De emitto quilibet medicinalem prudentiam adipisci plene defueras. Acta eis lumen Lolliget: qui quoque philosophorum post Aristotelem secundus non fuit: Lolliget autem Lonicem nulli medicinalis artis libere concedere facile intelliges: si me legeris: hoc si effici es: perleges scio: atque etiam releges. Comoditas ac fructus id erit ex me tibi: quod integrā medicine scientiam paruo volumine clausam habebis: ac omnes rationabiles contradictio/nes: quas antiquis medicis philosophia potest opponere: Lucri uero: ut cù multo etiam au ro emendus perquirebar: quos penes fueram: nollebant me uenum dare. Laurentij porro ualentiensis in subizis et sociozum impfforuz diligentia atque opera: etenebris in presentia ad lucem pfredioz: et panco ere uenalis fum: quod paucum (si fapes) otius numerabis: ne rurus forfuitam eam in tenebzas: et me tenere non potis.

Incunabula
+A-141/
(Geff)

Incipit liber de medicina aueroys qui dicitur coliget et c.

Tando uentilata fuit
super me volutas per
nobilis pzeceptus ex par
te nobilis domini au
delach sempse a mirel
momini 8 marochoo

consilio suor p[ro]orum auosait et auencha
lit: et p[re]ceptit mihi compilare vnum libri
in quo continetur tota scientia medicina
lis in arabico affirmaret et iudicaret intè
tiones p[ro]orum auctorum que earum cènt
retinende et que dimittende: tuac declina
ui uirtutes meas ad su[n] p[re]ceptum: et au
gmentani eas ad su[n] feruittum: et compi
laui itum lib[us] vnuer salez: et uocani no
men su[n] coliget: eo q[ui] insep[ci] in eo or[di]
nem doctrina re a refus vnuer salibus: et ab
illis p[cedam] quon[s]que deuientam ad par[ti]
cularia sicut fit in doctrina trium p[er] co[
]ponum: fm quod est declarat[us] sup[er] p[ri]
mo p[h]bifico z[us]: ita feci in ito lib[or] q[ui]
ego p[ro]mo confideravi comp[re]zeh[è]dere vnuer
sales regulas huius scieunt: et pos[te]a in
tendi ire ab illis ad memb[za] sua: et ad p[
]tes su[n]a in vno alio lib[or] quem comp[on]
à si placebit deo:ideo uocani ips[u]m coliget

Adbuc elegi in ordine huius lib[ri] alii
ozdinem i[que] elegerint alij auctores in su
is lib[ris]: et iste est ille ordo qui è magis
commentens in doctrina huius scieunt. Et
scias q[ui] aliquis non poterit stare super fi[n]
huius lib[ri]: nec intelligere maiorem parte[]
eius uti ille qui legerit tantum in loica q[
]p[er] se p[os]sit admin[io] cognoſcere modos
trium demoſtrationum. Ad hoc necesse è
q[ui] p[er] fit de illis qui uti fuerint alud ſcire
in radicibus naturalium ſcientiarum. Et
ſi non erit de aliquibus it[or]um non ſol[uz]
erit p[ri]natus a certitudine intentionis hu
ius lib[ri] et ab utilitate eius: fed eueniet ei
ab eo magnum n[oc]umentum: eo q[ui] ab/
bominabit et despiciet. Et quando abbo
minabitur itum. ſciat q[ui] abhomiabitur uèi
tatem huius ſcietie. Et diuſi eum in ſe
p[re]tem partes: et quâlibet eius partem po
ſui p[ro] vno lib[or]. Et non expectes a me

q[ui] ego diuſdam partes ſuas ad u[n]em q[ui] ca
lido[rum]: ne q[ui] q[ui] ap[er]p[er]t vniciu[s] rei caſum
per ſe: Q[ui]a in illa re uanagloriati ſunt
ſapiètes hyſpanie andaluri[que]: et maio[rum] p[er]
[er]iti[or]um auctorum: Sed pater philos
ophie non uanagloriatus ſuit in facièdo
hoc in maiori parte lib[or]o[rum] ſu[or]um. Et
forte q[ui] inducit eos ad faciendum hec ſui
it debilitas discretive ſcolarium. Sed ille
qui h[é]bit u[ir]tutem discretiuam ſanam co[\]gnoſcet in vnoq[ui]o[rum] lib[or] differentias re
rum p[er]umas et fas: et diuſet vnam r[é] ab
alia ſin q[ui] uidebitur ei: magis conueniens
in oza legendi: et qui uoluerit diuideſ eos
ad paruas partes uel ad capitula faci/
at et nominet ea ſicut vult.

## Capitulum de distinctione lib[or]orum.

Rimus liber tractat de anotomia:
Et non multiplicabo in eo: eo q[ui] non
p[er]mitto dicere rem nouam que non fit dic
ta per alios auctores: p[er]mitto facere in
alijs lib[ris]: q[ui] in eis renouabo uerba que
n[im] ſecierut antiqui medicti et qui ante me trafi
erunt: et p[er]buntur a radicibus scienciarum,
natur naturalium. Secundus liber noia
tur liber sanitatis: in ito diſimetur sanitas
uera diſinitione: et n[arr]abit p[er]plexionez et
complexiones omnium memb[or]z[ui]m con
ſimilum et officialium: et n[arr]abit omnes
operationes eor[que]. Et per quam uiam ba
bent agere eor[que] operationes: et pati ſuas
p[er]ſationes. Et n[arr]abit omnes ſpes ſani
tatis cujuſt[us] memb[ri] per omnes c[as]s quo
tu[rum]. Et n[arr]abit omnes ſpes u[ir]tutum
corpo[ris] humani et quid ſint et quot ſint:
et ſitu earum ſin ſétetià. a R. r. B. b[re]utk
Et in ito loco cadet memoria diſputatio
n[is] p[er]duo ſper[mi]ata q[ui] eor[que] est p[er]
embrioni: et per materiam an per forma[ſ]
Et n[arr]abit de u[ir]tute p[ri]mi motoris qui
eſt in corp[ò]e motu n[ou]ntario: quid eſt et
ubi eſt ſitus eius an in neruo an in lacerto
Et n[arr]abit de motu p[ecto]oris q[ui] pulmo[ſt]
et diuſionem que cecidit inter auctores p[er]
ozes p[er] ſententià. B. et remanebit du
bia. Et n[arr]abit b[re]utur naturam acris
temperati. Et de natura quatuor temp[or]o[rum].

De anatomia

a 2

anni: et qualis temperantia est illa que dí
in uere.. Tertius liber dí liber egritu-
dinum: et ibi diffinietur egritudo: et narrat
species egritudinum simplicium. Et
mêbza còsilia et officialia: et ponit in yno
quoque eor omnes quatuor cás vles: et et
de pticularibus. Et postea narrat omnes
spes egritudinû pofitatur que sunt in mé-
bzis. Et ponit cás eaz fm ísta eandé uia
pôdictâ: Et narrat oia accentia que supueni
ant sup eor operationes in dinutône ant in
debilitate. Et ponit cás ista reçplire, et
in ito loco cadit difinitio doloris: et que
sunt cê ei? et quot: et hic addim? uerba sup
sniam, B. in hoc multum necessaria. Et
narrat oia accentia sensuû virtutû: et po-
nit cás f3 sniam a R. Quart? liber noiak
liber signor: et narrat omes lignor spes
significantium. 5. sanitatem cuiuſlibz mem
bri per se in mbzis ſi libbus et officialib?
ex pte opônum eor. Et narrat ſuper oes
spes lignor significantium ſup oes egnés
cuiuſz měbzi per se. Et signa accentiuz eo
rum ex pte opôum ipso fm sniam a R. Et
bic cadit difinitio ſig. Et narrat signa do
minij cuiuſz bumozis in corpore dominis
fm complexionem priziam naturalem tali
corpoz. et narrat signa cuiuſz egritudinis
t cuiuſz accentiis que ſuperuèit corpora ex
cà acris circundantis fm dèm. y. Et nar-
rat uià lignor significantú sup egnés ma-
gnas ex pte puaz anticipantii: aut ex pte
accentiunt. et narrat signa significantia ſup
sanitatem et ſup egném vlem et ptickez ex
pte pulſus et urine. et nàrat signa significa-
tia ſup egritudines que continent totus çò
pus ſicut febris et similla: et dat cás earuz
z incipit a febre diet. et narrat omnes mo
dos crisís ueros et falsos bonos et ma-
los. et tempora eazt cás earum eſſe et di
es eaz eê et earum priuationis. Et bic
redditur cás qf medici dicunt qf si et ueniat
crisís in diebus conversionis ipa est uera
aput eos: dummodo ueniat i die cretico
conuenienti illi egritudini. et bic cadit ing
fitio ſi stelle ſunt cê in opônibus corporzú
inferiorum aut non: et ſi ſunt cá utrum ſat
cá ppenqua uel remota. Adhuc inquirit
ſi alìronomina è necessaria ſcie mediciar
an non. Et narrat signa crisiz ex pte rei

ereuntis a corpore: aut ab eo qv ab opòi
bus corporis egri. Et narrat signa ſigni
ficantia ſup ßlibz egritudinè mbzor inte
rioz. Et narrat signa ſigantia ſup egritu
dinè er pte rei ereuntis a corpore ex ſitu
accentali et naturali. Et ponit días que ſe
inter flurù q accit per egnè mâlè que ſu-
pueniat vni mêbzo aut pſls qv vnt: et flurù
qui accit p egnè vlem q ſupuenerit mêbziſ
& narrat opinionè plnrimor qui transfibat
de vna medicina ad alia in medicatoe ali-
cui? egritudis: Et qv pbat duieras medi-
cinas ſup eandè egnem. et bic exéplifica-
bo erêpla puenientia: et ſniabo ſup ſniam
cui? è. Et narrat oia ſigna p que certifica
tur nobis in egritudine cuiuſz mbzi: que
eaz est măl et que non: et uia res est mătù
ôclaranda: eo qv è multù necchia ad cogno
ſcendù medico. Quintus liber noiak li
ber mediaz et ciboz. In pnis difinieſ qd
est cibus: et quid est medicina fm ſnià a R
z. B. et narrabo nàm cuiuſz ictoz: et eor
uêb opone in corpore hmano et et piticla
rè. et p què modum operant in corpore: et
numez ſuaſ principalium virtutù, et que ip
farz opak per se et que p accens. et que uir
tus eaz est appata ſoli vni mbz: et q plfs
qv vnt: et que ſunt illa mêbza. Et narrat
quas operationes ipſa facit ex pte quali-
tatis: et quas ex pte mê, et quas ex pte ſo-
me ſpecifice. et ponit câm ictoz fm ſenten
tiam a R. Et narrat quò dnr cibus et me-
dicina tpanti et distemperati fm a R. Et
narrat que uia est magis uera in cognutoe
eor: an uia ſimili et ûmronis: an uia expt
menti et ſi ſolum vnum sufficit in arte: aut
ſi ambo ſunt necia. Et narrat longo mo-
ne oes utilitates pônis et ueritatez ei? et
medicina illa[ regulari incedunt fm ſnitaz
antiquoz. Et frangàuerba Jacobi alkin
di qui se uoluit ostendere ſicpt pſeta qua
do locutus ſuit in gradibus compònis.
Et declarabo uerba. B. in boció qv ſunt
multi pſuſa bic. Sextus liber noiak li
ber p[eruationis sanitatis. In pnis ôcla
rat uerba. B. in regnie illius qui b3 tem
peratam complexionem. Et postea nàrat
species complexionali àt. uniueraſtum
pmas et fas que inueniuntur i induiduis
Et dabo câm qf inuenitur qn in faciendo

2.

pueniens ſñ eueniet qſitùt. ſ.φ nos alſi rege
mus vno z eode regie in eoßp[ōz: z i vna
erate z i eodez climate duo corpora que
erunt abo coia in p[idiſt reß in eoßp[ato-
ne māli ſuper eand[ē p[patōem t[epantie: z
erit istud regimen.p[portionatū z p[ueniſs
p[pationi q[nueniſk in abob? eoß: z c[ui hoc
toto ſñ eueniet queſitū equaliter: ſz in vno
p[lebiur z in alio deficiet. Et ſimiliter i
uentem? corpora q[ regunt ſrio regie ?[enit
entie p[patōis eoß: z ſanitas est ſp[leta un
eis z diuunt. Et hic frangā uerba d[entiū
q[ illi q[ regunt ſm p[ceptū. H. b[ut longam
uitā penit?. Et narrat iuua[n̄tū aeris z ei?
nocu[n̄tū ſm diuerſitare ?[p[onū. z iuua[n̄e
[ú exercitiij z ſp[ez ſua[ fm q[ p[ueit vnicut
q[ m[bo. z iuua[n̄tū balnei z ſp[ez ſua[.z
iuua[n̄tū ſomni z uiglie z nocu[n̄tū ſuum
Et narrat ſeruationē ſanita[ in vna qua
q[ ſp[ez ?[plenonu[n̄ ſanita[ que est p[ns eis.
Et incipit in regie illi qui bz tépatā ?ple
z[ionē cu[ mala ?plexio est in tieri. z iſte ſ
mo ſimilat[ multu p[mo h[ libzi: h[ p[onunt i
eo uerba noua bona z utilia. Et nārat re
gimē male p[patōis maniſſe. ſ. plus labo
ris qui euenit p[m et ex: ſi p[ accis uſi[ pp
egritudinē anticipātē z p[ cām d[am que
est inter hoc regimē z regimen laborijs q[
est anticipat[ ab egritudine uel ab accenti
manifesto. z hic p[cedā in regie accitōris
malo[ humo[ facte a corporz ad vn[ mē
brum aut ad plura: aut intus: aut ex: q[ de
cā i[pm ſit tépatū ad mala ap[ata. ?Postea
loquar b[reuter in ſeruatiōne corporis z
defenſione ei[ a corruptōe aeris. Sep
tim?liber noia[ liber medicatōis egritudi
n[u: z narrat medicatōem z remotōem ac
cidentu[: z iſte est ordo ſuus. In p[mis nar
rat uias medicatōis egritudinu[ que ſupue
niunt mēb[is ?[umilib[ ſue ſint māles ſiū
n[u māles. Alphuc narrat medicatōem egri
tudinu[ que ſunt in m[bis officialib[ p[ andē
uiā qua narrauit in consimilib[? z facit l[ō
g[ ſermonē de hoc. Et intrat ſermonem
tractatus remotōnis malicie ?plexionis
mālijs z inm[lijs. z tractat[ multa[ d[aru[
que posui in regie z medicatōe male com
plexonis iuuenis z male complexōis ſe
nis q[ ſ elongati ſunt a ſuis gradibus nāli
bus quō debeat reduci ad ip[os cum gra

dibus ſrietatis. Et quot ſunt gradus ſrſ
etatis p[rii vniciq[ ip[ōz: z in hoc loco i
telligeſt repbatio ſup hoc q[ dicit. H. in
hoc. z narrat m[os graduu[ ſrietatis cum
nos faciem? regim[ p[um i vno quoq[ mē
b[ro cà reducendi i[pm ad p[rii ſua[ t[epatī
am q[ ab ea exiſt: z ét hic repbabiſk ſua
H. in hoc maniſſe. Et narrat m[os euō
n[ſ p[lobotomiā z farmaciā ſm corp[?egz[ū
ſ.φ corp[? ē eis p[ueniſs z q[ nō. z φ. p[ts
z que etas. Et φ ê p[ti[nens ſolu vn[ z φ
abob?. z φ est puatū abob?. z alias d[ras
ſiſes iſtis. Et hic etiā maniſtabi[ regn[ū
p[gnatiu[. z m[ī acctōis oppoſite. z i ten[tō
h[ ſermonis erit multu nobilis. Et narrat
vias medicatōis z i oibus ſebzib? acni[ z
putridis breuik. Et narrat vias medica/
tōis male ?plexiōis materialeſ p[ueniēſt
aliui m[ēb[ro ex mala materia accite ad ip
ſum. Et intendo i hoc ſermone inmedica/
tōe omniu[ ſpecie[ apofmatu[. que generā
tur in m[ēb[is interiorib?. z exteriorib?. z i
qua nos debemus ſōmare ſibi z in qua ſi
z in qua nos debem? repcutere z i qua ſi
z quibus repcuſuis. z in qua materia. z
in quo tempore egritudinis. z narrat me/
dicationem egritudinuz diſolutionis con
tinuātatis inter z ex[ ex cà interiori[: z et cà
exteriori[: z oium vulne[ z percuſionum
z cadit in hoc loco medicatio eſnum pul/
monis z fixura[ uenarum z arteriarum z
apofmatu[ nerud[ z egn[ diſiccatōnis.

Incipit p[mus liber de anotomia. La
pitulu[ p[mu[n de diſitiōe medicine z diſtōe.

Atentio mea in hoc tracta
tu est tradere in arte medi/
cine ſumas sufficientes p[ui
am b[reuē ut ſit ianua z itro
itus deſiderantibus p[ſici in
partib[ artis: z ut ſit memoza iſb[ qui q[
ſuerunt ip[am z ſcuerunt cognitionē euif
Et ſtudebim[ loqui in plu[ibus uerba cō
cordantia ueritati q[uis p[lenk opinionib[
antiquo[ aucto[ iſtus artis Et dicim'
φ ars medicie ē ars opatiua exiſs ex p[ri
cipijs ueris: in qua queriſ conſeruatio ſa
nitatis corporijs humani z remotō ſue eg
tudinis ſcoß φ poſſibile fuerit in quolibet

a 3

cōpoze: q. ê q2 finis artis illi? û ê ad sanâ
di oio: sz ad faciendum illud qô pôt fieri
t in q̄titate p̄uenienti t t̄p̄ze conuenienti:
t poslea expectari d3 finis sicut est in ar/
te nauta: t in regie exercitiu. Et quia
artes pratice inq̄tus s̄t artes p̄tinê tria
pmû est scire loca suor sboz. fm ê scire fi
nem queſitu ad adducendu iph in locis
ſbi. Tertiu est scire instrâ cù quibus ua
leam? ducere finem illuz in locum illi? ſbi.
Hô ex necitate ars medicine p̄mo disa est
in itas tres partes. In p̄ma pte que est
ad scienâ loca ſbi faciem? scire mbra ex q
bus p̄poſtu est corp̄'humanum: simplicia
t p̄poſita: t humores t ſpes. Et q2 finis
huc pintenti t q̄ſi ſunt due ſpes. f. p̄uari
sanitatê t remouere egritudinê est adbuc
iſta ps diuina in. z. pteſ. una est in qua fac
emus scire quid est sanitas in oibus reb'
ſubſtantantibus ipam: t ſunt quatuor cau
ſe. f. mâ efficiens formalis t finalis: t in
omnibus eam conſeſſibus. altera est in
q faciemus ſcire quid est egritudo in oib'
ſuis cāis t eā p̄ntib? Et q2 non est ſuffici
ens ſcire quid est sanitas: t quid est egru
tudo ad ſeruanduz unum t ad remoué/
dum aliud: disa est adbuc iſta in duas ali
as ptes. In una faciemus ſcire qualiſ fa
nitas ſeruat: t û altera qualiter egritudo
remoueat. Et q2 nec sanitas nec egdo
sunt per ſe note Hô in p̄ma obuiatûo ſu
it necesse nobis cognoscere signa que ſut
signa sanitatis t egritudis. t iô iſta parf
adbuc est una partiú illius artis. ĝ disa ê
ſcia i ptes. 7. magnas. In p̄ma quidê nar
tabimus mbza bois ſup que testificat ſen
ſus. f. ſiplicia t p̄poſita t hûores t ſps.
In ſa faciem? ſcire sanitatê t ſuas ſpes t
p̄nia. In tertia egnês t ſuas ſpes t acci
dentia ſua. In quarta ſignificatōſ signiſt
cantes ſup sanitatê t egritudinê. In quin
ta instrâ que ſunt cibi t medicine. In ſer-
ta mā ſeruationis sanitatis. In ſeptima
igemû remotōis egritudinû. Et intêdim?
boc hie ôdinare fm iſtâ diſionê eo qô bec
diuſio est ei ſubjecta. Et q2 una rez quas
artes speculatê recipient ab aliſ est loca
t principia: ſue ſunt illa loca ſbi a principiis
notis p ſe ſiue ſunt a rebus quarum decla
ratio fit ab alia arte. oz nos cognoſceſ in

pmis artes a qb? rciþ hec ars plinu suor
pncipioz: deinde tredibim? ad locicuz de
qualibet supradicta ptium. Et dica?
q aliquid b? artis est ſpeculatiu? illud
cius est ſcia nãlis: t aliquid eius est prati
cale: t ps pralica? est ars medicinaz ex p
imenta: t et ilti? est ars anotomie. Sz the
ozica uel plin est accepta a cãis sanitatis
t egritudis: t maxime a cãis remotis ſi
cutunt e? a t ſikia. Et ab arte medicine
expimentali diſces cognoscef uirtutes pl
riu medicinarum: Quod est q2 res quam
p?bendim? per uiam experimentalê est pau
da ualde p?ratœ eius quod necessariuz
est nobis in hoc. Sz una artis medicinalif
tocinata est ad dans cãs rez quas nobis
inuenit ars medicinalis experimental. Et
bec ars ab arte anotomie recipit multas
partium ſui ſbi. Et q2 artifex artis inq̄tû
est artifex illius artis û pôt cognoscere pn
cipia ſcepta i illa arte chui ſciat illa: necfit
n. ea nifi inq̄tum est artifex alterius artif
ti ôz eum recipita illa principia artis ſue
ab illo loco in quo ſut magis nota. Et ma
xime principia quoz omnes partes ſiri no
punt fm certitudinê ſic est expectia medicia
rum. Et iô de parte buius artis dicit. y.
q uita bois ê bzeuins: qii dicit uita bzeuins
ars uero longa. Quia pars que est p uiaz
experimentalem non est in ipfa bzeuitas.
t ita est in hoc nfo t?z in pluribus mébziſ
que aparent per utaz anotomie: eo q? hec
ars iam est amiffa. Et debes ſcire q ar
tifex ſcie naturalis coicat medico: eo q co
pus humanu est una ptium locoz ſhi nał
Sz diuertiſcantur ad inuicê i hoc: q2 iſte
considerat sanitatê t egritudinê inq̄tum
sunt entia nawralia: t medicus confideat
ea inq̄tum apetit p?uare unuz t réouere
aliôt. Et iô necessariu? ê medico poſtq[ui
uerit ſumaf que aggregate ſunt in bac ar
te ſtudium longum: t poslea poterit in ipa
inuenire accênia in materiis que ſunt ipos
ſibilia ſeribi. Et medicuf qii fuerit ſolicit?
in operationibus illi? artis erunt firmata
in ipo principia expimentalia per que po
terit inuenire in matêjs illas ſumas: ſicut
est in artibus mechanicis t cogitatis. Et
a R appat banc artem inter artes mecha
nicas i uirtute. Et ex hoc manifestu q res

3

dicta in diffinitōne medicine que ē cognitō
sanitatis et egritudis et reż pportionata/
rum cie q n est diffinitō uera: eo q dimisit
in ea draz p quā cognosſic diferi ſpecula
tionē artificis h' artis a ſpeculatōe arti/
cis nālis ſcie. Et adhoc n attendas et d
quo dicerunt q n est ſanitaſ nec egritudo
q m n est inter nocumentū opōnum ſenſibi
lium et in nocumentum earundē medium:nec
est uariatio nifi ſm plus et minus: et ſest
medium inter duo ſtia: ita q ſit aliquod il
loz i parte abſq3 parte in qua est aliß:nec
in t2 abſq3 t2 in quo est aliud: et e mani
ſestū ſm q dictū e in ſcia ſpeculatua. Et
poſſi narraunt? intentem iltius artis et
partes ſuas: et uiam ſpeculationis in ipſa
necesse e nobis ſup vnāßq3 partem eius

### Incipit de anotomia membrozum.

Articule que testificat ſuper ea ſelu
in corpoze bumano ſunt ſpes due:v
na est mēb20r ?ſi2ium. Herbi grā hec est
difinitio iltius pticule: et diffinitio toti? ilti'
est diffinitio vna:ficut ſunt oſſa et caro: eo
q ſlibet ps carnis d necessitate est caro
quel3 ps oſſis est os. Et ka est mēb20p cō
poſt2o? qu0p ptes n affiſant p[ibus] ſicut
manus que ?poſita est ex cāne et oſſe mu
ſculo corda. Et mēbza ſimplícia ſunt: of
ſa: et muſculi et corde: et nerui: et ligamēta:
t caro: et affungia: ſeu p[inguedo]t: cutis:
t ulli: et ſanguis: et k'la: et m'ka: et co'la:
t ſps: et ilte est uap0 percept? in corde et
in cereb20. Et nos incipimus nunc in re/
mizatione memb20p ?ſi2ium ſeu ſimplici
um. Et poſtea in rememoratōe ?poſt2o?

