828

Imray Jan — Ina.

idzie o winę sądowo-karną. Ostatni rodzaj pojęcia mieszczą w sobie z tego samego pierwiastku powstałe wyrazy niemieckie: Imputabilität, Imputatio, Imputativität.

F. O.

Imray Jan (* w Szkocyi północnej dnia 11 stycznia roku 1811—† na wyspie San Domingo d. 22 sierpnia roku 1880), lekarz, jeden z najwytrawniejszych znawców gorączki żółtej (ob.). Kaształcił się w Edynburgu, gdzie też w roku 1831 College of Surgeons przyznało mu dyplom, poczem osiadł jako lekarz na wyspie San Domingo, gdzie brat jego starszy, Keith I., już wcześniej zajmował się także wykonawstwem lekarskiem. I. w zawodzie swym doszedł na wyspie do wzięłości niezwykłej i dopiero na kilka lat przed śmiercią przestał zajmować się leczeniem. W świecie uczonym zdobył sobie rozgłos i poważanie wyborneymi badaniami, dotyczącemi istoty patologii, oraz leczenia gorączki żółtej (Febris flava). Spostreżenia o chorobie tej, trapiącej tak często kraje gorące, ogłaszał od r. 1838 w „Edinburgh Medical Journal”; z szeregu prac tych najwybitniejsze są: „On the nature, cause and treatment of yellow fever” (1841) i „Characters of ende-mie fever in the island of Dominica” (1848). W r. 1873 wyszły jego „Memoirs on yaws” (w Gavina Milroya „Report on leprosy and yaws in the West Indies”), należące do najlepszych prac o chorobie podzwrotnikowej, znanje powszechnie pod mianem „yaws”, po polsku nazwać by ją można jagodnicą (ob.). I. był również bardzo biegłym botanikiem i napisał mnóstwo prac o roślinach, na wyspie San Domingo napotykanych; są one rozproszone po rozmaitych wydawnietwach angielskich.—Por. „The Lancet” (1880, tom II str. 559) i „British Medical Journal” (1880, T. II str. 644). Dr J. P.

Imru-ul-Kajs ibn Hudżr, sławny poeta arabski w wieku VI. I. pochodził ze znanego rodu południowo-arabskiego Kinda, a jednemu z jego przodków udało się założyć około r. 480 księstwo w Arabii środkowej, które atoli coraz bardziej się zapadało. Ojciec poety poległ w boju z plemieniem Banu Asad, i oto I. przemyśliła teraz ciągle tylko nad tem, jakby pomścić śmierć ojca i w tym celu prowadzi przez długi szereg lat życie awanturnicze. Około r. 530 I. zostaje wezwan do Konstantynopie przez cesarza Justyniana, który go naznacza fylarchą w Palestynie. Ale I. umiera, zanim zdołał objąć swą godność, w drodze, w Angora, a wieść głosi, że został zamordowany na tajny rozkaz cesarza za to, że zbezçeścił jedną z księżniczek jego dworu. I. jest uważany za największego poetę z epoki przedislamickiej, ale poezye jego zachowały się w bardzo złym stanie. Charakterystyczną w nich jest swoboda w traktowaniu mytyów erotycznych i w opiewaniu sytuacyj drażliwych. Przeto też prawdopodobnie mianował go Mahomet przewódzącą poetów w drodze do

piekła. Poezye I-a wydał de Slane („Le Diwan d'Amro'lkais”, Paryż 1837), a potem Ahlwardt („The Diwan of the six ancient Arabic Poets”, Londyn 1870, str. 72—84), a oprócz tego był kilka razy drukowane na Wschodzie. Tłomaczył je na język niemiecki Rückert „Amrilkais, der Dichter u. König” (Sztutgard 1843). Dr S. P.

Imst, uzdrowisko górskie w Tyrolu; 826 m. nad poz. morza. Dr J. M.

