[ 119 ]

(collyrio) fuprà memorato, poſtquam Cap.VII.
crocus inde fit ademptus, et addita fit
una pars lapidis hæmatitæ, ne accidat
prominentia magna. Et hæc funt, quæ
in hoc loco, de negotio oculi ſcitû neceſ-
faria funt. Poſt hanc oculi curam, de
gutture etiam, et ore curandum eſt, ne
quid in alterutro erumpat, quod ægro-
tanti noxam afferat gravem, vel reſpi-
rationem ejus præpediat. Sæpius enim
cum variolis pravi moris, accidunt ſtran-
gulationes difficiles, vehementes; et cum
res ita ſe habet, de ſalute et convaleſcen-
tia ægroti nec minima ſpes reſtat: qua-
propter oportet, quamprimum ſigna va-
riolarum cœperint apparere, ut gargari-
zet æger, et colluat fauces, ſucco mali
Punici acidi, vel infuſo ſumach, vel rob
de moris, vel his ſimilibus, ex iis quæ
in ⁸ capitulo de extinguentibus jam re-
cenſuimus; vel aquâ purâ frigidâ, (fi
nihil aliud præſto fit,) multis vicibus,
ne quid in gutture et ore ejus erumpat,
vel ut id quod erumpat non fit nimium.
Ideoque hæc loca corroborato, ne reci-

⁸ Vide Cap. V. p. 46, et seq.

piant,

[ 121 ]

piant, nec plures sint *puſtulæ*, unde Cap.VII.
ſtrangulatio oriatur; ad hoc igitur re-
medium celeriter confugias, et ſedulo
utaris, quando variolarum ſigna comi-
tem habeant vocis raucedinem, et angu-
ſtiam in reſpiratione, et in ilthmo fau-
cium; et ⁹ gutturis aſpredinem et dolo-
rem. Porro, ſi obſervaveris hæc ſympto-
mata vehementia valdè, etiamſi eruptio
puſtularum jam ſit abſoluta, nihilominus
ex cephalica fiat ſanguinis detractio. Et
ſi quid ſit in ore ægroti, vel in gutture
ejus, quod illum lædere poſſit, et non ſit
ibi multa caliditas, et alvus non laxa ſit;
fac lambat æger paulatim, de butyro re-
centi et ſaccharo ¹⁰ candio (Tabarzad).
Atſi caliditas adfuerit et inflammatio, fac
lambat lohoc ex ſemine pſyllii, amyg-
dalis decorticatis, et ſaccharo candio
(Tabarzad).

¹⁰ Vide not. 23, p. 68, 69.

Q

SUMATUR

[ 123 ]

SUMATUR amygdalarum dulcium de- Cap.VII. corticatarum pars una; feminis cucurbitæ partes duæ; facchari candii (Tabarzad) partes tres; mucilaginis feminis pfyllii quantum sufficit ut fiat lohoc. Quodsi alvus laxa fit, paretur lohoc ex gummi arabico, amygdalis decorticatis, ¹¹ femine cucumeris anguini, et amylo, quæ omnia mucilagineeminum cydodoniorum subigantur. Poſteà curam geramus articulorum: nam fortafſe in illis erumpant variolæ plurimæ, admodum pravæ, quæ articulos corrumpant, adeo ut inde offa et ligamenta et tendines patefiant. Feſtina igitur quamprimum ſigna variolarum conſpexeris, et præci-puè ſi fortiora et vehementiora eſſe vi-deris, et humore refertas puſtulas; feſti-na, inquam, ad articulorum curam, eof-que illinito ſandalo, ¹² Mamithſa, luto Armeno, roſis, camphora, aceto, et aqua ſolurum: at illinendo, ultra articulos ne multum progrediaris. Et ſi puſtulæ in

¹² Vide not. 4, p. 110, 111.

Q 2

iis

[ ۱۲۵ ]

iis magnæ prodierint, citò propera illas Cap.VII.
perforare, et humorem educere;¹³ nec
in hoc perficiendo longo tempore cunc-
teris, inde enim periculum erit mag-
num.

POSTEA ad nafî et auris curam acce-
damus, ne quid in illis magnum pro-
deat; ex largâ enim in his eruptione,
ægroto damnum oriturum eft. Ex erup-
tione etiam in interiore auris periculum
eft manifeftum. In nafum igitur quo-
tidie immittas oleum rofarum calidum,
in quo camphora soluta fit: et in inte-
riorem aurem inftillato acetum rubrum
tepefactum, cui admiftum fuit (Sief)
collyrium ex mamithfa, vel lycio Indico,
fuperimpoſito goſtypio modico. Hoc bis
vel ter quotidie fiat. Et fi acciderit in
plantâ interiore pedis dolor vehemens,
illico des operam huic inungendæ cum
oleo tepido, et cum aqua calidafovendæ,
ope panni goſſipini. Quodfi dolor hâc

¹³ x. Arab. بیا دا دا و دا.—et non cum cuncta-
tione in illo, longo tempore.

medelâ

[ 129 ]

CAPUT VIII.

*De illis rebus quæ maturant variolas.*

QUANDO variolas observaveris, poſt
absolutam eruptionem earum, tar-
dius ad maturationem tendere, et ſta-
tum ægroti ex eruptione earum optimè
ſe habere, eodemque modo et ſpiritum
et pulſum, inquietudinem etiam et mo-
leſtiam *evanuiffe*, oportebit, ut cures de
earum maturatione. Et ſi videris illas,
poſt eruptionem, cum difficili matura-
tione duras eſſe et verrucoſas, nec am-
plius ſtatum ægroti benè ſe habentem;
vel ſi auſta ſit infuper ejus pravitas,
certò ſcias variolas eſſe lethales: matu-
rationem earum igitur ne coneris, ex iis
ſunt enim, quæ ad maturitatem perduci
nequeunt.

MATURATIO tamen variolarum,
(modo ſint ſanabiles) ſit vaporando eas
cum vapore aquæ calidæ; vel aquæ in
quâ prius decocta fuerint chamæmelum,

R violæ,

[ 133 ]

CAPUT IX.

*De illis rebus quæ deficcant variolas.*

O PORTET ut omnes ex illis, quæ
magnæ funt et enormes, fcarifi-
centur; et ut humor qui ex iis distillat,
excipiatur panno leni mundo, in quo nil
fit quod cutim excoriet vel lædat. In
eodem tempore suffitus adhibeatur ex
foliis rofarum ficcis, vel ex foliis myrti,
vel ex fantalo, vel iride, vel tamarifco.
Rosæ quidem in æftate magis conve-
niunt, in hyeme tamarifcus.

DE variolis etiam nimiæ humiditatis,
*curandum eft*. Igitur quando humiditas
abundet, fomnum inire jubeto fuper ro-
fas tritas, vel farinam oryzæ, vel farinam
milii, infarcta in pannum telæ rarioris
texturæ. Et fi excoriatum fit corpus
ejus, fupponito ei folia iridis recentia,
et

[ 135 ]

et infpergito illis pulverem aromaticum, Cap. IX,
et rofas et myrtum: quodsi quis locus
exulceretur, huic infpergito pulverem
aromaticum rubrum compofitum ex aloë
et thure, et farcocollâ, et fanguine dra-
conis. Et quando vel fmonte, vel ex
aquæ abundantiâ, dirumpantur puftulæ,
nec ad arefactionem feftinent; tum fa-
lito eas. Sumas nimirum unciam unam
olei fefami, cui immifceas drachmas duas
falis ¹ Andareni collyrii inſtar contriti, et
parem quantitatem aluminis. Dein hoc
linimento corpus ejus inungito, iis ta-
men locis exceptis quæ ſint excoriata et
ulcerata. (Haud enim oportet illud iis
locis admovere ; ² morderet enim vehe-
menter). Sinas fuper corpus manere

17. Plemp. pag. 203, *Daranenfis* vocat, “ alius, “ *Daranenfis*, inſtar cryſtalli.”

² *Arab.* ureret illa enim, uſtione vehementi, etc. Si εἶν legeris—ſi mutato punceri loco ἐν morderet enim, morſu, etc. Gr. verſio, δηξι—pag. 255, lin. 4, ἵα μη δηξι ισχυραν εὐ αὐτοις αἰπεργαξηται.

horâ

[ 139 ]

CAPUT X.

*De iis rebus, quæ auferunt cortices ficcos, sive squamas, et exaspas.*

QUANDO deficcatio variolarum jam
absoluta est, et cortices et escharæ
ficcæ remanent in corpore, infpice quæ-
nam harum sunt tenues, perfectæ ficci-
tatis, sub quibus nulla est humiditas; et
iis instilla oleum sefami tepefactum vice
poft vicem, quoad mollescant, et exci-
dant omnes, præter illas quæ in facie
sint: has enim, oportet, cures cum oleo
piftachino. Quæ verò ex iis escharis
sint similes, habeantque magnitudinem
aliquam, si videris illis subesse humidi-
tatem, has excoriando leniter auferto,
fine oleo. Si quæ sint verò loca unde
escharæ amotæ fuerint, quæ multam
humiditatem subtus non habeant, istam
goffipino panno detrito, ut ante dixi,

S 2 excipias.

[ 144 ]

٣ الاندريي والنوسيادر ٤ وزيد البكر ٤ والمسحوقونيا والمرطان البحري ودوق العصافير والخطاطيف

لزقها في التنور فيكسيها يباضاً ورونقاً زابلًا
فيما بعد

“ i. e. Baurak—hujus variæ funt fpecies—eſt enim
“ vel naturale, vel artificiale: naturale eſt vel con-
“ cretum, vel in fodinis fuis petrefactum, vel album
“ friabile Armenum, quod omnium melius et præ-
“ ſtantius eſt: eſt etiam rubrum, quod Natrown
“ appellatur: eſt et pulverulentum, Baurak piſto-
“ rum nomine inflignitum; hoc enim in aquâ soluto
“ placentarum ſuperficiem liniunt piſtores antequam
“ in furnum condant, adeoque conciliant illis albe-
“ dinem et ſplendorem, quæ citò tamen poſtea eva-
“ neſcunt,” etc.

³ Vide not. 1, pag. 134.

⁴ Spongiæ quædam fpecies. Vide Giggei Lexic. vol. ii. col. 586, in voc. زيد Ebn Beitar in Zabdo'l Bahhar quinque hujus fpecies recenſet.

⁵ Et Maffahhakownia: vocem Arabicam ubique ſervo. An ſit vaſorum vitreatorum rafura, an ſcoria vitri, an quid aliud, minimè conſtat. Ad corneæ maculas, et albugines in collyriis uſurpatum eſt, à والزمرید.

[ 147 ]

et hirundinum, et sturnorum, et fimus Cap. XI.
murium, et fimus lacertæ, et acorus,
et ebenus, et ⁶ Mamiraan, et corallium,
et tutia, et lapis hæmatitis, et ærugo
æris, et ⁷ Saccharum Hedgiazi, et fæx
aceti uſta, et ſedimentum urinæ, et
myrrha, et ſandaracha, et gummi oleæ,
et gummi amygdalæ amaræ, et lactens
humor lactucæ ſylveſtris, et vitrum, et fi-
mus veſpertilionum, et moſchus. Quando
cum his curam aggrediaris, optimum
erit, ſi id facias vel poſt egreſſum è bal-
neo, vel poſtquam pronâ facie aquæ ca-
lidæ vapores exceperit. Oportet etiam
ut adhibeas leniora, imò leniora, inquam,
ex his, in corporibus mollibus et hu-
midis.

⁷ Et Saccharum Hedgiazi — Arabiæ fc. Petreæ. Saccharum — Avicen. pag. 225, lin. 20, i. e. ex arundine more lachrymæ collectum, extergit oculum. Vertente Plempio, pag. 223, annon ☞ legend. ? De Saccharo Hedgiazi, apud Avicen. vel apud Ebn Beitar, nulla mentio.

T 2

FORMA

[ 153 ]

lambendus erit; deinde pulveres inſper-
forii ophthalmici lenes inſpergantur.
Oculum verò ſedulo et aſſidue inſpicias ;
et ſi doleat et rubeſcat, omitte curatio-
nem diebus aliquot, dein repetatur. Eſt
enim curatio maximè valida.

MEDICAMINA verò quæ tollunt ve-
ſtigia earum à facie, et corpore, hæc
funt. Lithargyrus dealbatus, et radices
arundinis ſiccæ, et offa carioſa, et ſpuma
maris, et corallium, et ſarcocolla, et
amygdalæ, et ariftolochia, et baccæ Ben,
et ſemen raphani, et ſemen peponis, et
ſemen erucæ, et farina fabarum et ory-
zæ, et lupinorum, et phaſeolorum: hæc
illinantur mixta cum aquâ oryzæ con-
tuſæ, vel cum aquâ hordei.

DESCRIPTIO linimenti quod tollit ve-
ſtigia variolarum.

FARINÆ cicerum, et fabarum, ana
drachmæ tres.

SEMINIS peponis drachmæ quinque.
Lithargyri dealbati drachmæ duæ.

