EX-VEILIGHEIDSADVISEUR BREZINSKI:
513
# Beperkt Starwarsplan
vergroot kansen Genève

DEN HAAG (GPD) - Het onderzoek naar een ruimtedefensie (het zogenaamde zgn. SDI- of Starwarsprogramma van president Reagan) moet uitgaan van een beperkter concept dan nu het geval is. Een dergelijke ruimtedefensie moet in staat zijn de Amerikaanse arsenalen met strategische kernraketten te verdedigen tegen een Sowjet-aanval.

Dat betoogde de voornalige veiligheidsadviseur van de president Carter, Zbigniew Brzezinski, thans hooglaruaar aan de Georgetown Universiteit, gisteren op een Ronde-tafelconferentie van de Atlantische Commission in de Huagse Ridderzaal. Brzezinski, die het SDI-programma niet afwijst,

keert zich wel tegen het concept dat Reagan hanteert, namelijk dat een ruimtedefensie zowel een deel van de

burgerbevolking als militaire doelen moet beschermen tegen een Russische kernaanval.

Volgens Carters adviseur is een dergelijke optie niet alleen uit praktische (voornamelijk kosten) overwegingen onrealiseerbaur, maar belemmert het ook op de kunsen op een positieve ontwikkeling bij de onderhandelingen in Genève. „SDI zoals het nu wordt gezien, geeft de Sowjets het idee, dat hun bevolking geregeld kan worden door de dreiging van een nucleaire aanval. - verkrijf zelf die mogelijkheid

nuet hebben. Dat is niet ir replicabel in de verhoudingen tussen de supermachten.”

VVD („Voorhoeve en Blaauw”) en CDA-deelnemers (Frinking) aan de conferentie betoogden dat ook een beperkter SDI (dat in de visie van Brzezinski al over tien jaar zou kunnen worden gestationeerd) het risico op een conventioneel conflict in Europa verhoop. Immers, wanneer de Amerikaans en Sowjet-kernarsalen verdaldzjn beschermd, blijft het maar de vraag of de V5 een Sowjetaanval op Europa als een aanval op het eigen grondgebied zou beschouwen.

De VVD ers voegen zich daarom af, of een Europees anti-raketsysteem geen oplossing zou bieden. Maar Brzezinski zag dat alternatie niet. NAVO-secretaris-général iord Carring had voor de Nederlandse regering bedekte kriek.

"De Sowjets moeten overtuigd blijven dat hun enige alternatieven lopen in het bereiken van een akkoord in Geveve of plaatssing van nieuwe raketten. Ik hoop dat Nederland zijn aan deel levert in het overbrengen van die belangrijke boodschap", zo zegt hij. De conferentie werd gisteren geopend door minister Van den Broek (buitenlandse zaken).

"De Europese identiteit, op veiligheidsgebied moet verder worden ontwikkeld". West-Europe en Noord-Amerika zijn het van het Noordatlantisch Bondgenootsschip moet worden versferkt", zegt de minister.

De Amerikaanse Senaat heeft duidelijker dagavond een belangrijke verandertag algedwongen in het militaire programe van president Ronald Reagan. Een amendement op de defensiegaan. Een amendement dat begroting voor 1986 dat het aantal te stationeren MX-raketten beperkt tot 50, werd met 78 anderen 20 stemmen aangenomen. Een zéalfde voorsel zal naar verwachting later worden aangegangen door het Huis van Algevaardigen. De regering wilde aanvankelijk 200 MX-raketten, later 100. De regering heeft zich nu neerslздd bij plaatssing van 50 raketten.

De uitdag betekent een zware neerslaag voor de Amerikaanse president. President Reagan heeft de leden van het Amerikaanse Huis van Algevaarig diggen die voor een door het Huis aangeven men bevrijzing van de defensie-uitgevoerd zijn beschuldigde Amerikaanse van beschuldigd

Zeeuwse
Courant
d.d. 25-05-'86

[Lc]

25 mei 1985

VOLKSKRANT

Oplage 259.40°

VAN DEN BROEK OP ATLANTISCH BERAAD:
„Europese identiteit” nodig
op gebied van veiligheid

Van onze verslaggever

DEN HAAG — De „Europese identiteit” op het gebied van de veiligheid moet volgens minister van buitenlandse zaken Van den Broek verder worden ontwikkeld. Hij zei dit gisteren in Den Haag bij de opening van de tweede ronde-tafelconfe-rentie van de Atlantische Commissie.

