M A R C H I A.

Plinúl.

Huanam quâ imitatur est eloquentia redolentia. Emilium Maccui, Veronensium poeta. Ensebiul inania obediisse esserit. Paulo post Catulus poeta subinde utero, Plinuï lepe à nobil hæ in Italia celebrati. Vero nensel fuere. Et longe posteriore estate genuit. Verona Rainaldum inflignem. Sicut Francísho Petrarche placet, grámaticia. Dein Johánez, Madium inre consilium non incelebrem. Isq, Madium genuit. Nobil adolecentib familiaritate coniunctum iuri edisserendo defendendoq, addictum: qui legum per itiné eloquentiam coniuncterat: adeo ut scribét ornate pronuntiaret. Suauiter: & in cuncti lele quânum notis etatis níre patitur exigitq, consuetudo bonum ostendet oratorem. Medicos quoq, genuit. Verona sui sculi p[]rstantissimo Alucium & Jacobus, La-uagnolium: cujus nomé refert & cognomen Jacob, equestril ordinis. Laugnolus humanitati studiil & eloquentia exornatil Bernardul, honesto genitul. Companie loo, non paruum. Verone attulit ornametuz. qui medicul, p[]nisl, inflignit tanta uiguit memoriam ut themistodis in-

Jacobus Laugnolus.

star nihil illi exciderit. qd aut discere eum. aut attenti legere conti-geret. Johænel et Salernul ad equestril dignitatis infligniam: doctri-nam & faciendum social addidit. Atque militar p[]claros nobil ostetar-viis, qui Verone lai def. accumulant. Quoque memorie altior repeti-tio efficac ut uariol ei uibis calis referre cogamur. Floruerunt

Johænel Salernul.

in ea preclare familie, morisculens, & sancti Bonifatii comite. hiq, il-lof cum eieascent. Aconem Marchionez estenfes, urbis dominio prefe-ceriit. Isq, ad anum duodecies centenii & duodecimi ab Ecelino de-romano. Parma eiectus armil Mantuanor, restitutus est, qua in re-stitutione durissimi in Braidæ Verone vico prelium est. comissum.

Ago Marchio est.

A gone mortuo Ecelinul ad annuë duodecies centenum & uigefimiz, q[]ntuz Veronam obtinuit. Qui imanissimus o[]nus tiránus ducetol. Veroneſes ſimul cum carcere in quo tenebant, uno combuſit incedio.

C unq, libi Verone agenti q[]d in patauio referemul, eſſet allatum pa-tauium ſibi rebellaſſe duodecim milia Patauinof qu[]of militi p[]textu-

T A R V I S I N A

obliſe ſecum diuſerat, diuerſis affectus cruciatib[us] in Verona occidit.

E o autem ap[ro] Suncinum Cremonenſis agri oppidu[us] inter ſecto Veronc[es] reducti[ſ] ſancti Bonifatii comitib[us] in libertate[]z erecti quietem nacti[ſ]unt: q[ui] paucal cōtinuata eſt [a]niſ: q[ui]d[em] Scaſigeri chief & ipſi Vero- nenſes, ſz noui p[ro]capitaneat[i]ſ populi occaſione[]z, t[em]amni ſunt eſſe[cti].

P[er]miſu[que] o[n]tum canis grandiſſcaliger Dantif[us] Franciſciq[us] Pettarche amic[it]ia magiſ[que] h[uius] potentiā noti[ſ] cum anno vno & quatuorſimo Veronc[es] dominium tenuerit. Cuiſat[ur] inſea Cremonam. Parmam Re- gium Vicetiam: Patauini: Feltrum: Cuiſat[ur] Tatuiniu[m] in poſtitem reſedit. Gonçaga[m]a, familiam ditioni Mantuæ, eſe[cti] paſſariniſi in poſtuit. Sz & Scaſigeri c[ui]z am[]iſ ſeptuaginta Verone[] ſi[m]mo c[ui] ſplendore dominati ſuſi[en]t: ob varia[]l in familiā diuſionel[] ter: quaterq[ui]b[us] ſuborta[que] a Vicecomitib[us] Mediolanenſi[b]o: q[ui]nq[ui] a ear[triar]ienſi[b]o p[atauini]ſi patri a puliſi ſunt. Per quaſi cōtentionu[]z occaſione[]z Veneti ea vrb[e] qua[]t[em] an[]no i[m]am quadragintaq[ui]nq[ui] obtinenti ſe poſtiti. Luchinuſ Vermel[] Verone[] ſi[m]s vir b[el]lo inſi[gnis] Cretam inſi[ui]m Venetil[] rebellem ſua virtute re cepit. deinde in Turchol Chriſti dei n[em]i hoſſel p[ugnanti] cecidit. euſu[que] filiui Jacobuſ Vermel[] patri h[uius] qua[que] diſſimiliſi rem pr[i]mi duciſi. Me- diolani Johani[n]ſ Galeati[]j ab immi[n]etib[us] p[icui]ſi fortitudine & conſilio ſpe[que] tutatuiſ est: q[ui] armeniai comitem, et Joha[n]em hauchbut anglicu[]z aduerſi[que] Mediolan[i]i maximo c[ui] ex[ecitu] ruentel[] preſi]o ap[ro] A[lex]andri am c[om]iſſo p[ro]ſi[gnauit] & ma[]xi[m]a cede c[om]iſſa Armeniacum cepit.

E a qua[que] expeditio[n]e in qua Luchinuſ Vermel[] Cretam Veneto repata[n]t[ur] impio. G[e]orgiuſ c[ab]alluſi Verone[] ſi[m]eque p[ost]antiliu[m] milita[n]t[ur] duci[n]en[]t ordine[n] nanate for[titer] ope id reſul[t]it decu[n]t. ut Senato[]r a Venetil[] ſui[n]t c[om]itutuiſ. Sz i[m]am claudat Veroneliu[m] gli[ui] digniorum aciem Guariniuſ qu[em] ſupra in eor[que] cathalogo: qu[em] eloquiētia[]z i[n] nostri ſenilu[]z l[on]go poſt liminio reſuſiſſe[que] oſtendimus: merito laudum preconio decorauim. P[ict]orie arti[ſ] peritiu[m] Verona Verona ſupiori ſeculo h[ui]t Altbicherium: Sz unu[]ſ n[em] lupeſt: q[ui] fama cetero[] nostri ſenilu[]z fa-

Suncinum op.

Fam[ilia] Gonçaga.

Luchinuſ Vermel[].

Armeniacul.

Guarinuſ.

M A R C H I A

Pilanul pictor.

ciliter antecellit. pilanul nomine de quo Guarini carmen extat. qui Gua-
rimi pilanul inſcribit. Gesta uo ſt. nario enentu Verone multa ànobis
in historiis celebrata. Alboinii nanq. p[er]mum longobardorum regem lib-
q[ui] ostendimt Vxoril Rofmüde inſidus ab helmechilde in Verona occiui
fuille: & utroſq. adulto ſaniene quo configerant Veneno mutue dato in-
terſle. Et in. vii. diximus Thendelindam Grimoaldi Bavarorum regil
filiam: ad qua eit in p[er]clatam reginam denotiffimacy, Christianaz, ena-
ſiſet b[us]ul Gregoriniuſ d[ial]ogorum libroſ ſcrip[ti]t Verone in Sardicen[ati]
campo deſponſatam ſuſſle: Etq, in. xi. Veroneſes Aldeſiio Delsiderij
Longobardorum ultimi regil filio. cuuitate qua Firmo tenebat preſidio
vi eiccto. Carolo magno dedicionez ſeaſſe quoque exemplo omnis regio
Carolo & ſuiu illico manu dedit. Ediſiujſ Verona medioctibul publi-
ce: p[er]atimq. ornata: theatruu h[er] p[er]eſis qu[em] ubiq. extent p[er]ter roma-
num amphitheatruz ſic colſes[um] op[er] magnificetia confpiciendum.

Grimoaldul rex.

- et in. vii. diximus Thendelindam Grimoaldi Bavarorum regil filiam: ad qua eit in p[er]clatam reginam denotiffimacy, Christianaz, ena- liſſet b[us]ul Gregoriniuſ d[ial]ogorum libroſ ſcrip[ti]t Verone in Sardicen[ati] campo deſponſatam ſuſſle: Etq, in. xi. Veroneſes Aldeſiio Delsiderij Longobardorum ultimi regil filio. cuuitate qua Firmo tenebat preſidio vi eiccto. Carolo magno dedicionez ſeaſſe quoque exemplo omnis regio

Istul Gregoriniuſ.

Carolo & ſuiu ilico manu dedit. Ediſiujſ Verona medioctibul publi-
ce: p[er]atimq. ornata: theatruu h[er] p[er]eſis qu[em] ubiq. extent p[er]ter roma-

Theatrum.

- num amphitheatruz ſic colſes[um] op[er] magnificetia confpiciendum. habet & pontes quatuor ſup[er]bi operis Athelis impolitol. et cathedralez ecc[ți]az n[on] minu vetere decoram ediſtio q[ui] n[ou]o inſignez. Supra Ve-

Pontanum op.

ronam Athelis ſinſtitoruſz pontonam oppidum h[er] appoſituz. Supinuſ
cultiui b[arch]um nobile utez oppiduz. inde cadenium & qua torrenſ
Vallem ſolil inſt[ec]ans in Atheliz, labi[ti]t Mecinum est oppidum. Supraq, il-

lud ignatum ſuperiuſ Formigarium. Ad fontez uo Athelis in alpibus
paruo ſublacu: qu[em] ſon[al] p[le]ſe efficit est oppidum Lamium. Diximus
ſupra ſinſtitoraz Athelis ripam deſcribentel: einſ ofinuſ ad Castagnari ſal-
futam: qua in Adrianorum paludet labitur neceſſario accepi deſignariq,
oportere. Nec aliter dicere aut ſcribere debuimus: or q[ui] c[oe]d ab ea laſtu-
ta ad mare p[rin]et in romādiole partib est comp[hen]ſuz. Dextam uo

einsdem amniſ ripam ab ip[lo] mari adriatico ad fontem uſq, totam
Marchie Tariuſine cuuiſ est poſſumuſ applicare. Ige[que] Athelis i ma-
re labitur ostium efficit portuſium ubi appellant toſſionel. udeq, pri-
mum est eor[que]: q[ui] p[ri]ſcos ſeptem maria diximus uocitasse. Adiacent i-
tul huic amni paludib ſtagniſq, immixto hinc Turtil nonu p[er]ſidio:

Athelis fl'.

 Athelis ripam deſcribentel: einſ ofinuſ ad Castagnari ſal-
 futam: qua in Adrianorum paludet labitur neceſſario accepi deſignariq,
 oportere. Nec aliter dicere aut ſcribere debuimus: or q[ui] c[oe]d ab ea laſtu-
 ta ad mare p[rin]et in romādiole partib est comp[hen]ſuz. Dextam uo
 einſdem amniſ ripam ab ip[lo] mari adriatico ad fontem uſq, totam
 Marchie Tariuſine cuuiſ est poſſumuſ applicare. Ige[que] Athelis i ma-
 re labitur ostium efficit portuſium ubi appellant toſſionel. udeq, pri-
 mum est eor[que]: q[ui] p[ri]ſcos ſeptem maria diximus uocitasse. Adiacent i-
 tul huic amni paludib ſtagniſq, immixto hinc Turtil nonu p[er]ſidio:

TARVISINE

& Vectigalium custodiz appolita: inde caput ageril quod ite3 prefidio
ducatis Venetiarum finib ea in parte institute rei.p. initio fiuit im-
politum. Influit Athelis bifurcatus peninsulam Rodigii efficit quę
sinistrorum in romādiola lupiul est descripta. Athelis dextrorius
qua fluniel illabitur nouil adiacet Castrum baldum. Supra est
Portul oppidum quod Athelis à Liniaco dinilum ponte illi coniungit:
ut unum idemq oppidum cenleat. Influit paulo supra Athelim am-
nil noie Albul: cui dextrorum Cereda heret vicil in regione pma-
riul. Sinistrorius iuo St. Arcelle: Supra Sanct Bonifatiu oppidus a no-
bili Veronenlium familie fluxit cognomen. Et lupiul Villa noua.

Deincepl lup fluminil Albi ostium adheret Atheli porcile oppidum a
quo parz distat Amnil quę mōnil aurei noie appellant ostium. Isq,
amnil fonte oritur Vberrimo: cui in mōtis aurei uico omniu3
regioni Amenilfimo villa est ea ratione lupedificata ut fonte ipse
media in aula scaten enomat vim aquarz: que subito intra lapidil
aetum molis sufficit cōnoluendil. Sutq, aterredo in farinaz frumeto
& bombicilin inscriptum coagulandis tam frequentia amnil luper-
imposita edifitia ut vix stadio colligendil aqul inuicem sepirentur.

S extoq, inde abest Verona: supra qua dextrorum ite3 heret Athelis
Pelusium oppidum à quo vallem vulgul dici exisfimat pelosellam.
licet eaz à tellutis virtute & frugum prestantia poligellam Guari-
nul exisfimet appellari. Licena deincepl est oppidum. et lupiul tione-
tedium: apd quod oppidum via Scanlpril monte excilam. attum via-
torib prebet iter: naldum, Veronenli agro ea in parte à germa-
norx infulib est munimen. Befenum deinde hētur oppidus: et
lupiul qua flunz à pgine oppido deftuenl in Athelim cadit est Tri-
dentum quam vrbem Justinil est auctor à Galli q vrbem cepint.
ficur & Veronam Vincētiamq, fuisse edificatam: apudq eaz vrbem
auget Athelim amnil iuxta Pineam oppidum in alpib oruudul.
cui dextrorum heret Segunçanum: Supra Pardasium. Menmqz.

Castrum baldum.

VEROHA.

Befenum op.
TRIDENTVM.

Segunçanum op.

M A R C H I A

et ad finiſtram Canaleſium: & unum. ac Canatium. Athelim item
ſup[er] influit amnif apud Perſonorium oppiduz nobile oriundus: cui
anni Valeſium. Foelſpergum: & Cenuſdoniij oppida dextraſſuz h[er]ent.
Sinilſtorſuz uo cluſa corrupte. Iſ latino uerbo clauſura. ubi arcuſſi-
mo aditu termef alpium ē concluſus Bolgianuq[us] oppidum nobile pa-
tum ab arthefi recedenſ torrenti eſt appolitum: q[ui]a Sirentino oppido
brenem curſum h[uius] Domuſ inde nona oppiduz: & ſupinuſ e[ſ] Maranu-
pp[ro]ſque ſtque oppiduz: q[ui]a ſi in Italia ſitum eſt gentis locutione &
morib[us] totum eſt theothonicum: potinuq[us] italicum. Deinceſp[e] ſunt-
alpium inſa: quoque aditib[us] & q[ui]dem Arduis in Germaniā ſe accesseſ.
A theſijs curſu ab oſtio in fontem undiq[us] descripto annem quo eſi ſupu-
auctu eſſe diximuſ: & cui nono ſtumini e[ſ]appellatio descripti n[ec]e eſt.
priuſq[us] proximum amneſ Meduacum: ſiue ut n[ec]e appellant Bachi-
liſonem alſumam ordine oſtendendum. Iſ ſtumini noſt[er] Houuſ: quem
apud caſtru[b]aldum Athelim illabi diximuſ ſinilſtorſuz attingit in-
tul Colonia[m] oppidum pp[ro] opibuſq[us] plenilim[i]ni. ſupinuſ q[ui]deſt, beret-
fluuiu Monſt[ell]uſ nobile item oppiduz: & ad fontez ſunt brendule-
oppidum: populo opibuſq[us] referentum: brenduliſq[us] paulo inſtra adamni-
dextra propinqu[us] e[ſ] Leoniāu[us] pp[ro] opuſq[us] exuberatīa ciuitacule eq-
peranduz quod o[n]me bono c[ui]e ornatur h[uius] g[ra]t[ici] latinuq[us] apprimé-
erudito: & preſe moreſ ſerente: q[ui]a Feltrenſi victorino p[re]ceptore
nuttuſi imbibit. Ab Colonia que in ſubiecta paluſeſ ad eſtto oppi-
do uicinal forſa eſt incurrentem ſtumium manufacta: apud qu[us]
Rouoredum & Mota[gn]ana oppiduz regioni p[ro]marii ſi[mi]lita. Ad eſt[us]
ſosſe oſtia: q[ui]b[us] in paluſeſ ſabitur: et paulo inſtra Loci[m] caſtelluz Me-
duacuſ ſiue b[ach]ilio amnif a[n]obif proxime descriptenduſ alteq[us] h[uius] oſt-
um. Attingitq[us] p[ro]mo b[ach]ilionem ſinilſtorſuz cuſtodia oppiduz pp[ro]
frequètatum: medio in cu[ri] ſub urbe ſodinaſ eſſe inſpeximuſ per qua-
longo tractu in ſub ſtanea penetzatur. Eſtq[us] lapid[us] eu[n]ſ montuſ mine-
ra tiburtino lapidi adſimillima ut q[ui]a n[ul]lo in loco ſcriptum inſu-

Domuſ nona op.

Colonia op.

Leonicum op.

Victorinuſ feltresil.

Meduacuſ ſt.

TARVISINA

nimul nequaq dubitemul laxa construende urbi patauine netustiis olim tptib inde excuata. limptaq, fiiffe &citi ea in cauerna noxij olim seruari consueuerit custodia inde Vicis et appellatul. Estq locul apud quę Bononienſes milites quor opa Guihelmul Ranenaf archieps ledif apostolice legatul ecelimum de romano eiecerat patauio eidez defetuerit legatum. Unde factum est ut paulo post ecelinul reaſſu- ptif uiribul uireſ ecclie retuderit: legatumq apd Gambarum bri- xiami agri oppidum plio ſupatum in carcěm coniecerit. Supinſq. Me- duacus: ſine Bachilio Vicentiam diuſit pené mediam q verbſa gal- lis Rome incenſorib ſiuer ſepe ſupra diximus cu Mediolano. Brixia: Bergomo & Verona ſuit principio edificata. Et altero item fluio vr- bem Vicentiam illabente theſina appellato apudq Landrigii oppidu oriundo Meduacul ae auget armis q theſina apud Lulanum oppi- dum Saſſus altem ramus cui Barchamui herer oppiduſ facit: uſq Meduacuſ pufq Brëtellaſ attingat ingredit. Genuit ex vetuſtis Vicētia Palemonem ſiuer Euxebio placet: infligne grāmaticus qui intogatul qd in Stillam & Guetam inſſeret. Gutta inq stat. Stilla cedit. etate aut nta illuſtata est Vicentia Antonio Lufco qui vit- dociſtimul eloquiēſtimulq & pmuſ: & ſolul in orōnib M. Tullij ciceronil duodecim arſ rhetorica practice qua rōne a Tullio fuerit applicata tam dare tamq diffiſe cōmentuſ est ut nihil maguſ no- strol hōtel perdiſceda eloquiētia inuiffe uideat. Extant et viri euſ- dem heroica quædam carmina virgilianam maiestatez carminuz redolētia. Matheuſq. Billauiuſ intercoſultuſ eloquiētia & bonuſ arti- buſ appuſ eruditis priam exornat. Multa ſuppeteunt in Vicētinorq laudem dicenda a ducentil anniſ gesta dum patauinorq Veronen- ſiunq, pariter pené vicinorq uiolentie iniuriſq, reſiſtunt: led uni cu eos facinuſ abunde reddit ornatiſſimo: qn qdem primi fuerq Venetorui impio ſe ſponte ſua ſubicientel: preclataſ urbeſ patauium Veronam: Brixiam: Bergomuq: & quicq aliuſ illi niic obtinet

Vicul.

VICENTIA.

Barchamum op.

Palemo.

Antoniul Inſeul.

Matheuſ Biffatuil.

M A R C H I A_

Caldognum op.

Ponſ Longuſ.

Pliniuſ.

Emiliuſ col.

in ſtalia in potestatem uenite plurimuz aduuerut. Supra Vicetiam
Meduaco adheret Caldognum oppidum, et ſuperi fonti ei iminet
oppidum Porcellatum. Meduaculq. prinſq. Costodiam attingat op-
pidum ſupra descriptu altero ſatilus tamo foſſas attingit quib[us] brē-
tellis est appellatio munimēto patauii circuſductal. Jnde apud vi-
gentiorum delapsuſ fertur ad oppidum Bubulentaz; deſuens
poſtea ad pontem longum continuato curſu ſtagniſ ſe immilſet-
a quib[us] alto fluxu reſ fluxuq[us] uel tractuſ u[l] repuſtul[us] in foſſas clodiā
ſe exonerat: qu[ue] Vrbis clugi[æ] ab ea foſſa appellate portum effici-
outu[m] regioniſ profundiſlimuz. Pliniuſ nanq. Meduacum annem
in foſſam clodiam labi docer. Fuſſe et bachilonem annem Meduacuz
Liniui patauii Vrbis exſ. libet ostendere. Eodem anno classiſ græcorum
Cleonino duce Lacedemōno ad ſtalie littora appuſa Turrionum vr-
bem in ſalentinil cepit. Aduerſus h[uius] hostem col. Emiliuſ miſtus
prelilio uno fugatum compulit in naueſ. Turri[æ] reddite ueteri cu-
tori: ſalentinoq[us] agro p[ax] p[art]a Junium bubulca[m] dictatorem
miſtum in ſalentinoſ in q[ui]b[us]dam annalib[us] inuenio. & Cleoninum
prinſq. conſtigendum eſſet cum romanil ſtalia deſeſſuſe. Circum
uecuius inde brunduſi[rum] promōtorium medio ſinni adriatico uentil
Latil[us] cum lena importuſa ſtalie littora dextra illiria liburniq[us] & hi-
ſtri gentel[us] ſere & magna ex parte latrociuſi maritiſi infames
terreerent peniſt[us] ad littora Venetoq[us] peruenit. Ibi expositi paui-
ci[us] qui loca explorarent, cum andiſſet tenue preſeum[um] littuſ eſſe,
q[ui]d' preter gresſiſ ſtagna ab tergo ſunt irtigna ostiſi maritiſi agro,
baud procul proximol campethiſ cernit ultiora collis uideri eſſe
ostium Alumini prealti quo circuſangi naueſ in ſtationem tutam vi-
diſſet. Meduacuſ amniſ erat eo inuenctam clasſem ſubire Alumine
aduerſo inſi[re] granuſ ſi[n]mal nauium no[te] ptulit Alu[n]euſ fluminil[em]
minora naui[n]gia tranſgresſa multitud[em] armatoq[us] ad frequent[em] agro
trib[us] maritiſi pataui[n]oq[us] vicis colentib[us] eam oram p[u]uenit. Ibi e-
gresſi plidio

- gresli plidio -

T A R V I S I N A

greſi preſidio leu nauib[us] relieto, incol expugnant, inflamant,
tecta: boſsum peccundiq[us] predal agunt, & dulcedine p[od]andi longi usq[us]
a nauib[us] procedi[ut], hec ubi p[ata]nium ſt[ut] m[ut]riata ſemper aut eol in
armiſ accole galli habebant, in duſa[] partef iuuentuteſ diuideſt: al-
teram in regionem qua eſſu[m] populaſio uidebat: altera ne cui pre-
donuz obvia fieret alio itinere ad ſtatione[n] nauium. Milia aut qua
tuordeciz ab oppido aberant, ducta in naueſ paruaſ custodib[us] intemptu.
impetuſ fact: territiq[us] naute cogunt: naueſ in al[tem] ripa[]z amniſ
traicere. Et inſea p[ro]ſpum eque in p[alato]ſ p[red]atores[] preliuſ, fuetat
reſuſugientib[us], ad ſtatione[n] g[re]ciu ſueneti obſi[]ſunt. Dicimul itaq[us] pre-
terit, a Cleomino tenue lituſ tranſoreſſa ſtagna oſtium amniſ pre-
alti inquem circu[i]acta ſit aduerſo ſ lumie cl[ass]is: et ad quatuorde-
cim milia oppido p[ata]nuio propinquaſatil oſtendere. Meduacum
fuſſe amnem deſcriptum: cu[ju] baci[]lioni ſuit poſt ea ſtq[us], ne inclita
appellatio. Neq[us], h[uius] alium h[it] regio fluiu[m]. ex agro p[ata]nino i ſta-
gna: marſiue oſtia delabentem, niſi ſorte euſ q[ui] proximuz illi am-
nez ne brintaz eſſe opinabiſt: qui ſua[]z & ipſe pauciſſimil cognitaz
fecit n[or]tis mutationez. Es[te]n timau[n] priscus ſcriptis: prefer tim
Virgilii celebrat[us]: queſ lepe mi[na]t[us] ſuz uiuſ n[or]tis ſeculi docti-
ne ſama celeb[]reſ in hi[br]vis & liburniſ quatuorſſe: errore abduet[]oſ.
atq[us], ignorati[J]e ſenſus Virgilii: queſ uol[u]t nouem timauo ſontel ſuo
in carmine attribuſſe, euſ poti[]us Antenorem ille ſatiat a t[ro]ya ſta-
liam petentem regna liburno[us]: & timau[m] ſupetarſſe amnez in
ipſo ſontil n[or]te poſtico more indicatum. Seru[n]us. h[uius] id ſub expo-
nenl ſic habet, ſontem timaui amant poſte tem uniuſ ſermonil
circu[i]locationib[us], dulcere ut pro t[ro]ya dicant v[erb]em t[ro]yanano[].
ſic modo pro timauo ſontem timaui: & paulo poſt v[erb]e p[ata]nu[i]p
p[ata]nno[]. & ora nouem multi lep[te]z eſſe dicunt. Supe[ra]ſe aut ea pat-
te unde pro qua per ora nonem mare it p[er]uptu[n] z ſtagnoru[n]

Brinta.

Virgilius.

Seru[n]us.

M A R C H I A

Seruïul.

Antoniul piul Imp.

Lucanul.

Virgiliul.

Mulattul poeta.

Martialul poeta.

Tellus appona pataua.

Lutiuł Florul.