U RADICUM

[ 155 ]

RADICUM arundinis ficcatarum drach- Cap. XI,
mæ tres.

HÆC omnia subigantur in aquâ
hordei, ¹⁶ et illinantur, illitu uno poſt
alterum, poſtquam capite prono vapores
aquæ calidæ acceperit, vel poſt exitum è
balneo. Deinde in balneo ablutus fit,
cum aquâ in quâ prius decocta fuerint
cortices peponis, violæ ficcæ, furfur, et
ciceres contuſi. Cutis etiam probè fri-
cetur: dein repetatur illitus.

DESCRIPTIO linimenti illô efficacioris.

SUMANTUR farinæ fabarum rotun-
darum, ¹⁷ *lupinis affinium*, drachmæ
quinque.

alæ, etc.—eſt et hujus fabæ ſpecies quæ Copta
vocatur; quam Giamſeh (i. e. fabam Ægyptiam) illi
vocant: parva eſt et ferè rotunda. Qui lupinum eſſe
cenſet, hallucinatur verò. Erroris cauſa eſt, et figuræ
ejus et virtutis cum lupinis ſimilitudo, etc.

U 2

AMYG-

[ 157 ]

AMYGDALARUM amararum, coſti Cap. XI.
dulcis, feminis erucæ, feminis raphani,
fingulorum drachmæ duæ femiſſis;

ET adhibeatur prout præſcripſimus.

LINIMENTUM aliud, illò adhuc effica-
cius.

AMYGDALARUM amararum decorti-
catarum drachmæ quinque,

SEMINIS raphani, feminis erucæ, coſti,
ariſtolochiæ longæ, fingulorum drachmæ
duæ cum dimidio;

BORACIS panis drachmæ tres.

PIPERIS drachma una cum dimidio.
Uſurpetur ſicuti diximus anteà, et illi-
natur vel mixtum cum aquâ raphani, vel
cum iis quæ præſcripſimus. Atque hæ
funt res quæ auferunt veſtigia variola-
rum, et cicatrices.

JAM quoad illas res quæ cavitates im-
plent, et æquales reddunt reliqui corpo-
ris

[ 163 ]

tum. Et si alvus maximè laxa fuerit, Cap. XII.
misceas hordeum decorticatum, femina
mali Punici ficcata, et papavera, pari
quantitate singula. Et si alvum coercere
neceſſe fuerit, loco decorticati hordei
ſubſtituas 2 Sauic hordei anteà præpara-
tum, cum 3 Sauic granorum mali Pu-
nici, quæ ambo coquantur, ad morem
aquæ hordei parandæ; & de his bibat,

i. e. " Sauic nomen eſt Arabicum pulveris ex mo-
" liturâ eſculentorum aridorum granorum, vel semi-
" nis fruſtuum. Hujus parandi modus eſt, ut ſuper
" ignem torreantur, ut humiditas tollatur eorum,
" deinde molâ comminuantur. Id in granis fit, in
" fruſtibus ipſis nequaquam. Hoc eſt Sauic. Sauic
" porrò, cujuſque rei fit, ſubſtantiæ ex quâ paratur
" confentaneum eſt; auſtâ vero ſiccandi virtute,
" ſemper."

Gr. version, pag. 258, lin. 12, ἀλπιτον ῥοιας οξυνης,
—grana, fc. mali Punici, toſta, ut vis adſtrictoria
aucta fit; uti et apud recentiores, rhabarbarum,
nux moſchatæ torrentur, ut alvum cohibeant magis.
Torrefactio baccarum arboris Bon, W. (illis Cahue,
29 nobis Coffea vulgò nominata) ejuſdem fontis eſt.
Conf. not. 10, p. 51.

X 2

ut

[ 165 ]

ut de aqua hordei, vel per se, vel cum Cap. XII.
Tebâfhir, et gummi Arabico; fi laxi-
tas alvi ad hæc adhibenda te cogerit:
vel cum medicamentis quæ nos poſthac
præſcripturi ſumus. Aqua hordei pro-
fectò commixta cum ſucco mali Punici
acidi, laboranti variolis, ſummè utilis
eſt; morbillis autem laboranti, præci-
puè.

AQUA etiam cucurbitæ, et aqua pe-
ponis Indi; et aqua cucumeris anguini,
et mucilago ſeminum pſyllii, et his ſimi-
lia, ex iis quæ gignunt phlegma molle,
dulce: hæc quidem illi qui morbillis
laborat, utilia ſunt magis, quam illi qui
variolis laborat: per Deum! niſi tales
variolæ ſint quas comitatur extrema pra-
vitas, et calor ex febre vehementior, et
vigiliæ.

IN illis verò variolis quas comitantur
febres quibus non adeſt vehemens in-
flammatio; hæ res ſanè, et his ſimiles,
morbum quam maximè reddunt tardum,
et morbi tempus protrahunt: his igitur
utaris, vel non utaris, habitâ morbi ra-
tione. Etenim variolæ quandoquidem
in

[ 167 ]

in plerisque earum caLibus ortum ha- Cap. XII.
beant ex calore putrido in humiditatem
agente; illæ res variolis magis conve-
niunt, quæ cum refrigerandi facultate,
deficcandi pariter et inſpiffandi vi con-
junctâ pollent, uti, e. g. ſuccus mali Pu-
nici, et uvæ acerbæ, et his ſimilia. Mor-
billi autem, quoniam ex vehementi ebul-
litione bilis in ſanguine gignantur, res illæ
his magis ſunt ſalutares, quæ cum vi
earum refrigeratoriâ, humeclant etiam :
ut per has temperetur ſanguis corruptus.
Sanguis enim hominis qui morbillis la-
borat, quodammodo ſimilis eſt aquis
ſtagnantibus, quarum corruptio jam diu-
turna fuit; et quarum bonitas et ſubti-
litas à coctione ſolis ſolvuntur et evapo-
rantur: adeoque gravis fit earum acri-
monia et pravitas. Atqui quando illis
admixtæ ſunt pluviæ, et aquæ fluentes
dulces, ab his ſanæ redduntur. Porrò
variolis ægrotanti prodeft ⁴ Sauic hordei

que ſenſus erit, “ Porro variolis ægrotanti prodeſt
“ Sauic hördei cum ſaccharo mixtum, quando bibi-
“ tur, vel cum ſucco granatorum, vel cum julepo,”
etc.

abluti,

[ 171 ]

illi etiam ⁶ Sauic lentium, quando bibi-
tur cum aquâ frigidâ. Scias infuper,
aquæ frigidæ potionem, illi qui morbil-
lis ægrotat, magis convenire, quam va-
riolis laboranti, et magis eſſe salutarem,
et exitu certiorem. Atque adeo, quando
cum variolis obſervaveris inflammatio-
nem abundantem, et pulfûs et reſpira-
tionis crebritatem vel intermiſſionem;
pro horum ſymptomatum ratione extin-
guentibus utitor; ſi pauca ſint, nimirum
paucioribus: ſi graviora, pluribus. Ne-
quaquam vero pullorum avium permittas
eſum, priuſquam redierint et pulfus et
reſpiratio ad ſtatum amborum natura-
lem; nec priuſquam ficcatæ fuerint pu-
ſtulæ, et deciderint earum ſquamæ.

JAM verò ſequetur ſermo de ventris
vel ſolutione, vel reſtriſtione in variolis.

" quando bibitur."—Gr. version, pag. 257, lin. II,
12, ὁφελεὶ δε τοὐτοις καὶ τα αὐριτα της φανης, μετα ὑπ-
χρου ὑδατος,

Y2 CAPUT

[ 175 ]

etiam si ficcus sit. At contrà, quando Cap.XIII. solutus est, id omne penitùs est devitandum ab ipso rei (morbi) initio: quanquam in initio amborum, et ³ ante declinationem, ventris lenientia quodammodo sint necessaria. Ad hæc enim adhibenda quandoque coactus eris in variolis, interdum propter excessum caloris, et cephalalgiam; interdum etiam ⁴ ut levis reddatur natura, et minuatur materia variolarum, quando istam conjeceris esse abundantem. Id erit autem, ubi poft vel ante sanguinis extractionem, observaveris corpus nec debilitatum esse, neque extenuatum, atqui inflatum contrà, et plenum cum coloris albore, vel exilitate ruboris, et undulatione in pulsu. Nonnunquam enim in tali statu, non erit necessaria detractio sanguinis, verum nimiarum humiditatum in corpore minutio. Id vero constabit, quando hæc figna evidentissima fuerint; item corpus

4 Arab. —ad levationem à naturâ, et minutionem materiæ, etc. puncto mutato—nifi legeris cum MS. L. —ad deficcationem à naturâ, etc.—Alfaha-rav, להקל על המבע

unà

[ 177 ]

unà repletum, et veluti furunculis obfes- Cap.XIII. fum, cum febris hebetudine: et rubro colore prorsus deffitutum. In hoc igitur ſtatu, ex rebus maximè convenientibus eſt decoſtum myrobalani citrinæ per ſe, quando bibitur cum ſaccharo (Tabarzad) candio et fucco mali Punici acidi conſtriti cum pulpâ ſuâ, cui ſuperaddi poteſt pulpa mali Punici alterius, vel duorum etiam, quando tali opus ſit auxilio. Horum enim amborum remediorum vis ea eſt et proprietas, præcipuè vero mali Punici, minuere ex corpore humiditates abundantes, atque unà bilem modicam, fine caloris excitatione: et pofft ſe linquere 5 ſiccitatem in alvo. 6 Atqui hæc ſunt optima omnium, quæ in hoc loco morbi poffint evenire.

6 Atqui hæc, etc. In Græcâ versione hæc omit-
tuntur: forſitan cujuſdam primitùs gloſſema fuerant,
quod ex margine, in textum Codic. Leyd. irrepſe-
rat.

Z

IN

[ 179 ]

IN morbillis autem, adhibeas aquam Cap.XIII. (succum, i. e. vel decoſtum) prunorum Damaſcenorum, vel pruna ipſa, recentia ſc. vel in julepo macerata: his utaris cum ſaccharo. ⁷ Mannæ verò ſpeciem, Terengiabin dictam, nequaquam adhibeas; his enim æquè noxia erit, ac mel illis qui variolis laborant, ex crapulâ quam excitabit: augebit in illis etiam ſyncopen et moleſtiam. Eodemque modo caveas etiam, ne illis bibendum præbeas lac dulce et violas, etenim hæc utraque augebunt ſyncopen et moleſtiam, in illis quibus jam adfuerint. Quemadmodum autem in variolarum curatione, primum eſt et maximè neceſſarium ſanguinis de-

Ebn Beitar—this is a name I know, but I don't understand what it means. In the text, it says 

i. e. Manna—id nomen eſt cujuſque rei, roris inſtar è cœlo cadentis, et dein concreſcentis; uti Terengiabin, et Shirchoſhk, (veriùs Shirchoſht) et Algnofhar, et his ſimilium. Species ejus dicuntur eſſe decem, etc.

Z 2

traclio₂

[ 181 ]

tractio, quando nimius eſt, atque vim Cap.XIII. ejus compeſcendi nulla eſt ſpes per ufum extinguentium; oportebit ergo partem ejus detrahere, ⁸ ut natura ſublevetur, et ut minuas vaſorum ſanguineorum ple-thoram, et turgeſcentiam, et extenſio-nem ex nimiâ ejus quantitate: ſecus enim ab accidentibus et ſymptomatis malis minimè tutus erit æger: præcipuè vero quando ſanguis incaſeſcit adeo, ut in eo exhalatio abundet. Eodem etiam modo oportebit, ut in initio morbillo-rum aliquid bilis detrahatur, quando vi-deris illam redundantem et nimiam: deinde ut extinguentibus, reliquiis ejus occurras. Signum vero redundantiæ bi-bilis eſt, vehementia inflammationis, et moleſtiæ, uti etiam, bilis per vomitum vel per dejectiones alvi evacuatio: et oris amaritudo. Et ſi quantitas ejus non ſit nimia, nihilominus quando adfuerint moleſtia, et ſitis, et calor vehementes, et bilis nec per vomitum nec per alvum

للتجفيف “ ad deſiccandum à naturâ.” Vide not. 4,
pag. 175.

evacuata

[ 183 ]

evacuata est, non quantitate sed qualitate Cap.XIII. pravâ nocere æstimanda est, pro vehe- mentiâ inflammationis et molestiæ. Hæc vero sunt, quæ te scire neceffarium est, de regimine solutionis alvi in principio horum duorum morborum. Verum enim- vero, quando (in principio) natura laxa fuit, nequaquam adhibeas quidquid fol- lutivum. In his enim duobus morbis, à nimiâ laxitate alvi minimè tutus (æger) erit, quando in alterutro eorum quid bi- bat quod solvat ventrem. ⁹ Quando igi- tur fluat alvus, vice aquæ hordei biben- dam præbeto aquam Sauic hordei. Et si ad id coactus fis, unà cum Sauic hordei coquas ¹⁰ Sauic granorum mali Punici : et si alvus fummè laxa fuerit, fac bibat, etiam cum gummi Arabico et Tebâ- shir.

textu poſuit pro LACTAT. In exemplari meo vox eſt
LACTANS; uti etiam in Boerhaaviano: in cujus mar-
gine à Solom. Negri additur ad ſensum perſi-
ciendum. Atſi LACTAT legeris, ſenſus ſanus erit, et
integer. Correctio levis, at ſatis obvia !