Imszenieckij Wasilij Grigorjewicz, matematyk rossyjski (* 16/4 stycznia 1832 w gub. Wiatskiej—† 5 czerwca/26 maja 1892 r. w Petersburgu). Kaształcił się w uniwersytecie Kazańskim; był kolejno nauczycielem matematyki w gimnazyum w Kazaniu, profesorem matematyki w Uniwersytecie kazańskim i mechaniki w Uniwersytecie kijowskim; w r. 1882 mianowo-akcjonkiem Akademii Nauk w Petersburgu, wygładał w tem mieście w Instytucie technologicznym. Ogłosił wiele prac w języku rossyjskim (w Wiadomościach Uniwersytetu kazajańskiego, w Zbiorniku Tow. matematycznego w Moskwie, w Buletynie Towarzystwa matematycznego w Charkowie, w pismach Akademii petersburskiej) i w jęz. francuskim (Pamiętniki Tow. naukowego w Bordeaux, Buletyn Darboux'a itd.), w rozmaitych przedmiotach z dziedziny matematyki wyższej i mechaniki, między innemi o funkcyach Bernoulli'ego, o przedstawieniu geometrycznego funkcji eliptycznych, o całkach wymiernych równań różniczkowych liniowych, o zagadnieniu Bertranda, dotyczącym wyznaczenia siły, pod której wpływem punkt opisuje stojkową itd. Do najważniejszych prac I-go należą jego dwie monografie o całkowaniu równań różniczkowych rzędu pierwszego i drugiego, przełożone przez Houěla (ob.) na język francusi i ogłoszone w t. 50 i 51 czasopisma „Archiv der Mathematik und Physik”. S. D.

Imtuga (po arabsku Metuga), prowincja Marokańska, zaludniona przez Szelachów, położona na północnych stokach Wielkiego Atlasu, pomiędzy Mogadorem i miastem Marokko. Prowincya I. jest żyzna i lesista. Hodują tam cенные bardzo konie, brane do użytku prywatnego sułtana.

Ina lub Ini, król Wesseksu († w Rzymie 726 r.). Wstąpił na tron w r. 688 i, jak jego poprzednik, Coedwalla, wojował z królem Kentu, aby pomścić śmierć Mula, swego brata przyrodniego. Est-Anglia, Essex i Kent uznały jego zwierzchnictwo. W r. 715 odparł najazd Mercyjezyków (bitwa pod Wanborough). Bunt etelingów z rodu Cerdika, wojna z Sussexem, zaćmiły koniec jego panowania; złożył koronę i udał się na pielgrzmkę do Rzymu wraz ze swą żoną Oethelburhą. Pomiędzy r. 690 a 693 wydał szereg praw, których fragmenty należą dziś do rzędu najstarszych pomników prawodawstwa saxońskiego; dotyczą one głównie postępo-

Inachos — Inadekwatny.

829

wania karnego. I. był bardzo pobożny: zboga-
cił klasztory w Glastonburgu i Abingdonie, oraz
założył w r. 1705 biskupstwo Sherborne.

Inachos (po grecku Ἰναχοσ), 1) najstarszy
król argolskiej ziemi, właściwie bożek rzeki,
równe noszącej miano, syn Okeanoson a i Fethuy.
Według mitycznej opowieści sprowadził on pod-
danych swych po potopie Deukaliońskim z gór
w równinę, którą sposobną uczynił dó zakłada-
nia osad ludzkich przez kanalizacyję krainy, gdyż
wody ze wszystkich bagien i strumieni ściągnął
do głównej rzeki. Nazwisko zaś swe miał rz-
ce tej, zwanej poprzednio Haliakmon, nadać,
gdy, ścigany przez Erinię Tisiphonę, którą Zeus,
uwiodłszy córkę jego Io, za osobistą obrazę na
niego ześlał, w nurty jej się rzucił. Gdy Po-
seidon i Hera rzeczali się o posiadanie ziemi
argolskiej, rozstrzygnął I. spór na korzyść Gery
i złożył jej zaraz ofiarę; Poseidon zaś przez zemstę
wysusą odtad w porze letniej łożysko głównej
rzeki krainy. Pierwotna legenda uważała I-a
za autochtona i najstarszego herosa starodaw-
nej kultury greckiej; według niego też u poe-
tów Argolida, nawet cały półwyse Peloponeski,
zwie się krainą I-a (Eurip. Or. 932; Seneca
Phoen. 315; Petr. Sat. 139; Plin. „Nat. Hist.”
4, 17); w późniejszych jednakże czasach opo-
wiadano, że przywędrował do Peloponesu z Egip-
tu. Z melijską Nimfą albo też z własną sio-
strą, Argeią, spłodził: Phoroneusa, Aigialeusa, Io
i Argosa, z przydomkiem Panoptes. — Por.
Apollod. 2, 1, 1; 3, 4; Paus. 2, 15, 4; Pseudo-
plut. de fluv. 18; Ovid. Metam. 1, 583 i nast.;
Hor. Carm. 2, 3, 21.—2) Najznaczniejsza rzeka
peloponeskiej krainy Argolidy, dzisiaj Panica
zwana, wypływa na górze Lyrkeion, na granicy
arkadyjskiej, i przyjawszy jako dopływy z le-
wej strony rzeczkę Kephisos, a z prawej, tuż
przy murach argiwskich, przepływający potok
Charadros (dzisiaj Ksevias), wpada na samym
krańcu północnym do zatoki Argolskiej, przed
uściem do morza rozlewając się wprawdzie czę-
sto w nieprzejrżane moczary. — 3) Prawy do-
pływ Acheloosa, wypływający na północnych
stokach gór Pindos, w ziemi Epirockiej, przed
uściem większy znacznie od głównej rzeki Ache-
loosa.—4) Prawa rzeka poboczna dolnego Sper-
cheiosa w ziemi Tessalskiej, dzisiaj Vistrica
zwana.
S. Drz.

