Quadriptitus Apologus
Cyrilli Episcopi
poete, in
Speculum omnis sapientie cluet.

S
ecundum Aristotelis sententiam in problematibus fuis:
quam exemplis in oftendendo gaudeant omnes
in disciplinis moralibus. Hoc tamen amplius placet
em structura morum imagine rerum pieta similitudinibus
palarium virtutis oftenditur, eo quod ex naturalibus animalibus,
moribus et proprietatibus rerum quasi ex uius imaginibus
humane uite qualitas exemplatur. Totius enim mundus nisi
bilis est schola: & rationibus sapientie plena sunt omnia.
Propter hoc fili mi charivsime informativa inuentutis
tue documenta moralia non de nostra pampertate stilla
tia, sed de uena magistrorum tibi nunc scribere cupientes
cum admitorio gratie dei ea trademus. Ut intelligas clarus,

A

20 A Vni electo quon, necesse fuerit, pectus credo. fo 20

9 J antum eternu dilige et num quod dolebis. fo 10

10 V bi multa consilia sunt, ibi multa salus. fo 11

11 D iligentiori ruminatione oia digeras, primus agor. fo 12

12 I n omnibus ordinata gravitate procede. fo 13

13 A d audiendum velox: ad credendum sif tardior. fo 14

14 Q uietem mentis dilige, et ocium fuge. fo 15

15 D octus log et amarus siu uerbi. fo 16

16 D ie uoce tenui, et age actu grandi. fo 17

17 G loriosa est prosperitas moderata. fo 17

018 Neminem pernas: Sed univeris debitiu honoré impendas. fo 18

19 E sto amicis cunctis, intimus paucis, et fidelis universis. fo 19

20 O mne adversitatem ut uincas, patientie & ualet magnimitas. fo 20

21 M agis semper misericordie partem teneas. fo 21

22 S, quemus offenderis paucce semper huiusmodi. fo 22

23 C um elocto socio proficiscaris aut converseris. fo 23

24 I n cunctis est compositus. fo 24

25 I n bonis te constantia confirmet. fo 25

26 I n bono nomine virtutu, tetragono sempe uige. fo 26

Semper diu & in extremis

horis magis stude, liber primus.

1 V ulpes derepita, ardens cupidine plus sciendi, querendo
magistru membris gravioribus sui corporis ihineris adiit
graua pondus: Mox ergo tendenti senectutis infirmitate

qden grani, sed aniditate friendi peragili, quo coruus aftutior
occurrit set pacto mutue salutations officio satisf leta dixit.
Vere voluntas dei fuit ut cito mihi occurreret que uole ba
te namq[ui] coeli per cardines ambulas et multa considerat
ut me discipliną finibundam instrueres perqrebam. Cui ille
respondit, tantę calliditatis magistra quid amplius scire
queris. Hoc certe tantum tibi restat peccatu finem habere:
Ad hec discipula facta doctrix ita dicitur respondisse. Nudo
frater mi scriptum est, a salomone Audiens sapiens sapientior
erit. Nefcis ut sapientie non est numerus: Unde semper
oportet adiscere & in extremis horis fundum sapientie
desiderabilis indagari. Finis. n. prudentis sapientia est.
Et ob hoc quanto huiusmodi viciniores sumus, tanta
maiori impeti ad amplectendu eam audiores cum nātra
evramus. Vistutif. n. motus quasi naturalis in fine est
fortior: Sed quom visus ingrofsatur senio. Aspectus exple-
rationis acuitur. Dignum quippe est ut quanto plus viget
mentis indicium, disciplinę plus operam impendomus.
Namq[ui] dum hic uiminus, numq[ui] in eodem statu manemus.
Quare si non proficimus mox defficimus, sic. n. in
rebus mutabilibus esse prospicimus: Quoniam quom sol
non ultra procedit, reueritur, & statim dies diminuitur
dum non reſcit. Similiter quom non in magis proceditur

mox inclinatur in senium cursus etatis. egitur donec
in semita fueris semper diste, nec umus putaveris satis
efse, Quia si steteris retrocedes. Nihil nimirum oram
nicox membrorum retrorsum natura, sed ante tantum
composuit ut in virtutis actibus non retrocedentes imo/
semper procedentes crescamus. plures.n. sensum ante
natura situavit: & ibidem sunt manus et pedes quo
dicto ab inuicem seperati sunt. ~

Nihil sibi homo est sine sapientia.

I

n lucidioris aeris sublimitatem agla contiscendens
miro solif fixo contuitu uenustate conspecta mox
eum tali questione pulsauit, dixitq: 'Tu qd es uas
tam admirabile ac decorum.' At ille respondit, nefcio,
Tunc illa magis admirata, nimiru & in lucif fonte
huus ignorantie tenebras inuerif set adiunxit. Et
amodo, quom i splendoribus tuif cetera wideantur, tui
tu nefsius non uides? Cui dixit, quippe sapientie sum
non expers: sola.n. entium sui paudent notitia que
sunt súp seipa per sapientiam conversiua. Ad hoc agla
sic arguens ingt. Quomodo egitur perdita tibi est tante
luciditatis gloria, ac tante pretiositatis dignitas? Ex q
namq te ignoras, tu tibi nihil es. Nihil qden prudentia.