### Capitulū p[mi]ū de oſſib[] capit[.] Rca.

Sſa capitis abſq3 dentibus ſunt of
ſa.23. ſer. qu0p appata craneo: et lo
ca in quibus coniunguntur oſſa in craneo
uocata ſunt in lingua arabica. aſdoan. et of
ſa.9. in mandibuł ſuperioribus et in anri
bus: et duo in mandibuł inferioribus: et v
num q noiatur getbet: et hoc e of q e sub
craneo q didit inter ipm et ſupiores man
dibulas. Et oia bec oſſa piungunk ſiml? 2
unctione ſeātili que noiaſ in arabico d[ra

raſi: p[ter] duo oſſa inferioris mandibule:
que coniunguntur coniunctōe nodatbalı.

### Be dentibus. Rca.

Entes ſunt i vna quaq3 mandib[]a
i6. quor2ū duo a[n]rlores noiaſi ſunt
duales: et in arabico noiantur thomā. Et
duo alij ex utroq3 latere ſuperiōi et inferi
ori noiaſk quadrinales: et in arabico rabī
athan. Et duo ſuperiores et inferiores ex
utroq3 latere dicuntur caniculareſ. Et gn
q3 ex viroq3 latere. f. Œrtero et linifro no
minantur molares. Sz aliquib[] de numēo
molarium deficit vnus: et ſunt tīn quatuor
et radices molarium ſupioris mandibule
ſut tres et aliquib[] quatuor: et radices mo
larium mandibule inferioris ſunt due: et v
na quaq3 radix alio[]z dentium e cuiuſlibet
vna g iā inueniem q oſſa capitis ſut oſſa
55. Et p[i]unguntur i capite aput fozaṁ
q3 e in ipo in posteriori p[te] ſpondilis col
li: et ſunt ſpondilia. 7. et ſunt p[os]ata ex v[
tr0q3] latere: et ſpondilia nuce coniungunk
cum ipis: et ſunt. 17. et d[re] de. 12. ipo[]z, que
ſunt ſpondilia anterioris p[ectoris]: eo q
ibi ſintur eo[]z terminus: et quinq[]z il[]o[]zum
ſunt ſpondilia nominata in lingua greca a
dinifos. et in arabico alkthan. g inuentum
e q numerus olium ſpondilii craneo a ca
pite ufq3 ad os noiatum ha[]i ſunt ſpondi
lia. 24. Sz aliqui ſunt qui h[ui]t vnum plus
hoc est. xxv. et aliqui ſunt qui h[ui]t vnum mi
nus. f. xxiij. Et buic ſpondili inferioris cō[
]iungitur os noiatu[]i h[agit]: et istud ?poſituz
ē ex p[]ticulis trib[que] ſunt ſi[]tia ſpondilib[]?
t in hoc adhuc p[]iungik. f. i oſſe h[agit] i in/
feriōi parte ip[]us os noiatum cauda. Et
ip[]m ?poſitum e ex trib[que] p[ec]ijs ſui partib[\]?
Et t[er]tia ps iltius est uera cauda t e qua
ſi os cartillaginosum. Et bec oia ſpondi/
lia coniunguntur coniunctione nodatali:
p[ter] ſpondilia duo colli p[ma]: Sz ſpondi
le p[mi] q p[]iungik cum ip[]o ligat duab[que]
pt[ionibus] uel aditamētis exreuntib[que] a cra
neo: et intrant in duobus foza[mi]bus ſpon
dill[]s p[mi]. Et p[lu]ngunk ex utroq3 latei
oſſis ſpondillis h[agit] oſſa duo ex utroq3 la
tere. vnnm: et in ip[]is e planta coſſe que in
arabico noiatur atbaluozat. et ibi pend[et]
testiculi. et bec ſut oia oſſa pt[is] poſt[]eioris

a 4

Sed offa anterioza uel interioza ex in
feriōl parte occipiunt offa duo in arabi
co nominata charcobatan. Et offa spatu/
lataz: et offa pectoſi: et offa manu: et offa
umbilicali: que noiata sunt in arabico he
nina: et offa pedum. S3 tbarthoa ê os
gibofum exterius et ʒcauum interius: cui
unum ex duobus suis capitibus iungit cu
humero et cuz capie brachii noiatí basebt
et alia eximitas p[]iungitur in latitudinem pec
toris in loco fozamis colli: et iò q[]r spatu/
la est posita. 5. dozsum est ampla et in ipa
coníunctum est caput q[] est cartilaginofus
et q[]to plus appinqual[]t charcoe tanto ma
gis rectum daf: et est in ipo concavitas q[\]dá in qua sub intrat caput brachii noiatí
asebt. Sed offa pectoris cópofita ſunt
et offibus quatuor: et in ex[]emitatibus inſe
rioibus ſunt cartillagines. Offa uero
costarum ſunt. 12. in unoquoq[]z latere gibo
ſitates quoq longiores ſunt medie. et ex íſ
tis ſunt. 7. coste quaq ex[]emitas uniuscuius
q[]b p[]iungit p[]osteri? in ſpondilib[]b nucbe: et
in anteriozi in offibus p[]ectoris cum capit
ibus cartinoginofis. et 5. istaf[]n p[]iungun
tur p[]ectori et nominatur coste p[]osteriòes
et iò q[]n p[]imun[]cedut p[]ſſioni: et i p[]te íſerio
ti p[]ectoris n[]i ê aligb[]s os n[]i solu[]s úbilia/
le q[]mofa[]k inferius. Offa manus ſunt.
30. offa. 1. os brachii noiatí aſeht. et íſtud
est unum exterius gibofum. interius uero
concauum. et h[]z caput unum q[] in concaní
tate ſpatule intrat. et alia ex[]imitas ipſius i
trat in marpec. et h[]z níſi ſpondile unum ſi
míle rode q[] in arabico nominatur bachá
et in íſto ſubintrat ex[]imitas offis noiatí in
arabico zenad ſuperiò. Et offa zenad ſut
duo. lógiundo quoq ê amarpec uſq[]b ad of
nominatum rafsebt. sed unuz ip[]toq[]b ê par
uum et uocatur zenad ſuperiò. et aliud ê
magnum et noiat[]k zenad inſerior. Et h[]nt
íſta in duabus ſuis ex[]imitatib[]er p[]te rafſe
te adições edificatas et p[]positas ex ipſis
et inter rafſet. et ip[]ſa est nod? Et rafſet
p[]positum est et offibus octo ordinatis in
duobus ordinibus. et hec offa ſunt forſtia
abſq[]b medulla. et ſunt curuata curnatura,
ut adueniat ſue p[]unctoi p[]erítudo forſme
ad forma rafſethoq[]. Et ex quatuó ex íſtis
offib[]u el ip[]toq[]b oſſu[]n p[]positu[] est zenad ma

nus et tales cum uocant meſtal. monus. et
ip[]m p[]iungit. radici rafſete ligaturiſ forſib[
]b.
Quinq[]s aŭt digni man? h[]nt offa. xv. q[
]lib[]z digni? u. i. et noian[]k i arabico alſoleti
abt: quoq ſemp. unus c[]ôtungiſ alteri? pri.
Et ip[]a p[]iunguntur offibus ſolaht per uiá
ligaturar[]z forſtium: et os p[]mum poliſis c[]ô
tungitur ex[]mitati zenab[]c superioris liga[
tura ampla p[]ueniens moti. Sed offa
peſis ſunt offa. xri. p[]ncipiu[]z ip[]oq est os
le: p[]culoq[]r est os exteri[]r gibofu: interiuiſ
concauum: et h[]z ex[]mitate[]na rotondant[]e
ſe in ſuo alſcenu: et noia[]k pom[]g granatuz
testificuloq. Et alia est ex[]mitas inſerioris
partis que intrat in fo[]zamen zenad inſe/
rioziſis ſiue mai[]oris du[]q[]zenatuum cruris[]
Et du[]q[] ip[]oq zenatuum longitud[]o est a
genu uſq[]b ad os calcanei: mai[]o[]z uero ip[]
rum genabt inſerior: et min[]o[]z zenabt ſup[]
oq[]: et ex[]mitates du[]q[] zenatuum tangit ſik
calcaneum et ibi in pede n[]aſcuntur n[]oda
tria: et curatura offis testificuloq in offa
ſlecti ſeu curuak in p[]te p[]osteri[]o: et in cur
uatura alteri? offis fo[]zamis zenad mai[]oris
est ligatura genu: et 5. eade[] ligatura ê os
criuſare et est rotondum: et est in ip[]a carti
laginitas et noia[]k oculus genu: et coniungi
tur in calcaneo íteriozi os noiat[]u al[]ochi
et in inferiozi p[]te est os calcanei. et in íſtus
duobus offibus p[]iungiſk rafſebt. et ip[]m est
p[]positu[] ex trib[]b offib[]b et fabRICatu[]k et ediſi
catu[]s est edificato[]ne ſibi p[]ueniéti: et poſta
conungitur buic ſeibabt pedis. et ip[]sum
compoſituz est quinq[]s offib[]b. Et poſta ſe
quuntur offa digito[]zum que nominantur.
ſomiabt et ſi unicuiq[]b digito. 3. p[]i polliſez
qui non habet níſi duo offa. Ergo inue
tum est ſecundum ſenſuq[]b. 5. q[] offa homi[
nis uel hominum ſunt. 34. 8. abſq[]b offibus
paru[]s que reſp[]nt spacia i[]cturarum que
nominantur in arabico ſirſunaia. et abſq[]b
offe ep[]glotis q[] nominatur in arabico ala
niabt. et abſq[]b offe cartillaginofo q[] dicut
aliqui anotomiza[]tores q[] est in corde. Et
nos non abzeiuanus loqui ſuper compo-
sitionis formam íſto[]zum offiu[]m partem p[
]ti. níſi p[]ropter hoc q[] p[]maginata[]z in íſtus
per uiam effimationis est b[]zeuq[]s et parua
compoſitone earum rerum exiſtentium in
ipſis.

4

De anotiaia uena[pr p[ſatilium.

Ene ſenſibiles ſunt duarum ſpecie rum. ſ. pulſatiles 2 non pulſatiles. Sed pulſatiles composite ſunt ex du/ abus tunicis pr[eter vna[; 2 vnaqua[; est ſimilis alteri niſi q[] contessa interior[;is tunice tendit in latitudinem: 2 ille ſuy ſo/ tiores: 2 contextura exterlo[;is tunice ten dit in longitudinem: Et ille uena apparet per utam ſenſus q[] ex[]eunt a cord[;e: niſi qa[] exiunt a concauitate ſinifra eo q[] p[]ter, p[]inquitatem concauitatis dextra epi[;]ate ne cesse est ut ſit studio[;]us cor[;]t ut attrahat nu/ trimentum ab eodem. ſ. ab epate. Et ille que ex[;eunt a concauitate ſinifra ſunt artarie due: vna quarum est min[;]or altera 2 babet vnuam tunicam tantum: 2 illa est ſubtilio[;]. ſ. mai[;]zi arteriarum baberium tunicas duas: 2 min[;]or habens vna[;]n tan tum: babet eam t[]atum eo ut ſit leu[;]is 2 mol lis ad extendendum 2 adunandum ſe: 2 ad attrahendum aerem. 2 ad ex[;]pellend[;]u/ ſumum uap[;]oros[;]u[;]z, 2 est amplio[;]t ut adue ntat ab ip[;]ſo ad pulmonem ſanguis ſubtil[;] uap[;]oros[;]u[;]z p[;]pinquus diſeſtioni ad perſi ciendum ſe, eo q[] id quod nutrit pulmon[;e] est cor[;]. 2 q[;]z ſtat p[;]pe ip[;]m fert uel p[;]ſtat ei calo[;]zem diſeſtuum 2 ſua[;]em. Et ad hoc magis q[] meb[;]zum pulſans in ip[;]ſo e[;]m e[;]b[;]zum leue 2 uocatur in arabico ſcerint. 2 n[;]o curatur ut noceat ei. 2 uena ita[;] intrat pulmonem 2 diuſa est in ip[;]ſo diuſione ia[;] dicta. 2 uocatur artarie tauridi. Sed alia est mai[;]z magnitudinis ma[;]lo[;]ris ualde al terius. Et nominatur in lingua arabica: alabor. Et quando hec uena aſcendit ramificantur ab ip[;]ſa duo rami min[;]or il[;]to tum tendit ad concauitatem dextram dua rum concauitatum cord[;]is: mai[;]z ante[;]z cir culatur circa cor[;]: 2 poſtea ſubintrat in ip[;]o 2 diuſitur in eodem. Et illud quod rema net poſt ramificationes il[;]to[;]z duor[;]um ram[;]or[;]um diuſitur in partes duas: mai[;]z earum diſcendit uerſus inferio[;]zem parte[;]z corporis. 2 min[;]or in ſuperi[;]ri corporis: 2 pars que tendit in ſuperi[;]ri parte cor[;]z

poris: diuſiſt ab ead[;]c aſcendit in lateri bns duob[;] in ramos tagentes m[;]e[;]b[;]a exi stentia ex oppoſito eorundem: 2 quando erit uerſus aſcellam exi[;]t ab eodem ramuſ onus cum uena que non pulſat tendens uſq[;]b ad manum. Et in diuſione eſiſdem p[;]ra didiſt ab ead[;]t ſügunt ab eod[;]rui p[;]ui in lacerto exteriori: 2 interiori bzachij nominati aſcet: 2 cum hoc ſunt p[;]ſundati 2 ſepulti. Et quando tungitur ad latus mar pech aſcendit ſuperius modicum 2 eius pulſatio apparet in hoc loco in pluribus corporibus: 2 uadit de ſubtus aſcellis: 2 tangit eam donec DESCENDIT aliquantulum a marpech. Et poſtea p[;]ſo[;]ndatur p[;]ſu/ ditate: 2 ramificantur ab eodem rami ad modum capillo[;]zum: 2 ip[;]ſi coniunguntur i lacertis bzachij nominati cabat donec oc cupent locum magni[;]z bzachij. Et poſtea diuſitur in duas partes quarum vna ten dit ad raf[;]cerech uadens uſq[;]b ad zenach ſuperius: Et hec est uena que palpatur a medicis. Et alia tendit adbuc uſq[;]b ad ra/;]ſeet 2 uadit uſq[;]b ad zenabt inferius 2 hec est min[;]or il[;]tarum. Et hec diuſitur in pal ma manus: 2 aliquibus apparent pulſati ones in ſuperficie palme manus. Et qu[;]a do hec particula ſuperior[;]t tungitur in loco tranſitus diuſitur in duas partes alias. una quarum tranſit uenam p[;]ſu[;]datam que nominatur in arabico gedeb[;]g. 2 aſcendit ſuperius donec intret in craneo: 2 contun guntur ab eodem in ſuo itinere. Rami in trantes in memb[;]zorum p[;]ro fundi[;]tibus exiſtentibus ibidem. Et quando intrat craneum diuſitur ibi in multas diuſioneſ t tunc ediſicatur ab eſiſdem res nominata tela que extenditur ſup[;]ra cereb[;]zum. Et poſtq[;]b est diuſa coadunatur 2 p[;]roſunda/;]tur: 2 tand[;]e ex[;]eunt ab bac tela uena due equales in magnitudine ſicut erant ante diuſionem: 2 conueniunt ad corpus cere b[;]ri 2 diuſduntur in ip[;]ſo: Sed una il[;]tarum est min[;]or: aſcendit ſup[;]ra ſuperſiciem faci ei 2 capiſis: 2 partitur ſup memb[;]za ibi ex iſentia: 2 aliquibus apparent pulſato[;]es in bac parte poſt aures 2 in temporibus Sed pulſatio apparet p[;]rope itas duas

a 5

uas: et pufatio pticule que e put uenaz
pfundatá: et nominatur bec rama arterie
fomni. Sed particula germinata a cor-
de ad inferiòza corporis tendit pmo per
uiam rectá donec appodietur fupza mar
pec quintum eo q locus fue oppositionif
eft ex oppofito loco capitis cordis et ibi
dem exifit pulmo absq appodiatione.
Bemum equattut fupza ſpondilia nuche:
descendendo ad inferiòza et ramificantur
rami ab eodem a lateribus utrozq spò
dillium dextri et sinstri: et coniungitur mé/
bris erifentibus ex oppoſito eorumdem
Et ramus pnnus qui ramificatur ab ipſo
eſt ramus uenifens ad pulmonez. Et poſt
ipſum ueniut rami uenientes ad lacertuz
erifentem intus in costis. Et poſt ipm ue
niunt rami ad dyafragma. Et poſt ueni-
unt rami ad stomachum epati et spleni: et
mirach: et inteftinis: et renibus: et uulue: et
teflicuſis: et uſeſe et uirge. Et exeunt ab
ipſis rami iungentes lacertos exenutes
ex oppoſito ittozum duozuz locorum.
Et quando ueniunt ad terminum ſue ad
finem ſpondilium diuiduntur i partes du-
as: et quelibet itfarum tendit uerſus vnuz
ex pedibus per ramos duos magnos ex
parte dextra et ſinſtra: et diuiduntur in ip-
ſis diuifione uenarum niſi quia profundá
tur et eorum pulſationes ſunt in lateribus
duorum emutoziozum in arabico nomi
nant orbitan. Et in latere calcanei ſub
duobus offibus nominati calcagines et ſu
pra dorfum pedum ppe cordam magna.

Be anatomia uenarum non pulſatili-
am. Rubrica

Ene non pulſatiles ſunt vnus tunt
ce præter vnam itfarum. Et inuente
ſunt per uiam ſenſus q ramificantur ab
epate: et id quod germinat ab eis. In
pmis ſunt uene due: vna quarum est ultra
concauitatem et illa nominatur porta: et
bec est ad trabendum nutrimentum epati
Blia est uel exi a giboſitate epaus. et

iſta eſt facta ad ſſerendum nutrimentum
t diuidendum nutrimentum et nominatur
concaua. Sed porta diuiditur in corpo
de epatis in quinque partes: et ramifican-
tur bee quinque partes in ramis paruis:
donec iungantur giboſitati epatis. Et
quando exeunt ab epate diuiditur in par
tes octo: quarum due illarum parue ſunt:
et una ipfarum iungitur in testino nomina
to duodeno. Et ſecunda ramificatur ad
fundum stomaci in portanario. Sed una
er. B. tendit ad ſuperſciam dorsi partis
dextre stomaci ad nutriendum iuſuz. Sed
pars interioz nutritur inquatum obnatur
ſtomacho. Et ſecunda iungitur ſpleni
t tandez ſeparatur ab ipſa uena vna a la
tere ſinſtro stomaci. Et illud quod rema
net diuiditur in partes duas: vna quarz
iungitur medietati ſuperioſi stomaci z ſpl
nt ad nutriendum ea. Et ſecunda iungitur
giboſitati stomaci. Et ibi diuiditur in par
tes duas. Una ipfarum diuiditur a dorfso
ſinſtro stomaci: et ſecunda profundatur uf
que ad orſicium stomaci eo q p[h]icit ad
orſicium stomaci ſuperſtuum ſiccitatis z
acetofutatis melanconice: quoniam ſtudet
ſplen ad expellendum ipum cum ſupſtuo
ad p[z]ouoandum appetitum stomaci ſua
titulatione. Particula uero ſecunda dui/
ditur in partes duas: vna ipfarum tendit
ad inferiòza medietatis ſplenis. Et ſecu/
da pars influit ad mirach z diuiditur in
ipso. Tertia uero ex ſex uadit ad latus
ſinſtrum: et ad inteftinum rectum ad hoc
ut fugat ab ipſo. Et quarta tendit ad
giboſitatem ſtomaci z ad mirach. Et
quinta tendit ad meſaraicas que ſunt cir/
ca inteftinum nominatum colon. Et ſe
p[]ta uadit circa inteftinum teiunum z orbi


Sed concane ſcilicet uene: radiq eius
eius ſeparatur ex ſci pa ad trabendum nu-
trimentum a ramis porſe. Et poſt ascen-
dit ab ipſa uena vna magna in giboſitate
epatis. Et quando ascendit iſta uena uo
uadit nec elongatur multuz donec diuida
tur in duas partes. Et vna itfaruz eſt ma
ſo[]z et tendit ad partes inferiores corpo-
ris: et ſecunda ad ſuperiòza corporis. Et

bec pars ſuperior tendit ufq. tungatur dyafraugmati. Et ibi diuiditur in duas uenas que diuiduntur in dyafragma: et post comprimum dyafragma: Et post compriefionem diuiduntur ab eis dem uene minute: et diuiduntur in pāni culo diuidente pectus in partes duas et in panniculo cordis: et in glandula no/minata chota et diuiduntur in ipfa.que mum ramificatur ab ipfa ramus unus qui tungitur in auricula dextra ex auriculis cordis Et hoc ramus diuiditur in partes tres: una quarum intrat in cō/cauitatem dextram concauitatis cordis et tungitur pulmoni et habet tunicas duas: et ob hoc nominatur uena arterialis et hec est malor omnium aliarum. Et ſecunda circundatur circa doſum cordis et extenditur in ſpsum totum. Et tertia coniungitur in parte inferiozi pec toris: et nutrit pectoza ibi exiſtentia.

Et quando tranſit cor tendit per ſui am rectam donec peruenit ad oppoſiti onem duoſm tarchotan: ſic nominātūr in arabico: et diuiduntur ab ea i hoc ſuo itinere rami parui ad ambas ſuarum p tium: et exeunt ab eisdem rami ad lacer tos exiſtentes ex oppoſito membrozus interiozum. Et quando ſunt ex oppoſito affelle: exiſt ab eis ramus unus ex/ trinſecus magnus ueniens ad manus ex latere affelle: et hec est uena nomina ta basiſica. Et quando est in oppoſi to in medio trachee in loco ſui itineris diuiditur in partes duas: una iſarum tendit ad partem dextram et alia ad p tem ſiniftram. Et quelibet iſtaruž du arum diuiditur in partes duas: et tandē equitat una ex partibus ſpatulam et ue nit ad manum ex latere dextro: Et hec est uena nominata cephalica. Et ad buc ſecunda diuiditur in parteſ duas in uno quoq. latere: una quarum uadit et p[ro]ſundatur et aſcendit in ſua p[ro]ſundi tate donec intrat craneum in ſuo itinere per collum ufq. quo iſtrat cerebzu[n]. Et ramiſtantur ab eadem rami parui con/

iungentes ſe membriſis interioſbus p[ro]pinquis colli. Et hec pars nominat ue na p[ro]ſundata. Sed ſecunda tendit in ſuperſciam doſſi: donec diuiditur per ſa ciem: et caput: et oculos: et per nareſ ſeu per nafum. Et hec est uena appares et ramiſicatur a uena ſpatulari: i ſuo itine re per brachium nominatuum aſſe: et di uſtitur in nodo marpech. Et post ſuaſ diuſionem uena ſpatularis commiſe/ tur cum parte uene aſſellaris: et deſceu dant: et tandem exiſt ex iſtis duabus i la tere marpech uena: et est uena media ſeu communis: et dicitur in arabico ba chal. Et pars ſecunda ex parte uene ſpatularis trahitur ad doſum brachij nominati ſchabat: idſt adiuctorium: Et demum equitat ſupra cenad ſuperiozem: et illa nominatur corda brachij.