De conferentie, waaraan onder anderen de Amerikaanse ex-minister van buitenlandse zaken Henry Kissinger en voormalige nationale veiligheidsadviseur Zbigniew Brzezinski deelnemen, heeft als thema: „European Defence or the Defence of Europe”.

Minister Van den Broek signaleerde „een groeiend bewustzijn dat de Europese eenheid moet worden versterkt” en dat Europa een grotere rol in de wereld moet spelen. Hij toonde zich támelijk optimistisch over het groeiende Europese bewustzijn: de EG wordt uitgebreid met Spanje en Portugal, er is een gemeenschappelijke diagnose van de economische malaise in Europa (er moet flexibeler en creatiever gewerkt worden) en een „technologische gemeenschap” staat eveneens in het middenpunt van de belangstelling.

Een intensiereve Europese samenwerking zal volgens minister Van den Broek ook leiden tot versterking van de NATO, zolang de Europese samenwerking „maar geen tegen de VS gerichte bundeling van krachten wordt”. De veiligheid van Europa betekent, aldus de minister, dat er een geloofwaardige defensie moet zijn op niet-nuclearair en nuclearair gebied en dat binnen de alliantie sprake moet zijn van „een gecoördineerde Oost-Westpolitiek”.

Daarover bestaan tussen Europa en de Verenigde Staten nogal wat verschillen vam mening. Van den Broek: Europa legt bij regionale conflicten niet zo sterk nadruk op de Oost-Westfactor als de Amerikanen doen en gelooft evenmin zo sterk als de Amerikanen dat de Derde Wereld naar extreem-links afglijdt. Dat wil niet zeggen, meende de minister, dat Europa de Amerikanen alleen wil laten

opdraaien voor de risico's voor de westerse veiligheid in de wereld.

Wat de wapenbeheersing betreft sprak Van den Broek zijn vertrouwen uit, dat de Amerikanen in Geneve „vastberaden en flexibel” onderhandelen om concrete vooruitgang te boeken. Hij wees erop dat de Nederlandse houding ten aanzien van de plaatsing van kernra ketten het belang onderstreept dat Nederland hecht „aan wapenbeheersing en aan solidariteit binnen de NATO”.

Over het Strategisch Defensie Initiatief verklaarde Van den Broek dat Nederland het Amerikaanse onderzoeksprogramma steunt, maar nog geen conclusies kan trekken over het idee van SDI zelf. Het Nederlandse standpunt is nu: er is geen alternatief voor de nucleaire afschriking voorhanden; vermindering van de kernbewapening moet hoogste prioriteit houden en het ABM-verdrag strikt worden gerespecteerd.

AUG 12 1985

Persbureau
VAZ DIAS b.v.
Singel 91 - Positbus 491
Amsterdam-C. Tel. 24 72 76

TROUW

Oplage 107,677

## Kissinger: het aantal SS-20 raketten is niet exact te bepalen

Van een onaer verslaggevers

DEN HAAG - Het aantal door de Sowjets opgestelde SS-20-raketten kan met een nauwkeurigheid van tachtig tot negentig procent worden vastgesteld.

Dat heeft de Amerikaanse oudminister van buitenlandse zaken Henry Kissinger het afgelopen weekeinde gezegd tijdens een conferentie van de Atlantische Commissie.

Die onnauwkeurigheidsmarge is van belang voor het besluit dat Nederland in het najaar zal moeten nemen over de plaatsing van de kruisraketten. Kissinger verwacht overigens dat tegen die tijd nog wel zal worden gesproken over de vraag wat als een operationele raket moet worden beschouwd.

De Nederlandse regering heeft vorig jaar juni aangekondigd op 1 november dit jaar tot de plaatsing van 48 kruisraketten in Nederland te zullen besluiten als er op die datum meer SS-20-raketten zijn geplaatst dan de 378 die er op 1 juni waren. Vorige maand waren er volgens Amerikaanse deskundigen 414 SS-20-plaats.

Een nauwkeurigheidsmarge van tachtig tot negentig procent zou betekenen dat er in plaats van 414 ook minimaal 333 of maximaal 495 SS-20-raketten kunnen zijn.