faro, Rutilantia reco, & eloquentia surdo. Tunc tytan
respondit: et si nitil mihi sim, sum t'n ei cuisuf sunt
omnia quemadmodu maximu sapienti: ipse·n. sapiens
quom solus se cognoscendo fit finis cunctoy que sibi non
sunt intellectu carentia, sapientia constitutus est dominus.
Homo namque participatione sapientie ex divina imagine
decoratus ab ipo q'dem primordio universis rebus mundi
uvisibilis est perfectus: nec mirum, sapientia sunt omnia
cui tantum ualet metalloy, gēmax qu ualiditas & sibi
diaria medicinarum potestas. Qobrem p[ro]fesor est sapietia
cundis opibus, & oia que desiderantur huic nequent
comparavi. Quibus auditis mox illa dilectione sapietie
inflámata petiuit, a/sole ut qd illa efset luce diffini
tionis oftenderet, Cui libenter annuens dixit. Sapietia
qdem est illa mentis virtus, qua sum bonu quod deus
est fide recta conspicitur, & casta dilectione tenetur:
Hac·n. q dotatus est, iam mundi dominus ac possefhor
est. cuibus diligenter notatis in propria gaudens aqla
reversa est. ~

Prudentia uera est que simplicitatis
inocentia decoratur. ~

A minimalium omnium simul collecto concilio quem de

recte unendi cum simplicitate, que est nesire quemam
ledere. Non ne deus eterna prudentia, sinistris petiuit
ab angelis doli nocendi nescius in quo decipereat indignum
decceptione achabat. Et propter h[uius] ea que minus proinde
mune muneupatiss calliditate nocentes arte armata: mali
ciofiora fore dicam, nec umbras prudentia ornata. Namque
is tantum prudens est, qui ratione recta in omnibus
gubernatur. Verum recta ratio est sui finem tantum-
intendere, et œ quod impedit ad hunc confequendum
effugere, cunctum quod expedit agere, et in his omnib-
quosque ad illum perveniat constanter permanere. Finit
autem nature rationalis est sive malo congaudere, et
bono cum perpetuitate securitatis ac virtutis letari. Ad
hunc capessendum cuncta uicia impeditiva sunt, et
omnes oportune virtutes. Quo dicto unusq[ui]s: poriorum
secessit in qua.

De melioribus rebus est uti prudentia
qua loco ac tempore cuncta facias.

I

n feruore messis contans & quietens cycada quom
vidisset formicam multo labore granum suis organulis
ttphaentem ei compaciens dixit. Vt q[ui]d in tanto caumate
quom natura frigeratiuam getem & humectatiuam
umbram regrat: Tu uero solum nuda circuitis, tempestate

fontes natura plenos in paſcuis animaliu semper ht, ut
quom oportunum fuerit membris debitum provida ferat
alimentum. Annali qdon circuitu fol sub zediaco provido
rectore conducitur, ut sic prouideatur mutatis temporibus
in futurum: Nam & terra in hieme concipit que digesta
est, utifc incendio futuri temporif providentia, gignit. Simi
liter autem pro sequenti anno ſemel ſuaniores palma fert
dactilof. Et uitiſ liquorem dulcifſimum pari ordine sic
distillat. Sic nimiru fontes non ſemp ſcaturiunt uirtute
ſtellax: Sed ſemel imbuta humiditate terra profuſi, cer
muntur. Vnde totus naturę ordo providentia gubernatur.
Quid igitur ea ſpreta que est uite tam comoda prouideția
futuro q[ui] neglecto tantum de preſentibus gaudes? Ego certe
ni fallor de futuris plus curo: Nam preteritum perdidi
inſans ſeli cursu rapidissimo, iam transiui, & tantum-
quod ſupereſt futurum p[os]ſideo. His auditis mota cycada
formicam roganit ut hec q[ui] eſſent diſtinctione moſharet.
At illa libenter preces admittens inſt: Providentia q[ui]
eſt si verbum dignum habes, hoc arte uigilis rationis
in hac uita tranſitoria talia congregare & congregata
inuiolabiliter conferuare ex q[ui]bus ex q[ui] ſemper miuas
in eterna & glorioſa gete. Quo dicto onerata formica
ad nidulum suum proceſsit.

Tunc corus adiunxit, ut qd hec facere uoluit; an
forte putabas me minus sentire. exurie quom & magif.
nam et crapula granat, sobrietas eleuat, Ebrietas
tollit mentem magis, ut arguam nimis offuscat pru
dentiam fruis furibunda. At illa querulo dixit: budu
hec didici, fed plus noui q; quandoc; bonus dormitat
homerus, namq; non semper ingenium rutilat, nec pari modo
mentis ualiditas est semper apta. Minus qdem curantes
scientia p[er]dini perierunt plures: & parum gnarif sepe
diligentia falus fuit. Sic serpens callidus negligentia peruit,
& mus vigilantia ungulam murilegi astutioris effugit.
An frustra iacitur rete ante oculos pénato[]; sed si uoluerif
me tibi fraudif laqueos in os retendisse, q[ui] inter fures
quom poſsibilitas aderit non est fides? uade ergo & donec
mortalis es ſemp time, & ubi[que] timens circumppectus
uinas quo dicto dimisi sunt. ~

Vide pedem cui tribuas & in ſecuriorib[us] dubita ... c. 6

T

exenti aranee retiaculum artis ſue: muſca uolitans cora
poſita dixit ut qd concludis fallaci rete semitaſ liberioriſ
nature? quo qdem iure uſurpas tam publicum & t[em]ſiſ
retibus apertissimum claudif gradiendi modum? At
illa r[é]pondit, nimiru[n], nature.n. auctoritate hoc facio/
qa[da] doctrix effecta ſcolas meas in plus ſemitis apertis