Et pars uene aſſellaris que mora tur inferius uadit per latus inſtrinſecus brachij ad cabat. donec iungatur capit cenad ſuperiori: et est aliquid rami ue ne exiſtentis inter diſtum minozem et anuſarem: et nominatur balarcia Sz pars tendens ad interiozu co[po]zis e quitat ſpondilibus nuche. Et poſtea deſcendit inferius et ramificatur in p[ra]miſis ab ipſa rami uenientes ad ligatu ras renum ramiſtantur. Et nominatur in arabico laſit alcolieth: et eorum uilſis et co[po]zibus pro[po]nquiſ eis.

Et poſtea ramiſtantur ab eſdem rami magni duo inſtrantes in concanita tibus renum. Et poſtea rami duo ten dentes ad teſticulos. Et demum rami ſicantur ab ipſis in latere uniuſcuuſque ſpondilis uene due tententes duobus lateribus et iunguntur membriſis interio rub[em] pro[po]nquiſ ei ſiut uulue et uſſice: et etiam illis exiſtentibus exſtrinſecus: ſi cut mirac: uenitris: et lumbis. Et quā do iungitur ad ſinem ſpondillium diuidi tur ad partes duas: Una ipſarum tendit ad pedem dextrum: et alia tendit ad ſiniftrum. Et tantundem ramiſicatur ab eis rami tungentes lacertus teſticulozus

a 6

Et aliqui istorum sunt profundi et alii sunt apparentes.

Et quando tunguntur genu diuidi tur in partes tres. Una partium ua dit in medio et iungitur ramis qui sunt in uno quoque lacerto cruris interioris et exterioris.

Et alia pars in parte Interiori cruris donec apparet prope calcaneum: et illa est nominata saphena.

Et pars secunda uadit ultra ad partitionem cruris: et illa profundatur ad latus exterioris calcanei: Et illa est scia que scilicet Nominatur Sciatica:

Et ramificatur ab uno quoque isto rum quando iunguntur pedi rami diui si in pede.

Et rami qui sunt pedis ex parte di giti minoris: et anularis sunt ex ramis sclatice. Et rami pollicium sunt ex saphena: Et nominatur in Arabico alscafen.

## Capitulum de anatomia nervorum.

Epita istorum corporum ulden/ tur continuaggi in cerebro nel in nuche: Et ideo immaginatur seu extima matur qu omnia ista exean ab eis.

Et uidetur q caput nuche conunga tur post in posteriori parte cerebri: et pellicula ipsius restitut nocumento illius Et durat ufque ad os nominatum haſceth scilicet cauda. Et ideo yma gnatatur seu extimatur q ipsa oriatur a cerebro: Et iungantur in nucha in la tere uniusculusque ſpondilis In una quaque parte duo nerui: Unus eo/ rum uadit in partem dextram et alter in sinistram donec iungantur in fine haſcet Et coniungitur in fundo ipsius caput unum unius nerui: et sic coniuguntur in cerebro parla septem capitum nervorum. Par primit sunt nerui duo et apparent quasi oriatur uel exean a

cerebro: prope er opposito duarum ca rūcu lari ſimilum capitutibus mamilla rum in quibus fit odora tis: et ipsi con/ tuuguntur in oculis. Et iſt duo ner ui ſunt concani: et quando elongantur a cerebro tunc coniuguntur: Et fo/ ramen unius cuinſq. isto uz tangit fora men alterius eo ut iſus aduententes dyabuf pupillis oculor asocieſk et ut ſit duobus oculis fons una: et ut qſi oriri e tur prope pupillis oculorum ad hoc ut appodientur in iſpiſ: et diuiduntur do nec ſunt intus in cerebro. Et demum ex eunt et tendunt unum quodque illo/ rum ad oculum exiſtentem in latere ſui

Bemum coadunatur in buniditate ui trea ut deferat oculo ſensum uſus.

Et pars secunda nidetur ac ſi na tus ſuſſet poſt natiuittatem paris pri/ mi: Et ipſe tendit ex eo uerſus partem dextram et exiſcraneo ſupra fozamen interio ris cellulæ secunde. Bemum mi ſcetur cum pari quarto exiſtente poſt iſpum: et poſtea ſeparatur ab codem.

Et diuiditur in quatuor partes una iſtarum exiſt ab introitu nerui nominati ſchabachi et descendit ad uentrem ſub dyafragmate.

Et secunda exiſt ex fozamine oſſis ex iſtentis in ſodat et tangit partes quiti.

Et tertii exit ex fozamine a quo exiſt par ſecundum. Et diuiditur in par/ tes tres ſiue ramos. Ramus unus ex iſtis tendit ad locum exiſſetem in ex tremitate oculi nominatum in Arabico mach, et poſtea ed timpora et ſuperci/ lia et frontem et palpebzas.

Et ſecundus tranſit fozamen exiſtěſ ptope caudam oculi: et ille est locus no minatus in arabico barbachi: et iungi tur ufque ad uentrem nasi.

Et tertius ſciliſet ramus descendit in concavitate barbachi prope os ſub tile. Et tandem ramificatur in ramos duos. Unus tendit ad dentes et alter ad cutiſ tempule et ad exiremitatem na ſi et ſuperioris labijs.

Et quarta scilicet pars exit a fozami ne existente in mandibula superiori ad lingua et transmittit cutem ipsius ppe ad dandum sibi sensum suum scilicet saporem suum. Et residuum ipsius diuisti tur in radicibus dentium inferiorum. Et gingivis et in labio.

Et natinitas paris quarti est post natinitatem tertii paris. Et diuisti tur in palato ad dandum et sensum apropium tum sibi et est sapoz.

Et par quintuæ duplicatur et exit ab ipso par unum ad aures ad dandum e is auditum et ipsum nascitur a parte posteriori cerebli. Et par nerui mandibule exit a foramine nominato ozobo. Et in isto nervo est odozatus.

Et Paris sexti extremitas uadit ad gulam et ad linguam.

Et extremitas alia uadit ad lacertû existentem uerius spatulam et circa ipfam. Et eius extremitas descendit in collem. Et ramificatur ab ipfa in suo itinere rami coniungentes se aliquibus lacertî epigloti. Et quando dermantur pec tori diuidentur adhuc ibidem. Et tâ dem redeunt adhuc extremitas sive ad superiora donec iungantur lacerto epi gloti. Et diuidentur aliquæ ipzorum extremitates in dyafragmate prope corz. Et pulmonem et meri: et ptibus existenti bus circa ista.

Et residuum uskarum. Et maior pars ipzarum uadit donec comprimant dyafragma. Et coniunguntur in orizificio stocaci maior pars ipzarum. Et residuum coniungitur pellicule epatis et splesnis et residuitatibus intestinozum: Et coniunguntur ipsi ibi aliquæ partes paris parisiæ, et ipsum. Scilicet par oritur a posteriori parte cerebri. Et coniungitur quinto. Semum diuidentur ab ipfio. Et exit a loco future nominata in ara bico aldazoallami.

Et par septimum incipit a posterio ri parte cerebri loco natitatis nuche et diuisti tur in lacerto lingue epigloti.

Et uidetur sensibiliter quasi ut exerant seu nascantur paria ex nucha, xxxi. neruorum. Et unus. scilicet nervus est absque socio sibi opposito. Et paria octo ipzorum exerunt intus ex spondili bus colli. Et duodeci paria ex spondili bus nunc ad locum oppòsitionis dorsi in directo pectoris.

Et paria quinque ex spondilibus nominatis albacan: Et ista sunt in inferiori parte dorsi. Et paria tria ex offe aggez. Et tria ex offe asse scilicet caude. Et alterum non habens oppòsitionem exit ex medietate extremitas offis nominati assez. Scilicet caude.

Et par primum exit ex fozamine tuncture prime iuncturarum colli Et ascen dit uisq. quo diuidentur in lacertis capit.

T secundum par. exit ex fozami ne existente in iunctura prima et secunda: Et tandem separeatur in duas partes: Et iungitur extremitas ipsius in cutim capitis: Et extremitas a lia in lacertis colli et in lacertis spatule

T tertium par ipsius exit ex foza mine existente inter iuncturam secundam et tertiam. Et diuidentur in parates duas: Una tendit ad lacertos exilentes in doro: Et alia uadit uerius partem anteriores: Et diuidentur in lacerto polito ex oppòsito ipsius et in exiliente supra ipsum.

T quartum exit Inter Innectu ram Tertiam et quartam. Et Diuidentur in Bartes. Una quarum tendit ad dyafragma: Et alia ad extremi tatem lacerti existentem in capite et in cerule: Et extremitas alia ad extremita tem lacerti spatule.

T quintum oritur iter spòondile quartum et septimum.

Et sextum oritur inter spondile qui tum et Sextum. Et septimum Inter spondile sextum et septimum. Et octuum inter spondile septimù et octanù

et ibi est finis nodorum colli. Et ner
ul descendentes ab igitis omnes sunt
diuisti i pt? quod hanc partium una uadit ad
lacertos pectoris et cerucis: ptes alie
uadit ad lacertos dorsi et dyafragavit.
Et pars octani cuius aliquid non ten
dit dyafragmati: et relique partes ten
dunt ad Hafech et bazio et spatule.

Sed paris ferti quedam pars ten
dit ad lacertum spatule et pars alia ad
Hafech.

Et septimi pars uadit ad lacer
tum existentem in Hafech: Et a
lia pars diuiditur in cutim residui Ha
fcech. Et aliquid octau paris tranſ
mittitur in cutim brachij: Et extremi/
tas fut tendit ad lacertum brachij.

Et par Monum exit inter Spondi
le octauum et nonum: Et illud est p[ri]
cipium ſpondilum dorsi: Et diuiditur
una suarum extremitatum in lacerto exi
tente intus in costis: Et alia extremi/
tas in lacerto dorsi. Et alia extre/
mitas descendit ad spatulam et exten
ditur in ipsam.

Et par decimum exit inter Spon
dilem Monum et Decimum.
Et pars una ipsius uadit ad cutim Ha
fcech. Et residuum diuiditur: et parf
una ipsius tendit uerfus faciem: et di
uiditur in lacerto existente in costis:
et in lacerto inuenito ſupra pectus.

Et alia diuidik in lacerto dorsi et
spatule. et per banc uta[rum est exitus
nernorum et diuifio ipſorum ſcilicet par
unum inter inſecturas duas ufque ad
complementum duodecim paria do/
nec exereant ad par complens uiginti
paria ex corpore ſpondilis que ſunt de
cem et nouem. Et poſtea exereunt paria
ex albatini ex corpore totius ceruicis
Par unum ufque ad complementum
quinque parium: et partes ipſorum ten
dunt ad anterio[ra; et diuiduntur in la/

certo existente ſupra uentre. Et alı
que diuiduntur in lacerto existente ſu
pra lumbos et miscentur in partibus
tribus existentibus ſupra ipſum nerui
descendentes a cerebro: et a paribus
existentibus duobus ſub igitis tribus
descendunt ab ipsis Rami magni ad
crus donec descendant ad extremita
e[m]pedis.

Et demum oriuntur Paria tria
ab offe baggez et uno quoque
fozamine par unum principium eorum
est a ſpondili Eligintignqz. Et demum
exereunt paria tria ex offe caude nomina
tum in Arabico Hafech. Et solus
absque ſecio Generatio ipsius pri/
ma est inter os tertium offis aggez Et
os primum offis hafcech. ſcilicet cau
de: quod est os caude: Et post ſecun
dum istum ordinem inter duo ſpondi
lia par unum ufque ad finem trium pa
rium: Et solus oritur ex fine caude:
et etiam ita ſer paria. Par primum
mifcetur cum paribus uenientibus ad
crura: Et residuum ipſozn diuidi
tur in lacertis ani: et ueretri: et uſice:
et ſulue: et Pelliculis uentris.

Et in partibus uenientibus ab of
ſe umbilicall: et a lacertis uenientidus
uel orientibus ab offe baggez.

Be ligamentis Rubrica.

Et ligamenta que ſunt nominata
in Lingua Arabica Rebatbat:
eius corpus est uel eorum medium in
ter corpus offis et corpus muſculi, et
eorum ortus est inter extremitates no
dolstatum offium.

Be cordis Rubrica.

Orde que nominanſt in azabico ban
thar: ſunt medie inter ligamenta 2
nernos. Et corum ortus ſeu natiuitas est
ex nervo ueniente ad lacertum: 2 ligamè
to orto ab offe.

Be carne. Rubrica.

Carnis tres ſunt ſpecies: vna est ca
ro mixta cù nervo 2 corda 2 illa no
minatur lacertus ſue muſculus: 2 illa est
maior pars carnis totius corporis: 2 hec
ero memoratus in capitulo membzor zum
officialium. Secunda ſpecies est ſpeciſ
carnis pure: 2 in bac ſunt multa ligamen/
ta: 2 hec est minor ſpecies corporis.

Tertia ſpecies est carnis glandulose:
t caro pura est illa que est in capite mem
bzi ſcillícet ueretri: 2 illa que in loco ocul
to doſi: 2 ex illa est cão existens inter de
tes. Sed caro nominata glandulosa est
caro teſticulozum 2 mamillarum: 2 ex illa
est etiam in radice lingue. 2 ex illa est etià
caro existens in ſub ascellis. 2 in duobus
ementozijs nominatis in arabico orbità.
2 que est poſt aures 2 in collo. 2 iti? ſpei
est caro que est inter intestina 2 nervos.

Be illis. Rubzica.

Ed de illis ero memoratus cù ero
rememozatus membza composita e
ſistentia intus in corpore. eo quia ille est
locus conveniens rememoratzonis ipſo/
rum ibi.

Be humoribus.

T humores appètes in corpòe ha
mano ſunt quatuor. l. ſanguif. ſlema
colera 2 melanconta.

Be simplicibus membris.

T simplicia membza ſunt: cutis: un/
gues 2 capillt. 2 hoc est manſſettù.

Be ſpiritu.

Piritus duo ſunt. l. ſpiritus appa/
rés in corde: 2 ſps apparens in ce/
rebzo. ſed ſpiritus in epate non apparz p
uiam ſenſus. Et bec ſunt uerba dicta
ſupra simplicia membza que sufficiët eê
uidentur in hoc loco. 2 qui uolunt ampli/
us addere addant. Et nunc redibo ad
liquenduz ſupza officialia membri. 2 inci
piam a membzo simpliciori omnium ipſo/
rum. 2 istud est lacertum ſue muſculus.

Be lacerto. Rubzica.

Acertus est corpus compositum ex
carne rubea. 2 ligamentis. 2 nervo
ascendentibus ſupza ipsum. Et ipe est in
duens offa ligatus ligaturis. nascendentibus
ab offibus. 2 istud est quando nervus cò
lungitur ſupreme extremitate. ipſus lacer
ti. Tandem diuiditur in partes 2 mi
ſcetur exiture carnis lacertus 2 germinat
in offe poſito ſub lacerto ligaturam 2 mi
ſcetur cum nervo 2 carne. 2 demuz ex om
nibus iltis exit corpus vnum nominatum
lacercus. Et qn parteſ nerui ueniùt ad ex
tremitatem inferiorem lacerti. tunc aduna
te ſunt partes nezui ad partes ligamento
rum ſolum absque aliqua ammixtione car
nis: 2 tandem exit ab iltis corpus nomina
tum corda. 2 hec corda tendit donec iun-
gatur extremitati inferiori illus membri.

Et omnes lacerti ſecundum intentônē
Salieni existentium in corpus ſunt. 529.
Et dictuz est q bec corpora uariantur in
forma in quantitate: 2 i 2 pôe 2 qn vt ab
iltis germinat côde i forma ? pôis ipoz:
tâdiu uariat i qutitate quoniam aliqui ſunt
magni 2 aliqui parui. Magnus ê sicut la
certus poſitus ſupra coram: 2 paruus est
ſicut lacertus poſitus ſupra oculum. Et
uariatio ipſorum est in forma q tales ſut
ex lacertis quozum caro ipſorum non mi
ſcetur cum nervo: 2 uariatio ipſorum est
in cordis orientibus ab ipſis: quoniam ta
les ex ipſis ſi q côda oriſ ex duob? lacerti
et tales ſut a gb? abob? ab vnoqoq eo2
oriuî côde. 2. l. 3. 2 h ê fm q puent eis.

Sed variationes ipsorum ex parte op
positionis ipsorum sunt * aliqui ipsorum
oppositio sua est in directo membri et alii
qui non. Et sidebemus loqui i vno quo
q[ui] lacerto lacertozum hec uerba essent p
lira ualde nec essent huic arti multu necia
hec est ad medicinam p cibos et medicias
Sed cirugicis id est operantibus cum fer
ro magnum esset iunamentuz. Et dico ad
hoc post terminationem istarum reruz
parium lucrui confequeremur. Et ego
narrabo de neruis quando ero loquutus
iuuamentum ipsorum in libro sanitatis.

## De forma capitis.

Orma capitis naturalis est roton
da habens aliquam planiciem in u/
troq latere:ac si ymaginatus fueris foz/
mam ceream rotondam esse compreffam
in nitroq latere. Habens intrinsecut con
cautitates coniungentes se adiucem: et no
minantur cellule cerebzi: et sunt due existè
tes in parte anterioz cerebzi et una in me
dio: et alia in posteriori parte et ppe con/
junctionem istarum cellularum, f. partis ut
minus cum altera: sunt corpora formata fö
mis talibus ut: sunt conueniètes in aliquo
tempore ad claudendum uel ad aperien
dum. Et infunt cerebro due aditiones
germinate a duabus cellulis anteziòzib?
similibus duobus capitibus mamillarum
deriuitantes ufq ad os nominatum colato
rum: et istud est os perforatum foraminis
bus multis: sed non per uiam rectam sed
obliquam: et locus istius in craneo est lo/
cus cui coniungitur extremitas nasi. Et
er panniculis duobus cerebri vnus ex if
tis est fortis et grossus: et alius est subtilis
Subtilis coniunctus est cerebro et nomi/
natus est capitis secundina uel secunda: et
affimilatur secundine: eo q i ipo sunt ner
ui et uene: ex quibus nutritur cerebrum et
ipe continnatur cerebro in aliquibus lo/
cis Et panniculus grossus coniungitur
craneo et etiam cerebro coniungitur in a
liquibus locis. Et hic panniculus fortis
perforatus existit foraminibus multis in

locis duobus: Anus locus est in latere so
raminis extremitatis nasi: et nominatæ è
colatorium: et alter est ppe: offe existente
in palato. Et istud similiter est perforatuz
et sub cerebro. Et sub panniculo grosso
est retis que in arabico nominarur alage/
ma que est ex arterijs ascendentibus ca/
put. Sed nuche spondilia ipam cobope/
rimunt sicut os cranii coheperit cerebrum
et ipa circundatur a duabus pelliculis ex
euntibus a duobus panniculis cerebri. Et
ex ipa oritur neruus qui ei coniungitur.

## De forma oculorum.

Orma oculi composita est ex septez
túicas et tribus humoribus. Prima
ipsarum est que ppe craneum mozatur: et
est tunica pannosa: et eius oztus est ex pa
niculo grosso existente in cerebro: et nomi
natur tunica fortis: et in arabico nomina/
ta est aluocha alsalba. Et post ipam uer
fus partem exterioem est altera tunica
pannoſa: Et eius oztus est ex panniculo
subtili existente in cerebro. Et nominatur
secunda uel secundina: et arabice almiſſi
mia. Et post istam est tunica retina: et oz
tus eius est ex anima muſculi execuntis a
cerebro: et concauus. Et post istam
in medio istius panniculi est corpus unuz
mole et bi? nominatur humoz uitreus: et in
arabico alzegia. Et in medio istius corpo
ris est corpus unum ſpericum habens alii
quam latitudinem ſimiles grandini in cla
ritate et albedine: et hec humiditas nomi/
natur grandinosa: et est corpus punda/
tum in humiditate uitrea ufque ad medie
tatem. Et post altam medietatem exiſten
tem uerſus partem exterior em ſciliſet ae
tis ab humiditate grandinosa est unum
corpus ſimile tele aranee: et illud est in ul
timo claritatis et tensionis. Et nominatur te
la aranea: et in arabico baantebubia.

Et post istam uerſus partem exteriorè
exiſtit húnditas una ſimilis albugini ou. et
noiak húor albugios. Et aſcedit. s. ista bu

nuditatem uerfus partem exteriorem cor-
pus unum fubtile asperum:nominatum in
arabico macinaru uerfus albuginem ex p
te exteriori. Et color eius variatur in cor-
poribus. eo q alici est ualde nigrum et
alici minus. et alici est coloris calcedo-
nij. Et in medio uerfus grandino sitatem
eft foramen unum quod quandoq dilata
tur et quandoq coftringitur uice vna post
aliam secundu q conuenit humiditatur grā
dinose quando est babenf lucem. quoniam
constringitur in magna luce et dilatatur in
parua. Et istud foramen nominatur ocli
pupilla. et hec tunica noia tuīca pupillia
Et post istam est cobopertura una corpo-
ris unius grossi et foztis et clari ſcilicet co-
loris celeftis. ſimile celo factum admodu
coznu albi et nominata est tunica coznea.
Et color eius exisit admodum eius tunice
que exisit ſub ea. Et ascendit ſupra istud
corpus unum ualde album nominatum co-
junctina. practer q non coboperit locuz ni
gredinis oculi. et istud nominatur albedo
oculi. Et eius ortus est ex pellicula que
est uerfus os exterioris cranei. Et ortus
concee est ex tunica fozti. et ortus uee eſi
ex secundina. et ortus aranee e ex retina.

Be forma naſi.

Orma naſi ſunt due uie diuidentes
ſe in partes duas. Una earum deri-
natur ad extremitatem oris. et alia ascen-
dit deſuper donec tungatur offi ſimili cola
tori q compositum est uerſus duas adep-
tiones anterioris partis cerebri ſimilium
capitibus mamillarum. et ſte uie circundā
tur ex una pellicula grossa orta ex pellicu
la oris.

Be forma auris. Rubrica.

Orma auris. una auris est in offe pe
troſo. et ideo nominatur in lingua a/
rabica agar. et in ipſo ſunt uie oblique. et
tendunt taliter per uiam toztam donec iſ/
gatur musculo quito orto a cerebzo a quo
oritur pellicula extensa ſupra os petroſi
Sed corpus cartillaginorum exisitens ex

terius est auricula nominatum. et istud est
manifestum.

Be forma lingue.

Orma lingue. lingua est caro mol-
lis et alba: inuoluta uenis multis et
paruis in quibus est ſanguis: et ſunt uene
inipfa et artarie et musculi in quaſtitate ma-
tori ultra quo ut ſue magnitudini uidetur
conuenire et ipſa coboperitur pellicula o-
ris. Et ſub ſita duo exisunt orſicía tungé
tia uſq ad carnem glādulosam ipſus que
est posita ſub radice ipſus.

Be extremitate oris.

xtremitas oris tendit uſq ad ıſtas
uias. Una ex parte anteriori: et illa
nominatur canna pulmonis. Et alia posi
ta est post ipſam ex parte ceruicis ſupra
ſpondilia colli: et hec nominatur meri: Et
per istam tranſit cibus et potus. Sed per
uam canne pulmonis tranſeunt ſpiritus
et intrant et exeunt per uiam banelitus. et
poſtitum est ſupra uiam istam coboperto/
rium num ad coboperiendum ipſam in o
ra diſglutiendi ut aliquid non poſſit ſubin-
trare de eo quod deglutitur: qua ſi aligd
ſubintrat incontinenti prouocatur tuſis.
Et iam preparatum est in hoc loco inſtru
mentum num in quo est uor uerfus orſiv-
cium canne pulmonis: et istud inſtrumen-
tum est membrum nominatum epiglotum:
t in arabico baugera: et ipſum est compo-
ſitum ex trib? cartillagibus compōne pul
cra puēetiē eē uocis: iō ut ſit edificata et ſa
bricata ex ıſtis tribus cartillaginibus zā/
pogna vna uel ſitula ſimul zampogne fi/
ſtule ſcilicet et ſlaiboli. Et in pcauitate ıſt
us zampogne est corpus ſimile lingue fi/
ſtule. et in ıſtis locis ſunt lacerta multa uſ
ſecreta.