Inaotis Ktz. Rodzaj wodorostów z klasy
zielenic (Cyanophyceae), z rodziny Oscillariaceae.
Występuje on w postaci ciemno-zielonych kęp
nítek, przyczepionych dolnemi swemi końcami
do podłoża i mieszących się po kilka razem
w osobnych galaretowatych pochwach, z których
niekiedy wystarczają ich końce. Rodzaj ten
objejuje zaledwie 3 gatunki. Trafiają się one
w górskich, szybkopłynących strumykach, gdzie
tworzą na powierchni skał i kamieni ślizgie,
dość znacznej wielkości powłoki.
J. Trz.

Inadekwatny, nowołacińskie inadaequatus, od
in=nie i adaequatus=wyrównany, znaczy: nie-
wyrównany, niezgodny. Stosuje się do pojęć,
które bywają adekwatne czyli wyrównane i I-e
czyli niewyrównane, ideae adaequatae, inadaequa-
tae. Zatem I. jest przeciwieństwem (oppositum)
pojęcia adekwatny i, stosownie znaczeń przybie-
ranych przez adekwatny, zmienia swoje znacze-
nie. Scholastycy nazywali pojęcie (idea) ade-
kwatnem, gdy nie zawierało w treści swojej
żadnych obcych sobie rysów, ale i żadnego
z istotnych, t. j. przez określoną naukę wyma-
ganych, w niem nie brakowało; tak np. określa
je Goclenius w swoim „Lexicon philosophicum”
(1613). Racyonaliści rozważają adekwatność po-
jęcia jako pełnię jego, bez względu na zgodność
treści z przedmiotem zewnętrznym, przyszem
idzie o to, iżby pojęcie dawało się rozwinać
w całkowitej treści swojej. Tak Spinoza pisze:
„Przez ideę adekwatną (wyrównaną) rozumiem
taką, która rozważana sama w sobie, bez względ-
du na stosunek do przedmiotu, zawiera w sobie
wszystkie cechy czyli znamiona idei prawdziwej.
Powiadam: wewnętrzne, żeby wyłączyć zgodność
zewnętrzna czyli zgodność idei z jej przedmio-
tem” (Etyka II, definiycja 4). Według Leibniza
poznanie bywa wyrównanem, „kiedy wszystko,
co się zawiera w wyraźnym wyobrażeniu, wy-
raźnie się odpoznaje lub gdy rozwinięcie treści
wyobrażenia daje się przeprowadzić do końca”
(Opera, wyd. Erdmanna, str. 79). Wszakże
Leibniz wątpi, czy istnieje chociażby jeden przy-
kład doskonały takiego poznania i tylko znajo-
mość liczb przybliża się do tego ideału. W.
Thomson zwraca uwagę na to, że wymaganiu
Leibniza nigdy nie może stać się zadość, gdyż
wymagałoby to wyczerpania analizy, która jest
nieskoniczona; tak np. znajomość nasza szachow-
nicy jest według Leibniza I-a, chociaż bowiem
wiemy, że składa się z 64 kwadratów, każdy
zaś z kwadratów ma cztery równe proste linie,
przecinające się pod prostemi kątami, jednak ma-
my I-e pojęcie o linii prostej, bo nie możemy
jej rozanalizować na coś protszego. Natomiast
według Thomsona można by uważać za adekwat-
ną wszelką wiedzę, która analizę może dopro-
wadzić do granicy wystarczającej dla założone-
go celu, np. mechanik ma adekwatne pojęcie
machiny, gdy zna jej budowę, materyał, prze-
znaczenie i wszelkie warunki, mogące wpływać
na pracę machinery („Outline of the Laws of
Thought” 1875). Empiricy angielscy przez wy-
brażenia adekwatne rozumieją takie, których treść
ściśle odpowiada przedmiotom; przez I-e takie, któ-
rych treść nie zgadza się z przedmiotami. Locke
poświęcała temu przedmiotowi cały XXXII roczniał
(„Of adequate and inadequate ideas”) swojego
dzieła „An essay concerning human understanding”;
według niego tylko idee substancyi za-
równo materyalnej jak duchowej zawsze z ko-
nieczności są I-emi. Hume zaznacza, że „wszep-