Juist omdat een SS-20 mobiel is, is het niet gemakkelijk om het juiste aantal geplaatste raketten met honderd procent nauwkeurigheid vast te stellen, aldus Kissinger.

De oud-minister zel Europese deelname aan het onderzoek naar president Reagans Star Wars-plannen te verwelkomen, maar meende dat de Amerikaanse regering haar aanbod om deel te nemen niet behoefte te herhalen. Doet Europa niet mee aan het onderzoek naar de mogelijkheid om vrijandelijke raketten in de ruimte te vernietigen, dan zullen de Verenigde Staten zelf moeten doorgaan zonder dat dit leidt tot verwijlen over en weer.

Strategische defensie, zoals president Reagans initiatief officiëel wordt aangeduid, is niet gemakkelijk om het juiste aantal geplaatste raketten met honderd procent nauwkeurigheid vast te stellen, aldus Kissinger. De SS-20-raket heeft die drie atoomkoppen en kan door zijn draagwijdte wel tegen doelen in Europa en Azië worden ingezet, maar niet in de VS.

Persbureau
VAZ DIAS b.v.
Kringelstraat 10 - P.O. Box 116
Amsterdam-C. Tel. 24 72 76

LEEUWARDER COURANT
28 mei 1985
Oplage 113.000

## Kissinger: aantal SS-20's alleen bij benadering te tellen

DEN HAAG (ANP) - De Amerikaanse oud-minister Henry Kissinger meent dat het aantal in de Sowjet-Unie opgestelde SS-20-raketten kan worden geteld met een nauwkeurigheid van tachtig tot negentig procent. Hij verwacht dat tegen 1 november, wanneer de regering moet besluiten over de plaatsing van Amerikaanse kruisraketten in Nederland, nog wel zal worden gesproken over de vraag, wat als een operationele raket moet worden beschouwd. De Amerikaanse oud-minister van buitenlandse zaken beantwoordt de zaterdag in Den Haag vragen van journalisten, na afloop van een studieconferentie van de Atlantische Commissie.

De regering heeft vorig jaar juni aangekondigd op 1 november dit jaar tot de plaatsing van 48 kruisraketten in Nederland te zullen besluiten als er op die datum meer SS-20-raketten zijn geplaatst dan de 378 die er op 1 juni waren. Vorige maand waren er volgens Amerikaanse deskundigen 414 SS-20-raketten in de Sowjet Unie geplaatst. Een nauwkeurigheidsmarge van tachtig tot negentig procent zou betekenen dat er in plaats van 414 ook minimaal 333 of maximaal 495 SS-20-raketten kunnen zijn.

Juist omdat een SS-20 mobiel is, is het niet gemakkelijk om het juiste aantal geplaatste raketten met honderd procent nauwkeurigheid vast te stellen, aldus Kissinger. De SS-20-raket heeft die drie atoomkoppen en kan door zijn draagwijdte wel tegen doelen in Europa en Azië worden ingezet, maar niet in de VS.

Kissinger zel Europese deelname aan het onderzoek naar president

Strategische defensie, zoals president Reagans initiatief officiëel wordt aangegeven, is niet meer weg te denken uit het defenseleibeleid, aldus Kissinger. De Verenigde Staten, zo meende hij, zullen met de Sowjet-Unie moeten spreken over niet alleen het uitbannen van raketten met meerdere kernkoppen en het verlagen van het peil van de offenseve wapens, maar ook over het peil van de offenseve wapens in relatief tot dat van de offenseve wapens.

Dr. Kissinger (staand) en dr. Brzezinski tijdens de rondafelconferentie

## Kissinger en Brzezinski: SDI niet weg te denken

Zowel de Amerikaanse oud-minister van Buitenlandse zaken Kissinger als de veiligheidsadviseur van president Carter Brzezinski hebben vorige week in Den Haag gepleit voor het doorgaan van het Strategische Defensie Initiatief (SDI).

Over Europese deelname aan het onderzoek zei dr. Kissinger: Als Europa wil meedoen, goed. Zo niet dan doet de VS het wel alleen. Eén uitnodiging achtte hij wel voldoende. SDI is niet meer weg te denken uit het defensiebeleid, aldus Kissinger. Brzezinski achtte het huidige SDI-plan van president Reagan evenwel te omvangrijk. Hij pleitte voor een bescheidener vorm, tegen alleen de zware Russische raketten. De twee Amerikaanse kenners van de Oost-West-verhoudingen spraken in de Ridderzaal tijdens een rondafel-conferentie van de Atlantische Commissie.

