The first who lifted the 'Iron Curtain'

181 HERBERSTEIN (Sigismund von), Baron. Rerum Moscoviticarum Comentarii . . . Russie, et . . . Moscovie brevissimam descriptionem [&c.]. Folio. Roman letter. With two fine full-page engravings by AUGUSTIN HIRSCHVOGEL and five full-page woodcuts colored by hand. Boards. [Vienna: M. Zimmermann, 1549].

Baron von Herberstein was an Austrian diplomat, who visited Moscow twice, in 1516 and 1526, as an Imperial envoy in order to arrange a truce between Muscovy and Poland, then at war, and to turn these nations against the Turks. He spoke and read Russian and he missed no opportunity to observe Russian life and to verify previously reported data. HIS OWN ACCOUNT IS ENCYCLOPEDIC in scope giving data on geography, ethnology and religion, legal institutions, politics, customs, and other subjects. His book was the first which lifted the 'iron curtain' that separated Russia from the West.

Herberstein was allowed to visit the Tsar and tells that his court was remarkable for barbaric luxury. In his palace were numerous equerries, chamberlains and other dignitaries, and when he went out he was attended by a guard of young nobles dressed in gaudy costumes and armed with silver halberds. No other sovereign in Europe was obeyed like him.

One of the two fine copperplates by Hirschvogel shows the TSAR SEATED ON HIS THRONE. Herberstein had ordered this and other sketches to be made on the spot and brought them back to Vienna where they were engraved under his eyes.

Another fine plate is the FAMOUS MAP OF RUSSIA, THE EARLIEST NOW EXTANT which contains more or less reliable data on rivers and towns, and on the distribution of the tribes of Eastern Europe. Herberstein must have used a contemporary Russian map which has not survived. This engraving is also by Hirschvogel and is to be found only in the first edition.

Herberstein gives also the only contemporary and detailed exposition of the FIRST CODE OF LAW ENACTED IN MUSCOVITE RUSSIA—the 1497 Judicial Code of the Grand Duke Vasili. Its official text has never been discovered, but Herberstein’s translation of the passages of the Code later helped Russian scholars to determine the meaning of some legal terms which had in the course of time become obscure.

THE FIRST EDITION of the *Moscovia* is not only an invaluable source, but also a FINELY ILLUSTRATED BOOK. Besides the two engravings by Hirschvogel as described above, it contains a full-page colored woodcut of Herberstein's arms, and four full-page colored cuts of three Tartar horsemen in their fine quilted cloaks, Russian and Tartar armor, a Tartar archer on horseback leading a horse with a splendid saddle, and Herberstein, wrapped up in his fur, in a sledge accompanied by other sledges and skiers in a snowy landscape.

FIRST EDITION, privately printed FOR PRESENTATION ONLY. It is certain that the coloring was done under Herberstein's supervision, and the corrections in ink in the text are very probably in his own hand. THE BOOK IS AN OUTSTANDING RARITY. There are ONLY FIVE PERFECT COPIES known to exist (or perhaps only four because the Dresden copy is still undiscoverable). The British Museum copy lacks all the illustrations.—Denis, *Wiens Buchdruckergeschicht*, no.705. Adelung, *Herberstein* (1818), 317ff. Nehring, *H. und Hirschvogel* (1897), 36ff. Apponyi, *Hungarica*, III, 1748. Nordenskiöld, *Facs. Atlas*, 113. Bagrow, *Ortelii Cat. Geogr.*, I, 108, no.6. Bagrow, *Gesch.d.Kartogr.* (1951), 116 and 151. Gsovski, *Early Travels in Russia*, in: *Library of Congress Quarterly Bull.*, IV, no.2 (1947), 8ff. Brown, *The World Encompassed*, no.113.

From the collection
of Laura K.
and Valerian
Lada-Mocarski

RERVM MOSCO
VITICARVM CO-
MENTARIi

IN hijs comentarijs Iparfim contenta habebis
candide Lector.

Ruffig, & que nunc eius Metropolis eſt, Molcouig
breuiffimam defcriptionem.

De Religione quoq varia inſerta ſunt: Et que noſtra
cum Religione non conueniunt.

Corographiam deniq totius imperij Molcici: Et vicinorum
quorundam mentionem.

Quis deniq modus excipiendi & tractandi oratores:
differitur.

Itineraria quoq duo, in Molcouiam ſunt adiuncta.

Sol. II.
SERENISSIMO PRIN:
CIPI ET DOMINO DOMINO FERDINANDO

Romanorum, Hungarię & Bohemię &c. Regi, Infanti Hilpaniarum
Archiduci Auftrieę, Duci Burgundię & Vuirtenberge, Et mulo
tarum Prouinciarum Duci, Marchioni: Comiti, &
domino: Domino meo Clementissimo,

Omanos olim ferunt legatis quos ad longinquas ae
incognitas nationes milerăt, id etiam negotiij dedisset
vt mores, instituta, totamq[ui] viuendi rationem eius
gentis apud quam legationis nomine verfabantur,
diligenter literis consignarent, quod adeo deinceps
solemne fuit, vt renunciiata legatione comentarij
eiusmodi in edem Saturni ad inſtituendam poſteri-
tatem reponeretur, quod inſtitutum ſi fuisset à noſtre vel paulo ſuperioris
memorię hominibus obſeruatium, fortaſſe plus lucis in hiftoria certe min
vanitatis haberemus, Ego vero qui ab ineunte ætate externorum homis
num conſuetudine domi foriſq[ui] delectabar, libenter tuli meam operam
in legationibus, non ſolum ab auo Maiestatis veſtre D. Maximiliano
principe prudentiſſimo, verum etiam à Maiestate veſtra requiri, cuius
iuſſu non ſemel Septentriones perluftraui, precipue vero iterum Moſcos
u[am] vna cui dignitatis & itineris comite, tum C[æ]ſareo oratore Leonardo
Comite à Nugarola accelli, que regio inter eas que inſijs ſacro ſancti
baptiſmatis tinctæ ſunt, moribus, inſtitutis, Religione ac diſciplina militari
à nobis non mediocriter differt. Licet itaq[ui] voluntate & mandato Divi
Maximiliani, orator, Daniam, Hungariam Poloniamq[ui] accellifſlem. Poſt
obitum autem ſuæ Maiestatis, patrio nomine ad potentiffimum & In
u[bi]tiffimum D. Carolum v. Ro: Imperatorem, germanum fratrem Ma
iestatis veſtre, per Italiam, Galliam terra mariq[ui] v[el]q[ui] Hilpanias profectus.
iuſſu deinde Maiestatis veſtre denuo H[u]garię et Polonię reges, poſtremo
vero cum Nicolao Comite à Salmis &c. ipſum Solymanum Turcarum
principem adiſſem, multaq[ui] alias non ſolum obiter, ſed etiam accurate in
ſpexiſſem, quæ dubioprocul comemoratione ac luce digniſſima ſuiffent,
noluſtamen in illo meo ocio quod à publicis consilijs succiditur, quicquam
iſtarum rerum in literas referre, quod partim prius ſuiffent illa ab alijs lu
culente ac diligenter tractata, partim in oculis ac quottidiano conspectu
Europe poſita. Res vero Moſcouiticas multo interiores ac cogniti[J]ioni iſti
ſtatis non ita obuias, pretuli ealq[ui] describedere aggreſſus ſum, maxime dua
bus reſb[us] fretus perquirendi, ſcilicet, diligentia ac lingue Slauonicę pericia,
A. iij que

que magnum mihi adiumentum ad hoc qualecunque scripti genus attulerunt. Et quamuis de Molcouia plures, plerisque tamen alieno relatu scripte runt. Ex antiquioribus Nicolaus Cusanus, nostra ætate Paulus Iouius, quem lumme eruditionis ac incredibilis in me studii causa nomino, eleganter sane & magna cum fide, vrus enim est interprete locupletissimo: loansnes fabri &. Anthonius Bied cum tabulas, tum comentarios reliquerint: Nonnulli etiam non ex professo, sed dum proximas regiones describunt ex quorum numero est Olaus Gothus in Suetiæ descriptione, Matheus Mechouita, Albertus Campensis & Minferus attigerint, me tamen illi quidem minime à scribendi propoſito deterruerunt. Tum quod earum rerum occulatus fuerim teſtis, tum quod nonnulla ex fidedignis relationibus coram preſens hauferim; denique quod diu multus hijs de rebus cum pluribus ex quauis occafione differuerim, quo factum est, vt copioſus fluxiſtis (abſit verbis inuidia) nonnunc ea explicare neceſſe habuerim, quæ ab alijs quali per tranſennam propoſita verius quam explicata ſint, Accedit ad hoc quod ab alijs ne tacta quidem ſcribo, quæ à nullo nifi oratore cognosci potuerunt, hanc vero cogitationem meam ac ſtudium, Maiestas veſtra confirmauit, mecb ut inchoatum opus aliquando ab ſoluerem, cohortata est, & vltro etiam currenti calcar ( vt dicitur) addidit: à quo tamen legationes aliaque Maiestatis veſtræ negotia ſepiffime auocarunt, quo minus hactenus preſtare quod inſtitueram potui. Nunc vero dum ad interceptum negotium quoquomodo interdum ab quottidianis Auftriaci filci negocijs, reſpirans redeo, Maiestatiæ veſtræ pareo, minus vereor in iſtius emuncſtiffime ætatis acumine parum equos lectores qui maiorem diſtionis florem fortafſe deſiderabunt, ſatis enim ſit & me re ipfa ( verbis enim paria facere non poſſum) voluntatem vt cuncu inſtruendæ poſtæ ritatis oſtendere, ac Maiestatis veſtræ iuſſis, quibus mihi eque nihil antiquus est, parere voluiffe, Nunc cupo itacb Maiestati veſtræ hos de Molcouia commentarios à me veritatis inueſtigandæ ac in lucem proſerendæ longe maiore dicendi ſtudio ſcriptos, mecb in clientelam Maiestatis veſtræ in cuiam oſſitijs conſenui ſupliciter dedico ac comendo, orocb Maiestas veſtra dignetur ipſum librum ea clementia ac benignitate complecti, qua autorem ſemper complexa est. Viennæ Auftriacæ prima Matrij. M.D.XLIX.

Eiuldem Maiestatis veſtræ

fidelis Confiliarius Camerarius
& præfectus filci Auftriaci

Sigilmundus liber Baro
in Herberstain, Neyperg
& Guettenhag.

Sol. III.

D·M·S·

SIGISMVNDO LIBERO

BARONI IN HERBERSTAIN NEIPERG ET

GVETENHAG, VIRTVTIS AC MERITORVM ERGO

IMMVNITATE DONATO,

P. P.

Tala me primo tellus sub flore iuuentæ
Aurata patriæ donatum torque remisit,
Maximus Aemilius Cæsar urtute fideçp
Forte mea adductus, Patrum me protinus Aulæ
Conflílio adcriplit, requies hinc nulla laborum
Facta mihi: magnis de rebus iussa peregi,
Fcederibus iunxi Reges: paciçp tuendæ

Accendi ſtudio, late qua Rhenus inundat
Danubiuſcſ pater, vagus Albus & Iſtula, quaſp
Dura Borisſenides col:it impiger arua colonus.
Et gelido manat Tanais de ſonte-niuoſus.
Rha leni placidas quaćp agmine lambit arenas,
Nauig[ijs penetrans luſtraui cæca Rubonis
Crononisq[ur] ſfluenta, & inhoſpita Teſqua peragrans
Legatus mandata tuli: Regumq[ur] ſuperbas
Accesſi ſedes: gemino ſubieſta Trioni
Balthea tranaui ſreta, magni Regia noſtræ
Danorum domini lætata lalutis honore,
Quis geſtis rebus me Cymbrica Cherſonelus
Excipit, & patriæ reddit, chariſque propinquis.
Poſt vbi mortales deſuncto munere vitæ
Carolus acer auo ſuccesserat, hunc quoq[ur] dulcis
Impuſus patriæ precibus de more ſalutans,
Indomitos adij populos & ditia Regna
Hesp[er]iæ, reduc m dein Ferdinandus ab Aulæ
Conſi[tijs] ſtatuit, late quo Regna tenente
Arctoos iterum Reges, populoſc[ur] reuili.

Hinc mihi pro meritis, ſerifc[ur] nepotibus auſtum
Libertate decus, quod nulla aboleuerit ætas.

Aſt poſtquam inualit Solymanus moenia Budæ
Accenſum ſurijs, vim perniciemc[ur] minantem
Pannoniæ, Orator compreſſi: dirac[ur] retro
A noſtris ſuſi iugulis auertere tela.

His nunc deſunctus curis, poſt ſata quiete
Sopitus placida, iuſti dum buccina ſomnum

Iudicis excutiat, dormiſcam vine viator,
Exemploſp meo patriæ ſeruire memento.

Io. Rolinus

On moror hanc Christo repetenti reddere vitam,
Et vixiffe mihi fatis, & vidiffe ſuperçp eſt
Tot Maria & Montes, tot Flumina, tot paludes,
Tot Reges, Dominosc[or]bis, tot Regna, tot vrbes,
Nam Mare conſcendi, ſupra, quod[que] alluit infra
Italiam, remis hinc præteruectus & illinc.
Balthea[que] emenſus freta, mox Balearica ſoluens

Sardinia ingredior, gelidicp Borilthenis oras,
Rhac[us] caus tacito ſtringentem flumine ripas
Traieci, Tanais[que] ſupra eaput oſ[que] niuoli,
Nuſ[que] Riphæos didici conſiftere montes.
Iam[que] Albim & Rhenum, fluuium, binominis Iftri
Nauigij[s] ſuperans, Legati munus obiui.

At[que] Sigifmundum moderantem iure Polonos,
Lituanieçp Ducem, mos eſt quem dicere Magnum.
Sæpe salutaui verbis & nomine Regis
Ferdnandi, & toto diuifos orbe Molynos

Non ſemel at[que] iterum magnis de rebus adiui,
Molcouiacp Ducem magnum ſum affatus in vrbe

Walilium, hinc Danis, Noruegis, at[que] Suedis
Imperitantem adij Christernum non latis æquo

Diffidio, ſancti turbantem ſcedera lecti,
Liberius monui infami deſiftere cæpto,
Hæc mandata ferens à Cæſare Maximiliano.

Ipſum etiam Hungariae Regem, Dominum Bohemis
Luduicum acceffi, Regno, & florentibus annis,

Iam vero multis ſociles H[i]spania Regnis
Cognita, & H[i]spanis non cedens Belgica regnis,
Carolo ubi, Auftriacam regionem, nomine Quinto
Ceu patris orbatam interitu commendo pupillam.
Præterea Decimum Romana in ſede Leonem
Conſpexi, Veneti Dux Lauredane Senatus
Cognite porro mihi es, notic[que] ſuere Dynaſtæ

Imperij plures, quos hic numerare moleſtum eſt.

Ecce autem Hungaricis vbi rurſus imminet oris
Et noſtros miſera Solymanus clade peremit,

Nequicquam longa Budam obſidione prementes,

Sol. IIII.

Ipsius horrifica subnixi sede Tyranni,
altius erectæ fixi stans ocula dextræ,
Quam prona in terram melior pars orbis adorat,
Principis inde mei Gnatam deduco Polonos,
Reginam in Regis thalamos, belli opus togæs
Expertus causus varios hæc inter, & olim
Militiæ emeritus veterana ftipendia, iuui
Confilio interea innocui compendia Filci.
Linguarum potens, in Iura ac feedera fidum
Præfto minifterium, ftudioæ senesco laborum,
Publica priuatis præponens commoda lucris,
Respondente tamen fidei forte, atæ fauore
Auftriadum Regum, domui ſem linquo deculæ,
Et præſci generis itemma haud inglorius orno.
Vitæ igitur plenus, quam ſum mihi confcius actam
Gnauiter in vitæ officijs, line labe nota,
E magno veluti fatur, expletus, theatro,
Cedo lubens, & noſtra do lampada gefta ſequenti.

Ioannes Ludovicus Braſſicantus

NVLLAM VIRTVS ALIAM MERCEDEM
laborum periculorum, defiderat, preter hanc laudis & glorię, quæ
quidem detracta: quid est, quod in hoc tam exiguo vite curri,
culo, tam breui tantis nos in laboribus exerceamus.

Cicero.

Titidem ſocium comiungit homerus Vlixi
Nempe manum menti, nempe animum gladio
Aurea Nobilitas nitidum tibi porrigit enſem
Doctrina at certam monſtrat vbi q[ui] viam.

Ioan, Alex. Braſſicantus,

Quos adij populos, que Regna poterit vidi
Expoſui luftranda oculis: Non iudicis æqui
Examen metuo: moueor nec bile maligni
Robore vera ſuo ſtant in conuulſa vigent[que].

Iohan. Rofinus.

Sismundum varias mundi rapuere per oras
Terra: Rates: Vnde: Nix: Traha: Currus: Equi.
Georg Logus.

Occafus medius, dies ſeptentrio & ortus
Perluſtrata ſero, Rate, ſunt Redac, Rotac
Sigilmunde tibi orator dum publica regum
Magnorum, exequeris totum mandata per orbem.

Ioh. Lud. Braſſicanus.

Sic vehor ampla gerens Regum mandata meorum
Ad Danos: Moſeos: Pannonias: Hesperios.

Georgius Vernerus.

ITINERA IN
MOSCOVIAM

Sol. V.

Nno M. D. XV. venerant Viennam ad Cæsarem Maximilianum Wladiflaus & eius filius Ludouicus Hungariæ & Bohemiæ, ac Sigismundus Poloniæ Reges, vbi contractis ac conclusis Matrimonijs filiorum & nepotum, confirmatacъ mutua amicitia, Inter cætera Cæsar policitus erat, se oratores suos ad Basilium Mofcorum Ducem missurum, qui inter hunc & Poloniæ Regem pacem facerent, Ad hanc Legationem Cæsar definiuerat Chriftophorum Epifcopum Labacensem, et Petrum Mraxi, Sed dum Epifcopus protraheret negotium, & interim Regis Sigismundi Secretarius Iohannes Dantiftus poſtea Epifcopus Warmiensis moręm patiens, proſectionem ſedulo vrgeret. Hoc Legationis munus mihi, non ita pridem ex Davia reuerſo, fuit impolitum, Mandatis itacъ continuo à Cæſare Haganoæ Alſariæ oppido acceptis diſcedens.

Traieſto primum Rheno per Marchionum Badenſium dicionem & oppida, Raſtat, Erlingen, Pfortzach, in Ducatum Wirtenbergenſem Conſtat. Oppidum deniç Imperij Eſlingen ad Necarum, quem & Nicrum appellant, ſitum, indecъ Gopingen & Geiſlingen veni.

VImæ mox Danubio ſuperato per Gunſpurg, ac oppidum Purgaw, à quo Marchionatus Burgouiæ nomen habet, Auguſtam vindelicorum ad Licum fluuium perrexi: vbi me preſtolabantur Gregorius Sagreſſki, Mofcus nuncius, & Chryſtoſtomus Columous Secretarius Elizabethae viduæ Ioannis Sſorcie Mediolani & Bharij, qui itineris erant comites.

Relicta Auguſta ſub inicium Anni M. D. XVI. vltra Licum, per Bauariæ ciuitates & oppida Fridberg, Inderſtorſ, Freyſingen, id eſt Friſingenſem Epifcopatum ad flu: Ambor, Landſhuet ad Iſeram flu: Gengkъ hofn, Pfarkhirchen, Scharding ad Eruum: tranſiuimus, ænoqъ ſuperato Ripaſcъ Danubij legentes Auftriam ſupra Onafum attigimus, Lincium oppidum in ripa Danubij ſitum, caput eius prouinciæ ingreſſi, pontem qъ illic Danubio impolitum tranſeuntes, p oppida Galneukirchen, Pregartn, Pierpach, Kunigswiſn, Arbaſpach, Rapoldſtain, In Archiducatum Aufstriæ atqъ adeo oppida claram vallem, vulgo Tzwetl dictam, Raſtinfeld, Horn & Retz peruenimus.

Morauiæ recta dein, vltra fluuium Teya, qui pro maiori parte Auftriam à Morauia dirimit, oppidum Snoimam appulimus: vbi Petrum Mraxi collegam meum vita deſunctum eſſe intellexi, & ita ſolus hoc munus, quod Cæſari gratum erat, obiui.

B Ex

Ex Snoima, Wolfernitz, Brunam, dein Olmutium fedem Episcopalem
ad flu: Moravua fitam, tres ille ciuitates Snoima Bruna et Olmutium sunt
prime in Marchionatu inde Lipnick.

Hranitza ger: Weissenkirchn.

Itzin ger: Titfchein,

Ostraua ger: Ostra oppidum vbi Ostravuitza fluuium, qui oppidum
alluit & Silesiam ab ipfa Morauia dirimit tranfluimus.

Silesie poft ducum Theſchinenſium oppidum Freiftat ad Elſa flu: ſitum.

Strumen ger: Schwartzwaffer.

Pțzin, gtr: ples principatum à quo progrediendo duorum miliarium
ſpacio eſt pons trans Iſtulam limes Bohemice dicionis.

A ponte Iſtule polonica eſt dicio, Et vſc[ó]p Oſchwentzin principatum quo
loco flu: Sola Iſtulam ingreditur eſt iter vuius miliaris.

Extra Oſchwentzin per pontem ſuperamus Iſtulam & confectis octo
miliaribus.

Polonię regni caput Cracquiam peruenimus, Currus[que] noſtros trahis
impoſuimus. A Cracquia progreſſi.

Proſtowitza 4 milia:

Vuiflitza 6 milia:

Schidlow 5 milia:

Oppatow 6 milia:

Sawichoſt quatuor milia: vbi rurſus traiecto & ad ſiniftram relieſto Iſtuo
la fluu:

Vrſendow quinč[ur] milia:

Lublin ſeptem milia: palatinatum, quo loci certo ac ſtato anni tempore
Inſignes habentur nundinę ad quas ex varijs orbis partibus homines,
Moſcowite, Lithwani, Tartari, Liuonienſis, Prutheni, Rutheni, Germani,
Hungari, Armeni, Walachi atc[que] Ebrei, confluunt.

Cotzko octo milia: anteſt huc peruentum eſt labitur fluuius Vuiepers
ſeptemtrionem verſus.

Meſeritz octo milia: paulo longius progrediendo eſt Limes Poloni,
Lithuanie oppidum Melnik ſex milia: ad Buh fluu:

Bielsco octo milia:

Narew quatuor milia: vbi eiſdem nominis fluuius ex quodam lacu &
paludibus quemadmodum Buh effusus & in ſeptemtrionem decurrit.

Ex Narew tranſeundo ſiluam 8 milia: extra quam eſt oppidum Grinki,
in quo regij homines qui & com eat ſupeditabant (priftawos appellant)
& Vuilnam vſc[ó]p deducebant me proſtolabantur, tum in

Groduo ſex milia: Eſt ibi ſatis comodus pro eius regionis natura princi
patus. Caſtrum cum ciuitate ad flu: Nemen qui ger: Mumel appellatur,
qui[que] ipſam Pruſſiam alluit, que olim à ſupremo theutonici ordinis magi
ſtro gubernabatur, Sed eam nunc Albertus Marchio Brandenburgenſis
here ditarij ducatus nomine tenet, Crononem hunc fluuium puto alludens

nomini

Sol. VI.

nomini oppidi, ibi Ioannes Saworlinski, à Michaelangelo Linskii in ea domo aut vt aiunt Curia in qua hospitatus eram oppressus est, Porro hic reliqui Molcorum nuncium, quem rex Wilnam ingredi prohibuit, inde pro greffus.

Prelai duo milia :

Vuolconik quinčr milia :

Rudniki quatuor milia :

Vnilnam quatuor milia: quočr

Ante Vuilnam autem viri inflignes preftolabantur, qui me regis non mine cum honorifice excepiffent atc? in traham seu amplum vehiculum puluinaribus ſtratum & ſtragulis auro & ferico contextis collocatum Regijs miniftris latus vtrumcb claudentibus, officiumc? perinde ac ſi ipſe rex veheretur preſtantibus, in hoſpitium vſcp deduxiſſent, Mox aderat Petrus Tomitzki tunc Epiſcopus Premiflienſis, regni Poloniæ Vicecan celarius, vir omnium teſtimonio virtute ſingulari ac vite integritate præ ditus, mecp regis pariter nomine humaniſtme confalutauit excepitcp, Ad ipſum denic? Regem magna aulicorum caterua ſequente paulo poſt de duxit, à quo multis primarijs viris proceribus ch magni ducatus Lithuanie preſentibus honeſtiffime exceptus fueram.

Vuilne porro eo tempore inter cætera Matrimonium inter ipſum regem & Bonam Iohannis Galeacij ſfortie ducis Mediolani filiam Cçſare promouente, me nuncio, contractum atc? concluſum fuit.