Timauul Auuiul.

arua pro campif & planitie polita Ionati pelago lictur lemp Ionare'
uidemul. auz littoril aut portul cuirspiaz faucet paulo violentior
comotiorq, ingredit, uel dicamul cum Servio: pelago id est aqae
multitudine. Eiq, nouem ora et nè notissima littoril veneti a
perture' quare partem maximaz à tauenati agro in altinuz pei-
ſci. et impmil Antoni piul imp. in itinerario ſeptem maria ap-
pellauere. Verſus Virgili, licet notiſimi ſint, ſubiciem, auz pul
Lucani de timano testimonij attulerimul: Euganeo li uera hi
del me merantib augur: Colle ſedenl apanul ſerril ubi ſumi-
ſer exit. Atq, Antenorei diſpigitur unda timani: Si ergo unda
timani Antenorei diſpigit prope apanum nè et notiſsimu & pa-
tauiu propinquuz non oportuit in hiltiſ illuz aut foroiiulien
libul à nostris hòbi reqri: Virgili: Antenor potuit medul ela-
plus achuil. Illiricul penetare ſinul atq, intima tutul Regna
liburnor, & ſontem ſupare timani. Unde p ora nouez uato t
cuz mutmure motil it mace perruptum: & pelago pmit ar-
ua Ionanti. Extant q, carmia Mulatti patauii poete tragici
ſepulchro inſcripta: timauz aſſit matia patani propinquuz
eſle: Condi ta à troyugenil: poſt dirruta pergama tellul in ma-
te fert pitauiu unde timauil aqua: huc genuit vatem. Et
Martialis coquſ poeta: Lineul Euganei lupul excapit ora tima
ui. Si ergo timauil ſuit enganeul necessario erit brinta nuc
patauii flumis. Nam idem Martialis appellatione telluris appone
patauiiž ligniſcat hoc uerſu. Cenlet appona liuio ſuo tellul. Et
Lutiuł Florul inſtraſcripta h t uerba: ex q, licet coniucere tima-
muž ab Arſia & timib Italic in quib, nupe requebat plurimu
distare illitici ab alpiz radicib in Arſiam & Timauiz p adriati
cum littul eſſuli regnate Teutana muliere: Timauq, ubi ſalla-
attingit aqua bifurca parte dexta pupiliam methamaucuq,

T A R V I S I N A ~

petit ubi portuſz efficac cuz amplitudine: tuz et profiuditate opti-
muz. Rectiore aut ad ſiniftraz curfu Venetaz urbez mediaz ſi
dere ſolitut portum efficac venetum: cui munificime arcus duæ
hinc & inde preſidio ſunt appoſite. Sz hec pars occuſis primum
ad Lucuſinaz meatibz inſtagna paludesc, diffundit. Non ſuſſe
aut Meduacu quez Timauz eſſe dicimus: aut ecotra p[ro]ſter ta-
tioneſ ſupradicta[rum] bi[c] majestät uideſ constare q[ui] Plinu[m] ſcrib[it] cota
Timauz amne[us] inſulaz ſuſſe patuaz in mari cu[z] fontib[us] calidis
qui pariter cum estu maril cœſcent: minuerent, et reed[us] +
[ar]binte amnil curſui, que[us] naturaliter p[er] mediam urbez Venetam
habebut oppoſitaz ſuſſe costat inſulaz: cui castelluz Oliuolensc appo-
latum ſunt impoſituſz, unde cathedrali occulta dicit castellana.
Si uio calidi uo apparent: ſi fonteſ minime miranduz q[ui] ne duz
littoreis & maritimil in locis in que maril ſepe deſeuit uiolentia.
ſi i mediteraneil: montanilq[us] firmorib[us] multoſ arſuſſe fontes in
uenimul Timauz, lupta litia ſuſinaz integer p[ro]muz h[at] ad de-
xteraz, vicuz Auriacu tabernil bospitatorijs freqüetatuſz. Ibiq[us]
timauz illabit tegola torcens: cui adiacet rúz peragu[us]. Dem
cepl timauo ſinistroruſz adiacet Strata oppiduluſz, à quo ſeycto
miliario forſa manuſcet: Paduaz compèdio náuiſat. Et verbem
italig: uetuſtislimaz clariffimac[us] magi[que] certuſ est: Antenorez Troya
profugus condidit, ut indigeat: testimonil. Verſib[us] e[m]n quod
lupta poſuim ſic addit Virgili? Atq[ui] ille verbem patanti ſedelq[us], loca
uit. Et Linu[m] Patauinoruſz decuſ in p[ro]mo ide[is] ſerioſe narzt: Fu-
it aut poſtmonuſz Padua perſeliſtima ſtantil. e[m]p[ro]t[em]a romanoruſz
colonia uo eo uo deducta quo c[oe]tere deducebant: introductijs
nouil pp[er]tis colonie: ſi datu[que] paduanis uil latii ut in deſignandis
tome mag[ra]tib[us] ferendi inſtragii uis h[ab]ent: q[ui] à Q. Altonio pe-
diano in ex[J]positionib[us] or[do]nuz Ciceronil h[ab]ent. Cicero aut in

Plinu[m].

Oliuolensc op.

Litia ſuſina.

Auriacum.

Strata op.

PATAVIVA.

Antenor.

Linu[m].

Lauſ padu.

M. Cicero.

M A R C H I A

Macrobiul.

filippical pataninol dicit romanil amicissimofuille qo rem.p diffical
limil tpiribp pecunia & armis iuuerint. Et Macrobius i Saturnali-
bul ubi de fide seruorx tractat. innuit pataninol fuille pethumanol.
qui euz fermil clementifime atq. indulgentifime se huerint qua-
do qdez aslerit Alinio pollione pataninol cogente ut tributa con-
ferent. & propterea dominil latitanthb. neiem seruorx fuille iue-
tuz. qui libertate propofita dominz prodét. Ea iio delaribeda verbe
li prolixiorel etrimus fua nos dignitas exculabit. Nullam h. edificatione
pulchritudine prefertiz publicorx libi similes eè tenemus. Sut tam
noua queniq, in ea nuc extant ul'publica ul'priuata quando qui-
dem ad trigelimus & quadrigetefimus falutif annuz Athila
rex humoriz fetro igniq. naftataz reliqt imunitaz & a Narfete
Eunucho rauenatibulq, installataz anno a pma distributione ux-
duz centefimo longobardi incenluz penitus defertarit. Aucta
iio est mittibili incremento per Caroli magni & filiorx nepotuq,
imperii tpia. Nec alud poslea incohomum lib germanil Impe-
ratorib acceptit. quoniam Federici pmi Barbarosli tpiribul celinu-
de romano tiranorx oium qui unq fuerit. crudelifimus ad
annuz falutif trigelimus leptimus & duodecif centenum eaz libi
subegit qui preter comilas cedel alial proſcriptionelq, prope inu-
meras annuz ea ufus est de qua in Verona diximus crudelitate
taro alial inaudita cedil pernaria cruciatuz genera perpetrate. duo-
decim milia pataninorx quol ingreſſus mătuanorx finel ſb militie
pretextu obliſe ſecum dixerat. paulo tamè post q. il tizamnu-
apud Soncinuz intemptuſ est chariariel ſub capitaneatu-
titulo rey in patauio potiti ſunt q eam verbem annil paulo pluſ-
minul centum puarial ſucceſionel posſeſam. opuletiorez or-
natiorem, reddiderit. Nam gentil chardarie opera maiori ex par-
te excitata ornataq, fuerit menia qibus triplici circuitu patanuz

Athila rey.

Carolus magnul.

pulchritudine prefertiz publicorx libi similes eè tenemus. Sut tam
noua queniq, in ea nuc extant ul'publica ul'priuata quando qui
dem ad trigelimus & quadrigetefimus falutif annuz Athila
rex humoriz fetro igniq, naftataz reliqt imunitaz & a Narfete
Eunucho rauenatibulq, installataz anno a pma distributione ux-
duz centefimo longobardi incenluz penitus defertarit. Aucta
iio est mittibili incremento per Caroli magni & filiorx nepotuq,
imperii tpia. Nec alud poslea incohomum lib germanil Impe-
ratorib acceptit. quoniam Federici pmi Barbarosli tpiribul celinu-
de romano tiranorx oium qui unq fuerit. crudelifimus ad
annuz falutif trigelimus leptimus & duodecif centenum eaz libi
subegit qui preter comilas cedel alial proſcriptionelq, prope inu-
meras annuz ea ufus est de qua in Verona diximus crudelitate
taro alial inaudita cedil pernaria cruciatuz genera perpetrate. duo-
decim milia pataninorx quol ingreſſus mătuanorx finel ſb militie
pretextu obliſe ſecum dixerat. paulo tamè post q. il tizamnu-
apud Soncinuz intemptuſ est chariariel ſub capitaneatu-
titulo rey in patauio potiti ſunt q eam verbem annil paulo pluſ-
minul centum puarial ſucceſionel posſeſam. opuletiorez or-
natiorem, reddiderit. Nam gentil chardarie opera maiori ex par-
te excitata ornataq, fuerit menia qibus triplici circuitu patanuz

T ARVISIN A

committur. Et licet eam p[ro]vrbem timaui[s] lemp[ro]fiunt delap[us], quod
Liniu[s] indecimo libro ostendit: multil[is] tamen uarii[l]q, fossis mag[
& ingenti ope] manufac[i]t aque circum urbe & per dimer[am] agri lo[
ca] ornamento urbi com[mod]oq, futur[em] ab eisd[em] charitariensib[us] funt-
perducte: cuj[us] arx in urbe munific[+]ima atq[ur] et ornati[+]ima & con-
iunctu[z] illi perducti[s] bachil[u] palat[i]uz fac[i]le in itali[s] p[ro]mar[i]uz supe-
riq, op[i]s non null[i] in urbe pontef[us] genti[s] emulo[z] fuerint opa, heni-
cus ant[em] quatuor [im]pitor germanicu[s] cathedra[le]z p[ataui] eccl[+]esi-
que exat[em] edific[i]ant. Pretor i[u]nq, quo null[u]z in orbe pulchriu[s] eſſe-
tenemul: cuj[us] e[er]t cau[m] cremat[i]uz [ſ]peti[]o[n]i[u] Veneti conſtru[x]er[u]t. ol-
saq, Tit[i] Liniu[s] conſpicu[n]o in ei fastigio collocar[u]t. Inſigni[s] u[i]o & cui
varii[l]ſime ſut in Italia ſimile[s] b[i] Antoni[u] basi[lica] a p[ataui]nis ſi[n]
romano imperio ſemilibi[r] edificata eſt. Parrochiale[s] eccl[+]esiis qua
draginta & mendicanti[z] quatuor loca magnifici certe op[i]s cuj[u]
p[ataui]noſ dinersi[s] edificiſſe i[ps]tribus costat. Est ea in urbe justi[n]
u[ri]giniu[s] templu[z]. ampliſt[i]me cui edeſi mille incircuiu[m] paſſus am-
plexe aq[s] circuiu[m]t quod in uetusti[] edi[t] ueſtigio edificati[z] ſuſſe
hinc conſtat quod effo[dientes] ubi[q] pulchri[m]a inueniunt lycoſſia-
ti. eodem[q], in loco Tit[i] Liniu[m] ſepulchri[z] etate n[am] reſtum ſuſſe con-
[ſ]peximus ut credere liceat uetust[i]z ſouli[] templu[z] ibi ſuſſe in quo
ipſe Liniu[s] in decimo narrat ſp[oli]a de deorumini lacedemoniſ p[ir]ra-
te victoria p[ataui]n[u]z reportata ſuſſe affixa. Sernat u[i]o n[em] idez, t[em]
plu[z] justi[n]e i[ps]ui[n] virginiu[s] Luco[] eu[n]ageliſte. Maximi & Felicitati[m]a-
thi[e] apostoli ſup[er]quez fors cecidit. Proſdoti[m]iq, tutelar[i]p[ataui]no
rum ſancti corpora & reliq[u]al Area[m] p[ataui]n[u]z publica[s] q[n]nq, habet-
nobiliu[z] ſalz & herbitica[z] frumetaria[z] lignariu[z] palearez. In ei[q]
gymnasi[o] o[n]um Ital[i]e celeberrimo edes ſunt ampliſt[i]me ſtudenti[z]
quib[us] op[er]s ſint tenuireſ auxilio deputate. Virol p[ataui]n[u]z doctri-
na clariti[m]oſ genuit. T. Liniu[z], cui [ſepulchri] pri[u] q[ui]t, romaz accedet.

Linius.

Henricus Imp.

Balilica.

Sepulchri T. Lini.
Templum Jonif.

M A R C H I A

Libi & filiis duobus uxoribus, politi uidimul litteralibus quaest
elegantes in scriptis. T. Limiul, T. filiul, sibi & suil Tito Linio Titii filio
Prisco filio. Tito linio Titii, longo, f. Cassie Sextie, p[ro]m. uxori. Alinda,
elegantiore[m] maiuscula[m] mar more incisas lepulchruz et[ia]z pataui in
justine. Virginis uestibulo exat[ur] titulis ornatuz. militie cu ad decus
utilitatem, fuit a[script]ul & utritutis l[ue]: q[ui] diffidentes patuino-
ciu[n]i patria[za] reuerunt ad concordia[z] reuocavit. Vinxer fecit. T. Limiul.
Liuie. T. fili quarte legionis balis. Concordialis pataui sibi & suil omnibus.
Ratio a[ut]que nos adduxit ut futuraz in minore vir[]o uana[]z huiusmo[d]i
duverstatis lepulchro[m] curiostatem adhibuerimul illa fuit quod in
priore lepulchro omnis quod habuit pataui degenl uxorem et filios in
succeſſionem adnotavit. In alio a[ut] omnibus dixit: q[ui]lia r[ome] auctus
eet: q[ui] Lutio Magio nuplit oratori romano: de quo Seneca declamatio
nuz octauo ſic habet. Non p[ro]to quin Lutius Magius gener. T. Limi de
clamuerit: q[ui]il aliquo t[re] ſuiu p[plim] habuit, cu[]z illum bores no[] in
ip[ui]l honore[m] laudarent: ſi in ſoceri eſſerrent. Fuit q[ui] il magni[] vir
Lini[] ad que[n] nobile[m] ex ultimis Spania[m] partib[us] uenit[m]e & quod ro-
mam no[n]is fama no[] mouerat: et bores famaz perduxit[m] br[us] hieron-
mus ex Plinio ſupriu[] ſeribit. Paulus q[ui] iuris consulti ap[er] uteruſi[]s
celebrat[ur] fuit patauiu[m]. Et Martialis poeta duos d[ilex]it patauino[s]
poeta[m] Stellam & Flaccum h[uius]lib[us]. Verona licet audiente die[m]. Vi-
cit maxime p[ass]erem Catulli. Tanto ſtella meus tuo catullo. Q[ui]ato p[ass]e-
ma[]or est columba. Et infra: O mihi cura[]z p[riu]iz no[] uile mea[]z: fla-
ce antenorei ſpe[m] & alumne Iar[is]. Catullus uio Voluſium poeta[m] pa-
tauiu[m] q[ui] ad Enniu[m] exempla re[m] gesta[]r[us] p[pli] romani annale[m] car-
mine ſcrip[m]t damnare & utu[m]pare conatu[m] est h[uius] epiqr]matib[ul].
A[ut] Voluſi annale[m] padu[m] morient ad iplaz. Et laxas ſcombris ſpe[m] da-
bunt tunica[m]. Iste[m] alio loco. Annale[m] uoluſi chachata cartu[u] notu[m] ſolu-
te pro mea puella. Nam ſancte Veneri. Cupidiniq[ui] vout: si libi resti—

T. Limiul.

Lutius Magius.

A[n]nul Hieronimul.

Voluſiul poeta

T A R V Í S I N A

tutul eem: dedillemo, cruces ultrare iambol, elefissima peffimi poe-
tæ scripta: tardipedi deo daturam infelicibu uftilanda linguis et hæc
peffima se puella uidit iocose lepide uouere dimil. Nunc oceruleo cre-
ata ponto que fecundu Jdaliu, uirolq, optol queq, Anconaz gvidiq,
atundinoluz colis: queq, dyrachiuz Adriæ tabernaz, acceptuz face-
redditiq, uotuz li no illepiduz neq, muenustuz est. At uos intera-
uenite in igne pleni thuril & inficentaruz annalef uolusli chaduta
carta. Petrum et de appano cœciliatorez, appellatuz phyeæ & altronomie
uſe, ad magie inſpitionez peritiſsimuz. Mulattiq, & Louattuz iure-
conſultol poſi ornatoſ patauiu, ciues huit. Francischus cabarella iure-
collitiflimi & Pileuſ de prata romane ecclæſ Cardinaleſ dignitatez lit-
teril & pruæteria ornauerit. Marſiluif, & paulopoſt Johæne Œkea-
tiulq, & Guilliemuſ ſophiliu Johæneſ, horologiuſ. & paulo poſt An-
toniuſ cermifonuſ excellentef medici patauiu, patriaz exornatuſt.

Agrum et hir patauium no minuif, verbil edificationi cœmpiciendus, qua-
do qdem mœſel in illo ſunt excelli: nec alpeſ nec apeninuz, qd nullo
in ſtalie loco alibi cernitur contingentes, & uſe, ſiima i cacumina
uinetis oliuetsq, & cœlitil tectos in qb, uina dignunt 9 pliniu-
in ultimo adriatico ſinu optima descriptb. cœmulaz unuz, in cuius
ſumitate mulierel deo dicate monasteriu, huit à Beatrice estenli x
Virgine nobili edificatu, & uendani alterz appellant monastio orna-
tum: qd mœtil oliueti frès inhabitant: bisq, adiacent mœtib colles
euganei fama, apud latinof uateſ notiflimi. Eam, u. vatib, lede, huusſe
innuit. Martialis poeta hir uſib. Si puf euganeal demenl eliconis in
aral. Pictaq, pampineis uideril arua iugil. Et Lucau in p. euganeo
ſi uera fides memorantib, augur colle ledenſ. Et cau, vica villeq, ml-
te hol cœtegant colleſ tim maxie arquatam pplo frequerez vicum
decorat. Francisci petrarche predictoluz, apud qd diutiflime vixit mul-
taq, ſcripſit. Estq, euiſ lepulchru, marmoreo in ſarcoſago columnil

Petrus de Appano.

Marſiluif.

Pliniuſ.

Martialiſ.

Francischul petrarcha.

M A R C H I A

Cassiodorus.

Bibliotekum op.

Musulin.

Siluris.

Dominicus epist.

Altingem op.

quatuor sustentatum. Balneac, apud Ruic Enganem etiam nunc appellatim plurima nunc; que Theodericus regem Ostrogorthon muris cœldus fitse & ornasse Cassiodorus est auctor. In eisq. herbal & digni scriptum Plinum de quibus poeta Martialis. Nulla sive tibi blandientur inde. Nec solum apponi tude puellis. Quibus uio ea opitulent morbis Michael Sa- uonarola opere in id edito differuit. Sizam ad Timauz e redeundus. Is fluminis nuplima limina? Vicii ubi in apit eæ integer pinnus hæ ad dextem tam oppidum citadellam quod patuini ad anuz salutis quartus de duo decies centeno edificatut. Deinceps est Maroſtica. Lupus in Bibliotekum. que duo oppida pplus limt frequetia. Supraq, Bationuz Timauus ubi Cisinum e oppidu Cisino Flumine augetur in que Arcinagul. Va- noriæ, torrentel exigui ex alpis delabunt. Cilinuæ, apud pomechium oppidulu hæ ortus. Timauo nup Cisinus ad dextam Grignuz adiacet oppidum a torrente ibi angente dictus. Vitruus oppidu hætur Vianu. Supraq, illud ori Grignus & lupus Emiliorius lacus incubitulo- puz. Caldonacium deinceps oppidu. & unimiminet lacui. & alius ſubiectu est binil lacub; a qbo trib originez timauus hæ. Primus po- st Timauz Musio flumul ſtagna Venetorum apud meſtre oppidu illa- bitur cui ad ſinistram Villanoua pinnus e proxima. Supraq, paulo remotus Campus ſancti Petri oppidu adiacet opulentu: euque ſon- ti in montibus oppidum imminet collis muſonil ab ipso fluio ap- pellatut. Ad dextam uo Musioni intu这两的cotinet Castruz franchuz no- bile oppidu, Supinuæ, alola longe nobiluus. Deinceps amnil e Silu: que, Plinu Atterit ori in montibus taruſinil apud Torcelluſt ſtagna cadent. Torcellum, cimitate, nunc epiſopo ornatam doctiffi Domi- nico de Dominicis lupis Venetam describentel regione, diximus edificata ſuſſe ex ruinil, excidio, Altini, cujuus netuſte urbi, parua admodu uestigia ad euz continetil partem que ſinistrorufus. Sili amnil ofio est appoſita nunc cœnunt. Altinuæ, nomen primu

T A R V I S I N A

apud ueteres ponit Plinius. Et post Martialis poeta tanti fecisse uidetur. Altini oppidi litum ut dicit. Emula duarum altini littora villis. Antoni non pius in itinerario uiaf descripta a Rauena aquileiam dicit aut se prema maria recta a Rauena fecundum Adriatici littus ad altinu3 transmitti. aut eos qui p[ro]bonomiz sermedium Athenizus, Patiniunq, terrestri petant itinere. Altinum p[ro]mo. & post Agileiam accedet. In eo auiit q[ui] Mulfione, & Silum amnel inter iacet- spatio Houke oppidum nobi le. Siluq, lupta i meditraneil Tariniu[m] urbem duiidit. Cui nonem prius inter uetuolus h[er] Plinius. Per t[em]a iio Ostrogothor[us] dignitatez in cohaſſe uidet[ur] qu[ia] n[unc] h[er]. Nam cum tothile p[re]eter Veronam eque ac- Tariniu[m] domino posſidet. Tariniu[m] t[em] c[ò]tinuo e[m]orat. V[n]i tothila qui poſtea q[ui]tus ſiut Ostrogothor[us] rex & q[uidem] preſtantibus Tariniu[m] natus educatus, eſt. Poſtea longobardor[us] initio regni c[ui]z Alboinu[m] rex euil gentil p[ro]m[us] Italiam e[et] ingreſſus Agileiam & qualis qualis ſui erat & c[etera]l regioni ſub ſe incole d[ed]itionez tardiuncule obtulifent. ſpoliare ac diru[n]ere constituerat. ni ſi Felix illiu[m] e[pi]u[m] vir timorat Rauena oru[n]du[m] regi[us] barbariez ſua prudencia & precum instantia delinifet. Ornataq, n[ec] e[m]a ciuital altero p[ra]ſante e[m]po h[er]mola[]o barbaro q[ui] ſicuit decet e[pi]n populo magis prodeſſe. Regionem iio qu[ia]z, n[ec] descripti[mi]u[m] ſub n[ot]e abſurdo Marchie taruſi[n]e & pariter proximiz for[ui]m ſuli[]j olim gallie c[al]alpine parte[]z. Pliniu[m] i regione Ital[ie] decima poſuit qu[ia]z, c[en]oriz ſuſſe affirmat. + Nam c[ui]z multa dixiſet de fluiu[m] Silo. oppido Altino flumine liquentia. colonia. Concordia. Taliu[n]ento. Anax[io]. Alſi. Natisione. deq. Aquileia. Coloma ſub iu[n]git C[ain]o[ſ]e h[ec] regio ſuit: q[ui]d[u]ocabuli[us] regiones ip[s]e alio[b]i e[m]t n[ot]ra etate retinent. Ad Sili fonte[]z oppiduli[us] e[m] C[ala] corbi. deincep[ui]l Anax[ui]m e[m] flumen: c[ui]z n[unc] p[lan]i vulgatiffima e[m]appellatio. Ad euſq[ui]z, oſtia C[ec]ulium e[m] insula ſtagni[li] paludib[us], a c[ò]tinenti diuila. Fuit q[ui]n e[m]a insula ciuital eiufdez, n[ot]is ab erachienſi[bi] uicinil edificita. Naq[ui]z.

Antoniu[m] piu[m]

Nonale op.

TARVISIVM.

Alboinu[m] rex.

Felix e[pi]u[m].

h[er]mola[n]u[m] barbaru[m].

Cala corbi op.

M A R C H I A

Eradiculj ſmp.

Jacobus Cenuſ epiſ.

Calorinſ fl.

BELVHI Cinitaſ.

Plinuſ.

Cordonauſ fl.

Turritiunm op.

Eradicam in historiis & in Veneta huiſ Italicè regione ostendimt ſuſſe post Aqleie concordiſ; & Altini demolitionem a dictay, Vrbium puliſ edificatam. q ab Etadio iſpuiſ tempeſtitatil ſmp. id nomè incideint citati. S3 Erachienſes inde Venetias comigaratut ut nunc Vrbil ueſtigia requeant equiliq, pariter ubi mutato noſè cital dictè noua epiſcopio & qdeſ tenui nota parue & tenueſ reliq, uxe ſciunt. Ana xo ſeu p[ra]am fluiuio ad ſimitraz adiacent oppida Venetium. Limina & Aquoriuſ. Et ſupiuſ arduo i mòte est Feltrum cital epiſcopo nume Jacobo ornata. Cèno no minuſ doctrina q gentil nobilitate cospicuo.

A d dextam p[ra]am p[mi]uſ heret oppiduluſ Madiriuſ, inde i mediterraneil vetorum: ſupiuſ ubi Varianuſ oliz, nè Calori auget Fluiuſ est oppiduz: reſega: eidemq, amni Variano ſiue Calorio appoſita è belum cital uetuſtissima: quaz Plinuſ csteriq, ſcriptoreſ Velunuz appellant: eidemq, nè cuſ Filero in eumdeſ cœuncto epàtum idez Cenuſ p[re]est epiſ.

Varianuſ uò ſiue Caloriuſ amnem in alpib, oriunduſ quaſ germanice incolunt gentel q[ui]a, auqent torrentel. quorè cœuallium marginib, caſtella uicq, plureſ inſunt barbariſ noib, appellati. S3 & ubi p[ra]am dixim Variano ſiue Calorio inape auqeri, alter inſuit Cordonaluſ amniſ & ipſe ex ſiuiſ deſluens alpib, cuſ Falchachium tabuliuſ q[ui]a, oppida & q[ui]a, plureſ vici germanica poti q[ui], Italia noia habentel adiacent.

Liquentia ad mare ſeqt amniſ uetuſt i noſi quez, ex mònbi opiterginis nafsi Pliniuſ est auctor: euz nùc Liuëtiaz, appellant: habetq, oſtia bifariam diuila, quorè ad eadeſ paludel q[ui]aſ Cculiuz, inſulam a cœtinenta diximul ſeperari, altera ad proxima Crapulari, inſule: ſtagna paludeſ, delabit. Vbi uò in dictaſ ſcindit partef ad dextaſ Turritium est caſtel- lum: inſiulq, ubi liquëtiam ſinistrorum torrenſ auqet muttegul. Opiterguez è nùc oppidnſum: qua uetuſt i noſi citatem ſiml cuſ Aqleia Altino: & Concordia ab Athila deſtructay: & poſtea cuſ eèt rehedi fiicata a longobarduſ eodez ano quo & forum Pompiliuſ deletaſ, ſuſſe

T A R V I S I N A

in historiis ostendimus. Ad Mutegiæ, amnibus fontes Comilianus est- nobile dittissimæ, oppidæ. Liquetiam item dextrorsi Meduna au- get Fluviis supinis in alpis iuliis oriundis. Cui dextrorum Cornu & liptra ad Mieuli torrentis fontem portoneum. Supinæ, Prata, et in mediterraneis porceliis oppida sunt apposita. Prata, & Porcelium duab ut in regione p[ro]stantib nobilium familiis patris cognominis exoriant. Ubi iu[da] liquetiam ipse auget Meduna amnibus fitillum nobile dittissimæ, est oppidum. Ad Liquetiam finistram supra Mutegi torrentis influens et oppidus Bussollettum. Et lipti ubi Mefulis auget torrens Cimolonii, est oppidum. Supinis Serauale. Sequeat Alsa uetu isto note fluvi nunc limini? appellatul: q[ui]t nomen cum inde credideriz nactum e[que] sicut huius regionis p[er]n. diximus & cum significat ibi, fori iuli limes a barbari fuit dicti. habet, olist, q[ui] in paludis stagna- q[ui] exonerat ad caprulis inflam in quas opiterginol Athile senitiz, dectinatæ sepe alias ostendimus fugitille. Habet, Alsa lice Liminul ad finistram oppidæ, nomine Sextum.

Meduna f.

Porcilium op.

Alfa f.

ITALIE ILLUSTRATE MARCHIA TARVISINA REGIO.VIII.
FINIT. ET FORVM IVLIÆ SIVE AOVILEIENSIS REGIO
XC. INCIPIT FELICISSIME: ~

EQUITVR REGIO Forum iulienſium quos
Plinuſ dictat dictol eſſe cognomito tranſpada-
nol. id fori iuli nomen noniſtimuz, et q[ui]t ante
C. Iulii Cefaril t[ira] in ip[er] regione in q[ui] ſuper-
eminens eidez alpib iuli incob衛e constat.
Vnde poſt factam Japigum aut Cisalpine Gal-
lie mutatione, huit originem ignoramus.

Vndecùq, autit ſit natu[n] n[ot]re inherent[em] diu[isioni] regioni ſupin[que] quam
tamè nonu[n]li aquileienſem appellat[ur] iuolit initium ad Alſe ſeu limi-

C. Iulius Celat.

F OR V M

Portul gruariul.