Tegen SDI sprak kolonel Alford zich uit, de plaatsvervangende directeur van het Britse internationale instituut voor strategische studies. Hij verbond aan het doorgaan van SDI de 'politieke prijs' van het uit elkaar vallen van het Noordatlantische bondgenootschap.

Naar de mening van oud-minister Kissinger kan het aantal Russische SS-20 raketten worden geteld met een nauwkeurigheid van 80 tot 90 procent. „Het zijn mobiele opstelingen, er kunnen er altijd enkele onderweg zijn.”

Minister van Buitenlandse Zaken Van den Broek pleitte tijdens de conferentie voor nauwwere Europese samenwerking 'vooropgesteld dat dit niet leidt tot frontvorming tegen de VS'.

NAVO-secretaris-generaal lord Carrington drong aan op plaatsing

in Nederland van kruisvluchtwa-pens. „Plaatsing van nieuwe Ameri-kaanse raketten in België, Italië, Engeland en Duitsland heeft geleid tot terugkeer van de sovjets aan de onderhandelingstafel.”

Het nieuwe actieplan tot verbetering van de conventionele verdediging, waartoe de NAVO-ministers eerder vorige week besloten, eist volgens lord Carrington een stijging van de begrotingen die boven de 3 procent ligt. Hij vindt dat de beschikbare financiële middelen beter kunnen worden gebruikt, maar er is ook meer geld nodig.

„Wat een defensief bondgenootschap nodig heeft vloeit voort uit dagene waartegen het zich moet verdedigen en niet uit wat andere ministers graag aan andere dingen zouden uitgeven...”

ONAFHANKELIJK

LCl

President Reagan zei op 8 mei jongstleden in Straatsburg: „Wij staan vandaag aan uw kant omdat wij, net als u, niet zijn afgeweken van de idealen van het Westen, de idealen van vrijheid en vrede. Laat niemand — niemand — twijfelen aan onze doelstelling. De Verenigde Staten hebben zich niet alleen verplicht tot de veiligheid van Europa; we zijn verplicht tot het herscheppen van een groter en heuser Europees Europa.” Achteraf moet Reagan het gevoel hebben gehad te hebben gesproken in een pot onberekenbare pieren, die hem deels ontvingen met spandoeken, boeeroep en weglopen, en deels met gejuich en applaus. Die pot was het Europees Parlement, dat zich, zeker in de ogen van een Amerikaan als Reagan, chaotisch en dus symbolisch voor dit continent moet hebben gedragen.

Hij werd geconfronteerd met een ver-
deeld Europa, dat het zó druk heeft
met binnenskamers bekvechten, dat
het vergeet dat het herhaalde „com-
mitment" van de Amerikaanse presi-
dent aan de Europese zaak helemaal
zo *vanzelfsprekend* niet is. Zijn op-
merking klonk geruststellend en was
voor een aantal Europese oren waar-
schijnlijk ook als zodanig bedoeld.

Want als je wat specialisten en politici
van gene kant van de Atlantische
Oceaan hoort praten, dan blijkt dat
de Amerikaanse lust zich ook in de
toekomst nog intensief met het Euro-
pese gepier bezig te houden kleiner zal
worden. Daargelaten de vraag of dat
terecht is, mag in ieder geval worden
geconstateerd dat Europa zich op een
dergelijke ontwikkeling nauwelijks
heeft voorbereid. Maar als dissone-
rende echo van het hier klinkende
„handen af van Nicaragua", hoor je
in de VS steeds luider het „handen af
van Europa".

Foto: Atlanticche Commissie

Henry Kissinger in Den Haag ...geen mogelijkheid voor een Europa balancerend tussen Oost en West...

"Een meer verantwoordelijke rol voor Europa" is onvermijdelijk

„Economische realiteit is strategische realiteit”. Op de laatste conferentie van de Atlantische Commissie werd gepraat over de politiek-economische positie van Europa in de wereld. Het werd een verhaal over het Amerikaanse „handen af van Europa”, bevestigd in een interview met Carters adviseur Brzezinski, dat

moeten meedoen", nadat hij al had
gezegd zich geen controle over de be-
wapening te kunnen voorstellen, zon-
der dat daarbij een element van stra-
tegische verdediging is betrokken.