Erant ibi in arcis cultodrijs tres Molcovuitici duces, quibus ſumma rerum atc? adeo Molcoviticus exercitus Anno M. D. xiii. ad Orſam comiſſus fuerat, inter quos erat Iohannes Czeladin primus, quos equidem regis permiffu Salutatos eo quo potui ſtudio conſolabar.

Vuilna caput magni ducatus Lithvuanie eo loci ſita eſt quo conflu unt Vuelia & Vuilna fluuijncp Nemen ſeu Crononen illabuntur, in ea reliſto Criſoftomo columno non diu detinebar.

Vuilnam die xiiii. Marcij egreſſus non publica atc? vſitata via, quarum vna per Smolenſko altera vero per Liuoniam itur in Molcovuiam, ſed media inter has vſus, reſcta Nementſchin quatuor mili: indecp Swintrawa oſto milia: ſuperato Schamena fluuio perueni.

Sequenti die Diſſa ſex milia: vbi eiulſdem nominis lacus eſt atc? Drilc vuet quatuor milia: vbi nuncius Molci, quem Grodno reliqueram, ad me redijt.

Braſlavu quatuor milia: ad lacum Navuer qui in longitudinem vno miliari patet.

Dedina quinčr milia: atc? Dvuina flu: quem Liuonienſes ( quorum ditionem percurrit) Duna appellant ( ſunt qui Turantum eſſe volunt) attigimus

Drilſam dein ſeptem milia: properantes, rurſus ſub Betha oppido ad Dvuina flu: venimus: per quem glacie concretum, vehiculis eius gentis

B ij more

more 16. milia: furſum verſus dum veheremur duenobis tritæ viæ
occurrerant, Cum itaqú vtram ingrederemur, dubitaremus, mox ſeruitos
rem in domum ruſticiin ripa ſitam ſuſcitatūmi, quia vero ſub meridiem
glacies magnopere liqueſceret, nuncius iuxta ripam liqueſacta ac fracta
glacie demerſus: vix tandem extraſtus erat, acciderat etiam vt quodam
loco fluuius vtrinčp liqueſacta prorſus, ac abſumpta glacie, ea dumtaxat
glaci parti, quam continua vectio indurauerat, imo non nifi quatenus
ipſæ vehiculorum orbitæ compleſtebantur, nobis tančp pons quidam
non line graui horrore ac periculo tranſitum daret, augebat metum, ſama
comunis, quia non diu ante, aliquot centum Molſcouiticos predones, per
eundem fluu: glacie concretum tranſeuntes, ad vnum omnes ſuifſe ſub
merſos.

A Drifsa Doporoski ſex milia: indecþ

Polotzco principatum, quem Vuaivuodatum appellant, ad Dvui-
nam fluuium quem alij Rubonem appellant, venimus, vbi honorifice in
maxima hominum occurrentium frequentia excepti, magnifice ac laute
traſtati ad proximam deniçp manſionem vſcp deducti ſuimus.

Inter Vilnam & Polotzco plurimi lacus, crebrc paludes, atcp immenſc
longitudinis ſyluæ ſunt, vt que ad quinquaginta milia: ger: protenduntur.

Vlerius progresſi iter in limitibus regni, minime tutum ob crebras
vtriulc partis excurſiones, hoſpicia deferta aut nulla habuimus, perc
magnas paludes ac ſyluas tandem Harbſle & Milenki, paſtorum caſas
venimus, in quo itinere Lithuanus deductor me deſcruerat. Accedebat ad
hoſpiciorum incommoditatem, itinereris ſumma difficultas, liquidem inter
lacus & paludes niue & glacie labefcente nobis eundum erat, dum Ni-
ſcham oppidum, ad quendam eiſdem nominis lacum ſitum, indecþ Qua-
daſſen quatuor milia: quo loci cum magno pauore & periculo, lacum
quendam, aqua ſupra glaciem extantem tranſiuimus, atcþ tuguriolum
ruſtici cuiuſdam perueneramus, quo ex ditione Molſci Gregorij comitis
mei cura commeatus allatus erat. Eo loci equidem limites vtriulc princ-
pis obſeruare ac diſcernere non potui.

Molſcouicé line contradictione dicio Corſula vbi duobus fluuijs Vue-
licarecka & Dſternicza traieſtis, indecþ duobus milia: confectis, venimus.

Opotzka ciuitatem cum caſtro ad Vuelicarecka ſitam, quo loci natans
pons eſt, quem equi plerumcp genutenus in aqua tranſeunt. Hanc arcem
Rex Poloniæ, dum ego Molſcouiæ de pace traſtarem, obſederat, in illis
porro locis quacp[ropter] crebras paludes ſyluas & innumeros fluuios,
exercitus aliquo commode duci non poſſe videtur, nihilominus tamen
quocunque volunt, recta contendunt, colonorum nimirum multitudine
premiſſa, qui quelibet impedimenta arboreſc[inc]idendo ſubmouere, pa-
ludes ac fluuios pontibus ſternere coguntur.

Vuoronecz dein octo milia: oppidum ſitum ad Sſoret flu: qui re-
cepto in ſe Vuorone; flu: non longe infra oppidum Vuelicarecka illabit.

Fiburg

Sol. VII.

Fiburg quinçp milia:

Vuolodimeret, oppidum cum propugnaculo. 3. fere milia:

Brod coloni cuiusdam domum pariter. 3. milia: indecç. 5. milia: emenlis łstratoç ponte per Vîsa flu: qui Scholonam influit.

Parcho ciuitatem cum caſtro ad Scholona flu: ſitam, Opo ca villam quandam ſub quo Vuidocha fluo: Suchanam ingreditur quinçp milia: inde ſeptem ſuperatis fluuijs.

Reiſch villam quinçp paritur milia:

Dvuerenbutig villam quinçp milia: infra quam dimidio miliari Pſchega, Strupin flu: in le recepto, influit Scholonam, in quem alij quatuor fluuij quos eo die tranſiuimus illabuntur.

Sotoki homuncionis domum 5 milia: à qua 4 milia: Nouogard diam tandem magnam quarta Aprilis attigimus, Cæterum à Polotzko Novuogardiam vſcç tot paludes ac fluuios ſuperauimus vt quorum no mina ac numerum ne incolę quidem tenent, tantum abeſt vt illos quifpiam commemorare ac defcribere poſſet.

Novuogardie paululum reſpirans ac ſeptem diebus quiſſens ab ipſo Locumtenente in die palmarum conuiuo acceptus ſui, atcç ab eodem amanter admonitus vt ſeruitoribus equisc illic reſiſtis per diſpoſitos ſeu poſtarum, vt vulgo loquuntur, equos, Moſcovuiam irem, cui morem gerens, egreſſus primum Beodnitz quatuor milia: indecç totius diei iter iuxta Mſta flu: qui nauigabilis eſt, & ex Samſtin lacu oritur, confeci, Eo porro die cum per pratum liqueſcente iam niue citato equorum curſu profiſicſeremur, pueri mei natione lith vuani equulus ceciderat, ita, vt cum puero prorſus precipitaretur ſecç denuo in modum rotæ contioluens in poſteriores pedes daret conſifteret et interea nec terram latere attingeret nec puerum ſub ſe poſtratum ac iacentem Iederet.

Poſt reſta Seitskovu vſtra flu: Nifcha ſex milia:

Haroſczi vſtra flu: Calacha ſeptem milia:

Oreat Rechel vuitza ad flu: palamit ſeptem milia: eo die tranſiuimus §. fluuios & vnum lacum congelatum quidem, ſed aqua ſupra glaciem completum.

Tandem ſexta feria ante Paſchatis ſeſtum in domum poſtarum peruenimus, treſcç lacus ſuperauimus, primum Vuoldai qui vno miliari in latitudinem duobus vero in longitudinem patebat, ſecundum Lutinitſch non admodum magnum, tertium Ihedra cui euſdem nominis villa ab Oreat octo milia: adiacet, quo ſane die per hoſce lacus congelatos adhuc ſed aquarum multitudine niue liqueſcente inundantes, tritam viam ſecutř difficillimum ac periculofis: iter habuimus, nec deflectere de via publica cum ob niuis altitudinem, tum quod nullum veſtigium alicuius ſemitę ap parebat, audebamus, confecto itacç tam difficili atcç periculoſo itinere venimus.

Choitilovua ſeptem milia: infra quam duobus Schlingvua & Snai fluuijs eo

Vol. VIII.

diuo in magnis niuibus quieuimus, ab deductoribus meis laute ac hono-
rifice tractabar, & ltrato in longum aliquanto alcius seno corticibus a bo-
rum ſuper impoſitis, ſtratis q[ui]nteis, attraſtis more Thurcarum ſeu Tar-
tarorum pedibus menſæ accumbentes, cibum capiebamus bibendo q[ui] alio,
quanto largius cenam producebamus, altera nocte veneramus ad quen[
]a
dam fluuium minimæ tum quidem congelatum, ſed poſt medium noctiſis,
ob inſeſtum frigus vſ[ui]ſæ adeo concretum, vt per glaciem pluſ[ui]ſæ decem
onuſta etiam vehicula traducta ſint, equi vero alio loco quo celerius ma-
ioreq[ui] impetu decurebat ſlu: conpulſi, fracta glacie tranſiſant, eo loci
duodecim à Smolenſko milia: reliſtis deductoribus in Lithuaniam proſ-
fectus ſum à limite octo milia: ad

Dobrovunam veni vbi rerum neceſſariarum iuſtam quidem copiam,
ſed hoſpicium Lithuanicum habui.

Orſam quatuor milia: quouſt[ui]ſæ à Vuielſma à dextris Borifthenem haes
buimus, quem tum haud longo interuallo ſupra infra q[ui] Smolenſko traijſ
čere cogebamur eoq[ui]s circa Orſam reličto recta.

Druzek § milia:

Grodno 11 milia:

Boriflovu 6 milia: ad ſlu: Bereſina cuius fontes Ptolomeus Boriftheni
adſcribit.

Lohofchakh § milia:

Radochoſt[ye] 7 ſere milia:

Craſno Sello 2 milia:

Modoleſch 2 milia:

Crevua oppidum cum caſtro deſerto 6 milia:

Mednik pariter oppidum cum caſtro deſerto 7 milia: inde q[ui]s

Wilnam tandem peruenimus, ibi q[ui] poſt Regis in Poloniam diſceſſum
paucis diebus dum ſeruitores cum equis meis ex Novuogardia per Liuo[
niam reuerterentur, commoratus, quibus receptis moſ inde quatuor mili:
de via in Troki deflexi vt ibi in quodam horto concluſos ac conſeptos
Biſontes quos alij Vros ger: vero Auroxn appellant viderem, Palatinus
porro & ſi meo inexpectato ac improuiſo aduentu quodamodo offende-
batur me nihilominus tum ad prandium inuitauerat cui intererat Scheach,
met Rex Savuolhenſis Tartarus, qui eo loci in duobus muratis, & inter
lacus extruſtis caſtris, veluti liberis cuſtodijs honefte ſeruabatur, Is inter
prandendum varijs de rebus per interpretem mecum colloquebatur,
Cæſarem preterea fratrem ſuum appellabat, omnes q[ui]s Principes ac reges
inter ſe eſſe fratres dicebat.

Sumpto prandio, acceptoq[ui]s à palatino iuxta Lithuanorum conſuetu-
dinem munere, primum Moroſchei oppidum, dein Grodno 1 5 milia:

Gr[aw]ki 6 milia: Sylua poſt ſuperata

Narevu 8 milia: atq[ui]s

N

Bieliſko oppidum venimus vbi Zicolaum Radovuiſ palatinum Vil-
nenſem

Villem

nenſem offenderam cui iam antea Celaris literas reddiſam qui & ſi anten
me equo gradario duobus alijſ pro vehiculo donauerat, caſtratum ta-
men & bonum iam denuo equum dono dederat, obtruserat preterea au-
reos aliquot vngaricales adhortando vt ex his anulum mihi fieri curarem,
quo induto quottidieq inſpecto ſui facilius & preſertim apud Cæſarem
recordarer, Ex Bielſco in Briefi caſtrum cum oppido ligneo ad flu: Buh,
in quem Muchawetz illabitur.

Lamas oppidum vbi Lithuania relicta.

Poloniæ primum oppidum Partzovu ingreſſus ſupra quod non ita
longo interuallo Iaſonica fluuiolus labitur Lithuaniam à Polonia diri-
mit, poſt

Lublin 9 milia:

Rubin

Vrlendoff.

Sawichoſt ad traicſtum Iſtulæ.

Sandomir ciuitatem cum caſtro ad Iſtulam ſitam diſtantem à Lublin
18 milia:

Poloniza ad flu : Czerna, in quo nobiliffimi píſces quos vulgo Lachs
appellant capiuntur.

Ciuitatem nouam Cortzin appellatam, oppidum cum caſtro murato.

Proſtvuitza vbi optima ceruſia coquitur indeq

Craccouiam caput regni, ſedem regalem ad Iſtulam ſitam 18 milia :
à Sandomir diſtantem, vrbem inq clericorum, ſtudioſorum, atq. merca-
torum frequentia celebrem peruenimus, ex qua à rege ipſo, cui opera mea
grata erat, munere accepto honefſis: eram dimiſſus rectaq

Lipovuez ſub caſtrum, Sacerdotum aliquid grauius delinquentium
carcerem.

Indeq 3 milia: Oſvuentzin Sileſiæ quidem oppidum polonice tamen
ditionis ad Iſtulam ſitum, quo loco Sola flu : ex montibus qui Sileſiam ab
Hungaria diuidunt, decurrens Iſtulam ingreditur, Non longe ſub eodem
oppido Preyſa flu : ex alia parte Iſtulæ Sileſiam à Polonica & Bohes
mica dirione dirimit Iſtulam quoq influit.

Pczina ger : ples. principatum in Sileſia Bohemice dicionis 3 milia :

Strumen ger : Schvuartzvuaſſer 2 milia :

Freyſt ad Ducum Teſchinenſium oppidum quod Elſa flu : preterlabi-
tur qui in oderam exoneratur.

Morauiq dein Oſtravua oppidum quod Oſtravuitza flu : alluit Sile-
ſiam à Morauia diuidit.

Iſchin ger : Titzein oppidum quatuor milia :

Hranitza ger: Weiffenkirchen oppidum quod Betwna flu : preterla-
bitur 1 milia:

Lipnik 1 milia: vnde cum Vuiſtriciam 2 milia: recta contendentes

ſorte

Sol. IX.

forte ex quodam collæ Nicolaus Czaplitz, prouincie nobilis, libi nos
obuios conspexisset mox pixide arrepta ad conflictum se quodamodo
cum duobus comitibus preparabat, qua ex re equidem non temeritatem
hominis sed ebrietatem potius animaduerteram, ac continuo seryitoribus
mandaueram, vt ei nobis occurrenti media via cederent, Sed ille hoc hu-
manitatis officio neglecto in altam niuem se coniecerat, nos pretereuntes
torue intuebatur, seruos à tergo cum vehiculis sequentes ad hoc ipsum
genus offitij, quod illi preftare haud qua poterant cogebat, strictoque
gladio minabatur: ea re exorto utrinque clamore facto, seruorum qui poft
erant concurru, ipse mox telo Balifte læfus equus pariter vulneratus sub
eo conciderat poftea cum Moſcis oratoribus iter inſtitutum proſecutus,
veni Olmutzium, quo illi quoque ſaucius peruenerat, ſtatim ſe veluti eius
regionis incola notus, turba hominum (qui in fodendis aggerendifque pi-
ſcinis operam locant) collecta vleſiſe ſele volebat, cuius ego cum conatus
maturo conſilio repreſſi ac intercepi. Ex Olmutio.

Bifchovu oppidulum 4 milia :

Niklippurg 4 milia: arcem (plendidam cum oppido, quod & ſi vno
miliari vſtra Theyam flu: qui multis in locis Auftriam à Morauia dirimit
ſitum eſt, Morauiæ tamen adiacet euſque ditioni ſubiecta eſt.

Auftræe inde oppidulum Miftlbach 3 milia:

Vlrichskirchen 3 milia:

Viennam ad Danubium ſitam vrbem à multis ſcriptoribus celebratam
tribus pariter miliaribus confectis peruenimus, quo equidem duo integra
vehicula ex Mofcouia vſcp deduxi.

Ex Vienna, Nouam ciuitatem 8 milia: inde vſtra montem Semring
inter cœ Stryriæ montes Salisburgum vſcp veni, poſt eniponti in Comitatu
Tirolenſi oppido, Cæfarem affecutus, cuius maiefatii non ſolum ea que
ex mandatis gefſeram, grata erant, ſed etiam relatio de ceremoniis & con-
ſuetudine Mofcouitarum auditu valde iucunda: quare etiam Matheus
Cardinalis Salizburgenſis Cæfari admodum charus, princeps induſtrius
& in rebus agendis verſatiffimus iocofe coram Cæſare proteſtatus eſt, ne
Cæſareo abſente, reliquum ceremoniarum ex me audiret cognosceretue.

Expedito mox ac dimiſſo à Cæſare Mofcorum oratore equidem in
Hangariam ad Regem Ludouicum, cum ſub id tempus inſtitutus orator
fuifſem. Eundem p. Eaum ac Danubium viennam deduxi, eo[rum ibi reliſto,
ipſe continuo pannonium currum conſcendi quo triugis equabus curru
volitante celerrime ſerebar, paucis horis Budam triginta duobus milia:
perueni, tante autem celeritatis cauſa eſt tam commoda per iuſta interualla
reſpiratio equorum & permutatio, quarum prima, in Prukh oppiduload
Leytham flu: qui Auftria ab hungaria diuidit diſtato à Vienna 6 milia:

Secunda in Ovuar caſtro cum oppidulo, ger: Altenburg 5 milia:

Tertia in Iaurino oppido ſede, Epifcopali hunc locum hungari: Iurr
germani uero ab Raba fluuio qui oppidum alluit, danubium, ingreditur

C Rab

Sol. X.

Lubſchiz 2 milia:

Glogouia parua 2 milia:

Crepiza 2 milia: Et poſt trans oderam flu:

Opolia ciuitatem cum caſtro ad Oderam flu: ſitam vbi vltimus Opo
lienſium Dux ſuam ſedem habebat 3 milia:

Oleſchno ger: Rolfenbergtans flu: Malpont qui tum aquarum mul
titudine mirum inmodum redundabat 7 milia:

Poloniæ oppidum Crepitza vetus 2 ſere milia: peruenimus quo in
loco cum Poloniæ regem, Pietercouie oppido (in quo Regniſcolæ habere
comicia ac celebrare ſolent) eſſe intelleximus, illico eo ſeruitorem premiſi
mus, reuerus cum inde Regem iam recta Craccouiam profecturum rea
renunciaſſet, iter noſtrum ex Crepiza eo nos pariter direximus atq
primum.

Clobutzko 2 milia:

Czeſtochow Monaſterium in quo imago diuæ virginis magno con
curſu populi precipue vero Rutenici colitur 3 milia:

Scharki 5 milia:

Cromolow 3 milia:

Ilkuſch inſignes plumbi fodinas 4 milia:

Craccouiam inde poſt 5 milia: confectis, ſecunda Februarij die per
uenimus, vbi nihil tum nobis honoris ſuit exhibitum, neq nobis quicq
obuiam proceſſerat, neq hofpicia deſignata, ſeu conſtituta erant, neq hu
manitatem officio quicq aulicorum, nos confalutauerat exceperatue,
perinde ac ſi de aduentu noſtro nihil prorsus intellexiſſent. Impetrato poſt
ad regem aditu, cauſam Legationis noſtre eleuabat, officiumq[ur] principum
noſtrorum tanq[ui] intempeſtium reprehendebat, maxime vero cum ora
tores Molci à Cæſare ex hifpanijs vſq[ui] redeuntes nobilcum videret, Mo
ſcum ideo moliri aliquid ſuſpicabatur, que nam tandem inquit uicinitas aut
ſanguinis coniunctio principibus veſtris, cum Molco intercedit: quod
vltro ſe medios conſtituerent, preſer tim cum rex ipſe à principibus noſtris
nihil tale peteret, hoſtemq[ui] ſuum facile ad æquas pacis conditiones cogere
poſſet. Nos vero conſilia pia et chriſtiana mentemq[ur] ſynceram principum
noſtrorum teſtabamur, illosq[ui] nihil magis quam pacem ac trutuam inter
chriſtianos principes amicitiam ac concordiam ex animo optare velle, atq
omni ſtudio procurare, dicebamus etiam, ſi regi non videtur, vt noſtra
mandata proſequamur tum aut re infecta redibimus, aut dominis noſtris
ea nuncqiabimus & reſponſum ſuper ea re expectabimus, qua re audita,
humanius aliquanto ac liberalius etiam in hoſpitijs traſtabamur. Eo tem
pore data erat mihi occaſio petendi mille flore: quos mihi mater reginæ
Bonæ, quod iam pridem ex Cæſaris Maximiliani mandato hoc ipſum ma
trimonium filie traſtaſſem, inſcriptione data, promiſerat: quam Rex tum
benigne à me acceperat, eamq[ui] ad reditum meum ſeruarat, mihiq[ui] poſtea
reuerlo ſatis fieri curauerat.

C ii Die

Sol. XI.

Ottmut

Cadayanow

Miensko oppidum à Vuolcowiſca 35 milia: diſtat, inde preterea
omnes fluviij in Borilſhenem feruntur, cum alij relicti in Nemen decurunt

Borilſow oppidum ad flu: Bereſina ſitum 18 milia: de quo ſupra.

Reſchak 40 milia: in illis porro locis propter maximas ſolitudines
non conſpendioſa ſed communi via vſi, Mogilew oppido, ad dextram in-
teruallo 4 milia: relicto per

Schklow 6 milia:

Orſa 6 milia:

Dobrowna 4 milia: aliačb loca in priore itinerario exponita, Molco-
uiam tandem venimus, diu tractantes nec tamen aliud extor quere potui-
mus quam ſi Rex Poloniæ vult nobiſcum pacem, mitat ad nos vt conſue-
tum eſt Oratores ſuos, & nos volum? cum illo pacem nobis conpetentem
Miſimus tandem noſtros ad Regem Poloniæ ( qui tum in ciuitate Gde-
nenſi ſuit) deſtinauitcb ad hortationem noſtram ſuos oratores Petrum
Gyſca Palatinum plocenſem & Michaelern Bohuſch Lithuanicum the-
faurarium.

Porro princeps cum oratores Lithuanos haud procul à Molcouia eſſe
cognouilſet, ſubito ſe venationis pretextu ac recreandi animi gratia tem-
pore minime tum ad venandum congruo, Molaitko quo loco maximam
habet leporum copiam, contulerat, noscb ad ſefe, ne fortaffe Lithuani vr-
bem ingrederentur, vocauerat, vbi impetratis confirmatis ch inducijs vn-
decima Nouembris dimiſſi, ſcifcitabatur princeps qua uia nos redituri eſſe,
mus, quia Turcam Bude ſuiffe intellexerat, quid autem effecerit ſe igno-
rare, aiebat: Eadem qua veneramus via Dobrownam vſcp reuerſi, impe-
dimenta noſtra quæ ex Vuiſma per Borilthenem miſeramus ibi recepi
mus, prilſautum Lithuanum qui nos eo loci expectabat, reperimus, à quo
Ludouicum hungariæ regem perſiſſe tum primum intellexeramus.

A Dobrowna 4 milia: venimus Orſam vnde eodem itinere quo ego
in priore reditu vſus eram Vilnam peruenimus, ibi? ab Regis naturali
filio Ioanne Epiſcopo Vilneſi, humaniter accepti laute ch tractati ſuim? tum

Rudnik poſt 4 milia:

Vuolkonik 3 milia:

Meretsch oppidum quod ab eiuldem nominis illie fluuio nomen habet
ſeptem milia:

Oſe 6 milia:

Grodno principatum ad Nemen flu: ſitum ſeptem milia:

Grinki 6 mili: quo cum prima Ianuarij, p[ro]ſiciceremur, tam durum frig[ue]
obortum erat impetus ch ventorum niues in modum turbinis voluens, di[
f]spergens ch, adeo vt hoc tanto tam ch inſeſto frigore, equorum teſticuli ali[
qua ex parte canicule vbera congelata corupta ch exciderant, equidem na[
f]um nili t[em]peſtiuius à priltauo ad monitus ſuifſem, ſere amiſſem, ingreſſus

hospicium uix tandem niue, monitu priftaui naſum măcerando ac fricando
nō citra dolorem ſentire ceperā, ſcabieq; quodamodo oborta ac dein pau-
latim areſcente conualueram. Gallum q; Moſcouiticum more germano-
rum ſuper currum ſedentem frigoreq; iam iam morientem ſeruitor crıſta
que gelu concreta erat, ſubito abſeiffa: non ſolum hoc modo ſeruauerat,
verum etiam vt erecto ſtatim collo cantaret nobis admirantibus, effecerat.