830

Inagua — Ináros.

dzie, gdziekolwiek wyobrażenia bywają adekwatnemi obrazami przedmiotów, wszelkie stosunki, sprzeczności i zgodności w wyobrażeniach dotyczą także przedmiotów” („Traetise on human nature” II, section 2). Według E. Platnera „pojęcie jest adekwatnem, gdy zawiera w sobie wszystkie wspólne i szczególne cechy niezbędne dla wyodrębnienia rodzaju” („Philosophische Aphorismen” 2 tomy, 1790, tom I, § 527); pojęcie, które nie czyni zadość temu warunkowi, jest I-em.—Scholastycy nadto rozróżniali przyczyny adekwatne i I-e (causae adaequatae et inadaequatae): przez przyczynę adekwatną rozumiano taką, która „skoro tylko jest dana, dany jest także skutek, skoro zaś ją się znosi, znosi się i skutek”, gdy zatem skutek trwa pomimo ustania przyczyny, przyczyna jest I-a (Goclenius „Lexic. philosoph.”). Spinoza nazywa adekwatną przyczynę, „której skutek może być jasno i wyżnie przez nią samą postrzegany” („Etyka” III, definicya 1).—Klasyfikacja nazywa się adekwatną, gdy wyczerpuje wszystkie gatunki zapwarte w rodzaju: I-a, gdy zakres logiczny ogółu gatunków jest mniejszy lub większy od zakresu rodzaju klasyfikowanego np. klasyfikacja ludzi na białych i czarnych jest I-a. Definicą adekwatną nazywa się taka definicya, która wymienia rodzaj najbliższy do definiowanego gatunku, np. kwadrat jest czworobokiem o czterech bokach równych i czterech kątach prostych; I-a nazywa się definicya, która wymienia rodzaj dalszy, np. kwadrat jest figurą geometryczną o czterech bokach równych i czterech kątach prostych.
A.d. M.

Inagua albo Henagua, dwie wyspy Bahamskie, najdalej posurięte ku południu. Z nich Wielka (great) I., leżąca pod 21º szer. półn. i między 73º a 74º długości schod., o 90 klm. od wschodniego brzegu Kuby, ma 1 723 klm. [ obszaru i przeszło 1 500 mieszkańców. Główne miasto port Mathew - Town, z warzelniami soli, leży na południowo - zachodnim brzegu. Mała (little) I), leżąca o 15 klm. na północo - wschodzie od Wielkiej, ma 94 klm. [ powierzchni. Na obudwu tych płaskich wyspach koralowych znajdują się laguny i pastwiska, ale drzew bardzo mało. R.

Inama-Sternegg Karol Teodor (*) r. 1843 w Augsburgu), ekonomista niemiecki. Kształcił się w uniwersytecie monachijskim, a następnie przez czas pewien urzędował w sądownictwie i administracyi. W r. 1867 został profesorem nauk ekonomicznych w Monachium, a kolejno przechodząc na katedry różnych wszechnic axstryackich, od r. 1881 był profesorem w Wiedniu. Tutaj też objął w r. 1884 przewodnictwo Centralnej kommissyi statystycznej i w r. 1890 zorganizował opracowanie spisu statystycznego powszechnego w całej Austriyi, używając do obliczenia machin elektrycznych. Jest członkiem Izby panów, gdzie brał udział i po największej