Sanctul vitul.
Valua op.

Sanctul Daniel.

GRADVS.

AQVILEIA.

Monasterium.

nini flunui dextam incohabimt. Cui Portul gruari oppiduz post Cordem-
ualum: & lupiul ponamuz oppida liit appolita. Deinceps Talliauentum
prisca p[er]sentisq[ui] nomiis flumen: q[ui]d[ur] Plinius dicit matui minuie flui
se: cujus unico i Adriaticus otio ferat. S[ui]t ei ad sinistras p[er]mum a ripa
temotu[li] oppidum Sanctul vitul. post Valua castelluz. Et lupiul i moti-
bus Spilimbergum natura loci munitionib[us] ualidissimi & populo fer-
quentatiu[us]. Dextrorum iui heret Taliaueto tilana nobile munitionim-
us, item oppidum: & supra ab amniis margine semotuz Cuchagna. Superi
in monte arduo Sanctul Daniel p[er]tanl in regione oppidum. & ad fontez
in alpib[us] Dugnonia est castellum, in ea littori[us] ubiq[us] in equalis & ma-
tori ex parte flagnoli ora torrenl est in mare cadens: cui Palagolum
in mediteraneu[rum] castellum heret. & flagno magnum in sinum recep-
curato piscolissimoq[ui] iminet Maranum oppidum pp[er]to frequetatiu[us].

Torrenti aui id illabenti flagnum continet Castellectum. Interiul i me-
ditaneil oppiduz nobile Belgradum. Supiulq[ui] Coldroiciz. At i ma-
ritimi est flagni circufiula gradu incula alter Venetianz regioni:
& urbis limes. inquam & in historiil & ipfa Venetianz descriptione
sepeniio diximul. aquileienli p[er]tia profugol sefe cuj opib[us] & lacta
supellecile recepitule. & urbem edificasse gradenlem. qu[as] plurie[rum] di-
rutam rehedificatiq[ui] tandem pauci niue inhabitant. Aquileia etiam
Vrbiz qu[ia]odam Italie transpadane p[er]maria potentissimaq[ui] atq[ui] etiam
pulcherrima q[ui]todecimo ut inq[ui] Pliniul a mari semota: niue pene
derelicta est. Nam preter lacordot[em] canonico[rum] niio haud quaq[ui] mul-
tol ornatisima: speciosissimaq[ui] in basilica diuine faciende rei addica-
tol: preter pastorel: piscolorelsq[ui] tarissimo[rum]: nulli niue incolunt populi.
ut nux castellulum tanta olim urbi niue pos[er]it appellari. Suntoq[ui] & ec-
desia lupiul dicta & patriarchale atrium & muti oppidulo circundu-
eti. & monasteriuz urginib[us] deputatum Peponil patriarche operu[us]
reliqui[que]. Eam urbem qui prius condiderint uo est memorie prodi-

IVL II

tum. Linius in bello macedonico sic h[er]t. Rome h[er]s fabi magni z[ur] tre-
pidatione z[ur] fecerunt: eo maiorez, q[ui] paucos pos[er]t dies Marcellus tradito
exciti Fabio Romaz, c[ui] uenisser[er] spem ademit: eum q[ui] in galli[as] esset
excituz in ligurel traduci pos[se]: q[ui] belliz c[ui] h[ui]stris esset: prohibentib[us]
coloniam aquileiam deduci. Et paulo inſia, aquileia: colonia: Latina
eodez anno in agro gali[or]z est dedueta. Florere a[ui]t cepe[tr]: quo t[em]
pmuz romani ſubigend[il] barbari[] ad Danubius incolentib[us] manuz
apponere ceperunt. Unde Octauus Celar Augustus. & li maiorez bello
rum partez per legatoſ administrau[t] ut illi[] propinq[or] esset: in bis
Itali[es] partib[us] frequenter obuerſatui[] est. Nam Suetonii reliqua bella
per legatoſ administrau[t] ut tamen quib[ul]da[]z panonicis atq[ui] ger-
manic[is] aut inſueniret, aut n[oe] longe abeſset. Rauēnaz, u[li] medio-
lanu[]z, uel a[que] ianm: uſq[ui] ab urbe progressi[us] est. & Iulia e[ui] comitat[
Aq[ulei]e abor[i]t ſa[cto] pueri[]z amili[t]. Gloriosiſtima n[oe] de Aq[ulei]e ſeri-
bit Iulius capitolinu[] in u[i]ta duor[em] maximino[]z bi[li]b[ui]. Pretēu[n]duz
ne illud q[de]z est: q[ui] tanta fide aquileienſes e[ota] maximino[]l pro ſena-
tu fuerunt: ut fines de capillis mulier[] facēnt: c[ui]z deſicerent n[er]ui
ad ſagitta[] emittenda[]. et inferi[] aſſerit Capitolinu[], nuntium q[ui] ex
Aq[ulei]e ad ſignificanda[]z Maximini mortez, romaz fuerat miſi[nu]—
tanto impetu mutat[is] ap[on] Rauēnam a[n]alib[us] e[ucur]iſe: ut quarta die
romam u[n]enerit. Eiu[]s u[no] Vrbi[]s amplitudo ma[x]ia unde proceſſit n[oe]
inincundum aut inutile ſi[ui]t explicare. Primu[]z legionel romanas[
ibi obuerſata[]l: ut clauſa [Itali]e tuerent[em] e[ui]z n[oe] pepiſe opum affluen-
tiam qu[em] ſi[ui]t Aq[ulei]e, h[inc]e constare uidet: q[ui] nec rauēna neq[ui] me-
diolanu[]z, neq[ui], in gali[is] maſſilia: aut in bis panu[]l Tazar[io] apud qua[]
Vrbel romane legionel diutissima fueru[n]t morate ad id opulentie aut
diutia[ri] potueru[n]t peruenire. Auxit igitur mirabili incremento. &
immenſe diuau[t] Aq[ulei]am orientalium occidentalium, mercimoni-
orum mutua comportatio ibidez instituta q[ui] nullu[]s ſtante Aq[ulei]a

Marcellus.

Suetonius.

Julius Capitolinus.

Maximinus.

F O R V M

SPINAM
Pliniul.
Diomedel.

Locus alter circa adriaticum mare fuit in cujus portu & diuſlorio occidentales orientales, pro comutandil. mercandil. comendil. & uendedil. inuicem rebus cōuenirent. eademq. ratio ſpinam olim Urbem ut inſt Pliniul inxta padum & tauemaz à Diomede condit. & ea oſo deſtructa. Adriam q. mari adriatico nomen dedit. & poſtremo dirruta Aquileia Venetiaſc. crescere augeri & mitum in modus ditari fecit. Longum nimil atq. ſuperfluiz fuerit rel. apſ Aqleiam gestal ex ſiro inſtituto recensere. qua id à nobil multi in locis diligeſter eſt factum. S3 viroq. euſ vbiſ ornametè nò diſimil omitτa.

Marcul euangeliſta.

E uangeliſta Marcul duz à beato Petro apostolou. chriſtis p[re]cipe in Ale-ycandriuſ mittere[]. nauigatuiuſ, nauel illuc ex more ut diſimus opiretur aq[le]ienſel ad Chriſtij fidem comu[n]it. ſanctuq, euageliuſ ſu-um: cu[]i codex manu exatul ſua Venetiil ſi ueneratijſime ſeruat[]ſeripſit. Hermaconalq, & ipſe ſanctuſ ad Marti p[d]icatione[] cōuerſus à beato Petro aq[le]i[que] & omnis Venetij p[ro]ſhopreſuſi inſtitutus o[m]e[]z eam regionem deo nostro lucratus eſt: quem H[er]o impator & ſimul ſubdiaconuſ ſecuri perculſit. Syrui ex inde V[ir] Aq[ui]e ienſis d[oc]tijſimul Papiam ab hermacora miſuſ mita ſanctitati-

hieronimuſ.

opera ibi edidit. Fuit æq[le]ienſis Chromaciul ad que[]z gloriolul hieronimuſ multa inſcripſit opa multa[]q. extant[]e d[ed]it epistola[]. Nihilq. glorioliuſ feciſe uidet Ch[ro]macuiuſ q[ui]d beat[] hieromimi notariol atq. l[ib]rariol ſuſtentauit. Preſtante[]z ul[TIM]o loco aq[le]ienſem viruſ ponimuſ Rufinum p[ſ]bitum latiniſ greſa[]q. l[ri]ſ adeo eruditum ut ei que extant euſ opa tu[]z tranſlatione[] nullu[] cuuiuſpiam eccl[es]i doctoril operib[]o ſecunda[]ſ eloq[ue]tia ornatuq, du-camul. V[is]itur aq[le]ie m[ar]moreuſ lapil grandel elegante[]q. l[ta]ſ hui[m]odi inciſus. J[mp] C[æ]ſ. Aug. Aq[le]ienſium reſtitutor & conditor viam q[ui]geminaz à porta u[lo], ad pontez per Tyroneſ iu[n]eu-tiſ n[ou]e ita[li]ce ſue delectuſ posterioriſ longi t[pr]viſ labe corrupta.

Ruffinul p[ſ]biter.

I V L I I

muniit ac restituit. Adiacet linistrorum Aqleia Hauſoni Fluio
 cui nunc Lisontio et appellatio. Et eo qui ad tallianetum amnez pro-
ximuz intercedit campestri in spatio ſupeminet Aqleie ad triginta
millia paſſus Vtinuz preſanſ diſtilimue, regioni oppiduz noui +
nois: qd nec in gothoræ neq, in longobardoræ aut proximiorib
ſtati nte reß geſtih nò inuenit hinc qd ulgo fertur auſtrinoz,
eum ad treceſtelimuz ab hinc ànum condidile credo. Eam. H. regio-
nem duceſ auſtrie tunc tpril obtinebant. Habet uò nunc Vtinum
Jacob cuiem & Aqleie canonicuz eloqutia ornatisſlimuz. Sunto,
ſupiuſ ad pmoſ colleſ Fatagna. ſupioriq, loco in mòtib Glemona
uetuſt: qd gothoræ longobardoræ hiftorie hùt noil oppiduz. Et ad
Hatſonez est i montib Ventionuz. Hauſoni linistrorum est propi-
quiuz Monſ falco oppidum regioni eſregium arduo inòre ſituuz.
qd Theodericul rex oſtrogothoræ pmoſ edificavit. Superiuſ celſo
inter mòreſ loco est ciuital Auſtrie nunc Ciudale appellata: quam
Vrbem & alpeſtu uetrimam & ut mòtuola in regione Iſpetiolam
ciuili, cultu habitatam ſuſſe crediderim oppiduz illud a Gallis
prope Aqleiam edificatuz: de quo Liuuiſ li. xxviii. ſic h[oc]. Eodez an-
no Galli tranſalpini tranſgreſi inuenetiam ſine populatione & bel-
lo haud procul inde ibi n[unc] Aqleia est: locum oppido condendo ceperut.
legatil romanil tranſalpeſ miſiſ responſum est: neq, profectus ex au-
ctoritate gentil eoſ nec qd in ſtalia facènt le ſare. Dirimitq, urbs
ipfa germanoſ ab ſtalil certiore atq, et celebratiore modo ceteris
omibi limitaneis ul' verb[io] ul' oppidif: que aut galliſ aut germa-
niſ aut ſclauonib[us] ubiq, in alpib[us] ſunt còtermine qd'moreſ i illa
& omibi uite apparatuſ a germaniſ oio est diſſonuſ. Supra ciuita-
tem Auſtrie natiloni continet Soſimberguz. Tarro anni ſub ciui-
tate Auſtrie Hatſonez illabenti: & que[us] Pliniuſ cu[us] Hatſone Aqui-
leiaz proſluere dic[er]. ad fontem in alpib[us] adiacet Vapochoz. Et inſtra

Nauſo fl'.

Vtinum op.

Jacob.
Glemona.

Monſ falco op.
Theodericul rey.
Ciuital AVSTRIE

Limiuſ.

Tarruiſ fl'.

FORVM I VLIÍ

TERGESTVM.

C. Cefar.

Phormio Plinius.

Goritio op.

C. Cefar.

Plinius.

ad medium sini curiuz celso i monte appolituz est dogrinum. Et in pra Montem falconem celiore item sub alpibus loco Cormona est oppidum i nostris longobardos historiis celebratum. Sed ad ea quæ maris littoribus est propinque post montem falconez celso ite, i colle diminuz nobile munificimus oppidum & minore in colle Mocolanum deinceps vrbis tergestum romana colonia cum netuſta: tum et apud vetustos scriptores. C. Cefarem i comitem Plinius & alios cum historicoſ tum Cosmographol celebrata. Tercioq, et trigelimo miliario ut inſt Plinius diſtanb ab Aquileia. Ultraq, Tergestum ſex millia paſſus et ſi dicit Plinius Phormionez annem. Cum ne Cilano est appellatio & uno de ducelimo paſſiuz millia rio a Rauena diſantem: q qde2 amnif fuerit antiquus Italicus minuſ. Labitur aut il amnisi phormio ſiue Cilanuſ in Mulgam proximuz Tergesto oppiduz et justinopolim vrbem caput histrice. hanc q q, imprope appellatum: quâdo ad podèm phormionez histria incobetur.

S. 3 prius q, nonque huc nobis regioni manu apponam pannula explice- muſ q retro i motivo de foro inlienſi, ſunt omilla. In ea montum parte q in Adriaticus, e regione dimi oppidi est nerla. Goritio est sub alpibus q oppiduz familie nobili patrum comitatui tituluz referent subditum p[ro] & opibus est referum. Supraq, Tergestum pariter sub alpibus est castrum.

ITALIE ILLVSTATE FORVLIÍ REGIO. X. EXPLICIT.
ET DISTRIA REGIO. XI. INCIPIT FELICISSIME,

ISTRIAM NVNC Hon q dem nouam que
ante Cefar il Angulii tempora Italie cenſeba
tur. Sed inter cetaſ oral ultimo additam in-
cohemuſ. Eam Pliniuſ ut in peniſula, excau-
rere diat Latitudine quadraginta millium
arcu[n]tui viginti[q]ui, & centi[]z, & q dem à For-

HISTORIA

mionif. siue Cilani ostio ubi ultima est tergestimi linus parl ad fama-
ticis linus quez munc Carnariorum appellant intimazs cœcanitatez. ubi
est Castrum nowum siue Arlie fluminilf ostium uia difficilior qdem
per arduol montel. f, brenuor uix quadraginta millia paflul implet.
cum cireuitu mari fecuibus littora fœtutu suppedicta nigintignq, & cen-
tum ampliflime complectat. Hinc pulchrum est cognoscere oras adri-
atici mariti mas, supra à Venetiif Justinopolim uis, a nobil deſa ipſis
ubi, linuoliffimaz & adeo tortuosam eê ut dimidia brenuor ſit mari
d, terra directi e regione centi millia paflul iter. A phormione aut
Flumio ad phanatici siue Carnariorum promotoruus, ea sicut dicit Plinu-
peninſula histrig ſe i mare Italiam uerſus dextrorſim fleent. Sz ad rei
histrum regionem upigam puſ linuil eu foronilio appellatiz mult-
ex Trogo Pompeio Justinuſ ſie ſuſſe appellatam ab histri annu. qui et
Dannubiuſ acoliſ: q, cum Argon naum ab argonauil a Danubio i adri-
aticum mare humeriſ deferri adiuuſent, in ea upigim regione con-
ſedentel histriam de prie regioni nòie appellariùt. Plinuſ uò cui alioq,
confitaſſet errores dicentiuz & qdeſt abluſdime histriz diu a parte
histri fluminil in adriaticum delabente, ſubinſert. Argon naum flumi
ne i mare adriaticus deſcendile nò procul tergesto, nec iam còſtare
q flumine alpinolq, diligentioreſ aftir mare humeriſ ſuſſe traectam.

S ubiſe aut histro deinde Sabo deinde nauporeo cui nòme ex ea ſit euca
inter emoniam alpeſq, exorienti. Prima histrig urbi est ut diximus
Justinopolis quâ Justinuſ Justiniani ſi mi ſtrapatori filiis atq, imperii
ſuccesor in inſula tunc capraria. f, pruſi pullaria appellat edificat.

C auſam aut euiſ condende urbi in hiftoriif ſuſſe oſtendim ut i eo natu-
ra loci munitiſſimo loco tuti eênt histrig populi uarii diutinilq, bar-
baro, incurſionib agitati. Jungit tâne contineti ea inſula brachio +
mille paſſus longitudine ducto in cui medio arx ualida Leoninum
appellata caſtellum oppidani à terrestri oppugnatione p[ris]idio et im-

Arſia fl.

IVSTEHOPOLIS.

Plinuſ.

Argon nauiſ.

Justinuſ.

HISTORIA

Petrus Paulus vergeri.

EMOHIA.

PARENTIVM.

POLA postrema.
Fanaticus promotorius.

Carnarius linus.

Hauportul fl.

polita. Magno fuit per etatez nitam Justinopoli ornameto Petru-
Paulus vergeri inter certissimus & phili quod, supra sepenumero
diximus inter pnom huiusmodi eloquentius. Primus a Justinopoli
quod, millia passus semotum est insula oppidum. & post tantumdem
inde distans Piranum ciutat. Et tercio loco Salodi promontorius to-
tidem abest passus. Quartuc, Paris a supiori distantie humagum no-
bile oppidum curfu prope recto & ad Italiam transfuerlo p medium
pelagii incurvari ferreor, uidec. Deinceps equaliore ad fanaticum
liue Carnarius, promotorius, & tamen linuolissimo inter se prospec-
tu cetera histriæ maritima oppida habent. Abbumagoq, quod, parit
millia passus abest Emonia ciutat cui nunc ciuitati non est nomen-
prope qua, nauporti fuit ostia fluminil quieti nunc appellati in quę
alpib exorientez Argon num Plinii aſlerit huſſe demissam. post-
nauportum pma est parentius ciutat uetusta, cui orlarium continet.
& monſ & oppidus prominenſ illi impolitum. Post est Rumigniz op-
pidulus: deinde linu ſupernet amplo colli ipſo ſita arduo, natura,
loci munificimo Pola romana colonia, et histriæ ac Italie urbius po-
strema. Ab ea uio urbe incipiens ſanaticus, promotorius. Post, longo
tractu contra Ariminus, uel ſicuit Plinio placet contra Anconaz, i ma-
te ſe proripuit. Linum euldeſ nois eſſat, quę nunc Carnarius dixi-
mul appellari. Est, euldeſ linus nouus prisco correfpondens uocabu
luz quod ſanaticus à priscil à tempeſtatù frequentia, atq. ut ita dixe-
rim inflania nunc uio Carnarius à multitudine cadaueruz, quæ frequeti-
bus ibi tempeſtatùs ſiunt est appellatul. Pri uio, quæ eam describat, quę ſa-
natico linui appolita ad Arliam annem certissimus atq. notissimus,
Italie ad liburno ſtinus ptnent meditranea quę altissimus in mon-
tib à Justinopoli ad Hauportus liue qetuz amnez interiacet. explica-
bimus. Suitt, i motib iuſtinopoli ſupernetib iurisdictonis ſiue ca-
stella Rasponiz & Rogium. Siit item in montib in mari longu? ą, pre-

HISTORIA

dicta recedentib in ea qua diximul flectentil se ad Italiaz peninflu
le circuitate bulea. Mimianuz, Sanctus Laurenti portule grilana,
& lupiori loco pimontum. pigmētiuſ. & Petra piloſa: que omia iustino-
politare ſunt oppida & caſtella. Medioq ferme eorx oium spatio Petra
pilosam inter & portulam ac pimōtem est oppiduluz nunc nomine
Sdrigna: quod huſſe constat olim Stridonil oppidum. Unde gliōſiſim
eccl[esi]e dei doctor: illustratoq, hieronim originez duxit. Et tranſnau-
portum ſine qetum annem ad arſiam ulq, annem caſtella nunc
in mōtib oppidaq extant. Valli duo caſtra iustinopolitani ſuppo-
lita. ſupiulq, Montana & Piliſimuz. Ne et ſupiul promiſuſ ulteriul
differ tamus a ſanatico promōtorio ad Arſie amnil nostri limitis
Italie oſtium quo ſe in curnarinz ſiue ſanaticum ſinuz exonerat.
oppida ipſi ſupeminent ſinui Albona: & tranoua que duo & lupe-
tiui dictum pilinum qu[ar]t Arſie & ſinui ſanatico propinquiſt histris
atq. Italie ultima ſunt cenſenda. Adhibita est a nobil ſupiori Loco
del[ex]bendif histris mōtium oppidif & caſtellif ſolito maior dilige-
tia: qu[er]qdeſ multa alia fecimul tatione q[ui] ut rem mīme nobil peritil
q[ui] regionuz dubiaz, ſi de qua multoſ ambigere uidim p[lan]tantiſſimo
Italie atq. orbil Christiani alia[que] prouinciarz viroſ doceremul. Stri-
donez oppidum glioli hieronimi patriaz in Italia & q[ui] n[unc] & q[ui] Ocauuii
Augusti Impatoril & multo magiſ plinii atq. et nataliuz iſp[er] hié-
ronimi temporib erat ſituz e[em] ut tantuz vitum plane italicum.
& n[on] alienigenaz huſſe cōſtet idq[ui] tiba ſua de ſe ipſo ſcpta i libro
de viril illuſtrib certiſſimuz eſſitiunt. Hieronimil p[er]b[us] patre
naturil Eusebio ex oppido Stridonil qu[ar]t a Gothi[li] euersuſ dalmatie
quondaz p[æ]nonieq, confiniuz fiut ulq, in p[ri]ntez amuz ideſt Theodo-
liij p[ri]cipil quartuſdecimuz h[ec] ſcripſit: u[it]am Pauli monachi epi-
stolarz ad diuersoſ librum unum & c[eta]. Viſitur u[hi]o ap[os] Sdrigna
ſiue Stridonez predicti Eusebii genitoril ſancti hieronmi ſepul-

Petra piloſa.

hieronimq

Albona op.

Stridon op.

Euxebiul.

Sepulchrum.

HISTORIA

chrum & fama per etatiz successione Tradita & litteris lamine in-
scriptil plumbee in eo ut ferunt reperte notislimuz. Videmus uo
multos in eam de qua diximus opiniones, ductos fuisse ut credent
bītum hieronimuz dalmata, fuisse qua litteras illi adimenerit. cō-
poluerit, à latinis gretiaci, dimerlas: q[ui] s[int] postea appellate Sclauo-
nice à Sclauonibus germaniæ olim populis: quos nunc appellat Boe-
mios: à quibus l[ic]ut in historiis ostendimus regio Dalmatie h[ist]ris cō-
tmina paulo post finem umita ipin b[im] hieronimuz fuit occupa-
ta & semper postea s[ic]ut nunc q[ui]s[it] Sclauonia est dicta. Et q[ui]de[n] non-
soluz e[as] predictil cōp[ol]uit, dedit q[ui]s[it] Sclauonical h[ist]ris. I[z] ostiituz q[ui]
dinimuz quo catholici utunt Christiani ex g[re]co in id n[ou]m[us] idio-
ma tradixit, quod gloriolus pontifex Eugenius quartus p[er] n[am]
manus illius confirmavit. Quo t[em]p[re] apud florentias, & g[re]corum
unio cum eccl[esi]a occidentali est facta & Armenij. Iacobite. Histori-
ni ac Ethiopel acceperunt ab eodez. Eugenio catholice eccl[esi]a dou-
menta. I[ll]s uo qui pertinacem contendēnt b[im] hieronimuz li i
patria ſua idiomate ab italico penitul alieno uſi[] ſuit. & ſuos cō-
tribuleſ h[ist]ris uti uoluit atq[ui], docuit underi ſuſſe alienigeraz.
respondemus maiorem meliorem, q[ui] s[it] h[ist]ria parte[ze] c[um] Italie
Calabriam atq[ui], brucios quib[us] regionibus ſine cōtroſi[]a Italicis &
semper antea uiguit & n[ec] quoq[ui] niget g[re]ciam[ę] lingue uſus.
quin et c[ir]cha haſtaz, taurinol. hiporedienſes. & omn[em] e[us] alpib
ſubiectum italique regione, cui gentel diu prefuerit gallicæ alieno
magis p[pl]i illi q[ui] prop[o] idiomate italico abutunt[ur] pariter apud
Vicentiaz, Veronąq, p[clara]ſ elegantiffimala, morib[us] italique urbe-
licet à Germania s[int] remotissime. Multi ſunt uici, multa oppida
i[pl]is ſubdita c[ui]itati, qu[em] populi theotonica frequenti q[ui] itali-
ca locutione utunt[em]. S[3] iam ad nostrum ordine, renen[am]. Gestu
in h[ist]ris particulariz. referre uo expedit. I[z] ſatil fuerit ea q[ui] ſupra

Dalmatia.

Eugeniul quartii pont.

Calabria.

dimerſis in locis

HÍSTRÍA~

dueritis in loci sunt dicta in suus hunc locum colligere: primaz
scilicet in uationem factam in regione, ab histrif qui apigas uel expu-
lerunt, ul' domino oppresserit. Teutanaq, muliere potentissima i
bistrif regnate Barbaroſ superuenſte q omia in bistrif ferro igni,
uaſtatuit. Tertiamq, bil populil ſuſſe maximà & horribilez cladez
illam a Viligothil illataz: de qua noſ in romanorx impu' inclinatio-
ne initio scripſimus que qdem cladeſ illa ſuit de qua glorioſſimus
ipſe hieronimuſ ap[ost] bethleem degen[io] uoluit intelligi. & ſupra di-
cto in libro de Viris illutribi: & in expositioni minoru[que] duodeciz
prophetar[ia] Abachuſ multa[] in urbe prouintia[que] deſolationeſ ſpi-
ritu prophetico predicentil in hanc maxime ſententia[que] cōmentatu'
eſt. Non ne h[oc] impletum eſt audiu[n]imuſ in n[otre] originiſ regioneſi-
nium pannonie atq, illirici ubi post variaſ barbaro[que] incurſionel
ad tantam deſolatione[]z eſt peru[n]tum: ut nec humana ibi manerite
creatura nec animal ſupereſſe conuerſari, dicatur ex bil q[ui] b[us]ibul
amicari & connenire conſueuerit: que q[ui]dem deſolatio cum ad an-
nos centum continuuſſet Juſtimum impu[rit] ut ſi[mi]t ſupra dixim
Juſtinopolim munitiſlimo: & tuto, a barbaro[que] incurſionuſ loco
edificari curauerit. Proxime u[que] ati nostre in b[ello] quod Venetol
inter & Gennenſes aceru[m]um ſuit. et Juſtinopolis de Venetio-
in potestatem Gennenſium eſt: ſacta & ea adiacentelq, urbe maxi-
ma calamitate alio[que] diu preeſſe ac concurſate fuerit. Finita iaz ad
hanc alpum per millia paſſus quadringenta & quinquaginta ab
Varro ad Arliam annem externis nationuſ munim[eto] ſtilie op-
politarum partem ſit ſtili[que] noſtre latitudo in recentem glorioſil-
ſimi doctoril Hieronimi commemorationem: qui ſic eam & me
ſibi deuotum ab tuebatur aduerſantibuſ: ſi[mi]t ad hoſ limituſ origi-
nem illum in ea habuiffe oſtendimul.

HÍSTRÍA REGIO. XI. EXPLICIT?

Teutania

Hieronimuſ.

Juſtinopolis

APRVCIVM

ITALIE ILLUSTRATE APRVCIVM SIVE SAMHÍVM
REGIO. XII. INCIPIT FELICISSEME:—

Samnium.