„De VS hebben nu aangeboden dat
de Europeanen kunnen meedoen. Als
de Europeanen dat willen, dan moe-
ten ze antwoorden. Indien niet, dan
dienen we al then weder te gaan Dat

seld verhaal waarin dit thema ook aan de orde kwam onder de kop, „Discussie over de begroting wordt een discussie over buitenlanden beïld". Die tekst kwam uit een citaat van Simon Sarfati, docent aan de „Johns Hopkins School of Advanced International Studies", die daarna vervolgd: „Wat zijn de kosten van de Navo? Wat doen we eigenlijk in Europa? De Europeanen willen zichzelf niet verdedigen. Ze zijn assertief genoeg om zichzelf diplomatisch te bevestigen, waarom zijn ze dan ook niet assertief genoeg om dat politiek en militair te doen?"

Earl C. Ravenal, ex-systeemanalist op het ministerie van Defensie en hoogeraar in internationale betrekkingen aan de „Georgetown University School of Foreign Service", wees er toen op dat een geleidelijke terugtrekking van de bijdrage van de Verenigde Staten aan de Navo de enige manier zou zijn om via defensie het Amerikaanse begrotingstekort op een substantiele manier — met misschien wel tachtig miljard dollar — terug te brengen.

## DOORZEUREN

„Van de negentien actieve Amerikaanse divisies", zei hij, „houden ze 10,3 divisies bezig met Europa, waarvan 4,3 op Europese bodem. Bedenk eens wat het zou schellen wanneer ze dat niet meer zouden hoeven doen." Volvergoms luidde dat vraag wat er zou gebeuren als Europa maar zou blijven doorzeuren over het hoge Amerikaanse begrotingstekort en de daaruit voortvloeiende hoge rente en als de handelsrelaties tussen de VS en Europa nog verder zouden verslechteren."

Ravenal: „Dat zijn precies de twee verschijnselen die het Bondgenootschap zouden kunnen uithollen en zijn fundering zouden kunnen verniedelen."

Op het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken werd de afdeling bezocht die zich bezighoudt met de „politico-economic affairs" van de OESO de Furanese Gemeenschen en

de Navo. Mocht de EG, zo meende men daar, te weinig begrip blijven toten voor de Amerikaanse problemen, dan kan er een reeraaransa spiraal ontstaan van wederzijde protectiønistische maatregelen plus een landbouworlog met behulp van dumping in derde landen.

„Of een clash hier kan worden vokkomen", zo werd gezegd, „moeten we nog zien. Maar mocht dat niet lukken, dan zal dat een zware slag betekenen voor het bondgenootschap.

Onder de regering-Nixon was Helmut Sonnenfeldt de tweede man naast Kissinger in de Nationale Veiligheidsraad en hij zei destijds: „Er heerst een zekere schizofrenie in Europa. Men weet niet waarover men zich drukker moet maken: over een eventuele afwezigheid van de Amerikaanse atoomparaplu in de toekomst, of over het feit dat die paraplu zó strak wordt opgerold dat hij in een stok verandert."

De lijn die EW anderhalf jaar geleden in Washington oppikte, werd op 24 en 25 mei in Den Haag — helaas — eens te meer doorgezet. Daar hield onder grote belangstelling de Atlantische Commissie — een studiegroep aangaande internationale betrekkingen gesubsidieerd door Defensie en Buitenlandse Zaken — haar tweede

„Ronde-tafelconferentie" onder het motto „European Defence or the Defence of Europe".

## HOBBEL

Gedurende die anderhalf jaar is de transatlantische verhouding er zeker niet beter over de wet. Op Nederland na is de hobbel van de plaatsing van de Pershings en kruisraketten weliswaar genomen, maar Reagans „Strategic Defence Initiative" (SDI) inmiddels het nieuwe grote discussiepunt geworden tussen de VS en Europa. Ook dienaangaande blijkt Europa fors verdeeld. Daarnaast zijn, ondanks vele befoelen, het Amerikaanse federale begrotingstekort en de rente nog immer niet omlaag, werd op de economische top in Bonn nieuwe vrijhandelonsronde gedwarsbood door president Mittertannen en mag steeds meer worden gerekend op de zo gevreesde landbouworlog tussen beide continenten, nu de Amerikanen hebben aangekondigd voor 2 miljard landbouwprodukten ze gaan duiten in derde landen.