części dawał inicyatywę w pracach prawodawczych, dotyczących reformy monetarnej, podatku osobisto-dochodowego, prawa o ubezpieczeniach robotniczych i t. p. Jest między innemi doktorem honorowym wszechnicy Jagiellońskiej. Jako teoretyk ekonomiczny należy do szkoły historycznej. Żywo zajmują go też zagadnienia statystyczne; kierował seminaryum statystycznem w uniwersytecie, wiedeńskim, a r. 1899 został prezesem międzynarodowego Iustytetu statystycznego. Z dzieł w formie książkowej ogłosił: „Ueber die Emancipation der Frauen” (Innsbruk 1869); „Die Tendenz der Grosstaatenbildung” (tamże 1869); „Verwaltungslehre in Umrissen” (tamże 1869); „Idealismus und Realismus in der Nationaloekonomie” (tamże 1873); „Adam Smith und die Bedeutung seines Wealth of nations für die moderne Nationaloekonomie” (tamże 1876); „Deutsche Wirtschaftsgeschichte” (Lipsk 1879 — 99, 3 tomy. Od r. 1892 wydaje w Wiedniu z Böhm-Bawerkiem i Plenerem cżasopismu ekonomiczne „Zeitschrift für Volkswirthschaft, Sozialpolitik u. Verwaltung”. St. A. K.

Inambu (zool.), ob. Rhynchotus.

Inanga—nyraz, używany przez mieszkańców Nowej Zelandyi na oznaczenie bladozielonawych mlecznomętnych odmian minerału nefrytu. Z. w.

Inara, jezioro w Finlandyi, ob. Enare.

Inarime, zwyczajnie Aenaria albo Pithecusa zwana, wysepka na morzu Śródziemnem, nad Kampańskiem wybrzeżem, dzisiejsza Ischia, nosząca u poetów rzymskich (Verg. Aen. 9, 716) także miano In., ponieważ, jak mityczna legenda opiewa, Typhon (ob.) pod nią był pogrzebany, a łóżysko jego Homer (II. 2, 783) jako εἶν Ἀρτμοίς (= w ziemi Arimów) będące oznacza. S. Drz.

Inárcos (po grecku Ἰνάρωσ, ρία cacinie Inarus), syn Psammetycha, książę libijski, który w r. 462 przed Chr. stanął na czele powstania w Egipcie przeciw perskiemu królowi Artakserksesowi I, zwanemu Μαχρόχειρ (Longimanus = Długoręki), a oswobodziwszy kraj niemal cały z pod jarzma obcego, przywołał Ateńczyków na pomoc przeciw nadciążającej armii perskiej pod dowóźtwem Megabazosa. Dwieście ateńskich trójrzegowców wyruszyło z pomocą, popłynęło w górę Nilu i zdobyło dwie trzecie stolicy egipskiej Memphis. Wszakże wkrótce Megabazos wypędził ich z Memphis, a wysepkę na Nilu, zwaną Prosopitis, na którą Ateńczycy się schronili, szturmem zdobył; z pogromu straszliwego nieliczne tylko niedobitki dzołały uciec do Kyreny. Pojmany I., któremu Megabazos przyrzekł życie ocalić, skończył, na wyraźny rozkaz króla, sro motuną śmiercią na krzyżu w r. 456. Egipt zaś dostał się znowu pod jarzmo perskie; w bagnach tylko niedostępnych podtrzymywał rokosz przez pewien jeszcze czas Amyrtaios (ob.). — Por. Herod. 3, 12; Thucyd. 1, 104 i nast. S. Drz.

Inaudi Jakób — Incertae personae.

831

Inaudi Jakób, rachmistrz włoski (* w Onorato 1867 r.). Będąc dzieckiem, okazywał już niezwykłe uzdolnienie do rachunków pamięciowych. Później występował publicznie i wzbużał podziw szybkością, z jaką rozwiązywał w myśli najzawikłańские kombinacje liczbowe. Broca w r. 1880, Charcot i Darboux w 1892 badali go z punktu widzenia fizyologicznego, psychologicznego i matematycznego. Jest on inteligentuy, siła jego w arytmetyce opiera się na nadzwyczajnej pamięci, rozwiniętej jednostronnie (trudno mu np. spamiętać wierszyk) i wyrobionej przez długoletną wprawę; jest ona słuchowa, a nie wzrokowa: daleko łatwiej mu operować liczbami, które mu się mówi, niż te mi, które mu się pisze; zresztą, nauczył się czytać i pisać, mając dopiero lat 20. W r. 1892 Darboux przedstawił go Akademii Nauk w Parisżu.—Por. „Comptes rendus de l'Académie des sciences de Paris” (1892, 1 sem. str. 275 i 1329); „Journal officiel” z 13 lutego 1892 r. (str. 808); „Revue générale des sciences” (1892, str. 414—418).

