operationis Acetoſi, eſt in profundo corporis: quo niam penetrat uelociter in corporibus ſenſibilibus. Dulcis autê et Amarus, funt calidi: uerumtamen Dulcis in caliditate ſua eſt humidus, et ſi militer unctuofus: et propter illud funt conuenientes naturæ hominis, nutrientes ipſum: cum corpus hominis fit temperatu in caliditate, et huz miditate. Amarus autem eſt calidior Dulci, et ſiccior eo. Quoniam quan do ſuperfluitas fit in decoſtione, eſt omnis dulcis cum igne: aut decoquit ipſum, et uincit ſuper ipſum amaritudo, et inueniuntur amarus & dulcis abſtergentes: uerumtamen dulcis abſtergit abſterſione temperata, et non ſoluit continuitatem, imo humeſtat: et amarus abſtergit abſterſione in æquali, et ſoluit continuitatem: & quoniam ſoluit continuitatem, non delectat, ideo lædit: uerumtamen caliditas eius minor eſt caliditate acuti, & eſt groſſus, ſiccus, terreſtris. Cum ergo ponitur in ulceribus, abſtergit ea, et minuit carnem natam in eis: et quando bibitur, incidit groſ ſitudinem ſuperfluitatum quæ funt in uenis: et propter illud prouocat menſtrua, et iuuat ad exſpuendum ſaniem, et humiditatem groſsam ex capite, et pectore, & confert ſodæ. Et ſignificat ſuper ſiccitatem eius, quo niam non putrefit, neq generantur ex eo uermes, neq nutrimentum fit ex eo, quando eſt amarus pure. Acutus autem et Salfus funt etiam calidi, ſicci, ſicut Amarus: uerumtamen Acutus eſt plus calidus, & ſubtilior eorum, quoniam eſt igneus: et propter illud corrodit, et adurit, & li quefacit. Sed Salfus eſt terreſtris, calidus: uerumtamen caliditas non eſ ſicit in eo operationem ſuam, quam efficit in Amaro, neq ſubtiliat eum cum ſubtilitate, qua ſubtiliat Amarum: & propter illud Salfus eſt minois caliditatis quam Amarus per gradum. Fit ergo Salfus in gradu ſecundo, et Amarus in gradu tertio.

Quatuor
Gradus.

Antiqui autem contenti fuerunt, ut ponerent quatuor Gradus in virtutibus Medicinarum, & Ciborum. Cum ergo auditur ſermo eorum, ca lidum, aut frigidum, aut humidum, aut ſiccum: ipſi non uolunt per illud, niſi comparatione ad complexiòem corporis hominis ſani: cum fit com

Medicinârum, & Ciborum.

127

plexio temperatior complexionibus alijs, & propinquior eis ad æquali
tatem, & medicationem qualitatum quatuor: & propter superfluitatem
corporis hominis, super reliqua animalium corpora, ligatur cum eo intel
ligentia: & propter superfluitatē anialis super plantas, adiuncta ei est sen-
sibilitas. Plantis uero facta est materia, et similiter uirtutes animæ, & eius
operationes apparent in meliore, plus q[ui]b[us] fit earum apparitio in deteriore.
Cum ergo innenitur ex ipsis medicinis, et cibis aliquid, quod non impri-
mit in senfum, necq[ui] fugat ipfum aliqua specieru fugæ, tunc ipfum est con
ueniens corpori hominis. Sicut aqua tepida. Nam propter conuenienti-
am fuam complexioni corporis hominis in æqualitate, inuenimus sen-
fum delectari tempore eius, et recipit eius defyderiū. Et quando inuenis
aliquid, quod in senfu aliquam efficit impreſsionē, fed tamen illa impreſ-
fio est fine læſione, necq[ui] est horribilis naturæ: tunc ſcias, quia iam recefsit
a cōplexione corporis hominis in quantitate, quæ apparet ex eo, per gra
dum unu, et est primus: & quod in eo est, mutat corpus ab æqualitate:ue
rumtamen non mutat ipſum mutatione manifesta, quare indiget in mu-
tatione eius tempore. Sicut est dulcedo, et unctuofitas: utræq[ui] enim ſunt
calidæ in primo gradu. Et quando inueneris illud cuius additur impreſ-
fio, & fugat senfum manifeste, quamuis, uel ſi non appareat ei nocumen
tum, necq[ui] dolor, ſcias quod iam additur reflexio eius a complexione cor-
poris hominis per duos gradus, et est ſecundus: & quod in eo est, est q[ui]
mutat corpus mutatione manifesta, quæ non est cum uehementia, sicut
Salſedo, et Acetofitas: uel ita ut Salſedo est: uel ſit in gradu ſecundo cali-
ditas, & Acetofitas in gradu ſecundo frigiditatis. Et quando inuenis ali[is]
quid cuius impreſsio iam addit virtutem & multiplicatur, et facit dolo-
rem, et læſionem, et fugat senfum fuga forti, ſcimus quod reflexio eius ad
complexionem corporis hominis iam ſit ad tertiū gradum: uerumtameit
quamuis mutet corpus mutatione uehementi, tamen non est corrūpens
sicut Amaritudo. Ipſa nanq[ui] est in gradu tertio caliditatis. Et quando in-
uenis aliquid cuius operatio additur, et ſuperfluit: donec corrumpit com
plexionē corporis hois, per ſuperfluitatē ſeparatiōis, ſi est calidu, aut per
ſuperfluitatē adgregationis, ſi est frigidu, ſcimus quod reflexio eius a cō-
plexione corporis hois iam ſuperfluit, et addit, et peruenit ad quartu gra
du: et est q[ui]d mutat corpus mutatiōe corrūpente: ſi cut acuitas. Ipſa em cor
rūpit cum aduſtione, et est in quarto gradu. Inquit G. Siccitas quādo est
in quarto gradu, efficit operationē acuitatis. Antiqui uero cōuenerut ſu-
per hoc, ut ſtarent apud gradu. 2. et non cogitauerut in eo quod est poſt
eum: qa non inuenerut ad illud formā conuenientē in operatione, in qua
poſsibile effet cogitationē incedere: uerutamē diuiserut hos quatuor gra-
dus in tres ordines: primu, et mediu, et poſtremu. Dixerut ergo principiu

Primu:.

Secundus.

Tertius.

Quartus.

L 8

128

ALBEG. De uirtutibus

gradus, et medium eius, et poſtremuľ eius. Veruťamen poſſibile eſt, ut ſint inter hos tres ordines, media occulta ſenſui corporeo, et propter illud diu miſit intellectus coruň remoratione, et non fecit ſuper ea cadere nomen.

4. Odor

Quarta eſt, quæ eſt ſumpta ex odore rei. Dico ergo, quod Odor ſecu- dum plurimuľ eſt conueniens ſapori: quod eſt, quia plurimuľ uaporis im- primit i ſenſum olfactus, ſicut iprimit ſapor in ſenſum guſtus. Verbi gra- tia: ex aceto, et omnibus rebus acetoſis, et acutis, ſicut alliuľ, et cepæ, ſuſci- pit ſenſus & olfactus ſimile ei quod recipit ſenſus guſtus. Et in qbuſdam rebus diuerſis, ſit odoratus a guſtu, et præcipue in illis, quæ ex medicinis ſunt boni odoris. Verbi gratia, Roſæ odor diuerſus eſt a ſapore eius. Quod eſt, quia in roſa inuenit guſtus quiddam ponticuľ, et quidda amaz- rum, et quiddam inſlipiduľ, et aquoſum: et comprehendimus illud per gu- ſtum, et non cóprehendimus hos ſapores per odoratuľ. Veruťamen nos cóprehendimus, quod omnis res habens odorem bonuľ, eſt calidæ cóple- xionis, ſubtilis ſubſtantiæ: quantitate uero illius, aut eius compositionem cuľ frigido, non ſignificat tibi olfactus: per guſtu uero eſt ſuper fiduciam eius quod guſtas, et iterum odor non ſignificat, niſi ſupra illud, quod ex uapore refoluitur de medicina: ſed uapor non refoluitur ex omnibus par- tibus odorati. Quod ſi refolueretur ex eis omnibus, non eſset motio eius, qua mouet olfactum, et operatio eius in eo motio una, & operatio una. Senſus uero guſtus non eſt taliter. Odor ergo antecedit ad ſenſum ol- factus ex ſupersficie medicinæ; et non refoluitur ex omnibus partibus rei odoratus: et ſi refolueretur ex eis omnibus, non occurreret ſenſui olſa- čtus in hora una. Et tu quidem, quando guſtas roſam, iudicas quod iſi ſapores ſunt in ea: et quando olfacis eam, non iudicas quod ſunt in ea.

, Color

Quinta uero, quæ eſt ſumpta a colore rei, eſt, quia ſi roſa eſt rubea in colore ſuo, & ceruſa eſt alba, non tamen omne rubeum eſt calidum, neque omne album eſt frigidum. Nix enim & Calx, et Sambucus, & Piper album, et Gipſum, et Zuccarum, et Elleborus albus, et Amylum, & lac, omnia iſta albi ſunt coloris, diuerſarum uirtutum et contrariarum. Iudicium ergo ſuper uirtutem medicinæ ex colore eius, longinquius eſt a uerificatione, quam iudicium ex calore eius. Cuius exemplum eſt il- kud quod præmiſum eſt, ex hoc, quod in colore uno ſunt medicinæ ca- lidæ & frigidæ, humidæ & ſiccæ. Verum certificatur ex colore, quod uinum, & mel, & cepa, & uua, & ficus, & quæ ſunt illis ſimilia, quanto plus eſt unumquodque uehementioris albedinis, eſt minoris calidita- tis: et omne quod eſt uehementioris caliditatis, aut rubedinis, aut ni- gredinis, eſt decluius ad caliditatem. Et ſimiliter Roſa, & quæ ſunt illis ſimilia, Nam roſa quanto plus eſt uehementioris albedinis, eſt frigidi- or. Et ſimiliter eſt in tritico, & fabis, & fasiolis, & lentibus, & cicere, et

Medicinarum, & Ciborum

129

omnibus feminibus & floribus. sicut lilium album, et citrinû, et uarium. Et quod eſt citrinû, aut rubeum, uehementioris eſt caliditatis, & album. C Sermo in adpropinquatione Medicinæ ex

CORPORE.

QVANDO uis cognoscere uirtutem rei, tunc incipe, et experi-
re uirtutē eius cū re cui adiungitur: & oportet ut discernas me-
dicinā agentem cum subſtantia ſua, ex eo quod præceſcit ex
rememoratione noſtra de eo. Et uolo ponere aquam ſubiectam nobis, ut
inquiramus de ea. Nam qui ex uulgo infirmi ſunt, eam accipiunt, et ſani,
et uiuū indigens ea eſt. Comparemus ergo eam in primis ad corpus tem-
peratū, quod non eſt frigidum ualde, neq[ui] calidum: deinde comparemus
eam poſt illud ad illos, quorū naturæ ſunt malæ cōplexionis attempera-
mento exiſtētes. Quādo ergo facimus illud, inuenimus aquā infrigidare
corpus temperatū in tēpore longo: & infrigidat illud quod eſt malè com-
plexionis uelociter, & præcipue, quando aqua eſt frigida: quando uero
aqua eſt calida, infrigidat ipſum cū tarditate. Et ſi cōpares aquā frigidam
ad corpus adolescentis, calefacit corpus eius tēpore paruo: & ſi appropin
quas eam ad illu, qui habet ægritudinē ſimplicem calida, aut frigidam, ca
lidam ſimplicē, sicut eſt ſebris ethica, et frigidam ſimplicē, sicut ſebris acci
dens ex congelatione per niuē, infrigidat eū aqua infrigidatione manife-
ſta: & oportet ut non ſit frigus eius per accidens, ſed per naturā ſuam. for
taſse e[m] ægritudo eſt compoſita, sicut apoſtema calidū. Cum ergo appro
pinquamus ei aquā, efficit in eo operationem ſecundū modum natura/
lem: deinde facit in eo operationē aliam accidentalē: & quando ægritudo
eſt ſimplex, non efficit aqua in eo operationē accidentalem. Et tu quidem
experire operationē medicinæ ſimplicis, in ægritudine ſimplici, per ope/
rationē medicinæ cōpoſita, in ægritudine cōpoſita: & eſt opiu[mi] ſuper apo-
ſtema calidū. Et medicina quidē compoſita, operatur in corpore plus, &
ſit opatio medicinæ ſimplicis. Exempli[mi] quidē operationis cōpoſitæ in cō-
poſitis, eſt, psiliu[mi], quod plus infrigidat corpora noſtra, & abſcindit ſitim,
&[mi]aqua: quāuis aqua in natura ſua ſit frigidior psilio, quādo eſt puræ fri-
giditatis: quoniā eſt elementu, quod eſt ſimplex. Et propter illud cōuene
rūt philosophi ſuper hoc, q[ui]d elemēta non nutriu[t] corpus oino, neq[ui] aſsi-
milan[t] alicui mēbro[re], niſi mediantibus plantis, et ſanguine. q[m] Elemen
ta propter propinquitatē ſuam ad plantas, cōueniunt c[ui] eis, et permutan
tur ad eas: et plantæ propter propinquitatē ſuam ad ſanguinē, aſsimilan[t]
etiā cum eo, & pmutan[t] ad ipſum: & ſanguis ppter propinquitatē ſuam
ad mēbra anialis, aſsimula[t] eis, & permuta[t] ad ea: q[m] per eum eſt eorum
uirtus, & ipſor[u] effentia. Longiores uero res a cibo anialis, ſunt elemēta:
cum ſint ſimplicia, quibus non ſunt ſapores: propter illud recipiunt ſa[rum]

Aquæ op[er]atio:

Elementa

Plantæ.

Sanguis.

130

ALBEG. De uirtutibus

pores omnes, & apparent in eis: sicut recipit aqua, cui non est color, oës colores: & propter illud facta est humiditas grandinea, quæ exiftit: uifus ita, quod non est ei color, quare recipit colores: & facta est lingua fine fapore, & propter illud recipit fapores: & cum in interiore parte hominis pahnæ, est plurimum fenfus tactus, & est temperatius quod fit in corpore. Cum ergo tu ponis aquam subiectum tuum, & non mentitur fenfus tuus, & tu quidem experire aquam, cuius uis experientiam, in primis cum fenfibus tribus: ſcilicet per uifum, ne aqua fit turbida: & per gufti, ne fit ei qualitas falfa, aut alia: & per olfactum, ne fit ei qualitas mala, feci da. Cum ergo est taliter, est aqua primitiua, munda, pura: hæc est ergo aqua frigida in natura ſua. Cum ergo tu calefacis eam, non est aqua ſola per calefactionem calefaciens, & comburens etiam, ſed ſimiliter est opizum, & pomum dæmonis, & mandragora omnia, quando calefacis ea, & appropinquas corpori hominis, calefacis ipfum & comburis illud, etiam quando ſunt ſuperfluæ caliditatis. Dico ergo, quod medicinæ omnes quarum tu uis experiri uirtutes, quando tu ponis eas ſuper corpus hominis, oportet, ut non fit in eis caliditas accidentalis, & frigiditas, & non aqua ſolum, ſed omnes res. Cuius exemplum fit cæra, quam liquefacis cum oleo ſaporito, & fricas eam, & infrigidas ipſam cum aqua, & ponis eam ſuper membrum calidum: quare infrigidas ipſum, & humeſtas illud: & non per frigus naturale, ſed per illud quod adquifuit ab aqua frigida de frigiditate. Secundum hoc ergo exemplum, inquire de rebus omnibus: nam certificabitur tibi, quod uis de cognitione uirtutum medici narum, & ciborum, quando approximabis corpori eius ex uirtute accidentali. Et oportet ut discernat, qui uult cognitiem uirtutum medicinæ rum, & ciborum illud quod dicitur in ea, ſcilicet ex eis experiri, quod est calidum, aut frigidum potentia & actu. Calidum ergo actu, sicut caliditas exiftens in igne. Potentia uero, caliditas exiftens in Piretro, & Caftoreo, & Pipere, & quæ ſunt illis ſimilia. Et frigiditas actu, est sicut frigiditas exiftens in glacie, & niue. Sed potentia frigiditas, est exiftens in opio, & pozo dæmonis, & mandragora. Et intentio ſermonis noſtri cum potentia, est, quod res præparata est, ut fit in actu: & dicitur ſecundum duos modos. Aut per hoc, quod mutatur. Aut illud, ut generetur. Mutatio autem eius est, quando remanet ſpecies eius, ſed quod non removetur. Sicut cum res alba fit rubea. Generatio uero eius, quando alteratur, & conduertitur. Sicut panis fit ſanguis. Panis ergo est ſanguis potentia: cum ergo alteratur, & conduertitur, fit ſanguis actu, & non remanet panis, ſecundum quod fuit. Et oportet, ut discernat quod dicitur in re, quia calefacit corpus ſecundum duos modos. Aut calefacit ipſum ita quod addit in caliditate caliditatis eius, & augmentat eam. Aut quod ad

Actus.
Potentia.

Mutatio.
Generatio.

Medicinarum, & Ciborum.

131

dit in subſtantia eius. Si ergo addit in caliditate corporis, nominatur medicina calefaciens actu, aut potentia. Actu, ſicut ignis. Et potentia, per uisa am qua eſt medicina. Et hæc ſpecies, aut eſt propinqua. ſicut uenenum Viperæ. Aut minus propinqua, ſicut Cantharides: & ſunt utræq; corrumpentes corpus, & ſunt ex genere medicinarum interficientium. Plusimum autem in propinquitate paucitatis ſunt, ſicut Euphorbium, et Piretrum, & Caſtoreum. Et ſi addit in subſtantia corporis, tunc etiam eſt actu, aut potentia. Actu quidem, ſicut puer teneri corporis, quem applicat homo pectori ſuo, donec occurrat ſtomacho eius. Potentia uero eſt, ſicut cibus ſuperueniens corpori. Quod autem ſuperuenit corpori ex cibo, eſt ſecundum duos modos. Veniens ita quod uincit eum corpus in primis, eſt cibus: deinde corpus uincit ipſum in poſtremo, & nominatur ci bus medicinalis. Et oportet ut discernat, quod medicinarum ſunt quatuor genera. Primum genus eſt, quod non mutat corpus, & ipſum mutat corpus. & hoc genus eſt perimens, aut cum caliditate. ſicut uenenum Vi perarum: aut cum frigiditate, ſicut opium. Et ſecundum genus eſt, quod mutat corpus, & corrumpit ipſum: & hoc genus etiā mutat, aut ita quod attenuat & ſubtiliat. ſicut eſt illud quod accidit ex Iuſquiamo: aut ita quod putrefacit. ſicut illud, quod accidit ex Cantharidibus: & hoc genus etiam eſt corrumpens corpus. Et tertium genus eſt, quod corpus mutat, deinde reddit ipſum, & mutat corpus & calefacit ipſum calefactione uehementi. ſicut Euphorbiī, & Caſtoreum, & Piretrum, & Piper. Et quatum genus eſt, quod mutat corpus in primis, deinde corpus poſt illud mutat ipſum. Cum ergo mutat ipſum, addit ipſum in subſtantia caliditatis corporis: Si eſt ex rebus calidis, ſuperfluam caliditatē. ſicut cepæ, et alialium, & ſynapi, & quæ ſunt illis ſimilia. Quod ſi eſt ex rebus frigidis, ſuperfluam frigiditatem, ſicut lactuca, & ſimilia hordei, id eſt, hordeum fractum in mola, & quæ ſunt illis ſimilia. Manifeſtum eſt igitur, quod genera medicinarum ſunt quatuor. Quoniam rei ſuperuenientis corporis uir tus, ſi eſt comparata uirtuti corporis, & corpus agit in eam, deinde reddit ipſam, & agit in corpus, tunc eſt medicina abſolute. Et ſi eſt fortior corpore, donec non ualeat corpus agere in eam, neq; mutare ipſam, imo ipſa eſt mutans corpus, tunc ipſa proculdubio eſt medicina corrumpens, ina terficiens. Et ſi corpus eſt fortius ea, donec mutet ipſam, & ſoluat eam, do nec aſsimilet eam subſtantiæ ſuæ, tunc ipſa eſt cibus abſolute: quoniam cibus generat in membris corporis ſecundum dispoſitionē aſsimilationis ſuæ cum eo imprefſionem, & mutat ipſum poſt hanc mutationē. Et hæc mutatio & impreſsio, eſt fortaſſe manifeſta ſenſui: et fortaſſe non eſt manifeſta in principio rei, ſed declaratur poſt ſpacium longum. Et quod ex cibo imprimit in corpus impreſsione manifeſta, nominatur cibus medi

Medicinarum
4. genera.

132

ALBEG. De uirtutibus.

cinalis. sicut lactuca ex frigidis, & allium ex calidis. Hæc enim duo ante quam digerantur, mutant corpus. Lactuca igitur infrigidat, & propter il lud dormire facit: & allium calefacit, & propter illud litire facit. Deinde utracp, postquam digeruntur, addunt in quantitate substantiæ corporis tantum, præter quod mutent ipsum in qualitate fua.

Et oportet ut scias, quod cogitationi uirtutum Medicinarum, & Cibo rum sunt duos ordines. Ordo primus est, cognitio frigidi & calidi, & hu midi, et sicc. Et secundus ordo est, cognitio digesitiui ex eis, & lenitiui, & indurantis, & opilatiui, & aperientis opilationem, & ab alteriui, & rarificatiui, & inspissantis, et aperientis orificia uenarum, & constringentis ea, & comburentis, et putrefacientis, & minuentis carnem, et consolidant, & attrahentis, et albezearim, & sedantis dolorem.

Modi cogni-
tionis uirtutu
Medicinarum
&Ciborum.

M
ATVRATIVM est calidum & humidum, cuius caliditas est æqualis superfluitatibus quæ eo curantur, nec minui tur ex humiditate eius aliquid. Et maturatiuum quidem cum æqualitate fua corpori, in caliditate & humiditate fua, oportet ut fit opilatiuæ, uiscosum. quoniam quando ipsum opilat poros corporis, coartat spiritum in natum, per quem fit digesio, et reliquæ operationes naturales. Et est sic ut oleum concufsum cum aqua calida, & farina tritici decocta cum aqua calida, et panis, & oleum, et pinguendo porci, & pinguendo uituli, et pix, et refina pini, et butyrum rubeum, scilicet coctum. Ifta quando coniungunt tur cum oleo calido, & thus, et colofonia, et sifamum, ifta quando impina guantur, et caulis decoctus cum butyro cocto, et quæ sunt illis similia.

Sermo in LENIENTE.

L
ENIENS autem est calidum: uerumtamen est pluris caliditans paru, c3 corpus cuius lenit duriciem, & pluris siccitatis: & propter illud, quod membru quod indiget medicina leniente, est duricies: et duri cies, quæ indiget medicina leniente, est accidens a chimo frigido, grosso, & uiscofo: tunc indiget medicina in qua fit caliditas, quæ liquefaciat illum chimum, et resoluat ipsum, & finiat eum: et non oportet, ut fit caliditas eius superflua: ut non finiat subtile et dimittat grossum in lapidem consuerti, et non resoluatur. Oportet ergo, ut fit caliditas eius in gradu secundo, et in principio tertij. Et siccitas eius iterum non oportet, ut fit superflua, imo in gradu primo. Sicut folia altheæ cum butyro cocto, et maftix cum butyro crudo, & bdelliu, & storax liquida, & aqua rosata, & arno niacum, et hyfopus humida, et quæ sunt sicut illa, et medulla offis cerui, et medulla offis uituli, et medulla offis cameli, et pinguendo gallinæ, et pinguendo capræ, et pinguendo anferis, et muſcilago altheæ, et muſcilago ſe minis lini, & muſcilago fenugræci, & quæ ſunt illis ſimilia.

Medicinarum, & Ciborum.

133

Sermo in Indurante cum FRIGORE. INDVRANS cum frigore, eſt ſicut Portulaca, & Pſilium, et Al- tahalub, et quæ ſunt illis ſimilia ex Solatrò.

Sermo in OPILATIONE. T OPILANS cum frigore, eſt Medicina quæ opilat poros corporis opilatiòe abſQB apertione. Et eſt, pculdubio, aut terreftris, aut uifcoſa, nò mordicans. qm ſi eſt mordicans, nò fit ut figat in po ris: quonià liquefacit ex mèbro aliquid, aut trahit ad ipſum aliqd, quare reſoluitur, et currit. O portet ergo, ne fit ei ſapor oino, necq caliditas uehe mens, necq frigiditas uehemens. Terreftris quidem eſt, ſicut amylum, & thutia, et ceruſa plumbi, & climia, et calx, & hematites. Iſta omnia, quan do abluuntur decenter, deinde exſiccanè. Viſcoſa uero non mordicatiua ſunt, ſicut malua ſylueſtris, et malua domedtica, & interior pars cucurbi tæ, & rafura eius, et citrulli: & quæ ſunt illis ſimilia.

Sermo in Aperiente OPILATIONES. A PERIENS autem Opilationes, eſt contraria opilanti: quoniam ſubtilati res groſsas, & incidit eas: et eſt illa quæ eſt amara: aut baurachia, ſicut radix lilij cœleftis, et ſquilla, et amigdala amara, et her bus, & baurachi, et lupinus, & ſeha: et quæ eſt ex medicinis apertiuis, in qua eſt cum uirtute operationis aliquid ponticitatis, aut ſtipticitatis. Si ponitur exterius, non aperit, propter ſtipticitatē ſuam, aut propter pon- ticitatem: & ſi bibatur, aperit opilationes uifcerum.

Sermo in ABSTERGENTE. A BSTERGENS uero eſt ſimilis aperienti opilationes, ue- rumtamè eſt debilior ea, & non indiget ſubtilatione illa, qua in- diget aperiens opilationes: & propter illud plures medicinæ quæ abſter gunt ſunt dulces, ſicut mel, ſabæ, et hordeum, et amigdala, & batheca dul cis, & ſurfur tritici, & ſimilia eis.

Sermo in RARIFICANTE cutem. E TIAM eſt ḫd calefacit corpus calefactione têperata, & non ex- ficcat, & non eſt groſsũ, ſicut camomilla, & flos altheæ, & oleum de lierua, & oleum de raphano, et oleum antiquum, & his ſimilia.

Sermo in INSPISSANTE cutem. E ST SIMILIS opilanti, uerumtamen eſt debilius eo: & eſt illud ḫd eſt frigidũ, aquoſum, non mordicatiuũ. ſicut aqua frigis da hordei, et ſpuiua, & lenticula aquæ, & poma mādragorę, et eis ſimilia.

Sermo in APERIENTE orificia uenarum. HOC EST groſsum, acutum. ſicut allium, et cepæ, et fel tauri, & lilium, et flos papaueris ruffi, & cepa narcifsi, et alhalchoen, & oleum lilij cœleftis, et quæ eis ſunt ſimilia.

M

132

ALBEG. De uirtutibus

Hoc est groſsum, frigidum, stipticum, non uifcoſum. Sicut uirga pастoris, & arnogloſa.

Sermo in ADVRENTEN. ADVRENS est calidum ſuperfluī, groſsum. ſicut arſenicum, & zega, et calcantum, et æs uſtum, et cinis ficus, & finapis, et ſtaeſiagria, et reſiſiæ, & eſt coruſcus, et ſimilis eſt eis arbor Mariæ.

Sermo in Putrefaciente, corrodente. EST calidum ſuperfluī, ſubtile, ſicut zimar, & urtica: et eis ſimilia.

Sermo in diminuente carnē ex VL CERIBVS. EST EX genere zinziar, uerūtamē eſt debilius eo. ſicut cortices æris, et hematites, & cucumer aſininus, et radix colocitidæ, et cinis teſtudinis, et cinis cancroz, et cinis limaciaru, et cinis ſerpentu, et uiparu.

Sermo in CONSOLIDANTE. EST QVOD conſtringit, & deſiccat cum æqualitate. ſicut ſanctus, guis draconis, & thus, et myrrha, & aloes. Et quâdoq[ui] consolidat per accidens illud quod minuit carnes, quando ponit ex eo paru cum eo quod consolidat ulcus. ſicut cærotu. Et ex eis eſt q[ui]d consolidat c[um] stiſtici tate ſine mordicatione. ſicut alumen, et gallæ, & merdaſengi, et plumbu uſt[u]t, et ſcoria ferri, plu[b]i, & ceruſſa plu[b]i, et antimoniu[rum] combuſt[u]t. Et ex eis eſt q[ui]d consolidat c[um] mordicati[u]o, et aduſtione. ſicut colcotar c[oh]buſt[u], & tuthia, cathymia, et cortices ferri, & cortices æris, et calx abluta quadam

Sermo in ATTRAHENTE. (ablutione. Ex eo eſt, quod attrahit c[um] qualitate ſua: et ex eo eſt, quod attrahit natura ſua. Quod ergo attrahit natura ſua, eſt ſicut medicinæ ſoluti[u]æ. Sed quod attrahit qualitate ſua, attrahit per caliditatem, & ſubtilitatem. Et caliditas & ſubtilitas, aut ſunt in medicina ex natura ſua: aut inſunt ei ex putrefactione, quæ accidit ei. Quod autem ex natura medicinæ eſt, eſt ſicut pulegiu[u] coruinu[u], & ſerapinu[u], et aſa. Sed q[ui]d eſt ex putrefactione quæ accidit medicinæ, ſicut ſermentu[u], & ſtercus antiquu[u], et limus.

Sermo in BEZAARIM. EXEO EST quod agit cum euacuatione. Quod autem agit per hoc quod reſoluit, aut reſoluit ex ſua qualitate: aut reſoluit ſua natura. Quod facit illud ſua natura, complexio eius eſt media, in eo quod eſt inter rem recipientē ad rem, quă recipit: & propterea illud quădo ministratur in hora ſanitatis, eſt nociuum.

Sermo in SEDANTE dolorem. EST ILLVD quod eſt calidu[u]. ſicut c[oh]plexio corporis in gradu primo: & eſt ſubtile, euacuans, et reſoluens, & rarificat, et ſubtiliat, & ma[rum]

Medicinarum, & Ciborum.

135

turat, & uenit cum omni quod eſt in membro ex dolore, et ex infirmitate
ad æqualitate, ſicut chimus calidus, aut uifcolus: & ſi eſt groſſus, aut mul
tus, aut annexusin poris ſub tilibus: aut uentoſitas frigida, aut groſſa, cui
non eſt meatus: & non oportet, ut ſit ſtipticum inflatiuum, ſicut oleum aſ
netinum, imo nudum ex uirtute ſtiptica.