BSOLVTA HVCVSQVE HISTRIA REGI
ONUM ITALIE ad alpeS LIBURNICÆ ultima BRE-
MIIL A PHAMITICO EIM FILM PROMOTORIOQ,
nunc carnario per liburnicam mare intro-
eunti annis OSTIA est TRAECTUS ut alias a
nobis describendas SEPTEM REGIONES aggre-
dIAMUR. Samnium: Campaniam: APULIA.

Alexander.
Pirchul.

Lucaniam: Salentinol: Calabrosl: & Bruciol: Licet uö mihi hacti
parte qud Liminl Putaunul leptimo habet uflurpare maiul solito ne-
gotio meil impendere humeril: cui maiora deinceps lint peruenli-
ganda qy bis in regionibus celebriora bella q, alibi in Italia fuere ge-
Ita & viribb hostuz & longingtate tporq qibus bellatuz est. Facile ti
erit Alexander: epyrothaf. Pirchul: hannibal: halaricul: Torila: &
Longobardi uetustiorel eare regionu hostel qual rel: & quib, iloc-
geflerint: a maiore aut nostril historiil lume: & per lingulal cui
tatum locorum, descriptionel liceut lupra fecimul. edocere. Que uö
a quadringentis annil. post q, leptem be regionel in unica3 re-
gni appellationez luit colufle in eo acciderint: & qua ratioë
facta lit ipfa regni constitutio: uideb unico cõtextu diligenti
enarranduz ne lingulil postea i locil lepe dicta idëtidem re-
plicare. Per Ludouici Francorq regil tempora Tancredul mi-
lel normanul generoli vit animi q, liberorq duodecim ex du-
ab procreatoruz vyorib, pondere pmeret, nouaf querere
ledel constituit fortunaz meliorem & opel lib alio celo iuribul
libi & ingenio facere confusus. Qui cuz in Italia3 peruenflent:
primuz i romadiola llibtitit. Panduful per id tpiril capuan pncep
belluz aduerflus guaimar, ſalernitamuz pncipem implicitul erat.

Ludouicul rex.
Tancredul.

APRVCIV M.

qui:uz auxilia undiq, conqreret banc gentem armif deditaz pro
millo stipendio accerfinit. tantaq, ilico & talia Normāni geſſere
facinora ut viroſ forſel p[]ſtantiflimoq, eos ſuo malo ſenſerint ho-
ſtel. Panduſſul iò ebetioril ingenu ingratusq, ipſof lper nebat. vn-
de factum est ut ip[]re stipendii de quo i Romandiola conuenerat-
ſimito tranſuuerit ad guaimaq, cuiuſ p[]nicipatum multil preclare-
geſil breni auxerut: premebat iò Normānoſ duces ut aſſolet auli
corum. Guaimari inuidia: cuz per oportune accidit Impatoril con-
ſtantinopolitani in Calabriſ. Bruciſ: Lucani: & neapolitana urbe ma-
giſtatus petere laler nitamz illi ſubditum impio auxilia adnerſu-
ſaracenol Siciliam opprimentel cuiuſ inſule parl maxima g[]reſiſ p
id t[]p[]riſ etat ſubdita. G[]reciq, forti ac fideli Romanor, opa uſi ſarace-
nos omi pene Sicilia deturbarut. S3 & ipſi g[]reci nor[]mānoſ uatu-
te per ſingulof diel cum admiratione confiderata in eor[] inuidiam
ſupſitioneq, q[] in accepti biſſiti numerationez p[]rocluiuofeſ e[]e ce-
perut. id cuz Normāni qua etant prudentia peruidifent cupienti
buiſ g[]reciſ faciliter perſualerut dimitt[]edum eſſe in p[]inguiſ ubeſi-
meq, reſe o[]mi apuſiſ hiberna victorez e[]xautum q[] exauſtam belli
dintur nitate & barbaro[]. cruſelitate Siciliam inſanti hyeme con-
ſumpturul uidebat. Tradnctiſ in ſtaliam copiſ Normāni i Apuſtam
delati magnam illi partem ſibi ſubegerunt. Qui ut ſedem h[]rent-
in qua mulierel p[]uerol impedimētaq, t[]uta conſeruarent. Melphiz
vrbem arduo & natura communito loco ediſcarut. Etat t[]ic temporil
Constantinopol Impator Michael ethiriachil q[] magniſ per legatos
ex g[]recia Siciliaq, & Itali[]e ſibi ſubdite regionib, comparatil exer-
citibuiſ i normānoſ duci curauit: comiſlimaq, eſt ſeuiſ Auſidiuſ
cānaruſ Apuſi[]e amnez & olinentez oppiduſ ingen[] preduz, in quo
Normāni ſup[]piroſ victoreq, euſeru[]t. Multa h[]ic de Normāno[]ruſ
ſuccesib[] & geſiſ rebul dicenda omittimul qu[]e terciodecimo hi-

Panduſſul.

Greci.

Melphiz.

A P R V C Í V M

Tancredul.

Storiarie, nianæ, libro commentari. Tancredo patre & post parum Cogoe
ne filio comite, ut tunc dicebant. Apulie mortui, hundredul frate
trum unul in eo comitatu successit. hieq, cum annis leprez, comita
tum tenuisset moriens. Gotfredus frtem huiit successorez per quod

Ghisolphul.

tspul Leone qnto pont. ro. Guaimarul Salerni pncep à sinis inter-
fectus est. Ghisolphus, Hormānul Salernitanii obtinuit pnapatuz
qui panlopos Beneventuz romane ecclesiæ urbez ut capet est admi-
xnul. qd' cum feciſter Henricul fecuſul Impator e germania roman
Leoni pontificia litteral & numtil fualit ut theotonicus copiis quæ
ipse Vercellus Italie p[ro]ſchio reliquerat acceptiſ duceſt in normānos.

Leo papa.

Id est feciſter Leo pontifex liupatil p[ro]lio & cujus alijt cardinalibus
captus ſiut. Normāni tamen liciut decuit p[re]ncipes Christiano] maxnia
uli erga pontificez reuèntia eum comitem, honore proſequi ad vt-
bem romas qua uenerat deduci cumuueruſt. Felicior, ſiut Normānil

& meli in romano pont. q[ui] in certis q[ub]us ad eam ſeruuerant colloca-
diem liberalitaſ q[ui] romane ecclesiæ & pontificiæ auſtate ea permiſi ſiut
guber nāda tenere quæcunque, de Italia tunc t[em]p[ro]t obtinebant. Exinde Got-
fredus fato ſiuerit Bagelardus filius reliq[ur] heredez, q[ui] cujus eſt tuliſet
Robertus cognomiti Guifcardus filior Tancredi ordine ſeytut vir in-
gentis animi nepote delecto gentis normāne p[ri]cipatuz alſumplit.

Gotfredul.

Nicolaus, pp.

Erat tunc fecundus Nicolaus pont.ro. if à Capitaneil romæ quod tunc ba-
ronel appellant, agitat? Guifcardus ad Aqlam urbez pariz, ante co-
ditam in colloquium accerliuit, & cujus Guifcardus Beneventus, & ce-
tera q[ui] iuriz ecclesiæ tenebat restitutus. Papa illum træ Apulie &
o[mi]num quæ in Italia obtinebat ſiib ducatu Apulie titulo legitimu] inſi-
tit posſſorem. Robertus, ligium le q[ui] arcuſſimuz ſeruututi] uo-
cabuluz est: pontifici & ecclesiæ nunc iurando addixit. panloq, post iu-
pitaneo] ducens roman] proceder] eos o[m]s edomito] pontifici pare-
re fecit. Nec multo post auctus animil Guifcardus Guilielmum frtem

Robertul.

Guifcardul.

APRVCIVM

Apulie prefecit & in Calabriam ducens Sancti Marcii Vrbem com-
munire aggresſus est inde progresſus & calita fecul annex Moca-
tus ad aqua collidal Metatul contentinol maritanefeſque subegit.
Secundus qua victoriaz Sillaceum fine ut appellant Squillaceurz
aceeden p. ſonii marſi littora peruenit regium quam duz obſidet-
cuimitatem. Leucaſtus maiam & cameleam pactione recepit. Rogeri
intim frum Guilcardi natu minim caltris alij din in viboneli moſte
habitis wallem salinariuz & milta in circuitu normanor ditioni ad
iecit. Niceſolam uo oppidum communes proprio curanit p[]ſidio con
ſetuari. Quo ite? t[]p[]re Guilcardul Gauſredo et ſt[]i Guillaſiacu &
totam teatnam in nunc Apricui regione occupata attribuit guber-
nandam. Inde reuerſus ad Regii obſichones Guilcardul Calabriſ bru-
ciſque omnis & ipſo regio in ſiham & frum poſatem redacti ſume p[]miu
dux Calabrie & Apulie frum conſenſu appellari cepit. Forte p[]idem
porſ Bettiminuſ Belcauetti Mauror[]us p[]ncipil Siciliam pro ſartrace-
nor[]us ſoldano adminiſtantil admizatus Rogerium Guilcardi fiat[]ez
in Bruciſ agentem occultuſ adiut & p[]mio p[]roditioniſ impetrato euz
impulit ut in Siciliam rebellare p[]ratutissimaz ducet. quem Guilcard
nauigio est ſubſequutuſ. & p[]ma de Siculi t[]i nor manor[]us potestatez ue-
nit verb[]ſ Melina. & ne plura hic e[]q[]ui temp[]ul lociſque poſt[]ulet dicam[]uſ
omnis Sicilia in Guilcardi fris[]que Rogerii poſtem breui est fieta. Timeq[]
Rogeriul Alexandro ſecundo pont[]. ro. q[]uod ſeſueto Nicolao ſuſſeſt erat.
Camellol quattuor prede de Sartracenis Sicilia pulſis ſacte parte[]z dono
miſit. Fuit uo mirabilil dicti Roberti & frum curſu victoriaz quando
q[]dem intra decem & octo an[]ſo quor[]us ultim[]ul fuit ſeptuageſim[]ue
poſt millesim[]ui lalutis an[]nuſ predictiſ ſtali[]e region[]b[]us & ſicilia ſuſ poti[]n[].
Paulo poſt cum Henricuſ terciuſ Impator germanuſ Gregorui ſeptim[]ui
p[]ont[]. ro. acerrimo perſequeret bello contulit ſe Aquinum dict[]u pon-
tifex & eand[]e, cœſtionez qua ſeenduſ Nicolauſ fecerat Roberto co-

Rogeriul.

Gauſredul.

Guilcardul.

Rogeriul.

APRVCIVM

Gregorius pontifex.

Henricus.

Alexius II.

Boemundus.

Rogerius.

Kalistus II.

firmauit: ea tamen adiecta eitione ut Marchiaz anconitanam
pauloante Picenum appellari solitam à suus Normannil occupatas,
dimitteat. Ubi facti sunt ut eù Gregorius pontifex in mole Adriani ca-
stello Sancti Angeli ab Henrico oblidere accedent, cujus copius Guilcard
& romas per portam Humetanaz sive flaminea cepit. & Henrico
ui expulso pontificæ, obidione liberatum deduxerit Salernus, ubi
dieæ obiit. Tantum tam multo in Italia & Sicilia getil rebus pellendo
Constatینopolis Alexio Impatore grecæ & qdem celestiblimo q chri-
tianis inimicaretur Guilcardus alium adieunt: Is dum diu radis caustel-
lil & infulil ui captil majora indiel molitui apud caoliobam infulaz
febri per Juliuæ menſez ex caumate correptui interuit. cuius filio
natu maiori notis Rugerio Urbanæ ſeu dius pont. ro. in melphieni
coelio paternum in Italia Apulie & Calabrie ducatu cœcuit. Alter-
nuó Roberti filiul natu minor Boemundus p[er]is que ſemper ſequiit
fuerat domini in transmarinis herel & excitul ductor relictus est.

Qui aiz in Rogerinæ frtem dominio Italico eum excludere cupientem
traduxiſſet exercituz meliorez ſibi a cauſi oblatas ſequi est fortunam.

G[er]alicos II. germanos hispanos & Anglicos procederet in Christianam ex-
peditionem ab Urbano. if. pont. ro. apd Clarum mo'tem Aluernie in-
ſtitutam ſequi Anthiochiaz durissima triennu oblidione expit. cuiu-
ducatu ampliſſimo principatu ab expeditioni magiätib donatus
fuit. Rogerio normano poſt q[ui]tum & uigefimiz ànu defuèdo Guil-
liemul filiul ſuccesſit. Qui Alexi II. mp. C[o]ſtantinopolitani filiaz & ma-
trimoniz promiſlam h[ui]e ſperan[ti] in g[ra]ciam profecturui ſuol apulie
& Calabrie ducatui ſeucho Kalisto pont[ate]ro. c[om]medauit. Sz Rogeri
alte genitul Rogerio Normano Guilcardi germano ſt[he] comeſ Sici-
liæ nihil pontificem veritut Calabriam inualit & pul dimidia, coe-
pit. pontifex deferenda ope potuut cogitare. miſit tamen Vogonez,
Cardinalem Kalistus per qu[em] ſedil aplice legat[ui] & H[ie]ſeſorim atque

APRVCIVM

quam obliteret in Calabri Rogeriul conſertuare & ipſum uerbil
cominationib[us] ab incepto deterre lſperauit ipſeq[us] pontifex cur-
dinaliuz collegio & romanor[us] copiil tumultuarie contractiſ sociatul
ſenendentii ſulq[us] ſe cōtulit qua inſuſta i expeditione multoſ ſibi cariſ
ſimol ſeſtrib[us] correptoſ amisit & ipſe mala pariter uſus ualitudine
lectica in virbem eger meſtis[us] relatuſt est. Qua fretuſ benegerende rei
occatione Rogeri Calabrii omnia Apuliam ſubegit. Guilliemus uō
Vxoril ſpe ſtaudatul cu[us] ad affines ſilernitano[ſ] in ſtaliam reuerſus con-
fugiſſet diem ibi nulliſ teliciti filiil obuit. Ex eoq[us] t[ur]pere Rogeri tantar[us]
reuer ſuccessu elatul nō ſe ultra apuſtis & calabrię duocem. Sicilieq[us] comi-
tem. H[uius] ſtati regem appellare coepit. Secuſdu[us] aut honoriuſ pontifex
Kalisto deſuſcet ſuſfectuſ eam diffimulauit indignitatez qua ſecundu-
Innocentiul Honorui ſuſſeſtor ſterre nō potuit. adeo ut iracu[i]dia maſi-
ductuſ q[ui] uirib[us] ad tantar[us] rem aggrediexa[que] neceſſariuſ fretuſ tumultua-
rio contractuſ impen[itus] exacituz in illu[m] ducit. tanta uō p[ro]ſectuſ e[rum] cele-
titate ut Rogerium q[ui] nulloſ audiſtet a pontiſe fuctuſ apparatuſ apud
ſancti Germani oppidu[m] improuiſo ador[ati] ſup[er]uerit. & eo oppido[
ui] capto. tirannu[m] in Caſtro galutio in qua[d] ſe de ſuga recepit, obſede-
rat. S[ic] Calabri[ę] Rogerii filuſ cu[us] exacitu uemen[que] p[re]tem obſidione
liberauit. & Pontificem cum Cardinalib[us] ſuſi eoq[us] copiil coepit. V[ul]ſu
tamen modelia Rogeriul p[o]ſtifice cu[us] ſuſi omibi[us] libato q[uc]q[us] uoluit
ab eo p[re]ster q[ui] regni tituluz impetrauit. Reuſuſ Romaz Innocenti Ad-
ulteriinu[m] pontiſe[rum] noui[us] ſibi ſuſfectu[m] repperit Petrum Petri Leo[ſ]
filium q[ui] e[n] Anaclerit[us] pont. appellaret. Quare P[ila]no[rum] trimeribus
conſcenti[us] in frantia[us] nui[ga]nauit. Rogeriulq[us] nouo & adulti[n]no Anacle-
to in pontificem Adorato regni titulum & coronaz ab eo obtinuit. Pri-
mula[us] o[n]ui[m] Norma[n]or[us] abſurduz utriuſq[us] Sicilie regni tituluz h[ui]uit.
A[d] terciu[m] inde a[n]num Innocentiul pontiſex p[ila]no[rum] auxilio romaz
reuerſus Lothariu[m] theotonicia[us] Impatorez romanu[m] declarauit. &

Rogeriul.

Guillielmu.

Innocentiul. if. pp.

Rogeriul.

q[u]n regni.

Innocentiul.

APRVCIVM

in lateranenli ecclesia coronavit. Ambos, p[ro]marii Christiano[rum] principes adiussi Rogeri[us] cui ex [c]citi profecti omnibus eis [spoliar]t[ur] ut e[ra]a f[re]tum s[ic]ul[i]z occupat[ur]. Nec multi int[est]erunt anni cui Rogeri[us] Innocent[ius] pontific[ialis] occasione mori[til] f[ret]i[til] feci[do] Celestino p[r]mum, post feci[do] l[utio] pontific[ibus] romanil[em] rem fuam frigide administ[rant]ib[us]; & de m[us] Eugenio tertio p[[r]]stanti ro. pont. multil[ ag]itat[ato] difficultatib[us] o[na] de Italia recepit q[ui] Innocent[ius] libi. Lothar[ich], abbat[er]ant. Js ad annus regni Siciliae a[fl]impti quart[i]z & uigetinuz panormi morient[ Gu]lielmiz fili[z] h[uius] succ[ess]orem. Cui ab Adriano quarto prim[i]z est a tertio Alexandro romanil[em] pontific[ibus] regni Siciliae & ducat[ Calabri]s ac Apulie tituli[] or[n]ato: ad annum su[m] principatu[l] qu[n]t[ui]de[m]m[us] panoremi defuncto alter Guillelmus fili[z] herel. succ[ess]or[i]z, f[ui]t h[ic] n[ot] pacil[] quiete[n]q[ui], amator C[ui]z i[m]tituidine[z] pontific[ibus] romanob[us] intra annos uiginti[n]q[ui], inciderit. Tertium Lut[i]niz. Tertium Urbanit[em]. Octannio Gregorium. Tertium Clementem: m[illa] ab e[que] quoq[ui] molestia agitat[;] bono cognomine est ornatus. T[and]ez & ip[s]e Panormi line liberil[]e defuncti[]. Etat t[unc]e Panormi Tancredul[ quem] Rogerio supradicto ex concubina genitum omnes ad e[as] diem s[preuerant]. fs regni Siciliae procreatu[]s ne in romani pontific[ibus] fili[z] id regn[i]z recipere admittentil potestatem fi[ent] ul[] poti[]t hoc in regium sublato & pretenso signum: su[n] co[ss]eruarer[t] t[ram]nidez huic regni titulum demandar[t]. Iamq[ui] Tancredul[ pro] rege habitu[s] Siciliam retinebat: & Calabriq[ui] Apulieq[ui] manum inice[re] conabat? Cum Celestinus tert[i] pont. ro. illi oblit[ere] constituit. S[extum] il[]bent[icum] fueui[z] t[unc] in Impatovez elect[i]z ea confir[ma]t[ur] conditione ut regno Siciliae pro[pi]l[] recupato sumptib[us] & cen[til]um soluerent[ annuiz, & tras i[m]bil[] ecc[]liaci libi redderet: idq[ui] quo faciliu[s] allequere[t] c[ost]antiam Rogerii regi[l] supradic[i] filiam virginez i[m] monasterio Panormi agentem natu gr[adi]orem q[ui] u[n]ix filio[s] procreatura uideret dispen[s]atione apostolica ab eo v[ox]erez traduci p[mi]sit. Ingressi au[z] ex [c]citi rex &

Eugenius. pp.

Alexander pp.

V[er]banus. vuf. pp.

Tancredul.

Constantia filia.

APRVCIVM

regina pmo impii lui anno Neapolim obfederunt. S3 eu pestilentia
exercatū inualiflet re infecta abeamteſ i alemaniaz cōtulerunt. qui
anno inde quarto cum patatiore exercitu teuerli univſo regno poti-
tilunt. Tancredo & Margarito Epirothany rege q preſidio illi adue-
nezat interceptil benrico ad octauu3 imperij annu3 mortuo electo-
tel impii diffidentel parſ Philippu3 henrici deſmcti germanu3 ſtēz:
parſ Ottonem Saxoniæ ducem deſegerunt. que Honor? ſeuſ pont.ro.
coronanit. Et qa paulo poſt contra ei uoluitatem regnū Sicilie hoſſlit
aggreſſus est. excoīcau it. Id. u. regnus Federicaſ benrico ſexto. & Con-
ſtatia monacha genitul obtinebat q adolescenſ bone ut uidebat indoli.
Sarracenof omi Sicilia deturbanerat. ſ3 hie ſecuſul Federicaſ ab hono-
rio tercio pont.ro. poſt Ottoniſ excoicitionez in ImpatOREz declaratul
Federico pmo barbaroſa immanioſ ſiit q tam multa inpoſtificem
honoriu3 machinaſ est. ut q coronat at eu3 bonu1 poſtifex imperio
ac regno puiare atq. excoicare fuerit copuſus quez Gregoruiſ nonu1
poſtifex honorio ſuſſect pariter puiatu3 excoicauit. isq. Sceleſtatiu3
Federicaſ poſtifici Gregorio p. anu3 quatuordeciz q[ui] uixit. adeo inſe-
ſtu1. moſtenuq. ſiit ut diem ille meſtia confectus obuſe ſit cr editu1.
Ferunt Senebaldu3 de filco cardinales, genuſſez, per t[ia] honoriu3 & Gre-
gorii poſtificum ſupd[or]v. nō nullari eu3 Federico amicizia uſum eſſe
et eu3 il[] i romanu3 pont. Innocetuum quartum gregorio ſuccesſiſet-
dixiſſe Federica3 malo euentu bonu3 ſe amic[ui] Cardinalem in nehemē-
tum hoſtem romanu3 pont. p[mutatu3 h[re]q[ui]q[ui] ipſe reru3 ſuccesſi1
ueru3 ſuſſe oſtendit. nang[que] Innocentiu3 cœcilio apud Luſdunu3 con-
gregato hi[que] p[deceſſo]reſ lui in Federica3 geſſerant approbatiſ. lan-
thrauium al[ie] illi impatorem p[mo] et paulo poſt eo deſmcto Guilliu1
mu3 ollandie comitem ſubrogauit ſolemniq[ui] ſanciu1 decreto: quod
diſtictoe. q[ui] & ſexag[еſima] extat nullum decreto q[ui] impator ſit romanu1
regno Sicilia[em] q[ui] p[ecularie] est eſt: eccl[es]ie romane membru3 preſia poſſe.

Henricauf.

Federicaſ.

Federicaſ.

Senebaldu1 Cardinau1.

Innocentiu3 p[pe]p.

di. 64.

APRVCI V N

Federicus.

Super uixit postea Federicus annis quæ, quo ipse multil agitatur et calamitatibus. P[ro]mo n[am]que Henricus filiusque quez sibi Constatia regis Aragoni[us] filia uxor pepererat ob ancille, colotopius in carcere ne cauit. Inde apud Parma[as] virbem prelio lupatil diuillima impedimenta & decem millia milites ferro occisus amavit. Alter[us] filius legitimo matrimo[io] ex eade[m]que vixore genis n[ob]ie Emilius à bonomès libi quor[u] infestaret agru[m]que occisus est. tandem à Manfredo filio ex anilla sucepto quez tarenti p[ro]fecat eu[m] leuiter e[gr]rotaret, suitor[em] interuit post cuius mortem electores illici[que] Conradi[us] predicti filium, qu[em] ex filia Johannis Serulalomitani regis vixore sucep[er]at, imperatore[m] declarau[n]t q[ui] n[ullo] debiut[ui]t p[ro]nem p[er]uationi[m] exemplo regni Siciliae iuolenter ingressi[us] est. & Neapolim accedens eu[m] c[ui]us excom[i]cato de ditione[m], face[m] obstinatiu[m] reclusi[ent] urbe per obficione[m], famem qu[em] potiut men[i]a multil in loci[is] ap[uit] c[ui]us, prefertim primario[m] male habuit, subtrac[er]t tamen est p[ar]ulo post morte qu[ia] Manfredul frater dato ueneno accelerat[em] dictu[m] est. At Pontifex Innocenti qu[ia]tus peropportune Corradi[m] morte intellecta neapolim se contulit, quez ap[ar]putuit et adu[n]ante magni[se] conatib[us] Manfredo potur[us] regno n[ob]i eu[m] mori breui apud Neapolim subtraxi[set]. Per cui[us] morti[que] occasione[m] Manfredul Conradi[m] ex Henrico[us] quez p[re]m Federicus mori c[oe]gisse dixi[m] mul. & Constatia Aragonensi nepoti[m] tutela[que] titulo regnum omne multabili celeritate subegit, adeo ut p[ro]p[er] rei c[oe]ſecit, q[ui] Conradi[m] p[uer]i in alemania agenti[m] tutore[m] ueri, tante victori[æ] certiore[m] facti aut uenire potuerint, aut oratore[m] mitt[em] p[re]capitur, regni ac populi facte celeriter ditioni[m] gratiam à rege puero ſiuit decuit relatiu[m], quod quide[m] ne posset accidere Manfredul dolo ex ſua ingeni[m] malignitate, iſu[m] n[ut]ios de repente ſimulant, adueniſſe ſubornauit, à q[ui]b[us] in regni[us] palam est factus, p[uer]i regi[m] Conradi[m] intitu[m] luctu omnia lae chrimis, & Alemania i[ph]is p[re]ſentib[us] repleuiffe[m], mox[q]e[s], ſub ip[m] rumore[m]

Eniſiul.

Manfredul.
Innocentius

Henricus.

Conradinul.

APRVCIV M~

accurate diseminatū Manfredul regio procedens apparatu se se regem
appellari salutariq, curavit. Id cùs reclusi et. u. Alexander pont. ro.
qui Innocentio successerat & Manfredus de more excovicavit & paratil
limuz adiulus euz duxit excitum. Manfredus uo pecunia abundans
quiā in fuerz cedib, & regni direptione cumulauat. et multos ex
Astrica sarracenol & florentie alianq, lombardie vrbib extorrel q
tue multi erat mercede condurit. quo fretul excitu Alexandruz papiz
cuz ignomnia repulit. Creatus post Alexandri mortez & time forte
accidit pontifex. u. Urbanus ex trec Gallicus sarracenos a Manfredo
in Italiam Siciliam, perductus p crucesignatol undiq, ex Christiano
orbe coactol pmu repulit post Carolum Lodouici regil francorj lanci
frem germanuz prouintie & andeganorj comitez regni Siciliæ citra
ultraq, fretum regem declaravit. Carolus uo romaz uenienl senatori
am dignitatez taz din admistitanit quoniam suus ex galliis ueniflet ex-
citul. Coronaq, Carolus & beatrix vxor regnow Siciliæ & Jerusalem
accepturi p solemmez sipulationez annuol duo dequegita mille aure
ol pontifici & einl successor ibp sopopondert. Delatus ad casinens, saltuz
cuz copiul rex Carolus eo vi supato Manfredum, reiſtentez repulit
qide retrocedentez paribъ eastril uſap, Beneuetuz inſequitul est. paresq,
animil & uirib pſtantiflimi duceſ ad diem. u. Kalenda Maij. anni
ſexti & ſexaglimi ſupra duodecij centuz salutil ſonſixerut. Manfred
uio quez alij, do uariante prelio uicille apparuit ſupatul occifiq, est.
in cuiu exercitu duomille homi feciderut. Quarto Clemete paulo
post i defuncti Urbani locum subrogato Cui Carolus adeptus post Ma-
fredi morte, niilo reſistente regnuz qetiflime poſſidet. Conradinus
adolescenl ſuil Alemãoz uirib & qdej maximil filul ut auityz, rei-
peret regnuz, adnixul est. ſeruntq, pontificez, qui habitul ſit ſancul
cuz alemano adolescenti ipse i gallijs oriundus manifesti periculi au-
datiam diſuadere ſit ueritul multil dixiſe contraria i romana curia

Alexander pp.