A Grinki per magnam Syluam in

Narew 8 milia:

Bielsco 4 milia:

Milenecz 4 milia:

Mielnik 3 milia:

Loſchitzi 7 milia: poſt 8 milia:

Polonie oppidum tandem Lucow ad Oxi flu: ſitum huius loci p[ro]ſecitus
Staroſta q. dicas ſenior appellatur, ſub cuius ditione tria millia nobilium
eſſe ſeruntur: Sunt ibi aliquot villæ atq; pagi in quibus tantus nobilium
creuit numerus vt nullus ſit colonus.

Oxi oppidum ad flu: eiuldem nominis ſitum 5 milia:

Stelſchicza oppidum ſub quo Wiepers flu: Iſtulam ingreditur 5 milia:

Swolena oppidum 5 milia: quo loco Wiepers fluuio tranſmiſſo.

Senna 5 milia:

Polki 6 milia:

Schidlow oppidum muro cinctum 6 milia:

Vuſiſicza oppidum muratum in lacu quodam ſitum 5 milia:

Proſtwicza 6 milia: indeq; 4 milia:

Craccouiam tandem reuerſi lumus, vbi multa quidem preter mandata
ſed quæ tum domino meo Bohemorum regi recens electo non ingrata et
profutura ſciebam, traſtaui.

Ex Craccouia iter noſtrum Pragam verſus dirigentes per

Cobilagora 5 milia:

Ilkuſch plumbi fodinas 2 milia:

Benſin oppidum 5 milia: infra quod haud longo interuallo Pieltza
flu: poloniam à Sileſia dirimit,

Silesiæ oppidum Pielſcovuicza 5 milia:

Coſle oppidum muratum ad Oderam flu: quem viagrum appellant
ſitum quatuor milia:

Biela 5 milia:

Niſſam 6 milia: ciuitatem Vratilauienſium Epiſcoporum ſedem
in qua ab Iacobo Epiſcopo perhumaniter accepti ac tractati fueramus.

Otmachavu caſtrum Epiſcopi 1 milia:

Baart 3 milia:

Bohemiæ oppidum Glacz, comitatus 2 milia:

Ranericz 5 milia:

Ieromierſ pariter 5 ſere milia:

Bretſchavu

Sol. XII.

Bretschavu 4 milia :

Limburg 4 milia : ciuitatem ad Albim flu : sitam

Pragam tandem caput regni Bohemiæ 6 milia : ad Moltauam flu : sitam perueni, meumque principem iam Bohemorum regem electum, eoquinque ad coronationem vocatum reperi, cuius equidem coronationi vicefima quarta Feb : interfui. Porro oratores Molsci qui me sequebantur, & quibuscumque officij atque honoris gratia obuiam procereram, dum arcis et vrbis magnis, tudinem intuerentur, non esset castrum aut ciuitatem, sed regnum potius dicebant, quod fine sanguine acquiri permagnum esset.

Cæterum Rex clemens & pius, audita ac cognita relatione mea, consultacioneque rebus tum imminentibus finita, grata habuit, quæ gefferam de diligenti mandatorum fuorum expeditione, decem his que preter mandata profutura tum effeceram, & quod me egrotum quidem, ad omnes la bores obeundos obtuleram, gratiam suo ore pollicebatur, que omnia cum Regi grata essent, mihi iucundiffima fuere.

Sol. II.

M Ofcouuiam mihi descripturo, quæ Ruffiæ caput eſt, ſuamq[ui] diti onem per Scythiam longe lateq[ui] extendit, pernecceſarium erit, multas in hoc opere Septentrionis parteis attingere, quæ non ſolum Prifcis ſed etiam noſtræ ætatis authoribus, non ſatis cognitæ fuerunt, quo fiet ut nonnuncq[ui] ab eorum ſcriptis diffen[t]ire cogar. Ne cui tamen uel ſuſpecta uel arrogans uideatur mea, in hac re ſententia, equidem fateor me n[ō] ſemel ſed iterum dum Diui Maximiliani Imperatoris ac eius Nepotis Ro. Regis Domini Ferdinandi legationibus fungerer, Moſcouuiam tanq[ui] in re præſenti (vt dici ſolet) vidiffe, ac per luſtraſſe, maiorem tamen partem ex eius loci hominibus, tum peritis tum fide dignis cognouiffe, nec vnius alterius ue relatu ſuiffe contentum, ſed multorum conſtantibus ſententijs fretum, ac etiam Slauonicæ linguæ ( quæ cum Rhutenica & Moſcouuitica eadem eſt) cognitione beneficioq[ui] adiutum, h[ae]c non ſolum vt auritum, ſed etiam oculatum teſtem, non ſucato orationis genere, ſed aperto & facili per ſcripſiſſe, ac poſteritatis memoriæ prodidiffe.

Cæterum quemadmodum quelibet natio, ſuum quendam pronunciandi morem habet, ita & Rhuteni facere, litterasq[ui] ſuas uariè connexas coniunctasuæ, nobis inuſitata quadam ratione, proferre ſolent, adeo vt qui eorum pronunciationem non ſingulari diligentia obſeruauerit, is neq[ui] ſciſcitari quicquam còmode, neq[ui] cognoſcere certi aliquid ab illis poterit. equidem in Ruſsæ descriptione cum Rhutenicis vocabulis in rerum locorum, ac fluuiorum appellatione non temere vſus ſim, volui iam inde ab initio litterarum quarundam connexionem ac vim paucis oftendere, qua animaduerſa, Lector pleraq[ui] facilius cognoſcere, & aliquando plura ſontraſſe inquirere poterit.

Basilíus & ſi Rhuteni, per uu conſonantem ſcribant & proſerant, cum autem apud nos inoleuerit per B, ſcribi & proſerri, non videbatur mihi per vu ſcribendum.

C: aſpirationi præpoſita, non per Ci vel Schi, ut plereq[ui] nationes ſolent, ſed per khi germanorum quodamodo more eſt exprimenda, ut in dictione chiouua, chan, chlinouua chlopigorod &c.

Præpoſita uero. Z. duplę, ſonorius aliquanto proſerenda, ut czeremiſsè. ezernigo, czilma, czunkas. &c

G: Rhuteni præter aliorum Slauorum morē, per h. aſpirationem Bo[hemico] propemodũ more proſerunt ut cum lugra, wolga ſcribunt, luhra wolha pronunciant.

I. littera ut plurimum vim conſonantis obtinet, atq[ui] ideo in ignotis ſeu Rhutenicis dictionibus data opera eiufdem loco y. tanquam conſonante vſus ſum, vt in yaufa yarofla[w] yamma &c.

Th: ſere per ph proſerunt, ita Theodorum iſpi pheodorum ſeu ſeodo[rum] appellant.

V: quando vim conſonantis habet, eiufdem loco vu litteram quam Germani per B[latinum] exprimunt poſui, vt in vuolodimeria vuorothin

A iij vuedraſch

vuedraſch vuielma vuladilſaus, Eadem porro in medio vel fine diſtionis
polita, eandem vim ſeu ſonum obtinet, vt Oczakovu, Roſtovu, Diligen
ter igitur obſeruabit lector, huius litteræ vim, ne vna & eadem diſtione
deprauate prolata, diuerſas res interrogaſſe intellexiſcue videatur.

Ruſsia vnde nomen habeat, variæ extant opiniones, ſunt enim qui eam
à quodam Ruſſo fratre ſeu nepote Lech, principe Polonorum, perinde
ac ſi ipſe Rhutenorum princeps ſuifset, nomen accepiffe uolunt, alij autem
à quodam vetuſtiffimo oppido Ruſſo dicto non longe à Novuogardia
magna, Quidam vero à ſuſco eius gentis colore. Pleriſq, nomine mutato
à Roxolania Ruſsiam cognominatam effe putant. Verum eorum qui
haſce aſſerunt opiniones, tanquam vero haud confonas. Moſci refutant
aſſerentes, Roſſeiam antiquitus appellatam, quaſi gentem diſperſam ſeu,
diſseminatam, id quod nomen ipſum indicat. Roſſeia etenim Rhutenorum
lingua diſſeminatio ſeu diſperſio interpretatur, quod verum eſſe, varij
populi incolis etiamnum permixti, & diuerſæ prouinciæ Ruſſiæ paſſim
intermixtæ ac interiacentes aperte teſtantur, Vndecunq, nomen acceperit,
certe populi omnes qui lingua Slauonica vtuntur, ritum ac fidem Chriſti,
grecorum more ſequuntur, gentiliter Ruſſi, Latine Rhuteni appellati, ad
tantam multitudinem excreuerunt, vt omnes intermedias gentes aut expu-
lerint: aut in ſuum uiuendi morem pertraxerint, adeo vt omnes nunc, uno
& communi vocabulo Rhuteni dicantur.,

Slauonica porro lingua, quæ hodierno die corrupto noniſhil vocabulo
Sclauonica appellatur, latiſſime patet, vt qua Dalmatæ, Boſsneñ, Chro-
ati, Iſtri, longoq, ſecundum mare adriatieum tractu forum Iulij uſq,
Carni quos Veneti Charſos appellant, item Carniolani, Carinthij ad
Drauum fluuium vſq: Styrij vero infra Gretzium ſecundum Mueram
Danubium tenus. Indeq Mify, Seruij, Bulgari alij, Conſtantinopolim
vſq habitantes. Bohemi præterea, Luſaci, Sileſi, Moraui, Vagiq fluuij,
in regno Hungariæ accolæ, Poloni item & Rhuteni latiſſime imperantes
& Circaſi quinq, montani ad pontu, deniq, per Germaniam vſtra Albim
in Septentrionem vuandalorum reliquiæ ſparſim habitantes vtuntur, hiij
& ſi omnes ſe Slauos eſſe fatentur, germani tamen à ſolis vuandalis deno-
minatione ſumpta, omnes Slauonica lingua vtentes, vuenden, vuinden &
vuindifch promiſcue appellant.

Cæterum Ruſsia montes Sarmaticos haud longe à Cracouia attingit,
& ſecundum fluuium Tyram, quem Incolæ Niftrum uocant, ad Pontum
Euxinum atq, Borifthenem vſq fluuium protendebatur, ſed ante aliquot
annos Albam, quæ alias Moncaſtro appellatur, quæq, ad oſtia Tyræ ſita
ſub diuione vualachi Moldauuienſis erat, thurca occupauit. Præterea
Rex Thauricæ Borifthenem tranſgreſſus lateq omnia uaſtans, duo ibi
caſtra exedificauit, quorum alterum Oczakovu nomine, non longe ab
oſtij, Borifthenis ſitum, nunc thurca pariter occupat, vbi ſolitudines

hodie

Vol. III.

hodie sunt inter vtriuscors fluuij Oftia. Porro ascendendo iuxta Boristheæ nem deuenitur ad oppidum Circas occidentem versus fitum, atcç inde ad vetustissimam ciuitatem Chiovuiam, quondam Ruſsæ metropolim ubi traiecto Boristhene, est prouincia Sevuera adhuc habitata, ex qua recta in orientem procedenti occurrunt Tanais fontes, longo deinde fecundus Tannaim ad confluxum ſcilicet Occæ, et Rha fluuiorum itinere emento, tranſeundo deniç Rha longiffimo tractu in mare uſcç ſeptentrionale, poſt inde redeundo, circa populos Regi Svuetiæ ſubditos, & ipſam Finlandiam ſi Numç Liuonicu, atcç per Liuoniam, Samogithiam, Mazovuiam deniç & poloniam vſcç reuertendo, ſarmaticis tandem montibus terminatur, duabus duntaxat prouincijs, Litvania ſcilicet & Samogithia interiectis. quæ duæ prouinciæ licet Rhutenis intermixtæ ſint, ac proprio idiomate rituç romano, vtantur, earum tamen incolæ, ex bona parte ſunt rhuteni.

Principes qui nunc Ruſsæ imperant, primus est Magnus Dux Molco
vuiæ, qui maiorem eius partem obtinet, ſecundus Magnus Dux Litæ
vuanæ, tertius est Rex Polonie, qui nunc & Polonie & Lithvuanie preest.

De Origine autem gentis, nihil habent preter annales infra ſcriptos gen
tem ſcilicet hanc Slavuonicæ eſſe ex natione Iaphet, atcç olim confediffle ad
Danubium, vbi nunc Hungaria eſt et Bulgaria, & tum Norci appellatam
tandem diſpalatam & per terras diſperſam, nomina à locis accepiffe, vt
pote Moravui, à fluuio, alij czechi hoc eſt Bohemi, item Chorvuati, Bieli
Serbli id eſt ſeruij, Chorantani dicti, qui ad Danubium considerant, à wa-
lachis expulſi venientes ad Iſtulam nomen Lechorum à quodam Lecho
polonorum principe, à quo poloni etiamnum Lechi vocantur acceperunt
alij Litvuani Maſovuienſes, Pomerani, alij ſedentes per Borifthenem vbi
nunc Chiovuia eſt. Poleni dicebantur, alij Drevuliani in memoribus ha-
bitantes, alij inter Dvinam & Peti, dicti Dregovuici alij Polevutzani ad
fluuiam Poltæ, qui influit Dvinam, alij circa lacum Ilmen qui Novuo-
gardiam occupauerunt, ſibiç principem Goſtomiffel nomine conſtitue-
runt, alij per Deſnam & Sulam fluuios, Sevueri ſeu Sevuerſky appellati,
alij vero ſuper fontes vuolhæ & Borifthenis Crivuitzi nominati, horum
arx & caput Smolenſco eſt, hec annales ipſorum teſtantur.

Qui initio Rhutenis imperauerint, incertum eſt, characteribus enim
carebant, quibus res geſtæ memoriæ mandari potuiffent. Poſteaçß vero
Michael Rex Conſtantinopolitanus, litteras Slavuonicas in Bulgariam
anno mundi. 6406. miſſet, tum primum, non ea duntaxat, quæ tum
gerebantur, verumetiam que à maioribus acceperant, & per longam me-
moriam retinuerant, ſcribi inčß annales eorum referri cepta ſunt, ex quibus
conſtat Coſeros populum, à nonnullis Rhutenis tributi nomine alpreolo-
rum pelliculas de ſingulis ædibç exegiſſe, item vuaregos ipſis imperauiſſe,
De Coſeris vnde, aut quinam fuerint, nihil præter nomen ex annalibus,
vuaregis itidem certi quicçß ab illis cognoſcere non potui. Ceterum, cum

A iij ipſi

ipfli mare Baltheum, & illud quod Prufsiam Liiioniam indecъ poft ditio
nis fuae partem, à Svuetia diuidit, mare vuaregum appellant, putabam
equidem, aut Swetenſes, aut danos aut prutenos ob vicinitatem principes
illorum ſuiffe, iam vero cum vuagria famoſiſima quondam vuandalos
rum ciuitas & Prouintia, Lubece & Ducatui Hollatiæ finittima ſuiffe,
mareъ hoc, quod Baltheum dicitur, ab ea nomen, quorundam ſententia,
acceptiſſe videtur, illudъ ipſum & ſinus ille qui germaniam à dania, item
Prufsiam, Liiioniam, iparittimam denicъ Molcovuitici imperij partem
à Svuetia ſeparat, & amarit apud Rhutenos nomen ſuum retineat, atcъ
vuaretzkoie morie, hoc eſt vuaregù mare appellatur, adhæc quod vuane
dali ea tempeſtate potentes erant, Rhutenorum denicъ lingua, moribus
atcъ religione vtebantur. Videtur itacъ mihi Rhuteni ex vuagrijs ſeu vua
regis potius principes ſuos euocaffe, quam externis, & à religione ſua mo-
ribus, idiomaticcъ diuerſis, imperium detuliſſe, Cum itacъ Ruteni aliquan-
do inter ſe principatu contenderent ac mutuis odiorum facibus inflamati,
exortis denicъ grauiffimis ſeditionibus decertarent, dum Goftomiffel vir
& prudens & magnæ in Novuogardia authoritatis, in medium conſuluit
vt ad vuaregos mitterent, atcъ tres fratres, qui illic magni habebantur, ad
ſuſcipiendum imperium hortarentur, mox audito conſilio, legatis miſſis,
principes germani fratres accerſuntur, venientescъ eò imperii ipſi vltro
delatum, inter ſe diuidunt, Rurick principatum Novuogardiae obinet,
ſedemcъ ſuam ponit in Ladoga x x x vi. mil: germa: infra Novuogar-
diam magnam. Sinaus confedit in albo lacu. Truvuor vero in principatu
Pleſcovuienſi, in oppido Svuortzech, hofce fratres originem à romanis
traxiſſe gloriantur rhuteni: à quibus etiam preſens Molcovuiæ princeps
ſe genus duxiſſe ſuum aſſerit, horum autem fratrum ingreſſus in Ruſsiam
iuxta annales fuit anno mundi 6370. duobus ſine hæredibus deſuſtis,
principatus omnes Rurick ſuperſtes obtinuit, caſtra inter amicos & ſer-
uitores diuifit, moriens filium iuuenem Igor nomine vna cum Regno com
mendat cuidam Olech propinquo ſuo, qui id, deuiſtis multis prouincijs,
auxit, arma in greciam vſcъ tranſſerens, Biſantium etiam ob ſedit, & cum
triginta tribus annis regnaſſet, atcъ in caput ſeu Cranium lui equi iam olim
mortui, pede forte impegiſſet, vermis venenoli morſu læſus, occubuit,
mortuo Olech, Igor ducta ex Pleſcovuia vxore Olha, imperare cepit,
qui cum exercitu ſuo longius progrediens, Heracleam & Nicomediam
vſcъ perueniſſet, tandem bello ſuperatus aufugit, poſt à Malditto Dre-
vulianorum principe, in quodā loco Coreſte nomine, vbi etiam ſepultus
eſt, occiditur, filius autem Svuatoſlaus, quem infantem reliquit, cum per
ætatem imperare non poſſet, interim mater olha regno preſcuit, ad quam
cum Drevuliani viginti internuncios miſſent, cum mandatis, vt eorum
principi nuberet: Olha, nuncios Drevulianorum viuos obrui iuſſit, ſuoccъ
interim legatos ad eos miſit, nimirum ſi ſe principem & dominam expe-
terent

Sol. IIII.

terent, vt plures atq preftantiores procos mitterent, mox alios ſelectos quinquaginta uiros ad le miſſos in balneo conbuſit, aliosq legatos iterum miſit, qui aduentum ſuum annunciaret, iuberentq apparare, aquam mulſam, aliaq ex more ad parentandum marito deſuncto neceſſaria, porro ad Drevulianos cum veniſſet, maritum deplanxit Drevulianos inebriauit, quinq milia illorum occidit, mox Chio vu reuerſa, exercitum conſcripſit, contra Drevulianos progreſſa, victoriam reportauit, fugientes in caſtrum perſecuta, obſidione ad integrum annum preſſit, poſt inderpoſitis condiſtionibus, tributum illis de qualibet domo tres videlicet columbas totideq paſſeres imperat, acceptasq in tributum auës, continuo alligatis ſub alas igneis quibuſdam inſtrumentis, dimittit, auolantes columbæ ad ædes conſuetas redeunt reuolantq caſtrum incendunt, inflammato iam caſtro diſuſugientes aut occiduntur, aut capti venduntur, occupatis itaq omnibus drevulianorum caſtris, vita mariti mortem chiovuiam reuertitur, Dein anno mundi 64 63 in græciam proſecta, baptiſmum ſub Rege Ioanne Conſtantinopolitano ſuſcepit, commutato nomine Olhæ, Helena, uocata eſt, magnis poſt baptiſmum à rege muneribus acceptis, domum reuertitur Hæc prima inter Rhutenos chriſtiana ſuit, vt annales eorum teſtantur, qui eam ſoli æquiparant, ſicuti enim ſol ipſum mundum illuminat, ita & ipſa Ruſſiam ſide Chriſti illuſtraſſe dicitur, Svuatoſlaum autem filium ad bapſtilmum nequaquam perducere potuit, qui cum adoleuiffet, ſtrenuus ac promptus ſtatim omnes bellicos labores, periculaq conſueta non detreſctauit, in bello nulla impedimēta, ne uafa quidem coquinaria exercitui ſuo permiſit, carnibus toſtis duntaxat vtebatur, humi requiſcens, ſella capiti ſubiecta: vicit Bulgaros, ad danubium vſq progreſſus, inq ciuitate Perez aſlavu, ſedem ſuam poſſuit, ad matrem atq confiliarios ſuos, dicens, hæc enim ſedes mea, in medio regnorum meorum, ex grecia ad me deferentur. Panodocki, aurum, argentum, vinum, variſque fructus, ex Hungaria argentum & equi, ex Rulsia Schora, cera, mel, ſerui, cui mater, iam iam mori tura ſum, tu me vbicunq volueris ſepelito. itaq triduo poſt moritur, & toq à nepotę ex filio vuolodimero iam baptizato in numerum ſanctorum reſertur, diesq vndecimus lulij ſacer illi dicitur.