Be anotomia totius uentris.

Lias qe concavitas totius uetris ex
iltentis ſub offe trachee uſq ad os
lōbi diuſa est in duas magnas ptcs. vna
e ſupi? cobopiēs p'one? et cor? et ka e iſeri?

eoboperiens komachü r intestina e par
r splen:z fel:z renes.r uuluá r ueficam
Et dividit iste due pcauitates mibro vno
noiato dyafragma.z istud dyafragma ici
pit a capice pectoris tendens per dyame
metrum inferi? ad vnùq. duor later do
nec derinet.xii. spondili nuche.r istud est
didens inter superiora z inferiòa. Hemü
cum cauitas superior didit in ptes duas.
z ille ptes didunt in medio q transit per
mediu z illa? partiu donec iungat spondi
libus nuche. Et bec pcauitas superior to
ta noiatur pectus.z termin? ipius è a supi
ori pte duor tracbe uſq ad dyafragma
q5 didit superiora ab inferioribus. z bec
è forma pectoris.

Be anotomia pulmonis z câne eius.

Anna pulmonif incipit ab exrmitate
oris sicut dirim? z qn descendit SB
traſa didit in duas parteſ. z quelz ps ip
faruz dididur in pluribus ptib? z circa ip
fas edificata z fabrizicata è caro pulmoſi
z itez edificata è ex oibus ıſtis cānis diu
ſis z uenis exrnitibus ſub ipſis caro pulmo
nis. z cao edificata z fabrizicata circa ipſa
è cor? pulmonis. medietas uero pulmoſis
è in cōcauitate dextra. z medietas alia in
pcauitate ſinistra. Et canna. f. ipſi? pul
monis p[arata est z 2posita ex cartillagi
nibus in forma anulo[? sed non ſunt anu-
li 2pleti: eo q ex ſtitute ptis tertiæ anulo
rum ip[or exrmitates ſue piungunt eis pel
licule vni tendens per uiam rectam. z cò
iunguntur ıſt i anuſ ſt uil[ z ligaturis ml
tis. Sz ıſi anuli ppe ſunt duri z cartilla-
ginof. z gibositates ıſto[ annulo[ ſunt 8
ſus partè exteriozê corporis. z p[ut palpi
tari manibus. f. pellicula piungens annu
los per uiam recta. Sz locus rectus ip[or
piunctus è meri. Et hoc est ac ſi ymagina
tus fueris in corde tuo fistulá vná vni? can
ne: z tertia pars incisa ſit in longitudínez
z pars fa integre remaneat: z ps tertia i
cisa in longitudinem piuncta ſit glutine cù
carta una cum ambabus exrmitatibus liæa
recta ſue perpendiculari: z tandem intel
liges canná p[onis p uiá p[uciendiè z rectá

Be anotomia cordis z forma eius.

Orma cordis est rotonda ad modù
pinea que in arabico noiatur femia/
ra: sed est transfuera: eo q acuitas cordis
erit ut erfus inferiora corporis: z radix
uerusus superiorè partem corporis. Et
h3 pelliculam unam grossà circondantem
ipsum: sed non contungitur tota uerusus ra
dicem. Et positum est in medio pecto/
ris: sed caput eius. f. acuitas tendit magis
ad partem ſinistram. Et artaria magna o
ritur et ita parte. f. ſinistra. z ideo appa
ret pulſus maior in ita parte. z pter h
pmaginantur aliquip cor ſit posuiz i ita
parte: Et h3 cor pcauitates duas magnas
unam er parte dextra aliam ex parte ſini-
xtra: z uerusus radicê ſuam est res una ſi
mills cartillagini: z ipfa est quasi fundam
tum totius cordis: z a concavitate dextèa
ad ſinistram ſunt uie: z in concavitate der
tera ſunt orificia duo. Unum ipfozum est
ozificium uene coniuncte epati que oritur
ab epate fm. h. z a corde fm aR. Et. s
istud ozificium ſunt pellicule tres aperien
tes ſe ſeu dilatantes in hozà introbit? ſan
gunis in ipm: z demù claudit clausione?
uenienti. Et ozificium fm est ozificium ue/
ne coniungens ſe ex ita concavitate in pl
monem: z est uena una que non pulſat eo
q tnnice ipius ſunt grosse ad simillitudinem
artarie. z istud ozificium h3 pelliculas apí
entes ſe extra z non intus ex aduerſo pel
licularum alterus ozificii. Et in concavita
te partis ſinifre ſunt duo orificia: unum è
ozificium artarie magne: z h3 pelliculas
tres aperientes ſe intrinſecus uerusus par
tem exteriorém. Et fm est ozificium arta
rie coniungentis ſe in pulmone: z ſupra if
tud ozificium est pellicula una aperiens ſe
intus z extra. Et h3 cor aditiones duas
similes aurib? una ex parte ôxtera eritit
z altera in ſinistra. Et pulmo è uolatizás
ſupra cor: z cor habet tefſituras multas
uariantes ſe in oppofitione.

Capitulum forme komaci z meri.

Am dirim? q i exrmitate oris ſut uie
due: una è uia aie. f. aeris ad p[oné

t ha ê uia cibi z pot? pmeri: t hoc uoca
tur meri. t istud ?positum est ex duabus
tunicis vna est extrinsecus z est carnofa
t textura ipsius tendit in latitudinem.

Et alia est intrinsecus t est nervosa z te
textura ipsius tendit in longitudinem. t alt
quid ipius tendit p dyametrum: t iph po
fitum est in posteriozi pte supra spondilia
colli t ipm elongatur t descendit inferi?
donec transeat dyafragma t ligatù ê pò
dilib? utill iph ligantib? Et qn trastit dya
fragma dilatatur t fit ex ipso sto? t têdit
aliastulum us partem finistrâ. Et iò dî
q caput sto quiecit in parte finistra: r fù
dum in parte dextra, y magina g in cozde
tuo cucurbitam una rotondam bîns colluz
longù t cum ipa iungat collii aliò: z sic i/
telligêf sôma sto i mei. nifi q sto? existit a
latere uerfus dozsum aliastulum longus.
t unum ex duob? capibus ipi? sto superi?
est mêt: t inferius est pncipius intestinozr
r noiatur portanarium: t arabico albeb
t ipfe. f. sto? est ligatus spondilib? t et cù
aliquibus intestinoz fortibus ligaturis fs
fştinentib? ipfium. Et cozpus sto composi
tum est ex tribus tunicis: textura uniuſ tê
dit in longitudinem. t alia uadit per dya
metrum: t illa est intrinsec? t ê illa tunica
ideft nervosa z exterior est carnoſa. z tex
tura ipsius tendit in latitudinem.

## Capitulum formae intestinoz.

Intestina composita sunt ex duabus
tunicis. t hùt texturam tendentes in
latitudinem folum. t super tunicam interi/
orem adê uiscostas nojata in arabico laſu
en. inueſita ex ipa iuicatòe ſue uiscosta
te a natura. Et oia intestina ſunt. S. tria
minuta t ſunt superioza. t tria grossa t ſt
inferiòa. Et pncipium minutoz est intesti-
num conjunctum fundo sto nominatù du
obnum. Et poſt istum est t itestinum noia
tum ieuinù. t iſta duo ſunt erecta in longi
tudine corporis. t orificia istorum conu
ſuntur in epê plus alijſ intefinis. t poſt
ieium est intestinû nominatum gçile. t
ipfum reuolitur reuolutionibus plurib?
Et latitudo istorum trium intestinorum ê
ad modum uel ad ſtitatem latitudis po-
tanarij. Et poſt ita ê intestinum nomina

tum obnum. et istud intestinum ê latuz non
babens transitum nec inter. sed ſimile fit
culo p marsupio. et qz hz nifi unù os iò
p iph intrat et exiſt. et gcqd intrat et exiſt
iph ê in pte dextra positi: et poſt istud est
intestinum nominatum colon: et incipit a p
te textra tendens per latitudinem uentris
ad partem finistram. Et poſt istud est inte-
ſtinum rectum: et istud intestinum rectù ha
bet concauitatem amplam i qua coadunà/
tur feces ſicut urina in uesica coadunatur
t orificium ilius est lacertus unius.

## Capitulum formae epatis.

Par positum est in latere dextro co
ſtarum ſupêiorù ex costis ſuperiozi
bus: et forma ipsius est forma lune: et est
bîns concauitatem in parte lateris sto: et
aditramenta et aliquibus inſunt quatuor: et
aliquibus quinq: et ipm est coboperiens
s. latus dextrum sto: et gibofitas ipſius ê
uerſus dyafragma: et ligatum ligamen
tis coniungentibus ſe pellicule exenti. s. ip
fum: et oritur a concauitate ipiuſ epatis ca
canale vnum nominatum Ianua epatis: et
forma ipſius est forma uene: nifi qz est nò
bîns ſanguinem: et illud canale est diuifuz
in partes: et ille partes ſunt partes multe
in quâitate multa: et ueniant ex ipſis. f.
partibus partes multe ad fundum sto: et
ad intestinum nominatum duodenù: et ml
te et partes ad intestinum ieuinum: et òmu
ad refiduus alioz intestinoz donec iungà
tur intestino recto. Et istud canale quod
ê in porța epatis diuiditur et in partibus
interiozibus ipſius epatis ad partes mi
nutas. f. ad uenas capillares ſimiles ca
pillis. Et a parte gibofitatis epatis appa
ret uena vna magna a qua omneſ uene to
tius corporis uolant ſue exeunt: ſicut diti
mus in anotomia uenarum. Et radix ipfi?
uene diuiditur ab epate ad partes miutaf
ſimiles capillis: et obutatur in partes diu
fas a cannali nominato porța. Et nutri-
mentum chilosum intrat in epate per. ſu
amianuam: et illis uenis òcoquitur donec
redeat ad ſanguinez et demum exiſt per il
lam uenam magnam existentê in ſua gibo
ſitate.

### Be forma spſis

Orma splenis est longa: est positi ê in parte sinistra ligatum ligantus cō tungentibus pellicule existentib'. s. ipfuz est pitiatuz stō ex una parte ex alia p. te cosſis posteriozibus: et oriunk ab ipſo ducta duo: unû ex ipſi ſiügitur ori ſtoi et aliud plugik i epê ueruſ conca uitatem. Be forma fellis. Bca

Orma fellis: fel positum ê epê et bz uias duas: vna püngitur in concautate epis: et alia ramificatur et cōungitur inſeriorib? inſtitūnis et in fundo ſtomaci.

### Be forma et anotomia renum.

Orma renû: duo reneſt positi ſunt in latere duorum laterum ſpondilium nuce ppe epar: et ren deſtrum est in altiōt loco rene ſinſtro: et vnüq. bz colla duo vnum ip[or]z cōingitur in uena magna aſſe dente a gibofitate epis: et aliud descendit inſerius donec coninngatur in uefica cō/ inſunctōne mirabili: et iſte ſecunde uie. ſ. iſta duo colla nominantur in arabico alalbin.

### Be forma uefice

Ocus uefice est inter anum et umbo licum: qui locus est nominatus i ara bico hana: et compoſita est er duabus tu/ niſis: et in orſicio ſui est lacertus vnus: et vna uenit a renibus ad ipſum per uiaſ no minataſ albalbin: et iſte due uie tendunt p dyametrum et uadūt êt p longu donec trā ſeant inſtra in uſeſcam. et oritur ab ipſis corz pus unum ſimile pellicule que apperit ue/ ſicam et claudit eam ex pte renum: et istud est fine dubio ut aliud nō redeat de urina ad renes.

Be anotomia mirac et zirbi. Rubrica.

Jrarch q. êt in arabico nominat m/ rach. bz ſub lacerto exiſte in ueſito ſub utrem pelliculam nnam: et est plana: et poſt itſa est cohopezo[rium: et poſt ſunt iſteſtina. et iuua[n]tū iſt' pellicule est ad ob uiau[n]tū ne inſteſtina ſimul p[mi]ſceanſk: fiſic fit in egritudine in arabico noiata fachbot. et iuua[n]tū cohoptorij est ad cal[é]faciend[ò] iſte/ tina: et de iſtis ero locut? largius in libro ſanitatis.

### Be anotomia uere et testiculozum.

Ritur ex oſſe vmbillicali cōpus ner uoſu: muſcolosu aplu: et multa[]z con cauitatum: et ſunt ſub ip[or]o artarie multe et late ultra eo q p[uen]iret ſue magnitudin: et istud corp[est] ueretrum. et oriunk a pel lic'a uie due noiate t arabico albarbaci et ſomu ramificatur et generak ex ipſis pel[li]cula. ſ. burſa testiculoz[em] et ēt testiculi: et ue niunt a latere inſeriori ex pte uenaz inſe/ rior[em] ramu b[ri]tes in uolupto[es] et ligam[ē]ta multa: et circundank carne clandulofa al/ ba: et h[ui]t testiculi uias duaf uementes ab ipſis ad ueretrum.

### Be anotomia mamillaz.

Amilla est p[os]ita er artari:s: uſis et mu[n]uſculis: et est i[ple]ta carne gla dulofa alba. et iſte artarie et uene diuſe ſt in mamillis in partes multas minuta[s]: et reuolunſk et tozquenſk reuolutionibus et tortōnibus multis.

### Be anotomia vulue.

Etua posita est inter uſeſa et inſteſi num rectu: ſed est ſuperans uſeſcam er parte ſuperiori: et ligata ê ligata ê liga turis lenibus: et iſe ſunt muſculoſe ut de facili poſſint extendi et dilataſi et coaduart et p[er]stringi: et bz cameras duas tungentes in vno or[ſi]cio: et quelibet iſta[]z camerarù bz loca p[ca]ua: et nominata ſunt in arabico alueht: et iſta ſunt or[ſi]cida uenarum: vnde ſanguis meſtruus tranſit in vuluaz. Et p[er] illas. ſ. duas cameras ſunt additiones q testiculi duo mulieris dicuntur: et ſunt mi/ nores testiculis uiror[em]. Et id quod ſup at ex vulua durat uſq[ur]z ad or[ſi]cium ip[fi]uſ quod nominatuum est in arabico ſereg. ba/ bet additamenta p[ro]hibentia ipſum a fri gore. Et or[ſi]cium uirginis vulue est crisi/ p[u]m: et ex crifi]pitudine illa or[i]nuntur uene minute babentes pelliculam vná contextá duabus texturis: una tendit in longitndi/ nem: et illa est mino: et altera uadit in lati/ tudinem. Et quaſtatas h[ui]ms anotomie membroz[ur]z ſufficiat bic. et ſi aliqui uolunſ plus addeze addant.

Explicit liber p[ri]núm. Incipit ſecunduſ qui dicitur de ſanitate.

Anitas est bona dispo i mê
bzo ex qua ipm operatur o
peratonem qua hz agere p
sui nâm. et patitzu passionê
quam hz pati. Et ista difinit
tio est ex definitionibus p se
notis. Et iò q2 memb2oz fm q testificat
fenfus sunt due spes ?similis et officia:8
bemus intelligê in vna ch spê ipôz quid
ipfa est et ponere diſras eaç. et poſsede
bemus enarraſ que est actio et paſſio que
appatur vnicii hz memb2o. et qii nos faci/
em? istud: tunc cognoscemus quid est ſani
tas uera cognitione. Et incipimus loqui
ſup corpus consilium partium. Et dicim?
q una in cognitione rei cui qua operat mê
brum confimile ſuas operationes et pati
tur ſuas paffiones est una p quâ nos poſſi
mus certificari in radicibus ilii? ſie. poſſ
ch nos receperim? nec uerba declarata in
nàli phbia.f. q oia corpora similium ptium
ſunt poſita ex quatuor elis.f. ex igne:ae
re: tezra et aqua: et est declaratum in libzo
gnônis et corruptions: q una generatioſ
n est nifi ex parte tempestantie? mictionis
et ?plexionis. et in quarto methauroz ê ch
claratu q pko et q mictio têpata n fit nifi
p mûum decoctioſis q decoctio n fit nifi p
calorê. Et q dîa q repik i iſtis corporib?
?filib? n euenict nifi f3 têpantia calidi fri.
b. z. s. r fm q inuenitur in cîs alia forma
têperantie. et est determinatû ibi q forma
eo? n sunt aliuq ch ſoma tempantie pko
nalis. et q accititia que ſunt ppa in vna ch
spê ipôz n ſunt ſtantia p ſe ſed ſunt ſe ch
tia forma? pklonalis. Et bec est narratô
que erat multum necia anticipare bic. Et
ſunt uerba que ſunt declarata in naturali
phbia p demrônes ppas et oziinatas.

Et qii medici ſtudent tractare de iſtis re
bus in buiufmoîi arte eo? uerba n ſunt ſu
per ita nec ppa nec odinata: eo q studêt
attribuere res ul? es entub? p[icularibus: et
iò eo? dicta n ſunt ppa et non ſunt ſup ui
am qua intêdui pbaze. et tunc cadût in re
qua credut aducê p demrônê. Et ita res
accit. H. in libzo de pklone.f. q doctria
eius in illo libzo n iecut i pm doctrinâ qua
fecit in libzo de elis p niá ûmratiuá. et ita
uerba erunt multu leuia apud illu q studu

erit in loyca et puo tpz. Et modo uolum
reuerti ad odinê uerbo? nôz. Et dici?
q iste res qii erunt fm mûum quê dixim.
tunc erit intellectû q res ch dirim? et mem
bruz ?ſi)e agit cui ea acionê ſua aut paſſi
onê ſua patik n est alia res ch ſôma pko
nalis q puenit-a mêka quatuor elôz. Et
qii res miſcibiles û inueniunt in mixto ni
ſi duobus môis. Anus est ut mîſure ſint e
quales. et ita mixtio uocat mixtio equalif
?pando itá extremitatibus eo q est i me
dio ea? û declinans. Secundus ut û ſunt
inequalibus mîſuris. Et ita et inequalitaf
est multis môis. et fm istam inequalitatez
ſunt diuerſificate et inequales facte pko
nes spex. Sz dabim? p exéplo h q ſic
pko equi est diuerſa a pklone hôis. Ido
qr mîſure elôz ſunt mixte in eo ſuper lati
tudiez diuerſa ?mictiôis mka? ea? i hóie
Et iò q illa forma pklonalis q est ppa i
una ch spê inuenit in ipa eadê spê in eglí-
tate et diſtêpantia media iter multû et puü
et et hz latitudineq t recípit plus et minus
? eximitates q têpantia et equalitas û exis
de eis nifi qii corzupit forma ſpecifica ea
rum necê ex er hoc q vna et ea? pko spá
lis ſit equalis et exiens ab equalitate. Et
istud est aut in una quatuor qualitatu aut
in duab? qua? poffibilis est pko ad inicê
f. actiuar? et paſſuar? qua? una n ?dicit al
teri.f.ca.b.f. r. s. g pklones ?filium par
ti? ſunt de necitate. ?f. equalif. ca.f.s. r
b. aut ca. r. b. aut. ca. ſicca. aut. f. r. b. aut
f. r. s. Sed ſi inueniunt ilke. 9. in corpore
hôis in fine sim? ati ſint exmuta? elop i mê
sura qualitatu. istud aut û posſet eê i n êct
poffible inueniri corp? ?filium partiuz in
quo menſure elôz cent equales penit? in
qititate. Et uie ſpeculationis multum
necie ſunt bic. tîn apparet q est impoffibí
le eê h in qititate ptiu eo? f. in grauitate
t leuitate. Jo q dîans ſup corpora ptiu
?filii? ê aqua et terra. iò bnt coagulationê
et ?firmitudine?. et qualitates q facut ipfa
firmari et ?plêi ſunt ille q faciut coctônez
t digôem. et iò ê appatu gnâbile ak. näle
diatoi pt? agent? calide et patient? bûde ?
qui? fit mictio et coctô et totu hoc ê dcla-
tu i. 4. methauroz. et ab il? regi?ls êpbat
? pklôes û ſi nifi. 2. fol. 1. eqk et alia ieqk

Et quæ est impossibile duo corpora inueni
tre que sint coïa in calitate quæ vnum sit fici
us alio sicut opinat. B. in puero et iuene
et ià declarauim? istud in alio loco melius
Et scias in summa quæ menſure duarù qua
litatum paſſuariarum eo quæ forme ppeht
màs ppasub eis. Et nos uidemus ſi
nos extrem? ab itentòe publica mktitudis
medicorù eét difficile itelligere: et iò nos
loquumur de hoc nimis. Et adhuc er/
tor qui accideriz ex hoc in hac arte est ml
 tum paruus: et ideo non facimus hic nouù
pceptum. Et et erroz quez diximus de te
perata complexione est paruus. Et ideo
dicimns quæ est uerum uerbum. B. quæ dicit
s cute uole manus. Et magis in ita pala
uel palma aput arabes consonat p extre
ma parte palme uerſus digitos palme: et
plus in ita que est ſuper ptem que uocat
fozmiculata. Et quando erit totum hic
¶ narrauius: tunc res cum qua operan
tur ptes confimiles ſuas actiones aut pa
tiuutur ſuas paſſiones est de necessitate
vna utarum neuez complexionum ſiue ſit
ptes confimiles alijſ ſiue non. Et ideo
necesſarium est ſcire naturalem complexi
onem de ichtis nouem complexionibus cui
libet membrozum illa complexio est tè
perata comperando ipsam actiòi membri
aut paſſioni eius. Et ita temperantia est
illa que est dicta temperàtia ſpecialis ſpe/
tici: et ià est illa complexio quam oz con
ſeruari in hac arte aut restaurari. Et qùn
ſtabimus ſup complexione cuiuſz mêbro
rum confinium: tunc ſtabimus ſup com/
plexionem membrozù composito? ex ipſi
Et quandoq[ui]s p[er]s ideo q[ui] complexio que
dam est que appatur membro officiali in
ßtum est officiale: et quedaz est appata et
inſq[ui]tum est confinium ptium: non ex p[er]
unde est officiale. Et quando noſ ſtabi
mus ex hac p[er]te ſup complexionem cuiuſz
membri membrozum officialum: tunc po
terimus ſtare ſup completionem tempata
appariam toti corpori, ita quæ complexio
nem nos non appariamus niſi in hoc quæ est
inuenta membris officialibus ex quibus
eit compositum, et membris officialib[us] ex
parte confinium. Et est necesse ut ſci
as in prùnis quæ ex membris quedam ſunt

componita ex elementis prima compositi
one: et q[ui]dà ſut p[ro]poſita mediate prima p[ro]
sitòe. Et membra cósimilia que ſunt p[re]ſt
animalis ſunt huiusmodi ſpei, ideo quia ſi
generantur niſi ex ſanguine ſolùmodo, et
ſanguistgeneratur ex cibis et potibus.
Et ſcias quæ ſperma non est et rebus que
ſunt p[ar]s membri aut simplex aut aliq[us]
aliud membrorum s[ic]ut declaratum est in
naturali philosophia. Et ego facias l[ó]
giorem ſermonem in tractatu de uuamen
to membrorum. Nec et m[à]ia corà et f[à]la
ſunt elamenta membrorum confimiliu[z] p
uiam ſm quam est ſanguis. J[de]o quæ res
q[ui] generantur plus[que] ex vna re non complen
tur: niſi quando miſcentur ille res adinut
cem et faciunt vnum corpus s[ic]ut est ſq[ui]
bi quæ fit ex commixtione mel[que] aceto et
aqua: quodlibet ſtabat p[er] ſe in actu,
Et in uulua non inueniuntur m[à]ia nec co
lera in actu que miſceantur cum ſanguie
adhuc ut ſint poſtea p[ar]s membri. Sed
colera et m[à]ia ſunt in corpore hominif ex
certis iuamentis que nos festinamus de
clarare. Sz ſlema est materia remota i[ò]
q[ui] ex ip[ò] non generantur membra niſi q[ui]
fit ſanguis. Et due colere non ſunt mate
rie membri nec pp[inque] nec remote: i[ò]
quia est imposſible ip[as] conuerti in ſagu
nem: fed ipe ſunt in eo in potentia quia q[ui]
do corrumpitur multociens conuertif ad
eas. Et non fecit eo[ſ]errare in hoc niſi lo
cus p[ro]tis: ideo qu[ae] uiderunt qu[ae] elementa
n[ù] inueniuntur in composito ex eis niſi in po
ten ià cum dixerunt hoc. Sed et non con
uertitur qu[ae] res que innenitur in alia re in
potentia ſit eius elementum. Sed ſanguis
est immiscibile ad aliam rem per accidens
non s[ic]ut est yle cibus istozum per acci[n]
sed s[ic]ut uta est yle moris. Et ideo non
dicitur qu[ae] ſex et ſpuma ſit elementum uini:
sed dicitur qu[ae] uinum est compl[um] ex ſi[n]tib[
]s
ſepatis ichtis ab eo: ideo q[ui] ſunt eius ſup[
]ſlituates ſepate ab eo q[ui] d[iger]iſ: ita ſunt
uere due colere cum ſanguine eo qu[ae] quod
libet generabile h[uius] aliquam iuſp[uit]itatem
que ſepatur ab ip[ò] tempore digestionis.