¶ De tertio. Ordine.

ORDO autem tertius, eſt cognitio eius quod frangit lapides, et eius ḿd adiuuat ſpuere illud quod eſt in pectore, et mundificare ipſum, & mundificātis cerebrī, et mundificātis aures, & oculos, et os, & palatum, et ſtomachū, & intedtina, et hepatis uenas, & gilboſitatē eius, & ſplenem, et renes, & ueſicam, et prouocantis urinā, et lapidem: excitantis coitum, & abſcindentis coitū, et generantis lac, & abſcindentis ipſum, & prouocātis menſtrua, et abſcindentis ea, & mordificātis intedtina ex ſtercore, et uermibus, & prouocātis ſudorē, & mundificātis ſudorē corporis.

¶ Sermo infrangente LAPIDES.

B EST illud quod incidit: quādo non eſt caliditas manifeſte: nā tunc
frangit. ſicut radix ſpargi, & radix arundinis, et poliī, & nitrū ad-
uſtum contritū, et acetu ſquillæ, & cinis ſcorpionū, et lapis ſpongæ: quo
niā iſta ſunt frangentia. Quando cū eis eſt caliditas uehemens: dum indu
rant lapidem, non frangunt ipſum. Et ſi cū eis eſt caliditas quæ non ſit ue
hemens, ſicut diximus, & accipiatur cum eis, adiuuat res humida ad fran
gendum. quoniā ſi fuerit ſuperfluæ caliditatis, ſeparant ſubtile a groſſo,
& educunt ſubtile, et remanet groſſum.

¶ Sermo in mundiſticante pulmonē, et pectus, & iuuante ad Aſma, et Tuſsim antiquā, & generationē Saniei in eis.

ILLA ſunt ſemen bautiæ ſylueſtris, et eſt daucus, & ſemen lini, et alhafsæ, et ſemen raphani, & raphanus, et naſturcium, & ſilamū, et cordumeni, et ſemen cucumeris, & ſemen batellinæ, et ſemen rutæ, et ni gella, et piper, & polium, et prafiſiū, & caſsioli, et rahunt, et coſtus, et amo mum, et ſulphur, et galbanū, et myrrha, & opoponacū, et cepæ, & alliī, & ſquilla, et calamentū, et hyſopus ſicca, & amigdala amara, et ficus ſicca, & pinea, et caſtoreum, & herbus, et armoniacū, & bdellium, et olibanū, & aſa, et ariftolochia longa & rotunda, et ſticados: & ouū ſorbile, quan do ſorbetur cū melle: et ficus antiqua, quando decoquitur in laſte, præ cipue camelæ, et cicer cum laſte. Et conferunt per accidens, ſub ſumigatio cum laudano, et cum ſtorace. & ſtercus leporis, et pili eius, et ſtercus Ga zeli, & radix cucumeris alinini, et ſemen ſeniculi: & rahunt, quando ſub ſumigatur cum eo, iuuat.

¶ De Mundiſtantibus Cerebrum.

MVNDIFICANTIA cerebrum ex naribus, quādo cum eis fit caput

M 2

136

ALBEG. De virtutibus

purgium, funt succus ficlæ, & succus cucumeris afinini, et oleum de lilio,
& oleum de amigdalis, et succus radicis arboris Mariæ, & quando exfice,
catur radix, & teritur cum pipere et baurach: et calamentum.

M
V N D I F I C IANTIA OCVLOS.

De Mundificantibus OCVLOS.

Mundificantia Oculos per lachrymás, et conferunt pruriens
tui, et grauitati, & corrosioni, et debilitati uisus, funt omnes me
dicinæ abſtergentes. ſicut feniculum humidû, et aqua ciñam òmi, fel per-
dicis, et mel, & aqua caſieli, et oleum de lierua, & oleum balsami, et ole-
um nucis, et oleum anetinû. Et ex succis, ad illud etiam funt succus acori,
& harmel, et succus papaueris ruffi, & arboris Mariæ, et succus cepæ, &
ſynapis, & rutæ.

M
V N D I F I C IANTIA AURES,

 funt mel, et uinum dulce, & oleum
amigdalinũ, et fel tauri, & succus capparis, et fel pifcis omnis,
& ficus, et baurach, & myrrhæ, et succus ficlæ, & ſimilia eis.

M
V N D I F I C IANTIA ex ORE cerebrum funt, paſſa montana, id
eſt, ſtaſiſagria, et ſquinantum, & maſtix, et piretrum, & ſyna-
pis, et muri, & quæ funt eis ſimilia, quando maſtantur: et quandoque
coquuntur, et gargarizatur cum eis.

M
V N D I F I C IANTIA ex PALATVM,

Mundificantia per PALATVM.

Mundificantia ex Palato, funt baurach, et aloes, & ſemen
urticæ, et grana alhoros, hoc eſt, Cardamomum, et ſynapis, &
calamentum, et hyſopus, & allia.

C
CONPORTANTIA STOMACHU,

et nocentibus ei.

Conferentia autem ei funt, dactyli immaturi, et citonia, & oliuæ falitæ, et oliuæ conditæ cù aceto, et oleum crudù ponticum, et glandes, & caſtanæ: et præci-
pue quando comedunt in lacte: et oïa olea ſpinofa: et funt illa, in quibus funt amaritudo, et ſtipticitas: et roſæ, et fumus terræ, et napi conditi cum aceto, et cù ſynapi, et raphanus, et ſynapis, et naſturciù, et piretrù, et ſpar-
gus cum muri & aceto, et myrtilli, et alcanneriæ, et ſimilia eis: et capparis condita cù ſale, et cortices citri, et abſinthiù, et aloes, et uinù purum. Et no centia ei funt grana luniperi, et grana Pini maiora & minora, et grana hal hert, et alhacoen, et ſemen agni caſti, et ſicla, et acetoſa, et napi crudi, et ble ta, et atriplex, et malua, et quæ funt eis ſimilia (nifi comedant iſta cù muri, et aceto, et ſiſamino) et fenugrečù, et lac:qm æſcit in eis q funt frigidę cœ-
plexionis, et in ſtomacho frigi, et mutant in ſtomacho cali, et iſſeha arme ni, et abrotanù, et baurach, et mel, qn ſumiſ multu ex eo, et batelma, et ois

137

ALBEG. De tirtutibus

medulla, et cerebrū, et uinum nigrū & groſsum et durū, præcipue notiū.

M De Mundificantibus INTESTINA.
VNDIFICantia Inteftina funt titimallus, et lac eius, & ſe
men atriplicis, et ſuccus caulis, et decoſtio polypodij, et aqua ci
ceris, et folia agni caſti, et decoſtio alahaſsæ, et ſcording, et calamētum: et
butyrum recens, quando aſsidue lambitur: et ficus ficca, quando ſeruet
in aqua: et oleum oſfacinum, et agaricum.

M De Mundificantibus uenas HEPATIS.
Vndificantia uenas hepatis funt de pulpa coloqntidæ, et camo-
milla, et abſinthiū, et aq[ui] caſei, et ius galli antiq, decrepiti, et aq[ui] ci-

M De Mundificātib. Gibboſitatē hepatis. (ceris albi.
Vndificātia Gibboſitatē hepatis, funt amomū, et decoſtio ſqui-
nāti, et radix acori, et gentiana, et cortices radicis lauri, et rahunt,
ſene, et ſuccus liqriciē, et amigdala amara, et anifum, et ſeniculū, et dauc9,
& ſemen apij hortulani, et montani, et aſarū, et myrrha, et eupatorium.

M De Mundificantibus RENES.
VNDIFICantia Renes funt oīs medicina incidens. ſicut ra-
dix arnogloſsæ, et fruſtus eius, et ſpargus, et radix peoniæ, et
radix ciceris nigri, et amigdala amara, et capillus Veneris, et fu, et cime
ſquinanti, et daucus, et ſemen apij hortulani, et montani, et acorus, et cor-
tex arboris uitis, et ſanguis hyrci ſiccatus.

M De Mundificantibus SPLENEM.
VNDIFICantia Splenem, funt elleborus niger, et decoſtio
calamenti, et cortex radicis capparis, et infuſio cucurbitæ ama-
ræ, et tamarifcus, et pulpa coloquintidæ, et camomilla.

M De Mundificantibus VESICAM.
VNDIFICantia Vesicam funt ſtercus galli exſiccatum, et
rahunt, et ſauina, et carpobalfamū, et decoſtio glandiū, et fru-
ctus alhulaie, id eſt, aglenter, et balauſtiæ, et ſuccus liqriciæ, et decoſtio ru
beæ, et menta, et foliū, et ſpica, et nera excorticata, et ſpargus.

P De Prouocantibus VRINAM.
PROVO cantia Vrinã, funt oia quæ calefaciut, et exſiccãt. Et plu-
rima illor[em] funt medicinæ acutæ. ſicut apiū, et ſemen eius, et ſeni-
culi, et ſemen bauciæ, et ameos, et fu, et meu, et aſarū, et acorus, et apium
montanū, et ſifeleos. Et ex prouocantibus eſt ſemen ſpargi, et ſemen cu-
cumeris, et melonis, et bauciæ, et ſcariolæ, et napi, et ſecaniabin.

M De Mundificantibus Lapidem ex ueſica.
VNDIFICantia lapide ex ueſica, et renibus, funt cordume-
ni, et ciperi, et oleum de amigdalis dulcibus, et bdelliu, et radix

M 3

138

ALBEG. De viirtutibus

feniculi, et olibanum, et amigdalæ amaræ, et decoctio radicis altheæ. Et testiculi porci exsiccati, qui teruntur, et fumitur puluis corum siccus: inde paru uini poſt ipſum. Et lapis Iudaicus, et lapis inuentus in ſpongia marina, et ſtercus columbarum, et cinis leporis.

STIMVLANTIA COITUM, et multiplicantia ſperma, Ex cibis quidem, omne qd eſt multi nutrimēti, multæ inflationis. Ex medicinis uero, omne calefaciens, humeſtās. Cibi quidē ſunt ſicut pineæ, et cicer, et fabæ, & ficus, et amigdalæ, et nux, et ſiſtici, et cepæ, et lac cū zaccharo, et uitella oror, et ſilamu, et mel. Et medicinæ, eruca, et ſpargus, et ſtincus, et ſatyrion, et ſecacul, et piper nigrū, et eſt granu alzelem, et beec, et zinziber.

A BSCINDENTIA COITU, et deſiccantia ſperma, ſunt, quæ ex cibis ſunt ingroſsantia, exſiccantia, infrigidantia. Ex oleribus qdem la centuca, et atriplex, et blitus, et cucurbita, et cucumer, et citroli, et sandix, et moru, et aluiniar, et alcofre. Et omne exſiccatiuiu ex medicinis, ſicut ruta, et piper, et agn9 caſtus, et ciminu, et myrabolani, et carabe, et ciperi, et baz

P ROVOCA NTIA LAC, et generantia ipſum, ſunt aqua hordei cum lacte, et feniculū humidum decoctu, et ſemē feniculi, et anetum, et anifum, et ſemē lini, et farina milij, et decoctio fenugrçi, & eruca, & ſemen cucumeris, et caulis coctus. Et ex eis qbus fricaț corpus, et prozuocatur lac, ſunt lumbrici terreftres, et nigella, et ſcoria ferri, et fel tauri, et ſuccus hordei infuſi, et pinguedo anſeris, et ome ſubtiliatiu, incifuum, qn cū eo nō eſt caliditas, niſi equalis, pauca, et nō eſt exſiccatiui, g̃nat lac.

D ESIccANTia Lac, ſunt oia deſiccantia, ſicut piper, et ruta, & arbor Abraam, et arbor Mariæ, et anetu, et coriandru ſiccu, & ſemen albedarogi, et menta, et calamentum, et ſauina, et ſemen rutæ, et lupinus, et pulegium ceruinum. Et omne infrigidatium, ſtipticum, ſicut ſumac, et balaustiæ, et lens, et acetum, et agreſta. Et omne narcoticum frigidum, ſicut lactuca, et coriandrum, et iulquiamus, et papauer.

P ROVOCA NTIA Menſtrua ſecundum plurimū ſunt oia quæ prouocant urinā cum caleſatione et ſubtiliatione. ſicut aſarum, & aqua mellis, et caſtoreum, et aqua ciceris, et myrrha, et daucus, et ſera pinum, et caſioli, et galbanum, et ſauina, et rubea, et calamētum, et ſtorax, & arbor Mariæ, et alcanna, et altit, et opoponacum, et faſeoli: omnia iſta prouocant menſtrua: et quando ſufficientia eſt ſuper unum iſlorum, et decoquitur in uino, et bibitur, prouocat menſtrua.

Medicinarum, & Ciborum.

139

A
B S C I N D E n t i a M e n t r u a , s u n t t h u s , e t b a l a u s t i æ , e t g a l l æ , e t a
catia, et carabe, et bolus armenus, & terra sigillata, et semen plan-
taginis, et scoria ferri, & myrabolani. Et ex eis ponuntur super dorfum,
& super ilium finiftrum, et abſcindit menſtrua, ſicut ſanguis draconis, &
antimonium, et alumen: et quæ ſicut eis ſimilia.

M
V N D I F I C I a n t i a I n t e ſ t i n a e x ſ t e r c o r e ſ u n t, ſ t o r a x, e t a l o e s,
& m aſt i x, e t a l l i u m, q u ã do b u l l i u n t u r c u m o l o e, e t m u r i: e t ſy
n a p i s, e t ſ i c u s c u m b u r a c h, e t m e d u l l a c a r t a m i.

F
A C I E N TIA DESCENDERE UERMES, ET ASCARIDES, ET LUBRICOS EX UEN-
Tre, ſunt ſeha armenũ, et alabrengi, et lupinus, et abrotanũ, et lum
brici terrestres, et ataraxacon, et ſcariola agreſtis, et ſal indũ, allinitran, et
nigella, et poliũ, et ſiccidis, et herba auris muris, et fel tauri, et coloquinti-
da, & aloes.

P
R O V O C A N TIA Sudorem ex corpore toto, ſunt calida ficca
omnia. ſicut ciminum, & anifum, et calametum, et polium. Et ex
oleis, et medicinis, etià cum qbus fricatur corpus. ſicut oleum cum bau-
rach, et oleum cucumeris afinini, et oleum raphaninũ, et oleum balfami,
& oleũ camomillæ, et oleum anetinũ, et albenaketin, et eſt purũ, et oleum
nardinũ, et coſtus, et ex illo balfamũ, et carpobalfamũ, et rahunt, et cala-
mus aromaticus. Et ex medicinis quæ excitant ſudoré, quâdo ſubfumiga-
cum eis, ſunt caſtoreum, et bdellium, et agnus caſtus, et lens parua, et car-

M
V N D I F I C A N TIA Cutem ſunt arſenicum rubeum, et ci-
trinum, et arſitolochia, et calamus aromaticus, et piretrum, &
ſtaſiſagria, et ſambucus, et cinis glandium, et radix altheæ, et farina faba-
rum, et farina lupinoræ, et farco colla, et mel, et herbus, et baurach, et spu-
ma maris, et dactyli, et cicer: et uniuersaliter omne in quo eſt abſterſio.

Inquit Aggregator huius libri. Iam præmifi illud, quo fit iuuamētum ex cognitione uirtutum Medicinarum, et Ciborum, et quomodo auxilia tur per illud, & nunc in principio narraui ea. Dico ergo, propterea, quod Cibi, et Medicinæ ſunt multæ, conuenere antiqui, præcipue poſtremi, ut ordinarent ea ſecundum literas alphabeti. Et hoc eſt ubi incepi.

C DE Prouocantibus Sudorem.

M 2

120

I A C. A L K I N D I

CLIB. IACO B A LKINDI

philosophi De GRADI:
BVS Rerum.

VONIAM PRIMOS VETERES,
ut de uirtutibus cuiuſc[]p. medicinæ ſingillatim in ca-
liditate, frigiditate, ſiccitate, & humiditate loque-
rentur, ualde ſollicitos eſſe cognoui: unde in hoc
quatuor inuenerunt differentias, uel definitiones, di-
centes Gradum primum, et ſecundum, & tertium,
& quartum in unaquaqua[ſ] qualitatum eſſe: quod tamen in compoſita me-
dicina dicere prætermiſerunt. Non enim dixerunt, quod hæc medici
na, ſcilicet compoſita, in aliquo gradu ita, & ita exiſtat, in caliditate,
uel frigiditate, ſiccitate, & humiditate: non tam, quod magis propri-
um fuerit, ſcientiam eius rei in medicina ſimplici attendere, quam in
compoſita. Licet enim huius rei ſcientia ſecundum ordinem ſimplicis
medicinæ præcedat compoſitam, non eſt tamen conueniens, ut ipſa in
ſola ſimplici attendatur medicina, & non in compoſita. Quia compo-
ſita medicina, quamuis ex medicinis conſtet, quarum uirtutes in ſim-
plicitate earum diuerſiſcantur, non tamen ſequitur, ut eius complexio
diuerſiſicetur quando componitur: intellexi, quod ad ſcientiam uir-
tutum medicinarum compoſitarum pertingere, non minimi exiſtat lu-
cri. Quia igitur medicinam compoſitam multoties componimus, con-
ſecutum eſt, ut eius uirtutes ſecundum multitudinem, & paucitatem
diuerſiſicentur: quod quidem prouenit ex uirtutibus earum, a quibus
fuerit compoſita. Impoſsibile enim fuit, ut in quarundam uirtutibus,
ex quibus fuit compoſita, conſifteret, & illarum uirtutes non obtine-
ret. Quia igitur illud inueſtigare propoſui, nec potui prætermittere,
quin cuiuſque gradus relationem quam ad alterutrum habet, percipe-
re ſtuderem, in inquifitione æqualitatis abſolutæ laborare æquum fu-
it. Ipſa enim eſt ubi contraria æqualiter coniunguntur, ita ut a neutro
eorum ad aliud declinet. Fuit itaque eius inquiſitio magis proprie præ-
mittenda. Quia nil calidum dicitur, nec frigidum, nec ſiccum, nec hu-
midum, niſi ex eo quod temperamentum iam addidit ſupra æqualita-
tem: & quia ipſa eſt & origo, & principium, & elementum huius to-
tius quod de hoc dicitur, & ab ipſa prouenit augmentum, & in illa re-
ſoluitur. Si enim quid ſit reſolutionis intentio quæritur. Dicitur,
quod ſit augmentorum ab æqualitate ablatio, donec
æqualitas remaneat. Sicut ego, ſi DEVS
uoluerit, explicabo.

Reſolutionis
intentio

De GRADIBVS Rerum.

121

Et quia eorum quæ super æqualitatem addita fuerunt, neque quan
titates, neque species omnino notæ fuerunt, neceſſe fuit nobis illud ex
plicare. Augmentorum autem intellectus, Gradus ſunt quatuor, qui
ſupra æqualitatem additi ſunt. Dicam ergo, quod omnia Augmenta
naturalia quinque modis ſunt. Primum eſt Augmentum dupli. Poſt
quod eſt augmentum quod addit partem unam: quod eſt continens
quantum eſt illud cui comparatur, & eius medietatem. Poſt hoc uero
eſt augmentum addens partes, quod continet quantum illud, & eius
duas tertias. Poſt hoc ſequitur augmentum dupli, quod addit partem,
& eſt compoſitum ex prima ſpecie & ſecunda. Conſequitur autem hoc
augmentum dupli, addens partes, quod ex prima ſcilicet ſpecie, & ter
tia componitur. Quia ergo hoc ex parte exponere in numeris naturali
bus cupio, ipſos ſecundum ordinem naturæ ſuppoſui in ordinibus ſu
is, quorum unus alium præcedere non poteſt: & incæpi ab uno, qui eſt
caufa numeri, cum ab illo ortus fuerit, & creuerit. Quod, ut menti
hunc librum nostrum legentis, citius inſigatur, & affirme:
tur, æquum ſuifſe credidi præmittere, quod
de hijs quinque ſpeciebus
præpoſuimus.

Augmentorum
modi quincenti.

Eſt autem ordo naturalis iſte, i. iij. iiij. iiiij. v. vi. viij. viij. ix. x.
Dico igitur, quod augmentum duorum ſupra unum, duplum eſt uni
us: & unum duorum, eſt medium. Iam igitur patet, quod primum
augmentorum naturalium, eſt augmentum dupli: & quod duo, du
plum ſunt unius. Nos quoque augmentum dupli præmiſimus: quia
natura ipſum præmiſit: & quia prima proportioni naturalis, quæ in dire
ctione paucitatis inuenitur, medietas exiſtit, id eſt, quod unum eius or
dinis eſt, qui eſt poſt ipſum, ſcilicet duo, medium eſt. Apud nos enim
nihil intereſt, utrum dicatur augmentum, ſiue dicatur proportioni.
Præterea dico, quod augmentum trium ſupra duo, eſt id quod addit
partem, hoc eſt, quod tria iam addiderunt ſupra duo, partem duo
rum: duorum namque pars unum eſt, & eſt illud quod addit partem.
Iam ergo manifeſtum eſt ex hoc, hoc augmentum naturali ordine ſequi
illud, quod eſt ante ipſum. Similiter quoque augmentum quatuor ſu
pra tria, ex genere eſt eorum, quæ addunt partem. Inde dico, quod
augmentum quinque ſupra tria, ſunt duo: duo nanque duæ partes tri
um exiſtunt, quod illud eſt quod addit partes. Dico igitur, quod aug
mentum quinque ſupra duo, eſt primum augmentum duplum, quod
addit partem, & eſt illud quod quinque iam addiderunt ſupra duo cum
duplo eorum & uno: unum namque duorum eſt pars: & hæc eſt pro:

Primum aug
mentum.

Secundus aug
mentum.

192

I A C . A L K I N D I

portio compoſita, quam componi diximus ex proportione dupli, & ea
quæ addit partem. Dico etiam, quod augmētum ocio ſupra tria, eſt pri-
mum augmentum duplum, quod addit partes: & hoc eſt, quod ocio
iam addiderunt ſupra tria duplum ipſorum ex duarum partium ſuarum
quantitate: & eſt proportionio compoſita, quam ex prima ſpecie & tertia
componi diximus. Iam ergo manifeſtum eſt ex his quæ diximus, il-
lud quod præmiſimus de his quinque modis, neceſsario ponendum ab
eo. Quorum primus augmentum dupli continet, ſicut, 1. & iij. & uij.
& viij. Et ſecundus id quod addit partem: ut iij. & iij. & uij. & v.
Tertius ſimiliter modus augmentum partium continet: ut, quinque
ad tria, & nouem ad ſeptem. Quartus uero eſt modus augmenti du-
pli, quod addit partem, ut, iij. & v. & x1. & xxuij. Et quintus eſt,
in quo eſt augmentum dupli, quod addit partes: quemadmodum, uij.
& viij. & xviiij. & xxxviij.

Conſyderemus ergo, quanta proportionum fiat reſolutio, ut ad æqua-
litatem redeant, & ponamus aliquid, quod fit exemplum, & regula,
qua perueniamus ad hoc quod in æqualitatem reſoluere uoluerimus.
Multa enim ſæpe quæruntur, ad quorum ſcientiam perueniri non po-
teſt, niſi exemplis rerum poſitis, quæ cum eis ſint eiſdem generis. Po-
namus igitur tres numeros proportionales dupli proportione. Aequa-
litas enim, ut poſt hæc explicabo, inueniri non poteſt, niſi in hac: &
ipſa eſt prima ſpecies, quam præmiſi, quæ etiam prima naturaliter eſt
inuenta. Hoc autem eſt, ut ſint tres numeri proportionales, & ſic pro-
portio primi ad ſecundum, ut ſecundi ad tertium. Quos cum conuer-
timus, erit proportionio tertij ad ſecundum, ut ſecundi ad primum: & ſit
primus minor, ſecundus medius, tertius maior. Cum ergo uolueri-
mus eos reſoluendo ad æqualitatem reducere, minuemus ex medio
quantitatem minoris, & ex maiori quantitatem medij, & minoris, &
qui remanent æquales inueniuntur. Si ergo remanentes ſpecies ſecun-
dum ordinem dupli compoſuerimus, ſtatuentes duplum in lineis, &
ponentes maiorem primum, & minorem poſtremum: & deinde ſup-
poſuerimus huic primo ei ſimilem, & ſub medio numerum continen-
tem quantitatem ipſius, & huius primi, & ſub poſtremo quantitatem
ipſius, & primi, & duplum medij, prouenit compoſitum, quod ad
dit partem. Illud quoque quod addit partes constituitur: componimus
id quod addit partem quemadmodum prius poſuimus duplum, & ex-
equimur omnia quemadmodum ſecimus prius. Duplum autem quod
addit partem constituitur: componimus illud quod addit partem, ita
ut eſt absque conuerſione, & facimus ut prius ſecimus. Duplum aut
em quod addit partes componitur, cum ſtatuerimus illud quod addit

De GRADIBUS Refum.

123

partes abſque conuerſione: & exequimur in eo omnia ut in alijſ feci
mus. Cum ergo has ſpecies refoluendo ad æqualitatem reducere uolu-
erimus, minuemus ex medio minoris quantitatem, & ex maiori du-
plum eius, quod refiduum fuit ex medio, & quantitatem minoris: &
ſi numeri tres æquales remanſerint, iam illud inuenimus quod quære-
bamus. Si uero non, iam egrefſi ſunt ab illa ſpecie, in qua relationem
habuerunt, & tranſierunt in illam ſpeciem quæ magis remota eſt a na-
tura, quam ſpecies a qua refoluta fuit hæc. Poſt hoc quoque conſe-
quenter operabimur ut prius. Quod ſi numeri tres, qui ſunt refidui,æ-
quales ſunt, & conueniunt, iam conſecuti ſumus quod uoluimus. Si
autem non, iam in aliam ſpeciem tranſierunt, quæ magis elongata eſt a
natura ipſius.

Verbi gratia. Ponamus æquales numeros in línea una, tribus ordinis
bus diſtincta, et ſit prima, & ſint in ea ifti tres numeri 1. 1. 1. Deinde ad-
iungamus ei lineam ſecundæ, in qua ſint ordines numeroſ proportione
dupli proportionales, & ſunt ifti, 1. ii. iii. Si ergo uoluerimus refol-
uendo eos ad æqualitatem reducere, ex medio quod eſt duo, minuemus
quantitare minoris, quod eſt unum. Deinde minuemus ex maiore quod
eſt quatuor, duplum eius quod remanſit ex medio, et minorem quod eſt
unum, & duo, et remanebit unum. Iam ergo numeri omnes refoluendo
æquales inueniūtur. Quod ſi qd ex quatuor ſuperfluit ſpeciebus, refol-
uendo ad æqualitatem reddere uolueris, non conſequitur, ut ea quæ re-
ſidua erunt æqualia inueniantur, imo in aliam ſpeciem transibunt, quæ
a ſpecie æqualitatis naturaliter remotior erit. Exempli cauſa, duabus li-
neis tertiam adiungemus, in qua erunt numeri proportiones continen-
tes augmenti, quod addit partem: & ſunt ifti, iii. vi. ix. Deinde an
nectemus huic lineam quartam continentem proportionem augmenti,
quod addit partes, in qua ſint numeri ifti, ix. xv. xxv. Huic quoq con-
sequenter adiungemus lineam quintam, in qua ſint numeri continentes
proportionem dupli, quod addit partem, & ſunt hiij. iiiij. x. xxv. Cui
ſimiliter annectemus lineam ſextam, in qua ſunt numeri connexi pro-
portione dupli, addentis partes, & ſunt ifti, ix. xxuij. Ixuij. Cum
ergo uoluerimus harum ſpecierum numeros refoluendo ad æqualitatem
reducere, minuemus ab omni linea ex lineis cuiuſque ſpeciei, numerum
minorem ex medio, & deinde medium & minorem ex maiore. Nume-
ri igitur qui refidui erunt, non inueniuntur æquales, imo erunt natura
liter remotiores a ſpecie æqualitatis. Quapropter ex eo quod ſuperflu-
it, oportebit nos facere quemadmodum exequuti fuimus:

prius refoluendo, donec æqua-
litas inueniatur.

182

I A C . A L K I N D I

Qæ dicti hic, non quietem, donec æqualitas inue niat, sciedum esse non posse eo modo quo ostedit. Sed fit ita fiat, ut i du plici ostium est, iueniri po terit quid dicit.

Poffunt autem hæ species & aliter componi, & non fecundum difpo sitionem dupli, fic, ij. ij. quæ eſt linea numerorum qui addunt partem. Et deinde adiungimus ei quartam lineam fecundum propor ti onem augmenti addentis partes, ut eam in qua ſunt, ij. v. vii. Et poſt addimus ei lineam quintam continentem proportionem dupli, quod ad dit partem: ut illam in qua ſunt, ij. v. xi. Et deinde adnec itemus ei ſe xtam lineam, continentem proportionem dupli, quod addit partes, ut illam, in qua ſunt, ij. viiij. xviiij. Quemadmodum ſubieſta docet figura.

<table><tr><td>Aequalitas.</td><td>i.</td><td>i.</td><td>i.</td></tr><tr><td>Multiplex.</td><td>i.</td><td>ij.</td><td>iii.</td></tr><tr><td>Superparticularis.</td><td>iii.</td><td>vi.</td><td>ix.</td><td>ij.</td><td>iii.</td><td>iii.</td></tr><tr><td>Superpartiens.</td><td>ix.</td><td>xv.</td><td>xxv.</td><td>iii.</td><td>v.</td><td>vi.</td></tr><tr><td>Multiplex ſuperparticularis.</td><td>iii.</td><td>x.</td><td>xxv.</td><td>ij.</td><td>v.</td><td>xi.</td></tr><tr><td>Multiplex ſuperpartiens.</td><td>ix.</td><td>xxiii.</td><td>ixiii.</td><td>ij.</td><td>viij.</td><td>xvij.</td></tr></table>

Quod hæc dicti, æqualitate non posse reperiri, niſi in du pla proportione, apperitus, de qibus intendit dicit: aliter eam nun poſset ondè re, quid intëdit.