Inauguracya (z łacińsk.), u Rzymian starożytnych tak się zwało obserwowanie przez augurów ptaków, poświęconych bogom, w celu wy повradzenia z zachowania się ich wróby, czy się powiedzie dane przedsięwzięcie; potem tak się nazywa zagajenie uroczyste ważnej czynności; poświęcenie jakiegoś zakładu, osadzenie kośgoś na urządzie; wreszcie w uniwersytetach wojczesnych wyniesienie uczonego do godności akademickiej według przepisanego ceremoniału. R.

In blanco, wyraźnie prawne, stosowane prze-
ważnie do weksli. Weksel in b. jest to blan-
kiet, opatrzony tylko podpisem i nie wypełniony
ani co do sumy, ani też do pozostałych
części składowych wekslu. Podobniež nazywa
się indosem in b. cessyę bez wyszczególnienia
treści, podpisaną przez właściciela wekslu (ob.
Indos. H. K.

Incarnatus (et incarnatus est), wyjątk z symbołu (wierzę w Boga), śpiewanego lub odmawianego podczas Mszy św. Na uczczenie tajemnicy Wcielenia słowa: *et I. est, śpiewane są zniżonym głosem, a odprawiający Mszę św. i wszystcy znajdujący się na nabożeństwie przykłажają.* S. Pł.

Incendiarii. Łacińskie teksty statutów małopolskich Kazimierza W. nazywają tak podpalaczów, a tłumaczenia tych statutów zowią ich „zażeźce” lub „pożeźce”. Wymiar kary za podpalenie leżał wyłącznie w ręku sądu, który mógł sprawcę ukarać nawet śmiercią, albo też zasądzić go tylko na grzywnę. Art. LXV zwodu głównego statutu Kazimierza W. nadmiernia, że wedle praw „cesarskich” (t. j. wedle prawa rzymskiego) podpalaczce domów i gumien mają być karani śmiercią okrutną i postanawia, że zbrodniarze ci ani nie mogą chronić się skutecznie przed karą do kościołów (t. j. korzystać

z azylów), ani uciekać do miast lub do wsi ma-
jących prawo niemieckie, aby się tem prawem
wywijać, ale pociągnięci być maja przed sądy
polskie. Król jednak nie przepisuje sądom ja-
ką karą mają sprawców karać, lecz tylko naką-
zuje karać ich w miarę wielkości zbrodni i sto-
sownie do dostarczonych dowodów. Wedle po-
stanowienia art. XXV zwodu głównego statutów
Kazimierza W. obwiniony o podpalenie („pożew-
stwo”) nie ma prawa oczyszczania się z tego
zarzutu (z czego wnosić można, że prawo dowo-
du służy wyłącznie oskarżycielowi) i płaci na
rzecz skarbu królewskiego karę zwaną: siedm-
nadziesta. W lżejszych wypadkach sądy
poprzestawały na wymierzaniu mniejszych kar
pieniężnych, więc np. tylko kary t. zw. piętna-
dziesta. Jako podpalenie karanem było wedle
statutu wartskiego Władysława Jagiełły (1420—
1433) umyślne lub przypadkowe wzniecenie po-
żaru w borze, lesie, gaju lub zapuście. Za taki
uczynek odpowiadać mieli sprawcy przed sądem
polskim, a kmieć, o czyn taki przekonany, oku-
pował życie 10-ciu grzywnami. Wedle postano-
wienia tego statutu sprawy o podpalenie należa-
ły do t. zw. czterech artykułów grod-
wych (quattuor articuli castrenses) (ob. Grod-
kie sądy), które sądzić mieli starostowie. We-
dle przywileju krakowskiego Władysława Jagieł-
ły z r. 1433 podpalenie nazwane jest: publicum
maleficium (tłom. iwnawožłość), a szlachcie na
takim uczynku przydybany może być natychmiast
przytrzymany i ukarany. Ponadto niema więcej
przepisów ustawowych w przedmiocie zbrodni
podpalenia, tak, że przy końcu istnienia państwa
Polskiego X. Ostrowski, autor dzieła: „Prawo
cywilne narodu polskiego” (Warszawa 1784),
łużsusz powiedzieć: „zbrodnia pożogi
nacyzszezsza prawie w Kraiu naszym żadną pew-
ną karą w Koronie dotąd powściągniona i okre-
ślona nie jest”. Dr Al. W.