Manfredus.

Vrbanus. u. pp.

Carolus.

M. celxvi. Manfredus.

Carolus.

APRVCIVM

Henricus.

et urbe lentientibp pueru pro victima ductus ingredi regnus. S3 etat
tiic romg senator Henricus Castelle regis frater ex cuius sorore Constan-
tia Conradini genitorez natum fuisse ostendimul quo suadende atque
ex urbe roma tunc sub Banderesus lemilibera auxilius libiminstante
Alemami furentel ingresli sit regnum. commisloq, in campif philentinil
prelio cui henricul iple senator interfuit: Carolus supior euafit, cum
cedef in alemanni maxia committere senator romanis deducentibp in
tuta euafit: Conradimus & dux Austrii seruorx habitu fugientel ad ha-

Carolus.

sturam peruenerit: ubi ad diem commili preliu octaua, recogniti sunt
ad Carolum, perdueti in quos Carolus publice animadueri inſtit. Ad
annu3 postea regnus Caroli circiter octauus Gallil ſuif in Sicilia pudi-
citam mulier uz laſtue nimil & petulanter pertentantibp ſiculi oſtum
pene urbiu[m ac oppidoru populi coiurariit: q, p[ro]mu2 die constituta ad
uesperaſcere campani ſignificari cepiſet: confodiendof eſſe a lingulif
gallol intra menia repertol: q[ui]a[er] etſet n[ot] minuſ cruſeliter q[ui] coſtan-
ter factum dominio gallil publice abrogato Petrus aragonum rey

Petrus rex.

acceſtus est: q[ui] demandat[ur] ſibi trinacrie regnus feculo octogelimo
& duodecies centeno ſalutis ſano ea pretenſa ratione andentiuſ accepit.

Carolus.

q[ui] illud Conſtantie uxori hereditario patr[ius] Manfredi in re diceret
deberi. Carolo adduodenicemum q[ui] regnare incepat anu2 defuncto
& Neapoli ſepulto ſuccesſit alter Carolus q[ui] regni Italib parte3 Sicialib
regni nihilomin[us] appellatum quatuor & iuginti annib obtinuit. Inul-
la re alia notior q[ui] qa[per] Proletariuſ in regno quiuſſe nidetur anno

etatis quadragelimo moriens quatuor decim filioſ ex Maria uxore
regis vngarie filia: nouem mares: femellas q[ui] reliq[ut] quor[em] nono-
rel ſuere. Carolus cognomemo Martelluſ bungarie regni titulo inſi-
gnitul. Ludovicul qui ordinil minu2 in ſanctoru[n] n[u]io tranſatu-
ſuit. Et terti Robertuſ qui p[er]i in regno ſuccesſor franciſa petarche

Ludovicus.

amicitia n[unc] nobil est notuſ: huic q[ui] ad annu2 christi terciu2 & qua-

APRVCIVM

drageſimũ ſupra terdeciel centenuz diem obeunti. Johāna que pma est dicta in regno ſuccesſit. Ladıçlauf exinde diebul noſtril poſſecunda Johāna: dehinc Ludouicul demi Renatuſ: extremi galliaruz ex andegauiſ reguſ noſtril hui regni gubernacula diuſis rationiſul ſuccelloribulq, uſi: qd'in noſtril hıſtoril diſſuſe aparet obtinuerit et diuodecimo iaz ano quieta euil regni & neapolitane urbi poſſellı-one gaudet. Alſonuſ tragonum rex inclitil: cui inter pdcos omnel ſoli contigit: ut de capto maximil viginti amorq laborib & periculis tanto regno curru auteo neapolim inuecul triumphauiit. Si uio quod factant mercatores calaulum i ſumal redigere uolumul. Normani quq, & centi triginta. Germani lex & ſeptuaginta. Galli octo & centuſ ſeptuaginta. Alſonuſ arago duodeciz. anni quadringentol & unum cſoſcientel haf de quibul dieluvi ſumul ſeptem. Italie regionel ſb imico regni quaſdoq, neapolitani quaſdoq, Sicilie citra fretum dicti titulo tenuerit. Sz iam noſtrum continuaturi ordinez ad troentiz amnez redeamuſ. Continct euil ſlumis ſinilſte Samnitiuſ regio eucaｍphili ma: tum et uariil populiſ oriq, diſtincta. Si qdeſ precutini pinnenleſ: ſrentani: peligi: marucini: ſurconenleſ: amiternini: uestini plurima poſſidentel loca: populi in ſamnitiuſ admiuati ſunt. Pertinuitq, o mmil ea regio ut noſtre etatil noſb utamur. Ab hoc troento amne ab Aquilaq, amiterneniuſ, a fregelluſ ubi ne di ponſcoruſ. ab reate. ab Suellaq, pomeria: uestinorim ne leſa: hine ad Beneuentuſ quaſ inclusit-cuiitatez: inde ad larinateſ appulor, ſinel: Mutatüq, ex Samnio pütil Aprucii nomen magnaz illiuſ partem cōplectitur. Ablurda uio est hec facta mutatio: & pp, qua multi ex doctorib, viril: ſz regionuſ imperitil credant Aprutiuſ esſe: qd'olim brucii ſuere: cum trecentis & alicubi plurib paſſiuſ milib Aprutiuſ diſtet a bruciil toſleranda uero uel ea ratione uideſ ipſa mutatio: qd' ex particula licet tenui taz ample ſamnitiuſ regioni: id Aprucii corpor ſumpſit noiationem: ſiqdez ubi

Renatuſ.—

Regniī ſub duſil duiprib, Alſonuſ rex.

Troentuſ fl'.

Aquila. Fregelil.
Ponſ coruſ.

Larinateſ.

APRVCIVM.

Plinius.

Hannibal.
G. Celar.

Plinius.

Truentuz op.

Traffinum.

precentinul dici solitus fuit ager facta ab imperitissimil mutatione dici ocepit. Aprutinul. & qd' pma incobuit lamnii ad picentuz finel particula. cetere lamnitium particula atq. orq sunt dplexc ut onl regio nò precutiz sz corrupte Apruciz nocaret? Haz Pliniul ubi hanc delc bit regione, a Superiorib incobant ut ad picentuz ueniat sic habet. At a terno amne ubi nuc ager adrianul & Adria colonia à mari tria millia passil flumen vomanuz: ager precutianul penenlif, enstru nouz. flumen in Vatinuz, trientuz, cuz amne qd' soluz liburnorum in Italia reliquii est. flumen albula tessuinz, quo finit precitiana regio. & picentuz incipit. Est uio hec uia per quaz duo omnim qarma tractarut exicituq, duxerut p[lan]tissimi duces. Hannibal primum. & postea Gaius Celar gerendif rebo maximil in huinr regni loca re gionelq, uenerut. Nanq, Liniul. li. xxiij. seribit Hannibalem post cla dem ad transumenuz romanil inflictam spoleto ne qcoij oppugnato duxille i agrum picentuz. & preda omnisfariaz rezo per aliquot diel facta profectuz per Precentinuz & Adrianuz agruz. Marlos inde Mar tucenolq, & pelignol deuastasse. Gaius aut Cefar licit elegantissi commentarii suis habet maxio progreszu omex agruz picentuz parv rit. cuncte earz regionuz perfecture libentissimil ais eory receperut. exicituq, eul omib rebo iunerunt. Unde Celar septez omno diel ad cor timuz còmoratul per fines marzucinore frentanore. & Latinatuz i apulia, puenit. Sz iam vrdel oppida. & flumina q Plinius hinc in p cutianil nuc Apruciz initio huisse dicit. nostril nomib declarare aut ubi intierunt eory loca & ne litigia indicare pergamul. Illudq, i p[er]mil omittamus. Truentuz oppidum: qd' Plinius à liburnis dalmatie pp[er]s lecul torrentil amnil ostia edificatum huisse indicar. nò extare. nec ali quod i eul nesligio parz apparente subrogatum ee. uel oppiduz uel ca stelluz. Est uio p[er]miuz ad dictas troenti amnil simiTRAZ oppiduz colu[n]ella. deinde sequitur Còttaguerta. Ancaranuz: Mortuz. & nuc Traffinum.

APRVCIVM

quod uetul oppidum Pliniu Teſtuumui appellat. cui proximuz et Castellani
amnif aſculum ambientil oſtium quo ſe in trocentuz exonerat. Et ad
ipſiul Caſcellum ſinilſtam caſtella ſunt Monſanctuſ. Macula. Bulaſuiz.
Sanctuſ Vituſ cui oppido heret Villiſ caſtellana ab eius ſlumij ſonte.
quē ibi h[er]t. appellata. & aliquot vicuſi habitata. Ab eacu valle ad A.
matrixez nobile p[ea]tino[rum] oppiduz troento amni mo[n]tes imminet al-
tiſimi nulliſ caſtelli aut oppidil habitati. Secuſiul ſeqt in precutinis
ſlumij ſi librata. que[]z ab aquariu colore Albulam maioreſ appellauere.
eſt p[er] paſſuſ q[ui]a, millia ſecuſiui ſittu a troento ſemotuſ cui deſtrolſum
ignobilia berent oppida. & caſtella. Caropolum. neretiuſ. & ad ſinilſtaz,
torturetuz. Sanctomeruſ. & ſancti Egidiuſ ad quod caſtelluz Librata
ſiue Albuſe amnif ſonſeſ origoq, h[uius]tut. Salinuſ deinceps et amnif ab a-
penino deſtulens a quo amne uix duo milia paſſus a librata recedente
remotiora ſunt ad dextam in mediteranei montibus rochetta caſtelli,
ac ciuitella oppidum arcem h[uius] oiu[m eius] ore natuta loci. menibulq,
munitam. Simixtrolſum uio caſtella illi adiacent Montoriuſ. & ſupioſe
loco p[og]giuſ morelli. ſupiuſ Troia. Quinq debie millia paſſus abeſt. Tor-
ridinus amnif. quem Pliniuſ iu[u]ma[t]inuſ appellat. h[it]q[ui] in Apenino ad ra
diceu corni moti originez. heret uio ei deſtrolſuz i maruſ littore oppidu
Flauianeum olim nobile niue paucil h[it]atuſ coloniſ. q[ui]d P[ro]h[olomei] Plini-
q[ui] Caſtruſ nowuſ appellant. Supraq, Flauianeuz i mediteranei tordino de
xtrorsuſ proxia ſi oppida Molanuſ. Ripatoni & Villantium. Simixtrol-
ſuz uio eideu amni & pariter littori proximu[] caſtellum est Monſpaganu.
Supraq, duodecimo a mari miliario Viciola ſlumij in apenino ad cornu,
oriu[n]duſ Tordinuſ auget. Ibiq, T[er]tānum est nobiliſimū regionis
oppidum. q[ui]d P[ro]h[olomeu] Pliniq[ui] Niteramnias appellant. paulo eim
ſupra T[er]tānuſ torreni noie flumicelluſ influit T[or]diniuſ ut tor cir-
cuiu[da]tam amnib[us] oppiduz inſamnia debu[i]t appellari. Genuit il locu
magnu[i]z regioniſ or nametum Simonem p[er]tem. & Theodotu filium.

Pliniul.

Librata fl.

Salinuſ fl.

Montorium op.

Flauin[ue]num op.

Molanum op.

Pliniuſ.

T[er]tānu[] oliz inſamnia.

APRVCIVM

mre consultissimof gente progenitos Lellia quorъ ille in pilana: con-
stantienſi. et basilienſi synodil pontificiōs, romanorъ curia cauſal egre-
gie perorauit. hic ſacri palatii cām auditor est. & genitor venetias,
natul romaz niue incolut. Ad proximūq, flumicelli ortuz tria ſunt-
castella. Camplu, Castellūnouiz, & Hucella. adeo inuicem proxima
ac prope contigna ut uniuſ oppiduī ſolo campli vocabulo nominent
Su preq, uiciole ortum castella ſut bilignuſ & Rugnanuſ, Tordinuī auct
ſine viuantiuſ inter & proximuſ netuſi p[]n[]nſa, noſi Horuamuſ, am-
nem ſex inlittore millia paſſuſ intereunt oppidaq, & caſtella int utri-
q, 1[.] plima: partim pariter ab utroq, diſtantia partim alcutti pro mon-
tuſ in q[]b[.] ſut inequalitate & alueoq utuſa, amniſ inſlexu proximio-
ra: q[]b[.] ab infimo ad up[.]muſ quo ſita ſint ordine lati fuerit explicare mor-
tum. lochariſcum cuſtodia vomani: caſtrum uetuſ. tranſimuduſ. Canti-
amuſ, forcella: Mianuſ. Rapnuuſ, colliſ uetuſ. Fornarioluſ. Montori-
um: rochamōtorii: poggiuſ. Umbrechi: & toſenum. Ad vomaniq, ſo-
tem viaſt in Apenino pp[.]ſus frequentel. Campul toſtul. Pogium. Cancel-
lum: & Maſſionuſ. Habetoq, Voman[.] ſinilſtorſim i mediteranei caſtella
Motuſam. Montem uiridem: & Montemgualechuſ, bucuſa, fueru Preniti-
ni quaſo q[]de[]z Plinuſ ad agrum Adriē Coloniē & ad Aterni amniſ fine
agrum p[]cutinuſ fini dicit. Deinceps uſabimur in marrucinif. quod
Lim[.]i[.]xxvuſ, dicit dediſſe iuolūtaria noia in clasſem qua Sapiō i Afri-
cam duxit. et li. Lxxuſ, bellii describēnſ italicu dicit. Marrucinol Mar-
lis rebellibul conſenſiſſe. et li. Lxxvi. ſcribit Sulpitiuſ legatiuſ Marru-
cinuſ cecidiſſe. Post Vomanuſ Amnem Fluiu[.] Plumba ſequr. cui caſtellu
heret Adriē portuſ appellatum. Supiuſ est ſilua oppiduſuſ & tria luci-
Plinuſ. ut niue auct q[]nq[], millia paſſuſ a mari & ab utroq, fluio pa-
riter diſtat. Adria uetus romanorъ colonia arduo in colle ſita: q[]b[.] cua-
ornatiſſima ſuit Adriamo impatore romano de quo heliuſ ſpartianus:
Adrianuſ Adria ortuſ maioreſ ſuol in bispania ortoſ p[]t[]p[]ta Scipioniſ in

Camplum op.

Honanuſ A.

Campul toſtul op.

Pliniuſ.

Precutini.

Marrucini.

Plumba fl.

Adrianuſ ſmp.

APRVCIV M.

Italia reſedſſe in l. uite ſine ſcribigit. Et inſa Adrianuſ apd neapolim Demaueuſ in patria ſua Adria qnquemiahſ ſuit. Liuſ lixxiiij. Anno qnſo belli punici ſecundi Adrie atam in celo ſpetiesq. homiz area euz candida ueste uilſal eſ ſup Adria plumbe ſunio ad dextam caſteſtuz heret Celinuſ. Supiuſq. ad ipiuf ſunui fontem oppiduſ e Schizanuſ. eidem auſt Plumbe ſunio ſecundo ſup mare miliario ſinixſtorſuz im- minet oppidu[n] nobile Ciuitaſ ſancti Angeli appellata. Jdq. Pliniuſ et Ptholomeuſ anguluz dixere: qd. h. in multiſ contigiffe uidemuſ: tam ſacilif [p]ia ſuit angoli ad Angelum chriſtianuſ tprtribuſ ſacta mutatio. et ſupta illud plumbe amni J[ex] oppidum pariter eſt propinqu[us]. Di- ſtat a plumba ſunio ſecuſduz mare tria millia paſſuſ amn[is] Salinuſ: eiq. ad dextam in littore heret caſteſtum Portuſ ſancti Angeli dietuz.

Supraq, i mediſi[n]eſ Salinuſ ſunu[n] auget[em] n[oe]ſe fino. In apenino ad corni radicſe oriundo. Cu[n] dextrorſuz octo iminet oppida & caſtella [p]atil ſue- rit ordine retenſere. Caſſilentuſ. Monſticeuſ. Pignanuſ. Bilentum: Cor- ugnanuſ. Serre: & Valuianu[m]. paulo eſ ſupta ſini amn[is] oſtium altero Salinuſ augetur. ſunu[n]e Ta[u]o quod pariter in apenino ad cor- num exoritur. Interq, h[ec] ſunu[n]i pari pene diſtantia et q[ato] a ma[i] miliario oppiduſ eſt in regione p[m]ario Ciuitaſ p[ene] appellata. Pen- nenſu[n] z[one] apud netuſtihim[]o[n]o[n]ſima. Suſ. h. hi [p]uſ Plinuſ p[er] p[er]cutinol. p[en]nenſeleſ diximuſ poſuſſe. E[ui]q. in ſunioru[m] peninſula ta[u]o dextrorſu[n] iminent. Colliſ: Corninuſ. & Laurēn[iz] nobile oppidu[n].

Seq[ur] i littore Aterni amn[is] in regione p[m]arij Oſtium quem amnez nunc p[ila]rariu[m] uacant. In ſunio Nur[ia] apd monaſt[riu[n]z case none ſec[] apeninuſ oriundo dextrorſu[n] auget[em]. Suſteq. ad Nur[ie] dextam Monſt[il]- uanuſ caſteſtum Spoltorium oppiduſ: & Moseuſum: Planellu[m]q. & cepagattu[n] caſtella. et ſub ipſo ſonte Abbatia case none ediſitiuſ. et ce- tero or natu ut in ea montiuſ al[pi]tate conſpiciu[n]. Su[n]p Nur[ia] ſuniu[n]z a Terno ſine p[ila]rariu[n]e amni dextrorſu[n] adiacent. R[o]ſanu[m] Alandu[n].

Liuuſ.

I[ex] op.

Salinuſ fl.

Ciuitaſ p[en]ne op.

Aternuſ fl. nunc p[ila]rariu[n].
Nuria fl.

R[o]ſanu[m] op.

APRVCIVM

Petanicuz Turril antonelli & Lupin est Castilionu. deinceps alen-
denti obnufi et flunuf caput aque dictu. vberrimo manan fonte:
cui flunio ad finiftam castella. Euxiuz pmuz. et Lupin ad fontem
offenum adiacet. interq. ea capitranu duo millia paflus ab eodem
flunio etlemotum. qd oppiduz viro nc ornatur celebrimo Johanne
Capistraneo Seraphia Fracisci ordinif quez decorat alunno. miracul-
& qdem frequetib. qd post apostolor. tipa tarum ac prope inandit
fuit in una corrufcante. Suþq. Capistranu i meditraneil et oppidu
Capelluz. dehinc arduo alenfu a terno amni adiacent. Veteritum.
& Raimam. Et Lupin est Aquila urbs p[]clara. ei originez relaturi
queda, n[]ti h[]u opif int[]e[]tioni accommodata. altufaule repetem ut mi-
nori fit miraculo nostril hoib. tantaz cuitates potuiffe in ea motiuz
alsperitate tam breui tip[]e coaleſcere. Roma ſub c[]oſulib. atq. et poſte
ſub p[]ncipib. florente hi motef in q[]b. Aquilaz n[]cc e[]e uidemul duat
habuere urbel. qua[]z vna[]z n[]c[]e Amiternu. populo q[]. n[]cc ſit Aquila
frequetiorez ſuiffe constat. Luiu. u. ſi. x. ſcrib[]t Spurinu. Comeliu. alte-
ruz c[]oſulem Amiternu oppugnatu. de ſamnitib. cepiffe. c[]elaq. oppi-
danor. duo milia octingentos: capto[]l quater mille duet[]o[]t octuag-
ta. & ſi poſtea idez Luiu[]ſ populoſ Italia enumeras: qui Lutio Sci-
pioni in Africanam traducturo ſponte auxilio ſuere dicat. Amiterni-
n[]oſ ſinu[]l cui vmbri[]l Hurſinil & Reatinil militeſiili dediſe. Virgiliu[]ſ
u[]o amit[]naſ appellat turri general. Fuiteq. ſit[]um Amit[]nu. in continu-
ato ac plano monti[]l dorſo q[]nq. millia paſtus ab Aquila diſtan[]ſ. cui
theatri: templor[]uq. & turriu[]z ingentil ut apparer urbi[]ſ reliqui[]e
fundam[]eta cernunt. habuit u[]o ea virbi[] magni ornam[]eti cuem
Salustiu[]z Crispu[]z nobile[]z historiceu[]z. Altera urbi[]ſ in moti[]b[]i Aquile-
adiacentib. fuit Furconu[]z appellata. que[] & ſi amit[]no no[]tis uetuſtate
populi frequetia & opum magnitudine fuit impar. ſnam tamen
temporib. Christiani[]ſ h[]u[]it dignitatez. qd omnib[]u c[]ociliu que[] ante

Capistranum op.
Johannel Capistraneil.

Catapeſtum op.
AQVILA.

AMITERHVM.
Liuus.

Virgiliu.

Salustiu.
FVRCONVM.

A P R V C I V M

annos sexcento[rum] Romæ aut alibi per Italiam celebrata fuerè epi-
scopum Furconælem aſcriptum legimus. erat q[ui] Furconiuſ diuſa
ab Amiſno regione octo millia paſſus ab aquila diſtan[ue] in Aterni
amniſ fluenta proclu[n]ior. ubi et nunc extantia quadrati lapidis
fundamèta Furconu[n] appellant[em]. videt[ur] eiul urbi agruſ ſuſſe illu[n]
maiori ex parte quæ nunc poſſident Aquilani. I[taq] amiſnis ab
ignoto nobil hoste et Furconio q[ud] ſcim[us] a longobardis ſolo equat[us]
ipſa[que] urbiuſ & ſuor[u] agror[u] populi. quos ſoli moſtuoliffimi aeris q[ui]
ſalubritu[n] multos gigneret. cōſteruaret[que] in grumolis arduis q[ui] aſſe-
ſu mo[tib]o c[om]munitiſ oppidil & caſtellis ſele continuèt ut et cum
diſperſi ea in loco[que] aſpitate ipſi populi nullu[que] regimis for[m]a[que]
poſſent retinere in tiramno[rum] ſubiectione[rum] potestat[em] uenerunt:
a quib[us] diu multu[n]que lacerati oppreſſiq[ui] ſunt: crediderim[que] quod
tradita p[ro]q[ui]nu[n]or aut ad ſi[u]nu[m] qu[em] etatum ſuccessione[rum] publica
nunc ſama Aq[ui]lani affirmat[em]. factum e[que] ut cum diu inuiſum tiram-
nidil ingu[m] excutere ſtatuiffent: ſinguli caſtello[rum] pp[er]i. q[ud] priu[n]
cōmratione inita ſe factur[que] ſp[op]oderant: ſuol qu[em] tiramno[rum] ea
dem trucida[n]et vora. Q[uod] a[n]t[ur] magiſ cōſtat[em] liberati tor populi ni-
bil du[x]ere antiquiſ q[ui] hoc muro[que] orbe qu[em] nunc h[er] Aq[ui]la incoha-
to ſinguli caſtello[rum] populi. q[ui] ſutura in urbe tenent: inſtabar[em]
q[ui]nic[que] qui h[ab]ie q[ui] inſo[n]ſa[n]t: diſtribu[n]t: ut eo q[ui]s[q] ardentius i-
operi intendet: quo ſe ſe domui & rei ſue familiari studiuz impen-
dere intelliget operam[q] nauiare. Nomen u[que] Aq[ui]lam n[on] ab augurio
ſicuit gentiles olim: i[que] ſimilitudine indiderunt: quia ſperauerint
eam urbe[m] omnib[us] circa populiſ h[and] ſecul[q] Aq[ui]a ce[t]iſ auibu[n]
potentiore[m]: digniorem[q] futuram. Quo a[n]t[ur] ano Aq[ui]la urbi[que] con-
cepit: incertu[m] omnib[us] eſſe uidemul: i[que] eam ſcim[us] minus noua[que]
q[ui] incule optinent: Nanq[ui] in ſecu[n]di Nicolau pont.ro. geſtil rebus h[er]et
q[ud] ſup[er] ostendim[us] Robertu[n] Guiscardu[n] ad annu[m] ſalut[em] decieſ

Robertus guiscardus.

APRVCIVM

centemuz & sexagimuz accepit ab eo potissime in Aquila cuitate ducatil apulie coeessionem. Ceperat uo eum Vrbil fortina rei, pu. proximil ttribi a cinium chisordia labare: adeo ut ad p[]stinam cala mitatez reditura uideret, nisi maxio dei munem Sancti Bernardi nuz senenſez apud eos diem obire contigiffet. Tantuf nanq, ex omni orbe Christiano populoze, concuſus ad ſancti ei lepulchriz mira culaq, miſenda eſt factuſ: ut ei Vrb[] Aquila opuſu ſit aueta: tum maxime ciuel ſ recordet: unanimet, ſint facti. Supra Aquilaz amnif Aterni ſine P[]ſcarie ſonti ſubiacet in apenino oppidu[]z Monſregalil: cui oppido incole affirmant: nobilq, oſtenderut p[]riuz e[]e proximam colli mirataz taliter fastigiato utaqua in e[]a pluenſarborez ſp[]lia ſa- cta diuſione in tref magnol amneſ diuerſal petenteſ regioneſ Veli- nuz. Troentuz: Aternuzq, ſine P[]ſcariam delabaſ: habet ſinixtrorsu[]z Aternuſ oſho i maruſ littore proximu[]z P[]ſcariam oppidu[]z: cui nomen ſicunt ſuumi est mutatu[]z. Si q[]de[]z Aternu[]z e[]a uetufiſtima urbe[]z Pli- nuſ P[]tholomeuſq, appellant: Supinq, vrb[] []heatina Marrucinor[]z a Plinio dicta: ſeptimo miliar[]io a maru ſecedit. e[]po nunc & c[]ine luo ex nobili Volognanor[]z familia oriundo ornata: qua P[]pinnuſ Karoli magni filiul q[]d' longobardis obſtinatior[]e fa- uſſet, an[]o demolituſ eſt: & tamen an[]o abinde paulo plus minus du- centefimo Normam[]i eam duxerut dignaz, apud qua[]z Aprutiorum gußnationiſ ſedem tenent[]m. Nam q[]d' ſupra oſtendim Gauſtedn[]z Roberti Guifcardi ſiater p[]tempora ſecundi Nicolai pont. ro. occupate regioniſ caput hanc Vrbem: Guillianic[]iq, oppidum fatiebat. Au- get ſupioſe loco Aternu[]z Albi ſuumiſ bini[] ſuetauſ torrenti[]bi ex Maiella oriundiſ inter quos oppidu[]z eſt: Manuplellu[]z Vr[]ſo ornatu[]t comite ex patricia Vr[]ſinor[]z gente romana oriundo & iuſ decora- to: & paulo ſupiuſ Maielle monti adiacet Rocha moriſi. Inferiu[]z Cusamuz. Et ad Aterni ripam ſe oppidulu[]z Turriuſ dictu[]z: Lucu[]z.

Sanctus Bernardus.

Monumentus op.

Velini
Troenti origo.
Aterni

P[]ſcaria op.

P[]piniuſ reſ.

Alba ist.

Lucus op.

demet op. oppidum

APRVCIVM.

deinde oppidum Aterno est proximus, ad flunii unius ostinuz, quem hinc rufenl inde torrentes ex Maiella cadentes efficiunt inter quos eos torrentes Caramantiuz est oppiduz non exile. Cantalupuz deinde oppiduliuz ab Aterno recedens monti heret sub quo fontis olei petronici peremnif scatet, quod qdez oleum theotonici hungariq, diligentiul q, Italici & colligunt, & alportant. Proxime ad aterni ripas Tochuz est oppiduz, et quatuor inde abest milia paflul Populiuz natura loci munitionibus, & populi frequetia nobilissimuz. Nam cum eo cofluat Aternum coficient flunii hinc ab aqla sive a monte regali inde a Sulmone labentef ponl aterno pmuz integro & nufq, inferi uado sum apud populiuz est impositiul & arces ductaq, utrinq, ad amnez miroz, brachia claustruz effitiunt ut i regione motuolissimaz, munissimuz. Hicq, Marrucanil continè incapiunt Peligni ad eaz aterni partez hinc inde expositi quaz labi diximus a Sulmone. Primum uo ad hinc amnem oppiduz fuit Corfiniuz, cui dirruiti ruinis rio milario a popilio distantib Sancti Pelini incampil & pentina e appellatio.