Svuatoſlaus qui poſt obitum matris regnabat, diuilit prouincias filijs Yaropolchoni chiovuiam: olege Drevulianos, Vuolodimero Novugardiam magnam, nam Novuogradenſes impulſu cuiusdam mulieris Dobrine vuolodimerum principem impetrarunt, erat enim Novuogardiam & Maluſcham, Maluſcha erat in ginecio Olhe quam in pregnauerat Svuatoſlaus, ex ea vuolodimerum ſuſceperat: Svuatoſlaus cum filijs proſpexiſſet, pêrgit in Bulgariam, Pereaſlavu ciuitatem obſidet capitq. Basilio & Conſtantino regibus bellum denunctiat, at hi legatis miſſis pacem poſcebant, & quantum exercitum haberet, cognoſcere ab eo pro

A iiiij pterea

pterea cupibant, quod tributum daturos se iuxta numerum exercitus,
sed falso pollicebantur, mox cognito militum numero exercitum scrip-
serunt, poſt cum vterq; exercitus conueniſſet, Rhuteni græcorum
multitudine terrentur, quos cum pauidos videret, Svuatoſlaus, in-
quit, quia locum non video rhuteni qui nos tuto capere poſſet, terram
autem Ruſſiæ tradere inimicis nunquam in animum induxi fortiter contra
illos pugnando aut mortem oppetere, aut gloriam reportare certum eſt,
etenim ſi ſtrenue pugnando occubuero nominis immortalitatem, ſi vero
fugiam, perpetuam inde ignominiam ſum relaturus, & cum hoſtium mul-
titudine circumuentus effugere nō licet, ſtabo ergo firmiter, caputq; meum
in prima acie, pro patria omnibus periculis obiſciam, cui milites, vbi caput
tuum ibi & noſtrum, mox confirmato milite in aduerſum hoſtem raptus,
magno impetu facto, victor euadit, terram dein grecorum uaſtantem reli-
qui greciæ principes, muneribus oppugnant, aurum autem & Pano-
dockhmi (vt eſt in annalibus) munera cum ſpreuiffet recuſaſſetq: veſi-
menta autem & arma à grecis iam denuo ſibi miſſa accepiffet, tanta eius
virtute, greciæ populi permoti, reges ſuos conuenientes, & nos inquiunt
ſub eiusmodi rege eſſe cupimus, qui non aurum ſed arma magis amat, ap-
propinante Conſtantinopolim Svuatoſlao, greci magno ſe redimentes
tributo eum à finibus greciæ auertunt, quem tandem anno mundi 6480
Cures princeps Pieczenigorū, ex infidij interſecit, ex cranio eius poculum
faciens, auro circumdato, litteris in hanc ſententiam ſignauit, Querendo
aliena amilit propria, mortuo Svuatoſlao quidā ex eius primoribus Swa-
dolt nomine chio vuiam ad yeropolchum profectus, maximo eum ſollici-
tans opere atq; ſtudio, quo Olegam fratre regno expelleret, quod filium
ſuum lutam necaſſet, yeropolchus eius perfuſione adductus, bellum fra-
tri inſert, exercitumq; eius, Drevulianos ſcilicet, proſligat, Olega autem
fugiens in quoddam caſtrum, à ſuis exclusus impetuq; facto, ex quodam
ponte detruſus ac delectus, multis ſuper eum cadentibus miſere adobriu-
tur, Ieropolchus caſtro occupato fratrem querēs, corpus eius inter cada-
tua repertum, & ad ſuum conspectum allatum apiciens, Svuadelte in-
quit, ecce hoc tu concupiuifti, poſt ſepelitur, interfectum ſepultum: q; elega
cum vuolodimerus accepiffet, reliſta Novuogardia, vſtra mare ad vua-
regos profugit, yeropolchus autem Novuogardie ſuum locum tenentem
imponens, tocius Ruſſiæ monarcha efficitur, W olodimerus vuaregorum
auxilio comparato reuerſus, locum tenen; fratris Novuogardia expulit,
fratric; bellum prior denunſtiat, ſciebat enim ipſum contra ſe arma ſump-
turum, Interea temporis mittit ad Rochvuolochdam Principem Pleſco-
vuiæ (nam & ipſe ex vuaregis illuc commigrauerat) filiam ſuam Roch-
midam v xorem petit, filia autem non vuolodimero, quod eum ex illegit-
timo thoro natum ſciebat, ſed yeropolcho fratri, quem breui ſe pariter ex;
petiturum potabat, nubere voluit, vuolodimerus quod repulſam paſſus
eſſet

Sol. V.

effet, Rochvuolochdę bellum infert, eumq[ui]b[us] una cum duobus filijs occidit,
Rochmidam vero filiam libi iungit, atq[ui] poſt Chiovuiam contra fratrem
progreditur, Yeropolchus cum fratre inire prelium cum non auderet, oc-
clusit ſe Chiovuiæ. Vuolodimerus dum Chiovu oppugnat, occultum
mittit nuncium ad Blud quendam Yeropolchi intimum confiliariu[n], quem
patris appellatione dignatus, rationem interficiendi fratrem ex eo petit, in-
tellec[t]a petitione Vuolodimeri, pollicetur Blud ſe met d[n]im ſuum inter-
fecturum, conſulens Vuolodimero caſtrum vt oppugnet, Yeropolchum
autem monet in caſtro ne maneat, exponens multos ex ſuis ad Vuolodi-
merum defeciffe, Yeropolchus confiliario ſuofidem habens fugit, Rodě,
ad oftia lursæ, ſecq[ui] ibi aduerſus fratris uim tutum fore putat, Vuolodi-
merus deuic[t]a Chiovuia Roden exercitum tranſſerens, longa & graui
obſidionæ Ieropolchum premit, poſt longa inædia exhaußt, e[n]u obſidionē
tollerare diutins non poſſent, conſulit Blud Yeropolcho, vt pacem cum
fratre, ſe longe potentiore, faciat: Wolodimero autem interim nihilominus
nuncciat, ſe libi fratrem ſuum mox traditurum, adducturumq[ui]b[us]. Yeropol-
chus ſecutus confilium ipſius Blud, fratris ſe arbitrio atq[ui] poſteſtati per-
mittit, condicionem hanc ultro offerens, nempe, quicquid ex gratia ſua libi
rerum conceſſurus eſet, in eo ſele gratum futurum, Wolodimero condicio
oblata, haud quaquam diſplicet, mox Blud monet dominum, vt ad Vuo-
lodimerum iret, quod tamen Vueraſco pariter Yeropolchi confiliarius
prorſus diſsuadet, ſed huius couſilium negligens, ad fratrem pergit ingre-
diens per portam, à duobus vuareg[is], vuolodimero interim ex quadam
turri deſpiciente, occiditur, quo facto fratris vxorem natione grecam
ſtuprauit, quam Yeropolchus pariter priusquam in vxorem duxiſſet,
monialem impregnauerat. Hic Vuolodimerus multa Idola Chiovuiæ in
ſtituit primum Idolum Perun dictum capite argenteo, cetera lingnea erat,
alia V[]lad, Corſa, D[]aſvua, Striba, S[]imaergla, Maſolch vocabantur, qui
bus immolabat, quæ alias Cumeri appellabantur, vxores habuit, plurimas
ex Rochmida autem ſuſcepit Iſſaum, Ieroffaum, V[]ſevuoldum & duas
filias, ex greca Svuetopolchum, Ex Bohema Saſlaum, item ex alia Bohema
S[]vuatoſla[n], Stanıſtaum, Ex Bulgara Boris & Ch[]leb. Habebat preterea in
alto caſtro trecentas concubinas, in Bielgr[ad], ſimiliter trecentas: in Bereſto-
vuo, Selvui ducentas: Vuolodimerus cum ſine omni impedimento toci?
Ruſsiæ eſſer monarcha factus, uenerant ad eum ex diverſis locis oratores,
hortantes, vt ſe eorum ſectæ adiungeret, uarias autem cum uideret ſectas,
milit & ipſe oratores ſuos, qui perquirerent conditiones & ritus lingula-
rum ſectarum, tandem cum alijs omnibus fidem Chriſtianam greco ritu
prætuliffet, e[legi]ſſetq[ui], miſſis oratoribus Conſtantinopolim ad Baſilium
& Conſtantinum Reges, Annam fororem vxorem ſibi ſi darent, ſe fidem
Chriſticum omnibus ſubditis ſuis ſuſcepturum, & reſtitutur[ui] illis Corſun
& alia omnia, quæ in gr[]ecia poſſideret, pollicetur: re impetrata, conſtituit?

A v tempus

tempus, eligitur Iocus, Corfunt, quo cù venissent Reges, baptizatus Vuolodimerus, commutatoq[ui] nomine vuolodimeri, Basilio illi nomen imponitur, nuptijs celebratis Corfun vna cum alijs, licuti promiserat, reftuit. Hæc acta sunt anno mundi 6469. à quo tempore Ruſsia in ſide Christi permanit, Anna moritur 23 anno poſt nuptias, Vuolodimerus uero anno poſt obitum vxoris quarto deceſſit, Is ciuitatem intra Vuolham & Occam fluuios ſitam condidit, quam à ſuo nomine Vuolodimeriam non minuit, eamq[ui] Ruſsia metropolim cōſtituit, inter ſanctos tanquam apofſtolus ſolemni die videlicet xv. Iulij quotannis veneratur, mortuo Vuolodimero diſſidentes inter ſe filij eius, varie de regno preſumentes, decertabant: adeo vt qui potentiòr eſſet, alios ſe inferiores imbecillioresue op primebat, regnoq[ui] pellebat, Svuatopolchus qui principatum Chiovuenſem, vi occupauerat conſtituerat ſiccarios, quiſfratres ſuos Boris et Chleb conficerent, interſeſti commutatis nominibus, h[ic] David, ille vero Romanus vocati, in ſanctorum numerum connumerati ſunt: quibus etiam xxiii. dies Iulij facer eſt conſtitutus, fratribus porro ſic diſſidentibus nihil dignum memoria interim ab eis geſtum eſt, niſi proditiones, inſidias, ſimul tates, intelfinaq[ui] bella audire velles, Vuolodimerus Sevuoldi filius cognomento Monomach, viuuerſam Ruſsiam rurſus in monarchiam redegit, reſinquens poſt ſe inflignia quèdam, quibus hodierno die in inaugurandis principibus vtuntur, moritur Vuolodimerus anno mundi 6633 nec poſt eum filij eius neq[ui] nepotes quicquam poſteritate dignum, vſeq[ui] ad tempora Georgij & Basiliij geſſerunt, quos Bati Rex Tartarorum bello vicit interemitq[ui]. Vuolodimeriam, Moſcovuiam ateq[ui] bonam Ruſsiae par[em] exuſſit & depredatus eſt, Ab eo tempore anno ſcilicet mundi 6745 uſeq[ui] ad preſentem Basilium omnes ſere Ruſsiae principes Tartarorù non ſolum tributarijerant, verum etiam Tartarorum arbitrio Rhutenis ambi entibus ſinguli principatus deſerebantur, Lites deniq[ui] inter illos de ſuccesſione principatuum, aut hereditatum gracia exortas, Tartari diſcernentes cognoſcentesq[ui] decidebant, nihilominus tamen bella ſepe inter Rhutenos & Tartaros oriebantur, inter fratres autem varij tumultus, expulſiones & permutationes regnorum & ducatuum. Nam Dux Andreas Alexandri impetrarat, magnum ducatum quem cum occupauerat Demetrius, frater Andreas impetrato Tartarorum exercitu illum expulit, multaq[ui] nepharia per Ruſsiam perpetrauit, Item Dux Demetrius Michaelis, interſecit apud Tartaros ducem Georgium Danielis, Aſbeck Tartarorum Rex, arrepto Demetrio capitali eum poſena affecit, Contentio erat de magno Ducatu Tvuerenſi, quem Dux Simeon Ioannis, cum à Tartarorum rege Zanas bek peteret, annuum ab eo tributum poſcebat, quod ne penderet primores largitione corrupti, pro eo intercedentes effecerant. Deinde anno 6886. magnus dux Demetrius vicit bello, magnum Tartarorum regem, nomine Mamanij, Item tertio anno poſt, eundem iam denuo uſeq[ui] adeo fudit, vt pluſa
quam

Sol. VI.

quam tredecim millibus paffuum terra cadaueribus obruta effet. Anno poſt eundem conflictum ſecundo, ſuperueniens Tachtamisch Rex Tarț tarorum, Demetrium profligauit, Molcovuiam obſedit & occupauit, in terempti ad ſepeliendum octoginta, vno Rublo redimebantur, ſumma computata 3000. Rublorum fuit, magnus dux Basilius qui preſidebat anno 6907, Bulgariam quæ ad Wolham ſita eſt, occupauit, tartarosq[ui] eiecit, Is Basilius Demetrij reliquit vnicum filium Basilium, quem cum non diligeret quod vxorem, ex qua illum ſuſceperat, adulterij ſulpectam habere[ret], magnum ducatum Molcovuiæ non filio moriens, ſed Georgio fratri ſuo reliquit, cum autem pleriq[ui] boiaronum filio eius t anquam legittimo heredi atq[ui] ſucceffori adhererent, animaduertens hoc Georgius, ad tarta[ros] properat, ſupplicat regi vt Basilium accerſat, atq[ui] vtriure ducatus de beatur decernat, rex impulſu cuiusdam confiliarij ſui, qui partes Georgij fouebat, preſente Basilio, cum ſententiam pro Georgio diceret, prouolutus ad genua regis Basilius orat, fas vt ſit ſibi loquendi, mox annuente rege, in quit, quanquam tu ſententiam ſuper literis mortuis tulifti, ſpero meas ta men quas mihi ſigillo aureo communitas dediſt, quod velles me magno ducatu inueſtire: adhuc viuas longe maioris efficaciæ, atq[ui] authoritatis eſſe rogatq[ui] regem vt verborum ſuorum eſſe memor, promiſiſq[ui] ſtare dig netur. Ad hæc rex iuſtius eſſe respondit, viuarum literarum promiſſa fer uare, quam mortuarum rationem habere, tandem Basilium dimittit, duca tuq[ui] inueſtiuit, moleſte id ſerens Georgius, exercitu congregato, basilium expulit, quod Basilius ſuſq[ui] deq[ui] tulit, ſecq[ui] in principatum Vgliftz, ſibi à patre reſiſtum recepit, Georgius magno ducatu quoad vixit quiete poti tus eſt, quem teſtamento nepoti ſuo Basilio legauit, quod Andreas & Demetrius filij Georgij, ceu priuati hereditate, grauiter tulerunt, atq[ui] ideo Molcovuiam obſederunt, Basilius qui monaſterium ſancti Sergij ingreſſus erat, cum hæc audiret, illico exploratores conſtituit, præſidijsq[ui] diſpoſitis cauit, ne ex improuiſo opprimeretur, quod cum animaduerterent duo illi fratres, inito conſilio, certos currus armato milite compleat, ac veluti mercibus onuſtos èo mittunt, ibiſq[ui] cum hinc inde ducerentur, iuxtaq[ui] vi gilias noctu conſtitiſſent, intempeſta nocte curribus ſele expromentes, milites vigilias nihil periculi ſuſpicantes inuadunt, capiuntq[ui] capitur & Basilius in monaſterio atq[ui] excecatus ad Vgliftz vna cum coniuge mitti tur, Poſt Demetrius vbi inſeſtam ſibi communitatem nobilium, eamq[ui] ad Basilium cœcum deſicere uidet mox Nouogardiam profugit, relinquens filium Ioannem, ex quo poſtea natus eſt Basilius Semeczitz, qui etiam me tum in Molcovuia exiſtente, in vinculis detinebatur de quo infra plura, Demetrius autem dictus fuit cognomento Schemecka, vnde omnes ab eo deſcendentes Schmeczitzi cognominantur, tandem Basilius cecus basilij filius quiete magno ducatu potitus eſt, poſt Vuolodimerum Monomach vſq[ui] ad hunc Basiliu Rulsia carebat monarchis, filius autem huius basilij.

loannes

Ioannes nomine fœliciffimus fuit, nam stimul ubi Mariam fororem magni
ducis Michaelis Tvuerenſis vxorem duxifſet, ſororium expulit, & occu-
pauit magnum ducatum Tvuerenſem, deinde etiam Novuogardiam
magnam, cui poſtea omnes alij principes, magnitudine reru à ſe geſtarum
commoti ſeu timore perculſi, ſeruiebant, rebus deinde ſœliciter proceden-
tibus, titulum magni ducis Vuolo dimeriæ moſcovuiæ & Novuogardiæ
ſibi vſurpare, monarcham deniſ ſe totius Ruſsiae appellare cæpit, Hic lo-
annes ſuſcepit ex Maria filium Ioannem nomine, cui in conſortem iunxerat
filiam Stephani illius magni Vuayvuode moldavuiæ, qui Stephanus
machumetem thurcarum, Mathiam Hungariæ & Ioannem Albertum
Poloniæ reges proftrauerat, mortua priore coniuge Maria, Ioannes ba-
filiј alteram vxorem duxit Sophiam filiam Thomæ, late quondam in Pe-
loponeſo regnantis, filij inquam Emanuelis regis Conſtantinopolitani ex
Paleologorum genere, ex qua ſuſcepit quinč filios Gabrielem, Demetriu,
Georgium, Simeonem & Andream, eisč uiuens adhuc patrimonium
diuſit, Ioanni primogenito monarchatum referuait, Gabrieli novuogar-
diam magnam confignauit, cæteris alia iuxta arbitrium ſuum attribuit,
Primogenitus Ioannes moritur relicto filio Demetrio, quem auus in patris
mortui locum, iuxta confuetudinem monarchatu inueſtiuerat, aiunt So-
phiam hanc fuiffe aftutiſſimam, cuius impulſu dux multa fecit, inter cetera
induxiffe maritum perhibetur, vt Demetrium nepotem monarchatu mo-
ueret, inč eius locum preficeret Gabrielē, perſuafus namč dux ab vxore
Demetrium in vincula conijcit, detinetč tandem moriens eundem ad ſe
adduci iubet, chare inquit, nepos, peccaui in deum & te, quod carceribus
mancipatum te afflixi, teč iuſta hæreditate ſpoliaui, iniuriam igitur à me
tibi illatam obſecro mihi remitte, liber abi, iureč tuo vtere, Demetrius hac
oratione permotus, noxam auo facile condonat, egreſſus autem Gabrielis
patrui iuſſu comprehenditur, inč carceres conijcitur, alij fame illum ac
frigore pars ſumo ſuffocatum putant, Gabriel uiuente Demetrio guberna-
torem ſe geſſit, eo uere mortuo principatum tenuit non inauguratus, Ga-
brielis duntaxat in Basiliј nomine commutato. Erat Ioanni magno Duci
ex Sophia filia Helena, quam collocauit Alexandro magno duci Lituanie,
qui poſtea rex Poloniæ declaratus eſt, ſperabant Lithuani iam grauiffimas
vtriusc; principis diſcordias eo matrimonio ſopitas fore, at longe grauios
res inde exorte ſunt, in ſponſalibus namč concluſum erat, vt templum
rhutenico ritu in caſtro Vilnenſi, destinato loco exædificaretur, eič certe
matronæ ac virgines eiusdem ritus iungerentur, que cum aliquanto tem-
pore fieri negligerentur, ſumit ſocer cauſam belli contra Alexandrum; &
triplici exercitu inſtruſto, contra eum progreditur, primum verſus pro-
uinciam Sevueram in meridiem, ſecundum vero in occidentem contra to-
ropecz et biela inſtituit, tertium in medio verſus drogobuſch & Smolen-
czko collocat, ab ijs exercitum in ſubſidijs retinet, quo, ei maxime, contra
quem Lituanos pugnatos animaduerteret, ſuccurrere poſſet, poſtquam
autem ad fluuium quendam Vuedraſch vterc exercitus veniſſet, Lituani
duce

Sol. VII.

duce ConstanINO Oſtroſkij maxima procerum & nobilium frequentia
ſepto, ex quibuldam captiuſs numerum hoſtium ac ducum quoque cum
eognouiffent, magnam ſpem proſligandi hoſtem concipiunt, porro cum
fluuiolus conſtictum impediret, ab vtriscb tranſitus ſeu vadum queritur,
primi autem moſci aliquot, ſuperata ripa, Lithuanos ad pugnam leceſſunt,
atque illi haud timidi reſſunt, eosq[ui] inſequuntur fugant, vſtraq[ui] fluuiolum
pellunt, mox vtrincb acies committuntur prelium q[ui] atrox oritur, interea
dum vtrincb eodem ardore animorum acriter certarent, exercitus in inſidiis
collocatus, quem pauciflimi rhuteni adſuturū ſciebant, ex latere in medios
hoſtes inducitur, Lithuani metu perculſi dilabuntur, imperator Exercitus
vna cum pleriscb nobilibus capitur, reliqui perterriti caſtra hoſti conce-
dunt, ſe & arces Drogobuſch Toropecz & Biela pariter dedunt, exerci-
tus vero qui meridiem verſus proceſſerat, cui præerat dux Machmethes,
min Tartarus rex Caſani, forte Brenſko ciuitatis præfectum, quem vernas
cula lingua Waivuodā uocant, comprehendit, brenſkoq[ui] ciuitate potitur,
duo poſt germani fratres Baſilij patrueles, alter de ſtaradub, alter vero
Semeczitz diſt, bonam partem prouinciæ Sevueræ poſſidentes, alioqui
Litvuanæ ducibus obedientes, imperio moſci ſe tradunt, ſic v[nico] con-
tiſtu, & eodem anno adeptus, moſcus, quæ Witoldus magnus dux Lith-
uaniæ multis annis maximiscb laboribus obtinuerat, Porro cum hifce cap-
tiuſs Lituanis, Moſcus crudelius egit, grauiffimis cathenis vincſtos detinuit
egitq[ui] cum Conſtantino duce, vt relicto domino naturali ſibi ſeruiret, qui
cum aliam ſpem elabendi nō haberet, condicionem accepit, obſtrictus gra-
uiffimo iuramento liberatus eſt: huic porro quamuis prædia poſſeſio-
nescb pro ſtatus ſui conditione attributq[ui] ſenl, ijs tamen placari ac detineri
adeo non poterat, vt ad primam occasionem, per inuias ſyluas redierit,
Alexander rex Poloniæ, magnus dux Litvuanie qui p[ace] mag[is] perſtuo
quam bello gaudebat, relictis omnibus prouincijs & caſtris à moſco occu-
patis libératione ſuorum contentus, pacem cum ſocero fecit, Is Ioannes
baſilij adeo fortunatus erat vt prelio novuogradenſes, ad fluuium Scho-
Iona ſuperarit, uiectos adegit certis condicionibus propoſitis, ſe vt d[um] &
principem agnoſcerent: magnam eis pecuniam imperauit, vnde etiam
conſtituens prius ibi locumteneſu ſuum, abiſt, quò exactis tandem ſeptem
annis reuerſus ciuitatem ingreditur auxilio Archiepſcopi Theophili, in-
colas ad miſerrimam ſeruitutem redegit, arrepto argento & auro, ablatis
deniqb omnibus ciuium bonis, inde vſtra trecenta plauftra bene onuſta
abuexit. Ipſe ſemel duntaxat bello interfuit, cum principatus Novuogar-
diæ & Tvuerenſis occupabantur, alias prelio nunquam adeſſe ſolebat, &
tamen victoriam ſemper reportabat, adeo vt mag[que] ille Stephanus moſ-
davuiæ palatinus crebro in conuiujs eius mentionem faciens, diceret, illum
domi ſedendo & dormitando imperium ſuum augere, ſe vero pugnando
quottidie vix limites defendere poſſe, ille etiam reges Caſani ex voluntate
ſua conſtituit, aliquando captiuos reſuxit, à quibus tamen poſtremo ſenenæ

B maxima

maxima ftrage profligatus eſt, ille idem primus caſtru molcovuiæ ſuam ę
ſedem, vt hodie cernitur, muro communiuit, Mulierib porro vſeq; adeo
inſenſus erat, vt eius conſpectu, ſi que forte obuiam ſibi veniſſent, tantum
non exanimarētur, pauperibus à potentiōribus oppreſſis, iniuriacq; affeſtis
aditus ad eum non patebat, in prandio plerumq; adeo ſe potu ingurgitabat,
vt ſomno opprimeretur, inuitatis interim omnibus timore perculſis filen-
tibusq; experrectus oculos tergere; ac tum primum iocari & hilarem ſe
conuiuis exhibere ſolebat, Ceteru & ſi potentiſſimus erat, Tartaris tamen
obedire cogebatur aduenientibus namq; Tartarorum oratoribus, extra
ciuitatem obuiam procedebat, eosq; ſedentes ſtans audiebat, quam rem
vxor eius greca, tam grauiter tulit, vt quottidie diceret ſeſe Tartarorum
ſeruo nupliſſe, atq; ideo hanc ſeruilem conſuetudinem, vt aliquamdo ab-
iijceret marito perſualit, vt egritudinem Tartaris aduenientibus ſimularet
Erat in caſtro molcovuię domus, in qua habitabant tartari, vt omnia que
molcovuiæ agerentur intelligerent, quod cum ferre vxor pariter non
poſſet, certos oratores inſtituit, munera ampla reginæ tartarorum mittit,
ſupplicando, vt eam ſibi domum concederet, donaretq; , vilione etenim
diuina commonitam, templum ſe eo loci edificaturam: ita tamen vt aliam
domum tartaris ſe aſſignaturam policeretur, cōſentit hoc regina, diruitur
domus, templumq; eo loco extruitur, ſic caſtro eiecti Tartari, domum
aliam nec viuentibus adhuc nec mortuis iam ducibus conſequi poterant.

Moritur autem Ioannes ille magnus, anno mundi 7014. cui filius
Gabriel poſtea Bafilius dictus mag: dux ſucceſſit, habens in captiuitate
Demetrium nepotem ex fratre, qui auo adhuc uiuente iuxta gentis conſue
tudinem legittimus monarcha creatus erat, & ob id viuo adhuc atq; etiam
mortuo poſt nepote, ſolemniter Bafilius creari monarcha noluīt, patrem
multis rebus imitatus eſt, ea quæ ſibi reliquerat pater, integra cuſtodiuit,
ad hæc multas prouincias non tam bello, in quo erat inſoſicior, quâm in
duſtriaimperio ſuo adiecit, quemadmodu pater novuogardiam magnam
in ſeruitutem ſuam redegerat, ita & ipſe Pleſcovuiam ſociam viſbem, item
inſignem principatum Smolenczko, qui plusquam centum annis ſub diti-
one Litvuanorum fuerat, adeptus eſt, mortuo etenim Alexandro rege
poloniæ, & ſi belli cauſam contra Sigis: regem poloniæ & mag: duccm
Litvuaniæ nullam haberet, tamen quia regem ad pacem magis quàm bel-
lum inclinatum, Litvuanos vero bellum pariter abhorresſes uideret, occa-
sionem belli inuenit, Sororem videlicet ſuam Alexandri reliſtam dicebaræ
ab eis minime pro dignitate traſtari, regem præterea Sigis: inſimulabat
tartaros contra ſe concitauiffe, quare bellum indicit, ſmolenczko obſider,
admotis tormentis nequicq; tamen oppugnat, interea Michael Lyntzky
ex principum rhutenorum nobili ſtemmate & familia ortus, qui quondam
ſummam rerum apud Alexandrum tenebat, ad magnum ducem Mofco-
vuiæ profugit, quemadmodum infra patebit, mox bafilium ad arma hor-
tatur, eiqc; , pmittit ſe ſmolenczko ſi iam denuo obſideretur expugnaturu,


ea tamen

Sol. VIII.

ea tamen lege vt libi hunc Principatum Molcus concedat, poſt cum ad con-
ditiones à Michaelæ propoſitas aſſenſus effet Baſilius, atq; Smolenczko
graui iam denuo premeret obſidione, Lynczkij pactionib; ſeu largitione
verius vrbe potitus, milicieq; preſectos oës ſecum in Molco vuiam duxit,
vno duntaxat excepto, qui ad dominum ſuum, nullo proditionis crimine
ſibi conſcius, redierat, reliqui vero centuriones corrupti pecunia & mune
ribus redire in Litvuaniam non audebant, & vt culpę fue patrocinium
pretenderent, iniecerunt metum militibus, dicentes, ſi Litvuaniam verſus
iter arripiemus, paſſim aut ſpoliabimur aut occidemur, quo malo percuffi
milites, omnes in Molco vuiam pſecti ſunt, ſtipendioq; principis aluntur.