Capitulù de ?plexionib? m[ò]broz ?p[oli]ni

T postq; est declaratuz iftud: reuer
temur ad ordînem nostrù: ad enarran
dum complexionè quozúlibz mèb2or2 con
similium: et ab illo procedemus ad cognitio
num eor actionum et passiónum. Biciz
q; offa apparent e suo eè: q; fritas et sicci
tas dominatur super ea; et similiter cartil-
lagines: et pili: et corde: et ligamèta; et ner
ui: et uene: et paniculi: eo q; caloz ea cortiq;
z fritas ?gelauiit: et iò mollificat ea caloz
qin diffolut. Et itsa qualitas est i vno eo
ruz plusq; in alio. Et uidetur q; ficciò om
nibus fit pilus: post illum os. et post illud
cartillago: et post ligamentum. et post illud
panniculus: et post illum uene pulsatiles.
z post illas neruus uel musculus. Sed su
per2uitas friditatis eor est itsa q; pilus è
fridior2 omnibus. et post illum offa: et post
illud cartillago. et post illam ligamentù. et
post illud panniculus: et post illum lacert?
z post illum uene pulsatiles et non pulsatí
les. Et itsa membza. f. t. s. nò app2atur
frigiditati: nisi ppter hoc q; fritas est illa
que complt ea et dominatur in eis: non q;
ipfa sint puata caloz: sic ipfa sint app2a/
ta siccitati: iò q; siccitas est illa que coplet
ea et dominatur in eis: non q; sint priuata
humiditate qz mixtio et digò stât sup bumi
ditatè. et calor qui est in itis est in fpe fpe
cierum acc2itis. Sed membza sup que
dominat caloz et bu: sunt caro: sanguis: et
spfs. Sed cali? omnib? est spfs: et post illú
est sanguis: et post illum caro. Et per ità
eandem iam incedunt humiditates:ideo
q; spfs est de genere aeris. et aer est humi/
dior2 aqua sicut declaratum est in phia.

Sed membza frigida et huìa in pmis è
adeps: et post illam est pinguedo: et post
illam cerebz. f. ùba medullaris: et humidi
tates incedunt in banc iam. Et hic est
pellagus in quo aliquis multum bêret na
uigare si tps adeflet. Et in aliis nostris li
bris iam loquuti sumus plìxe. Sed multù
recozdare et caue ne obliuſcaris qò dic-
tù est. ù. f. q; de necessitate est q; fit grad?
uitutum actiuaz super vnà et eandè pple
tionem k3 p2òez gradnum ututuz pallina
rum: et non intendas post confilium igno
ratum in hoc. et consequens est medico re-
tipe complexionè istoz memb2oz a nàli.

Be complexionibus memb2ozum ofſi/
cialium.

T nunc incipiemus a complexione
memb2ozum officialium postq; dixi/
mus de ?plexione consimilii. Et dizi?
q; cor postq; est ?posituz ex panniculus z
ligamètis et nervis est de necessitate chm
ppter multuz spm existentè in eo: et ppter
sanguinem existentem in eo: et et ppter p/
tem carnoſa quâ hz et stat in corpore ad ſi
militudinem vnus dibant ignis in domo
Sed ſi est ſicu sicut dictù medici aut tem
peratum: aut declinans ad humiditatem:
ß est speculandum. Sed mibi uidetur q; è
declinans ad humiditatem ppter spm ex
istentem in eo Sed illud qò uidetur ex
epate ex ſua effentia est q; fit calidum et
hnmidù. ?ropterea qz maior pars ſua2
partium est carnoſa: ſanguinea: et et ad ip
sum transmittunt multe artàie. Et hic mi
ta sunt inquiirenda: et qz medico non per-
tinet ideo dimittamus. Et cereb2ù est
frigidù ideo q; maio: pars ſua2 partium
est ſba medullaris et nervosa et similif bu
ic. Et natura medulle que est in ipò est di
uerſa a natura medulle que est in offibus
qz tu uides q; non est in eo pars pinguo/
ſa aut unctuosa: et quando coquik ad ignè
ingrossatur et deficatur:ideo q; ps aqvo/
ſa que est in eo resolutur ppter calozem
t remanet pars terrestris Et ?admo
dum dicimus de cerebro: eodè modo dixi
mus de nucha. Sed splen et renes ipa
etiam ſunt de memb2ris calis et humidis:
?quis renes sint in hoc sub splene in gra
du ppter grossiliem ſanguinis qui stat in
splene: sicut spleu est in hoc gradu ſatil in
ferior epate. Et postq; est declaratum
in ?plexione memb2oz officialium et con-
similium ab isto posſimus cognoscere qd
est temperata cuplex o totius corporis.
Et si inueniuntur alta membza ?po2tiòa
ta sup itas complexiones ipum è tempa-
te ?plexionis penituf: et inueniuntur in eo
isteppetates et illa ſigna que dicit. H. que
inueniuntur in tempata complexione.

Et manifestun è q; ita tempantia non
dicitur nisi in compatione omnium ptùi to
tius corporis:ideo qz imposſibile est itis

membdis confimilibus ereuntibus eis a
fna complexione naturali: aut in una quali-
tate aut in pluribus ᾄ non supueniat per
mutatio aut corruptio p istum exitum. Et
iſte eritns bz multas cās: aut pp clima aſu
ple, aut ppter agens. aut ppter mutatio
nem quoatuor etatum. eo ᾄ puer è calidus
z humidus. z iuenis calidus z ſiccus. z
ſenes è frigidus z ſiculf. z hoc manifeſtu
è ex eorum opationibus. z ex ppenquita/
te z longitudine gnōnis. Et etiam maſcu
li complexio è calidior z ſiccior ?plexiōe
femine. z hoc manifeſtum è ex opationib?
eorum. Et aliquando pmutantur com/
plexiones ppter exercitia z ppter cibos
z ppter omnia extrisca. Et sicut p[er] eſſe
iſta pmutatio in confimilibus ita p[er] e[mi] i of
ficialibus. z poſt hoc in totalitate toti?cor-
poris cócdantibus nobil[is] ipa omnia ad
inuenem. Et poſtq[ui]s è possiblē e[mi] hoc.
z è iam onſum ᾄ eritus complexionuz ex
eunt ad. viij. ſpes aput medicos. tunc ref
ppter quas opatur membzum ſuas actio-
nes z patitur ſuas paſſiones aut totu cō
pus ſunt. 9. ſpes apud medicum: vna tè/
pata. z iſa eſt natnralis. z octo ſunt diſ
tempate, eo ᾄ corpus cui dominaſ calidi-
tas in membzis z ſicitas appatur calidi-
tati z ſiccati. z ſic in reliquis ſpebus.

Et hoc modo intellige ᾄ ſpes ?plexiōis
sanitatis ſunt nouem. Et tempata comuni-
cat cum ambabus ſpebus membzorum.
saluo ᾄ ipa è in simplicibus p[mi]o z in ſba
z in ?poſitis fario z p accidens. Et ideo
medici app[ant] complexiōes diſtempatas
qualitati active z paſſiue. z ?ueniens est
app[are] complexionem totius corporis if
tis duabus qualitacibus ſolum. z pp hoc
ſunt km rationem ?plexiones diſtempate
ſolum quatuor. Et poſtq[ui]s è declarata
sanitas ?simillum ptium pp earum ?ples/
zionem tempatam qua[br]it. pp[am] z in ſba
conferuatam. z p accidens membzor[us] offi
cialium z totius corporis. Anodo rede/
amus ad declarandum sanitatem membzi
officialis ſbaliter inquantuz è officiale z
ſpes eius. Et dicimus ᾄ membza offi/
cialia ideo q[ui]z ſunt composita app[et] ex eo
rum e[mi] ᾄ non operantur ſuas actiones z
patiuntur ſuas paſſiones nifi quando ſut

in ſua qualitate: z in qualitate ?titatis: in
q[ui]tum ipa est ?tititas: z in positione ſua f[ra]
modum naturalē: z in continuatione ptui
ſuarum: z i cótiguatione terminōz eorum
in conjunctione ſua z separatione: z in qual-
tate junctionis z sep[ō]ſis eor[us] z ſit?eo[us]:
ordinationis. Et quidam ſunt qui opi-
nantur ᾄ ſtud intret in genere positionis
ſed ſi uocatur pos[ito] hoc non est nifi. pp[
]equiocationem. Sed qualitas eorum
est ᾄ ſit forma eorum naturalis: z ᾄ cōca
uicates eor[us] z uie ſint km ſo[rmam] natura
lem in eorum largitate z strictura: z ᾄ ſit
eorum ſuperficie[es] in lenitate z asperitate
km modum naturalem. Sed ?titas est
in tempore quando inueniuntur barum p[
tium numerus naturalis: z eodem modo i
fuis menſuris. Sed modus eorum in
conjunctione est et modus ille naturalis
ſicut coniunctio partis membzi officialis
pars parti: z separatio eorum pars a p[er]
t qualitas conjunctionis z separationis
intrat in hoc. Et continuatio z contigu-
atio z terminatio z separatio z coniunctio
manifeſta ſunt. Sed continuāt plus ?
tingit in membro confinuit q[ui]s in officiali.
Et p[ar]uum z magnum in e[mi] in gener[em]
me[re]: z est a[pp]atium quantitat[ati] continen-
ficat est ſatis uel multum: z paruum a[pp]
atum ?titati discrete. Et q[ui]s menſu
ra in hoc ᾄ a[pp]a[k] est conuenientius a[pp]
are eam membro confinilli officiali: io
q[ui]z officiale non est ſuper menſurā ſua na/
turalem: nifi quando è quodlibet confim-
lium ex quibus est compositum ſuper me[
furam ſuam naturalem. Sed p[or] natu-
ralis que est in membro hoc est ut ſint eo
rum partes opposite membzis manifeſtis
ſicut conſuetudo est membzi politi: z ſtud
erit locus membzi naturalis in corporæ:
ſicut est epatis z stomaci: z ſic in alijs est
intelligendum. z ita est modus iſte in posi-
tione partis membzi in ſeipſo p[er] parti.

Sed q[ui]zimus q[ui] modus ip[s]lus ex eo
municatione partium ſuis partibus è mo[
dus naturalis. hoc exiſtit in positione p[ri]
ma que generalis est omnibus membzis
corporis ſicut è comunicatio omnii z me[
bzor]um p[ri]ncipalium. eo q[ui] non complerěſ
eorum opationes nifi cum eis. z è hoc est

12

inuentum in membro cum membro. sicut
comunicatio stomaci cum cerebro in ope/
ratione sua que est appetitus. Et sicut est
in partibus vius et eiusdem membri of/
ficialis cum parte que datur plus i ope
rōne illius rei: sicut est comunicatio omnium
partium oculi ad cristalinam humiditatez

Sed gradus coniunctionis et separati
tionis et eorum qualitate: qūn sunt ex ſem
bis que ſepata sunt abſus ligamie et liga
turis sicut ſunt digni. Et eorō ſut que alio
ciantur ligaturis uel adeptōnibus quoruz
partes intrant partes. Et eorō ſunt quoruz
coniunctiōes ſunt nodatiles: et hoc modo
poteſt eē et mō membrum et eſt pars cō
iunctionis ipſus ſitus. Sicut eſt planta
manus que eſt pars coniunctiōnis bzachij
et eſt nominatum in arabico ſeabat: et ipa
planta communiza eſt ligaturis et adeptiōni
bus: et cum hoc est coniunctio nodatiles.

Iste ſunt ſpes dispoſitionum que qūn ſunt
in membris officialibus tunc hūt agere ſu
as actiones naturales et pati ſuas paſſio
nes ſue illas quas hūt ab utilitate: ſue il
las quas hūt a nobilitate. Et a caplās
anotioe que ordinata ſunt per multos ali
os auctores poteris ſcire itlas res pliſi
us: et ppter hoc non eſt mea intentio, plon
gare me i cis. Et ſi tu tidifi libros. B. et
libros alioſ medico et qui ſunt ſin ſuam o
pinionem et uidebit itum: tunc cognosces
et illud quod dirimus in diuſione ſperum
sanitatis eſt multum meli? et uerius et illi
quod dicit homo eteis. Et iſtud meli
uſ at non posſes cognoscere ſi tu non ſtu/
dueris in naturalibus scientijs et tu tene
as de uta phoſ aliquantulum plus et de
ua medici: et eſt iſte liber non eſt factus p
illo qui incipit tantūmodo legere. Et
modo incipimus dicere et inuenimus et ?
plexionibus sanitatis appatis mébis cō
ſimilibus que ſunt in fine tempantie ſz ſe
et quosdam que exeunt a tempantia ſed e
xitu per quem non puent iſcio ſensibilis i
actione aut in paſſione. Et ſimiliter eſt in
membris officialibus: et inuenim? bic qua
litatem tempatam et ſtitatē temperatam
et poſitionē temperatam et communicationē
temperatā. Et iſta eſt bona dispoſitio ſu/
per quam niſus ſuit. B. demōstrare in tra

etatu hitudis bone: et qui eam uoluerit ad
dere ilto libro non reputo malum. Jó ſpe
cies ſanitum que ſunt in officialibus mé
bis apud medicos ſunt octo quatuor tê
perate et quatuor diſtempate aut augmen
tate Sed quintum ergo ſpecie z uel ge
nerum diſpōnum quidam ſunt qui opināk
et ynum in quo comunicat mébza con/
ſimilta et officialia: et illa eſt ſoma coiuncti/
onis nostre. Jó qz p[unctio eſt duob? mo/
dis sicut ſcis: vna eſt conſumctio nodati[.
alia eſt conſunctio uera: et uera eſt app[ia
ata magis conſimili: et alia plus officiali.
Sed conunctio uera illa eſt ?similum: et
debet numerari in hitudine conſimilim
sanitatis. Amo declaruimus oēs ſpes
bitudinum ſanitatum membro? conſimili
um et officialium coēs ſue pp[ias. Et de
claratum eſt in comunibus per qué modu
est eor com[unicatio. Et fuit neceſſe illi de
clarationi: io et operatio p[lexionis temp
ate membri officiali non eſt vna et eadem
peratio cum illa conſimilium: io qz eſt cō
ſimilibus pp[ia et in ſubſtantia: et officiali
bus faría: et per accidens et alij medici ſi
ſubſtituiat fuerunt in faciendo bác diſioné

Capitulum de actionibus et passionibus
membrorum. Rubrica.

Odo volumus tractare de actionibus?
to passionibus pp[rijs in quod mem
b2o: et iſte intentiones et cognitiones ſani
tatis ſtant loco cārum finali: et ille de qui
bus hactenus loquut[i] ſumus ſtat loco ca[
formali: et illium, et bic eſt ponens vnum
principium naturale. Et dicimus ià eſt
oſtenſum in naturali p[bia] et quod[]z co[
pns eſt com[positum ex materia et forma:
et materia non eſt inuena niſi ppter ſo
ma et ppter h[] collectus ex materia et ſoma
ſ. ens naturale non eſt niſi ppter operati
ones ſuas pp[rias in ip[ō]. Jó dicit a R. et
natura non facit aliquid inu[n]anum. Et ſi:
inuenitur it[ud in rebus artificialibus: uer
bi grá q[]r ligna naui: non ſunt inueta niſi
ppter formam naui: et figuram ſua: et eſt
inu[n]tum collectum ex bijs ambob?pp[]o
nem naui: ſ.nauigare in aqua, et de neceſ
ſitate eſt inuenire in membris hominis re:

b

que fit et hoc modo: *q* fit in eis res stans
loco materie: *r* res stās loco forme: *r* res
tertia: *l*. actio *t* passio: que res ipsa erit fi-
nis collecti eoz. Et hic est necesse inqui
tere hic in p[er]mis que sit illa res in mēbris
que stat loco forme: *r* que loco materie: *r*
postea ueniemus ad declarandum actōez
*t* passione cuiuſz eoz. Et dicim? *q* m[embra]
?ſitia apparent ut i pluribus eorum *q* fit
loco materie compoſiti. Quia offa manuī
*t* ligamenta *t* corde *t* nerui *t* caro *t* cu
tus apparent ex eoz. *e* *q* non ſint inuen/
ta nifi pp[er]tter formam manus: *r* forma ma
nus que est compoſita ex illis non est iuē
*ta* nifi pp actiones *t* paſſiones quibus *ip*
ſa appatur. *l*. *q* manus non posset exti[di]
nec contrabi nec colligere: nec facer[er] alias
ſuas operationes nifi pp[er]tter hoc *q* est co/
poſita. Et q[ui]s membza confimilia ſi
ſint inuenta nifi pp[er]tter compoſita: tamen
habent quelz eorum opōnem pp[am] que
manifestatur plus in composito. *l*. *q* man?
non b[er]et ſiz m[itudinem] ad ſubſentanduſ
res nifi pp[er]tter offa: *r* non b[er]et posſe pli/
care ſe nifi pp[er]tter carnem *r* pp[er]tter neruos
*t* alia similia. Ergo postq[ui]s diximus *q* in
b[za] confimilia non ſunt inuenta nifi pp[er]tter
compoſita: tamen necesse est nobis uideſ
ſi hic est aliqua res pp[er]tter quam fit inuēt[ur]
?poſutum *r* collectum ex eo cum qua ?ple
atur op[ō] compositi. Et dicimus *q* ac-
tiones *t* paſſiones naturares membzorù
non ſiunt nifi pp[er]tter calorem inatum *i* ip[is]
?ter calorem complexional[ē] qui est in m[ē]
b[ri]s confimilibus. Et hoc est demostratū
per ſententiam demostriatiam. Et cogni
tum per experientiam anotomie *q*. *l*. inue
nitur in corde: vnde corpus uaporosuſ ca
lidum in fine *q* mittik ab eo ad omnia m[ē]
b[za] per uiam artaria: *r* ita opinatur *q*
ſint in cereb[ro]. Et postq[ui]s ſic est *r* est ?
iunctum buic *q* omnes actiones *t* paſſio
nes non ſunt nifi per calorem intrinsecuſ
ſicut est declaratum in naturali ph[ia]: *r* d[\]o/
claravitur adbuc in iſto lib[ro]. Ergo mem
b[za] non faciunt ſuas operationes nifi cui
formis eorum ?poſitionalibus: *r* cum eo
*q* accidit eis de iſto calore *r* piunctum in
memb[zo] de iſtis duobus caloribus ſup[ra]
dictis istud est ſua forma c[ui] qua agit *r* pa

titor. Et ab hinc potes cognosceſt d[ia]
tioné cordeſi ſuper o[ia] alia memb[za]: *q* tu
uides *q* ip[is] ſufficiens est ex ſe: *r* alia in/
digent eo. Et ſuper cereb[zo] est in h[uc] mo/
dum ſuper memb[za] in quib[us] dominatur
Ergo memb[za] ſimplicia non fuerunt inuē
ta nifi pp[er]tter compoſita: *r* compoſita ſunt
inuenta per iſtum calorem qui est miſſus
a corde: *r* iſte calo[z] stat in eis loco forme
*r* per iſtam collectionem ſiunt actiones *t*
p[ass]iones que ſunt p[pe] in quol[z] memb[zo]
Sed ſi ſufficit iſte calo[z] in factendo hoc:
aut fine hoc est alia uirtus stans iſt[ia] calozi
loco forme. iſta non est res quam medicuſ
b[ea]t inquirere ſed dimiſſa nobis Et di
cemus br[eu]iter *q* hic ſunt alie uirtutes p[
]ter forma[ſ] p[le]xionaleſ que uocat anume
Et iſtud est conueniens anticipate in pau-
ci uerbis anteq[ui]s tractemus de ac[ton]ibuſ
*t* paſſionibus cuiuſz memb[zo]z[um *r* nar
tare quot ſunt ille ſpes. *r* postea reuerta
mur ad inquirendum rem cui app[atur] q[li]
bet memb[zo]z. *r* iſtud erit quando cognu-
uimus in p[er]mi[ſ] uirtutes a quibus uenunt
op[ō]nes. Et ſcas *q* genera opationum ſe
notio[ra] quo ad nos q[ui]s uirtutes. *r* uirtu-
tes apud naturam notio[res]. *r* iſo dicimuf
q[ui]s p[b]ici *t* medici quando ſpeculantur in
e[pe]rationibus dicuſ *q* uirtutes que ſunt
in homine ſunt tres: aut uirtus natural[ē]s:
aut uita[li]s: aut animali[ſ]s. E[ui]rtutes natura
les apud eos ſunt cum quibus ſit nutrui
tum augmentum *t* genero. Et uirtutes
uitales apud eos ſunt uirtutes pulſatileſ
que ſunt in corde *r* h[ui]nt dilata[er] *r* p[ſ]tringe
re in p[ſ]trando *r* res[prando]: *r* uirtus mo
tua que est in corde que uocatur e[ct]ina p[
]quam moueſt al[ia], ad appetendum rem nel
fugiendum ab ea. Et uirtutes a[mi]tales
apud eos ſunt. *l*. uirtutes ſenſuum. *l*. tac/
tus *r* gustus: *r* odo[ra]tus: *r* auditus: *r* ui
ſus: *r* uirtus motiua in loco. *r* uirtus yma
ginatua *t* extima[ti]na *t* cogita[ti]na *t* con-
feratuia *t* remiſeibiſis *t* iſta est qua u
ſi ſunt medici in diuſedo uirtutes a[ie]. *r*
q[ui]s non ſit conueniens pa[ſ] *t* p[ōt] noce
tre in h[ac] arte. Sz p[ueni]ens o[io] e illa *q* ſit
ſ[om]m näle. Jo *q* manifeſt[ui] ſe *q* iſte opa-
tiones ſi p[ui]t app[ari] qualita[ti]b[us] ſol[ui] ſ[in]
uirtutibus aditi[us] ſup[er] eas que uocant a[ie]

13

Et postq[ui]s inueſtigati ſut ſuper itas op[ō]nes que nocank aie, d[it] q[ui] qued[à] op[ō]nes que app[ra]lantur plane que h[ui]s tres uirt[ut]es ſupradictas. l. nutritiua[3]. et post illam crescitiuā, et ita est finis nutritiue: et post illa generatiuā: et ita est quasi finis crescitiue. Et est declaratu[us] ibi q[ui] p[er] ſunt aie to[que] ſunt organice: et q[ui] ſi ſi uirtutes nāles q[ui] ſi i[pi] ſi n[unc] appellauerunt eas nāles ni[que]lar go m[ō] istnd e[et] ueritas ſi i[pi] crederent q[ui] ip[a] e[et] aia fm re[l]onē aut fm op[ō]nē. Sed i[pi] i[pi] credunt q[ui] ip[ia] in ſui e[entia] ſit uirtus pp[ri]a ſol[ui] ſtud est erro[2]: et ſignificat ſup opinionem q[ui] ita est q[ui] nos uide[m] q[ui] s. B. i vno ſuo[2] lib[or]uzom affi[at] ip[am] adamāt i[que] uenit ad didendum eam. Sed uirt[ut] pulſat i[que] e[de] necitate cibatā uirt[ut] e[dis]uā et p[ri]inceps q[ui] cum ip[ia] co[z] dat calo[zes] a/lis membri[s] est e[ſut] ſuci ſuiens uirtuti p[ri]cipali cibat[iu]e q[ui] cum ip[ia] p[er] ſerua[t]. Et i[que] ſi n[unc] est p[ueni]ens ponere illam vn[az] uirtut[ē] p[er] ſe ab aliis uirtutibus: i[que] q[ui] est ita uirt[ut] a[que] nutritiue: ſicat alie uirtutes. v. ſue uir[t]utes: ſicat attractua: retentiva: et d[ig]eſtiva: et expulſua: et d[is]cretiva: q[ui]s uirtus pulſatilijs app[zi]etur plus uite p[pter] mul tum calo[zem] qui e[ſt] cum ea. Et quid[à] ſut qui appellant plantam in ita uirtute ba[yguā]. ſ. uegetatiuā. Et for[ſita] medici non uocauerunt illam uirtutem euentatōnis ui talem n[ifi] p[ter] hoc q[ui] app[ra]latur plus ui te q[ui]s ſit de genere nutrutiue ſut dic[i]q[ui]?