Fuitq, id Corfiniuz in quo Domiti Enobarbus le sc. G. Celari ne Pompeum persequeret oppoluit. Ostendit uo Licanul pontez qeuz inget fluniz finisse prope Corfiniuz, ut uo liceat fuspicari eum finisse quin est sublicens ad populiuz. Iste limil peditel ruitur, ascendite postem. Pelignoq, quod diximus continuille marrucanil et hil frentanol, postea Larinates hircus in cuilibbelli cémentariu scie ostendit. Celar leptez omio diel ad Corfiniuz cōmoratuip pfinel Marrucinorq & Frētanorq, & Larinatum in apuliam puenit. S; Aterni anni quod est reliquiz, & illi adiacentef. Peligno pufq frentanol deseribam. Ea aterni parl qua diximus ad Sulmonez labi geminuz hir fontem. Vnū apd pacentrum, altere apd valle, obfauaz: de labentef, inde flunii apd Sulmonez cœunt. et Aternus a Populo Sulmonez uſq, integer planitiez duodec milia paflul longitudine & uix dimidio latitudine patentez inter scat: nec

Tochum op.

Populium

Peligni.

Corfiniuz op.

Celar.

Frentani.

Larinatef.

Populium op.

APRVCIVM

Sulmo. ipsi integro amni preter Corfinii ut diximus dirruti ruinaſ alid
q̣ partula castellum adiacet. Sulmo q̣ proximus flumini ad nallez, ob
lauram oriundo oppiduſ Œ celebre quod cimb, opifabq̣ p[re]ſtantibus
& populi multitudine frequentet. Eoq̣ nol viſo Nafoni Ouidio poe-
te excellentiſimo cōgratulati ſimul q[ui] patriaſ ſe dignaſ tantque
exornauerit. ilq[ui] eam ſcribit edificataſ ſuſſe a quodaz Sulmone Eneæ
comite h[uius]b[us] h[uius] erat ſolimul frigia comes ſimul abida a quo
ſulmonil memi nomen h[uius]t. Etat u[ui] Ouidiul exul in Seithia qua-
do dictos & alioſ q[ui] ſequunt u[er]ſus in fastiſ ſcripſit. Sulmonil gelidi
patrie germanice u[er]ſte Me miſeru Saithico q[ui] procul illa ſolo est Et-
go ego t[ur] longe ſi ſupprime muſa qu[er]reſſal. Suſ Sulmonez p[ec]toru-
nuſ oppiduſ ſupinſ & valliſ obſcura viuſ planitiuſ quinuſ milliuiuſ
ut in ea m[ori]nuſ celiſtudine t[ur] mirabili q[ui] ample adiacenl. Fuit
u[ui] ea planitiuſ alioſt habitaſ u[er]ſi q[ui] ſextantef ruine oſtenduſt. Et
Pliniu eol populiſ ſupeſequanoſ p[ell]ignoru appellat. Fluiu auiu apud
Pacentruſ oriu[n]dus cuſ maiella[] moſtez a quo cadit linquere & i
campoſ ſulmonenſel labi incipit monaſtiuſ attingit edifici[] or na-
tiliu[n]nuſ: q[ui] ſe Petruſ de morrono quaſo in papam Celeſi[n]nuſ ele-
etuſ ſuit inhabitabat. h[anc]e oram & eam que a Populiio Sulmone
u[is] campeſtril est et ip[am] u[n] geminoſ diximus h[uius] Aternuſ
eſſicere moſteſ undiq[ui] altiliuſi Sinixtrorfuſ Maiella. Apeninuſ
deſtrorfuſ claudiuſ. adeo ut pauciſ & q[dez] arduiſ preſidio comu-
nitiuſ adiſib in e[as] ſit acceſſuſ. Unde factum est ut ab oſtingetil ſuiſ
citra antiquato p[el]ignoru n[ote] dicta ſit valuenſiſ. qua ſone propoſi-
tuſ Sulmoneli eccl[esi]e & o[n] olim p[el]ignoru ore e[pi]m romana eccl[esi]a ual-
uenſem d[ic]it. Sz h[oc] iam de aterno flumino latiſ. Alia que de p[el]igniſ
ſuperequaniſ reliqua nobil ſi[n]t ult[ea] Maiella[] ad deſtam S[ar]i ni[u]c
San[gi]ri amniſ meliuiſ deſcribent. Aterno ſiue p[il]carie amni pro-
ximus est ad mare Lentuſ fluiuuiſ ex Maiella oriu[n]duſ freſtanor[u]

APRVCIVM

ore: p[ro]mul cui dextror sum & sub ip[o] m[ore] Maiella adiacet monasterium Sancti Liberatoris, templo edictis. & qu[ae] nos illuc traxit multi & elegantibus, libr[is] uetisl[im]is longobarda scriptis, ita ornatis. Imo: eis[que] Almiu[us] sinixt[re] i mar[is] littore heret nunc Franciscuilla qu[ia] pri[s]ci Frentan[us] appellan[ere] urbe: z[ur]frentan[or]s p[er]mari[as], de qua Liniu[s] in vii[us]. Aul[us] cos. fr[et]anol uno feci[do] plio debellu[i]t. urben[que] ip[az] quo le fu[la] c[ot]ulerat acie[s] obli[d]us, imperat[is] in deditione z[us] accep[t]. et infra: de equis triumphat[us] exemplar[que] fuit, ut Mar[li]. Maruci: frentani mitteret z[or]mas, octare[s] h[is] petentib[us] fr[ed]ul datiz et. Frentanol uio o[uiu]m populo[que] solos fuit[que] fortissimo[n] nonnulli opinant in eam adducti, sententia male considerat[is] uerbis Plinij h[anc]e regi-onem q[ui] libi fuit quarta descriptent[is]. ip[s]. h[ordine] procedent[is] non uo huic contrario: & a supe[r]ibus incohans diacrit. a Tifereno amne sequi regione: z[ar]ta[que] genti: u[li] fortissimam, itali[am] inora frentanor[u]z: ut intelligi uellet ip[s]o[rum] frentanol & q[ui] seque[n]t[em] adiacent[us], Martucinol: P[el]ignol: & Precurinol esque fortissimo[n] notissim[u] uio et historial, callentib[us] romana[m] cohort[em] peligna[m] c[eter]is latini no[is] fuit[que] p[lata]. Lento amni i meditat[em] heret L[uch]anicum nobile, ditissim[u]z, olea oppidum. Supinu[s] item sub Maiella est Rocha monti[rum] plani, et iu-pra fontem lenti est castru[m] menale. Ad lentum i littore lequitur Foru[s] amn[il] ex Maiella pariter oriundu[s]. Cui q[ui]nto a mari miliario proxim[u]z est dextror su[m] Villaman[ia] oppidum. foro sinixt[ro]sum Milianicu[m] et su[pra] ad ip[m] torrentem aliud oppidu[m] s[an]ta su-perinu[m] rapinu[m] castru[m]. & ad Maiellam p[enna] Recedit i littore a foro Moru[s] alter Almiu[s] octo millia pa[s]s[u]s et cu[z] eo i [sp]atio lit-tori immineat, & foro proxim[u]z lit castru[m] Tullu[m]. Moro pro-xima est ad duos mille pa[s]s[u]s mar[ique], c[ot]igua uetisl[iff]ima urbe Ortona: qu[ia]z P[th]olomeu[s] sim[ul] c[ui] Aterni amn[il] ostio in peligni[que] enumerat, 15 Plinij cui in rebus Italib[us] magi[que] credimus qu[ae] est ab a-

Mon[al] maiella.

Fr[et]ana: n[unc] Francha - villa.
Liniu[s].

Pliniu[s].

P[el]ine cohort[em] p[late].
Buchianicu[m] op.

Fata op.

Tullu[m] op.

ORTONA.

APRVCIVM

terni amnif hostio ilarinatef trentanof ore attribuit, quæ ipse etiam Ptholomeus licut Pliniul trentanaz urbem aterno linixtraz ubi nè est uilla francha ponit, ut aut Ptholomei picturaz ee deptanatam que còtraria hæat aut eos quæ retulerit libi ertasse nò dubitemu.

Inter urbez Ortonaz & Forum amnem adiufq, Maiellaz mòtez multa fùt oppida & castella que ab infimil ad SUPPREMA quo fìnt orchiè lita docebimuf. Tullo iuanum SUPEMINET. & Ortone ad dexteraz Artu. aro uacrum. SUPRA, ea oppida est cala candidella castelluz. SUPERTULI Sancti Martinus. & illi linixtrorluz è flettum. Ortonaz uò inter et Morum Alumum in mediteraneis est crechiuz. SUPINI fùt Ariellum. atq. Orfogna. Moroq, flumio heret ad linixtraz Sancte Apolinaril. SUP FRISIUM. & SUPINI Caltrùnonum Lanciani. At SUPRA einu fluniis fontem ad duol mille paflus oppiduz est Guardiagalli dictuz. Paruil deincepl flunius ad Morrii sequit Feltrinul cui unicum heret i littore castellù Sancte Vitul Lantiani dictum. Et i eo quod quatuor milia paflus ad Saruz amnes infedit Spatio Lancianuz oppidum prestantillimuz quatuorites milibi a mari recedit quod Anfanuz à maiorib appellatuz magna populoz ad mundinæ quotamfil cùnvenientuz frequètia celebratùr.

Lancianoq, dextrorlum ad Maielle radicel Palumbiruz procul abest, cu oppidio Penna castelluz i montibò SUPEMINET. Saro amni quez nùc corriupte Sangruz dicunt dextrorluz i maritimil proximuz è monaste rum sancti Johànif ubi celeberrimuz fuit Veneril templuz. Supra funt castella Fosfa ceca. & Rocha fàcti Johànif in uenere. SUPINIQ Saro fùt proxime ingentef reliqæ urbis dirrute quâ Ptholome& Pliniul bicamnuz fecam incolè appellant. Auget dextrorluz amnem Saruz fine Sangrum Auëtinni fluniul infuper equanil pelignoruz apud furcam pilene oriundul. In ipfumq, Auentinum item dextrorluz le exonerat, uiridif torreni inter monasteriuz sancti Martini & Faram oppiduz ex Maiella monte oriundul. Et SUPRA Sanctum Martinuz

Foruſ fl'.

Guardia galli op.

Lancianum op.

Palumbarium op.
Saruſ fl' nùc Sangruf.

Auëtinnil fl'.

APRVCIVM

uridifq, torrentif ortuz Maielle radicibò proxima it oppida Cimitel
la & Lama: Auentino aùt amni postq viridi auctus est dextrorsum
proximaunt oppida Tarantuz, Lectimq, Paleni & Paleniz pro Peli-
gni2, corrupte appellatiz. Nam ea è pelignor, alta pari 4s diximus
lupequanol a maiorib, uocari: sice, paulo lupiul Furca oppiduz ubi
Auentinul oritur palene pro peligne nunc dicit: cui cernunt proxà
oppich ut apparet uetustissimi fundamèta. Ornatum fuit Furca oppi-
duz fàcto & celebris famè anachorita Nicolao furcenli qui proximo
anno apud urbez tomaz centenari est definet, miraculis, plinis
corrutcanit: apudq hec loca ut in amplissimis montib, ampla, &
plana finit mons Maiella què ut diximus leperatuz ab apenino Samitiz,
oliz nunc Aprucii regio hù altissimus. Ad Furcam iò Palene sive pelignaz
planitie5 linixtorhuz còtinet Furce appellata in qua sinit Pelschum con-
flantiz & Ruuslonul oppida populis frequentata, quæ quidez loca
breutib 15 arctissimil inter Scabrol mòres semitil aditum hùt ad plani-
tiem quin5 milium quà supra in lupequani pelignor pmariaz esse
diximus. Auentino amni linixtorhuz qua euz influit tortens uridif
proximuz è caſale oppiduz. Supinul collis macinare, et inde Falafaliuz,
inde altissimi montes piciorz. Auentinuz ammez ulq, in fontez magnil
& in accesseſibilità rupibus ſuper incumbant. S3 amni Saro sive Sangro
ſupra Anentini amnis in fluxum. Itez dextrorhuz plurima adiacent op-
pida & caſella, quæ alcendendi ordo fatiet notissima. Altinum: Rocha-
ſcalogna: Gipsum. Turricella. Penna hòſ. Monſniger. Bona nox: uilla
ubi ponte amnis è iunctus. Monſ lapianul. Fallum. & paulo lupiul ar-
duo inter mòres altissimol additu petitur cuitat Luparella oppidù
natura loci additis opib, & populi freqrentia munificimus. Supra fùt
quartriz milſeratiz. Gambataruz. Petra anſuria: et ſecul ſari ſive ſan-
gri fluenti est oppiduz ſancta Maria de qne, milibul: Superius Rocha
gnq, miliz. Deinde influit Saruz talinul tortens ad planitie furce

Cimitella.

Palenù pro Peligniù.

Furca op.

Caſale op.

Monſ lapianul.

APRVCIVM~

Rocha talini op.

peignorez oriundul: eu castelluz heret Rocha talini dem. Superiul
ad Saru limt itez dextrorsuz Scontronuz post Villa ualli regie fari
ipsiul liue Sangri amnil fonti proxima. At iuxta mare Saro amnihi-
nixtorsum eius nois ciuitas ietusta erat appolita eius p[er]dez destru-
ete ueliogia dinoscunt. lupiulq. Castru pallieti proximil ſporib[us]
nomiz elt ſuſfectuz a paliar[us] copia dictuz, q[ui] in euz campeſtuez loci
motane adiacetil org ſegetel demeſc ad trituras a uillicil congetur -

Castruz pallietti.

Palani op.

tur: p[er]ul uo q[ui] adeat[ur] proxim[us] monſ ardu Palani dictus oppidum
cui arche appellatio el Saro proximuz inuenit. In moru auit Pala-
ni oppida ſunt & castella: Bomia: Collis mediis. & Tranſtrius. Mon-

ferrandul inde Petra ferracina. Pertinet uo lupiul ad Saruz pliina
item oppida & castella q[ui] alſcedendo in fontez ordine deſeribemus.

Speculum op.

petre ferracine ſupeminet Caſtruz p[er]il. Et post e[mi]tual bucelli:
deinde ſimt P[es]culuz pineatarij. Sancti Angelis p[es]culi. Caſtrum
iudicil clarum in regione memoria Jacobi caudole magni p[er]eta-
tez ni[mi]m exentiuſ ductoril: q[ui] exeo oppido duxit originez. Su[P]

q[ui] ſe ſinixtorſuz arduo in colle oppiduz Capra cocta. & iniſiul in
depreſſa nalle adiacet maielle Anglona q[ui] oppiduz ni[mi]m in regione
p[er]mariuz Prisci Aquiloniaz, appellauere. inde Sanc[te] Petrul de aue-
lana. Et postea ad Sar[ia] amnil fluenta oppiduz e[P]ſtantillimuz Ca-

Aquilonia op.

struz ſangri appellatuz opificab[us] uariiſ. I[us] imp[er]mil fabriſ. ſerrarisſ.
freqiſetatuz. hi ſimmiſtina queq[us], & maiuſcula cuinſq[us] uſus instrumè-
ta ex ſerro taz fabre ducunt ut par[il] ſonderiſ. ac meſure arg[em]tea

Castrum ſangri.

pulchritudine ac p[er]io uel ſupent uel e[que]nt. Su[P] Caſtru Sangri
eidez ſluio heret oppiduz Aufiſena: de qua Limul in,ex. Corneli
Fuluii cos. clara p[ug]na ad Bouianuz ſuit. Bouianuz inde aggreſſul
nec multo post Aufiſenaz ui expeſt. Deinceps ſt[at] castella ualli regia
ciuitella: rocha inter ni[mi]tel: Opum: & P[es]culuz. Alleruluz i[apeni]
ni ingo amnil Sarni fontib[us] ſubiectuz. At in littore maris ſequit[ur]

APRVCIVM~

Sentis fluius in monte palario oriundus, cii in mediterraneis de-xtrors fuz atisla. & Tornaricuz oppida adiacent. Et sentiz inter ac p-ximuz Alinellaz fluiuiz Sancti Stefani monasterii, et in littore Jntul uio castella & oppida Turmii. Casale: Burdinum: Pelutruz. Ser-nium: Casalangra: Pilicurnum. Ad Alinellaz, finistrax illittore est penna castelluz: supiulq, vastum aimonil nobile & uetul oppidum qud prisi dixere hisoniuz. Idq, theatri uetustilimi + ueltigiil & palatio est ornatiuz, qud jacob, caudola ut i ea ora su-perbiliuz, edificavit. Alinellaz, fluio i mediterraneis dextro-luz adiacet. Moni doriliul oppiduluz comitatul ampli titulo in-lignituiz. Supiulq, ad Alinelle fontem tendenti castella limt ob-ua Gipfuz: Carpinonuz. Basilica: Gelinuz. & Tripaluz: Deincepl Alinelle proximi et in littore Triniul amnil portuolus a Plinio ap-pellatul. Simixtrors uio Triniul h[uius]modem nigru oppiduz qua-tuor millia paflus a mari & totidez ab ipso fluio semotuz. Supe-riuiz, ſe Castelluciuiz: Rocha unaria. Trueneuz nobile oppiduz co-mitatul ampli titulum ditionem, h[uius] quod nunc Antoniuil jacobo genituil Caudolla & ipse fortiflimul ductor possidet. Inde ſalci-tuz: Folla cca: Bagnolus. & Cuital noua. Deincepl in ipiul Triniu & amnil ortuz m[oe]tel altillimi apenino c[om]tinuant: q[ui] i montibus castella funt tara: et ipfa popularif i frequenta. Post Triniuz amnez Tifernuil Samnitiuz i mare adriaticuiz ultimus illabit: q[ui] fluui apud Bouianuz vrbem uetustilimaz in m[oe]te ite[ze] Tiferno h[uius] originem: de q[ui] m[oe]te Liniu in. x. Volumiul in ſanio interim tel gerit. Samnitiuq, excitiuiz i Tifernuiz m[oe]tez c[ompul]fuz m[oe]tem compulſuz uio detriti, iniqtate loci fundit: fugatoq. Est Tiferno amni ad dextam oppiduz. Terraole mari proximuz, qu[ia] Guido tautena[ſ] i[n]tamniaz u[lt] fuiffe dicta, ut loci uideat: fuiffe in q[ui] magni] p[h]il[Plato] libroſ de ideiſ ſeri-plit: quod i loci Italie euſ ore, et i vrbe i[ter]amnia illu] ſe p[li]ſſe c[ostat].

Sentis fl.

Alinella fl.

Penna op.

Dorofius monl.

Rocha unaria.
Triuentum.

Triniuſ amniſ.

Plato.

APRVCIVM

Tiferenuf l'.

In nul octano á mari miliarior amni Tiferno ad mille paſſuſ beret Guil-  
liniacuſ oppiduſ nobile. Et ſupiul octano item miliario est Guardia  
alferi dicta. inde Liparia: Charchabotaciuſ: Lucitum: Lumelaniuſ:  
Castruï pignani: Rocchetta. Caſaleriparãdi. Liplinetiſ: Cornaquiliuſ:  
& ſupmo: ut dixim: loco Bouianuſ. @qq vrbſ ditiſſima & pene omniuſ  
toti Samnii pmaria aliaq[ui] ſuit habita. Liuiuſ. h. li. viiij. Conſuleſ egre-  
gia victoria ſorta protinuſ inde ad Bouianuſ ducti: caput hoc erat Pê-  
teorz Samnitiuſ longe ditiſſimuſ atex, opuſentiſſimuſ armil virilq[ui] ſpe  
preſe militeſ accenſi oppido potiunt: preſe plus ibi @qq ex omni Samnio  
uniq[ui] è gellum beniq[ui] óis militi conceſſa. Et inſta auſ Bouianuſ rebeſta-

Bouianum.
Liniul.

Cornelius.
Samnitel á Troento ad
Tifer-nuz amnez Apeni-
no & mari ſuper.

Vnde Apricium.

liet. Cornelii Fuluiij cœulil Clara pugna ad Bouianuſ ſuit. Bouianuſ
inde aggreſſus nec ita multo poſt auſidenaz ui cepit. Sziaz ſinil ad est-
Samnitiuſ regioni @qq á Troento ad Tifer nuz amnez appuſil cœtinetez
apenino & mari ſupero ſine Adriatico concludi[re]t @qq nunc Apruciuſ.
ut diximul corrupro á precutinil uerbo appellant. Ad alia[ze] tranſeuduz
est partez Samnitiuſ q Tranſapeniuſ incoſuere. Dificiliorez u[bo] habet
hex regio cetil omíbo descriptionez nò ſoluz q[ui] d[omi] multil abundat reſul i
ea gellif. veſq[ui] hec ſola apeninuſ hinc inde complexa est ut ſumina q

Campania.

bui diuidi[que] designat[que] proxima regio Campania pul dimidiata i mo-
tib[us] huc ipſi Samnio poſt i campol deucta Campanie ſint attribuèda:
habebit ſni id cœmodi ipſa descriptio q[ui]d'aciliorez reddet campanie de-
scriptionez: quia que Samniuſ ad hanc parte[ſi] i montib[us] t[eminant] ſlu-
mina: eadem @qq, campania[ſ] i meditraneil & ad mare cœplectintur.

Litis fl'.

Litis itaq[ui] n[unc] Garianiſ duol i Samnio h[uius] fonteſ. U[m]n[unc] ad Capitrelluſ
in Apenino Castelluſ. & octano ſupra ſoram miliario. Alteru[que] ad poſtaz
Castelluſ quatuor a ſora millib[us] diſtan[is]. fonſq[ui] aquil copioſiſſimuſ èe
uider[que] ille que[n] Pliniiſ allerit uideri á lacu Fucino originez trahè: duo

Sora.

hi ram[que] aui ſi inſta ſoram cœant inſuſaz effiſiunt in qua ſuit caſtella Pelschü.

Posta: & Lobrotuluſ. ſoram aui[que] netuſt[ui] p[ro]ſiſq[ui] n[otis] vrbem Samniiuſ.

APRVCIVM

primaz hac in parte habet. de qua Lui? in. vii. L. Genitio. Seruilio
Cornelio Coss. Soram atq. Albam Coloniae deducere. Sora agri uestimi
fuerat. I3 possederat Samnitel. eo quatuor millia homin miſſa. qd' aut
dict Luiuſ ſuſſe agri Vestini hac ſone certuſ eſt. qa' cu? Vestina urbi
ſuitt ad ſirim in campil q? n? Seſſe dicunt? Sicut in campanie deſcriptione
dicemul. qeqdaſt ab oſtio Liril quo i? mare deſtuit ad Soraz uſq. iphi adia-
cebat fluio Vestinorum vocabulo eſt comprenſum. Vn Lucanuſ ſirim
describent dicit: uestinil impuſiul acſ. et Suesſa pometia. q? n? eſt Seſſa.
Vestinorum appellata eſt. Cuz iu? Soram ad ſuos Samnitel deſeſſent ſic
de eil dicit Lui?. Mutata t? bellis ſedest ad Soram. & ex Samnio Apulia-
q, traducte legionel. Sora ad Samnitel deſecerat interfectil colonil ſoma-
norum, q? cuz por romanuſ eſcitil ad uliscendu? ciniu? necem reaue-
randaq, Coloniam magniſ itinerib? perueniſtet. Iparli p vial ſpecula-
toreſ ſequi legionel Samnitiu? nec iu? procul abeſſe alii ſuper alioſ mun-
tiant obuiam iu? hoſt. atq, ad Lauiuſal ancipti plio dimicatu? eſt. So-
ram inde reditum. noniſ, coss. M. Petiiluſ. G. Sulpitiuſ qua p difficulaez
Vrbil ſitu? Soranuſ tranſuga decem romanuſ in arcez duxit. & cini-
buf prenoezez refractil ui portil fugientib? ingreſſus e? roman? eſcitil
trecenti uigintiqnq; q? homi conſenſu deſignabant? nephande colonorum
cedil & defectionis auctoreſ uineti romaz ducti. & uiril in foro ceſi.
ac ſecuri percuſi ſumo gaudio plebil cu? maxie intereſt tutaz ubi cuq,
in coloniil multitudinez eſſe. Soram iu? cù poſt p[re]dicta[za] cladem deducta
a romanil ſuſſer nona colonia. & diu ſatil floruiſſet. Federali[us ſecu[i]diſ
]mp. germanicuſ p t[ra] Gregorij noni pont. ro. e[ta] duſtruxit. Nichilo-
minuſ ipſa niu? ducat[ur] titulo & duce optimo litteris[que] decorato ornata
mediocriſ oppidi pp[li]m dinitiaſq, h[st]. Enſiſe qua biſirecutil in ſamnio
liril ſiut oſtendimul eſſicit: monteſ ſupeminet altiſimi ad Apenini +
inga pertinentel in quib[us] nulla e? homin habitatio. Eiſq, dextrorsi[um]
adiacet Plaga ut i ca motiuz alpitate ameniſſima: cu? niu? cominiu?

Seruiliuſ Corneliuſ.

VESTÍHA.

Lucanuſ.

G. Sulpitiuſ.

Sora.
Federica[ui] ſmp.

Comminium.

A P R V C I V M

est appellatio: montibul. II. circumspesa altissimi castella h[ab]t[ur] ad octo p[er]tilf
frequentia: vicinalius: Aluetiz: fecundus: Donatiz: leptus: fr[el]t: Pricinestiz:
Galmarini: & Casalineri: Eas u[us] plagam uetustissimi Cominiu[m]m
appellauere: ab urbe eius no[rum] locum incol[em] n[ec] ignorant. de qua
Linii[us] in. x[]. Inde Carniilu[m] ad Cominiu[m] captiz ce[s]a quatuor milia
octuaginta: accepta in fidez, xv. u[us]. Sz[]b ac eadez i[lla] montib[us] dextra-
fus subiecta est Athina urbis uetustissima fecit qu[am] Melfa fluiuius labi-
tur ex apenino oriundus & apud fregellam in liv[em] deffluens. Et h[us]
Athina: qu[am] virgiliu[m] facit arma Ensis fabricate. Quin[que] adeo magn[
]e
politis incendib[us] urbis f[er]tia uonant: Athina poterens. et Linii[us] i[mi]ni.

Athina.