Cum ergo uoluerimus has quatuor ſpecies reſoluendo ad æqualita tem reducere, minuemus in unaquaſb. linea, cuiuſcb. ſpeciei numerum minorem ex medio: deinde medium, & minorem ex maiore: quod poſt quam fecerimus, remanebunt numeri non tenentes æqualitatem, uel in parte, uel in toto: nec unquam reperies, quod omnes numeri qui reſi dui ſunt, æquales inueniantur. Iam ergo ex hoc manifeſtum eſt, æqua- litatem minime reperiri poſse, niſi in proportione dupli, quæ eſt prima: et eſt etiam oſtenſum, quod proportioni dupla proportionalis eſt, et quod augmenta quæ reſoluendo ad æqualitatem reducuntur, ſunt proportiona- nalia. Si ergo quamlibet quatuor ſpecierum conuertendo ad dupli pro- portionem, quæ eſt prima, reſuxerimus, inueniemus æqualitatem in eis, & quod proportionales fuerint. IdeoCB. dictum eſt, quod æquali- tas non inuenitur, niſi in proportione dupli. Poſtquam ergo iam oſten- ſum eſt, primum ex augmentis naturalibus, augmentum dupli eſse, & quod æqualitas in ea reperitur, cum alia in ipſam reſoluuntur, demon- ſtrabo æqualitatem quæ eſt in qualitate. Deinde oſtendam illud, quod ab æqualitate egreſsum eſt: & poſt hoc in ipſam reſoluam, donec aug- mentorum menſuræ ſupra æqualitatem manifeſtæ ſint, ſi DE V S uoluerit.

Aequalitas absoluta in qualitate.

Dico ergo, quod æqualitas in qualitate, eſt contrariorum adiuicem temperantia in re æquali, & eorum effectus æquales, ſcilicet ut eius ſit eade- leſtio quanta infrigidatio. Oportet igitur, ut egreſsus ab æqualitate, ſit augmentum unius qualitatis ſupra ſibi contrariam. Quod ſic colligi tur. Caliditas & frigiditas contrariæ ſunt, quarum unaquaſb. eam quæ

De GRADIBVS Rerum.

125

sibi affertur fugat. Sic igitur in æqualitate funt æquales, quarum neutra aliquid super aliam addit, nec intenditur. Conueniens tamen eft, ut cum una ex qualitatibus aliquid supra libi contrariam augmentauerit, fecundum fuam speciem addat. Iam igitur manifestum eft, quod disceſus ab æqualitate in qualitate, eſt augmentum unius duarum qualitaſtum supra libi contrariam. Apud nos enim nihil intereſt, ſiue æqualiſtates dicantur temperantes, ſiue æquantes, ſeu alternantes, ſiue rectifiſcantes. Quod autem unius qualitatis augmentum dicimus, nihil aliud intelligi uolumus niſi ipſius intenſionem. Augmentum enim in qualitatibus non proprie dicere poſsumus. Ipſum enim ex proprietatibus quantitatis una proprietas exiſtit: & quia unaquæque duarum qualitaſtum contrariarium locum occupauit, in quo ipſi conſiſtit eleuatio. Fuitque locus quem calor occupat, ab eo quem tenet frigiditas, alius. Vus enim locus duobus non ſupponitur contrarijs. Indigemus igitur, ut dicamus in æqualitate tot partes contineri calidas, quot frigidas, cum ipſa in minimas diuſerimus partes.

Si autem nobis aliquis obijciat, dicens caliditatem cauſa ſuæ raritaſtis & dilatationis maiorem occupare locum debere, quam ſit locus quem tenet frigiditas, & hoc cauſa ſuæ conſtrictionis. Dicemus caliditatem non dilatari, cum eius contraria coniungatur ei & æquetur: quia conſtrarietas eſt inter eas, & inſecutio: nec etiam æquius eſt, caliditatem reſmouere frigiditatem a loco ſuo, quæ ut caliditatem frigiditas. Poſtquam ergo caliditati nunc adeſt, quod diximus contra frigiditatem, non dilatatur in loco ſuo caliditas magis, quam frigiditas in ſuo.

Quod ſi uolueris minimam ex partibus rei in complexione æquali, intellectualiter conſydera, quæ eſt pars indiuſibilis cauſa ſuæ paruitatis: & inuenies conueniens eſse, ut ſit in ea tantum caliditatis, quan tum frigiditatis: cum rei æqualis compoſitio facta ſit ex partibus iſtis. Iam ergo ex hoc uerificatum eſt, in re æquali tot partes calidas contineri quot frigidas: & manifeſtum eſt, quod disceſus ab æqualitate fecundum qualitatem, eſt augmentum unius qualitatis supra libi conſtrariam: quod etiam indagando fecundum quantitatis directionem ex poſuimus. Iam igitur oſtenſum eſt, quantitatem eorum, quæ ab æqualitate diſceſerunt, fecundum quantitatem in qualitate ex hoc quod in eis eſt de æqualitatis manifeſtatione, metiri. Deinceps uero explicabo eorum reſolutionē in æqualitatem, præcipue cum æqualitas non reſperiatur, niſi in eo quod in ipſum reſoluitur. Dicam ergo, quod licet augmenta, quia supra æqualitatem fuerunt, in æqualitatem reſoluanetur, præter augmentum dupli, conſequens eſt tamen fecundum hunc

N

126

ALBEG. De uirtutibus

ordinem, ut non omne quod ab æqualitate difceſerit, in ipſam pro-
prie refoluatur: & quia iam manifeſtum fuit, quod in re æquali tan-
tum eſt caliditatis quantum frigiditatis. Ponamus rem æqualem, unam
partem, cuius una medietas calida, & altera ipſius frigida ſit: & pona-
mus etiam unamquamque contrariarum quæ æquantur, medium. Erit
ergo calidum medium, & frigidum medium.

Dico ergo, quod oportet ut fit quantitas augmenti primi, quod di-
ceſit ab æqualitate, cuius calor non uehementer ſenſui manifeſtus ap-
paruit, dupla caliditatis quæ in re æquali exiftit. Ex eo ita patet, quod
de augmento dupli expoſuimus, & eſt in dupla frigiditatis quæ eſt in
re æquali, poſtquam rei æqualis caliditas tanta eſt quanta frigiditas i-
pſius, & eſt pars media ex unaquaque earum, ſicut diximus. Eſt er-
go in augmento primo quantitas caloris, pars prima integra. Frigi-
ditas uero quantitas mediocritatis caloris qui eſt in ipſo. Cum ergo re-
ſoluerimus hoc primum augmentum in æqualitatem, & remouerimus
unum duplum caliditatis, remanebit media pars calida, & media frigi-
da: & ipſæ funt duo media, quæ ſe uicifsim contemperant, ex quibus
proceſit æqualitas. Ex hoc quoque manifeſtum eſt, quod æqualitas
in unoquoque augmentorum reperietur cum remouerimus prima aug-
menta. Inueniemus ergo partes contrarias, quæ ſele,

ut dictum, temperant.

Dico præterea, quod oportet ut fit menſura augmenti ſecundi, cu-
ius calor exceſserit augmentum primum, manifeſte dupla caloris pri-
mi, augmenti primi, quemadmodum de augmento dupli docuimus:
& quia menſura primi augmenti iam fuit pars una integra, & dupla
caloris qui eſt in re æquali, & dupla etiam frigiditas ipſius, oportet ut
fit calor ſecundi augmenti duæ partes, & fit duplus caloris primi aug-
menti, & quadruplus caloris qui eſt in æqualitate, & quadruplus en-
am frigiditatis quæ in ipſa continetur. Ipsius enim calor, ut dictum eſt,
eius frigiditati æqualis eſt. Quod ergo in augmento ſecundo frigidita-
tis inuenitur, tantum eſt, quantum quarta pars caliditatis in eodem in-
uentæ. Cum ergo hoc ſecundum augmentum abſtulerimus, remane-
bit primum: primum quoque cum remouerimus augmentum, rema-
nebit media pars calida, & media frigida: & ipſum, ut dictum eſt, funt
duo media, quæ ad inuicem temperant ſe, a qui
bus æqualitas proceſsit.

Et dico itidem, quod oportet, ut fit menſura tertij augmenti, cuius
calor & effectus ſecundum augmentum exceſserunt uehementer, non
tamen multitudine dupla caliditatis augmenti ſecundi. Quod ex hoc
manifeſtum eſt, quod de augmento dupli expoſuimus. Sed quia men-

De GRADIBVS Rerum,

127

fura augmenti eius fecundi, dupla fuit caloris augmenti primi, & quazdrupla caloris qui eſt in æqualitate, exigit ut fit calor augmenti tertij, quadruplus caloris augmenti primi: & quia calor augmenti primi duplus fuit caloris qui eſt in re æquali, & duplus frigiditatis eiusdem, oportet ut fit calor augmenti tertij octuplus caloris, qui eſt in æqualitate, & octuplus etiam frigiditatis, quæ in ipfa exiftit, poſtquam cenor æqualitatis frigiditati ipſius æquatur. Ex hoc quoque patet, quod illud, quod in augmento tertio frigiditatis exiftit, tantum eſt quan tum octaua pars caloris eiusdem. Cum ergo abſtulerimus hoc augmentum tertium, remanebit fecundum augmentum: quod inde cum ſublatum fuerit, remanebit augmentum primum: hoc quoque primum cum remotum fuerit, remanebit media pars calida, & media frigida: & ipfa, ut dictum eſt, ſunt duo media, quæ ſele uicifsim temperant, a quibus proceſsit æqualitas.

Itidem dico, quod oportet ut fit menſua augmenti quarti, cuius cenor & effectus tertium augmentum uehementer ſupergreſsi ſunt, dupla caloris augmenti tertij. Quod ex eo patet: quod de augmento dupli docuimus. Sed quia calor augmenti tertij, quadruplus fuit caloris augmenti primi, & caloris qui eſt in æqualitate octuplus, oportet ut fit menſura caloris augmenti quarti octuplus caloris primi augmenti, & ſexdecuplus caloris qui eſt in æqualitate: qui etiam frigiditatis in ipfa, quæ in ipfa reperitur ſexdecuplus exiftit: quemadmodum oftendimus, quod calor æqualitatis eſt ſicut eius frigiditas. Eſt ergo illud frigiditatis, quod in quarto exiftit augmento, tantum, quantum eſt meſdietas octauæ partis caloris in ipſo exiſtentis. Cum ergo remouerimus hoc quartum augmentum, remanebit tertium: tertium quoque cum abſtulerimus, remanebit fecundum: cum ſecundum remouerimus, remanebit primum: primum quoque cum ſublatum fuerit, remanebit media pars calida, & media frigida: & ipfa, ut ſepe dictum eſt, ſunt duo media, quæ ſe ad inuicem temperat, ex quibus æqualitas constituta eſt. Non diſsimiliter quoque erit menſura augmenti primi, & fecundi, & tertij, & quarti, cuius æqualitatem frigiditas ſupergreſsa eſt: quemadmodum fuit menſura caloris, qui æqualitatem exceſsit, cuius ſupergreſſionem explanauimus. Caliditas quoque, quæ eſt in augmento cum frigiditas oftenditur, ita erit, ut fuit frigiditas augmenti in quo fit caloris intenſio.

Poſtquam ergo iam expoſuimus manifeſte hoc quod propoſuera mus in æqualitate abſoluta, reuertamur ad oftendendum hoc in æqualitate, quæ fecundum relationem attenditur. Dico ergo æquale in me dicinis, quod fecundum comparationem quam habet ad humanam ſpe eiem, æquale uocatur: & eſt quod neque calefacit, neque infrigidat,

Aequale i me dicinis ſedem comparatio-nem.

Nij

128

I A C. A L K I N D I

neque humectat, necq; deliccat. Cum igitur aliquid sic fuerit, con sequens
eſt, ut quod ex caliditate in eo continetur, ſit, quemadmodum contin-
tur illud, quod ex frigiditate, & calidarum partium quantitas in eo ſit tan
ta, quanta frigidarum, cum ſcilicet ad humanam ſpeciem æqualem com-
paratur: hoc eſt, quod ſi huius caleſtio reſpectu illius ſpeciei, non eſt
maior ipſius in frigiditatione, uel humectatio deliſcatione, ipſum eſt æ-
quale, quod ſecundum comparationem dicitur. Oportet etiam, ut hoc
æquale ſit principium, & eius elementum ad quod dicitur æquale: quia
in ipſum reſoluitur illud quod ſupra ipſum augmentum ſuit, & quod ab
eo eſt reſeſum ſuit. Oportet etiam, ut menſuræ augmentorum ſupra hoc
æquale ſint, quemadmodum augmentorum menſuræ ſupra æquale ab-
ſolutum fuerunt. Conueniunt igitur huic æquali, quod ſecundum com-
paratione dicitur, ea quæ æquali, quod absolute dicitur, conuenire mon
ſtrata ſunt: hoc eſt, quod ut diximus, hoc æquale eſt principium, & ele-
mentum eorum reſpectu quorum dicitur, & in ipſum reſoluuntur aug-
menta, postquam ab illo orta fuerint.

Huius autem, quod dicimus medicinam hanc calidam, uel frigidam,
uel ſiccam, uel humidâ in primo gradu exiſtere, expositio eſt, quod eius
caliditas, uel frigiditas, uel ſiccitas, uel humiditas, aliquid ſupra æqua-
le auxit, quod eſt primum augmentorum, ſenſui non ex toto manifeſte
occurrens. Et iam oſtenſum eſt, primum augmentum naturale. eſt aug-
mentum dupli, & quod in ipſum in æquale reſoluitur. Oportet ergo,
quod partes qualitatum, quæ ſenſui occurrunt, & in gradu primo exi-
ſtunt, duplum ſint huius, quod eſt in æquali ſecundum ſuam ſpeciem,
& duplum etiam eius, quod in eo eſt ex ſibi contraria, ſecundum quod
iam declarauimus. Sed cum remouerimus, quod eſt in primo gradu,
quod ſcilicet eſt primum augmentum ex partibus qualitatum ſupra æ-
quale additum, remanebit æquale, in quo qualitates ſecundum æqua-
litarem connectuntur: ſicut oftendimus in conuerſione, quæ ſit ſecu-
dum reſolutionem, cum aliquid ad originem reducitur, a qua ipſi ſuit
principium. Gradus enim primus non ab alio conſtituitur, niſi ex du-
plo, quod eſt in æquali ex ſua ſpecie, uel ſi uis ex ſibi contraria, quem
admodum declarauimus. Similiter cum dicimus hanc medicinam cali-
dam, frigidam, ſiccam, uel humidam in gradu ſecundo, eius intentio
eſt, quod eius caliditas, uel frigiditas, uel ſiccitas, uel humiditas iam a-
liquid ſupra primum gradum auxerit, quod eſt primum augmentum
ſupergrediens primum gradum manifeſte. Et oportet ut ſit huius aug-
menti menſura dupla eius, quod eſt ante ipſum in primo gradu: quem
admodum oftendimus, quod reſolutio, quæ ſit, cum aliquid ad ſuum
reducitur principium, quod eſt æquale, non inuenitur, niſi in augmento

De GRADIBVS Rerum.

129

dupli. Erit ergo uirtus qualitatis in secundo gradu dominātis, dupla uirtutis dñantis in primo: sed uirtutis dominantis in primo gradu menſu ra, ut oftenſum eſt, dupla fuit menſurę uirtutis, quę eſt in æquali, ſecundũ ſuam ſpeciem, aut ſi uolueris, ſecundũ ſibi contrariam. Erit ergo uirtus in ſecüdo gradu dominãs quadrupla eius, quod eſt in æquali ſecundũ ſuam ſpeciem, aut ſi uolueris ſecundũ ſibi contrariam. Cum ergo illud quod in gradu ſecundo ſuperat, remouerimus, remanebit gradus primus, in quo primũ augmentum attenditur: & cum primũ ſuftulerimus gradũ, remanebit æquale, in quo qualitates ſecundũ æqualitatem coniuguntur: ſicut demonſtrauimus in cōuerſione quę fit dum reditur ad æquale. Non diſi militer etiā cum dicimus medicinā hanc calidam, uel fri. uel ſicc. uel hu. in gradu tertio exiftere, intenditur, quod eius cali. uel fri. uel ſicc. uel hu. iam addit ſupra gradum ſecundũ, quod eſt primũ augmentorũ, quæ gradum ſecùdum ſupergreſsa ſunt, non tamen in ultimo. Vnde oportet, ut huius tertij augmenti menſura dupla ſit eius quod ante ipſam exiſtit, in ſecun do gradu: ſicut oftendimus in augmento dupli. Menſura uero augmenti ſecundi, iam dupla fuit menſurę augmenti primi, & quadrupla ſuæ ſimili, ut ſibi contrariæ, quæ eſt in æquali. Erit igitur menſura dominiij tertij gradus quadrupla augmenti primi, & octupla eius quod in æquali inuenitur, ex ſua ſimili, uel ex ſibi contraria. Cum ergo tertij gradus dominiij ſuftulerimus, refiduũ erit gradus ſecundus: ſecundum quoque cum remouerimus, remanebit primus: hunc quoque cum abſtulerimus, remanebit æquale, in quo qualitates, ſecundum æqualitatem cōmifcentur. Similiter cum dicimus hanc medicinā calidam, uel frigidam, uel ſiccam, uel humidā in quarto gradu, intendiē, quod eius caliditas, uel frigiditas, uel ſiccitas, uel humiditas, iam aliquid auxit ſupra gradũ tertium, quod exiſtit primũ augmentum, tertiũ gradum excedens: cuius effectus uali dus exiſtit, hoc eſt, quod ad nos ex eius caliditate peruenit, cōbuſtionem operatum eſt, & quod ex eius frigiditate, inſenſibilitatem, & mortificati onem efficit eius cui applicatur. Oportet igitur, ut ſit huius quarti aug menti, menſura dupla eius quod ante ipſum eſt in gradu tertio, ſicut de augmēto dupli pateſecimus. Sed tertij augmenti menſura, iam fuit qua drupla uirtutis gradus primi, & octupla eius quod eſt in æquali ex ſua ſimili, uel ſibi contraria: erit igitur ſecundum hoc uirtus dominiij quarii gradus, octupla uirtutis primi gradus, & ſexdecupla illius, quæ eſt in æquali, ex ſua ſimili, uel ſibi contraria. Cũ ergo hunc quartũ gradum ad æqualitatem reuertendo reußerimus cum ſublatione eius quod eſt in eo, relinquitur gradus tertius: tertium autem cum abſtulerimus, re manebit ſecundus: & ſecundum cum remouerimus, remanebit primus: primo quoque ſublato, refiduum erit æquale, in quo qualitates, æqua

N 3

150

I A C + A L K I N D I

litati connexæ funt. Hoc itaque modo, qualitas resolutionis augmentorum ad æquale coniunctit, a quo eorum fuit principium. Ex hoc quoque manifeftum eſt, uirtutes graduum medicinarum, quæ ab æquali principium fortiuntur, ad ipfum refolui, uel conuerti a quo procesſerunt. Nos autem iam oftendimus, refolutionem in æqualem inueniri non poſse, niſi in proportione dupli, & proportionem dupli proportionalem exiſten tem. Sequitur ergo ex hoc, uirtutes graduum medicinarum ſenſui apparètes, quæ ſcilicet ſupra æquale aliquid augent, proportionales dupli proportione exiſtere. Ordo uero proportionum ex quo ad hanc peruenitur concluſionem, eſt, ut dicamus uirtutes graduum medicinarum eſe, quæ in æquale coюuertuntur: ſicut iam manifeſtum eſt. Omne autem quod in æquale refoluitur, in proportione dupli exiſtit. Conſequens igitur eſt ex hoc, ut uirtutes graduum medicinarum ſenſui apparentes, proportionales ſint dupli proportione.

Cum ergo adiunxeirmus huic concluſioni ſuam comparationē: hoc eſt, quod hoc eſt, quod proportionio dupli eſt proportionalis: conſequitur ex hoc, uirtutes graduum medicinarum dominantes, proportionales eſe: ſcilicet ut ſit proportionio caliditatis, quæ in æquali coniunctit ad caliditatem, quæ in primo gradu attenditur, ſicut proportionio caliditatis gradus primi, ad caliditatem ſecundi gradus. Et proportionio caliditatis gradus ſecundi ad caliditatem tertij gradus, ſicut proportionio caliditatis tertij gradus ad caliditatem quarti gradus. Similiter quoque erit proportionio frigiditatis, quæ eſt in æquali ad frigiditatem gradus ſecundi, & proportionio frigiditatis gradus ſecundi ad tertij gradus frigiditatem. ſicut proportionio tertij gradus ad frigiditatem quarti gradus. Virtutes autem contrariæ uirtutibus quæ ab æquali, ſecundum augmentum receſſerunt, ſi denominauerimus ſecundum modum comparationis excedentium, erunt proportionales, addentes: hoc eſt, erit menſura augmenti frigiditatis, quæ eſt in æquali ſupra frigiditatem gradus primi, ſicut menſura frigiditatis gradus primi, ſupra menſuram frigiditatis gradus ſecundi, ſupra menſuram frigiditatis gradus tertij: ſicut menſura frigiditatis gradus tertij, ſupra menſuram frigiditatis gradus quarti. Si autem denominauerimus quaſdam earum ex alijs, erunt æquales: quem admodum oftendimus omnes æquales exiſtere, ex eo, quod in æquali reperitur, cum augmenta ſublata fuerint; ipſæ enim partes æquales inuenientur. Huius autem declaratio eſt, quod æquale illud exiſtit in quo continetur tantum caliditatis, quantum & frigiditatis, ſiue parces ſint magnæ, ſiue paruæ. Ponamus igitur, quod æquale ſit pars minima partium, cuius medietas ſit calida: & medietas ſit frigida, & quod caliditas primi gradus dupla ſit eius quod eſt in æquali ex cali-

Comparatio
nes Graduï
ad inuicem.

De GRADIBVS Rertim.

151

ditate, sicut oftendimus, primum augmentum naturale else augmentum dupli: quia ergo quod in æquali continetur ex frigiditate, æquum eſt ei quod eſt in ipſo ex caliditate, oportet ut ſit caliditas primi gradus dupla etiam frigiditatis, quæ eſt in æquali: cum ipſius frigiditas ſuæ caliditati ſit æqualis. Et quia caliditas primi gradus, dupla eſt frigiditatis, quæ eſt in æquali, erit quod reperitur in ipſo ex frigiditate quantum eſt medietas eius, quod eſt in ipſo ex caliditate. Ergo caliditas erit pars, & frigiditas partis medietas. In gradu quoque ſecundo, quod ex caliditate reperitur, duplum eſt eius, quod eſt in ipſo primo ex caliditate: sicut pateſecimus ex augmento dupli. Sed quod eſt in gradu primo caliditatis, ut oftenſum eſt, duplum quoque eius eſt quod eſt in æquali ex caliditate, & duplum etiam eius quod eſt in ipſo ex frigiditate. Oportet ergo, ut ſit quod in gradu ſecundo eſt, ex caliditate quadruplum eius, quod eſt in æquali ex caliditate, & quadruplum etiam frigiditatis quæ eſt in ipſo cum menſura, cum ad frigiditatem facta fuerit. Et cum fuerit caliditas ſecundi gradus quadrupla frigiditati quæ eſt in æquali, poſt quam, quod in ipſo eſt frigiditatis, æquum eſt ipſius caliditati, erit caliditas duæ partes, & frigiditas partis medietas. In gradu ſimiliter tertio, quod caliditatis continetur, duplum eſt eius quod eſt in ſecundo ex caliditate: quemadmodum ofertendimus ex incremento dupli. Sed quod in gradu continetur ſecundo ex caliditate, quadruplum eſtit eius, quod eſt in æquali ex caliditate, & quadruplum etiam eius quod in eodem continetur ex frigiditate. Oportet igitur ut ſit quod in gradu tertio eſt caliditatis, octuplum caliditatis, quæ eſt in æquali, & octuplum etiam frigiditatis eiufdem, cum menſura, cum ad frigiditatem facta fuerit. Et cum caliditas gradus tertij, octupla fuerit frigiditatis quæ eſt in æquali, erit quod eſt in ipſo ex frigiditate octaua pars eius quod eſt in eo ex caliditate, ergo erit caliditas partes quatuor, & frigiditas pars media. In gradu quoque quarto quod eſt ex caliditate, duplum eſt eius, quod eſt intenſio ex caliditate, quemadmodum ex augmento dupli pateſecimus. Sed quod eſt intenſio ex caliditate, iam fuit octuplum eius quod in æquali continetur ex caliditate, & etiam octuplum frigiditatis quæ eſt in ipſo. Oportet igitur, ut ſit quod eſt in gradu quarto ex caliditate, ſexdecuplum eius, quod eſt in æquali ex caliditate, & etiam ſexdecuplum eius quod in ipſo continetur ex frigiditate, cum ad frigiditatem commenſuratium fuerit. quia caliditas gradus quatuor caliditatis gradus tertij dupla eſt. Et cum caliditas gradus quatuor ſexdecupla fuerit frigiditati, quæ eſt in æquali, erit illud quod eſt in ipſo ex frigiditate, quantum eſt medietas octa-

I A C . A L K I N D I

152

uæ partis eius, quod in ipso reperitur ex caliditate. Erit ergo caliditas et
cto partes, & frigiditas partis medietas. Non dimitiliter quoque quod
ex frigiditate in primo gradu, & ij. & iiij. & uij. continuebitur, cum
incremento ad caliditatem se habebit, secundum proportionis modum,
quem præmifimus ex frigiditate: & menfura in humiditate

& flectitate, ad eundem modum obferuabitur.

Iam ergo ex hoc manifeestum fuit, qnod cum tu proportionaueris uirtutes contrarias, uirtutibus quæ ab æquali re procedentes peruenerunt ad augmētum, quare quælibet in quolibet gradu eſt medietas partis unius inter ſe, erunt æquales. Cum autem proportionaueris eas ſecundum modum relationis quem habent recedentes, erunt proportionales, dupli proportione: hoc eſt, quod frigiditas caliditatis tertij gradus, addit ſuper frigiditatem caliditatis quarti gradus, quantum eſt quarti gradus frigiditas. Similiter quoq[us] gradus ſecundus ſuper tertium, & primus ſuper ſecundum, & æquale ſuper primu: hoc eſt, quod frigiditas caliditatis quarti gradus, tanta eſt quanta medietas očtauæ, caloris eiufdem, & in tertio gradu očtaua, & ſecundo quarta, & in primo media, & in æquali ſimile ter. Calor quoq[us] qui attenditur ſecundum dominium frigiditatis in tertio gradu, eodem modo calorem frigiditatis quarti gradus ſuperat cum quantitate caloris quarti gradus. Gradus quoque reſidui ſimiliter ſe habent: in ſicitate quoque & humiditate idem inuenitur. Iam ergo ex hoc quod præmifimus, manifeſtum eſt, omnibus proportionibus, quæ in proportione augmenti attenduntur, proportionem dupli meliorem exisſtere, in qua æquale reperitur: hoc eſt, quod ipſa in æquale reſoluitur, ſicut demonſtrauimus. Muſicæ quoque tractator docuit hanc proportionem omnibus alijs proportionibus meliorem eſſe, & * in medicinis conuenientiorem, ſcilicet dupli proportionem.

Alias, in na-
turis.

Ex hoc quoque declaratum eſt, quoſdam non nominaſe gradum pri
mum, ij. iiij. uij. nifi ſolummodo ſecundum modum quo numeri ordi
natio uocatur, & non aliter: hoc eſt, quod etiā eorum ſermo in nominan
ndo gradum primum, ij. iiij. uij. intelligitur abſque qualibet duarum in-
tentionum. Quarum una eſt eorum, qui eos ſecundum ordinem nume
ri, & eorum computationem nominauerunt, quę eſt huiuſmodi, primo,
ſecundo, tertio, quarto. Alia autem eorum qui hoc ſecundum uirtutum
modum dixerunt: ſcilicet qui quartum gradum nominauerunt, eo quod
eius uirtus quadrupla ſit primi: & tertium, quod eius uirtus tripla ſit pr
mi: & ſecundum, quod eius uirtus dupla primi exiſtat. Si qui igitur
hos gradus, primum, ſecundum, tertium, quartum, ſic nominari dixerim
ſecundum ordinem numeri, & non ſecundum uirtutum ordinationem,
non erit eorum dictio conueniens, ſecundum prædictum modum no

De GRADIBVS Rerum.

153

minationis: cum ipfli in gradibus uirtutes quærant. Quod ſi fuerint etiam aliqui, qui dicant in gradibus quartum dici, quod eius uirtus ſit qua? drupla primi, & tertium cauſa fuæ uirtutis, quæ eſt tripla primi, erit iſte ordo graduum abſque proportione. Nos uero iam oſtendimus in præcedentibus, ipſos proportionales exiſtere.

Galenus quoque in libro x. tractatuum, quem de componendis medicinis edidit, in parte uidelicet octaua, cum de quinta confectione medicinarum Andromachi tractaret, ad curandum ſtomachu, eorum destruxit ſententiã, qui quarti gradus uirtutem primi quadruplam, & tertij primi triplam aſserebant. Conſectio autem illa ſatis aperte poteſt in illo libro intelligi, ſi quis intente conſyderare uoluerit: & ſi fuerit boni intellectus, & in proportione inſtructus, intelliget ſententiam illorum qui dicunt, quartum gradum quadrupli primi, & tertium triplum primi, annullatam eſse.