¹⁰ Vide not. 3, pag. 162, 163.

SUMANTUR

[ 189 ]

CAPUT XIV.

*De lethalibus, vel salutaribus variolis et morbillis.*

VARIOLÆ et morbilli ex numero funt ¹ acutorum calidorum morborum, atque inde eſt quod cum illis multa habeant communia: ut et signa etiam, in morbis acutis calidis, [² salutem vel] interitum indicantia. Salutaria quidem funt, reſpiratio bona, intellectûs ſanitas, et appetitus ad cibum capiendum, et agilitas ad motum, et pulſûs bona habitudo, ³ ægroti contemptus morbi ſui, diſcubitûs commoda diſpoſitio, pauca corporis jactatio, et pauca inquietudo. Et eodem modo de ſignis lethiferis, quæ

² [Salutem vel] interitum indicantia—deeffe videntur, etiam ad senſum perficiendum.

³ Ægroti contemptus morbi ſui—Gr. verſio, pag. 258, lin. 27, 28, και το ναταρρονειν τον καμνοντα της ουσίας, etc.

memoravimus

[ 191 ]

memoravimus olim fummariè et verè, in Cap.XIV,
libro ⁴ Al Manfouri.

Quæ verò funt propria et peculiaria
variolis et morbillis, hæc funt. Variolæ
albæ, magnæ, discretæ, numero paucæ,
exitu faciles, in quarum febre comitante,
nec abundans eft pervicacia, nec calor,
nec mœror, nec moleſtia: et ubi à primâ
eruptione earum (à primâ, inquam) et ca-
lor, et mœror, et moleſtia, ſedata ſint;
quæ omnia, poſt abſolutam earum erup-
tionem, abſolutè et perfectè quiecunt:
bæ generis maximè ſalutaris funt et mi-
nimè periculofi. His in bonitate pro-
ximæ funt, albæ magnæ: etſi numero
ſint plures et ad invicem propinquæ, vel
cohærentes. Si ſint exitu faciles, et exi-
tus earum ſublevaverit ægrum à moleſtia
et calore: quemadmodum memoravimus.

leianâ (at mancus eſt codex) inter Codic. Marſh. N^
376. defunt libri quinque poſteriores.

EÆ

FREIND. *Opera, Lat.* (Lond. 1733, Fol.) pag. 333.—FREIND. *Epist. de Purgantib.* (Lond. 1719, 4to,) p. 90.

—“ Itaque RHAZES, scriptor ſanè in-
telligens, tam in hoc de Peſtilentia
“ opuſculo, quam in ipſo Continente,
“ totum hunc de Variolis locum illu-
“ ſtravit: ita quidem cumulatè plenè-
“ que, ut perpauca vel ad ſigna ſtabi-
“ lienda, vel ad elicienda præſagia, vel
“ etiam ad curationem, in primo ſal-
“ tem ſtadio rectè tractandam, deeſſe
“ videantur. Ex hoc fonte mihi vi-
“ dentur omnia, quæ ad Variolas per-
“ tinent, hauſſe, qui deinde ſecuti
“ ſunt Arabum magiſtri.”

[ 203 ]

OPERA PARVA RHAZIS,
(Lugduni 1511, 8vo,) fol. 201. b.

RHAZIS AD ALMANSOREM.
GERARDO CARMONENSI Interp.

LIB. X. CAP. 18.

De variolis & morbillo.

CUM febris acuta et conclufa pueris
præcipuè, aut juvenibus, evenire
cœperit fueritque cum ea dorfi dolor et
narium pruritus, et in fomno timor ac
capitis gravitas, et oculorum rubedo, et
in corpore sentitur punctio, sciendum
eft quod ægro aut variolæ aut morbillus
citiſimè ſupervenient. Quapropter fi
antequam apparere incipient, medicus
ægrum inveniat, minuere eum faciat, aut
cum ventolis fanguis extrahatur. Minu-
atur

C c 2 atur

[ 204 ]

atur equidem sanguinis multitudo. Con-
sequenter vero trochifci de Spodio cum
fucco granati acetofi in potu tribuantur.
Æger quoque non nutrietur nifi ex pti-
fana: et hoc in manè et prope noctem
fiat. Quodfi ipfe largiorem appetierit
nutricationem fueritque ipfius virtus de-
bilis, alia non dentur nifi lentes abſque
corticibus cum pauco aceto conditæ: aut
ſorbitiones quæ fiunt ex amylo et zuc-
charo, et oleo amygdalino, et epulum
quod ex oleribus frigidis quæ haberi poſ-
funt præparatur. Rob quoque quod fit
ex fructibus acetofis aut ſtipticis, ad bi-
bendum detur. Venter autem fi ſtrictus
fuerit, infuſiones quotidiè in potu fuman-
tur. Ex hoc enim aut omnino prohi-
betur puſtularum egreſſio, aut, fi quid
egreſſum fuerit, parvum erit.

Si vero æger à medico non prius fuerit
inventus quam paſſio egredi incipiat, non
erit tunc minuendus: neque trochifci de
Spodio erunt dandi; ſed corpus ipſius
erit benè cooperiendum, ut ſudor pro-
vocetur. Ex hoc enim levis fiat materia
ad exeundum. Si autem videatur paſſio
dura eſſe ad egrediendum, et æger vi-
deatur

[ 205 ]

deatur esse vehementis naufæ, et cum
multa æftuatione, et accidit ei levitas in
aliquibus horis, apozema de ficubus et
uvis paffis, lentibus abſque corticibus, et
femine fœniculi, et fuſtibus de lacca in
potu fumat, quod hoc modo fit. Cujuf-
que prædictorum pugillus unus fumatur,
deinde omnia in aquâ coquantur et co-
lentur, quorum apozema multotiens in
die fumatur.

AQUA præterea roſarum, in quâ fu-
mach infuſum fuerit, aut ſucco qui ex
carnoſitate granati exprimitur, oculus in-
quinatizetur. Aqua etiam frigida cum
pauco aceto mixta in potu tribuatur: et
gargarifmus ſimilitèr ex ea fiat. Quod
ideo fieri convenit, ne in oculis aut na-
ribus aut gutture ex ea aliquid egredia-
tur. Antimonium quoque cum ſucco
coriandri fricetur, et in oculis multotiens
in die mittatur. Cumque tota paffio
egreſſa fuerit et matura, æger ſuper folia
ſalicis ponendus ad dormiendum; aut
lectus ejus ex roſis tritis eſt pulverifan-
dus. Si quid autem ex prædicta ægritu-
dine non citò ficcatur, quod fit magnum,
et cum multo humore, ex aqua ſalfa
cum

[ 206 ]

cum coto imbibatur. Et si fuerit hye-
mis tempus, ligna tamarifci ante ægrum
funt comburenda. Si verò æstatis tem-
pus fuerit, ex sandalis et foliis rofarum
et myrti, suffumigatio facienda eſt. Hæc
quoque omnia cum aquâ coquenda funt,
in qua æger, ſi ſiccitas prædiſtarum tar-
data fuerit, mittendus eſt.

CUMQUE illud quod prædiximus benè
ficcatum fuerit, et remanſerit deſuper
cortex fœdus, et habens eſcaras, ex oleo
tepido cum coto multotiens in die inun-
gatur; cumque omnes cortices cecide-
rint, et æger ex toto ſanus fuerit. Sed
ſi ſigna quæ remanſerint removenda fue-
rint, ex eis quæ in *capitulo de remotione
ſignorum prædiximus, liniantur ſæpe.
Balneo quoque et regimine quod ad hu-
jus curam valet utatur. Quodſi variolæ et
morbillus egrediantur, non minuto ſan-
guine, ſuccus duorum granatorum cum
trochifcis de Spodio detur: et ex omni
regimine quod poteſt infrigidare regatur.
Pullos præterea non comedat, niſi poſt-
quam omnes cortices qui funt ſuper loca
variolarum remoti fuerint, et febris à
corpore atque omnis calor ſeparatus fue-
rit.

*Cap. 27.
Lib.V.

[ 207 ]

rit. Summopere etiam eſt cavendum ne
aliquid quod ventrem solvat ægro poſtquam
variolæ aut morbillus apparere cœperint,
neque febris neque æſtuatio tribuatur.
Quodſi venter multum solutus fuerit, pti-
ſana cum¹ Spodio et gummi Arabico, et bolo
Armeno, atque roſis, ſicut in capitulo de
fluxu ventris prædiximus, in potu tribua-
tur. Omnibus verò variolis illæ quarum
colores ſunt violacei, et quæ ſunt parvæ
et duræ, et non maturantur, deteriores
exiſtunt. Morbillus quoque cujus color
eſt ut violæ color ſimiliter, eſt malus. Si
autem variolæ et morbillus duriter egredi
et maturari videantur, neque febris, ne-
que æſtuatio ſedantur neque alleviantur,
et ſupervenerint præter hîc ſincopis et
cordis tremor, æger proculdubiò mori-
turus eſt. Quodſi variolarum egreſſio
velox fuerit, et maturitas velox, febris
quoque atque calor ſedantur, non erit
ergo timendum; quia nihil mali inde
patietur.

¹ Spodium, i. e. Tebáſhir: vide not. 22, p. 62.

OPERA

[ 209 ]

cum frigiditate plurima, ut non stet exitus variolarum, et superveniat ei tarditas et difficultas. Si autem videris variolas pigri exitus, tunc da ei decoctionem fi-acuum cum virgis laccæ et aliquantulum croci, ut festinare faciat exitus illarum. Cum ergo exierint omnes, tunc adjuva eas ad maturandum cum regimine, et vaporatione cum vapore aquæ, si non cœperint pervenire ad maturationem; et rege eos regimine habentium apoSTEMATA calida, tribuendo in potu aquam hor-dei, et alia, secundum quantitatem ve-hementiæ caliditatis: et non multum int-tendas ad solvendum naturam, et præcipuè in morbilo, et in fine rei suæ: nam non forfitan salvabitur, habens ipsum à ventre in fine rei suæ. Et quando tu facis va-porem et maturas, tunc adjuva ad ex-ficcandum eas cum suffumigatione fo-liorum myrti et foliorum rofarum, et fumo tamarifci, et decoque ifta, et ablue eas cum aquis eorum, si tardatur earum exficcatio. Cum ergo exficcantur, si remanet in eis aliquid difficilis exficca-tionis, degutta defuper aquam et falem: et cum confirmatur eorum exficcatio, et completur, tunc deftilla defuper oleum

D d tepidum

[ 210 ]

tepidum multotiens, donec cadunt cruftæ
omnes. Et incipe, quando apparent va-
riolæ, et signa earum, et deſtilla in ocu-
los aquam roſarum, in qua infuſum fit
aliquid ſumach, et ſeminis rutæ: et
quando in albedine oculi accidit locus
rubeus, et pruritus; aut albus in nigre-
dine ejus: et fi non accidit iſtud, et vi-
deris variolas paucas, tunc indigebis hoc.
Quodſi inveneris pruritum, qui eſt in
oculo non ſedari per illud, imo redditur
fortior quam fuit, tunc deſtilla in eum
ex ¹ al Muri et ſale: et vapora ipſum
vapore aquæ calidæ. Morbillus autem
eſt majoris timoris quam variolæ, niſi in
oculo. Intende ergo in illo cum eis quæ
educunt choleram cum facilitate abſque
caleſactione: ſicut aqua prunorum, et
granati contriti cum ſuis interioribus,
cum ſaccharo, et aqua hordei, et aqua
melonis Indi, et citrulli, et cucurbitæ,
et mucilagine pſyllii. Si autem inven-
ris infirmo poſt hanc medicinam adve-
nire triftitiam et anguſtiam, et fortaſſe

1 *Al Muri*: vide not. 5, pag. 112.

cooperiet

[ 2II ]

cooperiet eum fyncopa, tunc fac eum
forbere aquam frigidam, et fac eum se-
dere in ea parum, et frica corpus ejus,
et cooperi eum donec sedetur quod in
ipso est, et egrediatur morbillus ad ex-
teriora corporis, deinde redi cum exierit
ad extinguendum: et serva naturam in
fine rei, ut non sit causa ad solutionem ne-
quiffimam; et si inveneris in infirmo re-
fudationem sanguinis ex locis morbilli,
fac eum sedere in aqua frigida. Et scias,
quod est morbillus malus; et rubeus et
violaceus hujus ægritudinis, est malus et
perniciosus: et variolæ citrinæ, duræ,
propinquæ, involutæ, multæ et rubeæ,
vehementis rubedinis, et violaceæ, et illæ
quæ ambulant ut formica, et quæ fa-
ciunt superficiem corporis sicut spasmata,
omnes malæ sunt, et mortales. Et opor-
tet etiam, ut cum senferis variolas, ut
præcipias ægro gargarizare cum aqua
rofarum, etiam ut minoretur quod egre-
ditur in gutture suo; et effunde in au-
rem ejus Sief.² *Memithæ* cum aceto et

² *Memithæ* : vide not. 4, pag. 110.