Hac victoria elatus Baſilius exercitum ſuum continuo in Litvuaniam
progredi iubet, ipſe vero in Smolenczko manet, dein cum aliquot propin-
quiora caſtra & oppida deditione capta eſſent, tum primum Sigis: rex
Poloniæ obſeſſis in Smolenczko, coacto exercitu auxilium ſed tardius
miſit, mox occupato Smolenczko, vbi Litvuaniam verſus Molci exerci-
tum ire animaduertit, ipſe Borisofu iuxta fluuium Bereſina ſitum, aduolat,
atq; inde exercitum ſuum Conſtantino Oſtroſkij duce dimittit, qui cum
attigiffeſt borifthenem, circa Orſam oppidum, quod à ſmolenczko xx.iii.
mili: ger: diſtat, aderat tum iam exercitus Molci circiter octoginta millia.
Lithvuanicus autem non excedebat triginta quinč millia hominum, ad-
iuſtis tamen aliquot bellicis tormentis, Conſtantinus Menſe Septemb:
die VIII. Anni M. D. xiii. ſtrato ponte, peditem vſtra Borifthenem
iuxta Orſam oppidum, tranſſert, equitatus autem anguſtum vadum ſub
ipſo caſtro Orſæ ſuperat, mox vbi dimidia pars exercitus Borifthenem
tranſiſſet, nunciatur Ioanni Andreę Czeladin, cui ſumma rerum à Molco
erat cōmiſſa, vt hanc exercitus partem inuaderet contereretq; at ille re-
ſpondit, ſi partem hanc exercitus oppreſſerimus ſupererit altera pars, cui
forte alæ iungi copiæ poſſent, atq; ita nobis maius periculū immineret, ex-
pectemus tantifper, dum totus exercitus tranſſeratur, tantæ enim ſunt no-
ſtre vires, vt line dubio, nec magno labore, hunc exercitum aut opprimere
aut circumuentum Molcoviam vſc; veluti iumenta, agere poſſimus,
tandem quod vnicum reſtat, totam occupemus Lithvuaniam. Interim
appropinquabat exercitus Litvuanicus, & cum quatuor millibus paſſuū
ab Orſa proceſſeſt vterc; ſubliſtit, Molcorum duę alæ longius ab exer-
citu receſſerant, vt hoſtem à tergo circumuenirent, acies autem inſtruſtta in
medio ſtabat, ſubduſtis quibusdam in fronte, qui hoſtem ad pugnam la-
ceſſerent. Ex aduerſo Litvuanus diuerſas copias, ordine longo, collocabat
ſinguli etenim principatus, ſuæ gentis copias, & ducem milerant, atq; ita
ſingulis ſuus in aciæ dabatur locus, tandem cohortibus in fronte conſtitutis,
Molci classiſicum canentes primi in Litvuanos impetum faciunt, illi haud
timidi reſiſtunt, eosq; repellunt, quibus mox alij in auxilium miſſi, viciffim
Litvuanos in fugam conuertunt, ſic aliquoties vtrac; pars nouis ſubliſijs
auſtæ alteram repellebat, poſtremo maxima vi certatur, Lithvuani ſtudio
cedentes ad locum, vbi tormenta bellica collocauerant, quæ in Molcos in

Bij sequentes

ſequentes conuertunt, extremam ſa aciem eorum in ſubſidijſ arctius col-
locatam feriunt, turbant, dirimuntq, hoc nouo belli genere mosci qui pri-
mos duntaxat in acie cum hoſte confligentes, in periculo eſſe putabant, ter-
rentur, turbatiq, primam aciem iam iam ſuſam putantes, fugam capeſſunt,
quos Lithvuani conuerſi, omnibus copijs effuſis inſequuntur fugant, ce-
duntq, hanc cædem ſola nox ac ſyluæ dirimerunt, Eſt inter Orſam & Do-
bro vunam (quæ quatuor mil : ger : diſtant) fluuius Cropivuna dictus,
in cuius dubijs & altis ripis fugientes, tot moſci ſubmerſi, vt curſus flumis
nis impediretur, capti ſunt in eo conflictu omnes militiæ preſecti ac conſi-
liarij, quorum preſtantiores, Conſtantinus ſequenti die lautiſſime accepit,
dein ad regem miſit, qui per caſtra Lithvuanica ſunt diſtributi, Ioannes
czeladin cum alijs duobus præcipuis ingraueſcentis iam ætatis ducibus ha-
bebatur in ferreis compedibus vilnæ, hos ego cum à Cæſare Maximiliano
legatus in Moſcovuiam miſſus eſſem, permittente rege Sigis : acceſſi, eosq,
conſolabar, aureos preterea aliquot, obſecrantibus, mutuo dederam, prin-
ceps porroaccepta ſuorum clade Smolenczko continuo relinquens, in
moſcovuiam fugit, & ne caſtrum Drogobuch Litvuani occuparent, ine-
cendi iubet, Lithvuanicus exercitus recta Smolenczko ciuitatem conten-
dit, ſed capere eam non potuit, quod præſidijſ impoſitis, moſcus eam bene
firmatam reliquerat, et quod hyems impendens obſidionem in pediebat,
tum ſ) plurimi poſt conflictum præda onuſti, latis ſe effeciſſe rati, domum
repetebant, deniſ, quod neq, Litvuani neq, moſci expugnare arces aut vi
capere norunt, ex ea autem victoria præter recuperata citra Smolenczko
tria caſtra rex nihil reportauerat, Anno poſt hunc conflictum quarto miſit
in Litvuaniam exercitum moſcus, atq intra meatus Dvuinç fluuii & Po-
loczko caſtrum confedit, ac inde bonam exercitus partem quæ Lithvua-
niam abaſta præda cede & incendijs depopularetur / dimiſit. Albertus
Gaſtold Poloczkij Vuayvuoda vna noctium egreſſus flumine ſuperato,
aceruo vno ſœni ſ) ad longam obſidionem congeſſerant moſci, incendit,
hoſtem inuadit, quorum alij cæſi ferro, alij fugiendo ſubmerſi, alij capti,
pauci euſerunt, cæteri qui palantes Litvuaniam vaſtabant, pars in locis
diuersi deuici, alij in ſyluis errantes à colonis trucidati ſunt.

Calan regnum moſcus quoq eo tempore tam nauali quam equeſtri ex-
ercitu erat agreeſus, ſed re infecta, amiſſis quàm pluribus militibus rediſt,
porro princeps ille Basilius & li in bello eſſet inſœliciſſimus, nihilominus
tamen à luis ſemp tanquam res ſœliciter gereret laudatur, et cum nonnunq,
vix dimidia militum pars domum redierit, tamen ne vnum quidem preſlio
eſſe amiſſum dictitant, Imperio, quod in ſuos exercet, omnes facile viuierſi
orbis monarchas ſuperat, & id ſpater inceperat ipſe perſecit, nimirum
omnes principes & alios quosuis omnibus caſtris ac munitionibus exuit
certe fratribq ſuis germanis, nec arces pmittit, nec etiam confidit, omnes
iuxta, dura ſeruiture premit, adeo vt quemcunq, apud ſe in aula eſſe, aut
in bellum ire aut legationem aliquam obire iuſſerit, obire quoduis ſuis
ſumptibus cogatur exceptis adolescentulis filijs Boiaronum, hoc eſt tenui-
oris fortunę nobilium, quos paupertate oppreſſo, quotamque aſſummere

eoseq

Sol. IX.

eosep inequali ftipendio propofito, alere folet, porro quibus in annum fex aureos numerat, hijs tertio quoq anno ftipendiü exoluitur, quibus autem in ſingulos annos dantur xxii. aurei, ij coguntur ad quoduis muuus obeundum fuis. & ſumptibus & equis aliquot, eſſe parati ac expediti, preſtantioribus qui legationem aut alia grauiora officia obeunt, aut præfecturæ aut villæ aut prædia, habita cuiusc & dignitatis & laboris ratione, attribuuntur: de quibus tamen ſingulis certos annuos cenſus principi pendut multa duntaxat, quam à pauperibus aliquid forte delinquentibus extorquent, & quædam alia illis cedunt, huiusmodi autem poſſessiones vtendas plerumq[ui] ad ſesquiannum permittit, ſi quem tamen ſingulari gratia, ſeu beneuolentia complectitur, addit menſes aliquot, ſed elapſo eo tempore, ceſſat omnis gratia, totoq[ui] ſexennio gratis tibi erit deinceps ſeruiendum, Erat quidam Bafilius Tretyack dolmatovu, charus principi, & inter intimos ſecretarios habitus, quem cum legatum ad Cæfarem Maximilianum decerneret, ſeep vt prepararet iuberet, at cum is viatico ſe ac ſumptibus carere diceret, mox in Bieloyeffero captus, inq[ui] perpetuos carceres coniectus, tandem miſerrime perijt, cuius tam mobilia quam immobilia bona princeps ſibi vendicauit, & quamuis ter mille florenorum in prompta pecunia repererat, ſfratribus tamen ac hæredibus ſuis, ne teruncium quidem dederat, hoc ita eſſe præter communem famam Ioannes ſcriba qui à principe, vt mihi res in quottidianos vitæ vſus neceſſarios ſuppeditaret, conſtitutus erat, fatebatur, & qui illum ſimul vbi captus erat, in ſua cuſtodia habebat, itidem duo Bafiliij fratres Theodorus & Zacharias, qui nobis ſedeuntibus ex moſaïco in ſmolenczko procuratores erant dati, ſic actam rem affirmabant: Quicquid oratores ad externos principes miſſi, preciſi reportant, id princeps in ſuum ſiſcum reponit, inquiens aliam ipſis gratiam ſe facturum, que talis eſt, vt ſupra dixi, Oratores enim Knes Ix an Pofetzen Iaroflaſ vuiſki et Semen id eſt Simeon Trophimovu ſecretarius à Cæſare Carolo quinto, ad quem miſſi erant, donati grauibus torquiſibus, aureis Cæthenis, Hilpanica & ea quidem aurea moneta, item à Cæſaris fratre FERDINANDO archiduce auſtrie, domino meo, argenteis poculis, aureis & argenteis pannis, germanica aurea moneta, cum redeuntes nobiſcum in moſcovuiam veniſſent, princeps continuo & cathenas & pocula atq[ui] maſiorem partem Hilpanicorum aureorum illis ademit, eius rei veritatem cum ab oratoribus inquirerem, alter timens ne principem ſuum traduceret, conſtanter negabat, alter uero dicebat principem iuſſiſe munera regia ad ſe deferri, vt ea videat, poſt cum ſepius eius rei meminiſſem, alter aut vt menciendi occaſionem, ſi pernegaret, aut periculum, ſi forte veritatem fateſetur effugeret, me poſt hac frequentare deſierat, aulici deniq[ui] factum non negabant, ſed reſpondebant, quid tum: ſi alia gracia illis princeps rependit Authoritate ſua tam in ſpirituales quam ſeculares vtitur, libere ac ex vobis luntate ſua de omnium & vita & bonis conſtituit, conſiliarioru quos habet nullus eſt tantæ authoritatis qui diffentire aut ſibi in re aliqua reſiftere auſt

B iij deat.

deat. Fatentur publice voluntatem principis, dei esse voluntatem, & quicæ quid princeps egerit, ex voluntate dei agere, ob id etiam clauigerum & cubicularium dei appellant, exequutorem denique voluntatis diuinæ cresçunt, vnde princeps ipse si quando preces interponuntur pro captiuo aliquo, aut re alia graui, respondere solet, cum deus iufferit, liberabitur, ita similiter si quispiam de re aliqua incerta & dubia querit, respondere comumuniter solent, deus fecit & magnæ princeps, Incertum est an tanta immanitas gentis tyrannum principem exigat, an tyrannide principis, gens ipse tam immanis tames dura crudelis reddatur.

A tempore Rurickh vsec ad hunc presentem principem non alio titulo vbi sunt, principes illi quam magnorum ducum aut Wolodimeriæ aut Molcovuiæ aut Novuogardie &c. preter Ioannem basilijs, qui se dominum totius Ruſsiæ, & magnum ducem Vuolodimeriæ &c. appellabat, Hic vero basilius Ioannis ſibi vendicat & titulum & nomen regium in hunc modum, magnus dominus basilius dei gratia, rex & dominus totius ruſsie, & magnus dux Vuolodimeriæ, Molcovuiæ, Novuogardie, Pleſcovuiæ Smolenczkiæ, Tvueriæ, Jugariæ, Permiæ, Viackhia, Bulgariæ, &c. dom minus & magnus dux Novuogardie: terræ inferioris & Czernigovuiæ, Rezaniæ, Vuolotkiæ, Rſchovuiæ, Beloia, Roſtovuiæ, Iaroflavuiæ, Biełozeriæ, Vdoriæ, Obdoriæ, Condiniæ &c. Porro cum omnes hunc Imperatorem nunc appellant, videtur neceſſarium, vt & titulum & cauſam huius erroris exponam. Czar rhutenica lingua regem ſignificat, cu autem communi Slauonica lingua, apud Polonos Bohemos & alios omnes ſumpta quadam confonantia, ab vltima & ea graui quidem ſiſlaba Czar, imperator ſeu cæſar intelligatur, vnde omnes qui rhutenicum idioma ſeu litteras non callent, item Bohemi, Poloni, atc etiam ſlaui regno Hungarico ſubditi, alio nomine regem appellant, nempe Crall, alij Kyrall, quidam Koroll Czár autem ſolum Cæſarem ſeu Imperatorem dici exiſtimant, vnde factum vt rhuteni interpretes audientes principem ſuum ab externis nationibus ſic appellari, ceperunt & ipſi deinceps imperatorem nominare, nomenque Czar dignius eſſe quam regis (licet idem ſignificant) exiſtimant, ceterum ſi euolues omnes eorum hiftorias atc ſacram ſcripturã, vbicq; regis nomine Czar, imperatoris vero Keffar reperies, eodem errore imperator Thurcarum czár appellatur, qui tamen non alio eminentiore quàm regis, hoc eſt. Czar titulo ab antiquo eſt vſus, hinc conſtantinopolim czarigrad quali dicas regiam vrbem turcæ europei, qui lingua Slauonica vtuntur appellant, Sunt qui principem molcovuiæ Album Regem appellant, equidem cauſam diligenter querebam, cur regis albi nomine appellatetur, cum nemo principum molcovuiæ eo titulo antea eſſet vſus, imo confiliarijs ipſis ſepe data occafione & aperte dixi, nos non regem, ſed magnum ducem agnoſcere, p[er]cetera tamen hanc regi nominis rationem eſſe putabant, quod ſub imperio ſuo reges haberet, Albi vero rationem nullam habebant, credo autem vt perſam nunc propter rubea tegumenta

capitis

Sol. X.

capitis Kifilpaffa.id eſt, rubcum caput vocant, ita illos propter alba tegu-
menta albos appellari, regis porro titulo vtitur ad Roman : imperatorem
& pontificem, regem fuetiæ & daniæ, magiftrū Pruſiæ, Liuoniæ & vt
accepi ad turcarum principem, ipſe vero à nemine horum, niſi forte à Li-
nonieñ, Rex appellatur, Titulis autem antiquitus, tribus circulis triangulo
inclusiſ, vti ſolebant, quorum primus in ſupremo circulo hifce verbis con-
tinebatur, Deus noſter trinitas, quæ fuit ante omnia ſecula pater, filius, &
ſpiritus ſanctus non tamen tres diſ fed vnus deus in ſubſtantia, in ſecundo
titulus imperatoris thurcarum erat particula adieſta fratri noſtro dilecto,
in tertio titulus magni ducis Molcovuiæ, quo ſe regem & heredem ac do-
minum totius Ruſiæ orientalis & meridionalis fatebatur, in quo cōmuni
formulæ ſubiunctū vidimus, miſimus ad te noſtrum fidelem conſiliarium,
Ad regem autem Poloniæ huiusmodi titulo vtitur, magnus dominus ba-
filius dei gratia, dominus totius Ruſiæ, & magnus dux Vuolodimeriæ,
Molcovuiæ, Novuogardiæ, Smolenſki Tvueriæ, lugariæ, Permiæ, Bol-
gariæ, &c. omſto regis titulo, neuter enim horum alterius litteras nouo
título auſtas, accipere dignatur, quod quidem nobis Molcovuiæ exiſten-
tibus acciderat, cum regis Sigilſundi litteras ad ſe miſſas atc[que] titulo ducis
Maſovuiæ auſtas, moſcus grauatim acceperat.

Scribunt quidam moſcum à pontifice Romano & à Cæſare Maximi-
liano nomen expetiuſſe & titulum regium, mihi veriſimile non videtur,
prefertim cum nulli homini inſenſior ſit quàm ſummo Pont: & quem
non niſi doſtoris titulo dignatur, Cæſarem autem Romanu non maiorem
ſe exiſtimat, vt ex litteris ſuis apparet in quibus nomen ſuum imperatoris
título preponit, Nomen item ducis, apud eos dicitur Knes, nec alium maio,
rem titulum, vt dixi vnquam habuerunt, adiuncta illa dictione, Magnus
nam omnes alij qui vnicum principatum habebant, dicebantur Knes, qui
vero plures principatus atq[ui] alios Knes ſubiectos ſub imperio habebant,
vueliki Kneſi, id eſt magni duces appellabantur, neq[ui] alium gradum ſeu
dignitatem habent poſt Boiaros, qui more noſtro locum nobilium ( vt
ſupra dixi) ſeu equitum tenent. in Croacia vero primores ſimiliter Kneſi
vocantur, apud nos vero ſicuti & in Hungaria, non niſi Comitum nomen
obtinent.

Morem quo Principes Molcovuiæ inaugurantur, ſequens formula,
quam non ita facile conſecutus ſum, tibi depinget, & qua vſus eſt magnus
dux Ioannes basiſi, cum ſuum nepotem Demetrium, vt antea memini
magnum ducem & monarcham Ruſiæ inueſtiuerat.

N medio templi diuæ virginis erigitur tabulatum, ſuper quo tria ſedilia
Auo ſcilicet, Nepoti & Metropolitano, collocantur, conſtituitur item
ſuggeſtum, quod ipſi Nolai vocant, ſuper quo ducalis pileus & Barma,
hoc eſt ornamentum ducale ponuntur, poſt ad conſtitutum tempus Me-
tropolitanus, archiepifcopi, epifcopi, abbates, priores, totusq[ui] conuenitus

B iiij eccleſiaſticorum

ecclesiasticorum solennibus ornamentis induti adfunt, magno ita quod duce cum nepote templum ingrediente, canunt diaconi, multos annos vini duci magno Ioanni secundum confluetudinem, subhæc metropolitæ cum toto clero canere incipit, orationem diuæ virginis & sancti Petri confessoris, quem ipfì more uo miraculo fum appellant, qua finita metropolitanus, magnus dux & nepos tabulatum ascendunt, inno fedilia collocata fedent, nepote interim ab inicio tabulati subfliftente, tandem magnus dux in hæc verba prefatur, Pater metropolitane, ex diuina voluntate à noftris maioribus magnis ducibus antiqua & hactenus obferuata coſuetudine, patres magni duces, filijs fuis primogenitis confignabant magnum ducatum, & ficut eorum exemplo genitor meus magnus dux, me coram ſe benedixit magno ducatu, ita ego quoque primogenitù meum Ioannem coram omnibus magno ducatu benedixi, ſed quia diuina voluntate accidit, vt filius ille meus mortem obierit, ſuperftes autem ſit vnigenitus Demetrius quæ mihi deus loco filij mei dedit, hunc ita quod ego pariter coram omnibus benedico, nunc & poſt me magno ducatu Wolodimeriæ, Novuogardiæ &c. ſuper quibus & patrem eius benedixeram.

Subhæc metropolitanus iubet nepotem locum libi affignatum accedere & benedicit illi cruce, Diaconumque iubet orationes diaconorum recitare, ipſe interim ſedendo iuxta illi, capite inclinato quoque orat, Domine deus noſter rex regum dominus dominantium, qui per Samuelem prophetam elegi ſti Dauid ſeruum tuum, & inunxili illum in regem, ſuper populum tuum Israel, tu nunc exaudi preces noſtras tuorum indignorum, & reſpice à ſanctuario tuo ad fidelem ſeruum tuum Demetrium, quem elegi, exaltare regem tuis gentibus ſanctis, quem redemili præci oſſimo vnigeniti filij tui languine, & inunge eum oleo letitiæ protege eum virtute excelfi, pone ſuper caput coronam de lapidibus præci oſis, da illi longitudinem dierum, & in dextram ſceptrum regale, pone illum in ſedem iuſtam, cireiumda illum omnibus armis iuſtitiæ, fortifica illum in brachio, & ſubijce illi omnes línguas barbaricas, & ſit totum cor eius in timore tuo, qui te humiliter audiat, auerte illum à fide mala, & demonſtra illi ſaluum conferuatorem mandatorum ſancte tuæ vnioruſalis eccleſiæ, vt iudicet populum in iuſtitia, & iuſtitiam præſtet pauperibus, conferuere filios pauperum, et conſequatur dein regnum céleſte.

Poſtea clara voce loquitur, ſicuti eſt tua potentia, & tuum eſt regnum, ita & laus & virtus ſit deo patri & filio & ſpiri tui ſancto, nunc & in ſecula ſeculorum. Finita hac oratione, imperat duobus abbatibus metropolitanus, vt ſibi Barma porrigant, quæ vna cum pileo, quodam tegumento ſerico (quod Schirnikoiu appellant) tecta erat, mox hanc tradit magno duci cruce, nepotem ſignat, magnus autem dux eam ſup nepotem ponit, dein metropolitanus inquit, pax omnibus, cui diaconus, domine oremus, tum metropolitanus orans, tibi vnico regi æterno, cui terrenum quoque regnum credidi, inclinate vos nobilcum inquit, & orate omnia regnantem conferua

Sol. XI.

conferua illum sub protectione tua, contine illum in regno, vt semper bona & decentia agat, fac clarefcat iusticia in diebus suis, amplificatione, sui dominij, & vt in tranquilitate eius, quiete fine discordia viuamus, in omni bonitate & puritate, & hæc submiffius, alta autem voce, tu es rex mundi et ſeruator animarum noſtrarum, laus tibi patri & filio ſpirituïc, ſancto nunc & in ſecula ſeculorum amen, tandem pileum ducalem à duob? abbatibus mandato ſibi allatum, magno duci porrigit, ad hæc cruce nepotem in nomine patris & filij & ſpiritus ſancti lignat, pileum porro magno duce capiti nepotis imponente Metropolitan? primum dein Archiepſcopus et Epiſcopi accedentes manu ei benedicebant, his ordine peraſtis metropoliſtanus & magnus dux nepotem ſibi affidere iubet, pauliſperc, commorati ſurgunt, interea diaconus letaniam vt vocant incipit. Miserere noſtri domine, nominans Ioannem magnum ducem, rurfus alter chorus commorat, magnum ducem Demetrium nepotem & alios ſecundum confues tudinem, ſinita letania orat metropolitanus, O ſanctiſſima domina virgo dei genitrix, & poſt orationem metropolitanus & magni duces confident, ſacerdos ſeu diaconus locum demonſtrat in quo legebatur Euangelium, altaq, voce dicit, multos annos magno duci Ioanni, bono fideli chrifti die lecto, deo electo & deo honorando, magno duci Ioanni bafilij Vuolodi meriæ, Novuogardiæ & totius Ruſsiæ monarchæ per multos annos, ſubhæc ſacerdotes ante altare canunt, magno duci multos annos, itidem in dextro ac ſiniftro choro diaconi canunt, multos annos, tandem rurfus diaconus alta voce multos annos mag: duci Demetrio bono fideli chrifti dilecto, deo electo & honorando magno duci Demetrio Ioannis Vuolodi dimeriæ, Novuogardiæ & totius Ruſsiæ multos annos, ſacerdotes item apud altare, et in vtroc, choro intonant multos annos Demetrio, Quibus peraſtis Metropolitanus archiepſcopus epiſcopi & tota congregatio ordine, mag: duces accedunt eoſc, honorifice conſalutant, accedunt & filij magni ducis, inclinando & ſalutando magnum ducem.

INSTITUTIONES MAGNI DVCIS
IAM INAVGVRATI.