Alij præterea fuerunt, qui Graduũ uirtutes ſecundum hunc ordinem ſe habere dixerunt: affirmantes, uirtutem caloris primi gradus habere ſe in quinque octauas uirtutis caloris quarti gradus, ideoque tres eius octauæ remanent frigidæ. Dixerunt etiam, quod uirtus caliditatis ſe cundi gradus, habet in ſe tres quartas uirtutis caliditatis quarti gradus, & remanebit eius quarta frigida: & quod uirtus caliditatis tertj gradus cōtineat ſeptc octauas uirtutis caliditatis quarti gradus, et remanebit eius octaua frigida. Qui autem eos in hanc induxit ſententiam, fuit quidam qui dixit: quod ſi nos miſceremus medicinam in quarto gradu calidam, cum medicina frigida in eodem gradu, æquaretur medicina, & eſsent in ea quatuor partes calidæ, & quatuor frigidæ. Et ſi adderemus quin tam partem calidam, eſset calida in primo gradu, eſsentque eius quinč partes calidæ, & tres frigidæ. Similiter ſi adderemus ſextam partem calidam, in ſecundo gradu eſset calida, & eſsent eius tres quartæ calidæ, & alia quarta frigida. Septimam quoque partem calidam ſi adderemus, eſset medicina calida in tertio gradu, eſsentque ipſius ſeptem octauæ calidæ, & reliqua octaua frigida. Quod ſi octauam partem calidam adderemus, eſset medicina calida in quarto gradu, & eſset tota calida, nihil in ſe habens frigiditatis. Huius autem intentio falfa exiſtit, & ſecundu moſdum experimenti, & ſecundu eum qui argumentatur contra eui, ponens principium ſuũ ſecundum dicta illius: hoc eſt, quod ſi prædictus miſce: ret medicinã calidam in tertio gradu, cũ medicina frigida in eodem gradu, æquaretur medicina, eſsentque in ea tres partes calidæ, & tres frigidæ: quod ſi pars una caliditatis adderetur, eſset calida in primo gradu, & eſsent eius quatuor partes calidæ, & duæ frigidæ: eſsent ergo ſe cundum hoc, primi gradus duæ tertie calidæ, & una frigida: ex præmiſ:

Opinio quo-
rundam circa
Graduũ uir-
tutes.

Dilutio opi-
nionis præce-
dentis.

O

152

I A C. A L K I N D I

ſis uero quinque eius ocſtauæ fierent calidæ, & tres frigidæ: hoc autem eſt impoſsibile. Similiter quoque, ſi pars ſecunda cum prima fieret caſulida, eſset medicina calida in ſecundo gradu, eſsentque eius quinque parſtes calidæ, & pars reliqua frigida: ergo ſecundum hunc modum, quinque ſextę ſecundi gradus exiſterent calidæ, & una frigida: ſed in preceſſe dentibus eius tres quartę fuerunt calidæ, una quoque frigida: quod omenno contrarium & impoſsibile eſt. Ita etiam, ſi pars tertia cum ſecunda, & prima calida fiat, erit medicina tota calida, nihil in ſe retineus frigiditatis. Sed in precedentibus oſtenſum fuit, quod cum pars tertia cum partibus quæ ipſam precedent in quarto gradu calida ſit, eius ſeptem oſtatuæ calidæ exiſtunt, & reliqua ocſtauæ frigida. Ideoq[ui] hæc intentio falſa manifeſte exiſtit. Non enim oportet, ut huius intentionis inuento alio quo, in gradu quarto attendat quod non æque in gradu tertio, & ſecun do obſeruari poſsit. Poſtquam ergo huius intentionis falſitas manifeſte apparuit, & eius etiā ſententia manifeſte deſtructa eſt, qui uirtutē quarki gradus primi quadruplā, & tertij triplam primi aſserebāt, ex eo, quod G.in receptione medicinæ ſui libri comprobauit, & ex eo quod nos declarauimus.

Et poſtquam oſtenſum eſt, quod gradus dupli proportione propor-
tionales exiſtunt, ſcilicet quod proportioni uirtutis gradus primi, ad ſe-
cundum eſt in effectu, ſicut proportioni uirtutis gradus ſecundi ad ter-
tium, & proportioni uirtutis gradus tertij ad quartu: declarabo nunc, quo-
modo compoſitio componendi medicinas, ſecundu hanc pro-
portionem, quæ omnibus alijs in proportione aug-
mentoru melior exiſtit, comprehendi queat.

Compoſitio
Medicinæ ca-
lidæ cum cali-
da triplex.

D

De Compoſitione MEDICINARVM
in generali, quæ fit ſex modis.

DICAM ergo, quod Compoſitio Medicinarum, licet in finitas re-
cipiat ſectiones, in ſex tamen reſtringitur, quæ ſub regulis rationis cōpre-
1 henſe ſunt. Quarum una eſt, Compoſitio medicinę calidæ, cum alia medi-
2 cina calida. Et ſecunda, Compoſitio medicinę frigidæ, cum alia medicina
3 frigida. Et tertia, Compoſitio medicinę calidæ, cum medicina frigida.

2 cina calida. Et ſecunda, Compoſitio medicinę frigida, cum alia medicina
3 frigida. Et tertia, Compoſitio medicinę calidæ, cum medicina frigida.

2 Quarta quoq[ui] medicinę Compoſitio, eſt medicinę temperatæ, cum alia
5 medicina temperata. Quinta, etiā Compoſitio medicinę temperatæ cum
6 medicina calida. Sexta, Compoſitio medicinę temperatæ, cum medicina

6 medicina calida. Sexta, Compoſitio medicinę temperatæ, cum medicina frigida. Compoſitio quoq[ui] medicinę calidæ, cum alia calida, tribus mo- dis fit. Vnus eſt, ut ipſa medicina miſceatur medicinę æque calidæ ut ipſa eſt. Secundus eſt, ut cōiungatur medicinę maioris caliditatis. Tertius eſt, ut medicina minoris caliditatis, medicinę maioris caliditatis coniunga- tur. Quod ſi Compoſitio medicinæ ex æque calidis fiat, non erit in ca-

De GRADIBVS Rerum.

155

caloris augmentum, & non minuetur ex ea aliquid. Et si compoffitio mediciæ fiat ex medicina calida, & alia quæ fit minoris caliditatis, erit medicina compoffita minus calida. Sed si compoffitio medicinæ fiat ex calida, & alia quæ fit maioris caliditatis, erit medicina compoffita, magis calida, neque minuetur ex ea aliquid, & erit eius caliditas inter augmentum & diminutionem. Nos itaque huius quod diximus exemplum ponamus. Cum miſcuerimus duas aquas, quarum unaquæque fit bultiens in ſummo, neque in nostra permixtione aliqua intrauerit mora, non minuetur ex earum caliditate aliquid, ſed remanebunt ſeruentes utræque. Si autem unam minus ſeruentem cum alia miſcuerimus quæ magis ferueat, augmentabitur caliditas aquæ minus ſeruentis, propter aquam magis ſeruentem: & minuetur caliditas aquæ multum ſeruentis, propter aquam minus ſeruentem. Non eſt tamen conueniens, ut exiſtimemus medicinam calidam, caliditatem calidioris medicinæ cui ad miſcetur, minuere propter modum qualitatis minoris caliditatis, ſed propter proprietatem eius, quod eſt cum eius minore caliditate ex qualitațe frigiditatis. Eodem modo, medicinæ frigidioris frigiditas minuetur ex eo, quod eſt minus frigida ex qualitate caliditatis. Propter hoc etiam in præcedentibus declarauimus, frigiditatem, quæ eſt cum caliditate pri miſgradus, æquari medietati caliditatis ipſius: & ſic in reliquis gradibus eſt intelligendum: ut ex hoc cognoscas illud quod nomen frigiditatis comprehendit, ex nomine caliditatis, aut ex nomen caliditatis nomen frigiditatis, aut nomen humiditatis ex nomine ſiccitatis, aut nomen ſiccitatis ex nomine humiditatis pendere: quemadmodum in ſquentibus propalabo.

COMPOSITIO uero Medicinæ, quæ fit ex frigida medicina cum alia frigida, tribus etiam fit modis. Vno, ut medicina frigida in compoffitione iungatur alij medicinæ eiuldem frigiditatis. Non ergo quando fit compoffitio, augmentabitur frigiditas, neque minuetur ex ea aliquid. Secundo, ut in compoffitione medicina frigida, cum alia maioris frigiditatis admilceatur. Tertio uero, ut in compoffitione medicina frigida cum alia minoris frigiditatis admilceatur. Diminutæ igitur frigiditas, ex augmentatæ frigiditate augebitur, & augmentatæ frigiditas ex diminutæ frigiditate minuetur: eritque medicina compoffita, inter frigiditațem frigidioris, & frigiditatem minus frigidæ. Hoc quoque manifestum eſt & apparens ei qui propofitum exemplum memoriæ commendaue: rit. Rurſus in compoffitione quæ fit ex conjunctione medicinæ calidæ cum frigida, unaquæque qualitatum a ſua minuitur contraria. Et rurso

Compoſitio
medicinæ frigida cum frigidia triplex.

02

156

I A C . A L K I N D I

fus in compositione quæ fit ex commixtione medicinæ æqualis cum alia æquali, erit medicina ex eis compoſita æqualis. In Compositione quoque medicinæ, quæ fit ex coniunctione medicinæ calidæ non æquali, erit medicina ex eis compoſita non æqualis. quia cum æquale inæquali admiſtum fuerit, non erit medicina ex eis compoſita æqualis. hoc e[m] unum eſt ex per ſe notis, quæ probatione non indigent. Et neceſſe eſt, ut ca[li]ditas medicinæ calidæ, minuatur ex eo quod declarauimus. Et hoc eſt, quod illud quod eſt in minus calido, ex qualitate frigiditatis reprimit ca[li]ditatem eius quod eſt magis calidum. Huius ſermonis ſumma eſt, quod cum compoſitio fit ex commixtione æqualium cum æqualibus, & calido-rum cum æque calid[us], & frigidor[em] cum frigidis eiufdem frigiditatis, non augmentabitur e[or]u iurtus, neq[ui]b[us] minuetur ex eo quod eſt in ea aliquid: eſet ergo temperata, aut calida, aut frigida. Sed ſi compoſitio fit ex commixtione diuerſarum medicinarum ex augmento & diminu[ti]one, aut ex contrarietate, minus ab augmentato au-

gebitur, & maius a diminuto minuetur.

Expositio Compositionis MEDICINÆ, & re

nunciatio compositionis medicinæ calidæ,
cum alia medicina calida.

Graduum in
Compoſitis
difſcretio.

CONGREGABiſ ita[que] p[er]pondera calidarum quæ in gradibus funt, & ſeruabis ea: quæ etiam in eis ex uirtutibus frigidis reperi tur coniungens, & quæ fit earum denominatio, ex numero calidar[us] uirtu tum ſcies. Nos autem iam ſæpe in eis quæ præceſserunt diximus, quod cum uirtutes frigidæ fuerint tantum, quantum media pars calidarum uirtutum, erit medicina ex eis compoſita, in primo gradu calida: & cum uirtutes frigidæ fuerint quantum quarta pars calidar[us] uirtutum, erit medicina in ſecundo gradu calida: & cum fuerint uirtutes frigidæ quantum octaua uirtutum calidarum, erit medicina calida, & in tertio gradu: & cum fuerint frigidæ medicinæ uirtutes, quantum ſextadecima pars uirtutum calidarum, erit medicina calida in quarto gradu. Similiter quoque inuenietur regula medicinarum frigidarum, in quibus frigiditas do minatur, & uni quatuor graduum comparabitur. Quod ſi uirtus medicinæ intra duos ex quatuor gradibus fuerit, proportionem eius ex differentia, quæ inter illos duos gradus inuenitur, ſcias. Eius itaque quod diximus exemplum ponamus. Hoc eſt, quod cum miſcuerimus ponendus 3. 1. maſticis, quod in ſecundo gradu exiſtit calidum, cum ponere 3. 1. cardamomi, quod eſt in primo gradu calidum, multiplicamus uirtutem caliditatis gradus primi, quæ una eſt, in duabus 3. cardamomi, & prouenient inde duæ partes: deinde multiplicabis etià uirtutem gradus ſecundi, quæ eſt duo, ſecundum primam regulam in 1. 3.

De GRADIBVS Rerum.

157

maſticis, & prouenient inde partes duæ. Adiunges itaque duas partes
caliditatis cardamomi, duabus partibus caliditatis maſticis, & ſiunt qua-
tuor partes calidæ: quas conferuabis, quemadmodum indicaui tibi. Tu
autem iam ſciuifti ex præmſsis, quod partes frigidæ, quæ cum calidi-
tate primi gradus exiſtunt, ſicut quantum caliditas, medietas calidarum
partium: eſt ergo in illa ex frigiditate, pars media, cum ad partes cali-
das comparata fuerit. Multiplicabis igitur hanc mediam in pondus 3.
ij. cardamomi, & erit pars integra frigida. Similiter quoque tu iam ſci-
uiſti, quod partes calidæ caliditate ſecundi gradus, duplum ſunt primi,
& quod earum quarta eſt frigida, & quod quarta duorum eſt medie
tas. Multiplicabis itaque medietatem in pondus unìus 3. maſticis, &
erit medietas frigida. Eam igitur adiunges parti frigidæ, & perueniet
ex eis pars, & medietas partis frigiditatis. Scies itaque quæ ſit denomi-
natio partis, & mediæ partis frigidæ, & ex quatuor partibus calidis
quas ſeruaſti: ipſæ autem erunt tres octauæ. Oſtenſum eſt igitur, quod
huiuſmodi medicinæ compoſitæ tres octauæ, quæ ſunt cum eius par-
tibus calidis, frigidæ ſunt. Iam autem ſciuifti, quod frigiditas quæ eſt
cum caliditate primi gradus, eſt quantum medietas eius quod eſt in illo
ex caliditate: & quod frigiditas quæ attenditur reſpectu caliditatis gra-
dus ſecundi, eſt quantum pars quarta caliditatis ipſius. ſciuifti etiam,
quod tres octauæ minus ſunt medietate, quæ eſt frigiditas quæ in cali-
ditate primi gradus reperitur, & plus quam quarta, quæ eſt frigiditas,
quæ ſecundum caliditatem ſecundi gradus attenditur. Oportet igitur,
ut medicina hæc, cuius tres octauæ, quæ cum partibus calidis inueni
untur, frigidæ ſunt, intra gradum primum & gra-
dum ſecundum exiſtat.

Cum ergo uoluerimus ſcire, in quoto gradu ſit medicina calida: ſu-
perfluitatem, qua frigiditas, quæ ſecundum gradum attenditur primum,
frigiditatem quæ cum gradu ſecundo reperitur, ſuperat, ſcias: quæ eſt
quartæ partis frigidæ. Minues itaque hanc ex octauis tribus, quæ ſunt
frigiditas compoſitæ medicinæ, & remanebit octaua. Deinde ſcies quæ
ſit denominatio eius, ex quatuor, quæ eſt ſuperfluitas, quæ inter duos
gradus inuenitur: inuenieſque ipſam eſse medietatem. Ex hac ergo me-
dietate caliditas ſecundi gradus reprimetur. Minues itaque hanc deno-
minationem a gradu ſecundo, & erit medicina compoſita in
medio ſecundi gradus calida. Et hoc eſt quod demon-
ſtrare uoluimus. Regula quoque quæ in
compoſitione medicinæ frigi-
dæ cum medicina
frigida attenditur, erit ſimiliter.

O 3

158

I A C. A L K I N D I

VIRTVTES ponderum Medicinarum calidarum, quæ in gradibus attenduntur, aggregabis: & ex eis etiam ex uirtutibus frigidis adunabis: & unumquodque eorum separatim per se feruabis: uirtutes quoque ponderum frigidarum medicinarum, quæ in gradibus attenduntur: & quod cum eis eſt ex uirtutibus calidis, adiunges, & uirtutes frigidas, uirtutibus frigidis. Si ergo uirtutes calidæ cum frigidis alternentur, medicina compoſita in caliditate & frigiditate erit æqualis. Quod ſi uirtutes calidæ frigidis plures fuerint, ſcies denominatioem uirtutum frigidarum ex eis: & facies ſicut præmiſimus. Frigidæ quoque uirtutes, ſi calidis plures extiterint, quæ ſit uirtutum calidarum denominatio ex eis, notabis: & facies ſicut præmiſum eſt. Compoſitio autem medicinæ æqualis cum æquali, eſt ſicut diximus: uidelicet quod medicina ex eis compoſita erit æqualis.

Narratio Compoſitionis MEDICINÆ æqualis, cum medicina calida.

VIRTVTES ponderum Medicinarum æqualium frigidas, & calidas, uniuſcuiuſcę uidelicet gradus per se aggregabis: uirtutes quoque calidarum medicinarum, & quod cum eis eſt ex uirtutibus frigidis, ſimiliter congregabis: deinde uirtutes calidas calidis, & frigidas frigidis adiunges: & uirtutes frigidas ex calidis denominabis, & facies ut præmiſum eſt. Cuius exemplum eſt: ut miſceamus mannæ 3. 1. cum cardamomi. 3. 1. Et ea iam ſciuifti, φ illud quod ex caliditate in medićina æquali continetur, eſt quantum etiam in ipſa ex frigiditate. Et quia hoc ita eſt, medietas eius calida, & alia frigida eſt. quod enim & ſecundum hoc in ipſa eſt ex caliditate, eſt pars media: & quod ex frigiditate, pars media. Quod ſi poneremus quod in ea continetur ex caliditate partem, & quod ex frigiditate partem, & gradus alios ſecundum hunc oridinem ſtatueremus, ſcilicet proportione dupli proportionales erunt. Sed quia, caliditas primi gradus, & ipſius frigiditas, in ipſis partibus continentur, quæ ſenſui manifeſte occurrunt, melius eſt, ut quod in æquali continetur ex caliditate, & frigiditate, ponatur pars media calida, & media frigida. Accipies itaque pro. 3. cardamomi, partem unam cardamom, & mediam frigidam: propter hoc qnod demonſtrauimus: pro 3. quoque mannæ ſumes mediam partem calidam, & mediam frigidam: deinde coniunges partes calidas duarum medicinarum, & pro uenit ex eis pars, & partis medietas calidæ: partes quoque frigidarum duarum medicinarum aggregabis, & prouenit ex eis pars una frigida. Scies itaque, quæ ſit denominatio partis ex parte, & media, & erunt duæ tertiæ. Scies ergo, quod huiuſmodi expoſitæ medicinæ calidæ duæ ter

De GRADIBUS Rerum.

159

tiæ, frigidæ sunt. Oportet ergo, ut hæc medicina compoſita æqualis ſit calidior; eo quod calor qui eſt in æquali, eſt quantum ipſa frigiditas. Scias ergo differentiam quæ eſt inter æqualem, & gradum primum ſe cundum frigiditatem; & hoc eſt medietas. Minues igitur eam ex dua bus tertijs, & remanebit ſexta: deinde ſcies quæ ſit eius denominatio, ex differentia quæ eſt inter æquale, & primum gradum: & inuenies ter tiam. Ex hac ergo denominatione, caliditas primi gradus fuit repreſſa. Ideo medicinæ caliditas erit in duabus tertijs gradus primi. Et hæc eſt regula quæ obſeruanda eſt in compoſitione medicinæ æqualis, cum frigida. Illud præterea quod tibi pateſſci in uirtutibus calidis & frigidis, ex me intellige, quia in humidis & ſiccis idem obſeruatur: &

similiter in refiduo eius totius quod in hoc libro con tinetur, ex intentione caliditatis & frigiditatis.

Exemplum componendi Medicinam.

<table><thead><tr><th>Medicinæ</th><th>Pondera Caliditatis</th><th>Frigiditatis</th><th>Siccitatis</th><th>Humidit.</th></tr></thead><tbody><tr><td>Cardăomi</td><td>3 1.</td><td>pars una.</td><td>pars media.</td><td>pars una. ps media.</td></tr><tr><td>Zuccari</td><td>3 1.</td><td>partes duæ.</td><td>pars una.</td><td>ptes duæ. ps prima.</td></tr><tr><td>Indi</td><td>3 1.</td><td>pars media.</td><td>pars una.</td><td>pars una. ps media.</td></tr><tr><td>Emblici</td><td>3 1.</td><td>pars una.</td><td>partes duæ.</td><td>ptes duæ. pars una.</td></tr></tbody></table>

Congregabis itaque partes calidas, & erunt quatuor, & media: par tes quoq frigidas colliges, & erunt quatuor, & dimidia: & ſiccæ erunt ſex, & humidæ tres. Posſtea ſcies quæ ſit frigidarum partium denomina tio ex calidis. Ipſæ uero ſiunt totidem, quot & illæ. Cum igitur æqua les ſiunt illis, medicina compoſita in caliditate & frigiditate erit tempera ta. Deinde ſcies etiam denominationem partium humidarum ex ſiccis, quæ eſt earu medietas: & quia ſic etiam medicina eſt ſicca in primo gra du, & in caliditate & frigiditate æqualis.

Exemplum Compoſitionis alterius Medicinæ.

<table><thead><tr><th>Medicinæ</th><th>Pondera Caliditatis</th><th>Frigiditatis</th><th>Siccitatis</th><th>Humidit.</th></tr></thead><tbody><tr><td>Maſticis</td><td>3 1.</td><td>partes duæ.</td><td>pars 5.</td><td>partes 1.</td><td>ps media.</td></tr><tr><td>Cardăomi</td><td>3 1.</td><td>partes duæ.</td><td>pars 1.</td><td>partes 1.</td><td>pars una.</td></tr></tbody></table>

Pars 1. media, uel ſe mis, idem.

Partes calidas adunabis, quæ erunt quatuor: frigidæ autem cum col lectæ fuerint, erunt pars una & 5. ſiccæ erunt, 11. humidæ uero erunt pars una, & 5. Deinde ſcies denominationem partium frigidarum, ex qua prouenient tres octauæ: tres autæ octauæ minus ſunt medietate, quæ eſt frigiditas gradus primi, & plus quam quarta, quæ eſt frigiditas gr aus ſecundi. Erit ergo caliditas huius medicinæ compoſitæ, addens ſu pra caliditatem gradus primi: quia eſt plus duplo frigiditatis medici:

160

I A C . A L K A N D I

næ compoſitæ, Scias itaque, ſuperfluitatem frigiditatis quæ eſt intra gradum primum & ſecundum, quæ eſt quarta (quam poſtquam minu- eris ex tribus octauis, remanebit octaua) ſcias ergo denominationem eius ex quarta, quæ eſt duorum graduum differentia, & inuenies eam medietatem. Eſt itaque ex hoc ſcitum, frigiditatem huius medicinæ, ſua- per frigiditatem gradus ſecundi per quantitatem medietatis, augmen- tum fore. Ex hoc igitur conſequitur, caliditatem gradus ſecundi, mi- noratam eſſe ſecundum quantitatem ſuæ medietatis. Quantitas autem augmenti frigiditatis medietatis, ſupra frigiditatem gradus tanta eſt, quanta diminutio caliditatis ſuæ. Cuius rei probatio eſt, quod ſi frigi- ditas gradus ſecundi augmentatur ſecundū quantitatem frigiditatis quæ eſt in gradu ſecundo, reprimetur caliditas ipſius gradus, & deſcendet ad gradum primum. Quod ſimiliter erit obſeruandum in reliquis gra- dibus. Iam igitur manifeſtum fuit, menſuram augmenti frigiditatis me- dicinæ, ſupra frigiditatem gradus menſuræ diminutionis caliditatis eiuſ- dem gradus æquari. Vnde cum medietas caliditatis gradus ſecundi, in prædicta medicina ſit diminuta, relinquitur ut ſit eiuſdem caliditas cali- ditatis medietas gradus ſecundi: aut ſi mauis, fac ſecundum hoc quod præceſsit in ſuperfluitate: quæ intra gradum primum & ſe- cundum inuenitur. Hoc tamen leuius eſt, & ma- nifeſtius apparet probatio eius oſ- perationis.

<table><thead><tr><th>Medicinæ</th><th>Pondera</th><th>Caliditatis</th><th>Frigiditatis</th><th>Siccitatis</th><th>Humidi.</th></tr></thead><tbody><tr><td>Maſticis</td><td>3 iij.</td><td>Partes iij.</td><td>Pars 1.</td><td>Partes iij.</td><td>Pars una.</td></tr><tr><td>Alchon</td><td>3 1.</td><td>partes iij.</td><td>pars 5.</td><td>partes iij.</td><td>pars 5.</td></tr><tr><td>Balaſtixæ</td><td>3 1.</td><td>pars 5.</td><td>partes iij.</td><td>partes iij.</td><td>pars 5.</td></tr><tr><td>Harmel</td><td>3 1.</td><td>partes iij.</td><td>pars 5.</td><td>partes iij.</td><td>pars 5.</td></tr><tr><td>Emblici</td><td>3 iij.</td><td>pars 5.</td><td>pars 1.</td><td>pars 1</td><td>pars 5.</td></tr><tr><td>Nigellæ</td><td>3 iij.</td><td>partes viij.</td><td>pars 1.</td><td>partes viij.</td><td>pars 1.</td></tr><tr><td>Euſorbij</td><td>3 1.</td><td>partes viij.</td><td>pars 5.</td><td>partes viij.</td><td>pars 5.</td></tr><tr><td>Naſturtij</td><td>3 1.</td><td>partes viij.</td><td>pars 5.</td><td>partes viij.</td><td>pars 5.</td></tr></tbody></table>

Huius itaq; Medicinæ partes frigidæ, ſi ex calidis denoientur, erunt ipſarū quinta: quinta uero minor eſt quarta, quæ eſt quantitas frigiditæ; tis gradus ſecundi: & maior octaua, quæ eſt frigiditas gradus tertij. Qua propter conſyderandū eſt, q[ui] ſit augmentū quintæ ſuper octauã, & inue[nt] nietur eſſe trium quartarū decimæ: denominabis ergo eas ex octaua, & erunt tres quintę. Minuentur igitur tres quintę a gradu tertio, & rema[nt] nebit medicina calida in duabus quintis gradus tertij. Quod ſi hæc me[nt] dicina ex c. 3. mellis conficiatur, erit ſecundū hunc numerū, & hoc pon[nt]

De GRADIBVS Rerum.

161

dus. Erit enim frigiditas ipfius minor quarta per quantitatem unius par-
tis, & trium quartarum partis unius, quod eſt ualde paruum. Oportet
igitur, ut huius medicinæ caliditas ſecundi gradus, a caliditate ſit maior
ſecundum paruam quantitatem, uidelicet partis, & trium
quartarum unius partis.

<table><thead><tr><th>Medicinæ Pondera</th><th>Caliditatis</th><th>Frigiditatis</th><th>Siccitatis</th><th>Humiditatis</th></tr></thead><tbody><tr><td>Malſticis</td><td>3 iij.</td><td>Partes uij.</td><td>Pars 1.</td><td>Partes uij. Pars 1.</td></tr><tr><td>Acori</td><td>3 1.</td><td>partes iij.</td><td>pars 5.</td><td>partes iij. pars 5.</td></tr><tr><td>Balaufſtiæ</td><td>3 1.</td><td>pars 5.</td><td>partes iij.</td><td>partes iij. pars 5.</td></tr><tr><td>Harmel</td><td>3 1.</td><td>partes uij.</td><td>pars 5.</td><td>partes uij. pars 5.</td></tr><tr><td>Emblici</td><td>3 iij.</td><td>partes viij.</td><td>pars 1.</td><td>partes viij. pars 1.</td></tr><tr><td>Nigellæ</td><td>3 iij.</td><td>partes viij.</td><td>pars 1.</td><td>partes viij. pars 1.</td></tr><tr><td>Euforbij.</td><td>3 1.</td><td>partes viij.</td><td>pars 5.</td><td>partes viij. pars 5.</td></tr><tr><td>Naſturtij.</td><td>3 1.</td><td>partes viij.</td><td>pars 5.</td><td>partes viij. pars 5.</td></tr><tr><td>Mellis</td><td>3 c.</td><td>partes cc.</td><td>pars 1.</td><td>partes cc. pars 1.</td></tr></tbody></table>

Directio, ſiue rectificatio Graduum, unius ſcilicet ex contrarietate quæ eſt in alio.

GRADVS ita caliditas atq. frigiditas, a ſuis cõtrarijs, quæ in alijs ſunt gradibus, rectificant ab illis, ſcilicet quæ ſunt in gradu tertio, ex quantitate dupli, & ſeptimæ unius: & ab his quæ ſunt in gradu ſecundo, ex quintuplo: ab his quocq. que ſunt in gradu primo & quindecuplo. Gradus item tertij caliditas & frigiditas a ſuis contrarijs, quæ in alijs ſunt gradibus, rectificantur ab his, ſcilicet quæ ſunt in ſecundo ex duiplo, & tertia unius: & ab his quæ ſunt in primo, ex ſeptuplo. Gradus quocq. ſecundi caliditas & frigiditas, rectificantur a ſuis contrarijs quæ ſunt in primo ex triplo. Rectificatio uero hic, temperamentum intelligitur. Intenditur enim, ut caliditas frigiditate temperetur, aut frigiditas caliditate, & ſic in alijs. Ideocq. æquale nullum temperat ex gradibus, cum ipſius caliditas ſit quanta eius frigiditas. Vnde dum medicina componitur ex æquali, & non æquali, nunquam erit æqualis. Scias ergo hoc

Compoſitio quarti Gradus cum ſuo contrario, quod eſt in primo, ut ab eo temperetur.

<table><thead><tr><th>Medicinæ</th><th>Pondera</th><th>Caliditatis</th><th>Frigiditatis</th></tr></thead><tbody><tr><td>Piperis</td><td>3 1.</td><td>Partes viij.</td><td>Pars c.</td></tr></tbody></table>

<table><tbody><tr><td>Hypoquiftidos</td><td>3 iij. & viij.</td><td>Pars 1. et media viij.</td><td>Partes 8. et 2. viij.</td></tr></tbody></table>

Huius ita, compoſitæ medicinæ partes, calidæ ſunt, viij. & media ſeptima. Frigidæ ſimiliter ſunt, viij., & media ſeptima.

Rectificatio Graduum quid ſit.

p.

162

I A C . A L K I N D I

Compositio quarti Gradus cum eo quod ex
fuo contrario inuenitur in fecundo, ut temperetur.

<table><thead><tr><th>Medicinæ</th><th>Pondera</th><th>Caliditatis</th><th>Frigiditatis</th></tr></thead><tbody><tr><td>Piperis</td><td>3 1.</td><td>Partes viij.</td><td>Pars 5.</td></tr><tr><td>Balaustiæ</td><td>3 v.</td><td>Partes ij.</td><td>Partes x.</td></tr></tbody></table>

Huius quoque medicinæ calidæ partes funt. x. & media: & frigidæ similiter decem & media.

Compositio Gradus quarti cum eo quod est in primo ex suo contrario, ut temperetur.

<table><thead><tr><th>Medicinæ</th><th>Pondera</th><th>Caliditatis</th><th>Frigiditatis</th></tr></thead><tbody><tr><td>Piperis</td><td>3 1.</td><td>Partes viij.</td><td>Pars 5.</td></tr><tr><td>Violarum</td><td>3 v.</td><td>Partes viij. & 5.</td><td>Partes xv.</td></tr></tbody></table>

Huiusimodi medicinæ partes calidæ funt quindecim, & 5. & frigidæ, quindecim & media.