G. perilini[us] dictator cui[us] audiſſet arcez fregellanaz ab Samnitiu[m] captez,
omiſſo Bouiano ad Fregellam p[ro]git. V[n]i nocturna Samnitiu[m] fuga-
ſiue etamine receptiſ Fregellif[us] preſidioq[ui]alido impoſito in Campa-
niam reditiz[us] maxie ad molam armi[rum] repetenda[que] capta e[m] a. G. Ca-
ſio cos. a[que] et Athina & Collatia capte: Descendendo ad infima pre-
diete regioni[rum] montane[rum] fluiuiu[m] Melfe ſub Casalineri caſtello ſinixtrö-
fus heret Schiam oppiduluz. Inferi[rum] cello item in loco est Arpinus, ſa-
ma celeb[er]timuz. M. Tullii Ciceronil: & G. Marij q[ui] h[uius]t glorioſiſti
mol c[iu]ſe[rum] de q[ui] Lini[us] in vii[us]. Eo anno Sora & Arpinus recepta a Sa-
mnitiu[m], et li[mi]s. Arpinatiu[m] & Trebulanil c[iui]tās data. & ſub Arpino
Melfe Anniu[m] ſinixtrorſum prox[i]i[u]s caſtella Fontana & Arce. At-
ſub Sora ubi bina liri[rum] capita coeunt est Inſula oppiduz ſub iſpiſ
duob[us] fluiuiu[m] arcuſtatuz q[d] maioreſ Interamn[ia]z appellauere: et-
ſecuſduz eius fluiuiu[m] decuſſuz caſtella Turris. Campuſ latu[m] & Inſuſeta
inueniunt: Succedit ordine deſcribědu[m] à nobil fluiu[m] apud pontem
cor unz ubi oliz Fregellam ſuſſe diximul cadenſ ilir[im]: et apud mon-
tif caſini radic[es] labenſ: cui[us] fluiuiu[m] haud longe remotuz: & Caſino ad
q[n]ui[m] millia proxim[i]n[em] è Campeſtre oppid[u]n[em] gloria Arpino nullateni[
]m
cedenſ Aquinu[m] Thoma p[ro]m[u]z ſanctiſſimo atq[ui] doctiſſimo eccleſi[e].

Melfa fl[us].
Arpinum op.
M. Tullius.
G. Marius.

Turris campuſ op.

Aquinum op.

APRVCIVM

doctor et Pescenino nigro impatore romano certe preestantissimo:
ac Imuenale poeta Satýrico cuibus decoratū. Gregor i, q., vii, pontifex
roman? anno salutis tertio septuagenimo supe multiz Roberto Gui-
ardo apulie & Calabrie ducatiz in aqno oppido soleniter eſſeſ
ſit. At ultra Aqnu bie est ſinixtor ſuz Rochaſicha oppiduz. Jnde cel-
ſo i mōte ubi vrbſ oliz ſuit Caſinéſis est monaſtiiu Caſinéſe a ſaneto
celebriq, monachor prē Būndicto edificatiz: q, q, ea q nunc extant-
ipſuſ monaſtii edifitia nō ſuit illa q bonuſ ipſe pater Būndictuſ ex-
truxit qd' paulo poſt illi obituz longobardi ota fundit? demoliti ſuit.
Contulit ſe ad id monaſtiiu Totila rex Ostrogothor, ſama ducti ſan-
ctimonic tanti uiri & tentare uolenſi quod ſibi dem erat Būndict?
ſpiritu prophetico occulta cognosceſt ſe ſe famuluz indumēto menti-
tus aliuſ p[ro]miſit q regio ornatu & apparatu regez Totilam ſimulatet.
quez recognituz Sancti Abbaſ a[ui] placido uultu ad c[er]teruz famulatuz
reieciſſet regem digito ſignificatuz ut erat ſordide induſtus ad ſe
in monaſterii uſtibuluz uocauit: nec t[em] hec & alia ſanctitatiſi ſigna-
que longobardi a Būndicto uiderut adeo eos c[ō]tinere potueret quin
presito & p[er] ſanctuſ ip[er] Monachil p[ro]dicto dei iuditio crudelis & eſera-
gens p[re]dicta celebre id cenobiuſ dirruerit. Ad Caſini q, mon[?] radices
nowiz e oppidum Sancti Germanuſ a nōte Sancti Abbati ſe[di]toriſ ſui
appellatuz intra cu[ir] menia & per circuituſ ſcatentel vbertimi fontel
amnez angent quar[to] supe m[ili]ario ap[er] oppiduz Sanctum Eliar[]
oriunduz q terti liriz amnez i ſamnitib efficit. isq, amnil duodeciz
expleti paſtiniu milib i maio[er]z liriz curliu apud caſtelluz Pontem
corunz ſi[mi]t oſtendimuſ cadit. Vrbſ uō quaz ſuſſe diximuſ i Caſino
mōte re.p. Florěte ſuit romana colonia de qua Liuui in vuij. Volſi
in p[ou]tiam inſulam litaz in c[os]pectu littoril ſui incoſuerant. et
uicerut ut Caſinu deducereſt Colonia ſi[mi]t factuſ est. Traditeq, Pli-
nuſ Lucio Crasso. G[er] Caſſio longino c[os]s. Caſini p[er]uerum factuſ

Iuuenatil.
Gregorius vii. pp.

Rochaſicha op.

Sanctus B[enedict]us.

Totila rei.

Sancti Germanus.

Litt[er]at.

G[er] Caſſiul

APRVCIVM

Liuus.

ex virgine sub parentibus iustis, aurora picii deportatis in infulam
delertas. Et Liuus li. xxij. impat duci ut se in agru calinatez, dedu-
cat edoctus a peritibus regionibus ei uis saltus occupasset exitum romano
ad opem ferendas, sitionibus interclusuris. Liuus igitur viam describens: qu-
hanibal ex Campania Romam petit: sic ut in. xxvi. Persuesi am
Alifanuq, Calinatez agru in uiaz latinaz ducit sub Calinuz biduo
statua habita, et passus populatione acte inde pter interamniam
Aqnum, in fregellanus agru ad Lirim fluvii us. Interammias uio
fuisse credimus ubi sub Sancto Germano ad duo milia passus eides
fluvio magnam ingentes, uetus forax opus ruine continent. & Fregella
fuisset que nunc Pontem coruus dicimus. Satis consat. ultimo supradicti
Lirit fonti apud Sanctus Eliam oriundo habu longe vulturi amni-
origo distat. Nam cum intra duodecim milia passus vallem rotundam
& aquam fundatas oppidula ad apeninum pergen posse terguntur
reliquerit Sancti Vincentii oppidus repperit quod monasterio eiusdem
nomis à quid acceptat nomem ad mille passus et proximus: id est, monaste-
rius olis frequenter monachus, opus, affluere: & magnificentia edifi-
tur celeberrimus olim pene nunc et sors malitia poliatum est. circiда
tus uio et nascentis loco vulturi fluvio: quibus curu maximum a
scatentibus, circinquaque, fontibus accipit incrementum. Hic amnisi subpe-
tiore parte sicit diximus. Samnites delapsus campanias posse in me-
diumque & maritimis penes dimidia diu idit. Qua ratione cito ab
ostris quibus tamen defluit nunc ex more non licet descriptos
 contra a fonte incipiens. Primus descendentem ad dextas oppidu
Vulturo adiacens Montaqlum inueniit. post rochustauimolam.
Deinde Sanctum Matum de olimetro. Deinceps obium est Vena-
frum in campanie partibus describendus. In montibus aut apenino
contingit quod Vulturi amnisi fonti dextrors ius supeminet sunt ca-
stella Mons niger. & Riuus frigidus. Et in illud est Foruluz netu-

Vulturnul fl.

Montaqlum op.

Riual frigidus op.

A P R V C I V M

ſtì noſi caſtelli. Post ſecundum vulturni decurſuſ defcendetel For-
nelluſ ıpſi amni ad tria millia paſſuſ proxíu[m inueniit q[ui] oppidiu[m
noui noſi pp[ro] opibus[que] plenuſ vini p[ro]ſtantia[que] in regione h[er]t[V]ult[
]noq[ui] e regione fornelli continet ualluſ qua[que] porcinaz appellant in
qua uetuſti & ut apparet magni olim oppidi ruine[que] confpiciuntur.
Pauloq[ui] inſerì vulturnuſ inſuſit amniſ ab eſtirnia delapluſ uetul-
ta olim romana colonia de qua Lini in belli Italici ſiue ſotaliſ Eſer-
nia & alba colonie ab ſtatiſ obſſe. Ad euz u[que] Eſerniſ fluu[n]i paulo
pri[que] in vulturni[que] labat[que] vestigia c[ernunt] ingenua urbi ſuq[ui] ad
fundamenta diruſte qua[que] ſuſſe conſtat theſiarn vrbem ſamnit[i]u[m
potentiſſimaz de qua Lini in xxuſ. h[an]ibal ex h[ir]pini[que] in Samnium
transiſt. B[u]nu[er]anuſ depopulat[ur] agruſ Theſi[a]a in vrbem capit. et in
xxuſ. Fabiuiſ ſamnio oppida ui recepit. Compuſteria Theſi[a]amq[ui]
Et compuſteria q[ui]de[que] Theſi[a]e d[ext]roruſ iuicna ſuſit. in ea ſi[mi] proclui-
or loca q[ui] n[ic]e crapiat[ui]m & Pratuſ appellant: ac maſtratuſ n[ic]e peni-
tuſ deſtruetuſ. De incepſ beneuentana ſeq[ui]ora: toti[que] ſamnii primat[ia]
& c[er]iſ de Italia reu[que] geſtar[que] multitudine ac magnitudine copioſior-
que m[oe]t el h[er] Apeninuſ ſua celſitudine ſupanteſ triuſ aliciuſ r[u]pib[que]
o[n]o inſupetabiliſo ſeperatoſ. Eſt ſi[mi] fluu[n]i ſorrenti[que] lacu fontibuſq[ui]
trigua. Pro tendiſt u[que] hec ipſa ſamnii pari ſi apenini iuqu[que] ſequimur-
milibuſ paſſiu[m octoginta ab ipſiſ vulturni fontib[que] ad Silariſ luca-
ni[que] fluu[n]i ac limitiſ ortuſ. Et q[ui] ipſi inſiſt ore fluui pr[eter] admodu-
pancoſ unico amne Sabbato excepti deſſu[n]t in vultur[n]uſ ut Sabba-
tuſ parte inſima ſtipel c[eteri] amneſ arboriſ rami eſſe uideant vnde-
cogimur ab ipſo incipientes ſtipite ramoſ q[ui] ad d[ext]roru[m ascendendo i[u]e-
niut[que] p[ro]m[u]z poſtea eos q[ui] ſimxtroruſ apenino dilabant ex ſupiore i-
ſtituto n[ro] deſcribere intraq[ui] em arboriſ amniuſ deſcriptionem q[ui]
q[ui]e[que] regioniſ ſamnituiuſ nobiſ est reliquiuiuſ compu[n]dem. Attingu[q] itaq[ui]
priuſ eos amneſ q[ui] extra Sabbati conſuentia q[ui] longe ab apenino i[mi]e-

Eſternia.

Hannibal.

Ora beneuētana.

Sabbatul fl.

A P R V C I V M

Pratellus fl.

diterranei orium. Primulq, post Eternienſez Pratellus fluius
á proxio ein nois oppido appellat, ex infimil Methelij montis ta-
dicib, ortuz h[.]t. Nam Matheſiuz Apenini promotoriuz, & in ſub-
lime ſurgenſ, & longe i meditranea lateq, diſtuliz ſterile ut-
plimuz, ac petroſum unico ad h[.]c partez caſtello h[.]itatu & Gallo:
pratelli anniſ ſonti proxio. Fuitq, monſ in q[ui] p[ro]marij Samnitiz
habitanere viri ſonſel: ut p[er]o montani vii montefij p[er]appella-
bantur: á q[ui]b[us] ſacta úbi corruſpela Matheſiuz de promotoriíi.
hi ſi montef Nicar]oño]e diſebant. De q[ui] h[.]t Linius viijſ.

Promotorium op.

S amnitel ea tempeſtate i morib[us] nicati habitantef Campeſtia & maritima loca contempro cultu molliore: atq, ut euenit loci diſi- militudine: ipſi morant atq, agreſſel depopulabant: q[ui] regio ſi fida

Romanus exercitul.

ſamnitib[us] ſuſſet, h[and] per euenit arpol] Romanus quiuſſet exer-
citul. Sub Matheſioq, laciſ est: decez millia paſſiſ encritu comple-

P[er] ſonſel op.

xul: ad cuinſ inſerioza par i[us] á vulturno diſtantia Aylanus eſt-
oppiduz. Inde Sancti Angeli caſtelluz de tupe canina appellatun[us].

Fabius maximul.

a q[ui]b[us] longe recedit P[er] ſonſel oppidum colli ſuppoſiuz arduo i-
exq[ui] ſluin oritur breni quatuor miliuz curſu ſecuſ Alyphal] urbe[m]
decidenſ in vulturmi[us], ut e[n]z collez e[em] oppor[ate]t illuz in quo Fabius

Maximilii h[.]anibalez inſequit arduo conſedit loco: ſicur Liuius i. xxij.
per h[ec] úba h[.]t. Hannibal tranſducto per ſaltum & quib[us]dam i ip[os]
ſaltu hoſtiiu[z] oppreſſis in agro Aliphano poſuſ caſtra. Fabi i[mi] monit-

G. Martius.

caſtra: t[em]ſgreſſulq, ſaltuz p[er] alipha] loco alto ac c[om]munito conſedit.
et de Aliphil i. viijſ. D[u]z h[ec] in eſturia gerunt: conſul alter. G. m[ä]
tiul rutiliuſ Alipha] de Samnitib[us] ui ce]pit. Et iſta: Fabiui] conſul
ad urbe[] Alipha] cu[z] Samnitiz, e]citu ſigni] collatis conſfixit, mi-
nime ambigua reſ ſuſi, ſuſi hoſtel atq, i caſtra compuſi, poſtera
die d[ed]itio fieri ce]pta. & p[acti] qui Samnitiz forent, cu[z] ſinguli]
neſtimeti] emitterent. hi o[m]s ſub iug[us] miſi, ſotuſ Samnitiz

APRVCIVM

nibil cantum. Ad septem millia sub corona uenerit. Qui se cines, ber-
nicam in custodia habituſ. Flumini inde sequit ſupra petta, toyan
oppiduz ex Mathelio oriundus Caufanu correctiuz biis appoſitum.
qui prope Pinanellu oppiduz labit in vultur nuz. Hinc, linixtrorſuz
iſ Flumini oppiduz Fauiculuz et Loyum i meditraneis propinquz.

S 3 iaz ad Sabbati ſlipitez ā pertiētuz. U amniſ pmo dextrorſuz Seri-
tella auget ex caudinil motibō oriundo. et i ualle quaz Saritella
toro efficit airu hge ſ oppida. Castru potonil. Pelofia. Monſ Saticulul
de q Virgili in vii. Saticulul alper. Et Liui? xxiiſ. Marcellus à caſilino
cuiaciam petit inde vulturno amne traiecto p agru Saticulanuz tre
bulanij, ſup Sueſulaz peruenit nolam. Et ſupiuſ uallil est caudina
in qua apparent iuſte urbi Caudi fundamēta. nec longe abest at
paduſ nunc. qd pul hirpinu dicebat. id oppidu, Furculi proximu
est caudinil clade romanu, inflignibō. De his, duob locis ſichit Li-
uiuſ i. viiij. Samnitel eo àno conſulez Corne liuſ Pontiuſ herennij
ſiliuſ hiuerunt. Exci tu educto circa caudium q. pōt occultiſtme du-
cit inde ad calatiam ubi iaz conſuleſ romanos: caſtraq, eſſe auſie-
bat militeſ de cez pastoriu habitu mittit. pecoraq, diuſos alium alibi
hauſ procul romanil pales iubet p[ro]ciuieſ ut ubi inciderint in pre-
datoreſ idez omnibus ſermo cōſtet. legionel Samnitiuſ in Apulia
eſſe. Luceriuſ oib[us] copiuſ circumſedere. nec procul abeſſe qu[ia] vicapiat.

S altuſ duo alti anguſtli liluoliq, montib[us] circa perpetuſ inter ſe iiciti
latet inter eos ſatil patenl clauſul i medio campuſ herbiduſ aq[ui]
q[ui] per que[ze] mediuſ, interſt: ſi an q[ui] uemiaſ ad euz intrande prime
anguſtie ſut & aut eadez q[ui] te inſinuauiuſ retro uia repetēda. aut ſi
ire porro pergaſ p alium saltuſ alioſe, impeditiorezq, euadenduz.

T. Vetur? caliuuſ Spuri? poſtumuiuſ coss erant. Item Liui de hirpinio
li. xxiij. hānibal poſt camnēſem pugnāz ex apulia i Samnii, mouerat:
accituſ i hirpinol à ſtatio policēte ſe Complaz traditur. Item infra.

Caulanum op.

Marcellus.

 Hirpinuī op.

T. Veturul.

A P R V C I V M

E adem estate Marcellus a nola quâ psichio obtinebat crebraſ exarſio-
nel in agruſ birpimiz & Sammites candino fecit. Et infia. Hammibal
proſecſ arpil ad tifata. Et Linuſ izez in bello ſotiali li. Lxxv. Lucin-
Silla birpinof domuit Sammites ſudit. Et ne taz i orbem celebrem
notitiaſ ratio hûda curſuſ flûorſ fatiat bis qui nò nderint obſani-
otez. Absunt hec loca a Beneveto Fluimil ubi expediat tranſmiſſil deci-
mo ualli caudina miliario & ſurcile quarto decimo. Ad alteramq ualli
cudii partez oppida ſunt Sancti Martinus. Perna flurmina. & Sanct-
angeluſ ad ſcalal. Fluimil deinde ſequiſ dextruſ illabens Sabbatiz ex mo-
te virginiſ arduo qdeſ & late diſuſo nascenſ. Ad cuiluſ ualleſ Altauiſ-
la pmuz e oppiduſ. post Monſfredo[u]nuſ caſſelluz. & in proxima
ualle Aneliniſ cuitaſ uetinſta quâ Ptholomeuſ abellam. Pliniuſ Abe-
linum nocat. & tì ab Anellana uilla appellataz dicit: que Ibi plurima
habeat? Supiuſ e Mercuriale caſſellum. & longe ſupra Virginie-
monaſtius qde ex magnæ matriſ deum phano in glîſſe Virginil ma-
rie dei genituali eccl[esi]æ Christianiſ tpirib e mutatiz. Naz Antoniuſ
piuſ in itnerario uam deſeribens a Beneveto ad cùlumnas ad
Mercuriale[m] pmuz. post ad matrem magnaz ponit. Altera izez
Valliſ ſupior torrenti appoſita in Sabbatiz deſuenti hine atram
palindez inde Seremuz oppida h[ir]t. deinceps ſunt apenini uga t
môtel tremuli appellata a quib[ui]ſ Sabbatuz h[ir]t or tuſ. Inſeriuſ
ad Sabbati ſinjetrax urbl est Beneveticz. quaſ urbem Seruini in
Virgiliæ octano ſup ubo Diomech[us] ad urbem dicit a Diomede co-
ditam huſſe. de qua Luiniſ i. viij[us]. Ad b[ini]ctuſ qde[n]t[ue] Milenentuſ
triginta milia Samnituſ c[ea]ſa aut capta Sulpitio & Petilio c[oss]. et
li. xiiij[us]. ſeribit Colonia[æ] a romanil cuſ Arimino huſſe dedoctaz. et
li. xxiiij[us]. Hammibal ex birpiniſ i Samnuz triſiſt. B[ini]nentanuſ depop-
latur agrum. et li. xxiiij[us]. ubi & anniſ proximi mênio t. Et ad Bene-
uentuſ parte alta h[ano] ex Bruciil cu magnæ pedituſ manu. altera

Lucius Silla.

Sanctus Martinus op.

Antoniul piuſ.

BENEVENTVM.

Hammibal.

A P R V C I V M

graccul á luteria acceſt, qui puf oppiduz intravit inde ut hanon -
nem ad amnem calorez tria millia paſſuís ipe egreſſus mille ferme paſſuís
ab hoſte caſtra locat. ſi hoſte moraz dimicandi fecerit decé & ſeptez mil-
lia peditum, erant maxiá ex p[re] Brucii & lucani eq[re]ſ tria milia du-
centi pugnatuſ, est quatuor hori uoloni facti ſunt liberi minuſ duo
millia ho[B]uſ ex tanto exéitu euafere, ex uictorib[us] romanil ferme duo
millia cecideruſt: quaz pugnaz Graccul Romé pingi fecit in atrio liber-
tatis i Auëtino. Et li. xxv. hano ex Brucii ca[A]z ſuvento appropinqual-
ſet ad triginta milliaria caſtra commiuit: quo campani duo millia
pla[A]uſtro[A]z duxeruſt ut fru[m]euſt capu[m] deferrent. Fuiuſul cos ex bo-
mano ſuientum ca[A]z uenilſet caſtra ui ce[pit] c[A]ſa ſex millia capi ſe-
ptem millia. Et li. xxviiſ. ſuientanoſ Liu[]u ponit inter colonial ex
rebellib[us] decem & ac[to] ſi in po[A]tatez ſenai ſuit facte, ſuientan[A]z vi[A]bez
nos historiá[A]z ſexto ostendimuſ a Totila ostrogoth[us] rege deſtruetam
ſuſſe. Et li. xi[ſ] ſcripſim[] Sar[]acen[]oſ mo[]tem gárganu[A]z tenetef ſuue-
tum que p[de]z fuerat instaurata, & a longobardif duab[us] p. annos ſup[
]ducentoſ po[A]ſſe[A]. Ite[A]z ſpolu[A]tam, diru[A]tum[A]q[A] solo equaſſe. Et inſa di-
ximuſ Guilliemu[n] nor man[A]z Siali[A]e regem ab Adriano tercio pont. to.
in ec[A]tia Sácti Martiani apd[] ſuientum ſe ſe legium ho[A]tem feaſſe[] ſoma-
ne ec[A]tia, & dimiſſa urbe ip[A]a pro peculiari & prop[A]a ec[A]tia i regno ſuſſe[
]q[A]d occupu[A]t, c[A]ſi ſit matu[A]. Est au[A]t ſuientu[A]z in campeſtrí ſolo, cui col-
les ſuit proximí ſertile[A], ac uillí[A] longe ac late freqü[A]tia hit[A], icollib[A]
ſexto á ſuvento di[A]ſtat Monſtu[A]culí oppidu[A]. Supi[A]u ſe turrei[A] & oppi-
du[A]z Monſmilitu[A]z appella[A]t[A]z. Sábbati amníu[A]lli q[A]u[]ſim[A]x tror[]ſi[A]m e[A]ſtai-
c[A]ſtella inſut h[A]c ordine ascendendo Monſtu[A]gomu[A]. Candida. Serpitu[A].
S upioribu[A]q[A] i montib[A]z arduí[A]l q[A]b[A]u ſe tremulí[A] appellatio Nulturaria
habet oppidu[A]. Calor Fluuiu[A]l tertio ferme ſupra ſuientum ſtadio Sab-
barum inſu[A]it, ad cui d[ex]tra[A]z inco[A]lel monte[A]q[A] vergentez: quos Bene-
uento diximui[A] ſupeminere ca[A]ſtella & oppida inuenu[A]nt. Lapigium.

Graccul.

Liniuſ.

Totila re[A].

Adrianuſ p[.]p[.]p[.].

Monſu[A]culí op.

Serpitum op.

A P R V C I V M

Cusanum op.

Cusanum: Castrum uetul. Et lupiul Montelle oppiduz nobile. Ca-
loriq, amni fecundo luip Sabbatuz miliario Valentin? ponl fuit i via
appia impositul nè dittutul a Valente Impatore appellat? & iphi
fluio sinixtorfuz adiacent oppida pmo Apicium ubi alter diete
iue ponfuit eximiul. poft Mirabella Taurafium: Loculfanz, bal-
neolum: Cafliamu. Vuifau. Et lupiori loco influrgit Apenin? ubi dicit
orit? Calor amnil: q item i loco alter fluui? h[ut] originez Aufiduz
quie per apuliaz labi in mace adrutiaiz ostèdem? Tropoaldul inde
fluuiu Calorez dextum influit: Cui Tropoaldo dextrorfuz filua eiul-

Loculfanz op.

Bouetum.

des, nois latiffima còtinet luip quaz, castella eidez, fluio herent. Bo-
uetuz: Gripta Mamardi. Flomarium: & Vicul cuital. Sinixtorfuz
uò castella habet iſ fluui? appolita. Milenum: Amandum: Cunculuz.
Et lupiul i Apenino Grumul est. Monſ Crepacor i appellat: ex quo iſ
fluuiul ortum ducit. Milcanul inde fluui? à Crepacorio nafent Calo-
rez, codes loco quo & lúpior Tropoaldul influit: cui dextrorfuz ad-

Milcanul fl.

iacent Cusanuz & Monſcaluul. eoq, qd'p[ dictol Milcanuz & Tropo-
alduz inſiacet ſpatio in colle arduo et Arianum cuital. Ariani pri-
ſat p[tr]ib, appellata. Et Milcani dext[er] ualli inſunt oppida & castella
Monſ malus. Bonuſalberguſ. Caſale albulum. Caſt[er]iſrančuz. Sed et
Calorem paulo p[ul]q, ipſe ingrediat? ad Valentini p[ote]z Tamaruſ
influit amnil nulli p[ dicto]e quof auget aquar[] copia inſerior.

AR[IE]AHV[AM].

A b iphilof, duob Fluiuj pari pene ſpatio abest padule oppiduz i regio -
ne p[mar]inj. Supiufq, dextrorſuz berent Tamaro oppida & caſtel -
la S[ac]tul Georgiuſ. Molinaria: Caſale Joham[il]i. Reganuz. S[ac]ta Maria
collif apud quie Jacob candola appopleſi interiit Cercelluz. Coffiamu.
Sancta Cruſ. q in loco filua incipit ampliſſima Apeninuz h[ic] inde
c[om]plexa, ut par[]i in forto[ri]uſ Appuli[que] amnez, par[]i in h[ui]c Tamaruſ
ſe extendat, qu[em] c[ui]z latitudine quatuor milia: tum longitudine
Viginti implet. ſunteq, illiul querne arboreſ ſublimitate inſignes

Reganum.

APRVCIVM

ramil oio ulq, in uerticez carentel. Tanaro linixtro hec adiacent- loca. Petrapulcina. Pauum. Pesculum. Farnetuz. Campul lothari. Mo- naftiuz guglietti. Marchonuz. Saxum honorii et in Apenino Sepinuz uetuisti nois oppiduz. de q Luii.xxi. Papirio ad Sepinuz maior uil hoſtuz obſtitit. obſidêdoq, vi ac opib, vrbez expugnat. viij. ccece. ca- pri. minuſ. iiij. cesi. Et p[ro]ſequtur Altauilla. et ſup[er] est Caſtrumnuetus in grumo. Ad quez Tama[] fontez h[.]t. S3 iaz, ad ſimixtaz Stipitiſ Sabba- ti anniſ è redeuſuz. Theſlia vrbſ uetuſta colli i planitie ſubiacet mi- liario uno a S[abbati] ſipite remota. Ea[q] in vrbe ſuiu[] oritur cadès in S[abbatuz] tante frigiditatiſt ut nulloſ gignat p[il]ſel. de qua Luiu[] xxi. h[.]anibal ex Arpinil in Samniuz tamit. b[.]nuentanuz depopula[]t agrum. Theſliaz urbez capit. Limataq oppiduz proxime S[abbato] he- ret. Quatuor dehinc torrentel ad caſtruz ponti oppiduz uniciſ oſtiiſ in S[abbatum] qu[oe]z torrentuz fontib, ab Apenino remotiſi quatuor- berent Caſtella: S[ancti] Laurenti. Sancti Lupiſ. Ponſ Landuſt: et Ca- faltonuz. S[abbato] amne c[ui] ſuiu Auuioz torretumq, ramiſ deſci- p[ro] ad finez Samnitiu[]z regioniſ è perni[]tuz ut Campania[] ab ipſo S[abbato] in Capuanaz vrbez uerſo h[ac] in p[re] incohatez deſcribêda[]z accredi poſſimul.

ITALIE ILLVSTRATE APRVCIVM SIVE SAMHIVM REGIO.XII.
FINIT. ET CAMPANIA VETVS REGIO.XIII. INCIPIIT FELIS.