Sed e[or] oio per qua[ment] didunt uirtutes a[ia]les ad ſenſu[li] et ad uirtut[ē] motiua[que] in lo/co et ymaginatam et r[ō]nalem et p[er] ſeruatāz et remuſſibilem est oio uera: ſaluo q[ui] uirtuf motiua in loco non e[ſt] aliu[d] p[er] ſele noſoia[que] ſ. uirtus motiua uoluntarie q[ui] p[co]d[z]datur cum ea ymaginatio et conſimilium: et ita e[ſt] declaratum in l[í]bro 8 aia. Et i[pi] numerát uirtutem motiua[que] in num[ē]o ui talium. Et ponunt motiua[que] i loco alia[que] ſpez et iſtud n[unc] est conuentens q[ui] non e[ſt] n[ifi] uir tus nutritiua et crescitiua: et ſenſitiua et ge/neratiua: et ymaginatiua: et appetitiua: et r[ō]nalis: et motiua et lactatia ex iſi[s] ſic e[ſt] extimatio: aut cogntatiua et conferuatiua: et reminſcibilis. Et i[am] est h[ic] declara tum uel dictum q[ui] uirtus r[ō]alis e[ſt] magis ſpualis ymaginatiua: q[ui] p[er] ſectio uirtuti[que]

rōalis e[ſt] ap[ph]enſio rerum vniuerſalium ſicut p[ōt] intelligi a ph[ō] in tertia particula p[ri]me ſume phy[ō]p[er] in p[ri]mo poſterio[2] q[ui]s intelligat contrarium circa ſi n[em] p[mi] lib[ri] phy[ō]p[er]. Et qui h[eb]it neceſſe ſoluere ita dubia reque[r]at in locis illis. Et quia tres v[er]es que ſunt ap[ph]enſiones uirtutis r[ō]nalis h[ui]t p[ic]ula: neceſſe e[ſt] uenire in homine uirtutem que ap[ph]endat e[ent]ia[2] illo[2] particularium contento[rum] ſub vni uersalibus: et n[irt]utem aliam reco[rd]ante[2] ita p[ar]ticula que ſunt p[er] ſhenſa a uirtute pp[ri]a e[or] ap[ph]enſion. Et i[que] q[ui] ita uir t[us] ap[ph]enſua particularium non ap[ph]endit e[ſt] n[ifi] bitudinib[que] ymaginatis fuerunt de neceſſitate tres uirtutes. ſ. extimatiua que ap[ph]endit e[ent]iam particularium: et reminſcibilis i[ſſ]ſionis extimate: Et yma[gi]natiua a qua ap[ph]endit extimata ſuam i[ſſ]ſionem ſicut ſeruientes uirtuti r[ō]ali ea i[que] q[ui] ſeruiés p[ar]at ſeruito ea que ſunt ſibi neceſſaria: aut ſtudet aliqua rerum app[zi]atarum ſeruito. Et manſſetum e[ſt] q[ui] uir t[us] ymaginatiua p[ar]at uirtuti r[ō]ali ea q[ui] ſi ſunt ap[ph]enſa: ſicut e[ſt] manſſetu[que] q[ui] due ap[ph]enſiones. ſ. extimatiua et conferuatiua app[zi]ant ap[ph]enſion uirtutis r[ō]alis et qua[d]o remouenſ res v[er]es a uirtute r[ō]nali: et uirtus reminſcibilis facit reco[rd]a[i] e[ent]ie particularis et cognoſit illam uirt[ut] extimata: et t[unc] uenit uirtus ymaginatia bitudinem illius e[ent]ie particularis que e[ſt] reco[rd]data a reminſcibilis et cog[ui]ta ab ymaginatiua. Et q[ui] ymaginatiua i[am] uenit ſup ſuam bitudiné: t[unc] uirtus r[ō]alis reducet ad ſe illud quod erat p[ri]uatu[2] ab ea. g[ui]ſte tres uirtut[es] ex b[ac] p[te] ſunt mun[tr]ant uirtuti r[ō]ali: et ministrans e[ſt] lactans ecce q[ui] ſunt lactantes ex b[ac] p[te] ſicut d[e]z e[ſt]. Et ita uerba ſunt dicenda h[ic] ſin q[ui] ſtant et recuperanda a n[all]i: q[ui]s n[em] ſit neceſſariu[que] arti mediaco[ſi] ſic[ui] hoc n[ifi] p[er] mo[d] electionis meliora[n]ti. H[ui]s e[ſt] ſufficiens me d[ico] in iſi[s] rebus cognoscre complexio nez que app[ra]latur vniuicuiq[ui] istarum tuuui p[er] ſeruando ip[am] ſi e[ſt] p[ui]s. Et restaurari ſi e[ſt] deperdita: i[que] q[ui] ſufficiens e[ſt] uenire in cogni[t]oē ſom[ē] p[er] ſona[ſ] ad ſom[ē] ſpua al[em] e[ſt] ſufficiens ei uen[em] a cogni[t]oē me ad cogni[t]ionē quatuor hu[o]zum membro[z]um

b 2

## Capitulum de iuamentis memb202.

Ed cuz quieuit res super locum suû positû in hac arte tunc erit manifestus. quia mebza non sunt inueta nisi ppter bas virtutes. Et iste virtutes ppter bas suas actiones. hæ est inuentu in corpore a/ liquid202 nobis nisi pp alio acto est ista virtu tui aut passionu eam. Jo est nobis necessarium inquirere actiones et passiones mem b202: et plexionem cui appariet: et cognoscentes illud cognoscimus sanitate cuiuslibet membri per suas finales cæs predictas in hac arte: 10 q2 iam cognouimus eæ p cám mælem et formalem. Sed cám effi. non est necessite nobis hæ narrare: 10 q2 iam est se/ pata: saluo si ibi eet res quaret loco effi. in statu consuerantem. Et incipiemus a iuamento memb202 simplicium: et dice mus q2 res 2 dirimus que est necessaria per aliam est duobus mois: vnus est ut sit eentia prime necessarie eentie ultime: sicut fuit intentio eentie 2 similium necessaria ppter intentionem effentie officialium.

Alius est ut 10 sit ex necessitate: sed est q2 meliòa sunt duo 2 vnus et significat nobilitatem in agente et patiente sicut oculus q2 non est inuentus nisi pp necessitatem uidè di: sed na duplavit eos ppter meliòanè tum duplatonis sicut nos declarare debe mus. Sed nos non recordabimur illo rum iuamentorum nisi illius q2 erit mag necessarium. Be memb2is simplicibus sicut sunt ossa et similia ipius: sicut cartilla gines et vngues: quedam sunt nerui lacer tu: ligamenta: panniculi: corde: cerebrum: et ossa fua: et nucha: et caro: et sepü. et bis similia. et pili. et cutis. et saguus. et flema. et colera. et melanconia. et sps. Sed ossiui maius iuamentum ip2 est ad fortificandum et stabiliendum. et in fuma ipa sinit. si cut fundamentum totus corporis. Et iuamentum km est ad deferendum et ascon dendum sicut ossa capitis et ossa pectoris. Sed multudo eo2 in corpore fuit ppter motus particulares et multos. qr manus non potlet moueri per se nisi eet disconti/ nuata ab ossa brachii cum punguitate am bo2 offium. f. manus et brachii. et ita è in quol2 memb202 nodatilum mobilium dis

continuator2. Iuamentum tertium est ut posuit fieri resolutio superfluitatus uo poro farum sicut sunt comissure que sunt in ofe capitis. Et potest e2 q2 sunt et alia iuua menta. 10 q2 si eueniret aliqua lecio alioui ossium non transiret ad alid os alterius membri q2 discontinuum est ab illo. Item fuit necessitat multo2 ossium ppter diuorsitatem figure eo2. et qualitatis km illud ppter q2 ordinata sunt et ppter pvertatem et magnitudinem eo2. Sed diuerstas in paritate et magnitudie est sicut ofa parua que sunt in digitis et ossa curis et cor2. Sed diuerstas in figura in al for2ma est sicut os q2 de necessitate h2 e2 for2te et graue fuit factum durum et clausum. et illud in quo fuit intentio ut eet leue fuit factum perfozatum in qualitate. q2 illud q2 h2 de necessitate e2 comunctum cum carne fuit factum tenerum sicut cartillagines et similis. et ita iuamenta sunt nota per se. Et h2 potest cognoscere maiorem prtem per seipum uel ab eo qui aliquantulu situuerit in cognoscendo. Sed vngines su erunt facte ppter duo iuamenta. v2 q2 è cœ: et est ppter conseruationez extrimita tum digito2um sicut ponitur ferrum in po stremo afte lancee. Sed est subfentamen tum carnis digiti quando capit aliquid. Et istud iuamentum est magis pp2ium i vulgaribus manuum 2 in vulgaribus pedum. Sed primum iuamentum comunitatem homi et alio animalibus Iuamen tis neruo2 cadunt multa dubia. B. sentit q2 iuamentum eo2 est ad ferens senfum et motum voluntarium omnibus memb2is Sz q2 app2 ex fœnia a2. è q2 10 fit fœs neru? nisi ad tempans calo2e intruſe2u: ad hoc ut det virtuie ſentiendi: et hoc opio ſeqtur plus iuanto cerebri. Sz 10 est inſi2 mo tus voluntarii in hoc cadit ſpeculato. Et firmatio. B. q2 ſenſus et mot? ſint a ners eo q2 remoto neruo remouck ſeſus et motus: et hoc 10 est p utam dematiuaz. Et iam disputamus hoc in libris loy calibus. Sed app2 q2 iuamentu nerui est de genere iuamanti cerebri: et appet manifeſte q2 nascat ab eo2: et 10 q2 ſint fixi in eo ſic dixit B. Et ligament2o iuamentum et cor/ darum ad motum voluntarium est appès

14

ad oculum. Et panniculi fuerunt facti, pp
ter afcondere et defendere; et êt ut subfult
neant membza que sunt fuspenſa et retine
ant ea: ſquis hoc iuamentu ſit magis pro
prium ligamentis. Et iuamentum panni
culi positi ſupra uentrem est de ſpe buiſ
iuamenti: eo q. phibet intefluna egredi δ
pprijs locis ſicut accidit hernioſis. Sz
uenarum due ſunt partes: vna est artio
que portant ſpm et ſanguinem a cozde; et
iſte fine dubio fuerunt facte pp hoc: et fue
runt ramificate et ptite p totu corpuſ ad ſe
renduz rem iſta aut ſpm ſolum: aut ſpm et
ſanguine ſimul. Alia est non pulsatilis
in quibus non est ſps ſensibiliter: nifi nos
induceret ad hoc vnmi dictu ſimile dicto
q. dicit. B. in epate q2 dicit q. est fons spi
titus nälis qué dimix? ne e. nifi ſup uirtuté
nutritiuæ. Sed q. appet ex iuamto itarù
uena? est q2 facte ſunt ad didêdui ſangu/
né coctu in epè palia mèbza: et ppea fuerit
ramificate ſicut artarie. Ibi ſcire ûbes
q. a R. vult q. cibus et nutrimu oium mé
broz: ſiat ex duob: ſanguinib: mirtis i ſil
et ſanguis qui est in uenis non pulsatilib?
t in epè est ſicut mä ſanguini miſto p arta
trias cordis: et q. ſanguif artaria? est ſicut
forma ſanguinu: et hoc est q2 dat ei8 pple
mentu et coctoem et facit ipm cibum ppin
qui actui. Et, B. ſentit q. ſanguif qui pro
uenit ab epè per uenas ad mèbza est cib
ppinqu? p ſe. Et pbario quidè pbi in hoc
est hoc q. ſanguinis ut est ſanguis est que
niens ut ſit cibus mèbzi: et œq q. nutrit de
bet euentre mèbzi: et duo ſanguies ut ſit
cibus membzis ueniunt est: g mèbza ûbet
nutriri ex eis. Et ppea q. vnus eor: est
crudus et alter coctus: crudus conuenien
tio: è ut apprietur mè et coctus forme ad
mam: et hoc est declaratum bene in libro
de aialibus Et ex uerbis, B. appet q.
idè afterit q. mèbza ſupioza ciban: a ſagui
ne arteriali q. p[ecipit incidi artarias i paſ
ſione emignea; et in epilenia p[feueratæ: et
ut ego ſcire quid phibet eû credere q. iſte
ſanguis non nutrik alia: ptas corporis.

Sed cerebri ſunt due ſpes: vna est que
ſtat in olla capitis; et ſtud fine dubio èille
ſps cù quo ſiunt ſenſus. Sz medulla que
est in offibus è ſupfluitas cibi eor. Et of

ſa ſolida non hùt medullà q2 nò ſunt per
forata: Et nomè medulle d[ur] equinoce ad
banc medullà et ad eà que est in olla: et ñ
nomiam? eà medullà nifi q2 ſic a vulgo no
minak. Sed medulla que est in offibus est
ſupfluitas penitus: et hec ſba tempata.

Sz nà nuche est de nà cerebri: et iuua/
menta eor ſunt eadez: et adhuc exponam
dram que est inter ea quando narrabo in
uamèta mèbzo? officialiu. Sed carnis
due ſunt ſpes ſicut dictu est. Et a R., di/
cit ſuper bas duas q2 ſunt inſtra ſefus ta
c tus: pprie ſtantia cum eo ſicut ſtat oculuf
cum uſu. Et demonstrat hic q2 ſenſu ſim
plex non inuenik niſi a corpore ſimplici.
Et q. neuus est ſeruitò carnis in bac ap
p[h]ſensione ad reparandum ſpm ſenſu qui
mittik a cozde: et iſta fundamenta necesse
est ut medicus a nobis recipiat. Et nos
dicim de ſensu et motu q. vna ex rebus a
qua est eor p[man]etia ſunt cereb[us] et uerut
Sz vna ſpes carnis qua, H. uocat muſcu
loſa est vnü ex mèbzi officialib: et un illo
est uirt[?]p[rimi] motzis. Propterea q. iſtò
est illud q. moueſ ex ſe p hanc uirtute: et ñ
moueſ p aliud mèb[us] q. ipm moueat: q2 ſi
p alia mouerek hoc inducerz nos ad inue
nienò corp[us] aliud q. moueſiſ ex ſe. Al’s
res ducereſ in inſinitu: q2 nullò corp[us] mo
uet nifi moueaf. Et est necesse q. res qui/
escat ap[ò] p[ri]mù qò moueſ a motoze imo
bili: et hoc p[bar]tu est in nàli phia. Et hec
ſpes carnis apud. H. est inſtr[ui] mot[]loca
lis. Et loq[ui]mur de ea q[ui] loquemur de mè
briſs officialibus. Sz caro ſpongioſa igui
nù ſbascella[us] è facta pp [exp]ulſatònè ſup
ſluitatu. Et nò è multu longinquu ad cre/
dendum q multa ex carne nò ſit facta nifi
ad iplêdum loca uacua et ad deferèndum.
Et in ſuma ſtud è ſimpler m[?]b[us] in quo co
municant oia aialia: ſic cor è m[?]b[us] officia/
le i q[ui] cóicat oia al[ia]. Et ſanguis maniſe
ſtu è q[ui] non ſuit fact[?]nifi pp unà dua[us] re?
aut pp dandum nutrimétum ſicut ſanguis
qui è in epè et in uenis qua[as] opinàſ medi
ci ut nascantur ab epè: aut ut ſit uebiculuz
ſps et calo[zi]s; et iſte è ſanguis arterialis.

Flema è ſanguis indigèſtus et ppterea
debet dici ſupr[+]uitas ſanguinea: hoc est
ſuperſluitas diminuta ut ſit ſanguis: non

b 3

superfluitas cuuis separatiœ a sanguine remaneat sanguis ?pletus sicut a cora & me'ia;g si ita est e'e klatis sunt in corpore de necessitate. hoc est q poslibile est cibû ?uerti nifi ex eo generêk superfluitates fle matice. Et pôt e'e cû h q sunt in ipso alia tuamenta: qz humectat membra & adap tat ea ad cibandum: z quasi est sicut cibus ?pparat? eis qn cibus tardak eis Sz me lencolia & cora sunt primo z p se in corz pore pp necessitatem: z cibus chilosus q uadit de stô ad epar non posz digeri nec e'e sanguis:nifi separarenk ab eo ille due supfluitates sicut muſtû non pôt e'e uinum nifi ſeparetur ab eo.2. superfluitateſ: vna grossa terrestris z alia ſubtilis: z ppea oz diuauit nä eis ?ppria mêbza z non fec sic k'att:qz ilſe due superfluitates non hût ap titudinem ut posſit e'e ex eis aliqua ps mê bri aliquo mò q in flemate bene pôt eſſe. Et appet ët cum hoc q nä ?pparait itaſt ut eènt inſtrm seruieſ uirtuti nutritiue per utam electionis boni:qz burſa fellis babz vnum meatû ramificatu? q aduenit intesliſ ſupiozibus ptib? inſimis stôi:z in aliquib? hominibus ſtringit ſtomachû:z facit idem op? q facit in inteslinis:qz burſa fellis mâ dat p bunc meatuz inteslinis ptem colere que moueat ea ad expellendum ſupfluita tes:z facit qi abſterſionê. Et ſup ſplen hz vnum meatuz qui tangit os stôi z mittit ei parté puam me'ie ad pungendû illò z ad mouendû appetitù cibi: qz ita opatio p/uenit a rebus acetosis:z multa uerba dic ta ſunt in alijs libzis: fed non expectef ex me ut laborem ad narrandum ea Sept utilitas in corpore ſuit ut caleſaceret ſicut al's girbum dyafraſma. Et ſepû est ſup fluitas ſanguins cocti a quo cibata ſi mê bza. Et pp hoc quando est in corpore tempate ſignificat magnam ſanitate:qz ſi ſignificat ſup bonitatem nutrimenti: z quan do non inuenitur in corpôe ſignificat q û est bona digo: qz non è ſupfluitas que ue niat a bona digone h est calida z humida Et necessarium illud est ad implenduz ua cuitates et membzôz. Sed quando mul tipicatur in corpore ſignificat ſup malaz diſpòem:qz multitudo mê nutritiue que è sanguis est conuerſa in ſepuz:z tunc inſri

dantur membza z moriunk qz in hac ſup fluitate non est ſenſus z pdûk membza ſe ſibilia qn multiplicatur ſup ea. ?pilozû capitis ſuperciliop palpebzaz iunametuz est ut deſedant: z hoc est manifeſtû. Quia uidemus q pili capitif defendunt cerebz a frigore z caloze: z ſuperciliop z palpe/ bzaz adiuuant ad defendêdum oculos a rebus extrinſecis. Sed pili ſbascellaz z pedum z multi alij qui ſut ſup ſupſicie cò poris q apparet ex eis plus est ex neceſſi tate mè:eo q generak pilus ab vno uapo re ſumoſo aduſto fm.g. z hoc indiget ſpe culatione qz vî q pilus ſit corpus extédi bile ſiccum z tale è ſupfluitas cibi ſicci qn min?eccoquitur durante in illo admictioe pinguedinis. ergo non est ilſe uapoz cui? ſit agregatio partis.8. parté. Sed est cor pus ?tinuum forſis ?tinuationis exteſiunû creſcens in longitudine. Et mibi vî q nè adductunt istum uaporem ut ſit mâ pili ad hoc ut pilus trabat illâ malam materiam ex corpore ad mundificandum ipſum per hoc: ſicunt tu uides q filiter artificialiter ſa ciunt laboratòes terre qui quando uolùt ut ipa fructificet ſeminant ſemina que hût attrahere partem terrestrem aduſtaz:z p bunc mòm potest e'e ut ſit iuamentum cò pori. Sed cutis uidek e'e ppter defenb re z abſondez z stat foris ſicut ſunt coho perture membzis intrinſecis. Et ſpus ſunt ppinqua instrumenta uirtutis regitè corporis: z ſi dicendum est q ministraſ a quatuor uirtutibus aut quinqz. hoc est at/ tractiua, retentiua: digeſtiva: z expulſiva: z diſcretiua: Et adbuc est inuenita alia uirtus que comunicat toti corpori que re gitiua nuncupatur: z que ſit z vnde ſit mì ta dicenda ſunt: z poſtea disputabimuf: z quid ſit ab anima est: ppterea p[ituatio ei? est ſubita moz necò.

Capitulum de iuamentis membzôz officialium.

T postqz narrauiu? iuamenta mè/ bzôz simplicium:narrand est iuuaui tum mèbzôz officialiù z vniuscuinſq pü iôz. Et hoc faciemuf bzeuter excepti ca fibus in quibus plongandi ſunt ſermonef

Iti q. nobis sunt similes. Et legem ex his
q. manifestum est: et q. opinatur eê magis
necessarium in hanc arte: et incipiem a mê/
diné que sunt inska uirtutis nutritive q. h
est uirtus necessaria pîma nro eê et ppea fu
it coz sua opônum moris. Et dicimur
fm q. testificantur sensus mêbza disposita
ad faciendas opônes iliti uirtutis sunt stô?
t sui ministri sicut os et instrumêta ei? p/
sofag: et potê h. intestina: et epar: et uene:
renes: et splen: et facultas sellis: et vesica.