Waaromtrent je overwegend wat minder hoorst, maar wat daarom in Den Haag gelukkig ook uitvoerig aan de orde genoem, was de eerder genoemde toenemende Amerikaanse tendens om „handen af van Europa" te roepen. Het spits op dat terrein werd afgebeleiden door dr. Zbigniew Brzezinski, die de veiligheidsadviseur van president Carter was en nu onder andere „Georgetown" adviseert en doetoo aan Columbia University. Hij zei: „Aan de Amerikaanse kant bestaat de groeiende neiging in Europa gestationeerde grondstridchrachten in aantal te laten afnemen en dat vooral om politieke redenen." (In het interview dat EW met hem had zegt hij dat daarvoor ook economische redenen zijn aan te voeren, daarnaast geeft hij nader commentaar op zijn versie van SDI, die hij in Den Haag presenteerd.

„Senator Nunn", zo vervolgde hij, „het heeft met de aantal troepen terug te brengen met 90.000 in drie jaar tijd. Senator Glenn heeft dat terugbrengen ook een doel voor de VS genoemd en gezegd dat de Europeanen eens wat meer over zichzelf moeten gaan zorgen. Henry Kissinger heeft het gehad over een reductie met vijftig procent in vijf jaar en zelf ben ik ook van mening dat een reductie kan dienen als heboom waarmee de Oost Europeanen dan toe zouden kunnen worden gebracht de aanwezigheid van de Sovjetunie op hun gebieden te verminderen."

„Dit dient te worden gezien in de context van een meer flexible benadering van de onderhandelingen over wederzijde troepenverminderin g in Wenen. Ook de Sovjets staan op dit ogenblik onder economische en demografische druk en een vermindering van troepen onzerzijds zou enig effect op de Sovjetunie kunnen hebben. Daarnaast kan Europa dan zijn achterstand inhalen en meer verantwoordelijkheid nemen voor zijn eigen defensie."

## PLAFOND

Dr. Henry Kissinger was er zelf ook, in Den Haag. In zijn verhaal wees hij op de noodzaak van een versterkung van de conventionele striidchrachten — het „waarom" daarvan laten we hier even buiten beschouwing — „maar in de VS is er sprake van een plaafond van de defensie-uitgaven. Ook Europa kent zijn budgettaire beperkingen, maar toch zal het aandeel van Europa in de kosten voor defensie groter moeten worden, teneinde het voor Europa mogelijk te maken een meer verantwoordelijke eigen rol te spelen."

Kissinger uitte aanzienlijke twijfel aan de vraag of Europa wel verenigd zal blijven. Daarnaast sprak hij van „het vreemde debat over de vraag of Europa wel aan SDI zou

Maatschappelijke zaken die niet moeten leiden tot langdurige wederzijds beschuldigingen van betrekking tot de vraag wat nou het beste zou zijn voor het Atlantische gebied en voor het toekomst van de onderhandelingen Oost en West." En: „Ik zie geen mogelijkheid voor een Europa, dat zou proberen een balancierende rol te spelen tussen Oost en West zonder zichzelf te vernieuten."

Op economisch terrein droeg jhr. mr. Emil van Lennep, de afgelopen zestien jaar secretaris-generaal van de OESO in Parijs, zijn steen bij aan het hier beschrijven verschijnsel. Hij wees er in Den Haag nog eens op dat Europa sinds de tweede olievlieg op bijna alle fronten bij de VS is achtergebleven. Hier is sprake van lagere groei, hogere inflatie, hogere werkloosheid, lagere groei in investeringen, een hogere productiviteit die meer te maken had met de toeneemende werkloosheid dan een hogere „output" en een teruglopende trend in de handelsbalansen voor hoogwaardig-technologische producten.

„Veel mensen vragen zich af", aldus Van Lennep, „of deze wanverhoudingen tussen de VS en Europa er zal blijven." Mocht dit het groot geval zijn, dan ziet hij „maar een groot gevaar, niet alleen voor de politieke cohesie van het Bondgenoetschap, maar vooral ook voor de sociaal-economische consensus in Europa. Voortgaande lage groei, hoge jeugdwerkloosheid en gebrek aan ondernemersdynamiek in de sectoren van de nieuwe technologie zouden sociaal en politiek onhoudbaar zijn."