Incertae personae, t. j. osoby, o których
niemas, kto one będą i czy wogóle istnieć
będą, nie miały według prawa przedjustyniań-
skiego zdolności dziedzieczenia na mocy testa-
mentu, — nie miały testamentu factionem passivam.
Nie można ustanawiać dziedzicem np. tego, kto
naprzód pójedzie za pogrzebem testatora. Przy-
czyną, dla której ustanowienie personae incertae
dziedzicem było nieważne, była zasada: Certum
consilium debet esse testantis. Za uiepewne
osoby uważano także dzieci jeszcze nie urodzo-
ne zz. życia spadkodawcy lub w czasie robienia
przez niego testamentu (postumi—pogrobowcy).
Cesarz Justynian zniósł te ograniczenia co do
wszelkich osób niepewnych, byleby niepewność
stała się pewną. Konstytucia de incertis perso-
nis, o której wzmiankują Instytucye Justynia-
na (§ 27 I. 2, 20), nie doszła nas w oryginale,
osnowę jej znamy zaś z Bazylik (τὰ βασιλικά),
wydanych przez Heimbacha (lib. 44 tit. 18
cap. 29). T. D.

Gnoykl. Pows. Iustr. Zess. 238 T XXX

105

832

Inch — Incompatibilità.

Inch, cal angielski = 25.4 mm., o 1½ mm. prawie dłuższy od cala warszawskiego czyli nowopolskiego, jest zarazem calem rossyjskim, stopa bowiem rossyjska jest to stopa angielska. Sćišlej I. = 25.3995 mm. w Wielkiej Brytanii, a 25.401 w Stanach Zjednoczonych. Dzieli się na 12 lines po 12 seconds po 12 thirds, albo też na 10 części, a u rzemiemiešlników na 8 parts lub 3 barley corns (ziarna jeźmienne). S. K.

Inchbald Elżbieta, z domu Simpson, aktorka i autorka angielska (* 1753 r. w Staningfield — † 1821 r. w Kensington). Wstała na scenę w Londynie, gdzie też zaślubiła aktora I-a († 1779 roku); po jego śmierci zajęła się prawie wyłącznie działalności pisarską. Załużonego rozgłosu nabrały jej powieści: „A simple story” (1791) i „Nature and art” (1796). Oprócz tego napisała dużo utworów scenicznych, zwłaszcza krotochwil, które cieszyły się powodzeniem; przerabiała także wiele sztuk z obych literatur, zwłaszcza z francuskiej. Nadto wydała jeszcze: „The British theatre, with biographical and critical remarks” (1806—1809, 25 tomów); „Modern theatre” (1809, 10 tomów) i „A collection of farces” (1809, 7 tomów). Jej „Moemoirs” ogłosił Boaden (Londyn 1833).