Primum tuamentu oris est maſtigato
cibi. et ppterea fuerunt positi dentes ut fa-
ciant ad hoc pueniens pparamentuz den-
tes anteriozes ut incidant marillares ut
frangant: molares ut molant. Et ſcas q.
in oze ê aliſtula digô. et hû que tu ſcas ap-
pellat eam alio nomine. Ysofagus ê me-
amus p quê transit cibus ab oze ad os ſto-
maci et opô ſua non est nifi in duabus uir-
tutibus que ſunt lactantes uirutem nutri-
tiuaz hoc est attractiua et expulſua: qz est
necesse attrabê ab oze et expellere ad ſto-
machû: et qû ita opô perditur moritur hû
fame. Et instrum ſeruïens nature in biſ-
duab opônibus necesse est ut uarletur: et
apparet per anotomiam q. ysofagus ê cò-
positus er duab tunicis: vna que ê fm la-
titudinem: et alia que est fm longitudinez
et ita que pcedit fm longitudinem qû col-
ligitur et pstringitur: et ascendit ad epiglo-
tû: tunc fit attractio: et illa que uadit in lati
tudine facit expulsionê qû aggregatur et â-
plectitur cibuz: sicut uola manus agregat
ſe ſuper res humidas et pstringendo eas
expellit. Manifeſtus est q. stomachus
est locus digestioms nifi cibi eidem ab
aere conuertendo illum in kilum: quia nò
potest puertere ipm in fanguinez. Et hoc
apparet ab eo: q. ministri ſui in hoc opere
sunt quatuor uirtutes pticres ſupzadictae
Sed digestio est magif mamſesta in tunica
carnofa pzopter calozez qui est in ea pfs
et ppter illud quod ei aduenit ex arterijs
t uenis que ei adducunt calozem: et etiaz
est opofitus epati ita q. ipum calefacit qa-
est compositum a latere dextro: et splen ê
compositus in latere ſimfitro qui dat calo
rem. Sed attractio cibi qua facit ysofa
gus et meri fit p tunicam uillor longitudi/

naliu̇ ō t adiuuat ipm in hoc q. ê in eo & tuni
cà diametrali angulari. Et receptio t
erpulſio ſuit per tunicà que pcedit p latitu
diné: io qz qn recípit cibû illa tunica agre
gatur ſup ipm ab omni parte quoſuq. cò/
pletur digestio: t digestione facta agregà
tur oës fue ptes ſupiozes ſuper eam t p/
munt eam inferius: t ê expulſio per hanc
tunicam que uadit per latitudinez t babz
duas operationes contrarias hoc ê erpul
ſionê inferius qn facta est digestio: uel ſu/
perius per nominatum. Sed operatio
uirtutis discretiue non ê multum maniſà i
stomacho nifi diceremus q. stomachuf nu
trietur ex chilo: qz defideraret cibum t a
gregazetur ſuper ipm q. fit in eo t opinio
affirmat hoc, q. ſi non diceremus q. stoma
chus nutritur ex chilo quâdo defideraret
t agregaretur ſuper ipm non effet uirtus
discretiua uel eius operatio multum mani
ſetta in eo. Et ſi contingat q. vnun. mê-
brum ſeruiat alteri ſeiipm obliuoi nò tra
dit: ergo recipit nutrimentum t utilitatez
ex eo. Et accidit ut aliqui er nostris ſo/
ciis dubitent ex hoc qz membza ex chilo
non debent nutriri nifi pufizj conuerſus
fuerit in fanguinem t non ê adbuc conuer
ſus in fanguine in stomacho. Ergo dica/
mus q. stomachus nutritur ab eo et modi
cà re que plus affimilatur qualitati qz qua
titati. t testificatur ex hoc q. ſbito quiſcit
fames cum comedimus: ſicut ſubito quiſ/
scit ſitis cum bibimus. Et adhoc non ê in
conueniens q. in eo ſit aliqua pars ſubti-
lis que nutrîatur cito per aliquam humidi
tatê qvis non ſit fanguinea. et qz tu uidef
m'ka animalia que nutriuntur lb non hab-
ant fanguinem. Et digestio ſit in eo per
caliditatem t humiditatem primo. et fario
fit per aggregationê qua facit ſto' ſuper ci
bû t qz ipm âplectik. Et ppterea tunc qz
to stomachus in aialibus ê grossior t du
riòz tanto forzior digô ſit. t hoc apparet
in stomachis uolucrum. Et ppterea uolu-
erunt quidâ antiquoq. q. digo fiat pp con
strictionê aggregationis. Et opinantur q.
stomachi uolucrum pſint ſto ficut ſuoi
gallinaq. t perdicù. qz hoc mêbq non ſuit
poſtiu in eis duq t forte nifi ppea qz non
bût dentes molares S3 intestina uideſ

b 4

eê instrumenta nutrimenta or ipsa non fue
runt facta principaliter nifi ut transeat p
da diğs cibus in stô per forzamê quod ap
pellatur poţta. Propterea cum facta est
digô in stô apperitur locus iste r mittik ci
bus ad intestina: r interim epar trabit ab
illis succofitatem chili per uenas que atti
gunt istud: r qî compleuerit operatione
tunc expellunt intestina super superfluita
tes inferius. r illa est superfluitas sicca,
g utilitas intestinorum est bina: prima q2 süt
uia per quam cibus uadit ab illis ad epar
Secundapter expulsionem superfluita
tis sicce. Et iurtus in illis manifestior est
erpulfiua. Et ppterea fuerunt ambe fue
tumice untes per latitudiem. Sed iurtus
attractiva non est manifesta in eis: prohte
rea non habuerunt tunicam vnam in lon-
gitudine. Et ipsis est iurtus digestiva: or
eozum complexio est ppinqua comploni
sbe roi. Sed illa intestina non habuerut
multam revolutônem nifi ut mozaretur in
eis cibus donec epar tracisset ab eis: q
necessarium erat. Et ppterea dicit ap. q
animalia habentia paucam revolutiorinem
in intestinis sunt gulosa r bûerunt duas tu
ncas ut eênt forzia: q2 sunt uia superflui/
tatu: r et q2 op6 iurtutis expulsiue in hoc
est forti02. Manifiestuz est in epate q
est immutatiuus cibi ad convertendum ip3
in sanguine: r postea mittit ipsum ad oia
mêbra nutrita r pp dînatœz q2 fac sup oia
membra nutritâ opinabat. l.g. q eêt peni
tus in iurtute nutritiva princeps: r ipê ne
sciuit q postremu nutrimentu est in corde
r i eo prima iurtus nutritiva est princeps

Et appet de hoc membro 9 b3.5, uir
tutes dictas hoc est digiuam: qii facit san
guicem: retentiuaz ip2 digonis: attractuâ
quando trabit chilum ab intestinis: discf
tiuam qii didit 2 cognoscit tres superflut
tates hoc est superfluitas aquosa quâ tra
bunt renes: corica quâ trabit bursa: meli/
ca quâ trabit splen: r inueniri uirtutem er
pulsum ad finê uirtuti attractive magnû
dubium est: r bic non est locus fue soluto
nis. Et debes scire q iste quatuor uir
tute aut quinque nî sunt tepab ab inuenim
sed sunt sicut multi operarij super vnuz o
pus: r sunt iurtutes que sunt sicut infla
qui uirtuti q faci nutri. intu: r facit ei cù iusti

quatuor iurtutibus in quos mbo: et ille in
toro corpora date sunt pp necitatê vnus
iurtutis intrinsece que est in vnoquove
membo: et hec est iurt? nutritiva principal


Beinceps 2têplan8 est si alia principa
lis iurt? est ppa in hoc mb2o ad hoc ut sit
ipm solum princeps mb2oz isti? iurtuti? au
illic est alid mbb q sit princeps ad ip3 in
hoc ope: sup hoc e multu necesse disputat

Et dicim? iam appet p hoc q dclaratu
est in nali phia: q ita iurt? non facit nifi
vnam ptem měbzi nutrit: r q měbza süt
componita ex elementis: r q positiu8 ex
elementis nê compositum nifi p modum
tépantie 2plois: r pplo sit p modù 8co
tţiòis: r decoctio p modù calozi, g necef
se ê q inflirmi isti? iurtuti sit principi8 forbis
calozi: q2 n est dfa inter illa rem q e nob
necia ad esse ptis uel eê ton?: r si ita est. g
de necitate ilte caloz ê in epê t in alijis in
strumetis nutritê. Et si ita e sicut dicit. B
q nî lucrata sunt alia měbza q hûnt banc uir
tuté isti calozê cum quo agut suas opôes
nifi a caloze epi8. g e par certe e princeps
ipoz měb2oz q2 fi p2lentur eis h op? nifi
p ipm: r ipm p2plet opa sua p se: r tale mě
brû quale ê iutud ê digni? ut nocef prnceps
r ita e dînatio dix dixerunt tîn auctores ip
sum p se bêre. Et ppea de rectoe agricul
toz dixerunt q sit princeps eoz. ppterea
q2 feruita eoz non complentur nifi ex re-
gimine ipsius: r opus illius complctur p
ipum: r hoc est in omnimque dominationis

Bico ergo utinâ ego scirem si poslibile
ê. B. et alijis qui se quuntur suam sententûa
ut dicant q epar e sufficiens per se in ita
operatione ipo concedente cum eis q nifi
te artarie cœuentât epati a corde que ad
ducunt eidem multum calozem. q si epar
eit sufficiens sibi in bac operatione: ergo
caloz iste est inuaniun 2 fine aliqua causa

Et si dixerint q iste caloz non det epa
ti nifi iurtutem utalem: dicemus quod est
iurtus uitalis que est in membris: est ne a
lia iurtus q2 iurtus nutritiva aut senfibil.
2 nec nomen uite intelligit nifi super bas
duas licet accidat ut nomen uite attribua/
tur magis senfibili: 2 hoc est contrariu5 ei
q intelligitur ex uerbis hominis quem facis
Nec alid certificatum est ex iis iurtuti/
bus nifi ppter earum operationes: nec fut

huc alie operationes nifi iste due hoc est non tribilis et senstitua. Si responuerent ut iur
tus pulsatil in corde est tezita iurtus et ul
la dicitur iurtus per se. Respondemus qu
uis nos concederemus uobis hoc cor non
dat epati iirtutem pulsatilem: q2 manife
stum est ut uene epatis non sunt pulsatiles
Deinceps apparet ut iurtutes pulsatiles
sunt pprie in corde: et ita iurtus est, pp
sua dominatio: et quando dominationem
habet cor cum hac iurtute: q2 eit hac iur
tute dat iirtutem omnib membris: quoni
am et partitur eis calozem naturalem cu2
hoc ipm h2 conseruationem sibi per mo2
flabellationis: et cum ita iurtus uidelicet
pulsatilis sit illa cum qua det cor alij s me
bis ipm nutrimetum dando et patien
do eis e6s alias iurtutes: g ipm d3 appa
ri 8 necitate ili iirtuti hoc est nutritiue a la
tere q est nutrimentum cozdiale q ipm est
inſim cum quo labozat ita iurtus in dan
do nutrimentu. Et si e6t alia iurt h2 p
ter itam iirtutem nutritiuam: daret alij
membris: q2 imposibile est esse in aliquo
memb2 iirtutem contrariam in ſpecie a/
lijs iirtutibus que sunt in alij memb2is
et non inuentur in alio memb2o nifi in ip
ſo exiſtente memb2o p2incep.nec. B.nec
alter medicus dicit hoc. Et si ita est fuit
diximus et apparet q perato cordis ad
epar fit fuit comperatio quam ponit. B.
ad memb2a omnia. Ergo cor ex necessita
te erit p2inceps fuit epar in hac iurtute.
q2 epar non est sufficiens in faciendo per
ſe ſuam operationem nifi ppter calozem
transiſſum a corde temperatum in quan
titate et qualitate. Et est firmatus ite
fermo ut cor fit 8 necessitate p2inceps iur
tutis nutritiue. q.g.nec alij ex anatomicis
dixerunt nec crediderunt: q cordi ueniret
caloz ab illo memb2o: sed est sufficiens per
ſe fuit conueniens est principi. Et ego i6a
p2obau tibi iirtutem et calozem per uia2
doctrine diſsolutiue. Et si tu uideris q in
diget cor epate p2opter p2eparatione nu
trumenti non est ppter epar dignum uoca
ri p2nceps fuit non est conueniens ſtoma
cho p2opter p2parationem cibi ut uocetur
p2inceps epatis: nec et bubulus qui ppa
rauit cibum alij bubulcis uocabitur p2n

ceps. Posth declaratum est q cor est
pinceps iurtutis nutritie: et apparet p ano
tomiam q non est in corpore num mem
brum ad q non ueniant artarte a corde.
ergo cor est dator iurtutis nutritive omn
bus alij memb2is per utiam qu2 ego su
per? dixi tibi: et si ita non e6t artarie e6nt
inuane. Et adhuc non fuit uifuz unq per
anotomiam ut transiret sanguis ab eo per
uenas ad cor. adhuc sanguis qui est in ue
nis est sanguis imperfectus: et non est cre
atus in uebiculum ſpitritus: nifi sanguis ar
terialis. Et si diceret aliquis homo q me
dicus non habeat necessariam banc inqui
ſitionem: dico q habet multum necessariā
t hoc in futuro melius explanabo. Et
quando. g. iuituperauit archigenem: quia
curabat iirtutem memoriam cum medi
cinis cozdialibus credendo q effect trans
miffa a corde: et dicebat si credis q iirtus
fit in corde quare non apponis uentosam
ſuper ipsum et fit intentio tua in medican
do ipum. Et ego dico q hec est vna re
p2ehensio que est magis iuituperabilis q
uerba archigenis ſecundum q declaravi
bucusq et declarabo deinceps. quia cor e
p2inceps omnium memb2ozum: et fuit lo
cus eius in medio: q2 h2c est locus regis:
ad hoc ut fit reglinen bulus p2portionatus
equaliter omnibus fuis circonferentius: et
etiam ut melius custodiatur. Et propeſta
fuit circumpoſitns panniculus groſius ut
circundaret ligamentum ſu. Sed nu
trimentu cordiſ est ex uena que coniuncta
est inter epar et ipm. Lobperimentuz
q2 fuit poſitum ſuper auriculam cordis
fuit poſitum ut aperiſt interius adhoc ut
sanguis poſlet ingredi ad ipm et poſtea
claudetur pſecte. Sed auricula que est
in alio latere hec est auricula uene que p
uenit ab ita camera ad pulmone: ſin op.
quorudā fert ſaguine ad nutriēd p2onem
q2 n ſunt uene p2inuate cū illo Et cobo
perimenta que ſunt ſuper banc auriculam
ordinata fuerunt ut aperirentur extra et
non intus: ad hoc ut sanguis poſlet exire
per eas ad pulmonem. Sed vni dua
rum auricularuz: videlicet que est in came
ra ſinistra: hoc est os artarie magne non
fuerunt ordinata tria coboptoria ut apirē

tur ab interioſi parte ad extra nifi ut iret
ſanguis et ſpiritus ad artarias et ſi redirz
et alia auricula que eſt in hoc latere eſt os
artarie uene que uenit ad pulmonem.

Et ab hac artaria ſit euacuatio cordis.
Et ppterea fuerunt ordinata cohoperin
ta itius auricule ut aperiretur de foſi ab
intus. Sed ſplen non hz nifi duos me
atus: vnus q continuus ê epi et alter cum
ſto: et in ſplene ſtat ſpiffitudo ſanguinis.

Opinatur q ſit factus ad trabendum
ſuperfluitatem melicam epis: et ſi longin/
quum ut ſint duo epata qz non apparent
in eo uene miſſe ad aliud membz. Bur
ſa fellis ordinata ſuit ad trabendum ſup/
fluitatem colerica ab epate Et renes et
ſunt membza ſeruientia epi qz attrabunt
aquofitatê que ê in ſanguine p uenam ma
gnam que uenit a gibofitate epis Sed
ueſica ſuit ōdinata ad trabend ſupfluitatê
aquofa a renib: et cohoptura q ê iter ipaz
et renes ê ſimili tozici qn bumiditas tra
bitur ad eam aperitur et qn remanet clau
ditur: ad hoc ne reuertatur ipa ſupfluitas
ad renes. Et ſcias et non tradas obli
uloni q vnimpqz itoz mbroz que ordi
nata ſunt ad trabend ſuperfluitatê ſagui
nis ſi trabunt nifi qz ſunt ſibi conuenientef
in cibo: et hoc faciunt iuamenta que ſunt
necessita Et ppea in eis ſunt de neceſ
ſitate, ſuitutes, ſ. attractiua: et retentiva
digestiva et expulſiua ſunt dicte. Jſta ſunt
omina inſtra nutrimen t. Et hês q digesti
ones que communicant omnibus membris
ſunt due: vz digestio ſtomachi et digestio
epati: ſaluo q tu non pôas ſanguint vnâ
digestionem in uenis et ſi ê panca ê. Sed
terria digô ê que ê ppria oibus mêbris.

Capitulum de iuamentis membronzuz
uirtutis gnātiue.

T post declaratum ê que ſint inſtra
uirtutis nutritive: uolumus declara
re instrumenta uirtutif generatiue. Eirtut
enim augmentatua non bz, ppria mēbza
ſi: ſed eadem membza que ſunt uirtutis
nutritiue ſunt et ilius. Membroz ge/
nerationis quedam ſunt que ſunt, ppria ſe
tinie ſicuit vulua et mamille quedam ſunt

mari ſicuit teſticuli et utrga. Sed teſticu
li fuerunt ordinati ad faciendum ſperma
et ſô ſuit caro eozum alba et ſponciosa ſic
caro mamillarum: et ſô qn convertix ſacuis
conuerritur ad similitudinem eoz et faciut
hêz album: ſicuit epär conuerit chilum pp
ſuam rubedinem ad rubozem qz uis eſt a
gensis affimilare ſibi patiens ſuum. Et
debes ſire q istud membrum non ê ſicuit
princeps uirtutis generatiue quíus ipsa s
tus ſit in eo ſicuit opinatur. S. qz illud nô
poteſt agere ſuam operationem per ſe ni
ſi per ſpm níſum eidem a cozde tempera
tum in quantitate et qualitate: Ideo ap/
paret q uirtus cordis que hunc calozem
mensurat ut poſſit facere ſuas operatioſes
ſit principiiter generatua: et uirtus que
eſt in hoc membru eſt eius ſeruiens: et ſi
babet aliquam p[r]dominationem illa e par
ticularis. Sed teſticuli quos dicit. B.
feminam habere apparet q non habeant
effectum in generatione q[u] ſperma mulie/
rum quod generatur in mulieribus in ge-
neratone inuentionem non babet. Et ſi a
lius uellet dicere amirando: ergo facti ſut
iuuanum. Reſpondemus q nec in homi
nibus mamille habent aliquod tuuametuz
uel inuentionem in generatione: et tamen
habent eas. ergo debes ſare q aliquod
iuuamentum eſt in utriſq[us]. Et ſi tu dices
vnde apparet q ſperma mulieris non ba
bet aliquam inuentionem in generatione
dicendum q manifestatur ſensu et cogno/
ſcitur per argumentum, per ſensum qz ho
mo uidet q mulier imp[]gnatur abſq[us] eo q
ſpmatizet. Et postq[us] legi libros al[ern]. ego
queſiui a multis mulierib[us] de hoc et reſpo
derunt q plures imp[]gnate fuerunt abſq[us]
ſpermatizatione: et etiam ſi diſplicuiffet ei
cotus. Et etiam uldi q[plures] ex iliis im
p[]gnatas et que fuerant a masculis ulola
te. Et uicina quedam mea de cuíus ſa
cramento confidere multum bene potera
mus iurauit in anima ſua q imp[]gnata fue
rat ſubito in balneo lauelli aque calide in
quo ſpermatizaueuntr mali homines cum
eſſent balneati in illo balneo. Et ego per
ſerutatus ſui vn[ui] lib[us] qu[em] ſecit aucladis
q ſpermate et inueni qui dt[ic] q[ui] h[uius] poſſible
est eſſe et reddit de hoc rationem plimuz

17

mibi placentem quia vulua trahit sperma
pter unam prpriam uirtutê hz cum eo
a tota spe: et ad hoc non est necessaria
de lectatio, o hz hîn placet mihi. Sed illud
quod cognoscit argumento naturali est q
si sperma mulieris posset facere banc op/
atione quam facit homis sperma, g gene/
raret per se femina et hó non esset necius
in quo nec et opinandæ q nec opó diuina/
tur in illos in chititate: hoc ê ut sperma mu/
lieris faciat aliqua membza et sperma uiri
aliqua, qr huis membra sunt multa illa fc
vnum in uno principio q est in eis. et datò
iltius principi q est cor iipm et dator omni/
um membroz in potentia. et si eest sufficiens
mulieris sperma in dando doc principium
g sperma bois non bêret et inentionem in
generatione. et similiter dico in spmate ui/
ri Et si diceretur q aliquod itoz sper
matu ñ facit hanc opóez quousqz ñi si mixta
adnuiicem et adepta sunt alia forma hút ali
am dispónem, sicut non est sufficiens per
se acetum. et per femel ut stat oximel. nifi
quando sunt mixta simul. Respondem?
t confiteamur hoc q plexionem hút illa
duo spermata, et itud qo dat ei banc foz/
mam necesse est ut sit complès. et ita duo
sepata sunt hic loco materie: et hic non est
res que det fozmâ nifi úirtus generatia:
t de necessitate est q membzu q hz hanc
complexionem: uel q facit banc complexi
onem est membz in quo est úirtus genera
tiua. Et fm hanc opinione eest necesse di/
cere q úirtus generatia est in vulua. Et
utinâ ego scire que necessitas est spmatis
et sanguis ad facienb oia mêbra qz ipa nu
triuntur ex eo. Et postqz ita ê et appet
imposlibile q sit opó spermatis mulieris
et spermatis uiri vnum in spe. et et appet
pzia fronte q mulier hz opône in gnatöe
g queniens est q operatio vii? sit fine op
atioe altê?: et q sit abo declinâtes in eoz
opónib? ad unum finê hoc est embziónis.
I quodlibet eozum dat embzoni partem
per quam stat uel est. Et iste due partes
sunt materia z forma: et unum eoz est da/
tor mê, et aliuod est datuz sôme. Et impos
sibile est ut femina det formam et mascul?
materiam. Jdeoz dator nutrimenti ûbet
de necessitate eê dator materie et femina

est datrix nutrimenti. debet eê datris mê
et masculus dator forme. et sic dicit Ap.

Et postqz mulier non hz aliquid de q
posset opinari q sit mâ nifi sperma et san/
guis mestruus: et est manifestuz q sperma
est humiditas aquosa similis aquositati: ne
qz solum est simile superfluitati: Sz, p cer
to est superfluitas et ipossibile est q ex eo
membza nutriri posfint: qr si possibile effz
sufficienter eest sanguis: qr ex eo nutrunk
mêbza: qr non ê dfa inter nutrimenti materi
am et materiam essentie: qr nutrimentuz ê
eêntia in parte: gnô effe est i toto: et ma-
teria totius et partis est idem. Et etiá
boc testificatur q sperma mulieris non ê
materia embziónis: qr multe mulieres im
pignantur abfz spâtizatione sicut dictum
est. Et iterum unua mulieris uomit fuum
sperma et trahit sperma uiri ad se. Que
omnes res iste ondunt q sperma mulieif
est superfluitas discurrens ppter delecta
tionem: sicut discurrit salita ex oze alici?
famelici cum uidet aliquem comedentem.

Et apparet manifeste q sperma uiri te
net locum agentis: quia membza non nu/
triumtur nifi per calozem naturalem qui ê
in corde; et iste catoz est primum instrumé
tum anime nutritive. Et propterea neces
se est ut sit primum instrumentum úirtutis
compliue. Et similiter necesse est in sper
mate uiri aut in sanguine qui est in vulua
maçm partem iltius naturalis calozis eê
in actu. et imposlibile est esse h nifi in sper
mate propter fuum calozem et humiditatê.

Et sanguis ex quo generatur embzio
est sanguis uenarum mulieris qui ê in vul
ua retentus: et remotus est ut habeat in se
uirtutem talem qualif est ita: eo qz est san
guis indigestus et adhuc remotius est ut
sit in spermate mulieris: uel etiá h est di/
cendum q caloz naturalis sit in embzione
er se: ideo qz non generatur caloz natura
lis nifi a caloze qui est in nutriente. Pro-
pter omnes itas rationes non est credé/
dum q sperma mulieris sit materia uel fö
ma embziónis. Sed sperma uiri stat loco
forme et sanguis mestruus loco materie.
et sperma mulieris non habet inentioez
in generatione. Et non est credendum ut
sperma pbeat iuuaíntuz solum qualitate

fed confert iuamamento caloris qilitatibus.

Et ppterea non hz aR.rephensionez
ab ypo.r. H.c. in multire que in saltādo
abortiuit.vi. die t fuit inuentum spma iuo
lutū panniculo. nec et querenduz ab aR.
quo loco erat istud spēma. Et scio q non
erat necessaria in medicina ita inquisitio:
q[ui] magis ē inquifredum in gatione aliali
S3 nos narranim?istud hic p maiori iuua
mento: t qui vult scire qōnes inter aR. t
H. legat lib[us] de alalib[us] t ibi inueniet illō
q[ui] duci. Et deinceps uolum? reuerti ad
illud a quo fuim? lepati. Et dicim[us] q prb-
mū iuuamētū urge ē ut iniciat spma in ma-
tricē. t h[ui]t fit meatus supfluitati aquoſe.
Et iuuamétum vulue est ut fit locus gnāti-
nis. t c[ui]boc ſunt alia iuuamenta ut fit me-
atus t ula supfluitati ſanguinis non cocti
q[ui] generat in femis: t ē ſanguis meſtruſ
qui ppter nīmutā humiditatem que genera
tur in eis ex paucitate caloris e[ra] intrinſe
ci non e[ra] ſufficiens calor earu ad decoquēd
ſanguinem qui nutrik ad membza earum
t ideirco expellit ipm nā certis posmi p
meatū b[us] membri. Et est q poffitū multi uil-
lis tranſueri ſozijs pp uirtutē retentiuā q ē
in eis: t h[ui]z aliquos uillos longitu dinales
pp étutē attractiuā ut trahant ſperma. S3
uirt[us] expulſiua que est in hoc membro ma-
gna est: t ppea h[ui]z ſu[n] illuz latitudinale.