Hij duide aan dat volgens het secretariaat van de OESO de vraag zeer snelle groei van de importen in de VS voor ongeveer een kwart van de totale groei in Europa heeft gezorgd. Een verminderde groei aldaar kan, mits vergezeld gaande van een afnemend begrotingstekort, waarschijnlijk leiden tot een daling van de rente in de VS en elders.

Het positivegevolg daarvan zou voor Europa ongeveer opwegen tegen

PIETER NOUWEN

LC

Voorzitter, 1990

ONAFHANKELIJK

LCJ

Vervolg van pagina 7

het dan verdwenen positieve effect
van de exporten. Maar wat er tegen
die dreigende politiek en sociaal on-
houdbare situatie op korte termijn ge-
daan zou moeten worden wist Van
Lennep ook niet te vertellen. Mis-
schien had hij kunnen zeggen dat er,
als gevolg van de demografische ont-
wikkeling, sneller dan we denken een
tekort aan arbeidskrachten zal zijn.

BELEED

Hoe antwoordde „Europa" ter con-
ferentie op al deze constateringen?
Het antwoordde, net als het Straats-
burger Parlement, op veel verschil-
lende manieren, waarbij het hier ge-
lukkig wel rustig en beleefd bleef. Mi-
nister Van den Broek signaleerde een
„groeiende bewustheid van het feit
dat de Europese eenheid versterkt
dient te worden en dat Europa een
grotere rol in de wereld dient te spe-
len".

Zowel in Den Haag als in een publi-
katie die tegelijkertijd verscheen, lijkt
hij de toekomst in dezen met enige
frisheid tegemoet te zien. De zeurende
problemen van de EG zijn de wereld
uit, Spanje en Portugal zijn er bij; nu
wordt het tijd aan nieuwe initiatieven
te werken, zoals de „Technologische
Gemeenschap" van premier Lubbers,
het Franse Eureka-plan, verbetering
van de besluitvorming — waarover de,
komende top in Milaan vooral gaat
praten — en betere coördinatie van de
eigen veiligheid. Daarom ook is de
minister een groot voorstander van
een speciale EG-conferentie, die de
bestaande verdragen een opknap-
beurt zou moeten geven. Het lijkt met
de vereiste Europese assertiviteit de
goede kant op te gaan en ten aanzien
van SDI moeten we niet aan „jum-
ping to conclusions" doen.

Zeer somber daarentegen was kolonel
Jonathan Alford, cirkel 1977 onderdi.

Foto Attiliache Commisale

strike' een probleem kan zijn. Het
was de eerste aanduiding van het feit
dat hij bezig zou kunnen zijn de aan-
dacht te verleggen van het bescher-
men van de bevolking naar het be-
schermen tegen een eerste vernieti-
gende aanval. Tot nu toe heb ik hem
gesteund; dat leek me de beste manier
om uiteindelijk mijn benadering er-
door te krijgen."

— Maar is het verhaal van de presi-
dent over het beschermen van de be-
volking in de VS juist niet politiek
gezien de aantrekkelijkste kant van
SDI?

„Ja. Daarin heeft u zeker gelijk. Ik
zeg: we moeten raketten gebruiken
om raketten te beschermen. Hij zegt:
we moeten raketten gebruiken om
mensen te beschermen. Daarmee
schept hij het politieke ‘momentum’
teneinde mogelijk te maken wat ik be-
doel. Dat laatste heeft ook meer kans
op politieke steun van beide politieke
partijen in de VS. En dan: hoe zou-
den we anders in Genève kunnen on-
derhandelen? Het nieuwe probleem
van de jaren tachtig is dat niet meer
de aantallen wapens tellen, maar de
kwaliteit van de systemen.”

BREDER

— Over naar een ander hoofdonder-
werp van deze bijeenkomst: in hoe-
verre zou de wens van de VS strijd-
krachten uit Europa terug te trekken
ook economisch zijn bepaald?

„Ja, die economische druk speelt ook een rol. Ons vermogen geld te spenderen aan defensie is niet onbeperkt. Daar komt bij dat onze strategische bemoeienissen steeds breder worden. Het Verre Oosten is voor ons zeker zo belangrijk als Europa en het aantal grondstrijdkrachten daar is censtiende van wat we hier hebben. Daarnaast denk ik aan wat we nu 'West-Arie' noemen — Pakistan, het Mid-