D d 2

aquâ,

[ 212 ]

aqua, ut minoretur quod egreditur in
aure ejus; et fac eum in naribus furgere
(fugere) oleum myrtinum, ut minoretur
quod egreditur in ejus nafo: nam eum
hoc feceris qui scit (quiecit) ex læsione
magnâ. Et si conqueritur de punctura
in plantis pedum, et manuum, affiduet
positionem eorum in aqua calida: et
non cibes eum in his duabus ægritudi-
nibus, pullis, donec cadant cortices, et
recedat fitis, et malitia anhelitus. Post-
quam igitur ceciderint cortices, tunc af-
siduatio balnei, et regimen impinguati-
vum corporis, implebunt foramina ea-
rum. Et medicinæ quæ eradicunt panum,
delent vestigia earum.

DE

[ 214 ]

cum accidunt variolæ, non exhibeas fri-
gida, quia poſſibile quod ſtupefacient
ſuperfluitates; fed des eis ſemen apii
maratrum et zuccarum, ut fit attractio
earum ab interioribus ad exteriora: et
in quarto exhibeas ptisanam cum aqua
decoctionis jujubarum et zuccarum, et ſi
ejus venter eſt conſipatus leni ipſum cum
aqua mannæ, et ſimilibus, in fine vero mi-
nimè, fed redde ejus corpus ſtipticum quanto
magis potes. Et fiat gargarifma cum
aqua decoctionis maratri, zuccari, et ali-
quantulo ſucci granati: et ſæpe exhibe-
antur ad ſugendum quod nil poſſit in
ore et gutture exire: et fac collyrium in
oculis cum ² Elmori, aut antimonio, cum
ſucco coriandri et camphora, ut nil poſ-
fit accidere in pupilla.

الْمَرْکَةُ

i. e. Fuit autem religione Judæus: et hunc signi-
ficat Abu Beker Mohammed fl Zechariæ, in libro
ejus, *Continens*, dicto, quando dicit, dixit Judæus—
*Abu Oſbaia* in vitâ Maſerjaweii.

² Elmori—Al Muri, i. e. vide not. 5, pag. 112.

Dico,

[ 215 ]

³ Dico, debes similiter evitare interiorem partem narium, quod nihil eis eveniat, cum sandalis et aceto, et odoret fæpe æger acetum et aquam, et cum his liberabitur. Et si in fine ejus venter eft fluxibilis, dentur herba acetofa et fasioni decocti cum granis granatorum et agrefta. Et si sentit aliquam ex his in gutture, des ei ad lambendum rob agreftæ: et poft septimum fali ipfum cum aqua et fale, et paufillo croci; et poftea pulveriza ejus corpus cum roſis, sandalo, et aliquantulis camphoræ: et cibus ejus fit extinſtivus, deſiccativus, et lenis. Et tempore hyemis accende corem eo ignem ex lignis tamarifci; et cum variolæ funt digeſtæ, dormiat ſuper farinam farbarum vel rizi, aut pannici vel ordei, et similiter fit plenum ejus coffinum; et ex hoc velociter deſiccantur etiam variolæ: et variolæ evenientes poft febrem, funt falubriores præcedentibus eam. Et figna blactiarum funt vox groſſa et rauca, tempora elevata, oculi rubicundi, lachrymæ,

³ Rhazes loquitur.

et

[ 217 ]

ciei, et corpus et caput sentitur pondero-fum, et adeft pruritus narium, fternu-tatio, anguſtia, et lamentatio, eſt signum variolarum: tunc collirizandi ſunt oculi ex antimonio diffoluto in aqua pluviali, aut succo coriandri, vel succo interioris corticis granati vel pulpæ, ceu cum Napt alba vel petroleum: et detur in potu aquæ decoctionis lentium excoriatarum 3vj. dragaganti 3 iij. et aqua in qua deco-quantur debet eſſe in pondere quinque 6 rotulæ, et bulliant ad medietatem. Et cum hoc accelaratur earum exitus, et dentur eis in cibo lentes excoriatæ et tor-refactæ, cum succo granatorum et fruc-tibus ſtipticis.

TABRI: cum variolæ et blaſtiæ ma-nifeſtè apparent, et collirizantur oculi cum 7 Muri confortatur pulpa, et præ-fervatur ab eis, et diffolvitur eorum groſ-fities.

6 Vide not. 7, pag. 102.

7 Vide not. 5, pag. 112.

Ee AARON:

[ 218 ]

⁸ AARON: antram (anthrax) est apo-
ftema calidum, vel apoftema epidemiale,
quod oritur in inguinibus et sub afel-
lis, et interimit quarto die vel quinto:
et flitrax vel anthrax nigrum est malig-
num; et est possibile quod rubeum in-
terficiat, et videtur impossibile quod pos-
fit aliquis à nigro et à viridi evadere: et
fimile est variolis et blactiis, et omnibus
aliis apparentibus in cute eujdem colo-
ris; et funt in ultima malignitate: et
habentes colorem croceum funt malæ,
minoris tamen malignitatis: albæ vero
funt salutiferæ: rubeæ autem ut pluri-
mum. Et generantur omnes ex malo
fanguine adufto cum colera. Et fi pa-
tientes anthracem possunt commodè fle-
botomari, non reperitur cura melior ipfa.
Et inunge locum cum luto Armeno, et
des similiter de eo in potu cum aqua fri-
gida, est enim fatis laudabile et juvati-
vum.

⁸ Aaron: Prefbyter Alexandrinus — floruit circa A. D. 622.

SIGNA

[ 219 ]

SIGNA variolarum et blactiarum funt
à principio febris calida, foda, rubedo
oculorum, et ut plurimum apparent hæc
in tertio die; et poſſibile eſt ut appa-
reant in primo et secundo: et de lauda-
bilioribus ſignis ſalutis funt cum appa-
rent in tertio, aut in tempore quo febris
eſt lenta; et è contrario. Cum verò
moventur in primo die, moventur ex
vehementia febris, et profunda et forti
cogitatione.

Dico, febres variolarum funt conti-
nuæ de fanguine, et ut pluries accident
pueris: et cum apparent, non exhibe-
antur frigida et extinctiva; fed exhibeas
patienti maratrum et femen apii, vel
aquam decoctionis eorum quouſque exe-
ant exterius: et priuſquam hæc exhibeas
fac flebotomiam et illinitionem; fed ſi
in totum manifestè ad exteriora exierint,
abſtineas à flebotomia et illinitione. Et
teneat æger ſæpe in ore aquam decoctio-
nis lentium et roſarum; et collirizentur
oculi cum antimonio et camphora: et
hæc cura præfervat oculos, guttur, et
nares ab eis. Et cum variolæ funt colo-
ris violacei vel viridis, funt mortales: et

E e 2

cum

[ 220 ]

cum funt digeſtæ, jaceat ſuper farinam
rizi, et fumigetur cum foliis mirti vel
olivarum, quia deſiccantur. Et confue-
verunt jam moderni medici dare in potu
lac acetofum extraſto butyro: et habe-
tur notitia ſignorum bonorum et malo-
rum in capitulo morborum acutorum.

9 IN LIBRO DE ABRREVATIONIBUS:
variolæ et blaſtiæ funt de morbis qui
dicuntur nuntii, et ut pluries moventur
ex corruptione aëris inducâ à cadaveribus,
et maximè in æſtate, et in
corporibus dimittentibus longo tempore
flebotomiam.

Dico, quod multotiens habui per ex-
perientiam, quod ſigna variolarum et
blaſtiarum funt ſebris continua, timor
in ſomno, rubedo, et pruritus in nari-
bus, dolor vehemens lumborum et dorſi;
ofcitatio, alices, et coloris inflamma-
tio.

9 Cujuſnam fit Authoris, incertum eſt.

INQUIT

[ 221 ]

¹⁰ INQUIT VIGILATOR: quando in febre
continuâ oculi et maxillæ funt rubei, et
pruritus est in naribus, et ponderositas in
capite, accident variolæ aut blactiæ; et
cum apparent variolæ, ingenies, quanto
magis potes, reducere eas ad exteriora,
ut non accidat ex eis tremor cordis, aut

¹⁰ Inquit Vigilator, i. e. Josephus al Saher—fLO-
ruit A. D. 900. Rhazi coātaneus—فِي ايام المكتفي
اشتهر يوسف الساهر الطبيب ويعرف ايضاً
بالقس وكان مشهور الذكر مكبا على الطب
كثير الاجتهاد في تحصيل الفواید وسمي الساهر
لانه كان لا ينام في الليل الا ريعه او أزيد ثم
يسهر في طلب العلم

i. e. Tempore Al Moëtaphi claruit Joseph Al-
Saher (i. e. Vigilator) medicus, qui et Alkas, i. e.
Preſbyter, appellatus est. Vir famæ celebris medi-
cinæ ſtudio incumbens; magna diligencia in conge-
rendis quæ utilia effent: ideo appellatus Al-Saher,
quod non niſi quartam noſtis partem, vel amplius
paulo, dormiret, dein ſcientiæ acquirendæ invigilaret.
Hift. Dynaſt. Arab. pag. 284. Lat. pag. 186.

velox

[ 222 ]

velox mors, in dando in potu hanc de-
coctionem: Laccæ ablutæ 3v. lentium
excorticatarum 3vij. dragaganti 3 iij.
coquantur in medio 11 rotulo aquæ usque
ad medietatem. Et caveas quod non le-
nias ventrem post septimum; et sint cibi
fui constrictivi, sicut lentes cum succo
granatorum et aceto. Et cum omnes
extra fuerint, accendas in hyeme coram
eo ignem ex lignis tamariforum, quer-
cuum, et farmentorum: æstivo tempore
verò non est necesse; sed debes ejus ca-
meram fumigare ex sandalo, et abster-
gere eam cum foliis mirti, vitis, salicis,
et granatorum: et cum incipiunt ipse
deficcari, pulveriza eas cum farina rizi
pannici, et pauco croci.

Dico, ego extimo quod hoc injunctum fuerat ad removendum cicatices; et de his pone supra faciem magis et sæpius; et si nares funt læsæ, impone ceram diffolutam cum oleo; et si os, mucilagines.

¹¹ Vide not. 7, pag. 102.

MEDICINA

[ 223 ]

MEDICINA conferens ad faciendum
variolas velociter apparere, et exire.
Ricicuum citrinarum 3vij. lentium ex-
coriatarum et laccæ ana 3iij. dragacan-
thi et maratri ana 3ij. Coquantur in
medio * rotul aquæ usque ad medieta-
tem; et detur de eo in potu, et prohibet
et removet tremorem cordis, et oris sto-
machi, et partium eis adjacentium.

Dico, de proprietate ficuum est trahere ipse ad exteriora.

12 IN LIBRO LIBERATIONIS: medicina trahens velociter variolas ad exteriora cum levitate; et debet exhiberi cum incipiunt apparere. Reticus albas et magnas numero quinque, lentium excoriatarum 3vij. Coquantur in medio * rotulo aquæ ad consumptionem trium partium, et diffolvatur in eo croci Ej. et detur jejuno stomacho, et hora somni.

* Vide not. 7, pag. 102.

12 Cujuſnam fit, non conſtat.

FILIUS

[ 224 ]

بن
ماسوية

¹³ FILIUS Mefue: cum vides blætias coloris fuscī, et funt univerſaliter per totum corpus, et amplæ, et murmurat et pigreſcit, et ejus venter eſt inflatus, qui manibus repercuſus ſonat ad modum tympani, eſt malum. Et dixit, ſigna variolarum ſunt febris continua, rubedo oculorum, et faciei; agitatio, et repenti- nus motus in ſomno: et ſunt collirizandi oculi ex aqua roſacea in qua ſumach in- fundatur, quia præſervat oculos à nocu- mento.

Dico, facies ¹⁴ Sief ex ſumach et ba- lauſtia informatis cum aqua roſacea, et ad confortandum inſtrumenta oculorum, et poſt exitum variolarum, inſtilla in oculis antimonium diſſolutum in aqua calida, in qua per ſex horas fit infuſum coriandrum ſiccum; quæ coletur, et po- natur pauſillum camphoræ: vel fricetur cum aqua roſacea, ut ingenieris ad feſti-

¹³ Filius Mefue—vide Pocock. Hift. Dynaſt. Arab. pag. 255—258. Lat. pag. 166—168.