Simon Metropolitanus inquit, dne & fili magne dux Demetri, diuina
voluntate auus tuus magnus dux fecit tibi gratiam, benedixit te ducatu
magno, & tu domine & fili, habe timorem dei in corde ama iustitiam, &
iustum iudicium, obedias auo tuo magno duci, et curam de omnibus recte
fidelibus, ex toto corde habeto, & nos te dominum filium ſuum benedici
mus, & deum oramus pro tua falute, dein metropolitanus & magni duces
ſurgunt, metropolitanus orans benedicit cruce mag: duci eius filijs,
tandem Liturgia hoc eſt, ſacro peraſto magnus dux auus ſe in ſuam habi
tationem confert, Demetrius vero in ducali pileo & Barma ex æde diuæ
virginis, magna Boiaronum caterua filijs comitantibus, ad templum

Michaelis

Michaelis archangeli pergit, vbi in vestibulo supra pontem à Georgio
mag: ducis Ioannis filio, ter dengis aureis afpergitur, templumque ingreffus
Sacerdotes letaniam orantes, fecundum confluetudinem, cruce ei benedie
cebant, & iuxta sepulchra ac monumenta cum signo crucis fignabant, dein
templum egrediens, in porta à Georgio rurfus dengis aureis afpergitur,
poit recta in templum annunciationis Mariæ progreditur, vbi facerdo
tes pariter ei benedicebant, & à Georgio dengis vt antea aspeigebatur,
peractis tandem ijs, ad auum & matrem se contulit Demetrius, acta sunt
hæc Anno mundi 7006. à nato autem Christo 1497. die quarta
Mensis Februarij.

Interfuerunt autem huic mandato magni ducis & benedictioni Simonis
metropolitani,
Tichon archiepiscopus Roſtovuien & Ioroslavuienſis. Nyphont ſusda,
lienſis & Toruſki:
W ascian Episcopus T vuereñ, Prothaius Reſanenſis & Muromſki.
Afranius Columbnenſis, Ieufimy, Sarki & Podonſki Epiſcopi.

Multi item abbates & priores, inter quos potiores Serapian Prior Mo-
neſterij ad ſanctam trinitatem diui Sergij & Makirij, prior Monaſterij
ſancti Citilli, magnus denicq; conuentus religioſorum & eccleſiaſticorum
aderat. Inter prandendum muneris quaſi loco oblatu erat cingulum latum
auro, argento, gemmis precioſis confectum, quo cingebatur, mox Selgi
quoq pereaſlavuſki, hoc eſt piſciculi ex lacu Pereaſlavuienſi halecibus
non diffimiles, quorum & nomen habent, ideo autem id genus piſcium
putant afferri, quod Pereaſlavu nunquam ſeperabatur à Molcovuia vel
Monarchia.

Barmai eſt veluti torques latæ formę ex veluto, extrinſecus tamen auro
& omnis generis gemmis concinne confectus, quem Vuolodimerus pre-
ſecto cuidam Caphe ianuenſi proſligato ademit.

Pileus ipſorum lingua Schapka dictus, quo Vuolodimer Monomach
vſus eſt, & quem gemmis ornatum, aureis item laminis quaſi quibusdam
ſpirulis ſubinde ſele vibrantibus, mire concinnatum reliquit, hactenus
dixi de principe qui maiorem partem Ruſsiæ tenet.

Ceteras Ruſsiæ partes nunc vnus Sigismundus Poloniæ rex magnus
dux Lituaniæ tenet, ceterum cum regum poloniæ qui originem ſuam ex
Lituaniæ traxerunt, mentio fit, de genealogia eorum quedam ſubiungenda
videntur.

Prefuit magno ducatui Lituaniæ princeps quidam Witenen, quem cum
ſeruitor ſuus Gedemin, vt polonorum annales referunt, occi diffet, mox et
ducatu & vxore potit eſt, ex eacq inter plures alios precipuos duos ſuſce-
pit filios, Olgird & Kestud, Ex Kestud natus eſt Vuitoldus, quem alias
Vuitovudum appellant, & Anna Ianuſij Ducis Mazovuiæ coniunx.

Vuitoldus reliquit vnicam filiam Anafthaſiam que Baſilio duci moſco-
vuiæ in matrimonium collocata Sophiaco nominata eſt, ex qua natus eſt
Baſilius

Sol. XII.

Basilicus pater magni illius Ioannis, auus Basilij rutenorum principis, ad quem Orator miſſus ſui.

Keſtud porro ab Olgird fratre in carcerem coniectus miſere perijt, Vuitoldus quoq vir quo maiorem Lituania non habuit, et ex baptiſmo Alexander dictus 1430 moritur.

Olgird Gedemini filius ex vxore Maria principe Tvuerenſi chriftiana inter alios filios Iagelonem ſuſcepit, is regnandi cupiditate non ſolum regnum Poloniæ, ſed ipſam Hedvuigim quoq, que tum diademaſe inflignita regno prefuit, Vuilhelmoc duci Auftriæ deſponſata ſuit, atq adèo paren tibus primatibus, vtriusq regni conſentientibus, ante nubiles annos regio more cum eo concubuiffet, affectabat, miſisq mox in Poloniam oratoribus ſuis, regnũ & Hedvuigim vxorem expetit, vt autem polonos in ſuam ſententiam pertraheret, votiq compos fieret, inter alia fidem ſe Chriſtī vna cum fratribus ſuis, ducatibus item Lituaniae & Samogithiæ ſuſcepturum pollicetur, alijſq id genus promiſſionibus, polonos in ſuam ſententiam permouit vt Hedvuigis horum authoriſate adducta atq etiam inuita, reſcijſo priore matrimonij ſcedere, illi nuberet, quo facto lagelo ipſe continuo Vulatiſlai nomine accepto baptiſatur in regem coronatur, nuptijsq peractis Hedvuige vxore anno domini 1586 potitur, qua tamen non longe poſt, primo in partu mortua, Annam Comitem Celeie duxit vxorem, ex qua ſuſcepit vnicam filiam Hedvuigin deſponſatam Friderico iuniori Brandenburgenſi, duxerat & anum quandam, qua pariter mortua, Ruttenã Andree Ioannis ducis Chio vuienſis filiam Soncam, que poſt aſſumpto ritu Romano, Sophia appellata eſt, duxit: ex eacq ſuſcepit Vuladiflaum & Caſimirum filios.

Vuladiflaus patri in regno ſucceſſit, incq Hungariæ regem, ſubmoto legittimo herede Alberti regis defuncti filio Ladiflao poſthumo coronatus, ad Vuarnamq lacum poſt à thurcis oppreſſus eſt:

Caſimirus, qui tum magnum Lithvuanıë ducatum tenebat, & qui Ladiflao poſthumo ſimiliter regnum Bohemiæ, forte fratris exemploſo ductus adimere voluit, fratri in regno Poloniæ ſucceſſit, dein eius Ladiflai hungariæ & Bohemiæ regis fororem Eliſabetham in vxorem duxit, ex qua ſuſcepit filios Vuladiflaum vngariæ & Bohemiæ regem, Ioannem Albertum, Alexandrum, Sigilſmundum Poloniæ reges, Fridericum Cardinalem & Caſimirum qui in ſanctorum numerum relatus eſt,

Vuladiflao erat Ludouicus filius & Anna filia, Ludouicus in regno ſucceſſit, Maria Philippi regis Caſtelſe, Archiducis Auftriæ, filia invxorem ducta, à thurcis in Mohacz anno 1526 oppreſſus eſt.

Anna Ferdinando Romanorum Hungariæ & Bohemiæ Regi, Archiduci Auftriæ nupſit, quatuor filijs & vndecim filiabus ex ea ſuſceptis, Prage tandem in puerperio Anno dnmini 1547. moritur.

loannes Albertus ſine coniuge obijs.

Alexander Helenam Ioannis Magni Ducis Molcovuiæ filiam, duxit

vxorem

vxorem, line liberis tamen decessit.

Sigismundus ex priore vxore Barbara Stephani Comitis Zepufienfis filia, luſcepit Hedvuigin loachimi Brandenburgenſis Electoris coniugem, Ex poſteriore Bona, filia Ioannis Sfortia Ducis Mediolani & Barin, luſcepit Sigilmundum ſecundum Poloniæ regem, Magnum Lithuanie ducem, qui Elisabetham Ferdinandi Ro: Hungariae & Bohemiae Regis &c, filiam anno 1543 ſexta die May vxorem duxit, Que tamen immatura morte et fine prole anno 1545, die lunij decimaquinta, decessit.

Semouites Mazouie Dux, ex Alexandra lagelonis forore luſcepit multos filios filias q, fili fine liberis deceſſerunt, Ex filiabus Zimburgis nuplit Arneſto Auftriae archiduci, ex eoq genuit Fridericum Romanorum Ima peratorem patrem Maximiliani Imperatoris, Maximilianus genuit Philippum Hilspaniarum Regem, Philippus Carolum, v. & Ferdinandum Romanorum imperatores.

Ovuka Vuolelao Theſinenſi Duci in matrimonium collocata eſt.

Amulia Vuoguſlao Stolpenſium Duci, qui nunc pomeraniae Dux appellatur, nuplit.

Anna vero Michaeli Duci Lithuanie, Catharina innupta obijs.

Porro Olgird atq; lagelonis fratres Nepotesq, item filiarum eiſdem liberos, Keſtudis deniq; Caſimiri aliorumq; Regu poſteros, ſi quis ordine recenſere vellet, in immēſum, tam numeroſa proles excreſceret, que tamen vt ſubito auſtæ eſt, ita nunc in vno regis Poloniæ iam mortui filio Sigis mundo ſecundo Poloniæ rege, maſculinus ſexus reſidet. Sed nunc ad moſcos redeo.

Basilio Ioannis de vxore ducenda deliberanticonſultantiq, uſum tandem fuit, vt potius ſubditi alicuius filiam quam externam duceret, tum vt maximis parceret ſumptibus, ſimul ne vxorem peregrinis moribus diuera ſacq; religione imbutam haberet, huius autem conſilij Georgius cogno-mento paruus, principis & theſaurarius & confiliarius ſummus, author fuit, putabat enim principem filiam ſuam vxorem ducturum, ſed tandem publico de conſilio, Boiaronum filiæ numero mille & quingente, cum in vnum locu conducte eſſent, vt ex illis quam vellet, eligeret, delectu igitur princeps habito, Salomeam Ioannis Sapur Boiaronis filiam contra Georgij opinionem in vxorem elegerat, ex ea porro cum ad vnum & viginti annos liberos non ſuſcepilſet, ſterilitate vxoris offenſus, eam eo anno quo nos Molcovuiam veneramus, nimirum 1526 in Monaſterium quoddam in Susdali principatu intruſit, huic Metropolitanus in Monaſterio lachri- manti eiuſantiq, capillis primum abſciffis, cum cucullam porrexiſſet, eam ſibi iniſci hec adeo non patiebatur, vt apprehenſam in terramq; proiectam cucullam pedibus calcauerit, qua rei indignitate, Ioannes Strygona vnus ex primarijs confiliarijs, commotus, eam non ſolum acriter obiurgauit, ſed flagello cecidit, ſuperaddens, Tu ne voluntati Domini reſiltere audes: illiuſq; iuſta capeſſere morarijs ? Hunc Salomea cum interrogaret, qua ſe authoritate

Schygona

Sol. XIII.

authoritate cederet, mandato domini cum respondifset, animo illa tum frato coram omnibus, quod cucullam inuita atque coacta induat protestatur, tantæs iniuriæ libi illate deum ultorem inuocat, Salomea itacque in monasterium coniecta, cum Princeps Helenam filiam Knes basilijs lintzkij Ceci iam vita defuncti, fratris inquam Ducis Michaelis lintzkij, qui tum caeci ptiuus detinebatur: vxorem duxiffet, continuo fama exoritur, Salomeam grauidam prope partum esse, rumorem confirmabant duæ matronæ, primorum confiliariorum Georgij parui thesaurarij & Iacobi Mazur cuicularij vxores, aiebant se se ex ore ipfius Salomeæ audiuifse, vt que grauidam se & prope partum esse fateretur, qua re audita grauiter comotus Princeps vtrame à se repulit, alteram Georgij vxorem etiam verberibus affecit, quod tempeftuius de hac re ad se non retuliffent, Mox vt rem compertam haberet theodericum Rack confiliarium & Potat Secretarium quendam, ad monasterium in quo detinebatur, mittit, illis vt veritatem rei diligenter inquirerent demandat, quidam nobis tum Molismi vuiæ exiftentibus, ſancte affirmabant, Salomeam filium Georgium nominem peperiffe, nemini tamen infantem oftendere voluifse quin cognoscende veritatis quibusdam ad se diffmis, dicitur respondifse, indignos illos esse, quorum oculi infantem viderent, dum in suam maiestatem ueniret, matris iniuriam vlturus, quidam vero eam peperiffe couſtanter negabant, ambis gua itacque ea de re eſt fama.

Basilijs porro Lintzkij ex Lituania profugi filiam, cur vxorem duxerit princeps, duas cauſas, præter quam quid ex ea liberos ſuſcepturum ſperabat, ſuſſe accepi, tum quod ſocrus genus ſuum duxiffet ex familia Petrotvuitz, que magni quondam nominis in Hungaria erat, Grecorum ſidem ſequebatur, tum quod Michaelēm Linczkij, ſingulari dexteritate ac tara quadam fortitudine virum, patruum liberi habituri eſſent, habebat etenim princeps duos germanos fratres, Georgium & Andream, atque ideo ſi forte liberos ex aliqua alia vxore ſuſciperet, eos fratribus viuentibus, parum tutus fore in regni administratione putabat, Michaelē autem in gratiam receptolibertatec donato, filios ex Helena ſuſceptos, authoritate patrui in maiore quiete futuros non dubitabat, de cuius liberatione nobis preſentibus tractabatur, quem etiam vinculis ſolutum liberis cufodijs honefte mandatum, vidimus, Tandem libertate donatum inter ceteros Kneſos teſtamento à principe nominatum, Tutorem denic nepotum ſuum Ioannis & Georgij inſtitutum ſuſſe, Sed poſtea Principe mortuo, cum viduam regium thorum continuo cum quodam Boiarone cognomento Ovuczina contaminantem in mariti fratres, vinculis conſtrictos ſæuientem crudelius imperantem, videret, eam vt honestius & ſanctius viueret, aliquoties ſola pietate ac honefstate adductus, admonuerat, ſed huius illa admonitionem adeo moleſte impacienter tulit, vt mox qua ratione è medio tolleretur, confilium quereret, cauſacq reperta, Michaelēm aiunt continuo proditionis crimine ſuſſe inſimulatum, atque in carceres ruris

C. IUS

fus coniecutum, misere tandem perijſe, Viduam quoc[ur] non ita diu poſt
veneno ſublatam, Ovuczina uero adulterum in partes diſectum ſuiffe,
Matre itac[ur] e medio ſublata, maior natu filius Ioannes 1 ξ 2 8. anno natus
in regno ſuccelsit,

## RELIGIO

Ruffia vt ctpit, ita in hunc usq[ur] diem in ſide Chriſti ritu greco perſuea
rat, habuit Metropolitanum, quondam ſeſidentem in chiovuia, dein
in vuolodimeria, nunc vero in Molcouia, poſt cum Metropolite, ſepti-
mo quoc[ur] anno, Ruffiam lituanorum imperio ſubiectam inuiferent, exa-
ctisq[ur] nummis inde redirent, hoc vuitoldus ne videlicet prouinciſe ſuæ ar-
gento exhaurirentur, ferre noluit. Conuocatis itac[ur] Epis proprium Me-
tropolitanum conſtituit, qui nunc vuilnæ Metropoli ſituaniæ, ſuam ſe-
dem habet, quæ et ſi Romanum ritum ſequatur, plura tamen templa, ru-
thenici quã romani ritus in ea cernuntur, ceterum Metropolitæ Rutheni
authoritatem ſuam à Patriarcha Conſtantinopolitano habent.

Rutheni in annalibus ſuis aperte gloriantur, ante vuolodimerum et
olham, terram Ruffiæ eſſe baptizatam et benedictam ab Andrea chrifti
Apoſtolo quem ex Grætia ad oſtia Borifthenis veniſſe ipſi affirmant, &
aduerſo flumine ad montes vbi nunc chiovuia eſt, nauigaffe, atq[ur] ibi om-
nem terram benedixiſſe & baptizaſſe, Crucem ſuam illic collocaſſe, præ-
dixiſſe magnam ibi Dei gratiam multasq[ur] Eccleſias chriftianorum futu-
ras, Poſt inde usq[ur] ad fontes Borifthenis perueniſſe in Molok lacum mag-
num, & per fluuium Iovuat descendiſſe in Ilmer lacum, vnde per fluuium
Wolhovu, qui ex eodem lacu ſuit, Novuogardiam, Inde fluuio eodem in
ladoga lacu et neua flu: atq[ur] in mare usq[ur] quod ipſi Waretzkoie appellât,
nos Germanicum, inter vinlandiam & liuoniam, Romam nauigando per-
ueniſſe, poſtremo in peloponeſſo propter Chriſtum ab Ago Antipatro
cruciſixum ſuiffe, Hæc Annales ipſorum.

Eligebantur quondam Metropolitæ item Archiepſcopi, conuocatis
omnibus Archiepſcopis, Epifcopis Abbatibus & Prioribus monaſterios-
rum, inquirebatur vir ſanctioris vitæ per Monaſteria et heremos, eligebat-
turq[ur], nunc vero principem aiunt, ad ſe certos conuocare ſolere, atq[ur] ex
eorum numero, vnum ſuo iudicio deligere, Erat eo tempore cum Cæfaris
Maximiliani oratorem Molcovuiæ agerem, Bartholomeus Metropoli-
ta vir ſancte vitæ, cumq[ur] princeps violaſſet iuramentum per ſe & ipſum
Metropolitam Duci Semelitz preſtitum, & alia quædam deſignaſſet, que
videbantur contra authoritatem illius eſſe, acceſſit Principem & inquit,
Cum omnem authoritatem tibi uſurpas, ideo officio meo præeſſe non
poſſum porrecto ſibi baculo ſuo, quem in modum crucis ſerebat, officio-
um resignat, Princeps bacculum cum officio, ſine mora ſuſcipit, atq[ur] paus
perem cathenis vinctum continuo Bielogelero mittit, Aiunt hunc ibi alia
quandiu in vinculis ſuiffe, liberatum u[n] poſt priuatumq[ur] in monaſterio,
reliquum

Sol. XIII.

reliquum vitæ exegisse, Huic Metropolita Daniel quidam XXX fere an
nos natus, homo corpore robusto atque obefo facie rubentifuccesfit, qui
ne ventrimagis quam ieunijss, vigilijs, ac orationibus, deditus videretur,
quocies actum publicum effet celebraturus, sulphuris fumo tum faciem,
vt impalleſceret, inficere atque ita pallore imbutus, in publicum prodire
ſolebat.

Sunt & alij Duo Archiepiscopi in dominio Mofci in Novuogardia
ſcilicet Magrici & Roſtoff. Item Epiſcopi T vuerenſis. Reſanen, Smolen-
ſis, Permiæ, Susdali, Columne, czernigovuiæ, Sari, Hiſomnes Metro-
politæ Mofcovuitico ſubieſti ſunt, habent autem ſuos prouentus certos
ex prædijs & alijſs extraordinarijs, vt vocant accidentalibus, caſtra au-
tem ciuitates, aut viiſam adminiſtrationem ſecularem (vt vocant) non ha-
bent, carnibus perpetuo abſtinent, Abbates duos tantum in Mofco-
vuia eſſe reperi. Priores vero Monaſteriorum plurimos, qui omnes arbi-
trio ipſius Principis, cui nemo reſiftere audet, eliguntur.

Priores quomodo eligantur ex cuiusdam varlami prioris Huttenien,
ſis monaſterij, Anno 70 34, inſtituti, literis ex quibus capita rerum
duntaxat excerpſi, apparet, Principio fratres alicuius monaſterij magno
duci ſupplicant, vt idoneum Priorem eligat, qui eos diuinis præceptis
inſtituat. Electus autem priuſquam confirmetur à Principe, cogitur ſe iu-
ramento atque inſcriptione obſtringere, quod velit in eo monaſterio iuxta
ſanctorum patrum conſtitutionem pie & ſancte viuere, omnes ofſiciales
iuxta maiorum conſuetudinem, conſentientibus etiam ſenioribus fratribus,
aſſumere, ſingulis ofſicijs ſideles preficere, atque commodum monaſterij
diligenter procurare, de negotijs & rerum cauſis, cum tribus aut quatuor
ſenioribus deliberare, factaque deliberatione negotium ad totum colle-
gium fratrum referre, atque orum communi ſententia de rebus decernere
conſtituere, non lautius priuatim viuere, ſed in eadem menſa perpetuo
eſſe & communi cibo cum fratribus uti, omnes cenſus & reditus annuos
diligenter colligere, ac in theſaurum monaſterij fideliter reponere, hæc
ſub magna poena, quam ſibi infligere Princeps poteſt, item priuatione
officij ſeruaturum ſe promittit, obſtringunt ſe iuramento quoque ipſi ſe-
niores fratres prædicta omnia ſele ſeruaturos ac Priori inſtituto fideliter
& ſedulo obtemperaturos,

Sacerdotes ſeculares vt plurimum conſecrantur hi qui diu apud Eccle-
sias tanquam Diaconi ſeruiuerunt, In Diaconum autem nemo conſecra-
tur, niſi coniugatus. Vnde plerum & nuptias celebrare, & in gradum
Diaconatus ſimul ordinari ſolent, Si vero ſponſa alicuius Diaconimale
audit, tum in diaconu niſi integræ famæ vxorem duxerit, non conſecratur.
Mortua coniuge ſacerdos à facris obeundis prorfus ſuſpenditur, ſi caſte
tamē viuit ofſicijs ac alijſs rebus diuinis, cum ceteris Eccleſiæ miniftris cho-
ro tanquam minifter interreſſe poteſt, Erat quidem antea couſuetudo, vt
vidui caſte viuentes ſine reprehenſione ſacra peragerent, Sed nunc mos

C. inualuit

Inualuit vt nullus viduorum ad sacra facienda permittatur, nisi monafterum aliquod ingrediatur, iuxta regniam viuat.

Quicunque Sacerdos viduus, ad secundas nuptias, quod cuius liberum est, transfierit, is nihil habet cum clero commune, item nullus Sacerdotum aut sacra obire, aut baptizare, aut alio quouis fungi munere audet, nisi diacono præfente,

Sacerdotes in Ecclesiis primum tenent locum, Et quicunque illorum contra religionem aut offitium facerdotale, quais ratione fecerit, iuditio spirituali subiçitur, si vero furti aut ebrietatis accufatur, aut in aliud id genus vicij inciderit, à seculari magiftratu, vt vocant, punitur, Vidimus Moscovuiæ ebrios Sacerdotes publice verberari, qui aliud nihil querebantur quam lese à feruis, & non à Boiarone cœlos effe.

Paucis retroactis annis, quidam principis locumtenens facerdotem in furto deprehenſum, laqueo ſuffocari fecit, quam rem Metropolita graviter ſerens, ad Principem defert, accerſitus locumtenens, Principi respondit, iuxta antiquum patriæ morem, ſurem non facerdotem ſe ſuſpendiſſe, atq[ui] ita ille impnne dimiſſus ſuit.

Si ſacerdos queritur coram laico iudice, ſe à quopiam laico effe cœſum (offenſiones etenim omnes ac iniuriarum genera ad ſeculare iudicium ſpectant) tum iudex ſi forte cognouerit hunc ab illo ſaceſſitum aut qua vis iniuria prius affectum ſuſſe ſacerdotem punit.

Sacerdotes plerum ex contributione curialium ſuſtinentur, affignantur illis domunculæ cum agris & pratis, vnde victum ſuis aut ſeruitorum manibus, inſtar vicinorum queritant, pertenues habent oblationes: aliquando eccleſiæ pecunia datur ad vſuram, de centum decem, eam ſacerdoti porrigunt, ne ſuis illum alere ſumptibus cogantur, Sunt etiam quidam qui liberalitate principum viuunt, certe non multæ parochiæ reperiuntur, predijs ac poſſessionibus dotatę, exceptis epiſcopatibus, & quibusdam monafterijs, nulla parochia ſeu ſacerdotium confertur cui piam niſi ſacerdoti, in ſingulis autem templis vnicum tantum altare, & in dies ſingulos vnicum quoq[ui] ſacrum faciendum putant, rariffime tempplum reperitur ſine ſacerdote qui ter in hebdomada tantum sacra peragere obſtringitur.