Compositio Gradus tertij, cum eo quod in grão du fecundo inuenitur ex suo contrário, ut temperetur.

<table><thead><tr><th>Medicinæ</th><th>Pondera</th><th>Caliditatis</th><th>Frigiditatis</th></tr></thead><tbody><tr><td>Atari</td><td>3 1.</td><td>Partes iii.</td><td>Pars media</td></tr><tr><td>Arnoglofsæ</td><td>3 & tertia</td><td>ps 1. & viij. unius pt.iii. et duæ tertiae unius.</td><td></td></tr></tbody></table>

Huius similiter medicinæ partes calidæ funt quinque, & sexta: & frigidæ. v. & sexta.

Compositio Gradus tertij, cum eo quod ex suo contrario in primo gradu existit, ut temperetur.

<table><thead><tr><th>Medicinæ</th><th>Pondera</th><th>Caliditatis</th><th>Frigiditatis</th></tr></thead><tbody><tr><td>Galangæ</td><td>3 1.</td><td>Partes iii.</td><td>Pars 5.</td></tr><tr><td>Mirobalani</td><td>3 viij.</td><td>Partes iii. et 5.</td><td>Partes viij.</td></tr></tbody></table>

Huius medicinæ composuitæ partes calidæ funt, viij. et media: frigidæ, viij. & media.

Compositio gradus fecundi, cum eo quod ex suo contrario in primo gradu inuenitur.

<table><thead><tr><th>Medicinæ</th><th>Pondera</th><th>Caliditatis</th><th>Frigiditatis</th></tr></thead><tbody><tr><td>Àmbraæ</td><td>3 1.</td><td>Partes ij.</td><td>Pars 5.</td></tr><tr><td>Bellirici</td><td>3 iii.</td><td>Partes 1. et 5.</td><td>Partes iii.</td></tr></tbody></table>

De GRADIBVS Rerum.

163

Huius similiter compoſitio medicinæ calidæ partes ſunt, iij. & 5. & fri
gidæ, iij. & dimidia.

Quia igitur in principio libri quædam præpoſita fuerunt ſigna, in
quibus numeri proportionales quafi confuſe diſpoſiti ſunt, ideo in hoc
loco ad maior expeſſionem hanc ſubijcimus tabulam: ut quod ibi di-
citur, diſtincte intelligatur.

CAVTELA De partibus Graduum.

<table><tr><td>1.</td><td>1.</td><td>1.</td></tr><tr><td>1.</td><td>iij.</td><td>uij.</td></tr><tr><td>ij.</td><td>uij.</td><td>uij.</td></tr><tr><td>ij.</td><td>v.</td><td>vij.</td></tr><tr><td>ij.</td><td>v.</td><td>x1.</td></tr><tr><td>ij.</td><td>viij.</td><td>xviij.</td></tr></table>

De partibus Graduum ſciendum est, quod ſi quis ſubtiliter uoluerit
attendere remiſæ qualitatis augmentum, & intenſæ remiſionem, inue-
niet eas certiſsime. Caueat tamen, ne unquam eas æquales reddat: non
enim eſset tunc in gradu.

Medicinæ Galeni compoſitio, quam ſecundū Andromas
chum ædidit, in octaua parte, lib. x. tractatuum.

<table><tr><td>Manſiones</td><td>Medicinæ Pond. Caliditatis Frigid. Humid. Siccitatis</td></tr><tr><td>Fri. et ſic. in 2.</td><td>Arnogloſ. pt. viij. par 1.</td><td>pt. uij. pars 1.</td><td>ptes uij.</td></tr><tr><td>Cal. et ſi. in 2.</td><td>Maſticis</td><td>ptes ij. ps 1. & iij. iij. ps 1.</td><td>tert. pt. 1.</td><td>ps 1. et uij.</td></tr><tr><td>Ca. et ſic. in 2.</td><td>Myrrhæ</td><td>pars 1.</td><td>ptis 2.</td><td>ij.</td><td>pt. ſexta ptis ſexta pt.</td><td>3.</td><td>ij.</td></tr><tr><td>Cal. et ſi. in 2.</td><td>Mentæ</td><td>pars 1.</td><td>ptis 2.</td><td>ij.</td><td>pt. ſexta ptis ſexta part.</td><td>3.</td><td>ij.</td></tr></table>

Receptio huius medicinæ, quæ in libro 10. tractatuum continetur, in
quo ſecundum autoritatem Andromachi ſcripſit, in tractatu ſcilicet octa
uo, cuius etiam Alkindus autoritatem induxit, ſi ſecundum dupli com-
poſitionem accepta fuerint uerba Galeni, uera inueniuntur. Calidis eſ
ſtomachi paſſionibus confert, propter multitudinem frigidarum parti
um. Quod ſi ſecūdum uerba eius accipiatur, qui dixit quartum gradum
eſse primi quadruplū, & tertium primi triplum, Galeni uer
ba erunt erronea, & erit medicina ſtomacho no
ciua: propter multitudinem calida
rum partium. Scias ergo hoc.

F I N I S.

P 2

I N D E X

Medicinarum compositiones uariæ, iuxta gra-
duum differentias
& seq. ufque ad finem libri¹⁶¹

Mel

Melones

Melones muſi & inſipidi

Melones Indi

Melongianæ

Membrorum animalium quali-
tates.

Membrorum hominis minifteria,
& offitia.

Mensæ fecundæ conuenientia & diſconuenientia

Mensfrua abſcindéntia

Mentaſtrum

Meridionalium regio

Mefch

Mifutiones

Mififfe

Motus ſpecies ſex

Mudacatæ

Mundificatoria

Mundificantia pulmonem & pe-
ſus.

Mundificantia cerebrum

Mundificantia cerebrum ex Ære

Mundificantia cerebrum per pa-
latum.

Mundificantia oculos

Mundificantia aures

Mundificantia inteftina

Mundificantia inteftina ex ſter-
core.

Mundificantia uenas hepatis

Mundificantia gibboſitatem he-
patis.

Mundificantia renes

Mundificantia ſplenem

Mundificantia ueſicam

Mundificantia lapidem ex ue-
fica.

Mundificantia cutem

Munkuria

Mufæ

Muſcus

Muſicæ ufus & opera

Myrtus

NABATH

Naſturtium

Narciffus

Nedæ compositio

Nenufar

Nix

Nucellæ

Nuces

Nux Indiæ

Nutrimenti rectificatio

O Cimum

Ocimum originatum

Occidentalium regio

Oculi animalium

Odoriferorum ufus per ſingulos anni
menſes

Odorum partitio

Olera & herbæ

Olerum naturæ

Oleum ſelaminum

Oleum de nucibus

Oleum oliuarum

Oleum omphacinum

Oleum cartaminum

Oleum uiolaceum

Oliuæ duplices

Opilantia

Opilationem aperientia

Organorum pulſado

Orientalium regio

Origani ſpecies

Oua

Oua cum hepaticus

Oua gallinarum

Oua perdicum

Oua anſerum, anatum, & ſtruthi-
onum

Oua píſcium

P
Anis natura, et uaria ciuſdem pi-
ſtura.

eo.

Panis de ſimila

Panis opírus

Panis azymus

Panis rizon

Panis de furno

Panis in teſta factus

Panis de gaffellis

Pafsulæ

Paſtinacæ

Pedes & tibiæ animalium

Penídiæ

Perſica

Phaſioli

Pili ut crescant

Pili ut non crescant

Piper longum

Pira

Píſces

97

45

43

9

53

95

217

73

27

34

52

12

55

55

201

202

203

204

205

209

62

133

206

99

207

55

15

65

204

205

206

207

78

75

II. 59

51

202

203

204

205

52

206

45

59

78

97

39

49

23

II & ſeq.

34

55

39

73

P 8

T A C V I N O R V M tituli.

De Chaloe simplicibus, & compoſitis 86

De præparatorijs & conferuatione Dentium 88

De aquis pluualibus, flumini, & fontium 90

De Vinis fructuum uuarum, & de cautela contra Ebrietatem, & an xietatibus animi 92

De odoribus & floribus 92

Iuuamentum & nocumentum eoſum, quę apponuntur ſecundę menſę 96

De Muſica, & accidentib. animæ, & medicinis mundiſtantibus corpus 98

De Ebrietate, Vomitu, & confabulatorijs, Somno & Vigilijs 100

De Purgatione & Conſtipatione, & mundiſcatione dentium, & cura Ebriorum 102

De Motu, Quiete, Exercitio moderato, & ſpeciebus ipſorum 102

De Operationibns Balneorum, & partibus ipſorum 106

De ordinatione Balnei, & uariatioſne Vestiſmentorum poſt Balneum, & conferuatione ſanitatis Vnguium 109

De ſumigationibus bonis, iuuaſmentis & nocumentis Syruporum 110

De Syrupis Rob, & diſpoſitionibus Camerarum, habito reſpectu iuxta temporum diſpoſitioſnes 112

De mutatione Aeris, occafione Ventouum & temporum 112

De mutatione Aeris occafione temporum, & partium ciuitatī. Seu de regionibus epidimijs, cum præſeruatiua. 116

ADOLPHVS OCCO MEDI
CVS, Io. Schotto S. P. D.

Literas tuas humanissimas, ex Bibliopola nostro accæpi, quibus me
hortando rogas, et quod nimiù eſt, ſupplicatque, ne operã rei Medicæ na-
uantibus delim, ſed rei tam fæliciter a te inceptæ, meo exemplari opem
feram, quo Autor ille uetuſtus (nam ſub Imp. Carolo ſcripſit) et admiran
dæ breuitatis caſtigator, in lucë diuulgetur. Addidisti certe, ut dici ſolet,
currenti calcaria. Nam quamprimum tabulas illas rerum non naturali ɔ
um, ut Medici uocant, a te excuſas uidi, ſtatim mecum conſtitui, ut reſi
duæ quocque ederentur. In hac re Nouiomago, uiro tum bono, tum egre
gie docto, uſus ſum, qui hac de re ad te ſcripſit: nã placuit has tuis con-
tungere. Perſuaſi enim mihi, neminem refiduam partem habere, me exa
cæpto. Sed tu de duobus exemplaribus mentionem facis: quod ſane
non parum admiror. Mitto itac cum illo tabellario Methodum, ſeu Cu
ratiuam artem: tu, ut huius artis non ignarus es, ſingula nã ſine uolupta
te perleges. Scholia quæ marginibus annexa ſunt, uix apponerem, cum
materia per ſe clara ſit. Cum uero in officina tua opus abſolutum fuerit,
aliquot horum pro me, amicisue meis mitti cupio. Reliquium, quod nã
pauci facio, eſt, me tecum principia amicitiæ contraxiſſe, quam in breui
aucturus ſum, Deo dante. Vale, & ſi quid inſulſe ſcripſi, ex Arabis in
hæſit. nam primitus Leoniceno, Copo, Linacro, uiris ſane latinissimis,
doctissimis non incubui. Quare recte dicitur, quo ſemel imbuta ſerua
bit odore recens teſta diu. Id mihi quocque contigit, Iterum uale. Raptim
ex Auguſta Vindelicorum, XVII. Octobris. Anno ſalutis nostrę.

M. D. XXXII.

BV HAHYLYHÆ BINGEZLÆ

III

Operis lui præfatio.

In nomine DE I miſericordis & pij.

ACVINVS CORPORVM, cum ipſorum cu
ris, morborum qui accidunt in eis triplici conditione, in
membris cōſimilibus, officialibus, et in ſeparatione con-
tinuitatis, diſtinctis in eis cauſſis, ſignis, regimine conuenienti cuiuſlibet
morbi, prout manifeſtatur euidenter in eo, cum complexione, ætate, tem
pore, et regione. Et construſtum eſt documento diſcretionis intellectus
ſuſcienter, ad utilitatem communem, per philofophû clariffimum, ſe-
nem peritum Buhahylyha Bingez la phyſicum, in idiomatice Arabico, ad
opus cameræ regis excellentiſimi Caroli, totius fidei chriſtianæ corone,
et luminis peritorum: quod de mandato eiufdem Regis per magiſtrum
Farragum Iudæum ſidelem eius, ad opus cameræ eius felicis, nec mi-
nus ad utilitatem communem omnium chriſtianorum eſt tranſlatum.

Autor operis
Carolī magni
decretum.

CANON & intellectus Tacuinorum, ſeu
Tabularum operis.

In primo uero folio ſunt diſtinctæ duæ tabulæ, in quarum regulis no-
tantur capitula omnium nominum communium morborum corporis,
ſub compendio tamen, digno ordine, ut de leui poſſit inueniri nomen
cuiuſlibet morbi cum cura eius in qualibet tabula ipſius diſtincte & de-
center. Et in ſecundo folio, & quolibet ſequenti folio, una tabula notatur.
Et in prima Regula paruula cuiuſlibet tabulæ diſtinguitur numerus ta-
bularu: et ſequitur de eo quod multiplicatur in eo de certo capitulo mor-
borum. In Secunda Regula ipſius tabulæ, in prima clauſula ipſius regu-
læ, ſcribūtur nomina, in ſecunda complexio, in tertia ætas, in quarta tem-
pus, in quinta regio, in ſexta ſalus, uel timor, in ſeptima cauſſa, in ocſtaua
ſignu, in nona euacuatio, in decima cura regalis, in undecima cura leuis
inventionis, in duodecima(que eſt in ſecunda pagina ipſius folij ſequen-
tis)cura cōmunis. In tertia Regula notatur ſpecies morbi in prima clau-
sula ipſius, in ſecunda reſpondet ad complexionem, in tertia ad ætatě, in
quarta ad tempus, in quinta ad regionem, in ſexta ad ſalutem, uel timo-
rem, in ſeptima ad cauſſam, in ocſtaua ad ſignum, in nona ad euacuationě,
in decima ad curam regalem, in undecima ad curam leuis inventionis, in
duodecima ad curam communem, que ſola eſt in qualibet pagina ſecun-
da cuiuſlibet tabulæ, ſemper in ſequenti folio. Et ſic ſequendum eſt docu-
mentum de ſequentibus Regulis ſeptem, in quarum primis clauſulis no-
tantur ſpecies morborum:& in ſpacioſitate cuiuſlibet folij ipſarum tabu-
larum ſcribitur theorica ſpecierum morborum notatorum in ipſa tabu-
la, tam ſuperius, quam inferius continuando per longu coniunctiue per
utranq: paginam cuiuſlibet folij.

Tabulę uero omnes ſunt. 26. Due tabulę in primis duobus folijs in u-
traq: pagina, de capitulis nominu morboru. Et. 28. tabulę refidue ſemper
Tacuinorum
numerus.

A 2

1111

C A N O N E S

C in secunda pagina, ita ut ex contrario respondeant canones. Et opus ipse
rum est laudabile, & satis iuuabile. Laus sit Deo excelso, qui fuit in adiu
torium mihi. Amen.

¶ Procedi elucidatio, uice CANONIS totius libri.

Tacuinus
quid.

Ad euidentiam eorum quæ dicētur in hoc proœmio, Notandum est, quod Tacuinus, est ars seu scientia breuis, utilis, leuis, et experta, ficer est scientia Conclusionum. Et fuit inuentus proprie pro hominibus huius temporis, maxime quod diuìtibus & nobilibus, qui de scientiis non quærunt nifi Conclusiones, parum de probationibus curantes. Vnde decet talem librum effectum in Cameris Regum & magnatum, nec eo debent carere. Poft ubi dicitur, et in hoc tertio, & quolibet sequenti folio una tabula notatur, Notandum est, quod præter duas primas tabulas, quæ sunt de nominibus morborum, sunt alii.44. quarum quælibet continetur in duabus paginis contiguis, quæ ualent unum foliù. Et continet quælibet tabula decem lineas descenden-ndo inferius. Et quælibet linea tranfit continue per ambas paginas. Et prima regula continetur nu merum tabulæ scilicet quota fit. 1. 2. 3. &c. Et poft determinatum in ipfa tabula. &c. Deinceps ufque ad quadrageſimam. Secunda uero regula, et quælibet sequens ufque ad finem tabulæ deſcendendo inferius, continet duodecim manſiones, seu cauſulas. In prima uero tabula regulæ ſe-cundey ſcribuntur nomina, ſecundo complexio, tertio ætas, quarto tempus, quinto regio, ſexto falus, uel timor, ſeptimo cauſſa, octauo ſignum, nono euacuatio, decimo cura regalis, unde-cimo cura leuis inuentionis. In duodecimo in ſecunda pagina per ſe cura comunis. Poft autem in tertia regula primo nominatur ſpecies morbi, ſecundo adaptatur complexioni. Deinde ætati, tempori, regioni, ſaluti, uel timori, cauſſe, ſigno, et ita de alijs ſquentibus. Ifte ordo tenen dus est in regulis ſeventibus, eodemmodo in alijs tabulis procedendum. In parte autem ſuperiori ſupra regulas, et inferiori ſub regulis continuando ſcribuntur diuſiones, & canones ægritudinum determinandarum in ipſa tabula.

Alias, regu
las.

D

¶ Partito Tacuinorum alia.

Licet autem Autor ſufficienter librum ſuum per. 22. tabulas, & alias
duas priores, quæ ſunt de nominibus ægritudinu diuiferit, ad faciliere
inventionem eorum quæ tractantur in dicto libello, potest ſimiliter diu-
di præter primas duas tabulas, cum alijs tabulis. 22. in. 17. capitula hoc
modo. Capitulum primum de ſebribus ephimeris, putridis, & con-
ſumptione, line ethica: & continet duas primas tabulas.

Capitulū ſecundū de apoſtematibus, & alijs morbis exterioribus cor-
poris: & continet ſequentes quinčr tabulas.

Capitulum tertiu de Vulneribus, ulceribus, continet duas ſequen-
tes tabulas.

Capitulum quartum de Venenis. Et continet. 2. ſequentes tabulas.

Capitulū quintum de morbis Capitis: Et continet. 3. tabulas ſequentes.

Capitulum ſextum de morbis Nervorum. Et continet. 1. tabulam.

Capitulum ſeptimum, de morbis Oculorum, & oculis adiacentibus.
Et continet quinčr ſequentes tabulas, & principium. 23. tabulæ.

Capitulum octauum de morbis Auris. Et continet ſeliduum. 23. tabu-
læ, et principium uiceſimæ quartæ.

Capitulum nonum est de morbis Narium. Et continet ſeliduum uice
limæ quartæ, & principium uiceſimæ quintæ.

Capitulum decimum est de morbis Oris, Lingue, Dentium, Gingiau
rum, Labioru. Et continet ſeliduum uiceſimæquintæ, & duas ſequentes.

TACVINORVM

V

Capitulum undecimum est de morbis membrorú Anhelitus. Et continet iij. tabulas, scilicet uiceſimamoſtauam, & uiceſimamnonam, & tricefimam.

Capitulum duodecimum est de morbis Inſtrumentorum cibi. Et continet quatuor tabulas, ſcilicet triceſimamprimam, triceſimamſecundam, triceſimamtertiam, & triceſimamquartam.

Capitulum decimumtertium est de morbis Inteſtinorum. Et continet unicam tabulam, ſcilicet triceſimamquintam.

Capitulum decimumquartum est de morbis Hepatis, Ciftisfellis, & Splenis. Et continet duas ſequentes tabulas, & principium. 38.

Capitulum decimumquintum est de morbis Renum, Veficæ, Virge, Teſticulorum, & eis adiacentium. Et continet reſiduum uiceſimamoſtauæ, & duas ſequentes.

Capitulum decimumſextum est de morbis Matricis, & Mammillarú. Et continet tres tabulas, ſcilicet. 21. 22. & 23.

Capitulum decimumſeptimum est de morbis Iuncturarum. Et continet ultimam tabulam.

A 3

VIII

C

CANONES

C TACVINORVM, SEV TABV LARVM particularium CANONES introduc torij.

## CANON I. Ad intellectum Tacui ni, seu Tabulæ primæ, febris Ephimeræ.

D EVIDENTIAM eorum quæ dicuntur in diuísione & Canonibus morborum iftius Tabulæ, notandum eſt, quod Membrorum corporis quædam funt Simplicia, quædam Compoſita. Simplicia membra dicunt, quæ funt similia in omnibus funis partibus: ſicut caro, pinguedo, neruus, os, cartilago, & similia. Et ideo dicuntur Conſimilia: & morbi ijs aduenientes dicuntur Conſimiles, ſci licet qualitatum, ut caliditatis, frigiditatis, ſiccitatis, humiditatis, ſingula riter, uel complexe. ut caliditatis & ſiccitatis ſimul, caliditatis & humiditatis ſimul, frigiditatis & humiditatis ſimul, frigiditatis & ſiccitatis ſimul. Et ifti omnes morbi poſſunt eſſe fine materia, uel cum materia, ideſt, hu more. Membra autem Compoſita dicuntur, quia componuntur ex ſim plícibus: & dicuntur Officialia, quia ad aliquod officium deputata funt: ſicut oculus ad uidendum, auris ad audiendum, lingua ad guſtandum & loquendum, manus ad palpandum & operandum, & ſic de alijs. Et ideo morbi his membris aduenientes, dicuntur Officiales. Et ifti morbi funt quatuor generum, ſcilicet quantitatis, figuræ, numeri, et poſitionis, ſiue ſi tus. Et nota, per hanc diuifionem non excluditur, quin membrum com poſitum, ſeu officiale, poſſit incurrere morbum conſimilem. Et morbus communiter dicitur, quia participat, obefteq; membris: ſicut eſt ſolutio continuitatis. Et poſſibile eſt, duos de iftis morbis eſſe ſimul in uno mem bro, & aliquando tres. ſicut in apoſtemate.

Membra simplicia.

Compoſita
Officialia.

D

Morbus. Morbus eſt quædam diſpoſitio mala, lædens in corpore operationes naturæ per ſe, & non per medium, ut fit læſio apoſtematis in gutture per anhelitű & glutitum. Morbus triplex eſt. In primis dicitur Conſimilis, uidelicet procedens in membris cōſimilibus corporis. ſ.inſtrumentis cō poſitis de membris conſimilibus. Et accipitur nomen eius de nomine loci in quo eſt. Dicitur etiam Officialis, quia accidit in membris officialibus. Etiam dicitur Separatio continuitatis: qui eſt quidam morbus procedens in partibus coniunctis in ſe, et ſeparatis ſecundum id quod continuat, eſt in eis: et eſt cōmunis membris conſimilibus, & officialibus. Et nomen eius accipitur de loco in quo accidit. Et hæc eſt partitio digna, quia corpus quando tranſgreditur æqualitatem, eius morbus erit aut in ordine membrrotum quæ conſimilia funt in partibus ipſorum, & dicitur conſimilis: aut in ordine membrorum officialium poſt membra conſimilia, & diciſt officialis: aut in ordine totius corporis poſt membra primcipalia ex ſeparatione illius quod continuatum eſt in corpore: & dicitur

TACVINORVM

IX

separatio continuitatis. Morbi uero confimiles, aut singulares funt, aut compoliti. Et singulares funt, scilicet calidum, uel frigidu, humidum, uel siccum. Sed compoliti funt, calidum & humidum: uel ca. & sic. uel frig. & hum. uel frig. & sic. ex qualitate cōtinuante super mēbra cū supluitate fluente cum ea. Morbi officiales etiam quatuor modis funt. Aut in forma membrorū, aut in quantitate, aut in numero, aut in positione. In forma uere quinque modis funt. In conueniētia: in continuitate: in poris, ut strictura, aut largitas: in asperitate, & lenitate. Sed qui funt in quantitate, duo bus modis funt: aut ex habundantia crescente super quantitatem natu rale: aut ex ultima paruitate. Similiter in numero duobus modis funt: aut ex naturali augmento: aut diminutione uniuersali, uel particulari. Etiam qui funt in positione membrorum: aut propter motionem alicuius membrī de loco eius: aut propter corruptionem eius uicinitatis cum alio, per adhesionem aliquam quę non separatur de leui, aut per separationem adiQUAM quæ non adhæret de leui. Et comunis morbus dicitur separatio continuitatis. Qui si fit in offe, diciit fractura. Si in carne ex proximo tem pore, dicitur plaga. Si ex longo tempore, dicitur ulcus. Si in neruis, dicietur contluſio. Si in uena pulsatili, mater dicitur ſanguinis. Si in uena non pulsatili, excuffio dicitur. Si in muſculo, dicitur percuſſio. Si in cute, dicietur excoriatio, uel diſcoriatio. Si in membro, diciit ineſiio: ut in membro manus, uel pedis. Quilibet uero iſtoru morborum habet cauſſam inducentem eum: et accidēs ſequens, ſcilicet ſignum ſicans ſuper eum. Sed dicendum eſt de hoc in diuſione morborum. Morbi itacque aut erunt mani ſeſti ad ſenſum in membris manifeſtis, aut occulti a ſenſu in membris inſterioribus. Qui uero eorum manifeſti funt ad ſenſum, comunes funt ex ſterioribus & interioribus corporis, ut febres, et apoſtemata. Et ipſorum qui proprijs funt exterioribus corporis tantum, cauſſa eorum erit exterior, aut interior. Exterior erit in contuſione lapidum, uel inciſione enſis, uel morſu, aut punctione alicuius animalis, aut alicuius ſimilis. Ordinanus itacque eſt liber iſte ſuper iſtam diuſionem. In prima tabula dicendum eſt primo de ſebribus communibus toti corpori. Febris uero eſt calor iñaturalis, curſum ſupergrediēs naturæ, procedens a corde in arterias & membra corporis, ſuolſque lædens effectus. Et febris diuidentur iuxta parti cipationē illius quod eſt in corpore. Quæ si accidat in ſpiritu, diciet Ephemera. Si in humoribus, putrida. Si in membris ſolidis, ethica. Et affimi latur Ephimera utri pleno aqua calido, qui calefit ex calore aeris. Et putrida affimilatur uſaſi frigido pleno aqua calida quod calefit ex caliditate ad quæ. Et ethica affimilatur uſaſi calido in quo ponitur aqua frigida, & caleſit aqua ex caliditate uſaſis. Et ephimera durat per unum diem, & unam noctem. Et poſſible eſt, quod fit minus, aut plus: sicut illa quę durat per biduum, aut triduum. Et ephimera fit ex cauſſis exterioribus, ut ex uſu rerum calidarum actualiter, ut a calore ſolis: uel potentiōnaliter, ut ex aqua ſulfuris. Aut ex uſu rerum frigidarū actualiter, ut ex niue, & a

A

Morborum
officialinm
modi.

Morbus com
munis.

B

Febris:

Febrium par-
titio.

X

C A N O N E S

C qua frigida: aut potentionaliter, ut ex aqua aluminis: eo quod includit su
perfluitate, quæ nifi effet eius condenſatio, iam diffolueretur. Aut accidit
ex ſumptione rerum calidarum, aut ex motu intenſo corporis, ſicut exer
citio: aut ſpiritus, ut impetu, uel anguſtia, uel uigilla. Aut accidit ex apo
ſtemate dyafragmatis, cuius calor tendit ad cor, deinde ad membra.

C A N O N . II. Ad Tacuinum Tabulæ
ſecundæ Febris putridæ.

Febris putridæ origo.

F E B R I S putridæ, ex putrefactione alicuius quatuor humorum prouenit, qui ſunt ſanguis, ſlegma, cholera rubea, cholera nigra.

Et cauſſe putrefaciētes humores ſunt multę: quę ſiunt ex quātitate ipſorū, aut groſſitudine, aut uilſcolitate, aut uiolentia ſuperueniente eisde, aut ex defectu anhelitus ſequēte violentia ipſarū. Et diuiditur ſebris putrida ſe cundū quatuor humores. Et eſt ſebris ſlegmatica, cholerica, et melancho lica. Et ſi putrefactio fit inter uenas, dicitur Continua: & eſt absq; horis pilatione. Et ſi fit extra uenas, dicit Interpolata. Eſt ſebris ſanguinis: quæ ſi a principio eius uſq; ad finem eſt unius tenoris, dicitur æqualis, & reſi dua pars ſanguinis eſt ut pars putrida eius. Et ſi in principio eſt debilis, & augetur in fine, dicitur augmentabilis. quia pars ſanguinis putrida eſt ma ior reſidua eius parte. Et ſi in principio eſt debilis, & diminuitur in fine, dicitur diminuta: quia pars ſanguinis reſidua eſt maior parte putrida.

Febrium putridarū partitio.

D Et omnia ſigna putridarum ſebrium incipiunt cum debilitate, & forti ficantur, & non ſeparantur ſeparatione perfecta: & ipſarū caliditas pun gitiua exiſtit. Et quandoq; eas præcedit rigor, uel horripilatio cum diuer ſo pulſu, & defectu digeſtionis in urina, & digeſtio urinæ fit per hypo ſtaſim planam & albam. Et pars ipſarum ſebrium cōponitur cum patre, Et habetur ſignificatio ſuper eas. Si æquales ſunt humores inducentes eos, per ſigna propria cuilibet ipſorum cognoſcuntur. Et ſi ſunt inæqua les, ſigna condominantis humoris erunt fortiora. Et habetur ſcatio ſu per ſpeciem ſebrium. Quia ſi putrefactio eſt intra uenas, ſebris erit con tinua. Si extra uenas, ſebris erit interpolata, & fortificatur in die paroxiſ mi. Et tertiana extra uenas, durat per duodecim horas in affiſione ipſi us. Et quartana affligit per uigintiquatuor horas, & dimittit per. 98. hor ras. Et quotidiana affligit quolibet dic per. 16. horas, & ſeparatur per ſex horas. Et ſebris ethica fit ex cauſſa caliditatis ſupergredientis curſum na turalem in mēbris radicalibus, & humiditatibus corporis. Et ſi consumit humiditates quæ ſunt in uenis paruis proprijs cuilibet membro, dicitur ſebris ethica absolute. Et ſi consumit humiditates quæ ſunt in carne te nera, deinde humiditates quæ ſunt in membris, quæ ſunt ad modu roris, de quibus nutriuntur membra, dicitur Consumptio. Et ſi caliditas con ſumit hanc humiditatem, deinde consumit humiditatem continuam cui membris radicalibus, dicitur consumptio cum ptifi. Sed ſebris epidimia lis fit ex corruptione aeris, & non egreditur modos ſebrium prædicta.