¹⁴ Vide not. 3, pag. 110.

num

[ 225 ]

num exitum variolarum, ne fuperveniat
fincopis, tremor cordis, aut repentinus
motus, cum hac medicina. R Laccæ
3v. lentium excoriatarum et ablutarum
3vij. dragaganti 3iij. Coquantur in me-
dio* rotul aquæ ufque ad medietatem; et
detur de ea in potu; et cibentur cum 15
*Meʃb, i. e. quoddam legumen de genere
lentium quod ultra mare invenitur, ex-
corticatis, decoctis cum succo granato-
rum: et in hyeme accendatur ignis co-
ram patiente ex lignis tamarifci, quercûs
et vitiç; et cum incipiunt variolæ defic-
cari, inungantur cum penna ex farina
rizi et pannici, et pauco croco diffolutis
cum aqua roſacea. Et fi appareat in
naribus aliquid, pone in eis cerotum fac-
tum ex oleo violaceo, cera alba, et dra-
gaganto; et in ore teneat mucilaginem
pſyllii: et des in potu trochifcos de ace-

* Vide not. 7, pag. 102.

15 Meſb — μαλα — Pifum Indicum. Plempio. pag. 200. Vide Hift. Arom. Cluſ. in Mungo, pag. 205. Gol. col. 2285.

F f.

toſa,

[ 226 ]

toſa, et ſimilibus, cum ¹⁶ Sauic hordei et
fucco granatorum; et non comedat de
pullis quouſque febris omninò mitigetur,
et deſiccentur variolæ, et cadent earum
cortices. Et cibentur in principio cum
oleribus mollificativis, et laxetur venter
uſque ad Septimum cum ¹⁷ aqua fruſtuum:
et detur in potu ptifana quouſque adeſt
febris. Et poſt Septimum nullo modo ex-
hibeas aliquid lenitivum, quia in ¹⁸ decli-
natione morbi multotiens accidunt fluxus et
ulcera inteſtinorum: et ſemper fit ſuus
cibus lentes excoriatæ decoſtæ cum fucco
granatorum; et non appropinques ei
oleum in principio nec in fine morbi,
quia in principio prohibet exitum vario-
larum, et in fine reddit ulcera corrupta,
et concavat locum.

¹⁶ Vide not. ¹⁰, pag. ⁵¹.

¹⁷ *Aqua fruſtuum*—vide Mefue (Fol.) pag. 148.
—Pruna xl. myxa, zizypha, ana xxx. tamar. Indo-
rum 3ij. caſſiæ fitulæ 3iij. mannæ 3j. Fiat ut dixi-
mus, (i. e. coq. in ḷij. aquæ ad ḷj.)

¹⁸ *Declinatione morbi*—vide not. 3, pag. 174.

FILIUS

[ 227 ]

19 FILIUS Serapionis: cum apparent signa variolarum, principium curæ fit flebotomia; et si virtus est debilis, fiat

ويوحنا بين سرافدون وچیح- Filius Serapionis
ما الف سرياني وكار والد سرافدون طبيبا من
اهل [ناحرمي] تاجريبن وخرج وادع طبيبان
قاضيان وهما يوحنا وداود ولېوحنا بن
سرافدون من الكتب كناشة الكمیر اثني عشر
مقالة كناشة الصغیر سبع مقالات ونقله الحديث
الكتابي لاي الحسن بن تقیيس المتطیب في
سنت ثمار عشرة عشرة وثلاثماية etc.

Johannes etiam filius Serafiown (Serapionis) et omnia quæ scripfit, Syriacè. Pater ejus fuit Serapion medicus, ex familiâ mercatorum; cujus bini filii, Johannes et David, medici præstantes evafere. Ex libris à Johanne filio Serapionis funt collectio magna, duodecem tractatus collectens: collectio parva, quæ tractatus septem complectitur, quam Hodaith librarius interpretatus est Arabicè in ufum Abi 'lHaffan filii Takis medici, anno H. 318, (i. e. A. D. 930.) Abu Ofbaia ad calcem Lib. vi.

F f 2

caraf-

[ 228 ]

carassio: et cum incipiunt exire, pone
in oculis aquam rofaceam decoctionis su-
mach, aut succum pinguedinis granato-
rum. Et si appareant in oculis variolæ,
diftilla in ipfis antimonium diffolutum et
fricatum cum succo coriandri recentis,
aut aquam pluvialem in qua decoftum
fit coriandrum ficcum; et da ei in potu
aquam decoctionis laccæ, lentium, et fi-
cuum, * et acceleres exitum variolarum;
et cum exire incipiunt, des in potu pti-
fanam cum aqua decoctionis lentium ex-
coriatarum; et non exhibeantur pulli
ufquequo febris omninò deficiet, et va-
riolæ fit deficcatæ. Et fit eorum cibus
²⁰ Meſh, lentes, et olera.

MEDICINÆ simplices curantes variolas.
Radices ſeu ramellæ fabæ, lutum molle
liquidum; pinguedo afini, ligna salicis
fricata; offa vetuſta; radices cannarum
deficcatæ, tritæ, et pulverizatæ, et in-
formatæ cum succo granatorum: Sief
conditi cum corticibus melonum defic-

²⁰ Vide not. 15, pag. 225.

cata,

[ 229 ]

cata, litargirium confectum, crocus;
fpuma maris; albumen ovi; aqua hor-
dei; oleum liliaceum; ²¹ Baurac; armo-
niacum; thus; zuccarum album; ami-
dum (*amylum*, i. e.); amygdalæ dulces;
mirra; coftus dulcis; farcocolla; ufus
balnei, et potus granatorum dulcium.

FILIUS Mefue: experimentum mirabile ad removendum cicatrices variolarum. ♂ Teftæ ovorum, offis combufti ana 3 x. radicis cannarum ficcæ 3 xx. tegularum novarum, amidi lupinorum, feminis melonis, rizi abluti et cicerum, ana 3 x. granorum Ben, cofti, ariftolo-chiæ longæ, ana 3 v. Terantur et pul-verizentur, et informentur cum aqua hordei et melonis, et liniatur corpus to-tum cum eo, et ftet per diem et noctem, et manè abluatur cum aqua decoctionis ordei et violarum.

ITEM contra cicatrices. ♂ Offa ve-
tuſta, radices cannarum Perſarum, tegu-

²¹ Vide not. 3, pag. 142.

larum

[ 230 ]

larum novarum, amidi, lupini, feminis
melonum, rizi abluti, grana Ben, et de
illis fac illinitionem cum aqua.

ITEM, R Semen melonum excortica-
tarum, amygdalas dulces excorticatas,
offa vetufta trita, et ²² Merdaſengi con-
ditum, et fac illinationem cum aqua me-
lonum aut ordei.

VIDI quendam plenum variolis, et
linitus fuit cum aqua et fale, et inflatus,
et fuſtinuit vehementem dolorem, quia
variolæ nondum erant benè digeſtæ: et
melius eſt quod deficcentur primò cum
multa camphorâ diffolutâ in aqua roſa-
cea; et dormiat patiens ſupra pannicum,
folia ſalicum, roſas ſiccatas: et recentes,
et ſandalum in æſtate cum eſt vehemens
caliditas; et in hyeme accendatur ignis
coram eo ex lignis tamarifci, ſalicis, et
myrti. Et melius eſt ante apparitionem
variolarum inſtillare in oculos aquam ro-
faceam, in qua infundantur ſumach,

²² Vide not. 4, pag. 216.

camphora,

[ 231 ]

camphora, pinguedo granatorum, et fil-milia. Et fi aliquid appareat in eis, ap-pone antimonium fricatum, cum aqua rofacea et succo coriandri recentis, et cum camphora et ²³ Muri valet ad hoc; et præfervat oculos ab eis, et non per-mittit aliquid in eis exire.

Dico, oleum poteſt apponi, cum va-riolæ ſint multum deſiccatæ, et fecerunt cortices duras, quæ ex eis inuſtione ve-lociter cadunt: ante hoc non eſt appo-nendum. Et variolæ ſunt aliqua ſpecies crifis, et propter hoc non eſt earum exi-tus impediendus; et impedire exitum earum eſt impedire crifin, et de facili poſſunt redundare ad aliquod membrum nobile: et ob hoc cum vides ſigna vario-larum, dicas naturam expellere mate-riam ad ſuperficiem cutis: et tunc juva tu illam ad facilem ipſarum exitum cum his quæ dantur in potu: et cave ne ſint frigida, quoniam prohibent exitum ea-rum oppilando poros. Et debes inſpi-

²³ Et Muri—vide not. 5, pag. 112.

cere

[ 232 ]

cere cur hæc crifis magis ſupervenit pueris. Et cum apparent variolæ poſt digeſtionem et die crifis, eſt bonum fignum; et ſi apparent ante digeſtionem, et die non critico, eſt mortale. Et pejores his quæ moventur in ſecundo, vel ſexto die, et ſebris non alleviatur ex eis.

Dico, mulieres utuntur foliis lilii ad deficcandum variolas. Et vidi, quod ipfa deficcant finali deficcatione: et aqua et ſal valent magis ipſis, niſi quod facit patienti multam puncſionem: ſed cum eſt in loco ubi eſt multa carnoſitas, non ſentitur tanta puncſio; et oleum eradicat cortices earum. Et unguentum rubeum confert mirabiliter ulceribus quæ appelantur * mater variolarum. Et vidi multotiens, quod vulgus exhibeat cibum incontinenti, quando variolæ apparebant: et multotiens ſui expertus in principio variolarum exhibere aquam nivis, lacucas, et facere flebotomiam: et non debet patiens morari in loco frigido, quia prohibetur exitus earum ſtringendo poros: et cum incipiunt variolæ apparere, et multum exire, non dentur frigida; et cum

[ 233 ]

cum evenit patienti fincopis et tremor
cordis, locetur in loco frigido.

FILIA ALFET: passa est variolis par-
vas duras porinas, non tamen nigras, et
fentiebat cum hoc inflammationem et
dolorem in ventrem, et mortua est: et
plures istorum sæpe fincopizantes mori-
untur, quoniam constringuntur multum
eorum anhelitus, et infrigidantur extre-
mitates: et hoc est cum variolæ redeunt
interius. Et aliquando apparent variolæ
fimiles blactiis, et aliquis medicus dixit,
quod blactiæ vertuntur in variolas. Et
inveni, quod differentia est inter has;
quia blactiæ funt rubeæ, et apparent in
superficie cutis ficut ignis Perficus; et
non funt profundæ eminentiæ, nec emi-
nentes: et variolæ habent eminentiam
et rotunditatem; et acuas tu bene inten-
tionem tuam super hoc; et cum hoc tibi
non erit intelligibile, et senfui occulta-
tum, non judices supra ipsum quouſque
tranſeat dies ſeptimus; et illæ quæ non
funt eminentes, non debent variolæ ap-
pellari.

G g

UNCTIO

[ 234 ]

UNCTIO mirabilis et experta ad amo-
vendum cicatrices variolarum: Farinæ
ciceris 3x. farinæ lupinorum 3ij. costi
dulcis et 24 Merdasengi dealbati ana 3j.
* lapidis inventi in pipere. Terantur et
pulverizentur, et informentur cum aqua
hordei.

25 YSAAC filius Johannicii dixit, cum
incipiunt exire variolæ, extrahatur sanc-
guis cum flebotomia vel carasatione; et
extrahatur de sanguine quafi ufque ad
fincopim; et facias patientem uti ptis-
fana. Et si venter ejus eft fluxibilis, detur
ei aqua Sauc hordei, et maximè in blac-
tiis, quia hanc pluries concomitatur ventris
laxitudo: et caveas ab omni dulci grosso.

26 INQUIT Mufeya: medicina lauda-
bilis et experta amovens cicatrices vario-

24 Vide not. 4, pag. 216.

* Lapidis, etc. Glosſema hæc eſſe videntur.

25 Yſaac filius Johannicii, i. e. Honaini Ebadiens
filius, de quo vide Pocock. Hift. Dynaſt. Arab, pag.
263. Lat. pag. 171.

26 Inquit Mufeya: incertum eſt quis fit—fortè
Pater Mefues. flori fc.

larum.

[ 235 ]

larum. Amidi frumenti, amygdalorum excoriatarum ab utraque cortice, ana 3ij. coſti dulcis et dragaganti, ana 3v. radicis cannarum 3iiij. ſeminis melonis excoriati, fabarum ficcarum excoriatarum et farinæ hordei, ana 3iij. croci 3j. Terantur, cribellentur in panno ſerico, et informentur cum ſucco corticum cetrangulorum et aqua roſacea æqualiter; et inungatur locus cum penna, et dimittatur per noctem, et manè abluatur cum aqua decoſtionis camomillæ, meliloti, et violarum, ſi Deus voluerit.

MEDICINA divina multæ experientiæ et bonitatis trahens ad ſuperficiem corporis variolas, 27 Bothor, et omnia quæ neceſſaria funt exterius educi. Ficus albas v. paſſularum enucleatarum aur. x. laccæ mundatæ 3v. dragagan. 3iiij. croci aur. v. Coquantur in tribus 28 rotulis aquæ uſque ad tertias, et detur in tribus diebus, qualibet die pars rotuli: juſſu Dei.

27 Bothor, i. e. *Pustulæ*—Tuberculæ.

28 Rotulis: vide not. 7, pag. 102.

Gg 2

INVENI

[ 236 ]

INVENI quod signa appropriata vario-
lis sunt febris continua de sanguine, do-
lor gutturis, et in principio febris dolor
lumborum; et patiens jacet in supino,
et movet sæpe pedes, et tremit. Et de-
bes eſſe ſatis ſollicitus, et benè præme-
ditari in flebotomia et ejus circumſtan-
tiis.