Et ſi tu quereres ut[ur] vulua h[ui]z uirtutē
mutatām h[ui]z indiget ſpek[atioē]: q[ui] non p[ot]
dici q vulua faciat mēbza embrionis. S3
uirtus inſor matā ipa facit cum caloze ſuxo
in ſpermate: g[ui] uirtus imutatā que ē in vul
ua non est nīſi loco ?ſeruatois: t iō c[ui] at-
tingit spma aer cōzumpit ?plexionem eius
t per h[ui]c iam p[ot] intelligi q uirtus im
mutatā est in vulua. Sed manifeſtū est
q mamille ſunt ad faciendum lac ppea q
caro ip[ar]z fuit spongiſa t alba: t ita mē
b[ra] h[ui]t colligantiā cum vulua. Et ppter
ea quando mē ppter aliquam cām non ue
n[u]unt ad vuluam currunt ad mamillas ſic
est in muſeribus lactantibus q[ui] non b[ui]t
meltrua: t ſi habent parum habent. Et
ſunt alique muſteres que non poſſunt imp-
gnari dum lactant. Et iterum cu[sa] materie
deſcendunt ad vuluam p[ri]uantur a mamil
liis. Hucuſq[ui] diximus iuua meſtra

ozum t ſpermati: deinceps uolus? narra
re iuua menta instrumentorum ſenſus.

Capitulum de iuua mento instrumento
rum ſenſus.

T diximus q quinſq[ui] ſunt ſenſus.l.

uſus: auditus: guſtus: odoratus: t
tac[us]. Manifeſtum est q cerebzu[n] ſu
fuit creatum n[ifi] ppter ip[os] t p[pr]ie pp[ri]
uſum: auditum: t odoratus: t quilibet ip[ro]
rum h[ui]z ſuum instrumentum p[pr]ium.u.ui/
fus oculi, auditus aures: odorat? nares
guſtus lingua[3]. Sed de instrumēto p[pr]io
tactus est dubium q[ui]s. H. dicit q neruus q
ozitur a cerebzo est p[pr]ium instrumentu[
 eius: t est d[ato]r ip[ar]um uirtutu[]z al[i]s mē
bis. Et aR. dicit q istud instrumentum e[ra]
caro: t h[ui]c sequi[que] opinionem quam habet
de cerebzo. Aliu. H. dicit q i eo ſunt gn[
q[ui] ſenſus t dicit q est p[ri]nceps ıſtus op-
ationis h[ui] est q facit eam per ſe ſin aliciu[
necessitate. H[ui]z. dicit q dominum ſuum
est particulare q[ui] est in opere ſeruitor do
minationi cor[dis] poſito q ſenſus fuerint
in eo quinſq[ui] uel quatuor. Et nos uolu
mus ſpeculari in hoc ſcom q ſpeculati fui
mus in domi[nio] epatis. Dicimus q ma
nifeſtum est ex anotomia q multe artarie
a cor[de] mittuntur ad cerebzu[]z ſōtes: t
o[es] anor[oi]ci: t. H. ? eis h[ui]z ſitek t ex h[ui]z
p[ri]za p[bo] q cereb[us] in h[ac] op[oe] idiget cor[
de. Sed ſi res qua iuuaatur cerebzu[m] p
pter cor[] per calo[ze]m ıſtum q[ui] ei transmi[
tit est uirtus nutritiua qua cerebzu[]z nutriq[
q[ui] cor[] de necitate eet ſeruitor cereb[ri] i h[ac]
re ideo q[ui] nutrimentum t uirtus nutritiua
non ſunt data in animali n[ifi] ppter ſenſus
t uirtutem ſenſiblem. Sed res qua in
uatur cerebzu[m] p[pr]opter cor[] per calo[ze]m
quem ei transmi[trit] est quinſq[ui] ſenſus. Er
go uirtus ſenſibilis p[ri]mo t p[ri]ncipaliter
est in cor[de]: t ita uirtus est ſenſus comu-
nis cuius eſſe p[ro]batum est in lib[zo] de a/
nima. Sed Halienus dicit q bec uirtus
est in cerebzo: t A[r]istotiles dicit q est in
corde. Et ſi tu queris bene apparct q
cor[] ſit d[ato]r celebzo caloris menſurati in
quantitate t qualitate ſed q cōuenit e[ni/
cu]ique ſenſui ex ſenſibus cerebri.

Respondemus quod debita est quoniam omni caloze fit quilibet sensus: quod calor cum quo operatur virtus nutritiva non est ille calor cum quo opatur virtus sensibilis. Et hoc apparet in dormiente et uigilante quod nos uidemus operatio virtutis nutrivitae est fortiore cujus nos dozimumus et tunc non est sensus in actu. Ergo calo? cù quo operatur virtus sensibilis non est in sensibus in actu cum hó dormit. Et hic apparet quod quando hó dormit tenendo oculos a pertos non uidet et si non eest quod reuertik calor in quo est uisus per neruum opticiu ad partes intrinsecas uisus non eét puat?

Et scias quin a eadem virtus non po test inueniri in potentia et in actu simul et semel, post manifestum est quóns uirtus ui sensibilis uadit cum spu uisibili: et spiritus ui/ sibilis cum caloze naturali: quâdo dormit homo non est virtus uisibilis in actu: quod si eét in actu uideret in actu: et non est ita. Et ergo calor naturalis qui uiuifficat uirtutez se sibilem non est calor virtutis nutritive quâ dozmiens nutritur et non uidet et quâdo tu scies ubi reuertik et unde transfiturit: tunc scies de necessitate locum virtutis se fùs comunis. Sed mibi uidetur prima frò te quod a corde transfiturit iste calor et ad illud reuertur. Etpeterea sunt calozes partes extrinsece quâdo homo uigillat et opatio virtutis nutritive est fortiò? cù ho mo dormit et corpus est frigidum de fòis

Et nemo debet dicere quod orius igitur calozes cum quo stant sensus et uigilia genèretur primo in cerebro quod cerebrum est membrium frigidum et membra nerui frigi da: et in matòzi parte eòrum apparet ma nifestè spiritus: ergo incredibile est ut cal faciant corpus. Ad hoc de ratione apparet quod calor qui est anime nutritive et calor qui est materia anime sensibilis è unù loco sibi: uel unum in situ: et non est duo lo co subiecti nec in duobus diuérvis mêbzis èt duo. Quia anima nutritiva que est in e bizione est párata recipere animam sen/ sibilem et stat cum ea loco forzme et finis et nutritiva est et loco materie: ideo fuit rece ptio iillo loco de necessitate qui páratus est recipere. Et manifestum est quóns anima non est preparata recipere nisi in loco sui

subiecti et sui situs qui est calor naturalis Ergo receptio anime ad formam sensibi lem est de necessitate in hoc loco. Ideo s res unita ab hijs duabus est unum loco subiecti uel situs quibus non sint unum in a liqua duarum figurarum. Unde quinque s pliciter hoc est unum nuo: et unum diffiniti one. Et hoc est nobilis sententia quam de dimus. Et posthui ita est et est apparet quod calor cum quo reguntur sensus est calor cordis: ergo uirtus que regit senfum cœs est ibi: et cerebrum est seruiens igitus uirtutis. Sed ipse cor est princeps igitus uirtutis ueraciter: quod dominatur super hijs i hoc facta diuatiòse. Et nos potuiffemus p baffe bas res magis per iam demostra/ tiuam: sed nostra intentio est abzeiare.

Et posthui declaratum est quod cerebrum est seruiens cordis dando ei uirtutes sen sibiles per modum quem dat camerariis regi ut impleat voluntates suas quibus reç det et illam uirtutem ppter quam agit: ne cesse est deinceps scire que est uta p quam feruit cerebrum cordi: quod iam declarata è uta per quam feruit epar cordi: hoc est quod preparat ei sium nutrimentum Et dici mus quoniam in qualibet mensura calozes completur operatio cuiuflibet senfus. Et ad hoc apparz ad senfum quoniam indit gent forti caloze quia fortis calor phibet eos apprgebendere senfata extrinseca et ipedit eos: sicut uidemus quonobles qui distemperati sunt forti caloze in cerebzis eòs et egritudinibus acutis credunt audit et uideſ ea que non sunt: et maxime apparet huc in senſu tactus: quia fuit intentio in eo apprgebendere quatuor qualitates: et fuit imposſibile ut instrumentum ſium finis fet nacuum ex eis. quod ipsum est complecio natum ex eis unde fuit factum in fine tem perantie ut habeat senfum fortolem. Et ppea hec oia quod cor est in fine caloris fuit ordinatù p[ro]ip[ro] cereb[ro] ex oppoſito ad te/ pandù calore ſunz ut senfus poslit ap[ro]bè dere pſectione. Nec fuit posſibile ponere banc ifrâtone eand[us] in còde a principio genèrationis uel actionis quia effent diminute operatione ſ nutrimenti diminutione manifesta. Et quod dui uoluerit natura facere bas duas operatònes i alialibet p[ro]ſcis

i ultitate p[er]fect[us] iuxt postui cereb[us] 5 cor
Sed animalia que dixt spongia marina
t multa animali et bruta non uidetur indi/
ge cereb[us] 2 et paliter neruo magno qui
oritur a cereb[us] 2 et ppterea si incideretur
aliqua pars illius animalis posset uiuere
t nutriri et crescer donec rediret ad illud
quod erat. Et p[er]ter banc cám uidebunt
multa animalia que iuunt cum sint incisa
usq[ui] ad medium sui. Et istud est servitiuſ
q[ui] dicit a R. et ſequaces sui. et ſecta circuè-
tiui que dicitur emanſam. i. uiator q[ui] cere/
b[us] posit cordi. Et ſuit ordinat[us] os
capitis ad defendendum cereb[us]. Et
fuit rotundum q[ui] figura rotunda est magis
remota a ſefione ſicut factum castellat: q[ui]
faciant turres rotondas ut machia ſi pos
ſint eis nocere. Et ad hoc q[ui] figura rotò
da plura continet in ſe et etiam est magis
apta ad motum continuum.

Capitulum de iuamento fili sp[ine].

T iuamentum fili sp[ine] est de gene
re iuamenti cereb[ri] et est quasi cla/
uis ligans ſpondilia. Et postq[ui] declar[
atum] est ex hoc ſermone operatio domia
tionis cereb[ri] et ſimuller dominat[ō]nis cō
diſ. et declaratum est iterum q[ui] est eius iu
uamentum. deinde declarand[us] est iuamē
tum memb[or]z[ui] ſuiſcuiſq[ui] que dicta ſut
bijs generiſq[ui] uirtutibus.

Capitulum de inſt[itu] senſus tactus.

T dicimus q[ui] caro est pp[er]ſum inſt[ui]
ſenſus: tactus, ppterea q[ui] illud est
memb[or]um q[ui] comunicat omnibus animali
bus. ſicut tactus est ſenſus comunis oib[
animalibus. Et in carnibus perſect[ur]um
animalium ſunt ſpar[ati] multi nerui ad tem/
perandum complexionem carnis: et quia
nerui ſunt ſimiles complexioni cereb[ri] est
iuamentum e[z]orum de genere iuamenti
cereb[ri]: et ppterea memb[ra] ad que n[ō] ue
ntunt multi nerui ſunt duri ſenſus. Et ilti
us uirtutis quidam est q[ui] comunicat omni
bus partibus carnis: et bic est ſenſus qua
tuor qualitatum contrariarum: ſicut calidi
tas, frigiditas: et hu[er]t quidam est q[ui] est p

pp[er]ſum v[n]i memb[or]2: ſicut est qua[do] os flo
maci ſentit reſolutionem facta in eo: et iſte
ſenſus appellatur ſames 2 ſitis. Sed
ſames est ſenſus reuolutoſi ſubſtātie groſ
ſe calide 2 ſicce: et ſitis ā ſenſus reſolut[ō]
nis ſbstantie frigide 2. hu[er] ergo ſenſus p
p[er]ſus est duplex. Et ſenſus capitis mě
bri de titillatione qua[] habet in h[ora] coit?
inſb duo ſunt p[er]numerati in gně ſenſus tact?

Capitulū de iuamento lingue.

T lingne iuamentuſ est iuamentuſ q[ui]
illa et nerui ſui non fuerunt ſacti niſi
p[er]ter operationē g[ui]tus: qu[ui] huic adiūn
gatur alia res p[er]ter reſolutionē meliōzē
hoc est ad p[er]ſendum litteras locutionu[n]
Et in radice lingue ſunt duo ozificia q[ui]
tangunt carnē glandulosam que appelat
gnātric ſaline et iuam[nt]u ſiſi? ſaline ā ut fa
ciat m[+]aſſeſt[io]zē guſtum re[que] ſaporatarum

Capitulum de iuamentis oculorum et
partium eius.

T manſt[itu]m est q[ui] oc[ri] ſunt inſt[ia]
uiſus et q[ui] ſut p[er]ſuti ex. s. tunicis et
trib[um] humidatibus: et ſciend[us] est iuam[nt]u
vn[icui]q[ui] poz. Et apparet q[ui] pp[er]ſum i
ſtrumentum illius ſenſus. f. humidat[ur] ro
tonda que uocatur criftat[ina] uel glacialis
aut reticula aranea posita ſuper banc hu[er].
Quia declaratum est in naturali phia q[ui] h
app[he]nſio non potest perſi[n]i niſi in corpe
paruio: hoc est aer et aqua: q[ui] p[er]ter clari
tatem et paruitatem que est in eis ſuit eis
poſſible recipere colores. et non apparet
in oculo corpuſ exiſtens in ultima clara/
te: et luciditate natum ex temperantia ac/
ris et aque niſi duo corpo[ra]: et non ſuit o[]
dinata rotondiſas iltijs humiditatis cum
aliquantula conuec[ur]itate: niſi ut recipere
terum ſenſibilium multam quantitatem.

Sed alie humiditates et alie tunice n[ō]
fuerunt ſacte niſi p[er]ter banc humiditatem
Et de necessitate modica non est niſi ut
recipiat a grādinosa: q[ui] utrea humiditas
fuit ſacta ad nutriendum banc humiditate
per uam roratonis: et hoc ſuit p[er]p[er]terca
q[ui] natura ſanguinif est remota a n[ō] bui[n]

humiditas: vnde fuit necessarum ut aliqua
re mediante flat transitus sanguinis in ip
fam adeptionem ad banc humiditatem.

Et albuginea facta humiditas fuit ad
humectandum banc humiditatê, et ad cu
stodiens humiditatem suâ ab aere extrin
seco, et ne tangant vucâ tunicâ. Sed
tunica forbis uocata cotunctiva fuit ad cu
stodiendâ ockm a duricie nerui. et ad ali
gâdû cum ofle. et et pp alia utilitatem quâ
dicemus poft. Sed tunica que dî feria
fuit facta ad nutriendi dictam retinâ p ue
nas que funt in ea. et et ut iuuet ipam ppk
calozem naturales p artarias que funt in
ipa. Sed iuamentum tale retine pmuz
est ut det ipm uifibilem p neruos qui funt
in ipa hoc est calozem nâlem cuins copko
adaptata est in cerebzo. Et per duos ner
uos qui iadunt ad oculos: et et nutriat cri
stalinam per ilam rationis et dat iua/
mentu caloris nâlis p artiaris que funt in
ea. Sed, H. ? fitetur q aranea est in ul
timitate puietatis et luciditatis q coloresf
et forme inpmunk in ipam, g ita tela ê pp
um instrumentum uifus. uel p se uel p ad
iuctorium cristalline. Et tela vue dî he
re tria iuamenta vnum est ut nutriat telâ
corneam. et ppterea fuit multum uenofa.
km ut defendat cristallinam aduricie tacit
connee ppterea fuit hec tela mollis. terti
um ne disgredarek fps uifibillis et hoc fac-
pter calozem nigru b3. q2 nâ ê colôis
nigri ut agget. Et fozamen q est ime/
dio istius tele n fuit factum nifi ut effect fo-
ma senfati humiditatis cristalline aut ara/
nee aut ambarum. q2 uifus ficut fcas non
fit extramittendo. Sed oculus recipit co/
lozes per sua corpora paruita p modus p
qué recipit speculum. et qn colozes funt i
pflî in ipm tunc appbendit euz fps uifibik
et hoc ego bene pbaui in libzo de senfu et
fensato sex rônibus: q si aliquod corporz
quiibus est qpo fit? oculus ê pueniens ut i
eo impmak colores p nimitâ ei? puitate ipz
corp? est ppum instrm oculi. Et iuuan
tu tele cornee et fuit ut defendat bumozê
albugineu t fuit facta clara et subtilis ut n
refistat humiditati cristalline ad recipien/
dum formas. Sed fecundum iuamen
tum coniunctive fuit factuz ad mouendum

se cum muſculo qui mouz oculum. Jſta
funt iuamenta partium oculi ſm Halienu
t maior pars iuamentozum ſm q uidiffi
funt iuamenta arbitratiua: ſed ſin dubio
quodlibet iſtozum habet iuamentum pp
um in ſe: t pars dominâs in eo t ſuus fl
nis non est nifi ut iprimâf colores in ipm

Capitulum de iuamento instrumenti
auditus.

Ed instrumentorum auditus mani/
festum est q funt aures: et primuz in
quo auditus inest: est neruus qui uenit ad
eas qui coboperit fozamen auris. Et dic
tum ê q fozamen auris non fuit tortuosu
nifi ut aer frigidus non intret tali modo q
ledat auditum. Et melius est dicere q fu/
it tortuosum ne intus auditus fußlet le ſul
a uocibus fortilimis. Et in ſumma ſcias
q bec figura habut iuamentum in recep
tione uocis: et ideo factum fuit cartinagio
sum: et uocatum est auris tôtuosa. Et alia
anima lia habent hoc p alio iuamento:
hoc est ut recipient uoces uenientes ab ò
ni parte, et ppterea plus regrediuntur fo
ras et mouent eas.

Capitulum de iuamento instrumenti
odozatus.

Sinifestum est q instrumenta odora
tus funt nafus: et fit in animalibus
olfatilibus per ulam attractionis: et in no
olfatili fine attractione: sicut in apibus et
alijs animalibus non habentibus olkatuz
Et ſm a R. iste ſenſus fit in duobus mea
tibus qui funt in naſo. Et ſm Halienum it
in duabus carminicf ſumilibus capitibus
mamillarum: et dicti q ppter remotionez
istius loci indiguit attractione. Et ego
dico ſi ita eêt ut dicit. H. ergo odoreram?
qvis nares ſint opilate quando attrabe/
remus aerem per os: q2 palatum est aptu
naſo. Et ſm q dicit auengoar nos odo/
ramus odorem ciborum quando incipiut
digeri in stomaco: g a hrio ñ ê pbatum q
per illas duas quorúculas fiat odorzatus
q si ita eêt aliaia inolfatibilia ñ odoraret
Et ſcias q non fuit data attracuo odora

tul nifi pp vnam duarum repx aut electione
ppter melius: aut grosslicie: sensus iſtius i
animalibus oſſibilibus. Qua possibili eſ
ſet uapozez euſire a re odorata per ſe ad
uirtutem in animali ad animā ſensibile p/
pter nimam ſubtilitatem ſubstantie z, pp-
ter naturā ſue impulſionis. Sed ppter/
rea q operatio oſlationis eſt vna duaruz
terum aut trabendi aut mittendi: z eſt im
possibile uapozez uenire ex re odorata ſe
poze transmissionis aeris extra. Et e poſ
ſibile ipm uenire tempōe attractionis: qa-
aduentus aeris odorati fit magiſ per mo
dum attractionis q per modum effuſiōis
Sicut tu uides cum uolumus certe ſentik
odozes q nos conamur ſuper attractōnē
z hec eſt cá ppter quam ſuit data attractō
Et apparet q alia que odorat fine attra
cione hīt clariorem ſensum q animalia
que odorant cum atractiōe ſic uidemus
in ſoſmics z apibus: ppter debilitatē ipi
us ſensus in animalibus olkatiuſ ſentitur
odoz paucus fine attractione: z quasi uiſ
ſut ut non ſententiatur. Et cum ſit compa
ratio iſtius ſensus inter hominem z multa
ex animalibus eſt iſte ſensus diutus i ho
mine ab ills animalibus que indigent hoc
ſensu in uenando uitā ſua: z ppea dſ i pſ
biis q z iſta alia uenak uitā ſua p hoc e h
quasi per uiam ppbile uel diuine puiden/
tie. Et poſtq narrauimus inſtra quinqz
ſensum: uolumus narrare instrumenta q
facta ſunt ppter uirtutem motiuam.

Capitulum de iuuamento mēbzo? uo/
luntarij motus.

Z dicim q uirt que facit mouere a
nimal bec eſt ymaginatia uel eſtima
tiua qua pcelſit uirtus concupiſcibil. z po
ſtea ibi confirmatum eſt consilium uel rato
ppter reſpentaionem rei ymaginatие an
extimatие ſin q declaratum eſ in ſibro de
anima. Et eſt necesse ſpeculari in hac uir/
tute: hec eſt ut ſciamus inſtra quibus ozo
perari z quot ſunt. Wicamus q motus
uoluntarij quidam eſt. ppus z quidā eſt co
munis. Lomuns eſt motus eundt qui mo
tus eſt totins corporis. Sed, ppus eſt mo
tus cutis forſis: z motus oculo? z mādi

bularum z duarum nasi extremitatum: z
labio? z lingue: z epiglotis: z mandibu
le iſeroris z motus capitis z colli: z mo
tus nasi: z nodi uk humeri spatule: cu bze
done: z motus brachii a gubito inferius:
z motus iuncture nominate in arabico ra
ſcet: z motus digito? z vniscuiſq sua
rum iunctura? z motus membzorum exi
tom in collo: z motus pectoris ad inſpira
dum: z uirge: z neſice quando claudif: z
motus extremitatis intetini recti quando
retinent feces ne exean: z mirach: corc:
z curis z testium z pedum: z digito? pe
dum. Iſti ſunt motus qui dicunk uolunta/
rii. Et eſt necesse perſcrutari res a qui
bus ueniant iſt motus. Et dicimus q ma
tuſestum eſt per diſpōnem iſtorum motuuz
q ſunt a pluzibus uno motōe. Elerbi grā
motus manus ſit a corda: z motus cozde
eſt a munuſcolo: z motus muſculi eſt per
ſe: z muſculus eſt primum mobile: z no e
bic corpus q moueat ipſum. Jo qz omne
corpus q mouet corpus mobile eſt a ne
ceſſitate mobile. Z iſeo eſt conveniens q
corpoza quoz vnum mouet alterum ueni/
ant in fine ad vnum cozpuſ q moueatur p
vnam uirtutem motiuam miſsam eiden: z
non ppter aliud corpus: fed ppter aliud
principium q eſt in eo sicut pbatum e in
naturali phia: q ſi ita non eet ref ptendeſ
tur in inſinitu? Ergo de necesseitate debe
mus dicere q principium eſt in muſculo.

Et quando opinantur medici q motus
muſculi ſit a nervo opinantur falsum: ideo
qz ſi ita eet nervus moueretur aut p ſe ant
p aliud hoc eſt ppter aliud principium q eſ
ſet in eo. z ideo qz declaratum eſt in natu
rali phia q quodiz mobile h3 motozem:
z q ille ſi eſt corpus non moueret nifi mo
ueatur: z ſi motus eet a corpōe res proce
deret in inſinitum: ideo necesse eſt bic eſſe
motozem qui moueat z non moueatur: z
qui ſit non corpus. Iſec eſt vna ratio per
quam uidetur q qui mouet pmo alias no
eſt corpus fed uirtus eſt anime: z q hoc
ſit de necesseitate i muſculo. Et hec uirtus
eſt uirtus voluntaria quaz pcedunt ymagi
natam uel extimatua z confirmatio consi
lij. Et ideo qz iſte motor non eſt corpus,
necesse eſt ut primum mobile q mouetur