Vestitum propelaicorum habent, extra piretum paruñ, & rotundum, quo

Sol. XV.

quo ralutam tegunt. Pileum amplum contra calorem & imbres luper im
ponentes, aut Pileo oblongo ex caſtorum pilis, colore grileo vtuntur,
omnes baculos quibus imituntur deferunt, poſſoch dictos,

Monaſterijs prælunt vt diximus, Abbates & Priores, quorum hos
Igumenos, illos vero Archimandritas vocant, habent feueriſſimas leges ac
regulas, quæ tamē ſenſim labefacte, iacent, Nullo ſolatij genere vti audent
Cithara, aut aliud muſices, aſtrumentum, ſi apud aliquem repertum fuerit,
grauiſſime punitur, carne perpetuo abſtinent, omnes non ſolum Principis
mandato, ſed & ſingulis Boiaronibus à Principe miſſis parent, interfui
quum prouifor meus à Priore quodam, rem certam peteret, quam cum
continuo non dederat, verbera minabatur, quo audito eſeſtigio rem peſ
titam attulit, Sunt plures qui ex Monaſterijs in Heremum ſe conferunt,
ibiçp tuguriola faciunt, quæ aut ſoli, aut cum ſocijs incolunt, viſtum ex
terra & arboribus querunt, nimirum radices, & alios arborum fructus,
hij autem Stolpniki appellantur, Stolp etenim columna dicitur, Domun-
culas autem anguſtas, & in altum erecſas columnis ſuſtinent.

Metropolita, Epiſcopi & Archiepſcopi, quamvis carnibus perpetuo abſtinent, tamen cum inuitant hoſpites laicos aut Sacerdotes, co tem-
pore quo carnibus veſcuntur, habent hanc prærogatiuam, vt carnes illis in ſuo conuiuio apponant, quod Abbatibus & prioribus prohibitum eſt.

Mitras Archiepſcopi & Epiſcopi, Abbates nigras & rotundas ſerunt, ſolus autem Epiſcopus Novuogardienſis albam bicornem more noſtro ſert.

Veſtes quottidianę Epiſcoporum, ſunt ſicut aliorum Monachorum,
niſi quod aliquando ſericeas ſerunt, & preſertim pallium niſrum quod
habet à pectore in vtræq[ur] partem tres ſimbrias albas inſlexas inſtar riuuli
fluentis, in ſignificationem, q[ui] ex corde et ore illorum fluunt riuuli doſtringe
ſidei & bonorum exemplorum, hi ſerunt baculum quo innituntur, quem
gentiliter Poſſoch appellant, in modum crucis, Epiſcopus Novuogardien
Album ſert Pallium, C[æ]teru Epiſcopi duntaxat, circa res diuinas ac ipſam
religionem pie procurandam ac promouendam ſunt occupati rem autem
familiarem et alia mundana negotia officialibus adminiſtranda c[om]mittunt.

Habent in Catalogo certos Romanos Pontifices, quos inter ſanctos
venerantur, Alios vero qui poſt illud ſcisma fuerunt, execrantur, tanquam
eos qui ab apoſtolorum ſanctorum q[ui] patrum, & ſeptem conciliorum or[
dinationibus] deſecerint, & tanquam hereticos & ſciſmaticos appellant,
eosdem q[ui] maiori odio proſequuntur, quam ipſos mahumetanos, Dicunt
enim ſeſtimo generali concilio, concluſum eſſe, vt ea qu[em] in pr[eced]entibus
conſtituta ac determinata erant, in poſterum quoq[ui] firma, rata et perpetua
eſſent, nec vnquam poſt hac cuiq[ui] licere aliud concilium aut indicere, aut
accedere, ſub poena anathematis, & hoc ſeueriſſime ſeruant, Erat quidam
Metropolitanus ruiſiæ, qui ad inſtantiam Eugenij Pape, St[itus]nodum acceſſ
ſerat, vbi & eccleſiæ erant vnitiæ, reuerſus in patriam capitur, omnibus

C iij. bonis

bonis ſpoliatur atque in carceres coniicitur, ex quibus tandem euafit.

Inter nos & illos fidei diuerſitatem eſſe, licet ex exemplo literarum cogs
noſcere, quas Ioannes Metropolita Ruſsiae ad Archiepſcopum, vt ipſi
dicunt Romanum, dederat, vt ſquitur.

Dilexi decorem tuum domine ac pater Beatifs: Apoſtolica ſede ac vos
catione dignifs: qui ex remotis reſpicis ad humilitatem & paupertatem
noſtram, & alis dilectionis foues nos, & ſalutas nos ſicuti ſuos ex charitate
& interrogas ſpecialiter de noſtra fide vera & orthodoxa, de qua etiam
audiens, vt nobis beatitudinis tuæ Epiſcopus retulit, admiratus es, & quia
tantus es, & talis ſacerdos, propterea ego pauper ſaluto te, honorando
caput tuum & deoſculando manus tuas & brachia, ſis letus & à ſuprema
Dei manu proteſtus, & det dominus omnipotens tibi, tuis ſpiritualibus, et
nobis ordinem bonum, Neſcio vnde exortæ ſunt, hæreſes de vera ſalutis
& redemptionis via, & mirari ſatis non poſſum, quis diabolorum tam
malus ac inuidus, tam veritati inimicus, ac mutuæ beneuolentie aduerſarius
fuerit, qui fraternam noſtram charitatem à tota chriftiana congregatione
alienauit, dicens, nos non eſſe chriftianos, nos profecto, chriftianos vos ex
Deiſbenediſtione ab initio cognouimus, licet in omnibus fidem chriftianam
non ſeruetis, & in multis diuerſi ſitis, id quod ex ſeptem magnis Synodis
oſtendam in quibus fides orthodoxa & chriftiana inſtituta eſt, ac prorfus
confirmata, in quibus etiam tanquam ſeptem columnis ſapientia Dei do-
mum ſibi edificauit, In iſtis præterea ſeptem Synodis, omnes Papæ digni
ſunt Cathedra. S. Petri quia nobiſcum ſenciebant, In prima autem Synodo
erat Silueſter Papa, in Secunda Damaſus, in Tertia Cæleſtinus, in quarta
beatiſimus Papa Leo, in quinta Vigilius, in ſexta Oaphanius vir hono-
randus, et in ſacris ſcripturis doctus, in ſeptima S. Papa Adrianus, qui miſit
primus Petrum Epiſcopum et Abbatem monaſterij. S. Sabæ, vnde poſtea
exortæ ſunt diſſenſiones inter nos & vos, quæ pullularunt præcipue, in
antiqua Rana, ſunt profecto mala multa, quæ à vobis contra leges diuinas
ac ſtatuta committuntur, de quibus pauca ad charitatem tuam ſcribemus,
Primum de leiunio Sabathi contra legem odſeruato, Secundo de leiunio
magno, in quo ſeptimanam abſcinditis & carnes comeditis, ac propter car-
nium voracitatem homines ad vos allicitis, Item qui Sacerdotes ſecundum
legem ducunt vxores, illos vos reiſcitis, Item qui à preſbiteris in baptiſmate
inuncti ſunt, illos vos iam denuo inungitis, dicentes, illa ſimplicibus Sacer-
dotibus facere non licere, ſed ſolis Epiſcopis, Item de azimis malis quæ ma-
nifeſte ludaicum ſeruitium ſeu cultum indicant, Et quod eſt caput omnium
malorum, vt qnæ confirmata ſunt, per S. Synodos, ea vos cepiſtis permu-
tare & peruertere, dicentes, de ſpiritu ſancto quod non tantum à patre ſed
et à filio pcedat, et multa alia maiora de quibus tua beatitudo ad patriarcha
Conſtantinopolitanum fratrem ſuum ſpiritualem, referrevt omnem dili-
gentiam adhibere deberet, vt aliquando tollerentur iſti errores, & vt vnaſ
nimes eſſemus in concordia ſpirituali, ſicut dicit. S. Paulus informans nos.

Oro vos

SOL. XVI.

Oro vos fratres propter nomen Domini Iesu Christi, vt idem sentiatis dicatis, & non fit inter vos discordia & litis in eodem intellectu fortificati & in eadem cogitatione, de litis sex exceslibns quantum potuimus ad vos scripimus, deinceps & de aliis scribemus charitati tuæ, Si enim ita res se habet (fici utiuimus) agnofces ipse nobilibu, tranfgredi per vos Canones fanctorum apostolorum, & inſtituta magnarum ſeptem Synodorum in quibus erant omnes veſtri primi Patriarchæ & concorditer dicebant, quod verbum veſtrum eſset vanum & quod manifeſte erretis, nunc palam redarguam Inprimis de leiunio Sabathi, videtis que de ilto. S. Apostoli doſuerunt, quorum doctrinam habetis, et maxime beatus Papa Clemens prius poſt S. Petrum apoſtolum ita ſcribit ex ſtatutis apostolorum, vt eſt in Canone LXIII. de Sabbato dicens, Si Eccleſiasticus inuentus fuerit, qui die Dominico vel Sabbato ieiunaret, præter Sabbatum magnum degradetur, ſi autem ſecularis homo fuerit, excommunicetur, & ab eccleſia leiun gatur, Secuundum erat de leiunio, quod vos corumpitis, eſt Iacobitarum et Armeniorum hæreſis, qui lacte & ouis in ſancto ieiunio magno vtuntur, quis enim verus chriſtianus audet ita facere & cogitare? legite Canones, Sextæ magnæ ſi j nodi, in qua oaphanius Papa veſter, ea prohibet, nos profecto cum reſciueramus in Armenia, & aliis quibusdam locis, ouis & caſeo in magno leiunio uelſci, noſtris ilico mandauimus, ut ab eiusmodi cito atque omni Imolo Demoniorum abſtinerent, à quibus Si quis non abſtineret, ab eccleſia ſepararetur, Si Sacerdos, à Sacris ſupêderetur, Tertius vz maximus eſt error et peccatum, de coniugio Sacerdotum, quod ab illis qui vxores habent, ſummere corpus Domini renuitis, Cum Sancta Sijno- dus quæ fuit in Gangra, ſcribit in quarto canone, Qui ſpernit Sacerdo tem ſecundum legem vxorem habentem, & dicit, quod non liceat ex manibus eius accipere Sacramentum, ſit anathema, Item ſi jnodus dicit, omnis Diaconus uel Sacerdos dimittens propriam vxorem priuetur Sacerdotio, Quartumpeccatum erat inunctio ſeu confirmatio, nonne vbi cij dicitur in ſi jnodis? Confiteor vnum baptiſma in remiffionem peccatorum, Si ergo eſt vnum baptiſma erit & vnum Chriſma, & virtus eadem tam Epiſcopi quam Sacerdotis, Quinte eſt error de azimis, qui quidem error eſt Principalium & radix totius hæreſis ſici ut demonſtrabo, & quanquam neceſſe eſſet huc multas adducere ſcripturas, tamen id alias faciam, & in prælenCIARUM HOC TANTUM dicam, Qui azimi à Iudeis ſiunt in memoriam liberacionis eorum & fuge ex Aegipto, nos autem ſemel chriſtiani ſumus, nunquam in labore Aegiijptiorum ſuimus, & huius modi Iudeorum de Sabbato, azimis & circuncifione obſeruationes nobis obmittendas eſſe mandatum eſt, Et ſi aliquis ſequatur vnum ex illis ſici dicit. S. Paulus tenetur totam legem implere, eodem Apoſtolo dicente, fratres ego accepi à Domino quod & tradidi vobis, quia Dominus in qua nocte tradebatur accepit panem, benedixit, ſanctificauit, fregit & dedit ſanctis: diſcipulis dicens, accipite & manducate, &c: Conſidera quid dico, non dixit Dni

C iiiij accipiens

accipiens azima fed panem quod illo tempore nec azimi erant, nec Paſcha
ſiebat, nec dominus tunc commedebat Paſcha Iudeorum, vt daret anima
Apoſtolis, Probabile eſt per hoc, quod Iudeorum Paſcha ſtando fit &
comeditur quod in Chriſti ſcena non ſiebat, vt ſcriptura dicit, Recumben-
tibus eis cum duodecim Item & diſcipulus recubuit ſuper pectus ipſius in
caena, Nam quod ipſe dixit, deſiderio deſideraui, hoc Paſcha manducare
vobifcum, iudeorum Paſcha non intelligit, quod ante ſemper comedebat
cum ipſis, Necq[ui] cum dicit hoc facite in meam commemorationem, neceſſis
tatem faciendi, tanquam Iudeorum Paſcha eſset, imponit: necq[ui] azima illis,
fed panem dat cum dicit, Ecce panis quem ego do vobis, ſimiliter ad Iudam
Cui ego dabo panem intingens in ſal, ipſe eſt traditurus me, Si autem dici-
tis iſtam rationem, quod nos celebramus in azimis, quia nulla eſt terreſtreis
tas vel commixtio in diuinis, cur diuinitatis obliti eſtis, & ſequimini ritum
iudeorum ambulantes in hereſi ipſius Iuliani, Machumeti & Appollinaris
Laodicenſis et Pauli Syriij Samoſatenſis & Eutichij et Diaſterij aliorumq[
qui erant in ſexta Synodo depravatiſſimi heretici, diaboſicoq[ui] ſpiritu re-
pleti. Sext[em] deniq[ui] error eſt de ſpirituſto ſancto, quomodo enim dicitis, credo
in deum patrem & filium & ſpirituſum ſanctum qui à patre et filio procedit.
Mirabile eſt profecto et horrendum dictu, quod audetis ſidem peruertere
cum ab inicio, per vnuerſum orbem in omnibus chriſtianorum Eccleſijs
conſtanter canitur, Credo in ſpirituſum ſanctum & Dominum viuificantem
& à patre procedentem, qui cum patre & filio ſimul adoratur & gloriſi-
catur, Quare igitur vos non dicitis ſicuti alij chriſtiani omnes, fed additio-
nes ponitis & nouam adducitis Doctrinam? cum tamen Apoſtolus dicit,
Si quis annuſtiauerit vobis præter ita, quæ vobis diximus anathema ſit,
vtinam vos non incurratis iſtam maledictionem, Diffeſicile eſt enim & hor-
rendum dei ſcripturam compoſitam per ſanctos permutare et peruertere :
necitis quam maximus ſit error, nam duas virtutes, duas voluntates, et
duo Principia de ſancto ſpiritu adducitis, adimentes & parui facientes eius
honorem, & hereſi Machidoniæ conformes eſtis, quod abſit, Oro & me
inclino ad ſanctos pedes tuos, vt ab huiuſmodi erroribus, qui inter vos
ſunt, & maxime azimis cefſes, volui etiam aliquid ſcribere de ſuffocatis et
immundis animalibus & de Monachis edentibus carnes, fed de hijs poſtea
(Si deus voluerit) ſcribam, parce autem propter maximam charitatem
quod de his rebus ad te ſcripſi, An autem ſunt facienda illa quæ ſunt, in-
terroga ſcripturas & inuenies, Rogo te domine, vt ſcribas ad Dominum
noſtrum Patriarcham Conſtantinopolitan[us] & ad ſanctos Metropolit[as],
qui verbum vitæ in ſe habent, & ſicut luminaria in mundo lucent, fieri
enim poteſt vt Deus per illos ſuper huiuſmodi errorib[us] inquiret, emendet
et conſtituat, Deinde ſi tibi videbitur mihi minimo inter alios omnes reſcri-
bas, Saluto te ego Metropolita Ruſsiæ, & alios omnes tibi ſubiectos ele-
ricos & laicos, Salutant te etiam mecum S. Epiſcopi Monachi & Reges,
magni homines, charitas ſpiritus ſancti ſit tecu et cum omnibus tuis, amen.

Sequuntur

cels. 1 et maximam ab
ahimis ab / simimis

Sol. XVII

SEQVVNTVR CANO-

NES CVIVSDAM IOANNIS METROPOLITÆ
QVI DICITVR PROPHETA, QVOS RAPTIM
VT POTVI ADSEQVI ADIVNGERE VOLVI.

P
Veri in necessitate absque facerdate baptilentur, Animalia, volucres
ab auibus vel feceris lacere non comedantur, qui vero commederint aut
in azimis celebrauerint, vel in septuagefima carne vidi fuerint, vel animam
tium languinem vorauerint, corrigantur.

Aues, Animalia suffocata non commedantur, Rutheni cum Romanis
in necessitate commedant, celebrent autem minime. Rutheni omnes Ros-
manos non rectè baptizatos, quia in aquam toti non sunt immerşi, ad veram
fidem conuertant, quibus conuerſis, non statim Euchariftia, ſicuti nec Tar-
taris, alijſue à fide ſua diuerſis, porrigatur.

Imagines antiquæ & tabulæ, ſuper quibus conſecrationes ſiunt, non
comburantur, ſed in hortis, aut alio honorifico loco, ne iniuria afficiantur,
aut dedecore ſepeliantur.

( quatur

Si in loco ſacro domum exedificaueris: locus, vbi erat altare, vacuusrelin-

Maritus monaſterium ingreſſus, ſi eius vxor alteri nupſerit, in Sacer-
dotem conſecretur.

Principis filia ei, qui communione in azimis, & cibis vtitur immundis,
non in matrimonium locetur.

Sacerdotes, hyberno tempore ex animalium, quibus velcuntur, pelli-
bus, ſemoralia ſerant.

Non confefſi & aliena bona haud reddentes, ad communionem non
admittantur.

Sacerdotes & Monachi, nuptijs chorearum tempore non interſint.

Sacerdos ſi ſciens perſonam iam tertio expetentem matrimonium con-
iunxerit, offitio priuetur.

Mater filios baptizari volens, ieiunare non valentes, pro illis ieiunet.

Si maritus relicta priore vxore, alteram duxerit, vel vxor alteri nupſe-
rit, ad communionem, niſi ad matrimonium redierit, non admittatur.

Nullus alienæ fidei vendatur.

Sciens cum Romanis comedens, orationibus mundis mundetur.

Vxor facerdotis ab infidelibus capta, redimatur, & in matrimonium,
quia vim paſſa eſt, reaſſumatur.

Mercatores & peregrini ad Romanorum partes proficifcentes, com-
munione non priuentur, ſed ad eandem iniunctis quibusdam pro pœni-
tentia orationibus reconciliati, admittantur.

In Monaſterio conuiuia aduocando mulieres, non habeantur.

Matrimonium non niſi publice in Eccleſijs, contrahatur.

Sequuntur

SEQVVNTVR QVESTIONES CIRILLI CVIVS

DAM AD EPISCOPVM NIPHON TEM NOVVOGARDIENSEM.

Q
Vid si homo poſt communionem ex nimia cibi aut potus repletione
euomuerit? Rn. Quadraginta diebus ieiunando peniteat, Si non ob
repletionem, verum ex nauſea xx diebus, ſi vero alia leui ex cauſa, minus,
Sacerdos tale quiddam committens XL, diebus à diuinis & abſtineat &
ieiunet: Sin alia leui ex cauſa, per ſeptimanam ieiunet: quin Medone &
carne ac lacte abſtineat, Si autem tertia aut quarta poſt communionem die
euomuerit, agat poſnitentiam, ſin aliquis Sacramentum euomuerit centum
& viginti diebus peniteat, ſi vero in infirmitate euomuetit tribus diebus.

Vomitum igni comburat & centum Pſalmos dicat, ſi autem canis vo-
mitum deuoraret, centum diebus ieiunet, ſi vala terrea, vel lignea immunda
fuerint, quid faciendum? Rn orationibus mundis mundentur.

Quid pro anima defuncti faciendum? Rn: det grifnam vnam pro
quinč miſſis, cum fumigationibus, panibus, & tritico coſto, quod dicitur
Kuthia, Sacerdos vero habeat vinum proprium.

Quid ſi Monacho infirmo, Seraphica veſte induto, per octo dies nihil
dederim ad edendum. Rn: Bene ſeciſti, quia erat in angelico ordine,

Quid ſi Latinus Ruttenico ritu iniciari voluerit? Rn: Intret Eccleſiam
noſtram vii. diebus, nouum illi imponatur nomen, Singulis diebus qua-
tuor orationes eo præſente dicantur deuote, abluat ſe deinde in balneo,
ſeptem diebus carnibus & laſtarijs abſtineat, octaua die lotus ingrediatur
eccleſiam, ſuper quo quatuor ille orationes dicantur, mundis veſtibus in-
duatur, corona ſeu ſertum ſuper caput illi imponatur Chrifmate inunga-
tur, cereus illi in manus detur, dum miſſa peragitur communicetur, proq-
nouo Chriſtiano habeatur.

An Aues, P[er]ſces, vel alia terreftria animalia ſeſtis dieb? interſicere liceat?
Rn: die Dominico, quia dies ſeſtus eſt, homo in Eccleſiam eat, humanis
vero neceſſitatibus exigentibus occidantur.

An Sacramentum in Hebdomada Palmarum conſecratum, per totum
annum ſeruare liceat. Rn: ſeruetur in vale mundo, Sacerdos vero id in
firmo porrigens parum vini addat.

An aquam vino addere liceat, communicando infirmum? Rn: ſufficit vinum tantum,

An infirmis Demoniacis & mente captis, liceat dare Sacramentum?
Rn: ora illorum tantum Sacramento tangantur,

An Sacerdoti habenti vxorem in puerperio, quemadmodum ſuper lai[
corum fit vxoribus, orationes dicere liceat. Rn: Non, nam ea in Gretia
non ſeruatur conſuetudo niſi alius non inueniatur Sacerdos.

Quid in die Exaltationis S. Crucis ædendum? Rn: Monachi p[er]ſcibus
non veſcantur, laici vero eadem die deoſculantes. S. Crucem carnes edere
poſſunt, niſi forte in diem veneris aut Mercurij inciderit.

An ſacerdoti

Sol. XVIII.

An facer doti noctu enim vxore concumbenti, mane eccleſiam ingredi licet. R.n: lauet prius eam partem, quæ ſub vmbilico eſt, eccleſiam ingrediatur, Euangelium legat, ad Altare vero accedere vel celebrare prohibeatur, volens autem facerdos diebus Solis & Martis celebrare, poterit die lunæ cum vxore concumbere & ſic deinceps.

An vxorem non habenti Euchariftia porrigenda. R.n: Dummodo per integram quadragelimam cum nupta alterius aut bruto non coierit.

An infantuli poſt baptiſmum cōmunicandi. R.n: in templo, dum ſacra peraguntur, aut vespertine preces cantantur, communicentur.

Quo cibi genere in leiunio maiore vtendum. R.n: Dominicis & fabbis tis diebus piliſcibus, alijſ vero Ikhri hoc eſt piliſcium inteleſtijſis.

In maiori hebdomada, Monachi Mel edant & bibant kvuas id eſt aquam acetofam.

In conſecratione kuthie, cerei quod ſunt incendendi. R.n: pro animabus duo, tres. vero pro ſalute viuentis.

Kuthia quomodo confitienda. R.n: Sint tres partes tritici coſti, quarta vero de piliſ, fabi & cicere pariter coſtis, condiantur Melle, & zaccaro, ad hibeantur etiam ſi habentur alij ſtructus, kuthia autem hac peractis ex, equijs, in Eccleſia vtantur.

Quando Bulgari Polovuczi & Czudi baptiſandi. R.n: Si quadraginta diebus ante ieiunent, & orationes mundæ ſuper illos dicantur, ſi vero Slauus fuerit octo tantum diebus ieiunet, Baptiſans autem puerum maner Cas bene ſuccingat, ne dum immergit puerum, de lauacro baptiſmatis, in veſte aliquid remaneat, Puerpera quoc[ur] à partu quadraginta diebus templum non ingrediatur.

An mulier poſt menſtrua communicanda, R.n: non communicetur, niſi prius ſit lota.

An liceat ingredi habitaculum puerpere. R.n: in locum vbi mulier peperit, nemo ante triduum ingrediatur, Quemadmodum enim alia imunda vaſa diligenter lauanda, ita habitationem illam orationibus eſſe prius mundandam.

An poſt occaſum ſolis ſepeliendum. R.n: Occaſo iam ſole, nemo ſeperiatur, eſt enim hæc mortuorum corona, videre ſolem antequam ſepelians tur, plurimam autem meretur, qui offa mortuorum & imagines antiquas condit.

An liceat marito circa ſeſtum Paſchę ſummere Euchariftiam. R.n: ſi cum vxore per quadragelimam non concubuerit, Item qui dentibus die Paſchę ouum attigerit, aut ex cuius gingiua ſanguis manauerit, eadem die à communione abſtineat,

An liceat marito proxima poſt communionem nocte cum vxore concumbere. R.n: licet, Diebus tamen Veneris, Sabbati, & Dominico, ſi de prauati ingenij conceperit puerum vxor, parentes pœniteant. Si autem nobiles & magni nominis fuerint parentes dent certas griffinas facer doti, vt pro

ut pro eis oret, si forte lacerata papirus, quæ aliquid facrarum literarum
continebit in terram proiecta fuerit, an eodem loco de ambulare liceat.
R.n: Non.

An liceat lacte alicuius vaccæ, eodem die quo vitulum edidit vti? R.n:
Non, quia eſt ſanguine mixtum, poſt biduum autem licebit,

Quando potest aliquis à facris suspendi? R.n: Sacerdos tempore ieiunij
ſeminæ alicuius amore flagrans inco os eius linguam inſertans, ſemē denicp
genitale libidine inſflammatus ſpargens à diuinis per integrum annum ab
ſtineat, ſi vero ante ſacerdotium tale quid commiserit, in ſacerdotem non
conſecretur.