29 AIT GEORGIUS: blaſtiæ ſiunt ex
ſanguine permixto multa colera, et va-
riolæ ex ſanguine groſſo multæ humidi-
tatis; et ideo invenimus variolas humi-
das, et blaſtias aridas et ſiccas; et eve-
niunt ut pluries in autumno, et maximè
cum non prævalet ſeptentrionalis ventus;
et eſt pluvioſus; et cum aër eſt turbidus,
pulverulentus, et obſcurus, et flat ventus
merionalis. Et signa ipſorum ſunt febris
continua de ſanguine, ſoda, dolor, pon-
deroſitas capitis et pectoris, et ſiccitas
linguæ; ſputum groſſum, pruritus in na-

29 Ait Georgius — Bachifhua fortè, de quo vide
Hift. Dynaſt. Arab. pag. 262. Lat. pag. 171. Vide
not. 37, infrà.

tibus,

[ 237 ]

ribus, ſternutatio, facies repleta, impe-
dimentum hanelitus, nauſea, caſus appe-
titus, diſtentio cutis, et timor in ſomno:
et melior crifis quæ poteſt evenire eſt
fluxus ſanguinis è naribus. Et quando
variolæ et blactiæ ſunt coloris violacei et
nigri, et aliquando apparent et aliquando
occultantur, et ſentit patiens vehemen-
tem anguſtiam et raucitatem vocis, et
ſenſus permixtionem, eſt ſolum ſignis
pronoficis relinquendus. Et variolæ fic-
cæ, in quibus non coadunatur humiditas,
ſed ſunt ut porri, et ſcindunt cutim cum
vehementi ſciffione, et concomitantur
eas vehemens anguſtia, mala deſiccatio,
ſenſus permixtio, et defectus vocis, eſt
mortale. Et aliquando accidunt, et in-
veniuntur variolæ parvæ intus in magnis
variolis, et nominantur variolæ duplices.
Et delet, removet, cicatrices iſtarum
pulvis radicis cannarum et ferratura
ligni ſalicis, et 30 Merdaſengi dealba-
tum.

30 Merdaſengi dealbatum, i. e. Lithargyrus.

Dico,

[ 238 ]

Dico, dixit Galenus in principio ³¹ Categenifii unguentum mirabile omni
solennitate vallatum, valens ad multa, et
etiam ad variolas: et per hoc perpendi
quod Galenus non omifit variolas, et eas
cognovit. Et in fecundo ejus libri po-
fuit Galenus aliud unguentum valens ad
variolas: et ob hoc ipse scripfit ex sci-
entia Andromachi, qui fuit antiquior
Galeno. Et dixit Galenus in libro quarto
³² *Ethimeos*, antiqui appellabant *flemon*
rem in qua inflammata caliditas ficut eri-
fipilla et variolæ; et hi morbi generantur
ex cholera: et narravit etiam hoc in li-
bro pulfuum, et similiter in nono libro
interiorum. Et dixit fuperfluitates quæ
non mutantur in ſanguinem putrefiunt,
et acuuntur longitudine dierum, et ge-
neratur ex eis eriſipilla et variolæ.

Dico, quæſivi et inveni, quod mali-
tia variolarum eſt ſecundum quantitatem
malitiæ hanelitus et raucedinis vocis, et
ut plures ex iſtis moriuntur ſtrangulati:

³¹ Catagenifii, i. e. *nata γενη*—vide not. 1, p. 10.

³² Ad Timæum, i. e.—vide pag. 13.

et

[ 239 ]

et intentionis meæ eſt curare in principio guttur cum rebus lenitivis et diffolutivis quas fui expertus in ³³ Bimareſten (noſocomio, ſc.). Cura variolarum et blacciarum, utaris flebotomia ante quartum diem, et poſt; et maximè priuſquam omnes exeant: et cum omnes exierint, ſc. eſt facienda flebotomia: ſed debet dimitti quouſque fortificetur virtus, niſi fortè materia ſit multa. Tu autem potes flebotomare, parum tamen ſanguinis extrahendo.

Dico, qui moritur ex hoc morbo deſicit propter multitudinem materiæ, quia forſan natura non eſt tantæ potentiæ, quod poſſit totam materiam trahere ad exteriora. Et cum erit conveniens flebotomare venas narium in principio, eſt fatis utile. Inveni autem plures patientes variolas, qui liberati ſunt ſolo fluxu ſanguinis è naribus: et hi morbi ut pluſries accidunt pueris qui flebotomari non

³³ In Bimareſten—in noſocomio, ſc. —مارستار—. Arab. à Persic. بمرستار, i. e. ægrotorum domus.

poſſunt.

[ 240 ]

poſſunt. Et cum vides autumnum ve-
hementis caliditatis et ſiccitatis, et hye-
mem ſuæ naturæ vel propriæ, expecta
variolas in fine hyemis, et te induas
multos pannos, tuentes à frigore te, et
non inſpira aërem frigidum; et cum hoc
liberaberis. Et ſi eveniunt tempore æſti-
vo, debet morari patiens in loco in quo
ſudet, niſi timeat de ſincopi quodſi eve-
niat, caveat ne ſudet, et locetur in ca-
mera aperta ventis oppoſita, et odoret
fandalum, aquam roſaceam, et campho-
ram; et non exhibeantur patienti vehe-
menter frigida, uſquequo variolæ benè
fuerit manifeſtæ; et non flebotometur
cum manifeſtæ apparent, niſi materia ſit
multa.

34 DIXIT MASER JOHEYE: qui prohi-
bet variolas oculis non accidere, et præ-
fervat ipſos ab eis; et ſi eveniunt, diffol-
vit eas quod non inferant nocumentum,
eſt ſatis perſpicuus et ſagax medicus.

34 Dixit Maſer Joheye—fortè Maſerjaweius, ſive
Judæus—vide not. 1, p. 213.

FILIUS

[ 241 ]

FILIUS MESUE: rob ribes et agreſtæ, et rob acetofitatis citri confert variolis, blaſtiis, et *antrax*, (anthraci) quia vin-cunt et extingunt acuitatem coleræ et ſanguinis.

Dico, in principio cum apparent va-riolæ, pone in oculis antimonium, quando dubitatur in illo tempore de melancholia: et ſi dubium eſt, inſtilletur in oculis Sief factus ex antimonio *folio* et acatia: et oleum non apponatur, niſi cum ulcera fuerint deſiccata, propter caſum cruſtuarum: et eſt malum ante hoc tempus ad apponendum, quoniam prohibet diſſolutionem; et accidit ex hoc tremor cordis et ſincopis; et hoc uſi ſunt plures imperiti medici.

Dico, multotiens vidi febricitanti eve-nire blaſtias poſt nonum diem; et ei non apparebat aliquid de accidentibus vario-larum et blaſtiarum, niſi vehemens an-guſtia aſſiduè ubique naufea: et quando tu vides cum febre continua anguſtiam, et murmurationem, et laborem aſſiduum, debes cognoſcere quod ſunt ſigna bla-ctiarum, et tunc non eſt infrigidanda

H h omninò

[ 242 ]

omninò exterior pars corporis. In quarto
decimo pulſuum dixit Galenus, ſanguis
putrefit multum in apoſtematibus vario-
lis et corroſione, quouſque comburatur
cutis. In nono interiorum, ſuperfluitates
ciborum quæ non mutantur in ſangui-
nem, et remanent in membris, et pu-
trefient et acuentur, ſpatio plurium die-
rum generabuntur ex eis variolæ et eri-
fipilla et corroſio.

Dico, nominavit Galenus variolas, et
ſcripſit propriam curam ipſarum; et ex
hoc poſſit intelligi quod ipſæ funt ex ſpe-
ciebus crifis.

Dico, ſi aliquis ſebricitans ſentiat do-
lorem lumborum, et non appareat in eo
aliud ſignum de ſignis variolarum, ſed
cum hoc adſunt fluxus et urina alba, eſt
ſignum pronoſticum variolarum. Et ſum-
mariè non eſt aliquod ita proprium ſig-
num in variolis ſicut dolor lumborum
cum febre: et cum vides hoc in autum-
no, ſecurus ſis de variolis, non tamen de
blaſtiis; quoniam cum blaſtiis non eſt
dolor lumborum: et puto quod hoc fit
ex forti diſtenſione venæ concavæ diſtenſæ
ſupra

[ 243 ]

supra fpondilia dorfi; et in blactiis non
dif tenditur, quoniam eſt ex malitia ſan-
guinis abſque multa repletione; et in
variolis non eſt ſanguis ſuperfluæ malitiæ
reſpectu blactiarum.

Dico, quod variolarum ſunt multæ
ſpecies, et ideo cavendum eſt ab eis, et
eſt ingeniandum ad attrahendum eas ad
exteriora; et ſi patiens non caleat, cu-
retur cum calefacientibus, et abſtine ab
eis ſi adſit febris continua et nigredo lin-
guæ: et cura guttur ad præſervandum
ſquinantiam quæ confuevit multotiens
cum ea evenire; et adhibeatur cura cum
rebus ſtipticis: et ſi fortificatur dolor
gutturis, detur aqua calida cum zuc-
charo, et fumigentur illæ quæ ſunt tardæ
digestionis cum aqua calida in qua ſit
decocta camomilla. Et variolæ quæ ſunt
circulatæ et earum capita occultata, ſunt
malignæ et mortales: et curentur palpe-
bræ et præſerventur ab eis cum ſucco
³⁵ *Memithe*, licio, aloë, et croco; et po-
natur in oculis ſumach et aqua roſacea.

³⁵ Vide not. 4, pag. 110.

H h 2

Dico,

[ 244 ]

Dico, quod quidam paflus fuit vario-
las fatis malignas, et fuit flebotomatus
priufquam ftringeretur ejus guttur, et
non remanfit aliqua medicina extinctiva
et alia conveniens, quæ non eſlet ei
fa&Auml;ta; et melioratum eſt et elargatum
ejus guttur et variolæ ſimiliter, ita quod
habuimus de eo bonam ſpem; et poſtea
evenit ei ſubit&ouml; dolor vehemens in tibia
et denigrata eſt; et intentionis meæ erat
caraxare locum: etiam eadem hora ha-
buit caſum virtutis, et tunc deſperavi de
eo omnin&ouml; et devenit ad talem ſtatum,
quod ſanguis emanabat ab ejus poris, et
eodem die mortuus eſt propter vehemen-
tem dolorem. Et vidi plures patientes
variolas magnas, et habuerunt ultimo
dolorem in tibiis.

Dico, lacca detur in potu ad confor-
tationem epatis in variolis.

³⁶ INQUIT TARMAPI: cum variolæ funt fractæ, inungantur ex oleo et fale,

³⁶ Inquit Tarmadi—vide pag. 246, ubi idem, ut videtur, Darmedi a pe&ntilde;atar.

et

[ 245 ]

et stent in sole per unam horam, et poſtea laventur cum aqua decoctionis ficuum et mirtillorum, et poſtea fumigentur ex tamarisco: et poſt tres dies inungantur cum luto albo in quo apponatur parum falis; et dimittantur per medium diem, et poſtea lava ut prius. Cum ſint deficcatæ, da ſibi in potu lac afinimum acetoſum et line ipſo ejus cuſtim, et pulveriza deſuper calamum aromaticum album aut aliud aromaticum.

37 INQUIT BUGAJESU: ſigna variolarum ſunt febris, rubedo faciei, et cutis, et præcipuè gingivæ erunt nimis rubi-cundæ: et cum incipiunt apparere, ſi ſunt ſicut grana, ſunt variolæ, et poſſunt eſſe latæ in forma 38 Bothor, et eadem eſt cura amborum; et cum incipiunt ap-parere, dentur in potu quolibet die pa-

37 Bugajefu—fortè Bachtishua—ex cujus nomine fine puncſis diacriticis exarato [egutt] formavit (ſuſpicor) magiſter Feragius Bugajefu.

38 Vide not. 27, pag. 235.

tienti

[ 246 ]

tienti 3x. aceti cum ³⁹ *cerata* i. muſci,
ſi variolæ ſint multæ; et ſi paucæ, ſe-
cundum earum quantitatem: et poſt
tres dies detur hæc medicina. R. Rofar,
mundatar. 3 iiij. lentium excorticatarum
3 iiij. laccæ ij. Coquantur in duobus *
rotulis aquæ uſque ad medium * rotu-
lum; et depuretur et ponatur in ea zuc-
chari 3j. et detur quolibet manè in je-
juno ſtomacho per tres dies et plus: et
hoc narravit ⁴⁰ DARMEDI. Et cum va-
riolæ ſunt fractæ, accipe 3ij. ſiſami et
pone cum ea parum ſalis combuſti, et
ſparge ſuper cutim ejus ipſum, et ſtet
ad ſolem per unam horam; et poſtea la-
vetur cum aqua decoctionis roſarum,
mirti, balauſtiæ, et parum ſalis, et po-
ſtea fumigentur cum foliis mirti et ta-
mariſci; et poſt duos vel tres dies inun-
gatur ex luto albo et pauco ſalis, et di-
mittatur per medium *diem*, et abluatur

³⁹ Cum Cerata, i. e. cum Kirata, i. Muſci.—
Cafiri, *Cafiri*, pag. 281. *Vide*
not. 7, pag. 102.