Tertiana.

Quartana.

Quotidiana.

Ethica.

Consumptio

Epidimialis.

CANONES

XI

rum. Et quodlibet corpus recipit eam iuxta aptationem eius, & modum quantitatis superfluitatis eius. Et ut plus accidit in habente complexio: nem calidam & humidâ, erit quoq; cum hac febre litis, lamentatio, janhe litus fec tens, & frequens. Et fit in pluribus hominibus ex corrupto aëre. Sed sciendum est in hac febre ad cor confortandû & corrigendû aërê, cû cameris frigidis, herbis frigidis, et fumigio eû câphora, roratiõe cû aqua rosata, etaceto, infrigidatione pectoraliû, cû aqua roſarû, et camphora cû pañis lini. Et pañi mutenç cum calefiunt. Detur eis de rob acetofitatis cia tri, & ſyrupis pomorum. Cibentur cum galliculis affis, uel coſtis cum a qua berberis. Febres poſſunt etiam componi multis alijs modis, quod d cetur inferius, quaſi infinitis. Componutur enim aliquotiens duæ febres, uel plures eiusdem generis, uel ſpeciei: & aliquotiens diuerſarum ſpecie, rum. Et aliquotiens continuæ cum interpolata, ſicut in hemitriteis.

A

## CANON. III. Ad Tacuinum tertium de Apoſtematibus.

APOSTEMA eſt quædam groſſitudo tumens, accidens in a liquo membro corporis ex aliqua materia inducente illud: quæ materia aut generaſt in mēbro in quo fit iſtud apoſtema: aut ſuperuenit ad iſtud membrum ex alio membro. Manatio tamen materiarum ſuperueniens ex alio membro, modis ſex fit. Aut ex uirtute expellente eā ad iſtud mem brû. Aut ex debilitate membri recipientis eam. Vel ex abundantia multa ipſius materiæ. Largitate pororum. Vel ex debilitate uirtutis attrahen tis nutrimentum, quod eſt in membro aceipiente eam. Vel ex accipiente locato in inferiori parte corporis. Et Apoſtema eſt bipertitû: Calidû, uel frigidum. Calidum duplex eſt: ſcilicet ſanguineum, & cholericum. Et frigidum ſimili modo diu i ditur, ſcilicet in phlegmaticum, et melancholiciû. Sed quâdo componuntur humores, compoſita accidunt apoſtemata, iuxta modû compoſitionis humorû. Et ſi equalis fit cōpoſitio, cognoſciit ex ſigno ſcăte ſuper unum, uel alium duorum humorû ſi de duobus fit ipſa compoſitio. Et ſi augetur pars unius ſuper partem alterius, cognoſcetur per ſignum dominationis humorû. Tamen aliquod apoſtema habet no men proprium: aliquod uero non. Sed breuiter, nomen eius fit taliter. Quod ſi apoſtema componitur de ſanguine et cholera rubea, nominatur herifypela. Et ſi pars humoris mirifici eſt intra uenas, et alia pars ipſius eſt extra uenas de eis, fit Cancer. Et ſi phlegma eſt equale in ſubtilitate, groſſie & uſcoſitate, ex eo fit apoſtema molle. Et ſi eſt groſſum tantum, ex eo fit ſcrophula, uel glandula. Et ſi cum groſſitudine eſt frigidum ualde, & cum eo miſcetur ſanguis turbidus & groſſus, ex eis generatur Tubayla. Ad declarationem quoq; huius tabulæ notandum eſt, quod generatio apoſtematis in membro fit hoc modo. Quia quando membrû inflatur in aliqua ſui parte, uel totum, apoſtematur: & poſtea replentur uenæ maiores loci qui apoſtematur: deinde minores: & poſtea a capitibus.

Apoſtema
quid.

B

Apoſtematû
partio.

Apoſtematis
generatio.

XII

CANONES

C paruarum uenarum euomitur pars humoris facientis apoſtema ad mem
brorum concauitatem, ſeu ſpacioſitatem: & pro tanto dicitur, quod apo-
ſtema fit ex humore partim exiſtente intra uenas, & partim extra. Et in
principio debet curari repercuſſuis: niſi ſit in emunctorio membri nobis
lis: & niſi corpus ſit completum. quia plenum non recipit. Vnde ſi cor-
pus eſt plenum, debet aliquo modo inaniri ſuper euacuationem, ſecun-
dum qnod cōpetit, & poſtea adhiberi repercuſſuum. Et ſciendum eſt,
quod ab apoſtemate non repercuritur, niſi iſtud quod eſt intra uenas. Il-
lud autem quod eſt extra uenas, aut in paruis uenis, terminatur uno triu-
modorum. Quia aut induratur per reſolutionem partis ſubtilioris mate-
riæ, & groſſum compingitur. Aut reſoluitur inſenſibiliter. Aut conuer-
titur ad ſaniem. Et pro tanto in augmento miſcentur maturatiua cum re-
percuſſuis, & in ſtatu ponuntur maturatiua, ad faciendum ſaniem in lo-
co. Reliqua autem quæ dicuntur in Tacnino, manifeſta ſunt.

### CANON. III. Ad Tacuinum Quartu de Morbis ſu-
perficiei corporis ex cauſſis interioribus non appro-
priatis alicui membro.

D M ORBORVM accidentium in ſuperficie corporis quidam appropriantur alicui membro corporis, ut capiti, uel faciei. ſicut eſt Pan nus. Et quidam non appropriantur alicui membro. Morbi accidentes alicui membro, bipertiti ſunt. Aut enim erunt ex cauſſa exteriori, ut ex ſe paratione continuitatis, ut ex enſe, uel ex lapide. Aut ex cauſſa interiori. Sed morbi qui ſiunt ex cauſſa exteriori, & no appropriantur alicui membro corporis, ſunt ſicut morbilli, & blactæ, qui græce appellantur hery ſipela, & arabice, filiæ ignis: & ut eſt lepra, quæ dicitur, uitium leonis. Et dicunt quidam quod dicitur lepra, quia leproſi habent oculos rotundos ad modum leonis. Similiter eſt baros, morphea alba, & morphea nigra, & impetigo, ſcabies, pruritus, & excoriatio cutis. De ignibus dicendum erit ſuo loco.

In quarta, quinta, ſexta, et septima tabulis dicuntur multę eſſe ægritu-
dines, ſiue morbi, qui ſecundum ueritatem morbi non ſunt, nec apud a-
lios autores morbi reputantur, ſed dedecoratio, ſicut illa quæ non lædut
uirtutes corporis naturales, ſed decorem corpotis, ut ſunt infectiones cu-
tis leues, ſicut pannus, lentigines, alopitia, uerrucę, pruritus, ſcabies, & ſi-
milia: niſi ſint inmenſa ualde. Cætera plana ſunt.

### CANON. V. ad Tacuinum Quintum, De morbis ſu-
perficiei corporis ex cauſſa interiori, ut pro-
xime ſupra.

ACCIDIT in ſuperficie corporis morbus non appropriatus
alicui certo membro, ut eſſera, puſtulę paruę, aſaſ, uerrucę, clauſ: eo quod
profundantur in membro quaſi eſſent clauſ. Etiam ignis perſicus appel-

TACVINORVM

XIII

latur, quia similis est ampullis accidentibus ex combustione ignis. Etiam ulcera accidentia ex sanguine melancholico aduſto. Etiam quodam apoſtema quod nominatur mater ſanguinis. & est ruptura accidens arteriæ ſub pelle, facta ex uulnere, pelle coſolidata remanente, ruptura inciſionis arteriæ ſub pelle occulta. Et ſudor quando intenſus est. Et huiusmodi morbi ſunt ex cauſa interiori. Puſtulæ uero, & ulcera accidentia in corpore ſortis albedinis, difficiliora ſunt illis quæ accidunt in corpore bonæ equalitatis. quod declinat ad rubedinem. quia humiditas ſuper ulcera ipſius condomina: & ſanguis ex quo generatur bona caro, est modicus in eo. Epidimiales uero morbi proximi ſunt corpori rufi coloris & mali coloris. & ſunt puſtulæ, & apoſtema cum forti inflamazione. Et ſunt quandoc[que] rufi coloris, aliquando nigri, aliquando uiridis. Et omnes morbi iſti dicunt maligni: & proprie illi qui ſunt nigri coloris cum cireu cum ſenſerentia liuiditatis, aut nigredinis. Et cum eis accidit ſaltus cordis cùſtincopi. Ideo ſunt magnæ fallaciæ quando in eis apparent ſigna intenſa ſupradicta, imminente cum eis àere epidimiali. Et in eis melior est cura, illa, quæ confortat cor, infrigidans caliditatem. Et in eis nulla est facienta minutio, ſed bibitio fiat de ſucco granatorum acetoſi, citrorum, trocicis camforæ, sandal. & aqua roſarum. Et cibetur galliculis coctis cum agreſta, & ſucco granatorum. Moretur patiens in loco frigido, in quo ſternantur ſalices, roſe, flores pomorum, citoniorum, extremitates myrti, nenuſaris, ſandali. Et ſupponendi ſunt panni inſuſi in aqua ipſorum pectori. Et ſcarificetur locus, & extraſto ab eo ſanguine, lauetur cum aqua calida, & ut non coáguletur, leniter ſugatur. Et non illiniatur cum inſtri gi datiuo: ne noceat ſaltui cordis. Etiam quando morari in loco frigido ægrum cõtingit, debet cooperiri cum pannis: ut nullo modo lædat eum frigus. quia intentio curæ in hoc debet eſſe, ad muniendum ut anhelitus ſit frigidus, non ut cor infrigidetur, ſed ut habeat aërem bonum & convenientem: & poſt abſterſionem loci curetur cum conſolidatiuis.

## CANON.VI. Ad Tacuinum Sextum, De
morbis accidentibus capit & faciei.

MORBORVM accidentium in ſuperficie corporis aliqui ap- propriantur alicui membro tantum, ut illi qui appropriantur corpori tantum, ut uitium ſerpentis, alopitia, magnitudo capitis, & tor- tura ipſius, accidens ex diſiunctione iuncturarum eius. ſ. ſcon: & apoſte- ma molle ſub eius cute. Et quidam appropriantur faciei, ut pannus, len- tigines, moru in maxillis, puſtulæ lenticulares, aduſtiones, & ſiffuræ. Et quidam appropriantur manibus & pedibus: de quibus dicendum est in tabulis ſuis. Alopitia uero dicitur uitium uulpinum: eo ſ accidit uulpi bus cadentibus pilis. Et uitium ſerpentis dicitur: eo ſ excoriatur pellis ipſius. Et hoc accidit ab aliquo humore. Et cognoſcitur ſignum per co- loré loci. Quia ſi est citrinus, ex cholera rubea: rufus, ex ſanguine: niger,

A

Mater ſanguinis.

Morbima- ligni.

B

Alopitia uulpina. Vitium ſer- pentis.

B

C A N O N E S

XIII

C ex cholera nigra: albus, ex phlegmate. Et patiens uarices, poteſt pati aloe pitiam, ex aſcensione humorum ad capitis cutem: & qui patitur alopiti: am, poteſt pati uarices, ex deſcensione humorum agentium eam ad inſe riora corporis.

Capilli & ungues non ſunt ſicut cætera membra corporis. quia membra alia habent uirtutes naturales quibus reguntur: capillorum autem & unguium nulluſt, ſed generatio ſola. Generantur enim per impulſionem partis poſt partem. Et cum excreuerint, abſcindi poſſunt, & reſrefcunt. Capilli autem generantur ex uapore fumoſo, reſoluto per calorem ab humoribus: & per calorem & alias diſpoſitiones eorum ſi catur ſuper complexione corporis, & maſime cerebri: ſicut tractatur ab autoribus. Generantur autem capilli ad decorem, & utilitatem. Vtilitas autem eorum eſt, quia defendunt caput a nocumentis exterioribus, ut frigore, ictibus, & ſimilibus. Pili barbæ proprie ſunt ad diſtinctionem ſpeciei. Ad quid autem ſint pili ſuperciliorum, & palpebrarum, dicetur infra.

D

Vnguium quatuor officia,

M
CANON.VII. ad Tacuinum ſeptimum, De moribus accidentibus in pedibus & manibus.

MORBORVM appropriatorum ſuperficiei manuum & pedum quidam appropriantur ſuperficiei pedis, ut uarices, læſio calcamenti, & excoriatio facta ab equitatione. Et quidam communiter, ut uenana ciuilis, & ſiffura accidens in interiori parte uolę manus, & pedis, et calcanei, baras unguis, & curuatio eius, & ſubtiliatio ipſius. Et quidam apportantiur manibus tantu, quidam pedibus tantum, ut baras unguin, & panaricium Vngues generantur in extremitate offium leuium. Et ſunt creati propter quatuor iuuamenta. Primum, ut extremitates digitorum ſint fortiores. Secundum, ut poſſint capere facile res minutas. Tertium, ut per eas ualeat quis ſe ſcalpere & mundare. Quartum, ut cum eis tanquam armis ualeat quis ſe defendere. Tria prima competunt humaſque ſpeciei, quartum omnibus alij animalibus brutis.

V
CANON.VIII, Ad Tacuinum Octauum de Vulneribus, & Vlceribus.

VLNERA ſunt de ſpecie ſeparationis continuitatis: & ſunt aut in ſiffura ſingulari tōm, aut ex morbo officiali, aut confi mili, uel cum cauſſa antecedere aliqua alicuius cauſſæ ſeparationis cōtinuitatis. Et Vul nera quandoq[ui] ſunt magna, aut parua: aut erunt ſicca, aut habentia ſordi ciem & reſudationem. Et accidit erugo, uel reſudatio in ulcere, ex debilitate membris in digeſtione competente ei in nutrimento eius, quando agit debili diſſolutione ſuperfluitatis eius. Si ſuperfluitas ipſa remauens fuerit ſubtilis, ex ea fit erugo. Et ſi groſſa, ex ea fit reſudatio. Et eo quod a quo libet membro diſſolutio ſubtilis fit per poros, illa diſſolutio occultat ſuperfluitatem groſſam, ex qua fit ſordicies. Et uulnus ſi eſt cum cauſſa &

Erugo.

Reſudatio.

Sordicies.

TACVINORVM

XV

materia ibi manante ad membrum, cognoscitur per multum fluxum eius. Etiam fit uulnus cum morbo confimili. Sicut istud cum quo eſt mala complexio calida, aut frigida, humida, uel ſicca. Aut fit cum morbo officiali. Sicut illud quod fit ex diminutione, quando deficit caro ulceris; uel cadit aliqua pars membri. Et dicitur morbus ex augmento, quando in ulcere fit aliqua caro addita. Et dicit morbus cum magnitudine, quandodo cum uulnere fit apostema. Fit etiam in uulnere separatio cōtinuitatis, non in carne. Sicut eſt incifio neruorum, & ſiffura uenæ. Etiam fit uulnus compoſitum cum accidente. Sicut illud quod ſequitur, dolor. Et ulcus quando chronicum fit, & tranſit. 15. dies, appellatur ſiftula. Et ſiftula eſt quodlibet ulcus habens concauitatem, & os ſtrictum, & fundum laztum, cum carne dura, mortua, alba & arida: fit quandoq[ur] humida. Opila tur etiam os ſiftulæ, & aperitur q[ui]nq[ur] concauitas eius, fitq[ur] recta. Fit etià per tranſuerſum, & torturam quandoq[ur]. Fiunt etiam in ea orificia multa. Et ſi redit ad aliquam uenam, aut aliquod os, aut neruum, aut membrum nobile, corruppit illud, putrefacitq[ur].

Fiftula. quid ſit.

### CANON, IX. Ad Tacuinum Nonum, de Viceribus, combustura ignis, extractione telorum, ſpinæ, & percussione cum fuſtibus.

S

SEPARATIO continuitatis offis, eſt fractura ipſius. Eius debet fieri cura cum minutione facta in loco conuenienti membro fracto. Et bis bat patiens unc. 5. de iulep, & aur. 1. luti armeni, cum aqua roſarum. Purgeturcum manna & medulla caſiſ. Et cibetur primo die cum rebus frigi dis, cum aceto coſtis. Deinde cum galliculis. Extendatur membrum de utroq[ur] latere leniter, paulatim, per rectitudině: rectificata forma mem bri, plumaceoli ad modum membri fiant. Et illiniatur cum radice grana[ti] ſilueſtris, luto armeno, myrto, oleo roſarum. Et ſuperponatur loco fra[cturæ] per circumitum, & extendatur, & ſuperponatur ſaſcia loco fracto, inuoluto ſuper illud per tres uel quatuor horas: & ſtringatur ſaſcia in ſuperioribus membri leniter, deinde in loco fracturæ et inferioribus partibus eius. Deinde fiant aſcellæ de leuiori ligno, aut de ſerula, conuenientes membro ex utroque latere. Et ſuperponantur eis pañi linei, ut leues ſint. Deinde fiat ſecūda ligatura ſuper ipſis aſcellis: & aſcell[e] ſint longio: res fractura in utroq[ur] latere ad modum trium, uel quatuor digitorum: & ponatur ſuper eas ſtrictura. Et cauendum, quod non tangant capita aſcellarum articulum. Deinde fiat ligatura firma, ita quod nō doleat. Et ſi dolet, diffoluatur membrum ſtatim: ſimiliter ſi accidit pruritus fortis, effundat: ſuper illud aqua tēperate calida. Et mitigato dolore, aut pruritu, ſupperponantur plumaceoli inſuſi in aqua roſarum, oleo uiolarum, & nondico aceto. Et primo die fit ligatura lenis. Secundo & tertio die affecinet de apoſtemate. Deinde ligatura fiat fortior, & incipiet fieri farcoy des in ea. Deinde mollificetur ligatura paulatim. Quod ſi non eſt cum febre,

Alias, cum ſucco myrti.

B 2

XVI

CANONES

C
Sarcoydes.

 nec; cum apoſtemate, & incipit ſarcoydes fieri in ea, nutriat cum fermen-
taria, & ſimilibus medicinis ad ingroſſandu parum, & ad multiplicandu
ſarcoydes: quod eſt quoddam ligamentum coniungens partes offis fra-
ſti. quia os non recipit conſolidatione: unde fit ſarcoydes ad coniungen-
dum fracturam offis. Et ſignum ligationis ſarcoydis fit per ſanguine cla-
rum in plumaceolis et ligaturis abſc[ip]uulnere: et ſignificat, quod ſanguis
bonus ducitur ad membrum: et ligatur ſarcoydis in fractura, & refudat
ipſa materia per poros de loco fracturę, et appàrebit in plumaceolis. Sed
in diſlocatione extendatur membrum, & reducatur ad locum, & ligetur
ſuper id cum emplaſtro: & obſeruetur in ea prima forma eius.

Et si fit perculſio cum ſagitta, & uis eã extrahere de loco eius: euitetur,  
q[ui]d non fit in arteria, aut in neruis, aut locus fit uicinus alicui nobili mem[]  
bro. Quod si dubium eſt in hoc, melior eſt dimiſſio in extractione eius,  
si dubitatur de membro nobili, aut de incifione nerui, aut de ruptura ali[]  
euius arteriæ. Quia narrauit quidam de ſecta medicorum, qnod fuit inie[]  
cta ſagitta quædam in partibus ſtomachi, rumpendo diafragma. quia re[]  
manlit inter ſtomachum & membrum, & extrahere non potuit. quia re[]  
manlit per ſpacium longum ubi[]ſ signum ipſius per liuiditatem coloris  
loci, aut nigredinem: unde dimiſſio eius eſt melior fui extractione. Et si ſa  
gitta peruenit ad membrum compos[]itum nobile, ut ad cerebrum, cor, e[]  
par, pulmonem, ſtomachum, renes, ueſicã, et ſimilia, et uides signum mor  
tis, et debilem naturã, noli extrahere ſagittam. Et si ulcus fuerit bonum  
abſc[ip]ſignis malis, extrahatur: quia ſi remaneret, moreretur patiens. Diſi[]  
tur enim, quod quidam lædebatur ſagitta in inteſtinis, et ſtercus egredie[]  
batur per uulnus, et ſanatus eſt. Dicitur item, quod quidã chirurgici ui[]  
derũt particulas epatis egredi per uulnera, etiam cibum et potum, et nul[]  
la ſuperuenit eis mors. Quod ſi accidit uulnus in cerebro, et peruenit ad  
duram matrem, ſequitur ſoda, fortis inflatio, rubedo oculorum, muta[]  
tio coloris lingue, permixtio mentis. Et ſi peruenit ad piam matrem, de[]  
ficiet uirtus cum uoce, et tortura faciei, fluxu ſaniei, exitu ſanguinis de na[]  
ribus. Et ſi ingreditur ſagitta concauitem pectoris, et cor, egredietur ſan  
guis niger, et ſequetur infrigidatio extremitatu, ſudor cum ſincopi, dein[]  
de mors. Et ſi in pulmonem, erit ſanguis ſpumofus, et mutabi[]t color pa[]  
tientis. Si in diafragmate, ſpiffus erit anhelitus, et magnus cum motu u[]  
triuſc[ip] cubiti. Si in ſtomacho, egreditur cibus. Si in inteſtinis, egredietur  
ſtercus, uel zirbus: in ueſica, egredietur urina.

A
CANON.X. ad Tacuinum Decimum, de morſu et
punctione animalium uenenoſorum.
ANIMALIVM uenenoſorum quædam mordent, ut canis ra
bidus, muſtela, lacerta leproſa, pediculus uulturis, tyrus ſitibundus, glan-
dinoſus, degens in aquis, et ſimiles. Quædam pungunt, ut ſcorpio, ara-
nea, etc. Sed dicendu eſt de forma canis rabidi; ut uidēs eū, euadat de eo.

TACVINORVM

XVII

Canis rabidus uadit ut demens, nec comedit, nec bibit, quamuis laboret
forti siti, & inflammatione, nullam tamquam appetit. Habet os aper-
tum, lingua extrahitur, mucilago manat ab ore eius, ut de ore cameli coi-
tum quærentis. Caput eius declinat ad latus, oculi eius molles, multi
motus, pili erecti, uox rauca, & forte line uoce. Ignorat dominum suum.
Aggreditur canes, & homines: fugiunt & canes ab eo: atc id plus acci-
dit eis in eſtate. Et ut dixit Ruffus, fit ex dominatione melancholiæ. Et ſi
mordeat aliquem, in primo non ſentit dolorem, ſed poſt. 20. dies, aut
menſes. 6. ſuperuenit extenſio cum rubedine in toto corpore, & proprie
in facie, cum ſurore & ſincopi, & timore de aqua: quam cum uiderit, tre-
met, & non petit bibere de ea, ſed fugit ab ea, & ab omni humiditate. Et
raucus erit. Et ſi patiens mordet aliquem, ille erit in conditione ſua, &
peiore. Similiter accidit ſpalmus. Et uenenum eius eſt uehementis ſicci-
tatis. Cauſa hmoi accidentis, eſt ex proceſſu ueneni in corpore cum in-
tenſa ſiccitate. Ideo timet aquam. quia condominatio ſiccitatis fit per na-
turam eius, fugiens a ſuo contrario. ſab humiditate. Aliqui dicunt, quod
laborans morſu canis rabidi, imaginatur formam canis mordentis in
aqua. Alij dicunt, q uidet intedtina canis in aqua. Et quotiens curatur
ipſe patiens ante timorem aquæ, cito ſaluabitur: ſed poſt timorem aque
incurabilis eſt. Similiter ſi inſpicit in ſpeculo faciem ſuam ad formam ca-
nis, incurabilis eſt. Sed uenenum tyrorum & ſerpentum eſt calidum,
combustuum: & de morſu ipſorui accidit dolor in loco morſus: Deinde
procedit pet totum corpus. Et in loco morſus erunt duo foramina, ex
morſu duorui dentium, et de eis manat humiditas & oleum. Deinde acci
dit apoſtema cui rubedine & liuiditate, & ampullis, uelut ex combustura
ignis. Deinde accidit naufea cum uomitu cholerico, cum tremore, et ſu-
dore frigido. Et corroſio fit in loco morſus. Et ſanguinolenta fiet gingia-
patientis: & minget ſanguinem. Sed nota de tyro glandium, qui mo-
ratur in radice arboris quæ eſt glans, dicitur, q qui uadit ſuper eum, ex-
coriantur eius pedes, & inflantur: & excoriantur manus curantis mor-
fum ipſius. Et dixerunt, q ille qui interfecit ipſum tyrum, non odorabit
poſt niſi odorem ipſius. Et ſignum laborantis per morſum cum eo quod
dixi, erit dolor ſtomachi, ſitis ualida, quæ no mitigatur per potum aque:
& omnino eam ſequitur mors. Sed ex morſu tyri degentis in aqua,
homo minget humiditatem niſgram, ſcetentem ut eruginem mortuoru.
Et ex morſu ſerpentis habentis cornua, erigitur ueretrum patientis, &
erit morſus citrinus, & uentolitas per anum egreditur.

Et cura completa cuiuſlibet morſus uenenoli fit ſic, quod ſugatur mor
ſus, ita tamen q fugens eum non ſit ieiunus, ſed habeat in ore oleum: ad
euitandum nocumentum ueneni, & expuat illud. Et ligetur ſuper locum
morſus uehementer. Et ſi potest locus cauterizari, cauterizetur, et ſuper-
ponatur uentofa cum multo igne. Dicitur de alijs ſpeciebus tyrorum,
q periculoli ſunt. Quod ſi inſpicit aliquis ipſorui in aliquem hominem,

A

Canis rabi
indicia.

B

Morfus tyro-
rum & fer-
pentum.

Alias, inflam-
mantur.

B 3

XVIII

CANONES

C homo ipse peribit. Et qui audit sonum uocis eius, peribit. Et alia mira bilia multa dicuntur de eis.

## CANON.XI. Ad Tacuinum Vndeci mum, de Medicinis mortiferis.

MEDICINÆ mortiferæ aut nocent cum tota ipfarum substanția, aut cum quantitate. Et quæ contrarię funt, manifestantur in corpore. ut napelli, cornua spicæ, & fel tyri. Sed quæ nociuæ funt per qualitatem, aut ex putrefactione ipfarum, aut ex corruptione. ut funt lepores marini. Aut ex calefactione. ut euforbium, & caftoreum. Aut ex forti infrigidatione et stupefactione. ut opium, mandragora. Aut ex op locatione pororum & meatuum anhelitus in corpore. Et eft uenenum noccens uni membro, & nõ alio, nec lædit corpus iuxta communitatem. fit cut nocent cătarides ueſicę, & lepus marinus pulmoni. Et funt quædam quæ nocent toti corpori, quæ alterant cōplexionem. ut eſt hyofcyamus, & opium. Et diuerſiſtantur medicinæ. Sed uenenum animalium aut fit ex toto corpore ipſius, aut uno membro eius. Aut ex humiditate alia qua ipſius, nocet quoque cum toto corpore. ut ranula paludum, pſicis afus, & coopertus, lacerta leproſa, cantarides, lepus marinus. Et quæ noccent cum aliquo membro ipſorum, funt ut ſanguis coagulatus, fel tyri, & leopardi, & extremitates caudę cerui. Et quædæ nocent ex humiditate. ut lac coagulatum in ſtomacho, & ſanguis tauri rccens.

## D

## CANON.XII. Ad Tacuinum Duodecimum, de Medicinis item mortiferis.

CVM ALIQUIS ſuſpicionem habuerit ſumpſiffe uenenũ, ſtatim bibat aquam calidam cum butyro uaccino, oleo ſilami, aut olei: & imponat ori eius digitũ, aut pennam inſuſam in oleo, ut uo mat. Et ſtudeat purgare ſtomachum de omnibus contentis in eo per uo mitum. Et iterato bibat aquam calidam, ad prouocandum uomitum: ut mundiſicetur complete. Deinde bibat lac recens. Deinde de electuari olio luti ſigillati. Et medicinę mortiferę diuerſę funt, et de eis dicuntur mi rabilia multa. Et dixerunt, ὁ quædam herba ſit in partibus Aegypti, quæ comeditur abſque aliquo nocumento cum lacte: & quando inuenit aliquem locum uulneratum in corpore cum ſanguine, interficit mandu cantem. Et dicit Gal. ὁ quidam portabat epar in manu de una uilla ad aliam: & uolens ire egeſtum, dimiſit epar ſuper herbam: & poſt egeſtio nem uolens recipere epar preſdictum, inuenit ipſum diffolutum in ſanguinem. Et cognoſcens, ὁ herba illa diffoluit epar in ſanguinem, collegit de ea in magna quantitate, & plures homines cù ea interficit. Et cognitis malis operationibus ipſius, iudicatus fuit ad mortem: & clauſi funt oculi

Herba mi- rabilis.

No 2. dittu ad galiam.

TACVINORVM

XIX

ipfius, ut non doceret aliquem cognosccere herbam istam. Bibens uero de medicinis mortiferis, patietur consumptionem, defectum anhelitus, fincopim, & diffolutionem uirtutis. Et uenenum l Edit subftantiam cor poris: unde uomat, & poſt uomitum bibat de tyriaca maiori, aut de tro ciscis tyrorum, et luto sigillato, aut de abrotano armeno, et agarico, & ra dice mentaſtri montani, ſemine urticæ, nardo akliti, & ſucco praslij do fis ſingulariter, uel cōmuniter aur. i. Cibetur cu auellanis, ficubus ſiccis, & ruta: & bibat decoſt. cicerum imparatoru, tritorum, exprefforum. Et odoret ſandal. aquam rol. & camforã, mixto cum eis modico muſco. Et ſuffumigetur xyloaloe Indiano, et ambra. Et fricetur pectus, & os ſtoma chi, ut calefiant: & nutriatur carnibus gallinæ tritis. Et ſi longa fit ſinco pis, & deficit pulſus, & oculi fiunt concaui, cum ſudore frigido, noli ſpe rare de uita. Et ſi ichtericia accidit in bibente medicinas mortiferas, nocu mentum eſt in epate. Et ſi accidit ſincopis, nocumentum ipſarum eſt in corde. Si ſpaſmus, nocumentum eſt in cerebro: unde fiat propria cura ad confortandum quodlibet membrum læſum per eas.

Antidota.