Inchofer Melchior, Wiedeńczyk, w 23 roku życia wstał do zakonu Jezuitów we Włoszech już jako kapłan. Wysłany po okończeniu nowiyeyatu do Messyny, przez długie lata był tam profesorem filozofii, matematyki i teologii moralnej i dogmatycznej. Później, zrażony prawodopodobnie niepowodzeniami, usunął się najpierw do Maceraty, wreszcie do Medyolanu, gdzie też życie zakończył w 1648, licząc lat około 64.— Człowiek zdolny i wielostronnie wykształcony, pisał bardzo wiele, choć większą część jego pozostał w rękopisach. Omawiał w broszurkach lub działach większych kwestye najróżnorodniejszych z dziedziny astronomii, historyi, gezegezy, prawa kanonicznego, teologii moralnej i dogmatycznej. Widocznie jednak z płodnością pisarską i rzutkością umysłu nie szedł u niego w parze zmysł krytyczny i gruntowność. Partyw szrekomo na powodę Pisma św. i Ojców Kościoła, występował zawzięcie przeciw systemowi Kopernika, udowadniając w kilku broszurkach nieruchomość ziemi. Z większą jeszcze nieogłędnością zabierał głos w sprawie t. zw. „listu N. M. Panny do Messańczyków”, wziawszy sobie niejako za zadanie udowodnić jego autentyczność. Z tego powodu pierwszy wydanie jego książki p. t. „Epistolae B. Mariae Virginis ad Messanenses veritas vindicata etc.” (Messyna 1629) dotychczas figuruje na indeksie książek kazanych; wyd. Rzym. 1900, str. 165).—Dopiero wydanie witerbskie z r. 1632, opatrzone odmiennym tytułem i przez samego autora nieco zmodyfikowane, uzyskało aprobatę kościelną. — Rzeczywistą wartość posiadają z pomiędzy dzieł

I-a np.: Roczniki kościelne królestwa Węgierskiego, doprowadzone do r. 1059; Historya języka łacińskiego w użyciu kościelnem, i broszura p. t. „Tres Magi evangelici” Rzym 1639. — Porów. De Backer „Biblioth. S. J.” ser. III str. 333 (Liwge 1859); Hurter „Nomencl.” t. 1 f. 5 n. 222; Sotwel; Bayle; Joly; Horanyi; Moresi; Oudin „Moemoir de Niceron.” p. 35.

In Coena Domini, bulla obejmująca wykład praw Kościoła, i stąd też nieprzyjaźnie widziana przez władze świeckie (por. Hergenroether Hist. Kość., t. V i VI), z rozporządzenia Piusa V (1567) miała być odczytywaną po wieczne czasy we wszystkich kościołach w Wielki Czwartek (Coena Domini). S. P.

„Income-tax” — jest to zbiór podatków, oboiwiających obecnie w Anglii, które pod tą newną ogólną obejmują szereg cały opłat, ze źródeł różnych zaczerpywanych, lecz połączonych wspólnością dążenia do opodatkowania jednostki każej podług jej dochodów. Jest to więc zbiór podatków dochodowych, co też oznacza samo określenie. Ten system podatkowy obowiązuje w Anglii od r. 1805, choć, oczywiście, w dalzym ciągu ulegał w szczegółach przeistoczeniom. Summa podatków tych przynosi Anglii przeszło 700 000 000 funt. ster. St. A. K.

Incompatibilità. W Polsce nazywano tak urzędy, godności świeckie, tudzież beneficya kościelné, których nie można było łączyć z innemi przedami, godnościami, względnie—z beneficiami. Polskie prawo publiczne wychodziło z zasady, którą po raz pierwszy wypowiedziała wyraźnie konstytucya roku 1562: „Gdyż iest rzecz słuszna, aby każdy na jednym Urzędzie przestał, aby tem pilniej powinności swego Urzędu wykonywał”. W duchu tej zasady wydało ustawodawstwo polskie w czasie od XV do miesiąca w. XVIII szereg postanowień ogólnych i specyalnych. Już w przywileju Czerwińskim Władysława Jmieły z roku 1422 znajdujemy przyrzeczenie tego króla, iż žaden sędzia ziemski nie zostanie starostą w tej ziemi, w której jest sędzią. W statutach nieszawskich Kazimierza Jagiellończyka (1454) czytamy: „že starostą grodzkim nie będzie ani wojewoda, ani kasztelan tej ziemi, w której gród leży (ob. Gród). Wyjątek zachodził co do starostwa Krakowskiego, które mogło (a wedle przywileju króla Aleksandra z r. 1501 nawet powinno było) łączyć się z urzędem kasztelana lub wojewody krakowskiego. Zasadę niepołączności urzędu starostwa z urzędem wojewody lub kasztelana tej samej ziemi potwierdził Zygmunt I w Piotrkowie (1538), zagrażając nawet karą infamii przekraczającym ten przepis. Rozszerzając dalej tę samą zasadę, postanowił Zyg. Aug. w przywileju z r. 1550, że ani sędziowie, ani pisarze ziemscy nie mogą równocześnie piastować urzędu sędziów lub pisarzy grodzkich. Tylko podsedkowie ziemscy mogli, wedle konstytucyji 1658 r., trzymać rów-