* Vide not. 7, pag. 102.

⁴⁰ Darmedi—idem fortè cum Tarmadi, p. 244.

et

[ 247 ]

et eodem modo ut prius. Et cum ceciderint cruſtulæ, accipe rizum, et lava et deficca ipſum, et tere et pone cum eo parum croci, et diſolve cum aqua, et inunge, et dimitte per medium diem: et ſi cutis ejus eſt ulcerata, pulveriza deſuper pulverem aromaticum album, et cum incipiunt deficcari, detur in potu lac camelarum. Et ſi ejus venter eſt laxus, detur in potu aqua decoſtionis Sauic ordei et rizi cum gummi. Et ſi apoſtematur patiens, et ejus vox ſit rauca, et ſuſtinet multam deficcationem, et hoc fuerit in ſeptimo, erit mortale. Et variolæ nigræ et multum rubæ ſunt de ſignis malignis, et ſimiliter blaſtiæ, et omnes alæ res exiſtentes in exterioribus; et in cura blaſtiarum reſpicias capitulum de cicatricibus.

URINA hominis miſta per duos dies confert blaſtiis. Qui collirizaret oculos ex aqua roſacea in qua ſuſſet ſumach madefactum, præſervat eos à variolis.

MEDICINA faciens velociter apparere variolas, blaſtias, et morbillos, et omnes ſpecies Bothor, et accelerat ipſas,

*præcepto*

[ 248 ]

præcepto Dei, ad exteriora. R X Ficus
ficcas n° vij. paſſularum enucleatarum
* an zj. fs? Zvj. laccæ mundatæ à lignis ſuis * 3j. fs.
‡ an Ziij? et dragaganti ‡ 3 iij. croci 3 ij. lentium
excoriatarum Zv. Coquantur in duobus
rotulis aquæ uſque ad medietatem et de-
tur de ea in potu.

4¹ IN LIBRO ABDUS, de memoriali:
medicinæ mirabiliter conferentes cicatri-
cibus variolarum, et omnibus aliis cica-
tricibus. Accipe cicera nigra conculas
combustas, ſtercus bovinum combustum,
et tere et confice cum aqua, et inunge
cicatrices.

ALIA: R Ordei et ſtercoris pecorini
ana; coquatur ordeum cum aqua uſque-
quo excorticetur, et tere ambo ſimul, et
diffolve ea in aceto vini, et pone ſupra
locum.

ALIA: Accipe aquam ungularum ari-
etis cum affantur, et inunge ex ea locum,
et omninò et proculdubiò cicatrices delet.

4¹ In libro Abdus—cujus fit incertum est.

ALIA,

[ 249 ]

ALIA, magis mirabilis et experta:
Pinguedo afini diffoluta in aqua rofacea,
et inuncta et fricata fuper locum.

FILIUS MESUE: cum in finocha appa-
ret rubedo oculorum et faciei, et multa
corporis et capitis ponderofitas, pruritus
narium, sternutatio, et dolor in toto cor-
pore pungitivus, pronofticandum eft de
variolis; et hæc funt signa ipfarum; et
fit intentio tua in principio circa oculos
collirizando eos cum aqua rofacea in qua
fit madefactum fumach, ut præferventur
ab eis. Et cum apparuerint, inftilla in
oculis aquam decoftionis coriandri ficci
in qua fit antimonium fricatum, et co-
lata apponatur in ea parum camphoræ,
et ingenieris ad attractionem variolarum
ad exteriora, priuſquam tremor cordis et
nausea fuperveniunt, dando in potu hanc
medicinam. Laccæ 3v. lentium ex-
corticatarum et ablutarum 3vij. draga-
gant. 3iij. Coquantur in medio rotulo
aquæ uſque ad medietatem, et coletur:
et cibetur æger cibis ægritudiuum acu-
tarum; et laxetur venter, fi neceſſaria eſt,
evacuatio cum 42 aqua fructuum; et poſt sep-

42 Vide not. 17, pag. 226.

Ii

timum

[ 250 ]

timum cave à ventris laxatione, et declina
ad fliptica, quoniam in fine hujus morbi
confuevit evenire fluxus. Et in hyeme,
accende ignem coram patientem cum
lignis tamarifci, quercûs, et vitis: et
cum vides variolas deficcari, unge cutim
cum pennâ ex farina rizi panici et pau-
xillo croci diftemperata cum aqua rofa-
cea: et fi aliquid ex eis apparet in mo-
ribus, (naribus) pone in eis cerotum fac-
tum ex oleo, aceto, vino, cera, et dra-
gagant. et fimile fiat in ore; et non
debetur ei poni quoufque variolæ erunt
deficcatæ, et febris omninò declinaverit:
et non appropinquas corpori oleum, et
maximè in principio dubitando, quoniam
prohibet earum exitum, et reddit eas
profundas; et fequitur aliquando ex hoc
tremor cordis et mors.

43 INQUIT JUDÆUS: blaſtiæ ſeu mor-
billi crocei coloris ſignificant choleram;
viridis et nigri ſignificant vehementem
ſanguinis aduſtionem, et ſunt mortales.
Et cum in febre multæ caliditatis, acci-

43 Vide not. 1, pag. 213.

dunt

[ 251 ]

dunt ſoda, dolor gutturis, tuſſis, rubedo
faciei et oculorum, ſternutatio, pruritus
narium, et ſudor, ſunt hæc ſigna vario-
larum; et ut pluries apparent in tertio,
et tunc ſebris eſt lenis: et poſſibile eſt
quod appareant in primo et in ſecundo;
et blaſtiæ minus variol. et variolæ no-
cent oculum plus eis, et præcipuè ſunt
malæ: et fricetur antimonium cum laſte
et addatur parum camphoræ, et colliri-
zentur exinde oculi: et poſt ſeptimum
aſperga ſupra cutim aquam cum ſale et
parum croci, et poſtea inungatur ex ſan-
dalo, roſis, lentibus, et parum cam-
phoræ pulverizatis, et diſtemperatis cum
aqua roſarum. Et in principio non ex-
hibeas frigida, qnoniam incrudunt ma-
teriam et prohibent exitum ipſarum: ſed
detur in potu ſuccus ſœniculi et apii,
quoniam accelerat earum exitum; et fiat
gargarifma cum ſucco granatorum, ut
præſerventur guttur et os. Et poſtquam
exierint exhibeas trochifcos ex acetofa et
pſillio torrefacto; et ſi ſentis aliquod in
ore, detur butyrum recens: et in hyeme
ſemper ſit coram eo ignis ex lignis ta-
marifci; et jaciat æger ſuper mataracium
panni rari plenum farina rizi. Et variolæ

Ii2 accidentes

[ 252 ]

accidentes poſt febrem funt falubriores
venientibus ante febrem: et in blaſtiis
ceu morbillis eſt ſputum groſſum ceu
ſpiffum, rubedo oculorum et faciei, fic-
citas linguæ, elevatio temporum; et ac-
cidit in eis ſimiliter abominatio et vomi-
tus coleræ ſimul et ſemel, et in variolis
paulatim paulatim; et blaſtiæ violaceæ
et virides funt mortales: et propriè cum
ſubitò occultantur, et cum redeunt cum
abominatione et naufea, eſt fatis veren-
dum. Et variolæ nigræ, multæ, ficcæ,
et porrinæ, occupantes cutim fere totam,
funt mortales. Et fumiga variolas hu-
midas cum foliis mirti, et line cicatrices
variolarum cum rafura radicis cannarum
et lignorum ſalicis madefacta in aqua.

44 GEORGIUS: cum fanguis ſupera-
bundat, et ſuperaccenditur, et corrumpi-
tur, accidunt variolæ et blaſtiæ; et ut
plus cum prævalet aër meridionalis: et
præcedunt has, ſebris acuta vehemens,

44 Georgius—Bachtifhua fortè, vel Bugajefu ma-
giftri Feragii: vide not. 37, pag. 245.

foda,

[ ²⁵³ ]

soda, ponderositas, rubedo faciei, tuſſis,
delicatio linguæ et ſalivæ, inflatio vena-
rum totius faciei, et ſputum groſſum,
ſpiffum, viſcoſum, pruritus narium, ſter-
nutatio, rubedo, pruritus, et lachrymæ
oculorum, inflatio faciei, impedimentum
hanelitus, naueſativus vomitus, defectus
appetitus, et ponderoſitas totius corpo-
ris, et in profundo. Et cum videris hæc
ſigna, vel aliqua ipſorum, poteris pro-
noſticari de variolis vel morbillis; et
poſſibile eſt quod ſint cum febre labo-
rioſa, et erunt laborioſæ, difficilioris
curæ; et poſſibile eſt quod ſint febre
exiſtente leni: et intentionis meæ eſt,
quod non curentur in principio cum re-
bus multum frigidis, quoniam accidit ex
hoc nocumentum mortale. Et ſi eſt
hyems, detur ſuccus ſœniculi et apii,
cum 45 Gelengiabin; ſi vero tempus eſt
calidum, dentur aqua hordei, lentes, me-
lones, et granata, cucurbitæ, et ſunilia.

45 Gelengiabin: vox Perfic. compof. ex Ṣ roſa et αἰλιαί mel—μελιγκή mel aut faccharum roſatum. Gol. col. 526.

Et

[ 254 ]

Et teneat æger quolibet die succum fœ-
niculi in ore cum pauco croco et zuc-
charo albo: et instilletur in oculis ejus
⁴⁶ Elmuri, ut nil poſſit oculis evenire, et
collirizentur cum antimonio et campho-
ra; et caveat ab acetofis et falfis, ne
inducatur ei tuſſis et ſitis; et ſimiliter
julep, ut non laxetur ejus venter; et ſi
venter eſt laxus, detur ei rob mirtillorum
et citroniorum cum trochſcis de Spodio.
Et fluxus ſanguinis de naribus eſt crifis
in eis bona. Cum vides blaſtias viola-
ceas et virides poſt apparitionem occul-
tari in interioribus partibus corporis pro-
noſticare quod patiens ſincopizabit, et
morietur. Et ſi variolæ ſunt parvæ et
ſicca, et implentur aquâ, et ſunt pro-
pinquæ ad invicem, et ſunt ſicca et duræ
ut porri, et ſcinduntur, accidit eis fin-
copis, naufea, et ſenſus permixtio; et
patiens variolas multæ humiditatis, jaciat
ſuper mataracium panni rari pleni farina
rizis et pannici: et fumigetur cum fo-
liis mirti et olivarum ſiccis; et cum ul-

⁴⁶ Vide not. 5, pag. 112.

cera

[ 255 ]

cera funt deficcata, accipe rafuram ra-
dicis cannarum et lignorum salicis, et
mifce cum aqua, et pone <sup>47</sup> *Merdasengi*,
ut non cicatrizetur locus.

48 ACHOROSOCHOS ait:fordicies do-
mus apum mixta cum farina ordei defic-
cat variolas.

49 AARON: de falubrioribus variolis funt albæ et rubeæ, et de malignioribus, virides et nigræ, et poſt has croceæ. Cum manifeſtè apparent variolæ et morbilli, et ſebris incipit deferveſcere, eſt ſignum ſalutiferum; et illæ quæ apparet in furore ſebris funt mortales: et cum incipiunt apparere variolæ, cavendum eſt à frigidis, quoniam retinentur in interioribus, et dandus eſt ſuccus fœniculi et apii, ut trahantur ad exteriora: et fiat gargarisma ex aqua decoctionis

47 Vide not. 4, pag. 216.

48 Quis ſignificetur per illud monſtrum nominis à
Feragio fabricatum, neſcio.

49 Vide not. 8, pag. 218.

lentium

[ 256 ]

lentium et fumach, ut nil nocivum pos-
fit ori et gutturi evenire. Et cum funt
digestæ, jaceat patiens super farinam
rizis, et fumigetur cum foliis mirti et
olivarum, et deficcabuntur.

Dico, variolæ fiunt ex ebullitione sanguinis, et propriè cum fit mutatio à pueritia ad adolescentiam; et accidit cum eis caliditas violenta et malus odor: et hoc eft cum patiens eft calidæ complexionis: et poslibile eft quod accident bis vel ter, et præcipuè cum sanguis eft acutus. Et neceffe eft quod sanguis pueri de facili perveniat ad hanc dispositionem, et pueris magis quam puellis: et debes præservare puerum paratum ad variolas et morbillum, in vere et in hyeme, ne incidat in febrem acutam: et debes mitigare et extinguere fervorem sanguinis in quantum potes, et subtiliare ejus regimen, et fit de generantibus sanguinem subtilem. Et cave ne superficies ejus corporis fit spiffa, ut extenuetur fricazione, exercitio, et balneo in æstate, et in autunno non indiget tanta cuftodia, fed minori, quia in æstate fit magna corporis diffolutio, et in autunno sanguis eft

[ 257 ]

est paucus; et pueri parati ad variolas et
blactias sunt albi et rubei, et habentes
capillos *bludos*, et macilenti et nigri sunt
remoti ab eis.