## CANON. XIII. Ad Tacuinum Decimumtertium, de Medicinis mortiferis.

QUI TIMET, NE detur ei potio uenenofa, aut medicina mortiferæ, & non poteſt habere cautelam de cibo ſuo, caueat ſibi a menſa abundante cibo dum fuerit eſuriens ualde, aut ſitiens ſimili ter. quoniam hæc inducunt eum ad fallaciam in cibis ſuis & potibus, & ad defectu ſenſus. Et euitet nutrimenta acida, falſa, & dulcia. quia cum his poteſt miſceri uenenum, & non ſentiet. Vtatur comelſione ficuum, nucibus, & ruta, & quolibet die luto sigillato. quia hoc pacto poffibile eſt, φemittatur cibus cum uomitu: ſi fuerit uenenofus, cum metridato, aut tyriaca, aut ſimil. quoniam qui his utitur in potu, non timeat potio nem medicinarum mortiferarum, nec punctionem animalium ueneno ſorum. quia medicamen nobile eſt, conferens contra uenenu ante ſum p tionem eius. Et poſt etiam confert contra quemlibet morbum ueneno ſum, frigidum, flegmaticum, uel melancholicum. Notandum ite cum alijs cautelis, φcauendum eſt, ne aliquid uenenofum cadat in uas ubi parantur cibaria, & in dolia quibus uinum reconditur. quia multa ue nenoſorum animalia diligunt uinum.

HABET VR f3catio ſuper morbos accidëtes in interiorib. cor poris per ocio modos, ſc3, Per nocumentum actus, aut per illud quod e

XX

CANONES

C. greditur a corpore, aut per dolorem proprium, aut per locationem mem
bri, aut per interrogationem, aut per formã apostematis, aut per accidës
proprii morbo, aut per cõmunicationem membri alicuius. Sed per no-
cumentum actus habetur: quia quodlibet membrum habet proprium aë-
ctum ei, unde per læsionem actus eius ſcatur ſuper læſionem membri in
quo agebatur. quemadmodum diminutio appetitus cibi, ſcat ſuper læ-
ſionem oris ſtomachi. Et per id quod egreditur a corpore, habetur noti-
cia, aut per quantitatem, aut per locum eius. Et per dolorem proprium
habetur, quod quodlibet membrum habet dolorem proprium ei. quem
admodum pulſatio, quæ lignificat quod paſſio eſt in uena pulſatili. Et per
locum membri dolentis habetur, quod dolor quâdo fit in latere dextro,
lignificat quod dolor ſit in epate. Et per interrogationem habetur, quan-
do medicus interrogat patientem: & ſi respondet quod dolor ſit in latere
ſinifto, ſignificatur quod eſt in ſplene. Et per formam apostematis habe
tur: quia ſi eſt in latere dextro, & in forma lunari, erit in epate. Et ſi in for-
ma quadrata, & longa, in muſculo erit. Et habetur per accidens propri-
um morbo, ſicut eſt rubedo genarum, quæ ſignificat ſuper ulcus pulmo-
nis: & ſicut incuruatio unguium, quæ ſignificat ſuper ptifim: & ſicut que
eſt ut aqua lotionis carnium, ſignificans ſuper debilitatem epatis. Et habe
tur per cõmunicationem membri: quia quando membrum illèſum pati-
tur morbum, ſignificat ſuper illud quod prouenit ei ab eo quod fuit læ-
fum. ſicut digitus quando patitur nocumentum in ſent. ipſius abſcip. læ-
fione accidente in manu: quod ſignificat quod neruus ei pertinens pati-
tur nocumentum. Incipere ergo uolo a morbis accidentibns membris
interiorib. ſcilicet cerebro, deinde alijs per ordinê. Et morbi cerebri ſunt
ſirſam, ſoda, apoſtemata, permixio intellectus, obliuio, ſubeth cù uigilia,
ſtupor corruptio memoriæ et cogitationis, uertigo, ſcotomia, incuhus, eæ
pileſſia, apoplexia, melancholia, amor hereos. Sed ſoda quædam accidit
in toto capite, quæ dam in parte. Et illa quæ fit in parte, aut fit in parte ſu-
periori, aut media: & illa dicitur hemigranea. Et quæ fit in toto capite, aut
ſequitur aliud, aut concomitans eſt. Et quando eſt in ſtomacho, aliæ
quis humor ascendit, uel uapor eius ad cerebrum, & ſequitur cum ſe-
bris. Et proprium dicitur capiti, quando fit ex caliditate, aut frigiditate,
aut humiditate, aut ſiccitate. Et parum accidit ex humiditate, niſi fit cum
humore. Aut accidit ex humore frig. ut phlegma, uel melancholia. Aut
ex calido, ut ex ſanguine, uel cholera. Aut accidit poſt euacuationem, aut
ex apoſtemate. Et cura ipſorum una eſt, ſed diuerſa ſunt iuxta loca ipſo-
rum in capite. Aut erit ex cauſa exteriore, ſicut ex caſu, uel percuffione.
Et quod erit ex caliditate, erit ex interioribus corporis, & exterioribus. ſi-
cut illnd quod accidit ex calore ſolis. Quod ſi accidit a ſtomacho, ſtude
curare ſtomachum mundificando & confortando. Si fit
ex ipſo cerebro, fiat cura conſimilis ei. Simili-
ter de alijs membris applica ut decet.

TACVINORVM

XXI

CANON.XV. Ad Tacuinum Decimum
quintum, De morbis Cerebri.

A

SIRSAN PER se accidit ex mala complexione calida, ex apo-
temate panniculorum cerebri, aut in cerebro: uel si accidit in cere-
bro ex apostemate, uehementis fallaciæ erit. Et accidit alicui laboran-
tium firfan, quæ ex pergefiunt a somno cum uoce alta, & saltu: grossæ fiunt
linguæ ipforum: euellunt pilos de ueftimentis ipforum: & quandoq-
fluunt lachrymæ de oculis ipforum: arefit humiditas oculorum aliquan-
do ipforum. Et si apoftema eft cholericum, cum his accidentibus erit im
petus cum rixa. Si languineum, cujus & inflatione & rubedine oculo-
rum. Si melancholicum, erit cum saltu, multa loquela & uaria, cum tre-
more & terrore & planctu. Et si cum hoc miſcetur flegma, erit cum hoc
ſubeth cum uigilia, cum diuerſitate pulfus & anhelitus. Et si accidit firfan
in ſenefcente, fallax erit, & incurabile. Sed firfan fit cum ſubeth, eo quæ eſt
mala cœplexio, uel materia dominans cerebro, & diuerſificatur cum ma-
teria inducente etià in loco accipienti. Et ſubeth cum uigilia erit cum per
mixrione choleræ, & flegmatis: & erit patiens quali dormiens & uigi-
lans. Et si flegma condominatur ſubeth, erit uigilia magna: & si cholera,
erit magna uigilia. Et si paſſio eſt debilis, forbet totum in liquidum quod
ponitur in ore eius: & si fortis, non forbet, ſed egreditur de naribus eius,
& difficilis fit urinatio, & non manifeſtabitur anhelitus: pulfus erit par-
uus, debilis, ſpiffus. Difſert inter eam, & ſcoriomam. quia laborans hac
paſſione, non habebit anhelitum ſanum. Et differt inter eam, & preſo
caſationem matricis, ſi accidat in muliere. quia præfocatio matricis facit
iacere mulierem iuxta ſolitum ipſius: et quandoq[ui] alleuiatur, & intelligit
id quid loquitur homo cum ea: deinde ſincopatur fortiter. Et differt in-
ter eam, & congelationem. quia congelatio quando accidit, non mutat
difpoſitionem patientis quando ipſam patitur in ſedendo, aut ſe erigen-
do, aut iacendo, oculis apertis, aut clausis. Et corruptio memorie,
vel cogitationis quandoq[ui] accidit ſmipliciter: & quandoq[
compoſite, quando accidit in ſenibus. Sed firſan eſt
apoſtema panniculi, & communicat cerebro,
& neruis qui ſunt inter ea. Et dicturus
ſum de his in morbis pan-
niculi cordis.

Subeth cum
uigilia.

B
Præfocatio.
Congelatio.

Et corrompens, quia laborans hac paſſione, non habebit anhelitum ſanum. Et differt inter eam, & preſo caſationem matricis, ſi accidat in muliere. quia præfocatio matricis facit iacere mulierem iuxta ſolitum ipſius: et quandoq[ui] alleuiatur, & intelligit id quid loquitur homo cum ea: deinde ſincopatur fortiter. Et differt in- ter eam, & congelationem. quia congelatio quando accidit, non mutat diſpoſitionem patientis quando ipſam patitur in ſedendo, aut ſe erigen- do, aut iacendo, oculis apertis, aut clausis. Et corruptio memorie, vel cogitationis quandoq[ui] accidit ſmipliciter: & quandoq[ui] compoſite, quando accidit in ſenibus. Sed firſan eſt apoſtema panniculi, & communicat cerebro, & neruis qui ſunt inter ea. Et dicturus ſum de his in morbis pan- niculi cordis.

CANON.XVI. Ad Tacuinum Decimumſextum,
De morbis item Cerebri.

SCOTOMIA & uertigo fiunt ex parte cerebri, aut ex parte al-
terius. Et uertigo fit penes ufum in rebus gyrum facientibus. Et fit
ex humore incluso in uenis quæ ſunt circa cerebrum: qui non poteſt diſ-
ſolui, & uertiginem infert. Et quando fit ex humore flegmatico incluso,

C

C A N O N E S

XXII

Epilepsia.
Apoplexia.

C inuenit homo in ore ſaporem acidum, uel ſalſum. Et ſi fit a cholerico, in uenit in ore ſaporem amarum. Sed epilepsia, & apoplexia ſiunt ex opilatione uentriculorum cerebri prohibente id quod præſentat ad membra ſenſibilia & mobilia uolūtarie. Et præcedit apoplexiam inflatio grandis, cum obſcuritate uilſus, uertigine radiorum, frigiditate extremitatum, & iestigatione totius corporis. Et penes inſultu ſterit cum pectore. Et quanto magis ſterrit, tanto magis fortificatur morbus. Quod ſi forbet id quod ponitur in ore liquidum, morbus eſt debilis, et ſinitur. Dicitur tem Hippoc. Apoplexia ſi fortificatur, non ſanabitur: & ſi debilis eſt, nò eſt leuis curæ. Et epilepsia ſit ex cauſa apoplexiæ ſi eſt debilis. Et fit ex ipſo cerebro. Et præcedit euentum eius dolor capitis, obſcuritas uilſus, malicia ſenſus: & quando accidit, apparet ſpuma in ore. Et fit ex ſtoma: cho a uaporibus flegmaticis & melancholicis, & præcedit eam conſtri: etio ſuper ſtomachum, ſaltus cordis, & punctio: & fortificatur quando tardatur cibi hora, Posſibile: eſt, quod accidat têpore inſuſus ſincopis. Et fit ex parte alicuius membri, ut manus, uel pedis, quando aſcendit uapor grossus de eis. Et ſigna eius habentur. quia ſentit aſcenſum uaporum anſte inſultum de membro in quo eſt humor. Et peior ſpecies eſt, quæ fit ex ſpaſmo omnium neruorum corporis, ex repletione uentriculorum cerebri: & peiora erunt accidentia: & posſibile eſt, quod interſitiat ut apoplexia. Et quâdoq: in epilenticis tempore inſultus fluit urina, uel ſpuma, uel ſtercus. Et in aliquo fit morſus lingue. Et epilepsia quando accidit poſt curà pulm. in pectore, non ſanabitur. Si fit ex parte cerebri, ante ipſam æta: tem iuuentutis, & curetur ſicut competit, ſperatur ſanatio eius. Incubus eſt de rebus præcedentibus epilepsiam. Et habetur significatio epilepsie, ſi fumigetur myrrha, aut cornu caprino, aut cum epate caprino alio, aut ex comestione eius, aut ſi induit pellem caprinam excoriatam ſtavit, uel inſuſam in aquam: quia ſtatim cadet, uel apparebūt aquæ ſigna. Et de ſignis eius eſt, citrinitas uenarum quæ ſunt ſub lingua. Vnde quan do epilenticus cadit, odoret maioranam, rutam, anetum: & iuuabit eum. Et dicitur, quod curatur epileniticus cum odore piretri: & ſi ſternutâtur, cura ipſus ſperat. Et melancholia eſt permixtio mentis abſque febre: & fit ex congregatione humoris melancholici in rerebro: aut uaporibus melancholicis aſcendentibus a ſtomacho. Et diuerſa ſunt accidentia ipſius. quia pars inſirmorum timet mortem cum maſa cogitatione eius, & pars multum ridet, aliqui plorant. quia mirabilia & diuerſa accidunt ex uaporibus melancholicis, uel flegmaticis aſcendentibus de ſtomacho & partibus hypocondriorum ad caput. Cuius ſignum eſt, eructatio acida, ſumoa, pauca digestio, multum ſputum, dolor intra ſpatulas, & in partibus hypocondriorum, cum ardore, inflatiōne, rugitu poſt cibum. Et Ceruſſa eſt quædam ſpecies melancholiæ, quæ multiplicat ſitim, & infert ut erudis tibiarum, & faciei: ut ex morſu canum, caſu, & concuſſione. Et incurrebilis eſt iſta ſpecies, & ſuccedit iure hereditario.

D
Incubus.

Melancholia.

Ceruſſ.

TACVINORVM

XXIII

Amor hereos immenſus macreſcit corpus totum, præter oculos. Et A palpebræ erunt ualde calidæ, paucæ lachrymæ: & pulſus amantis, eſt ut pulſus laborantis anguſtia.

### CANON.XVII. Ad Tacuinum Decimum
ſeptimum, De morbis medullæ Spinalis.

MORBI accidentes in nucha & locis eius, ſunt laxitudo, paralifis, ſtupor, ſpaſmus, & tremor. Item quando accidit opilatio in uentriculis cerebri, prohibebit motum & ſenſum, uel unum iftorum, ut ſupra dictum eſt in morbis cerebri. Si accidit opilatio in aliquo latere eius, & mollefiet illud latus proprie in toto cum facie, dicitur paralifis cum tortura oris ſimul. Si accidit opilatio in origine nuche, accidit mollificationi in membris alijſ prope faciem. Et ſi accidit opilatio in aliqua parte nuchæ, erit mollificationi in membris quæ ſunt in ipſa parte. Et ſi accidit opilatio in origine neruorum qui procedunt ad muſculos faciei, & erit in aliqua parte urriuſc[partis], accidet mollificationi in una parte faciei, erit[parta] tortura oris. Et fit tortura ex ſpaſmo, & laxitudine ſimul: & molli ſicantur inde muſculi unius partis faciei, & ſpaſmatur muſculi alterius partis. Et ſi accidit opilatio in neruis qui pertinent ad epiglotum, exinde accidit defectus uocis. Et ſi fit in muſculo qui pertinet ad muſculos pecto ris, fit ſtrictura anhelitus. Et ſi in muſculo qui pertinet ad ueſicam, egre dietur urina inuoluntarie. Et ſi fit in muſculo qui pertinet ad aluum, egre ditur ſtercus inuoluntarie. Et opilatio fit ex humore groſſo, uel ex apoſtemate, aut deſiccatione membri, unde ſtringitur muſculus, & fit molliſicatio in loco eius. Et ſi inciditur neruis de quo procedit per latitudinem, non ſanabitur: & ſi per longitudinem, ſanabitur bene. Etiam fit mollificationi ex errore membri de loco eius articuli, aut ex humiditate uiſcoſa emittetur illud de loco eius. Fit etiam poſt crifim. Et fit ex colica, ex uiolenta expulſione uirtutis. Etiam fit ex cauſa exteriori, ut ex caſu, uel percuſſione. Si fit ex caſu, uel percuſſione, mollificationi ſtatim incusrabilis eſt, quia ſignificat ſuper incifionem nerui procedentis ad illud membrum. Et ſi fit poſt biduum, uel triduum, ſperatur cura ipſius, quia ſignificat, quod eſt ex cauſa apoſtematis accidentis in neruo. Sicut fuit in quodam, de quo locutus eſt Gal. ᶜipſe conquſtus eſt ſe pati dolorem & inflationem in dorſo, & toto medio eius, & curatus eſt per emplaſtra eis ſuperpoſita, & non fuit ſanatus: quare interrogatus fuit ab eis de cauſa cur paſſus eſt hæc: & dixit, ᶜecidit de iumento ſuo, & inuenit ſpatulam eius trită in ſuo caſu: tunc acceſpit emplaſtra membro applicata, & poſuit ſuper ſpondile eius, et ſanatus eſt. Narrat item de alio, qui cecidit, & poſt triduum mollificati ſunt pedes eius, & eius uox deſecit triduo. Et ſuperpoſitis emplaſtris loco caſus, ſanatus eſt. Et ſi tortura fit in una utriuſc[parte] mandibulæ, quando facies inflari uult, inflatio oris egredietur ex una mandibula tortuofa. Et ſtupor accidit ex cauſa mollificationis ſi

Paralifis
[parte] ſpecies.

Tortura oris.

B
Opilationis
cauſa.

Stupor.

C 2

TACVINORVM

XXV

diuerſarum ſpecierum eſt: et una ſpecies eſt, quando eleuatur palpebra, et non poteſt cooperire oculum. Et accidit naturaliter, aut accidentaliter. ſi naturaliter, incurabilis eſt: ſi accidentaliter, poteſt curari. Oculo autem ſunt alia quædam accidentia adiacentia. ſicut lacerti, & palpebrę. La certi autē, ſiue muſculi, ad oculu ſunt ueniētes, ut eum moueant ſurſum, deorſum, et ſiniftrorſum, & lateraliter. Et ſunt ſex: quorum capita ſunt in coniunctiua Palpebræ autem creatæ ſunt, ut defendant oculum a no cumentis uenientibus ab extra: et ut æquent lumen eius nigredine pilo rum. Palpebra inferior non mouetur, ſed ſuperior. Et habet tres muſcu los ſe mouentes, duos ad claudendum. quia pcr unum non poteſt æqua liter claudi, & unum ad aperiendum: & eſt ſituatus in medio palpebræ. Supercilia uero licet ſint ad decorem faciei, iuuant tamen etiam oculos ad clauſionem, et equationem luminis ſui.

Quandocb accidit conſolidatio mnltis hominibus, ita ut conſolidetur palpebra ſuperior cum albedine oculi, & prohibeat ipſum ab operatio nibus ſuis naturalibus. Oportet ergo quod intromittas extremitatem ra dij ſub palpebra, et eleues eam ſurſum: aut extendas eum cum uncino: de inde incide adhærentiam cum ſparumili ſubtili: quod non fit cum acuita te incſionis ſpatumilium, imo ſit obtuſum parumper: ut nò inquietetur inſirmus apud operationem, & remoueatur ſpatumile, & lædat oculum cum acuitate ſua: & ſit incſio tua quali tu excories illam adhærentiam cù facilitate, donec quando redit palpebra ſecundum formam ſuam natura ralem, & ſanetur adhærentia tota. Funde tunc in oculum aquam ſalfam, cum aqua ablue ipſum: aut diſtilla in ipſum ex ſief facto, ex ziniar diſſu huto cum aqua. Deinde ſepara inter palpebram & oculum cum licinio li ni: & pone ſuper oculum lanam inſuſam cum albugine oui: & poſt diē tertium utere ſief, & cum ſolidatiuis, donec ſanetur.

## CANON, XIX. ad Tacuinum Deciimum:
nonum, De morbis item palpebræ.

PILI INVERSI quando multiplicantur, & nò iuuat in eis cura, eleuatio eſt melior alij medicinis. Iáceat patiens ſuper dor ſum, & inuerſentur palpebræ ipſius, & ſcindantur instrumento camadin de medio maioris anguli uſcβ ad terminum minoris anguli ſub pilis ad ditis: & non profundetur ſiffura, ſed peracto pili erunt labentes ad exte rius. Deinde elaudantur palpebrę, & ligentur ſuper pellem quæ eſt in ſur perficie palpebrę cum acu & filo in tribus locis per lineam rectam: et pre cipe, quod tenieantur fila, et extendatur palpebra cum eis ſuperius, prout uidebit opportunu ſi, quod leuentur pili ſuper oculu. Cum æqualitate yo fiat incſio multa: ne fiat in oculo ſarra. Deinde pellis eleuata cù filis inci datur forpice. Deinde colligant duę extræmitates ſiffuræ pellis, aut ſua tur cum ſutura duorù nodorù, aut triu in pluribus locis, & continuentur extremitates pellis. Deinde ſuperponatur ei puluis citrínus, & dormiat patiens. Poſt ponatur in ea ſaliua maſticationis cimini, cum modico ſale.

A

Lacerti oculorum.

Palpebræ.

Ex Albucaſis
lib. 1, cap. 15.

B

C 3

XXVI

CANONES

C Et die tertio scindantur fila forpice, et extrahantur, & curetur locus un-
guento consolidatiuo. Et curentur pili additi. Si sunt tres, uel quatuor, eli-
gatur filium ternum, uel capillus mulieris duplicatus, ita quod cum uno
filo, & una extractione ipfius plures pili extrahantur fine reuerfione; &
communiter inmiscetur pili cum maſtice, & extrahunt fine querimonia.

CANON.XX. ad Tacuinum Vicesimum
de morbis Coniunctiuar.

CONIVNCTIVA eſt albedo oculi coniuncta cum cornea.
Et morbi eius ſunt plures. Obthalmia eſt apoſtema calidū, acci-
dens in cōuinctiua: & accidit tribus modis. Aut enim ex cauſſa exteriori,
ut ex feruido calore ſolis, uel puluere: et ex eo fit rubedo oculi abſque
apoſtemate, lachryma, & ardor modicus. Aut ex cauſſa extrinſeca exi-
căte humorē inſtrinſecu, et cal. et deſluit de cerebro, et rubedo eius erit for-
tior cū dolore, duricie, lachrymis multis, & repletione uenarū cōuinciu-
uę. Aut fit a cauſſa inſtrinſeca: et apoſtema eius erit fortioris rubedinis, ita
qūd ex apoſtemate ipſius ambę palpebrę inuerſanct ad exterius, & eleuabi
tur nigredo oculi ſuper nigredinem. Inflatio fit quatuor modis. Vna
fit ſubito: & color eius eſt albus: & ante eam accidit dolor in angulo, ut
morfus cimicis & muſcæ. Secunda eſt fortior: & quando conprimitur di-
gito, profundatur locus eius, & remanet ueſtigiu eius per horam. Et ter-
tia fortior eſt ſecunda: & in illa profundatur locus eius quando conpri-
mitur, attamen non manet ueſtigium ipſius: & color eius eſt ut naturalis
color: caret dolore. Et quarta fortior eſt tertia: et poſſibile eſt, ut extenda-
tur ad utruæ latus, & ad genas: & erit dura, et liuidæ: & non profundatur
in ea digitus premens ſuper eam: et caret dolore: et ut plus accidit hæce
morbillis et obthalmia chronica: proprieqo fit in hyeme.

Obthalmia,

Inflatio,

D

CANON.XXI. ad Tacuinum uiceſimum
primum Demorbis Corneæ.

MORBI Corneæ ſunt plures. Eius ulcera ſunt aut in ſuperſitie
corneæ, aut profundo eius. Quæ ſunt in ſuperſicie, quatuor mo-
dis ſunt. Vnum ulcus ſimile in calore ſumi incipientis de nigredine oca-
li per locum multum. Secundum eſt magis rubeum alio, et profundius,
sed minus. Tertium fit ſuper nigredinem, et tcndit parum ſuper albedi
nem: et pars eius quæ eſt ſuper nigredinem, habet colorem album: et que
eſt ſuper albedinem, colorem rubeum. Quartum fit in ſuperſicie corneæ
tramoſum. Et concauæ ulcera ſunt tribus modis. Vnum ulcus eſt profun
dum, & ſtrictum, ſimile grano panaci. Secundu ulcus eſt inſectum, mul-
ti corticis, & profundum; et quando perforatur, emanant humiditates o^
culi ex corrolione accidente in cumcis. Sed puſtulæ diuerſæ ſunt, in
colore loci, dolore, & fine: & erunt nigrae, albæ, & mediocres in colore.
Et quæ ſunt nigre, erunt poſt corticem primum corneæ, & ille cortex di

Vlcera in ſu-
perſicic.

Vlcera con-
cau.

TACVINORVM

XVII

A
citur facilior, & componitur ex quatuor corticibus. Et albæ erunt poſt
primum & tertium corticem eius: & illa dicitur difficilior. Et quę ſunt co
loris mediocris, erunt poſt corticem fecundum, quę dicitur mediocris in-
ter difficilientem & facilientem. Sed in loco ſi ſint ſeparatę a foramine, ſa-
lubriores erut: & ſi ſunt ſuper ſubſtantiam foraminis, erunt difficiliores.
Et ſimiliter ſi poſt primum corticem, erunt ſalubriores: et ſi poſt tertium,
difficiliores. Sed in dolore, ſi dolor fortior, difficilior erit cura: ſi lenior, ſa-
lubrior. In fine quę erunt ſalubres, habebunt dolorem modicum, & erut
ſeparatæ a foramine, & poſt corticem primum, & de materia modica: ſed
quę difficilis finis, erut ex multa materia, et cum acuitate, et poſt corticem
tertium ſuper ſubſtantiam foraminis pupillę: et dolor eius inducit cæcita-
tem. Eminentia ſit quatuor modis. Vna eminentia eſt, quando emi
net modica pars uueq: & dicitur caput formica: & eſtimabit eam uidens,
quod ſit puſtula: & differunt inter eas. quia eminentia eſt in uuea. Et ſi o-
culus eſt niger, glaucus, uel columbinus, erit in colore ipſius: & puſtula
radicaliter eſt alba, cum rubedine, & pulſatione in oculo. Et ſpecies alia e-
minentiæ ſimilis eſt uueq: & dicitur uelamen. Et tertia eleuatur uſq[ur] ad pi-
los palpebræ. Et quarta appellatur caput claui. quia eſt ei ſimilis. Et hæc
ſit quando adhæret aliqua pars corneæ. Et differt inter ueſtigium, & albe
B
dinem. quia albedo ſit ex puſtulis quæ ſiunt in profundo corneæ: ſed ue-
ſtigium ſit ex puſtulis quæ ſiunt in ſuperficie corneæ.

Eminentia

## CANON XXII. ad Tacuinum Viceſimum ſecutn
dum de morbis Corneæ & Vueæ. &c.

MORBI anguli ſunt. 3. ſiſtula, quę dicit grab, manatio, & glan-
dula. Et morbi uueæ ſunt ſtrictura foraminis, & eius amplitu-
do. Et morbi accidentes inter corneam, & humiditatem criftallinam, ſunt
aqua, et uapores ascendentes a ſtomacho. Et color aquæ ſi eſt ut color aë-
ris, conuenit ei cura cum ferro. Et ſi eſt ut color nitri, poteſt etiam curari
cum ferro. Fit etiam in colore albo, rubeo, aureo, uiridi, blauo, & nigro.
Etiam affimilatur argento uiuo, in ſuo motu. Debet autem curari cum in
ſtrumento. Supponere debes manum alicui duorum oculorum: et ſi ui
des alium oculum in ſuo foramine ampliari, cœuenit ipſi curę. Sin autem
non, erigatur patiens in ſole, et præcipiatur ei, quod in te respiciat bene t
et ſuperpone pollicem palpebræ ſuperiori, & commoueas eam ſuper
oculum: deinde dimitte oculum, & cito aperiæ: & inſpice. Et ſi mo
ueatur quâdo ſeparati ſunt pollices ab oculis, diſpergitur, nee
conuenict curæ inſtrumēti. Et ſi remanet collecta, & nò
diſpergi[re]t aqua: tunc perficitur, et conueniet. Et ſi
aqua eſt fortis groſſitudinis, uel uifcoſa, uel
ſubtilis, nò debet curari cù inſtrumen
to. Et diuerſimode locuti ſunt medici de loco in quo generat iſta aqua.

XXVIII

CANONES

C Quidam dixerunt, quod generatur de tunica corneæ, & uueæ: quidam, quod generetur inter uueam & cristaillinam. Primi allegant, quod aqua fit cum amplitudine, & non manifestatur de uuea nisi modicum: & imposssibile est, quod amplietur foramen in tanta ultimitate, quod curetur instrumento, & reuertatur tunica prout erat. Dicunt item, quod si sequeatur uueam, iam manaret humiditas albuginea ex fessura instrumenti. Et allegant alij: quid si esset, quare suspenditur aqua cum uuea penes cularium instrumenti. Et reprobant primi, quod impossibile est, quod ampliestur foramen in cura instrumenti, & suspendatur aqua cum uuea. Etalle, gant alij, quod si esset aqua inter uueam & corneã, uideretur instrumentum sub cornea: quia est tunica sub qua uidetur id quod ibi est: quia uidetur in colore tunicæ quæ est post eam. Et nos non uidimus instrumentum penes pupillam. Et excusarunt se in dicto priorum, dicentes. Si hoc esset, & si rumpatur uuea, iam manaret humiditas albuginea: sed ipfa est in pañiculo subtili, qui prohibet eius manationem. In eo quoque quod dixit Gal. quod ipfa sit de cristaillina & cornea, signatur, quod credit, quid hæc potest fieri inter corneam & uueam, uel inter uueam & cristaillinam. Quod si creditur, quod sit de cornea & uuea, proprie dicit, abscip cristaLLina: sed posssibile est apud eum, quod ipfa potest fieri in utroque loco: ideo caput acutum instrumenti, appellati mahac, non debet esse ualde acutum: ne scindat panniculum subtilem super albugineam.

D

C ANON. XXIII. ad Tacuinum Vicesimumtertium,
De morbis neruorum Vifus, & doloribus Aurium.

Opilatioui-
fus.