Laicus vero eiusmodi peccata ac flagitia deſignans, eo anno non com
municetur, an ſit inniciandus ſacris is? ex quo aliqua vno duntaxat concu
bitu concepit? R.n: Raro concipiunt ex primo coitu, decies autem ſi con
greſſus fuerit non conſecretur.

Preterea qui virgini ſtuprum obtulit, aut vxorem ſuam viciatam primo
concubitu animaduerterit, in ſacerdotem pariter non conſecretur.

Diuorcium celebrans quomodo penitebit? R.n: perpetuo ab Euchas
riftinga, niſi iam iam animam agens abſtineat.

Licebit ne cuipiam in vita pro animæ ſuæ ſalute exequias obire? R.n:
licet, etc. vocant mortuorum.

An coniunx, coniugem in perficienda pænitentia iuuare potest? R.n:
Non potest, tanquam frater fratrem.

An ſacerdos ea die qua mortuum ſepeliuit, & deoſculatus eſt, obire
ſacra debeat? R.n: non debet.

An puerpera deploratæ valetudinis communicari debet? R.n: Dum
modo ex eo loco, vbi enixa eſt, aſportata ac lota fuerit,

An liceat rem habere cum vxore eo loci vbi ſunt imagines ſanctorum?
R.n: Accedens ad vxorem nonne deponis crucem decollo? ſimiliter nec
in habitatione coram imaginibus, niſi bene reclusæ & operte fuerint coire
licebit.

An liceat illico à prandio vel coena, antequam dormias in templo orare
R.n: vtrum melius dormire an orare?

Poteſt ne ſacerdos ſine ſacerdotali habitu accedere ægrotum, eicp por
rigere ſacramentum? R.n: poteſt.

Quomodo ducendæ vxores? volens vxorem ducere quadraginta aut
minus octo diebus, ſe ab alijſ mulieribus contineat.

An mulieri quæ facit abortum pænitendum? R.n: Mulier non caſu
aliquo, ſed temulenta faciens abortum pæniteat, Item quæ viro ſuo aquam
qua ipfa ſe lauit ad bibendum, vt ſe amet, dederit, ſex hebdomadis ieiunet.

An carne & lacte eius vaccæ, qua cum homo miſcuit corpus vteñ?
R.n: omnes præter exceſſorem, vti poſſunt.

An mulier confilio vetularum, quo concipiat, vtatur. R.n: mulieres,
antiquarum vetulari, confilio, herbis vt concipiant, vtentes & non potius
ſacerdotes

Sol. XIX.

facer dotes; qui eas orationibus fuis iuuent, accedens, sex hebdomadis peneiteant, atque facer doti tres griffinas, numerent.

Grauidam autem temulentus ſi leſerit ita vt abortum faciat, medio anno peniteat, obſetrices quoque octo diebus ab æde ſacra abſtineant dum orationibus, mundentur.

## BAPTISMVS

Baptizantur hoc modo, nato infante, mox accerſitus ſacerdos ante lauam habitationis in qua eſt puerpera, certas ſtando recitat orationes, pueroq[ui] nomen imponit, dein XL communiter die, ſi forte puer ægrotet, deſertur in templum et baptizatur, acter in aquam totus immergitur, alioqui baptizatum non crederent, mox inungitur chrifmate quod conſecraſtum eſt in hebdomada magna, inungitur denique Mirrha, vt ipſi dicunt, aqua vero bapſiſmatis ſingulis infantibus conſecratur, & continuo poſt bapſiſmum extra templi portam effunditur, ſemper in templo baptizantur infantes, niſi longinquitas loci nimia, aut frig[us] puero obſſet, nec[que] vnquam aqua tepida niſi pueris infirmis vtuntur, ſuſceptores ex voluntate parenſtum aſſummuntur, & quoties præeunte certis verbis ſacerdote Diabolo renunciant, toties in terra expuunt, ſacerdos etiam abſcindit capillos pueri, cer[ate]r[um] intricat & in templo loco certo reponit, non adhibent ſal nec[que] ſalis uam cum puluere.

## SEQ VITVR BVLLA ALEXANDRI PAPÆ EX QVABAPTISMVSRVTHENORVM ABVNDE CONSTAT.

Alexander Epiſcopus ſeruus ſervorum Dei ad perpetuam rei meſmoriam Altitudo diuini conſilii, quod humana ratio nequit compræhendere, ex ſuæ immenſæ bonitatis effentia aliud ſemper ad salutem huus mani generis pullulans, tempore cōgruo ſecreto miſterio quod ipſe Deus nouit oportuno producit & manifeſtat, vt cognoſcant homines ex ſuis meritis tanquam ab ipſis, nihil proficere poſſe, ſed eorum salutem & omne donum gratiæ, ab ipſo ſummo Deo & patre luminum prouenire, ſane non ſine grandi & ſpirituali mentis noſtræ lætitia accepimus, quod nonnulli Ruteni in Ducatu lithuaniæ, & alij ritu greco uiuentes, fidem tamen chrifianam alias profitentes, qui vilhenſem ac kijovuienſem luti zeorienſem, & Mednicenſem ciuitates & Diocefes, ac alia loca eiusdem ducatus in habitant, ſancto ſpiritu cooperante illuſtrati, nonnullos errores quos haſtenus, ritu & more grecorum viuentes obſeruarunt, penitus ab eorum mentibus & cordibus abdicare & vnitatem fidei chatolicæ & latius, ne Romanæ Eccleſiæ amplecti, & ſecundum ritum eiusdem, latinæ & Romane eccleſiæ viuere defiderant & proponunt, Sed quia more grecorum

D felicet

ſcilicet in tertia perſona bapſiſati fuerunt, & nonnulli aſſerunt eos de nouo
baptizari debere, prædicti qui ritu greco hactenus vixerunt, & adhuc
uiuunt, tanquam antea rite bapſiſati, renuunt et recuſant, de nouo bapſiſma
ſuscipere, Nos igitur qui ex commiſſo nobis de ſuper, licet in ſuffiſtientibus
meritis, offitio paſtorali, cupimus ſingulas oues nobis commiſſas, ad ve-
rum ouile chrifti perducere, vt fiat ex illis vnus paſtor, & vnum ouile, &
ne Sancta catholica eccleſia diuerſa & deformia membra à capite diſcre-
pantia, ſed conformia habeat, attendentes per ſœlicis recordationis Euge-
nium Papam quartum prædeceſſorem noſtrum, in concilio per eum Flo-
rentiæ celebrato, & in quo greci atq. armeni, vna cum Romana eccleſia
ſentientes interfuerunt, definitum ſuit, formam huius Sacramenti bapſiſ-
matis exiſtere, Ego te bapſiſo, in nomine patris et filij er ſpiritus ſancti amè,
ac etiam per illa verba Baptizetur talis ſeru? Ieſu Chriſti, in nomine patris
& filij & ſpiritus ſancti vel Baptizatur manibus meis talis in nomine patris
& filij & ſpiritus ſancti, verum perfici bapſiſma, quoniam eius principalis
cauſa, ex qua bapſiſma virtutem habet, ſit ſancta trinitas, inſtrumentalis
autem ſit minifter, qui tradit exterius ſacramentum, ſi exponitur actus qui
per ipſum excercetur minifterium eius ſancte trinitatis inuocatione effi-
citur ſacramentu, & propterea huiuſmodi ſacramenti, ſic in tertia perſona
collocata reiterationem neceſſariam non exiſtere, habita etiam ſuper hoc
cum fratribus noſtris deliberatione matura, auſtoritate apoſtolica, nobis
& alijſ romanis pontificibus, ab ipſo Ieſu domino noſtro per beatum Pe-
trum, cui et ſuccesſoribus eius apoſtolatus, minifterij diſpenſationem com
miſit: tradita, tenore præſentium decernimus atq. declaramus omnes &
ſingulos ſic in tertia perſona baptizatos, volentes à ritu greco, ad ritum
& morem latinæ & ſanctæ romanæ eccleſiæ venire, ſimpliciter & ſine alia
contradictione, aut etiam obligatione vel coactione, quod iterum rebapti-
fentur, etiam cum intentione, quod alias ritus per orientales eccleſiās ſer-
uari ſolitos hereticam prauitatem non concernenſ, obſeruari poſſint, ſacta
prius tamen, per eos omnium errorum, rituum grecorum à latina & ro-
mana eccleſia & illius ritu ac ſanctis inſtitutionibus deriuantium, abiura-
tione admittendos fore exhortaſ, etiam per viſcera miſericordiæ dei no-
ftri, omnes & ſingulos qui predicto modo bapſiſati ſunt, & ritu greco
uiuunt, vt abnegata omnium errorum, quæ ſecundum morem & ritum
grecorum hactenus obſeruarſt, quiq; ab immaculata, & ſancta catholica,
latina & romana eccleſia & illius ſanctorum patrum inſtitutionibus ap-
probatis deuient, velint eidem catholiſcæ eccleſiæ, illiuſq; ſalubribus docu-
mentis, pro animarum ſuarum ſalute & veri dei cognitione adherere, et ne
corum ſanctum propoſitu quouis retardari poſſit, modo venerabili fratri
noſtro Epiſcopo Vilnenſi, in virtute ſanctæ obedienciiæ committimus &
mandamus, quatenus omnes et ſingulos ſic bapſiſatos et ad vnitatem pre-
fate latine eccleſiæ venire & errores prædictos abiurare volentes, ad præ-
fate latine eccleſiæ vnitatem, errorum huiusmodi abiurationem per ſe vel
per alium ſeu etiam alios ſeculares prelatoſs eccleſiaticos ſeu predicatores
aut minorum

Sol. XX.

aut minorum ordinum regularis obseruantie, preffores, doctos & probos ac alios idoneos, quibus id duxerit commitendum, recipiat & admittat, ac tam sibi quam illi aut illis, cui vel quibus, quoties expedierit, id duxerit committendum, lingulos preſatos, ſic inuenientes ab exceſſibus, propter obſeruationem huiusmodi errorum ac heretica prauitate inde proueniente nec non excommunicationis ſententia, alijſc[]p[]o cenſuris & p[]cenis eccleſiaſticis, quos quomodolibet propter ea incurrent, dicta apoſtolica auſtoritate ab ſoluendi, ac eis pro modo culpæ p[]cenitentiam falutarem iniungendi, alia qu[]p[]o in premiſſis neceſſaria faciendi, plenam & liberam licentiam & facultatem concedimus, per preſentes, verum quia ſorſan difficile foret, preſentes noſtras literas ad ſingula loca, vbi opus fuerit, ſe ferre, volumus & eadem auſtoritate apoſtolica decernimus, quod earundem ſiarum tranſumptum, manu alicuiu[]s notarij publici ſubſcripto, et ſigillo preſati vilne[n] ſeu alterius alicuius epiſcopi vel preſlati eccleſiaſtici munito, eadem fides prorſus ad hibeatur in iudicio & extra & alias vbi libet, vbi fuerit exhibitum vel often ſum, ſicut ipſis litteris originalib[]o adhiberetur, ſi forent exhibit[]e vel often[]e non obſtantibus constitutionibus & ordinationibus apoſtolicis, c[]eteris contrarijs quibus cun[]c[]q[]u, Nulli ergo omnino homini liceat hanc paginam noſtre constitutionis, declarationis, exhortationis, commissionis mandati, concessionis, volu[n]tatis et decreti inſtringere, vel ei auſu temerario contraire. ſi quis autem hoc atten[t]are preſumpſerit, indignationem omnipotentis dei ac beatorum Petri & Pauli Apoſtolorum eius ſe nouerit incurſurum. Datum Romæ apud S. Petrum Anno incarnacionis dominic[]e, Milleſimo Quingentefimo primo, decimokal: Sept[]eb: Pontificatus noſtri anno nono.

Conſeſſionem quamuis ex coſtitutione habent, vulgus tamen eam prin[]eipum opus eſſe, & precípue ad nobiles domínos & præſtantiores viros, pertinere exiſtimat, conſitentur circa paſchatis ſeſtum, magna cordis con[]tritione ac veneratione, ſtat conſeſſor vna cum conſitente[m] in medio templo, vultu conuerſo ad imaginem quandam ad hoc conſtitutam, ſinita dein con[]ſeſſione, penitentia[]c[]p[]o iuxta delici[]t qualitate[m] iniuncta ante ip[]lam imaginem ſubinde ſele inclinant ſigno[]c[]p[]o crucis frontem p[]eſtus, l[]i[]gnant, r[]r]agno de[n]niq[]u[]s g[]emitu clamant, leſu Chríſte fili dei miſerere noſtri. Nam hec com[]munis illorum eſt oratio, quibusdam pro penitentia ieiunia, n[]o[n]nullis certæ qu[]e[]dam precationes (dominicam etenim orationem perpauci ſciunt) in[]iunguntur, qu[]osdam qui gravius aliquid co[m]iſerint, aqua abluunt, Ex pro fluente etenim aquam in Epiphania domini hauriunt, eam[]c[]p[]o conſecratam per totum annum in templo p[]r] mundandis & abluendis grauioribus p[]e[c]catis ſeruant, Item peccat[]u[]t die Sabbato co[m]iſſum, leuius iudicant minus penitentie pro eo iniungunt, ſunt c[]p[]o plures & leuiffim[]e cauſe[]e propter quas in temp lum non admittuntur, ſolent tamen excludi plerum[]c[]p[]o portis & ſe[n]neſtris templi aftare, at[]c[]p[]o inde non minus videre & audire ſacra, quam ſi in templo ſuiffent.

Is qui concubuerit cum vxore ſua, & poſt conſtitutum tempus ſe non abluerit, ea die ingredi templum non audet. D iij Commu-

Communicant sub vtræ specie, milcentes panem vino seu corpus sane
guine, summit facerdos, cocleari ex calice portiunculam porrigite, cœmu
nicanti, quoties cunque aliquis in anno voluerit modo cœffus fuerit, sub
mere corpus dñi potest, alioqui tempus constitutum ad seftum pascatis
habent, Pueris septem annorum porrigunt sacramentum, dicuntum ho-
minem peccare, si puer infirmus fuerit, aut forte animam agere ceperit, de
pane suñere si non potest, infunditur sibi gutta ex calice, sacramentum ad
communicandus, non nisi dum sacrum fit consecratur, pro infirmis autem
consecratur die Iouis in maiori hebdomada, & conferuatur per totum an-
num, cæterus cum fuerit necesse, accipit inde porciuculam vino imponit,
& bene humectatam porrigit ægroto, dein parum aquæ fepidæ addit.

gum

Nullius monachorum nec facerdotum horas canonicas vt vocant, orat:
nifi habeat imaginem preſentem, quam etiam nemo nifi magna veneratione
attingit, qui eam autem in publicum profert, manu eam in altum tollit,
quam omnes prætereuntes aperto capite, cruce se ſignantes, inclinando,
plurimum venerantur. Libros Euangelij non nifi in locis honestijs: tan-
quam rem ſacram reponunt, nec manibus tangunt, nifi prius cruce se
munierint & capite aperto inclinato, honorem exhibuerint, poſt ſumma
cum veneratione in manus ſummunt, panem quoque antequam verbis con-
ſuetis more noſtro consecratus fuerit, circumlatum per eccleſiam vene-
rantur & adorant.

Festos dies viri præſtantiores peractis ſacris epulis, ebrietate et veſtitu
eleganti venerantur, vulgus, domestici ac ſerui plerumque laborat, dicentes
ſeriari ac à labore abſtinere dominorum eſſe, ciues & mechanici diuinis in-
ter ſunt, quibus peractis, redeunt ad laborem, ſanctius putantes labori in-
cumbere quam bibendo ludendo, et id genus rebus ſubſtantiam et tempus
inaniter perdere. Nam vulgo & plebicueriſiæ, & Medonis potus prohibi-
tus eſt, quibusdam tamen ſolennioribus diebus, vt puta Natalis Domini,
ferijs Paſcæ, Penthecoſtes, & alijſ quibusdam diebus potare illis permiſ-
ſum eſt, quibus ſane non propter diuinum cultum, ſed potum potius à la-
bore abſtinent.

Trinitatis ſeſtū celebrant die lunæ, in ſerijs Penthecoſtes. In oſtaua vero
Penthecoſtes ſeſtum omnium ſanctorum, diem autem Corporis Chriſti,
more noſtro, non venerantur.

Iurando ac blaphemando, raro nomen dei vſurpant, cum autem iurant
per oſculum crucis dicta vel promiſſa firmant, blaphemiæ eorum hunga-
rorum more communes ſunt, canis matrem tuam ſubagitet &c.

Purgatorium nullum credunt, ſed dicunt vnicuie vita deſuncto, ſecun-
dum meritum ſuum eſſe locum, pijs quidem lucidum cum angelis placidis:
impijs auct obſcurum, & cæca caligine obductum, cum angelis terribilibus
deſtinatum eſſe, inquo extremum exſpectant iuditium, ex loco & angelis
placidis cognoscunt animæ gratiam dei, ſempetunt extremi iuditium: alijſ
contra: nec animā à corpore ſeperat, pœnis obnoſtiam eſſe putant nam

cum

Sol. XXI.

cum anima in corpore se contaminauerit, cum corpore esse expiandum,
Quod autem pro defunctis, funebre sacrum faciunt, credum, eo posse tol-
lerabiliorem animabus exorari ac impetrari locutu, in quo facilius expectare
futurum iuditiu queant, Aqua benedicta nemo se alpergit, nisi à facerdoque
alpergatur, Cimiteria pro sepeliendis corporibus non confeerant, aiunt
corporibus inunctis & confeeratis terram ipfam, non corpora terra, confe-
crari.

Nicolaum Barenfem inter ſanctos imprimis venerantur, de ce eius plus
rimis miraculis quottidie prædicant, quorum vnicum, quod non ante
multos annos contigit, adiungere placuit, Michael quidam Kijſaletzki vir
magnus & ſtrenuus in quodam conflictu tartarico, ſquendam magni no-
minis Tartarum fugientem eſt per ſecutus, quem cum citato equo affequi
non poſset, Nicolae inquit perdue me ad hunc canem. Tartarus hæc audi-
ens, territus exclamat, Nicolae ſi hic tuo auxilio me affequetur, nullum mi-
raculum facies, ſi vero me alienum à tua ſide, ab illius per ſecutione incolu-
mem ſeruaueris, tum magnum erit nomen tuum, aiunt Michaelis equum
reſtitiffe, tartarum q[]uap[]lum, Tartarui quoq[]p[] deinceps Nicolao ob inco-
lum itatem ſuam, in ſingulos vitæ ſue annos, certas menſuras mellis obtu-
liffe, totidemq[]p[] menſuras Michaeli pariter in memoriam libera[]tionis ſuæ,
adiuncta etiam honoraria veſte, ex p[]ellibus Ma[]dauricis, miſiſſe.

Ieiunant in Quadrageſima ſeptem perpetuas ſeptimanas, prima ſactarijs
vtuntur, quam Syrna quali caſeacea appellant, lequentibus vero ſeptima-
nis omnes ( extra p[]eregrinantes ) etiam p[]iſcibus abſtinent, ſunt qui diebus
Dominicis & Sabbato cibum ſummunt, reliquis diebus ab omni cibo ab-
ſtineant, ſunt item qui diebus Solis, Martis, Louis & Saturni cibum ſum-
munt, reliquis tribus quoq[]p[] abſtineant. Reperiuntur etiam plurimi, qui die-
bus Lunæ Mercurij & Veneris panis fruſto cum aqua ſumpto contenti
ſunt, reliqua per annum ieiunia non ita ſtrictè obſeruant, ieiunant autem
poſt oſtauam Penthecoſtes, quæ illis eſt dies omnium ſanctorum, v[]ſcp[]
ad ferias Petri & Pauli, & dicitur ieiunium Petri, deinde habent ieiunium
diuæ virgini à prima Auguſti, v[]ſcp[] ad aſſumptionem Marie. Item ieiu-
nium Philippi, ſex ſeptimanis in aduentu domini, & dicitur Philippi, quod
initium eius ieiunij contingit ſeſtum Philippi ſecundum eorum Calenda-
rium: Si denicq[]p[] ſeſtum Petri & Pauli, item aſſumptionis inciden[]t in diem
Mercurij aut Veneris, tum nec ea die, carnibus veſcuntur, Nullius ſancti
vigiliam ieiunio venerantur præter decollationem S. Ioannis, quam xxxix,
Auguſti quottannis obſeruant, ſi denicq[]p[] in maiori ieiunio quadrageſimæ
aliquis Solennis dies, vt annuntiationis Mariæ inciderit, eo p[]iſcibus vtun-
tur, Monachis autem multo grauiora & moſeſtiora ieiunia impoſita ſunt,
quos K[]vuas, hoc eſt potu acetoſo & aqua cum fermento mixta contentos
eſſe oportet, ſacerdonibus quoq[]p[] aqua mulſa & ceruſia eo tempore ſunt
prohibita, licet nunc omnes leges ac ſtatuta diffuuant v[]ciantur q[]p[] porro ex
tra tempus ieiunij, die Sabbato veſcuntur carnibus Mercurij vero ab-
ſtinent.

D iij Doctores

Doctores quos sequntur, sunt Basilius magnus, Gregorius & Ioannes
Chrysofortomus, quem dicunt Slatausta id est aureum os, concionatoribus
carent, satis esse putant interfuiffe sacris ac Euangelij, Epiftolarum, alio-
rumque Doctorum verba, quę vernacula lingua recitat sacrificus, audiuiffe:
ad hoc, quod varias opiniones ac hæreſes, quæ ex concionibus plerumque
oriuntur, ſeſe effugere credunt, ſeſtos dies proximæ ſeptimanæ die Domi-
nico annunciant, publicamque confessionem recitant, principem porro ipfù
quicquid credere aut opinari vident, id rectum omnibus ſequendum esse
ſtatuunt.

Accepimus Molcovuiæ Patriarcham Conſtantinopolitanum ad peti-
tionem ipſius Molci, miſiſſe quendam monachum Maximilianum nomine
vt omnes libros, canones & lingua ſtatuta ad fidem pertinentia in ordi-
nem recto iudicio redigeret, quod cum ſeciſſet, multisque & grauiffimis er-
roribus animaduerſis, coram principe pronunciaſſet, eum plane eſſe ſcisa-
maticum, qui cum Romanum aut Grecum non ſequatur ritum, hæc vbi
dixiſſet, non multo poſt (& ſi eum ſumma proſequeretur princeps bene-
uolentia) dicitur euanuiffe, ac multorum opinione ſubmerſum eſſe, ageba-
tur tertius annus dum nos Molcovuiæ eſſemus, quando Marcus grecus
mercator quidam ex Capha, hoc idem dixiſſe ſerebatur, captumque pariter
(licet pro eo tum turcarum orator improbis quodammodo præcibus in-
tercederet) ſublatum è medio ſuiffe, Georgius grecus cognomento par-
uus, Theſaurarius, Cancellarius, ſupremusque Conſiliarius Principis, cum
eandem cauſam quocumque ſoueret, defenderet ab omnibus continuo offiſijs
remotus, gratiæ Principis deciderat, ſed enim cius opera carere Princeps
cum haud quaquam poſſet, rurſus in gratiam receptus, ſed diuerto erat
offiſio præſectus, ſuit enim vir ſingulari doctrina & multarum rerum ex-
perientia prædictus, qui cum matre principis in Molcovuiâ venerat, quem
tantopere princeps venerabatur, vt egrotum ſemel cum ad ſe vocaſſet,
primi nominis aliquot ſuis conſiliarijs demandauerat, vt illum in vehiculo
ſedentem in ſuam habitationem vſque ferrent, ſed cum in aulam eſſet ad-
ueſtus, tot tamque altis gradibus portari ſe recuſaret, depoſituse vehiculo
paulatim ad principem aſcenderet, hunc princeps cum forte videret, ſto-
machari grauiter cepit, inſe lectica collocatum ad ſe deferri iuſſit, tandem
communicatis cum eo conſiſijs negotiœ confecto, in lectica virum per
gradus deferendum iubet, ſemper que deinceps ſurſum ac deorfum portan-
tandum mandauit.

Religioſorù præcipua cura exiſtit, vt quoslibet homines ad fidem ſuam
perducant, Monachi heremitæ bonam iam olim Idolatrarum partem diu
multumque apud illos, verbum dei ſeminantes ad fidem chriſti pertraxerùt,
proficiſcunrur etiamnum ad varias Regiones ſeptentrionem verſus &
orientem ſitas, quo non niſi maximis laboribus, fame, ac vitæ periculo per
ueniunt, nec inde aliquid commodi ſperant nec petunt, quin hoc vnicum
ſpectant, vt rem gratam deo facere & animas multorum deuio errore ab-

ductas