* blundos,
albos, fc.

FILIUS Serapionis: et melius quod est in variolis, est flebotomia usque ad fincopim, si virtus ætaisque permiserint; fin autem fiat carassio, et stilletur in oculos aqua decoctionis fumach aut fucus pinguedinis granatorum: et cum incipiunt apparere variolæ, tunc danda est aqua decoctionis laccæ, ut facilis fiat eorum exitus; et poſtea aqua ordei et lentium, et cibus ejus fit 50 Mehs, et similia. Et in hyeme accendatur coram eo ignis ex lignis tamarifci et vitis: et cum incipiunt deſiccari, line ſupra cutim farinam rizis pannici, radicem cannæ Perſianæ, et cretum et aqua roſacea.

50° Vide not. 15, p. 225.

K k

Hiftoria

[ 258 ]

¹ Historia filiae Hebelthufeyn filii Habuhe,
ut à RHAZE traditur, in CONTINENTIS
/Edit. Brix. 1486) CAP. IV. Libri 18.
Edit. Venet. 1542, folio quarto ab ini-
tio, col. 2.

FILIA Hebelthufeyn filii Habuhe fuerat affueta bibere lac camela- rum absque meo confilio, et fentiebat inflationem propter lac: accipiebat de Diamuſco, corpore non purgato nec fle- botomato; et occafione laſtis incidit in febrem continuam de ſanguine, et appa- ruerunt ſigna variolarum; et poſt quar- tum variolæ in ſuo corpore exiverunt; et ipfa miſit pro me, quod deberem ipſam curare. Et in principio collirizavi ſuos oculos cum antimonio diffoluto in aqua roſata; et propter hanc cauſam non exi- verunt variolæ in ejus oculis, de quo erat

¹ Vide Freind. de Purgantib. 4to, pag. 95, 96.
Hippoc. Gr. Lat. 8vo, pag. 74—76. Opera, Lat.
Fol. pag. 335, et pag. 267.

va'dè

[ 259 ]

valdè verendum, fed circa oculos erant
multæ, spissæ et großæ; et miratæ funt
vetulæ stantes ad ejus servitia de salute et
præfervatione oculorum. Et affiduavi
ipfam recipere ptisanam, et similia, per
aliquod tempus. Et venter ejus erat spic-
ticus, ut moris eſt in hoc morbo; et meli-
orata eſt. Remanfit tamen aliquid refidui
febris acutæ; putavi quod eſset refiduum
humorum non eductorum per egestiones: et
non potuit subitò et ſemel in totum pur-
gari propter debilitatem virtutis ejus. Feci
tamen ipſam affiduare ² aquam fructuum
quindecim diebus in aurorâ, et ptisanam in
prima hora diei; et affellabat ex hoc bis in
die, et fuit mundata completa mundatione.
Et poſt quadraginta dies apparuit in urina
completa digeſtio; et poſt quinquaginta
fuit liberata in totum.

² Vide not. 17, pag. 226.

Kk2

[ 262 ]

## המזונות לבעלי אלגדרי

צריך שושתה החולי מי בשול השעורים
המתוקן בחכמה כמו שישתו בחליים בעלי
החליים ' החדים בשוה רק אם תהיה
הקדחת רפה ונמק ואין ' המבע רך ישים
עליו כערך מחצותו מיץ רמונים חמוצים
שחוקים עם הגרעינין ולא עם נשרם
ולאסתמר ממנו ולא יחוש בקרום הרק
ווקח אלובד וחמאה כי אלה ירככו המבע
ואם יהיה לחולי תעורה ישים בו כמחצותו

בשכאש :

¹ *Morbis calidis acutis*: an החרים ר, an cum ר, legendum fit, incertum est: utrumque fenfum in hoc loco retinui. Vide not. 1, pag. 188, ubi eadem ambiguitas ex literarum similitudine occurrit.

וָי֙

[ 263 ]

Diæta sive alimenta variolis laborantium.

OPORTET ut ægroto bibenda
præbeatur aqua decoctionis hordei
arte præparata, uti bibitur in morbis
eorum, qui ¹ morbis calidis acutis labo-
rant. Atqui si fuerit febris debilis et in-
terna, et non fit (natura) alvus laxa, huic
admisceatur quasi dimidium fucci malorum
Punicorum acidorum contusorum cum gra-
nis suis, nequaquam verò cum pulpa eo-
rum; (à quâ sibi caveat; de pellicula
tenui nihil curet;) fumat etiam cremorem
laetis et butyrum recens, hæc enim solvent
alvum. Et si adfuerint ægroto vigiliæ,
admisceatur dimidium ejus [³ hordei sc.]
papaverum.

² Vide not. 5, pag. 166. Hebræa vox Arab. עבּר בּ congruit.

³ Vide pag. 161.

QUODSI

[ 264 ]

זום יהיה הטנע רך הרנה שום נו
4 אלטבאשיר וצמג ערבי ומיץ דלועים
ואבטחים וקשוים ודומיהם בלתי נאותים
לחולי אלגדרי והם יותר ראויים ונאותים
לחולי אהתה רק אם יהיה החמימות
חוק ויהיה עם אלגדרי רוע ותעורה חוקה
כי הטוב והנלאה לחולי אלגדרי מה שוקרר
ומיש ויעבה הדם כמו מיץ ומונים
и מיץ הבוסר ודומיהם כמו שזכרנו. ויועיל
לבעלי אלגדרי העדשים הקלופים אם
שתו אותם במים קרים :

4 Vide not. 22, pag. 62.

הנהגת

[ 265 ]

Quodsi contra valdè laxa fit alvus, ad-
misceas illi ⁴ Tebâshir et gummi Arabicum.
Succus autem cucurbitarum, et peponum,
et cucumerum, et his similia, variolis
quidem minùs proficua sunt, (atqui in
morbillis conveniunt magis, et præcipuè
sunt utilia;) nifi febris ardens fit admo-
dum, et cum variolis adsint malignitas
et vigiliæ vehementes. Id enim bonum
et proficuum est in variolarum morbo;
quod refrigerat, et ficcat, et condenyat
sanguinem, uti succus malorum Punico-
rum, et succus uvæ acerbæ, et his simi-
lia, uti memoravimus. Proficuæ sunt
etiam variolis laborantibus lentes decor-
ticatæ, quando has bibunt cum aquâ fri-
gidâ.

LI Regimen

[ 266 ]

נהנת טבע בעלי אלגדרי

כי המבע יתרכך על הרוב באחרית החולי
וכל שכן בחולי אלה צכה ובסבה זה צריך
שידחיק מה שידכך המבע אחר שיגיה
החולי עד התכלית ואמנם אם יהוה
טבע החולי יעש בתחלת החולי וקודם
התכלית צריך לרככו וכל שכן בעת
הגבורת החמימות וכאב הראש להקל על
הטבע ולהקל ליחת אלגדרי אהר שיראה
כה החולי חוק וגופו בלתי יעש נפוח עם
לוכן המראה וכוח הדפק ויהיה וזה אחר
ההקזה ישלשל המבע עם בשול אלההלילג
אלא כבול או שתה מיץ רמונים שחוקים
עם בשרם עם שכר וזה יותר טוב לשלשל

¹ In fine morbi—ad finem : vide not. 2, pag. 173.
בו

[ 267 ]

Regimen alvi variolis laborantium.

ALVUS porro laxa eſt plerumque ¹ in
fine morbi, et præcipuè in morbo Al-
hatzbeh, (morbillis); et ob hanc cauſam
neceſſe eſt ut longe amoveatur quodcunque
ſolvat alvum, poſtquam pervenerit morbus
¹ ad finem, (xρισιν, perſectionem). Atqui
ſi fit alvus ægrotantis ficca in principio
morbi et ante finem, (xρισιν, perſectionem,)
neceſſe eſt illam ſolvere, et præcipuè in
tempore vehementiæ febris ardentis, et
doloris capitis, ut levis reddatur natura,
et minuatur humor variolarum, poſtquam
videris ægroti firmas eſſe vires, et corpus
ejus non eſſe ficcum, ſed inflatum, cum
albore coloris et fortitudine pulſus. ² Et fi
hæc ſint poſt venæſectionem, ſolvatur alvus
cum decocto myrobalanorum chebularum;
vel bibat ſuccum malorum Punicorum tri-
torum cum carne eorum, cum ſaccharo:
hæc enim meliora ſunt cum quibus alvus

² Vide pag. 175.

L 12

ægroti

[ 268 ]

בו התולי כי זה לא יעורר החמימות ואם
יהיה הטבע רך ³ לא יקרבו דבר מהרך
ומשלשל :

ואמנם רפואתו אם נתרכך הטבע שישתה
במקום מי השעורים מי בשול שויק אלשעיר
הוא קמח השעורים קלוי ואם תארך
יבשל עמו שויק גריעי רמונים ואם
יהיה הטבע יותר רך ישתה אלצמן עם
אלטבאשיר אחר שישחק כמו אלכחל ויורק
עלי ארבע אוקן מי בשול שויק אלשעורים
וישתה הכל ואם יוסיף השלשול יתרפא
במה זכרנו כחולי השלשול ואם התמיד
השלשול ישתה אלראיב ההמין הרבה מוסר
החמאה הנקרא אלזבד עם אלעך הטוב
ומעט צמג ערבי או אלטבאשיר :

³ Heb. ne appropinquet res ad illum. לא יקרבו

EBN

[ 269 ]

ægroti solvi possum, quia non excitabunt
febrilem ardorem. Quodsi alvus laxa fit,
nulla res illi adhibeatur, laxans, et alvum
solvens.

ATQUI curatio ejus, si soluta fit alvus,
erit, ut bibat vice aquæ hordei, aquam
decoctionis Sauic hordei, id est farinæ hor-
dei torrefactæ. Et si duraverit [ventris
fluxus], coquatur una Sauic granorum mali
Punici. Et si fit alvus magis laxa, bibat
gummi Arabicum cum Tebâshir, posquam
trita sint uti collyrium; hæc inspergantur
in quatuor uncias aquæ decoctionis Sauic
hordei, et bibat totum. Et si aucta fit alvi
solutio, curetur iis quæ memoravimus in
morbo diarrhæa. Quodsi diarrhæa diuturna
fiat, bibat Al-Raib valdè acidum, amoto
butyro, quod dicitur Al-Zabd, cum pane
biscocto bono, et pauxillo gummi Arabici,
vel 4 Tebâshir.

4 Vide not. 22, pag. 62.

Ex

[ 27I ]

Ex Codice MS. Arab. (charaſtere Syro)
ſatis antiquo. Olim LETHERLANDI.

POST venæſectionem bibat aquam
hordei cui incoſta fuerit tertia pars
lentium; et lac, in quo ſunt zizypha ru-
bra, et ſebeſten, cum ſyrupo papaveris.
Alatur cucurbitis; et ſi cunctetur exitus
earum, ſumantur quinque ficus et quin-
que drachmæ lentium excorticatarum, et
drachma dimidia ſeminis ſœniculi; co-
quantur in libra una aquæ ad uncias qua-
tuor cum dimidio, cui admisceatur ſuc-
cus mali Punici, et bibat. Quodſi alvus
ſicca fuerit, detur ¹ Terengiabin cum aqua
hordei, vel medulla caſſiæ fiſtulæ, vel lohoc
prunorum Damascenorum. Quodſi alvus
² fluat, bibat aquam Sauic hordei cui in-
coſtæ ſint baccæ myrti, cum gummi Ara-
bico, et luto Armeno, et trochiscis Tebá-
ſhir reſtringentibus, et rob Cydoniorum;

² Vide not. 9, pag. 182.

et

[ 273 ]

et si adfit tuffis, rob myrti etiam. Ci-
bus fit milium coctum cum Sauic hor-
dei; et comedat mala Cydonia et mala.
Evitanda eſt alvi ſolutio poſt Septimum
diem. In principio morbi in oculum in-
ſilletur aqua roſarum, in qua infuſum
fuit ſumac; et aqua camphoræ: et ſi
puſtula apparuerit in oculo, in illum in-
fpergatur antimonium. Et quando ad
finem (χρισιν) ventum eſt, coram illo ac-
cendatur ignis ex tamarisco et farmentis
vitis, ſi fit hyems: quodſi æſtas fit, fu-
migetur cum ſandalo et myrto; et po-
natur ſuper ſtragulum ejus roſa molita.
Et quando inceperit deſiccatio, inungatur
cum ſale et oleo ſeſami, et ſinas per ho-
ras quinque; dein abluantur aquâ cui in-
cocta fit myrtus; poſtea inungatur farina
oryzæ, et milii, et pauxillo croci; quæ
ſuper illum linquantur per diem unum;
dein abluantur cum aqua furfuris.

ей; и Vox in codice meo confusè fatis defcripta
eſt; et hærco.

M m

Tro-