MORBI neruorum Vifus sunt, opilatio, sabtara, gehar, & sepa-
ratio continuitatis. Fit autem opilatio, Aut ex multa humidita-
te generata circa neruos, ad infestandum eos, ex qua deficit uifus, aut mi-
noratur. Et signum eius est, ponderofitas capitis, præcipue in profundo
oculorum. Aut fit ex humore manante ad inferiora neruorum: & homo
imaginatur in principio eius, uidere radios, muſcas, capillos abſcip lœſio-
ne apparente in oculo de lignis aquæ: & ſi clauditur unus oculus, & non
ampliatur alius, illud dicit mala opilatio. quod non penetrat aliqua pars
uifus ad oculum alium. Et separatio continuitatis fit ex caſu, uel percu-
fione, accidentibus ſuper caput: aut ex uomitu forti. Et signum eius est, eo
minentia oculi in principio: deinde non fit concauus, nec contabelcens:
& deficit uifus, uel minoratur. Et Sabtara fit ex groſſicie ipſius ſpiritus
animalis & turbedine humorum. Etiam Gehar fit ex paruitate ſpiritus
uitalis, & extenſione muſculi oculum mouentis: & quando ſpaſmatur
aliqua pars ipſius, declinat oculus ad illam partem: et quando mollifica,
declinat oculus ad partem contrariam: & muſculus defendens radicem
neruorum, quod non amplietur & separetur quando ſpaſmetur, non lae
dit oculum: tamen ſi mollificatur, lædit eum. quia hoc fit ex materia ma-
nante ad neruos & muſculum. Et posſibile est, quod hoc fiat in uenis pro

Separatio
cœtinuitatis.

Sabtara,
Gehar.

TACVINORVM

XXIX

cedentibus in oculos in craneo capitis, unde fit manatio humiditatis de A capite ad oculos.

Morborum accidentiū in aure, quidam accidentibus communiter in omnibus membris auditus: quidam appropriantur parti membrorum ipfius. Qui accidunt communiter, sunt mala complexio, apoſtemata, ſeparatio continuitatis: et morbi accidentes in fundo aurium. ut ſunt ſigna dicenda in dolore exiſtente in craneo capitis, in parte pertinente ad fundum aurium. Et aliqua ipſorum ſignorum erunt extra foramen, & ſunt manifeſta ſenſui: & præcedit hæc caſus, uel percuſſio. Et morbus qui fit ex cauſa interiori, non manifeſtatur niſi ex læſione accidente auditui. Et morbus qui fit in foramine auditus, aut eſt ulcus, aut caro addita, aut ex uerme generato ibi, aut ſordicies, aut caſus alicuius lapidis uel grani in eam, uel ingreſſus aquæ ex natatione, uel inſuſione capitis cum aqua: uel animalis ingreſſus, uelut muſce, uermis, & ſimili, aut uentofiſtatis. Vn de quando huiusmodi morbi ſunt fortes, inducunt debilitatem auditus. Et morbi qui ſunt in inſtrumētis auditus, & neruis eius, ſunt tinnitus, ſonitus, et uox mentiens, grauis auditus, ſurditas; quorum in tabula dicentur cauſæ & ſigna.

### CANON. XXIII.
Ad Tacuinum Viceſimum quartum, De morbis Aurium, & Narium.

OPILATIO ſi fit ex uermibus generatis ex humiditate cor rupta, ſignum ipſorum habetur per motum, & tremorem exiſtentem in aure: & poſſibile eſt, φ aliqua pars ipſorum foras egrediatur. Et ſi fit ex uerruca, uel carne addita, uel ſordicie generata ex ſuperfluitate materiæ, ſignum eſt, φ uidetur inſpiciendo aurē in ſole. Et ſimiliter uidet id quod cadit in aurem. Et aqua ſignum habetur per balneationem præcedentem. Et animalis ingredientis aurem, ſignum habetur per motum ipſius.

Opilatio au-
rium ex uer-
mibus.

Morborum autem Odoratus quidam accidit in naribus, & in panni culo induto interius. Et quidă in inſtrumēto primo inſtrumentorum odo ratus, quæ ſimilia ſunt additamentis mammillarum. Et morbi acciden tes in quolibet loco hmoi membrorum, ſunt aut ex mala complexione, aut ſeparatione continuitatis, aut ex morbo officiali. Et morbus officia lis eſt, ut caro addita in naribus, quæ dicitur polipus, qui obturat nares cum pedibus. Sed ſeetor narium fit ex putrefactio ne offis colatorijs: uel ex humore inuifcato in foramine eius: aut ex humore putrido. Et illud ſequitur fer bris & ſoda. Et ſi humor putridus eſt in of ſibus putrefactis, illud ſequitur mino ratiuocis. Et ſunt morbi acciden tes in utroque inſtrumento o doratus. ut ſunt coriza, et defectus odoratus.

Odoratus
morbi.

Polipus.

D

XXX

C A N O N E S

C

C A N O N . X X V . Ad Tacuïnum Viceſimum
quintum, De morbis Odoratus, & Linguae.

Coriza.

MORBI accidentes in instrumēto Odoratus, ſunt coriza, & de
fectus odoratus. Coriza eſt ex humiditatibus de ventricule cea
rebri descendentibus ad nares. Et fit uel a cauſa calida, uel frigida. Quæ
fit ex caliditate, erit ut illud quod accidit ex calore ſolis, in capite liquefa-
ciente ſuperfluitates quæ ſunt in cerebro. Et quæ fit ex frigiditate, eſt illa
quæ fit ex æere frigido inducente ſuperfluitates quæ diffoluebantur a cea
rebro. Et Chafam eſt defectus odoratus: & fit a mala cōplexione incen-
ſa, aut opilatione, aut apoſtemate, aut ex humore grosſo, uifcoſo, aut ſepa-
ratione cōtinuitatis. Et ſi paſſio eſt modica, diminuit odoratū: ſi multa,
deficit in toto. Et dum loquimur de naribus, eſt morbus in offe colato,
rio. Et ſi loquela non eſt impedita, uitium eſt in utroq[ui] uentriculo, ante-
rioris inſtrumentorum odoratus, aut in panniculo induto eis interius.

Chafam.

Guſtus & linguae morbi.

D

Morborum quidem linguae & locorū oris, quidam ſunt linguae acci-
dentes: & quidā in parte nerui eius. Et qui accidunt in lingua, ſunt puftu-
læ: & dicuntur cola: & apoſtema calidū, apoſtema ſimile glandulæ, quæ
dicitur ranula: & corruptio guſtus, qui mutatur ad amaritudinē: & hoc
fit ex cholera rubea: uel ad dulcedinē, & hoc fit a ſanguine: uel ad acidū,
& hoc fit a flegmate acido: uel ad ſalſedinem, & hoc fit a flegmate ſalſo.
Et quidam accidunt neruo ex quo fit ſenſus guſtus: & ex hoc fit diminu-
tio guſtus. Vel eſt defectus in toto, uel in parte. Et quidam accidunt in
neruo ex quo fit loquela: & ſunt grauedo linguae, & ſurditas. Et hoc fit
ex mala cōplexione dominante in neruo: uel ex opilatione accidente in
eo, aut apoſtemate, aut inſestatione. Et ſeparatio continuitatis neruorū
fit ex humore acuto, uel percuſione, uel caſu ſuper cerebrum. Et fit gra-
uedo linguae poſt morbum acutum & ſirſam.

C A N O N . X X V I . Ad Tacuïnum Viceſimumſextum,
De morbis Labiorum, Oris & Dentium.

Oris morbi.

MORBORVM accidentium in Ore, quidam accidunt in la-
bijs, ut ſiffura, & hemorroidę. Et quidam accidunt denribus,
ut dolor ipſor: quę fit, aut a calore, aut frigore: corroſio, cauatio, ſtupor,
motus, & caſus. Et dentes in ſe non dolent, nec tamen carent ſenſu. Etha
betur ſignificatio huius. quia ſi frangatur dens in aliqua parte ipſius, in-
de non fit dolor: & ſi infrigidetur, non dolet. Quare dolor accidit a mala
complexione neruorum ligantium dentes, qui ſunt in radicibus ipſorū,
aut apoſtemate in locis predictis: eſtimatur q[ui]p[ro], q[ui] dolor fit in eis. Et ſi mi^
tigatur dolor apud eradicationē, hoc fit ex dilatatione neruorū, uel apo-
ſtematis. quia quando ſtringit locus eius, extenditur, & dolet: & quan-
do ampliatur locus, mitigatur dolor. Et quando medicina tangit locum
dolentē, mitigatur tunc dolor, ob tactum ipſius. Et dicitur, q[ui] dolor den-
tium fit ex dilatatione, & cōſtrictione. Et intelligi potest, ut dixi. Et ſi or-

Dentiū dolor

TACVINORVM

XXXI

tus dentium in pueris fit tardus, fricentur gingiuæ cerebro leporis, aut medulla lacertæ. quia iuuat ad producendum fine dolore: similiter suf- penſio dentis lupi, uel canis.

A

## CANON.XXVII. Ad Tacuinum Vicemuseptimum
De morbis Dentium, Gingiuarum, Vuulæ.

CASVS Dentium, uel commotio ipſorum ſunt ex humiditate gingiuarum, & neruorum tenentium eos, uel putrefactione gingiuarum, uel amplitudine foraminum in quibus ſunt. Et amplitudo foraminum fit ex opportunitate ortus alioru dentium fortioru eis, ut accidit infantibus: & ex opportunitate ortus alioru dentium, ſicut fit in iuue nibus. Et hæc amplitudo foraminum fit neceſſario ampla, ut in eis locari poſſint dentes maiores primis, & fortiores. Sed ex ſiccitate fit, ut accidit in ſenibus, caſus ipſorum dentium. Et dicitur, φ in quodam ſene cecidit dens, & ortus eſt alius: quod incredibile alijs. Et dixit mihi quidam fide lis, φ uiderat uetulam, cuius dentes ceciderunt, & ortus ſuit dens in ore eius nouus. Et hoc nō uidetur impoſſibile, per Philosophum dicentem, φ potest oriri dens in ſenectute: ut ſi um eſt multotiens. Etiam putrefactio gingiuarum, commotio dentium, & caſus ipſoru, malum fecoris oris, caro addita inter dentes, exitus ſanguinis de gingiuis, uel toto ore, di cuntur de morbis oris: & ipſoru ſigna ſunt ſimilia. Apoſtema accidit in gingiuis ex cholera rubea. Et morbi Vuularum ſunt, mollificatio, caſus, & apoſtema calidum ipſaru. Et quando ſubtilis fit radix Vuulę, fit rotundum caput eius, & prolongatur apoſtema caſus eius, & non conſerunt medicinę: incidi aŭt debet, ne inducat ſquinantiam. Et ſi eſt rotunda, et radix eius nō eſt ſubtilis, nec φ longa, et color eius fit ut color ſanguinis nigri, non debet incidi. quia excinſione eius fit apoſtema magnu, & fluxus ſanguinis inceſſabilis, & incurabilis, & ſequit mors. Si eſt ſubtilis radicis, & longa, & extramitates eius ſunt ſimiles caudis muris, & moſlificante colore eius declinante ad albedinę, incidi debet pars addita contra modum naturalem. quia ſi inciditur cōtra quantitatę conuenientem, inciſio inducet nocumenta magna et diuerſa, ſecundum diuerſos occaſus materie deſcendentis ad pectoralia. Cui faciendum eſt medicamen tem- pore neceſſitatis cum cautela.

Caſus dentium.

B

Vuularum morbi.

## CANON.XXVIII. Ad Tacuinum Viceſimum-
oſtauum, De morbis Gutturis, Epigloti, Pulmonis, & Cannalium ipſius.

MORBORVM accidentium in membris anhelitus, quidam accidunt in gutture, uel in gula, uel in cannali pulmonis, uel in uelamine induto ſuper coſtas, uel in diafragmate, uel in corde. Et morboru ingula accidentium quidā ſunt in glandulis, quæ dicuntur amig, quæ generant ſaliuam: quoru locus eſt in utroq[ui] latere gulę: et quidam in muſculo eius, & quidam in uelamine induto ſuper eum: & quidā in meatu eius. Et qui

Morbi anhelitus.

Gulæ.

D 2

XXXII

CANONES

C accidunt in glandulis, funt apoſtemata calida. Cuius ſignum eſt, dolor ſtrangulans gulam penes glutitum, & rubedo in exteriori parte gulæ. Et qui accidunt in muſculo, ſunt ſquinantia, apoſtema in muſculo gulæ, aut hyſophago. Et qui accidit in muſculo interiori, prohibet deglutitum: & malum erit: & ſi fit in muſculo exteriori, erit minoris maliciæ. Et iftud ſe quitur difficultas anhelitus, eius eieſtio, diminutio uocis, dolor gutturis, rubedo oculorum & faciei, extenſio difficilis deglutitus, concauitas oculorum. Squinantia eſt apoſtema calidum: accidens in muſculo gutturis. Si in muſculo exteriori, ſalubris: ſi in interiori, dicitur ſquinantia ca nina: & illa ſpecies incurabilis eſt. Et ſi fit ex uitio ſpondilium, quod fit accidit in plurimum infantibus, ex debilitate ligamenti ſpondilium, uel percuſione. Et ſigna unius ſquinantiæ ſunt ſicut alterius: tamen unius fortiora alijs, & difficilis deglutitus. Et quando inſeſtatur id quod deglu titur, aſcendit ad partes palati, & egreditur de naribus, ex opilatione hyſophagi. Et in ſalua ſquinantia apparet apoſtema in ore, quando os aper ritur, aut in parte exteriori gulæ: ſed in mala nihil apparens erit. Et qui accidunt in meatu ipſius, ſunt de ſanguifuga bibita cum aqua, & obten ta gula, uel ſpina píſcis, uel alterius rei. Et qui accidunt in uelamine gu læ, & gutturis, et cannalis pulmonis, ſunt reumata: quæ ſunt quædam de ſcensiones ſuperfluitatum humidarum de cerebro. Et ſi deſcendunt hæ ſuperfluitates ad nares, dicuntur coriza: ſi ad guttur, & cannalem pulmonis, inducuntur aurocitatem, & tuſſim: & ſi ad pulmonem & pectus, erit materia tuſſis mala & difficilis. Et ſiunt aut ex caliditate, aut frigiditate. Accidentia caliditatis, ſunt inflamnatio faciei & capitis, acuitas illius quod manabit de naribus cum aſperitate gutturis. Sed in accidentibus a frigiditate, patietur patiens frigiditatem, & opilationem narium, et dimi nuitur odoratus, uel deficiet, uel diminuetur uox: & in raucitate ſentie tur aſperitas gutturis cum punctione, abſcqp turbatione, & fit tuſſis cum ſicitate abſcqp reumate ex caliditate ſebrium, uel frigiditate æeris ſepten trionalis: & cum ea non erit ſputum, ſed ſicca erit. Et hoc fit etiam ex hu miditate gutturis, & cannalis pulmonis: & inde uox erit clara, & carebit aſperitate. Fit etiam tuſſis & raucitas ex cauſa exteriori, ut ex puluere, fumo, & uoce magna. Et reuma non potest digeri in ſenibus cum uelo citate. Morbi accidentes in pulmone, ſunt tuſſis fortis, aſthma, ſtrictu ra anhelitus, & eieſtio eius. Peripleumonia eſt apoſtema calidu pulmonis cum ſputo ſanguinis, uel ſaniei: & illud ſequitur ptilis. Et tuſſis ex pulmone fit aut ex deſcenſu alicuius humiditatis de capite, aut ex mala complexione: & ſuperfluitas, aut eri tacuta, ſubtilis: quæ eſt peior, licet ſpuatur: aut groſſa, aut calida. Super quæ habetur significatio per cali ditatem anhelitus, ſitim, deiectionem æeris frigidi, rubedinem faciei: & poſſibile eſt, q[ui] quandoq[ui] erit ſputum. Et ſi eſt frigida, habetur significatione ſuper eam per liuiditatem faciei, modicam ſitim, nocumentu ex rebus frigidis, & æere frigido: iuuamentum per balneum, & ærem calidum,

Squinantia.

Reumata.

D

Tuſſis.

Pulmonis morbi. Periplemonia.

TACVINORVM

XXXIII

A

Et strictura anhelitus asthma, & eiectio anhelitus, erunt ex strictura mea tuum pulmonis: & si strictura eſt in uenis pulsatilibus, erit asthma: et si fit in diuerſione cannalis, exinde eiectio erit anhelitus, & eius strictura. Et habetur significatio ſuper hoc, per frequentem anhelitű abſc[ip] ſebre, qua ſi laboraret patiens magno labore, & magno anhelitu. Et fortificatur patiens per dormitionem, et alleuiatur penes ſui eiecti[onem. Emissio anheſi litus erit delectabilior ea inmiſſione: & fit exinde tuſſis cum commotio = ne: & ſi eſt abſc[ip] tuſſi, poſſible eſt ut declinet ad hydropiſim, ex calidi = tate & multitudine uaporű cordis. Et fortificatur exinde ſitis: & patiens magis declinabit ad immissionem aeris frigidi, quam emissionem aeris eius. Peripleumonia eſt quoddam apoſtema pulmonis ex ſanguine, uel cholera rubea. Et exea accidit ſebris fortis cu[]t tuſſi, ſtrictura anhelitus, et dolore in anteriore parte pectoris, cum rubedine genarum, et oculorű.

Peripleumonia.

CANON. XXIX. Ad Tacuinum Vicesimumnum, De Sputo ſanguinis, & ſaniei, morbis pañiculi, cerebri, diafragmatis, & cordis.

Origo Sputi ſanguinis,

B

S

SPVTVM ſanguinis aut fit de cannali pulmonis, aut de pectore, aut de ore ſtomachi, aut de fundo ipſius, aut de capite, aut de gula, aut de gutture, aut de hyſophago, uel de ore. Si de pulmone, erit cum tuſſi forti, & egreditur ſubito abſc[ip] dolore in magna quantitate, in colore rubeo, cu[]t ſpuma. Et ſi de pectore, erit cum tuſſi forti ſimiliter, tamen in parua quantitate, quali ſimile ſanguifugæ: & ſequuntur istud reumata, & pectus erit ſtrictum. Si eſt de ore ſtomachi, erit cum eo dolor in ore ſtomachi. Si de fundo ſtomachi, egredietur cum uomitu & dolore leui. Et ſi de capite, cu[]r aſcatione. Si de gutture, cu[]t hiinitu. Si de hyſophago, dolor erit inter ſpatulas. Si de ore, egreffus eius erit cum alio ſputo conſueto. Et fit ſputu[]s ſanguis exterius, ut ex percuſſione, uel caſu, uel magna uoce, uel saltu, ex quo rumpitur aliqua uena. Et huius ſignum habetur per egreffum multi ſanguis ſubito. Vel interius: ut ex corrosione uenarű, accidente er reu mate acuto, uel cholerico, uel phlegmatico, ſalſo. Et huius ſignum habetur, quod paru[] primo egredi, deinde in multa quantitate: uel de repletio ne uenaru[], uel cum dominatione complexionis calidæ & hum, uel complexionis malæ & ſiccæ, quæ condenſat uenas ualde, & eas reſtringit: unde pars ipſaru[] eminebit ſuper partē, & aperiunt. ſicut accidit luto quan[]do ſiccatur. Sed ſputum ſaniei fit aut ex apoſtemate cal. accidente in pulmone, uel pectore, uel poſt ſputum ſanguinis, uel in panniculo indu[]to ſuper coſtas, uel diafragmate. Et quod fiit ex apoſtemate horum loco[]rum, declinabit ad colligendu[]s ſani: et ſebris et rigor accidet in laborante eo penes generationem ſaniei: & de ipſo tempore expecta[]tur eius emanatio. Sed diuerſa fit uelocitas eius, et tar[]ditas, iuxta caliditatem materiæ, et frigiditatem, groſſiciem, & ſubtilita[]

Sputi ſaniei.

D 3

XXXIII

C A N O N E S

Pleuris.

D

Morbi diafrag-
gmatis.

Morbi Cor-
dis.

C tem eius: Et si est cal. et subtilis emanatio, erit in die septimo, numerando a die rigoris & febris. Et si fit ex complexione cal. & patiens est iuuenis, significatio habetur exinde, quod emanatio erit in septimo. Et si materia est grossa subtiliæ et acuta, emanatio erit in die uicefimo. Quod si ma- teeia est grossa, & modicæ caliditatis, erit in die quadragefimo. Et si mate tria est grossa emanationis, fortificabitur febris ponderofitas & rigor.qm exquo generatur fanies in aliquo apoſtemate, erit ponderofitas cum eo in latere paffionis: & quando iacebit ſuper latus ſanum, ſentiet rem pon derofam eſſe ſupfenſam in latere ſuperiori. Et si apoſtema fuerit in medio pectoris, dolor & ponderofitas erut fortiores in parte anteriori pectoris. Et si fit apoſtema in utroque latere pectoris, ſentietur dolor in eis. Et si fu- per aliquod latus iaceat, ſentiet ponderofitatem in ſuperiori latere, uel la certo. Et emanabit ſanies quandoque ad ſuperius, & ascendet per ſputum & tuſſim: & quandoque ad inferius, & tendet ad epar per uenam conca- uam: deinde ad inteftina, uel renes. Et laborantes hac paffione, ſi ſpuunt uelociter ante quadrageſimum diem de die in qua emanauit apoſtema, non patiet ptilim: quod si non, generatur ſanies in quadrageſimo, et decli nabit patiens ad ptilim. Et ptilis hereditarie ſuccedit. Et morbi acciden tes in panniculo induto ſuper coſtas, ſunt ſpecies apoſtematum & exitu- rarum. Et quandoque accidit in eo apoſtema cal. & dicitur pleuris. Et si accidit in muſculo, apoſtema dicitur dolor later is. Si in pleuris ſit ſputu- in principio eius, paffio erit ſalubris, & breuis. Si fit ſputnm in quarto, eri- rit crisì in. 7. uel, 11. uel ad plus in. 12. Et si tardat ſputum ad septimum dia- em, tardabit crisì ad. 20. diem. Et habetur significatio ſuper colorem ſpu- ti ſuper modum apoſtematis. Nam si rubeum, est ſanguineum: ſi citrinu- cholericum: ſi album, phlegmaticum: ſi nigru, uel liuidu, melancholicu. Et parum fit apoſtema in muſculo, in melacholico, uel phlegmatico: aut non fit ſputum, & dolor pungens. Et morbi Diafragmatis ſunt, mala complexio, & apoſtemata. ſicut ſunt birſam. Et morbi Cordis ſunt eti- ei propri, uel cōmunes & alijs. Qui ſunt propri, ſunt dolor, & saltus: & qui ſunt cōmunes, ut ſincopis. Et dolor fit ex mala complexione, uel apo- ſtemate, uel ſolutione continuitatis: ut ex uulnere in quo non ſanabitur, ſed morietur cito. Sed mala complexio, ſincopis, & saltus, curabiles ſunt: tamen apoſtemata, & uulnera ex ueloci periculo ipſorum non recipiunt medicinam, nec curam.

C A N O N . X X X. Ad Tacuinum Triceſimum,
Demorbis Cordis.

MALA COMPLEXIO cordis aut eſt calida, aut frigida, aut humida, aut ſicca. Saltus aut fit ex humiditate aquofa, aut ſanguinea. Sicut fuit in illo de quo locutus eſt Gal, cui contingebat eſtigatio quolibet anno: & curabatur in quolibet anno cum minutione tribus annis: & in quarto anno minutus fuerat ante tempus euentus ei-

TACVINORVM

XXXV

us, & sanabitur, & minuebat quolibet anno ante tempus eius aduentus,
& sanatus eft perfecte. Sincopis eft dissolutio uirtutis uitalis subitanea.
Et fit ex replezione uenarum de humoribus, aut ftomachi de cibo. Aut
ex replezione cerebri, aut apoplexia. Aut ex inanitione intensa, ut flu
xu uentris, ſanguinis, fluxu ex naribus, matricis, uulneris, uel manatione
ſaniei ex apoſtemate, uel ſputo ſanguinis forti, uel priuatione cibi & po
rus: uel complexione mala calida, ut in ſebribus: uel ex frigiditate ſoma
chi, cum qua deficit appetitus cibi: aut ex forti dolori oris ſtomachi, &
colicæ, & dolore ulceris articulorum, & uulnerum capitis muſculorum:
aut ex putrefactione matricis ex uaporibus frigidis tendentibus de ma
trice ad cor: aut ex morbo accidente in corde: & hic ſequitur mors ſubi
to. Et ſincopis accidens in paroxismo ſebrium. Fit etiam ex cauſa dolo
ris accidentis ex caliditate, aut ex manatione humoris putridi ad ſtoma
chum: apoſtemate ſebricitantis, accidente in aliquo membro: aut debili
tatione oris ſtomachi. Fit etiam ſincopis ex accidentibus animi, ut terro
re, & impetu. Et ſigna cōmunia ſincopis ſunt, frigiditas extremitatum, de
bilis anhelitus, & paruus, color citrinus: & ſi uocatur laborans ſincopi
non responderet, qualiſeſet longe a clamatione.

## CANON. XXXI. ad Tacuinum Tricelimumprimum
De morbis hysophagi, & ſtomachi.

M

MORBORVM accidentium in inſtrumentis nutrimenti, qui B
dam ſiunt in hysophago, quidam in ſtomacho, quidam in inte
ſtinis, aut in epate, aut in ſplene, aut in cistifellis, aut renibus, aut ueſica.
Morbi qui accidunt hysophago, aut ſiunt in corpore ipſius, aut in mea
tu ipſius. Qui in corpore ipſius, eſt debilitas uirtutis attrahentis cibī, uel
expellētis eum per uomitū. Et debilitas ipſius fit ex mala cōplexione, uel
morbo officiali, uel ſe paratione cōtinuitatis. Et mala cōplexio aut erit ca
lida, aut frig. hum. uel ſic. Et aпа officiale eſt ut apoſtema qūd fit aut cal. aut
frig. Et ſeparatio cōtinuitatis ſi fit per longitudinē, infert diminutionē in
attractione: et ſi fit per latitudinē, infert diminutionē in expulſione. Et
morbus accidens in meatu ipſius, eſt opilatio, & fit ex aпа te cal. uel frig.
Et ſignu opilationis accidentis in meatu ipſius, eſt, prohibitio penetrationis
cibi ad ſtomachum. Et qūn putrefit aпа, patiēs patietur rigorē et horripi
lationē, et fortificaſt febris: et in ſtomacho fit morb9, aut in ore, aut in ſunt
do. Et erit aut pprius, aut cois. Cōmunis fit ex coicatione alicuius mem
bri, ut cerebri in uigiliſs, et pmixtione mētis in ſebrib. ut in epilētia, ſpa
mo, & ſubeth. Sed ex coicatiōe cordis cū eo fit ſincopis, et saltus. Et mora
bus, pprius ſtomacho aut fit cois ei, et omnibus ſuis. ſicut eſt mala cōple
xio, ſeparatio cōtinuitatis, aпа ta. Sed propri9 eſt, ut corruptio appetitus,
appetitus caninus, & alij morbi de quib9 dicturi ſumus, ſi mala cōplexio
eius fuerit cal. uel hum. frig. uel ſic. uel compoſita de eis. Cura compoſi
complexionis debet eſſe ut cura ſingularis, quādo componitur morbus.

A

Sincopis,

XXXVI

C A N O N E S

C A N O N . X X X I I . ad Tacuinum Triceſimum=
ſecundum, De morbis Stomachi.

C

DOLOR STOMACHI accidit in ore eius ex mala com-
plexione calida. Et cognoscitur hæc per mitigationem doloris
ex applicatione rerum frigidarum super ſtomachum, & ſumptione rerui
frigidarum. Et fit ex calore manante ad os ſtomachi. Et huc ſequitur fri-
giditas extremitatum, ſincopis fortis: & poſſibile eſt, ut patiens pereat ex
dolore: & manat cholera rubea ad os ſtomachi, quando tarda fit ſumptio
nutrimenti: & penes dolorem uehementem, et anguſtiam magnam: et ex
ipſo dolore fit morbus, quem ſequitur mors. Fit etiam ex phlegmate pu-
trido manante ad os ſtomachi, inducente lamentationem, et rubedinem:
& totu id accidit ex ſenſu oris ſtomachi, & proximitate eius ad cor. Si

tis intenſa accidit ex caliditate oris ſtomachi, uel ſtom. uel utriuſe p ſimul,
uel ex humore ſalſo congregato in tunicis ipſius, uel in inteleſtinis gracili-
bus, uel meſeraicis: uel ex caliditate epatis, pectoris, et pulmonis. Et diſtin
guitur inter ſitim quæ fit ex caliditate pectoris, & pulmonis: & ſitim quæ
fit ex parte ſtomachi, & inteleſtinorum, & epatis. quia ſitis quæ fit ex cali-
ditate pectoris & pulmonis, mitigatur per immiffionem aëris frigidi: &
quæ fit ex parte ſtomachi, uel epatis, non mitigatur niſi per potum aquæ
frigidæ. Et dixit Gal. quod quidam paſſi ſunt ſitim fortem, & non ſuit mi-
tigata per potum aquæ frigidæ, nec per immiffionem aëris frigidi: & mor
tui ſunt ex ipſa ſiti. quia quidam ipſorum comedebant tyros ſitim iuferen
tes: & quidam biberunt uinum in quod cecidit tyrus: et quidam de uino
uetuſto, quorum ſtomachus caleſactus ſuit ualde: quidam ex defectu a=
quæ dulcis, biberunt aquam maris, & mortui ſunt ex ſiti. Et quorundam
lenificabatur narura naueſatiua ex potu aquæ maris: & euacuatæ ſunt ex=
in de humiditates corporum eorum.

Sitis intenſa.

D

Sed morbi accidentes in fun-
do ſtomachi, ſunt mala digeſtio, ſatietas naueſatiua, fluxus uentris cum
uomitu, appellatus ayda, diaria, lienteria naueſatiua, ſingultus, inflatio,
uentoſitates, & ruſtatio. Quia cibus quando non deſcendit cito deſtoma
cho, dicitur tarda digeſtio. Et quando non digeritur, nec deſcendit peni-
tus, & corrupitur in ſtomacho, dicitur ſatietas naueſatiua. Et mala dige
ſtio fit ex caliditate, uel frigiditate, uel humore cholerico, uel phlegmati-
co, aut melancholico, uel ex ſatietate naueſatiua, uel ex ayda.

Morbi in fun
do ſtomachi.

C A N O N . X X X I I I . Ad Tacuinum Triceſi-
mumtertium, De morbis Stomachi.

MALA COMPLEXIO ſtomachi, aut fit ex qualitate ſin-
gulari, aut communi: & materia aut erit cholerica, aut phlegma-
tica, aut melancholica: & ſiccitas & humiditas eius non fiunt condomina
biles. quia ſi condominatur ei humiditas, ex ea fit hydropiſis: & ſi condo
minatur ſiccitas, ex ea fit consumptio. Apoſtemata ite ſtomachi aut ſunt