AMH[IE] REGIOHE Ad utanq, Apenini par-
tem absolutam ad proximâ continentemq,
atq,ônexaz illi in cilapeniniſ Campaniam
est tranſeunduz u[li] ea maſſie ſone ut incoha-
tol i Samnitium m[ô]tibul Auuioze airſus
qui Campania[] q[ui] interſeemt expediamuſ.
Cur au[ti]t ea[] felicem Campania[]z poſſea alij
terram laboriſ appellauerint ſuo t[ir]p[re] & loco dicemus. Licet u[hi]o

Luiuſ.

THELESIA vrb[.]

Limata op.
Caſtr[ui] pontiſ op.

C A M P A N I A

tota hec regio ietuli similis celebrata sit otoni dignitatiz monu-
mentil: nulluz t'n locum nec ipfa nec alia parlitali h't in qua ma-
ior q, in hoc campanie initio dignarit relatu reque mutatio sit fa-
cta. Incohat Campania ad dextam Lirif flunui quez nunc Gaurianu
dixim appellationi. quę qdej Lirim Strabo dict ferri deluper ex ape-
nino & a vestinil labio, in mare ad Fretealat vicum quę fuerit urbe
preclata cui concordat Lucanul. Et umbrole Liril per regna mirice
Vestinil impulsius aquil. Et cur marice regna Lucanul dicit. Seruui
in Virgilii. vii. sic ostendit. Matica fuit uxor Fauni q est de alitiori
Minturnenliuz iux Lirim flunui. De vestinil & Minturnensib qu
fuerint dicturi pri Aufones docebimul a quib Italia olis Aufonia
fuit appellata & proximuz mare Aufoniu pelagiu est dictuz. De
bil trib ppbis Liniul sicht in. viij. Conſules Sora profecti Aufonib
belluz intulerunt. et infra Aufonum geni proditione ciniuz ſiuer
Sora in potestatez uenit Aufonia & Vestina & Minturne urbe
erant ex quibus principes iuuentuti duodeciz niio in proditionez ur-
bium continenti ad coss. uenerunt. Quib anctorib mota propriul
caltra miſſa, militel partiz armati partiz inermel ita porte occupa-
te. triaq, oppida cadez hora eodemq consilio capta. Sz qa absentibul
ducibul impetul fact est nullul modul cedib fiut deleta Aufonuz
geni uix certo defectioni crimine auſonibul et eodez impetu Vesti-
na urbe deletil. uestinu nihilominul nomen ab ipso Lirif ostio uſq.
Soram manbit regioni & Aufonuz oio intit. Minturnaq, qua Li-
rif diuideret fuit romana colonia de qua Liniul inx. ita placuit
ut dne Coloni circa Vestinuz. Falernuq agruz deducerent una
ad ostuz Lirif flunui que nunc Minturne appellata. Fuitq, Marcelli
ni pape tpirib generali cocilio eccl[esi]e decorata. ciniul ingetia nunc
uestigia cernunt. Vbi ad turris leaphaq Gauriani prope Triectuz
oppidum extat theatruz penie integruz. & aque ductus forma

Strabo.

Lucanul.

Seruui.

Liniul.

MINTVRNA.

Incohabit uio

V E T V S ~

Incohanit uò pòdem Mintur narz urbis desolario. Nuz i beati Gregorij
registro epistola è: quâ scribit Bacarde ejo phormiensi in hec urba.
& ideo quoniaz mintur nêsmz ecciaz fùndit taz deri q plebis destitu
tam coſolatione cognouim tuaz pro eo petitionez quatenus phormia
ne ecclie in qua corpul beati Etaſimi martiril quielcit euq finitas
tua preslidet adiungi debeat exaudiri neceſlaruiz duximus. Fuit Min
turna una ex urbib q p[ro]ſ atril gravitatez ſacrolinetaz uacationez a ro
mani[ſ] hui[nt]. Eſtoq locus apud quez. G. Marius ſient Valer[ius] maximus
ſeribit urbe p[ro]ſuſus euq in palustri canna delitesc[er]t uilo alio aqual
bilarius petente bonum concepit omen. Et inde tranſuectus mare co-
pul reparat[ur] uictor in pr[itu]m est reductus de quo Limin. Ixvij. ſic
dicit. G. Marius p[ro] c[ui]z i palude Mintur nêsmz lateret extractus est-
ab oppidanil etauz miſſus ad eum occidenduiz ſeruil natione galluſ
maiestate tanti uiri per territui receſſet impositiuſ publice naui de-
latuſ est i aſtricaz, h[uius] eunde[rum] xiij. historiaw docuim illutraati
ſuſſe insigni prelio q[ui] decimi Joham[us] ro. pont. t[ur]pib[us] gestum ſuit i
Sarracenof maxia occidione ibi ſupatoſ & t[ur]ie Italia penitul exactoſ.

Sicq, idemuiſ dual urbeſ olim p[er]lar[is] p[ro]mo Frateſal[is]: post Minturnas
ad liril oſtia intiſſe: & pariter o[ui]o delatam eſſe o[em] memoiz Aufoniz
& marice. Monſ uò predicto liril oſtio in campanie initio proximior-
uarial & fama celebret h[uius] no[ti]ationel. Qui alio[mi]bi gauruſ, alio[mi]bi ma[
f]iuſ, alio[mi]bi gallicanuſ est dictuſ primaq, p[ar]ſ & eidez oſtio proximi-
mior gauruſ dicta gaurelianuſ ut dixim illuſ appellari facit, qu[em]
q[ue]de[us] gauruſ m[ô]tez Plinuſ diat ſient & iueſeuſ campanie itez m[ô]tez
ſulphura ſudare, q[ui] aque ostectunt callide paulo ſupuſ et niue ſat[er]tet.
ubi turrim balneor[em] & balneu niue idemuiſ. Ceter[em] m[ô]tis no[ti]atione-
cu[j] adiacentib[us] loci: & urbinduſ ostendent. Secu[n]duz adiacent Minturuiſ
oppiduſ in gauro & Campanie initio ſuit triphanum quez loci Limiuiſ
in vii[rum], diat mediuiſ ſuſſe inter Minturnas & Sinuesſaz. Tertio loco

Beati Gregorius.

G. Marius.

Johānel. x. p[ro].

Plinuiſ.

C A M P A N I A

Liuus.

Liuus.

Strabo.

Martialis poeta.

M. Cicero.

fuit Sinuesa stadiis quadraginta sicut Strabo. Siz sicut nunc octuginta a Minturnis semota. De qua h[uius] Liuus in viis. quod supra de Minturni[rum] dixim. ita placuit ut due colonie circa vestinum faler ni[q]us, agru de-ducens vna ad ostinum liti [que] nunc Minturne: alta in saltu vestino Fl-ernuz agru contingente ubi Synope grecca vrb[em] dicit huius Sinues- la deinde a coloni[rum] romanil appellata h[uius] uo cuitatil ad caput n[unc] montis draconis delete ingentes & late diffuse in cōtinēti. Siz maiore[s] in mari que portus moles fuerit, apparent n[unc] tuine. Liuus et. xxiv. ſcrigit. Fabi[n]us maximu[m] p[ro]inga maſſici moſtil ducētem prohibiſſe h[uius] nih[ali]bili[rum] militem p[ro]dum in uſque uſq[ae], ad aquas Sinuesiana[rum] u[n] patet alia[que] moſtil parte[que] [que] a Suesſa p[or]neta u[al] aur unca n[unc] Sessa ad cale num oppiduz n[unc] Carinula[que] proteſitur huiſe maſſicu[s] per cu[n]iſ inga Fabi[n]us n[unc] ducebat. ſupplet a[n]t vices Sinuesſe oppiduz[rum] Arx monſt draconi[rum] dicitu[m] u[al] potu[m] eius ſuburbium mille paſſu[m] a[m]a-ri ſemotum. et paulo inde abſuit ſup[er]decta Gaiu[m] bilnea que Strabo diat morbi[que] q[ui]b[us]da[que] prodeſſe plimuz. post moſtil draconi[rum] arcen in maſſico monte. Vicis uillisq[ae], plimil frequentato. ad parte[que] i[m]are uerlaz nullu[m] e[m] oppiduz uel castelluz. Ad e[m] uo parte[que] qua adiſo liti & dextro maſſico itur. Solu[m] e[m] octo millia paſſu[m] qua[n] uerſu[m] inter mare. uia[que] appiam. Liriu[m] & maſſicu[m] paten[que] n[unc] cultiſtimu[m] & uicil uillisq[ae], frequentiſtimuz [que] Suesſe Casalia appella[n]t q[ui] de[que]z soluz state romana re. p[er] ſilu[m] ſiue triſoli[m] herbi[que] prata coficientibul optima abundanit. U[n] Valeriu[m] Martialis poeta. Ceruleu[m] noſ litiſa[m] mat qu[em] ſilua marice Protegit. h[inc] Sile maxima turba ſimuli. et de[que]z et n[unc] ea regio maſſi[m] h[uius] inſeno questiz. M. Cicero i[non]one contra legez agraria[que], nulli ſecida c[um] n[elle]t diffuadere u[en]ditione[que] agri campani. moſtil gaiu[m]: p[ro]dictiq[ae], campeſt i[rum] ſibi i[m] prati[rum] n[unc] culti et uic[em] hercuilante[que] a Gaieta ad ipſa prata producere ſicht h[ac] lege tri- bunitia decem uiri u[en]dent agr[i]us campam[us] accedit & Moſtagu[i]

V E T V S.

accedent Sileta ad miniternal adiungit & illa uia vendibil her-
culantea multeque diutinare & magne pecunie. In uia ait appia ubi\lea p[ro]muz artingit maſſicu[m] moſtez urbe et uetul Sueſla olim pometia
& q[ui]que auricorui dicta q[ui] uariaſ ſecit regionuſ mutationeſ quod
Auricorui oliz q[ui]que autoneſ Sidiinorui, & post uolſcoru demuſ
ſuit vestinorum pro ut ex ſequerib faci[re]t apparebit. Liuiuſ i p[ro]mo.
Ani liberi Sueſſa Pometia exculatuz ierant. Et infra de Tarquinio ſu-
perbo. If p[ro]muz uolſciſ belluſ in ducentos ampli[] poſt ſuam etatem
annuſ moutuſ. Sueſſa[que] pometia[que] ex h[uius] c[essit]. Et infra deſu[m]
eandez, Sueſſa rebellem prede[m] militi[rum]o[n]ano datu[m] oſtendit. Et i
viuſ. Aruna metu oppiduſ deſterueruſt profugiq[ui] cu[m] coniugibue
ac liberuſ Sueſſa comitem tu[n]t q[ui] n[unc]e Aur[ica]na appellata: menia eor[u]que,
[urbe] ab S[iciniuſ] delecta. Itez i viuſ. Sueſſam eodez àno Colonia dedu-
cta fuerat Aur[ica]coru. Progressi Sueſſa Pometia ſiue Aur[ica]na p[er]
ap[piu]m ſilicib[us] stratam: & per canalis dextro maſſico Calenju oc-
tano milario inueniut uetuſtaz urbez que[n] n[unc]e Carinola d[ur] est[que]
hic falerno agro inde maſſico mo[n]t coniugia q[ui]que uetuſta caleni oppidi
ueſtigia alio[rum] tulum n[unc]e Carinula ſt remota. De q[ui]urbe Junenah[us]
molle calenju. Contineru[n] ſinixtorseu[ſ] appiuſ q[ui] Calenum urbeu
a Sueſſa peti diximuiuſ. et ipſi pariter ciu[i]tati monuſ utez maſſicueuſ
ſup[er]canuſ, ciu[i]tatez ut dixim[que] caleſq[ui] uſq[ui] ad Calatiaz c[ontinuatu]ſ et-
licet monuſ ipſe d[or]ſo uno a calib[us] ſinixtorseu[ſ] ad venafuſz et inde
ad vulturnuſ, re[cu]to curfu proteſa[n]. Alia paruſ traeta alio[rum] u[n]i cauſ
& ſiluſa ad caliculaz ſiue n[unc]e caianelluſ ſe d[ex]torseu[ſ] flectit et vul-
turnuſ, ſi inferiori loco p[et]ie, adeo ut inter predictos monteſ & vul-
turnuſ ſup[ier]oreu[ſ] Samnitiu[n] cotinentez campi relinquant venafa-
ni ſemp[er] antea ſiuer & n[unc]e a ciu[i]tate illu[m] coniugia appellati. Nanq[ui]
Plinu[n]s de oliuſ traetan[]. Venafianuſ campos d[ic]it glareoſo[ſ] ſi p[in]
guel feracillimolo[ſ] oſſe et ſe. h[ui]ſq[ui] campi adiacent h[inc]e Mignanuſ.

SVESSA oliz pometia.
& aurincoruz.

Liuuiſ.

Liuuiſ.

Calenum. n[unc]e Carinola

Juuenalif.

Pliniuſ.

C A M P A N I A

Pelançianuſ, Varianuſ, inde Sexti: & ſupinſ ſient diximul ultra
Vulturni ſi Alife. Sz alia parte multur num inſ inferiores cōra Ca-
ianelluſ labētez, quouſa, per Capuaz & olim Casilinuſ ſert in mare:
& oēm ſupinſ dēm motil tractuſ & altām euſdez Maſſici partem
q[ui] a Carinula ad maril littora & Simueſlanuſ olim agruz, n[ec] mon-
til dracomil ſuburbinuſ ptinet, campeſtre eſolum totiſ Italie a-
meniſlimuſ: q[ue]z ol[ius] c[ampu]ſ ſtellatez appellanere eidez, c[ampo]
partiſ iſminent, partiſ influnt. Calenuſ p[ro]mo ſiue Carinula. Turriſ
francoloſi: Teanuſ, Sidicinuſ: Caleſ ſiue Calui: Et Calicula ſiue Ca-
ianelluſ, Iſ q[ui] maſſico monti contigisse diximul ut ad litil ostia,
parſ euſ appellare gauruſ: pariter ad aliam cōtigit partez: ut
inter Carinulaz Turrima, francoſoſi gallicam ſolim ſit dictus:
ubi caſtanu incole n[ec] appellant. De campo ait ſtellate ſic h[it] Liniuſ
in viiſ. In c[ampu] ſtellatez agri campani Sammiti, in[er] ſionel ſa-
ete. Iſde in x[em]. Sammiti, legionel euſ partez, Apinſ Claudiuſ pretor,
partem Luciuſ nolummiſ proconſuſ perſequeret in agruſ ſtellatez,
conuenunt, pugnatuſ, inſestil Amiſ ex ſa Sammiti ſex decuſ mil-
lia trecenti. I[em] xxij. h[ar]mibalez teſſia potituſ, auditil capuam[is]
duobuſ altemiſ ſidentem ac diſſidentez ut Campania, ex Samnio
peteret moneuſt: ipſe impat duci ut ſe in agruſ calinatez ducat-
edoctuſ a peritiſ regionez ſienz ſaltuſ occupaſſet exitum pp[ro] ſoma-
no ad opem ferendaſ, ſotiſ inſt[itu]lur[que]. Iſ p[er]miſ abhorren[at] a l[atin]or[que]
pro latione nomē casilinum p[ro]caſino ducem accipe fecit. Auer-
liuſ, ab itinere per Alitamuſ. Calatinuſ: & Calemiſ agruſ, i c[ampu]
ſtellatez uſa, ad Casilinuſ descendit ubi euſ motib[us] Aluminuſa, cla-
ulaz regionez circuſ p[ex]iſſet uocatum ducem virg[is] celuſ i cruce
ſustulit caſtril ad vulturnuſ amnez comminiti. Maharbalez euſ eq-
tibus in agru[m] Faleru[m] p[er]datum dimiſit uſa, ad aqual Simueſſa-
nal ea popula[ti]o peruenit ut u[bi] ad vulturnuſ amnez caſtra ſuit

Calenum.

Apinſ Claudiuſ.

hannibal.

VII. ACTA VIVA S.

polita, exirebat, amenissimul Italie ager, nullus, passim, incendul
fumabant, p. inga Matfici montil Fabio ducete ut iuò in extrema
tuga Matfici montifuentuz, hostel, sub ocuili, etat, falerni agri colo-
norum, Sinuesque tecta urentel. Qui, g. à thelesia nun et id retinete
nomen & à nobil i Samnio suip Vulturnum dextro esernieli amne
descripta, mouebat hànibal ut ad Calinuz, itet p. Alifanum qdeß, pmo-
fiz inde dextrors, ad venafriuz, ab eoq, oppido Calinuz, fuit ducendu.
S 3 dux errore nois auero sicut prope dicit, Liniul, tinere sinixtrotu
flexit in Calatinuz, ciniu vrbem nè Caiacciaz, pro calacia dicit, et-
transmisſi quæ enitari nò potuit anguiliſt canarum filuolarum,
viaz, quæ ad caliculaz nunc ciamelluz ducunt peruenit, ad calenuz agru
eius ſalz, cimitatil que pro caleſ ſilibino dicta est, calui, et p. ipin Stella-
tem procedens, campum nò priuſ uie intellexit, errorem, quæ ad pro-
pinquiz, Calilini, quæ nunc Castellucius, appellant Vulturnuz, p[ro]ductu
clauſaz, montu, et ſluminib, Vulturno, ac Saono regione, moestuz,
circumſpexit, Caſtril itaq, ad caſtellucius, uli ibi prope politil facile
fuit maherbali uſq, ad aquaſ Sinuesiana, ubi ſalz Saonul, ſtagnuz
eſuſul, labi incipit in Vulturnuz, p[er]datuz, ire. Ut iuò ad p[er]dictum vul-
turnuz caſtra ſunt polita, exirebat, amenissimul Italie ager, ita ſalz qui
Falernul tunc appellatil pertinebat à Cirinula ad Caſtellucius, li-
ue tunc Caſolinuz, quæ Liniu agruz falernuz, à campano duilifle, uſt-
rit, p. inga matfici montil eu uidez, que à carinula ad maritimam
oraz, proteſdunt Fabio ducente. Ut iuò ad extrema ipfui Matfia mo-
til p[er]uenit Fabiul hostel, sub ocuili, erant, quæ ab ipso moſte Matſico
uix quatuor millia paſſul caſtellinuz, et Vulturni fluenta distant.
P[er]priuſ iuò, hànibal, redituz, iamnitel describat, aliqua aſſere libet,
ex quibus campuſ Stellaſ qualif, quatuor, fiuit, patebit. M. Cicero le-
gem diffutur, agrariaz, qua nullus Corneli decem vit et college
agruz, campanuz, Stellateq, campuz, et ſup[er]deà ad Gaurum. Lirimq,

Fabiul.

Calentini, vrb Calatia
nunc Caucia.

Caianellum.

Calenul ager, ubi nunc
cauli.

Falernul.

Stedal.

M. Cicero.

CAVMPTA NIA

fileta cu iua herculantea uendere intendebat. sic h[er]t. At e[rum] ager
campanul h[ac] lege dimittit orbis tre pulcherrimus. Et infra:
ad iungit Stelatem campum agro campano: & in eo duodena
distribuit singulos h[otel] iugera: qui u[non] pauli[que] n[on] differat a-
ger campanul ac Stelatis. H[az] dixi antea lege permitti ut quę
uelint municipia, qua[li] uelint uetef Colonial colonis suil ex-
cupent: Calenum municipi[us] compleb[unt] teamum oppmēt &
atellaz. Oste[d]it u[non] p[er]diu in or[ionib] Cicero n[on] solum vias her-
culanteaz. Gauri[que] & Sileta ad Minturna: h[us] campu[n] & Stelatez
peculiare[s] fuisse populi r[ob] fundos ex q[ui]b[us] alerent ex[ecut]ul. Quod
q[ui]de[us] Suetonius Tranquillus immuere iudeſt cu[j] dicit. G[ui] Stelatez
in cōhulatu suo ad g[ram] romani pp[li] computandaz diuſiſſe cam-
p[us] Stelatez. [xc] milib[us] cib[us] romanil q[ui]b[us] tres ſiue p[ure]t[em] fili[m] ef-
sent. Ut a[ut]t ad h[an]ibalez redeam[que] dicit Lui[m]. Fabi[que] t[ur] diu ex-
traxiſſe reliquiz eſtatil ut h[an]ibal deſtitutus abſpe ſuma appetiti
certam[que] iaz h[iberni] locu[m] cireuiſpectaret: qa[que] regio p[le]ntil erat
copie n[on] per p[er]tue: arbustu[m] u[nec]que & cōlita o[ui] magi[m] amenil q[ui]
necesſariu[m] fructib[us]. Itaq[que] cu[j] ſcirer h[an]ibali p[er] ealde[us] anguſtia[m]s
q[ui]b[us] intrauerat redeu[d]us eſſe gallicanu[m] m[ōtem] et Caſilinu[m] oca[m]
p[ar] modi[ca]l p[er]ſidij[us]. et inſta: Jndulu[m] deinde n[ideri] h[annibal] et
ad Caſilinu[m] obſe[ſu[m] cu[j] Capua & Samniu[m] et tantu[m] á tergo diu[i]t[u[m]
ſotoru[m] romanil corneatu[m] ſubuehěnt: penu[m] t[unc] intra ſorte[m]
m[ina]ſaxa ac lini[m] harrenat[ia] ſtigna perhorrida ſitu h[ibernatu-
tu[m] e[et]. Itaq[que] cu[j] p[er] Caſilinu[m] euadě n[on] poſſet: & in[gu]m cau[c]icu[m] ſupe-
randu[m] eſſet ludibriu[m] oc[lor]que ſp[em] terribilez ad fruſtāduz hoſtem
com[ment] duo milia bonu[m] coru[n]a ſaſciu[m] ſarneſtoru[m] igni accenſor[u[m]]
in m[ōtem] gallicanu[m] n[em] Caſcanu[m] turri ſicu[m] dixim[que] fruſcoliſi[mi]m
nentez á Fabio p[oc]cupat[u[m]] egit & int[rea] romani q[ui] ad ſu[i]litiu[m] ſaltu[m]
inſidendu[m] locati erant: ubi in ſu[m]il m[ōtib] ac ſuperle q[ui]da[m] igne[m]

M. Cicero.

Hannibal.

Caſilinum.

V E T V S

conflexerit plidio excellere. In rea toto agmine hānibal transactus in agro Alifano poluit castra. Fabius q, monit castra, transgressus, saltus supe Alifal loco alto confedit. Tum hānibal simulans se per Samnizus petere romas, usque in peligno puenit. Fuit quia nunc etiam trita, et qua nupheapolim inimil ipsi ab aliphil traiecto, amne vulturo sub formelo monasterii sancti Vincentii lucti in Samnio ostendit? castello ad Castruz, Sarni sive ut dicitur Sangri, eo ex inde superato q adiacet colle profectus hānibal amnez tasinu linixtrorsi relinquent ad furcula pelignorum, nunc palene deaſpuenit.

Vitae flexo itinere paretanol: orationes: aprutinos retro Apuliam repetiit. S3 i3a, ad nnniz ordine, redeam? Vulturi amnif ostio de xtrorsu vrbs olim adiacebat ipiuf nonc vulturi nui appellata. Lini xxxvi. Capua intim fuma vi a consulbro obliteri cepta est, queq, iez tem opu erant comportabantur, parabantur. Casilinu frumentus coiectus, ad vulturi ostiuz ubi ncc vrbs est castellu communitus, ante Fabius maxim comminuerat plidiuz impolituz ut mare, p-ximuz et Alumen in potestate eet. Jez Liniuſ l. xxxiij. ostendit coloniaz, romanaz deductas fuisse Vulturi nuz Vrbez ad ostia Vulturi amnif litaz, ubi ncc oppiduz Castellu ad mare dem uidenul. Su-præs, castellu ad mare Vulturo dextrorsu adiacet viciuſ castellu appellanu. Ubi Casilinu fuisse ncc coniectur il modo. S3 mult quod ducimur argumentiſ. p[ro]nunc, noil ſimilitudo in certa[rum] concurſu ponuz ncc parz ualer. S3 et certa h[er] castellucui q[ui] de Casilino apud Liniuſ scripta uiden? propinquentz Castello q[ui] Fabius ad Vulturi ostiuz comminuerat ut in his duobus maritimis oppidis uix tertio inuicez, diſtantib[us] miliario frumenti deponi potuerit. Sardi-nia adnectuz q[ui] postea Capuaz importaret. Castelluciu q[ui] diuideſt, ſup[er] descriptu Falermu agruz a Campano, et propinqui e Simuella no oluz, ncc monti agro. Nec moueat quæq[ui] ruina[rum] nec il edificijs.

VVLTVRHVAA.

Liniuſ.

Castellucium.
Casilinum.

C A M P A N I A

paucital q nunc in Castellucio appareat. Casilinuz eis parua virb
nequaq, meniuz lstructuraruiq, monumèto: iz prenestinor, peru-
linoruiq, q forte p[lidio] inerant, iuitute eam pertulit durissimaz
oblidionez. Si uò fiunt qui apud vicol lupiore loco appolito
Vultirno cancelluz, & arnonuz fuisse Casilinuz ideo opinentur,
qd'in p[do]riz aliquo maiusculæ cernant, uetustates considerare de
bebitt: solam eor, à mari & à vultirno castello distantias, ne ma-
ritima appellari potuerit adiuvat. & preter id eè apd castellutius
nò apd cancellum aut arnonuz eaz amnif vulturni tortuositate
quà Liuif apd Casilinuz fuisse dicit. Arnonuz et paululuz à p[le]co
muitatiz, e uetul romaniuz nomen, quo & nò Casilino Liuif sì t
uoluitiet uti potuisset. Nam Petriu[n] noster candidu[] parateLLar[] Plu-
tarchi translatione iuitaz Fabi maximi gesta h[ar]nibalis ad Casilinii
describen, h[ic] h[it]. In ultimæ campanie ora[]l usq, delatul è qua Vul-
turmi fluni, qu[em] natoronuz romani appellant: deſtuit. Ea regio
montib[us] undiq, obſſa uetul[us] mare du[]z traxat importuſuz et flu-
mii[] of[ia] apitut. Ceta de Casilini oblidione notiora ſunt q[ui] ut ea
h[ic] pon[em] oportere indicemur. Sz id unuz in Casilini p[con]ium libet-
dicere. Casilini oblidione factiz eè ut ſalua ſiit ab Hannibale reſ
romana quâdo qde[]z eui[] loci obſidiom[]i est h[ar]nibalis aui ex recenti
victoria c[àn]enli ardent[em] reſtrixerit, et incluſus capne exeritus
ille ferociſlimul campanil delitiſl enernat est. Ne et arnonum,
poſt amuſam Casilini nois uetuli gloria[]z qu[à] a nonu[n]li[]s ornari
conſueuit ſuo et careat p[conio]: re[]z nouaz ip[lu]ſ vi[]c occatione di-
cemuiſ. Falconi[] au[]li aer[ec] & tapacillime au[]capiuiu[m] quo incli[]ſt ree
Alfonſus arrago apd arnonuz plímo iiti[] ante ducet[]ol annu[]s o[]to
incognitiz fuisse. Nam et si Serui[] g[ra]t[u]maticu[]s capu[]z dicit ab augu-
rio falconil eo n[ò]te appellatam, q[de]t etrufi[]c ei[]u[] virb[il] c[ò]ditor[]e capiz
in auguranteſ iiderint: quo n[ò]te falconem appellabat, tamen qui[]ſ

Liuif.

Fabiiuf Maximil.

Hannibal.

Seruif.

V E T V S.

fuerit hōibnſ diecte auſ ſus nō ſcribit. Pariter Plinuſ cī multa ponat rapacium auinſ nōta accipitres lcalz maioreſ & minorez ac chiluonel qſ aliqui falconel ſuisse noluit tamen nullaz aucupij uſuſ earindez auum facit mētionez ut et nō ſit dubitanduz qn li tprib Virgilii ei aucupii uſuſ ſuſſet Eneam facturil fuerit & Didonez eal q, auel i uenationez tulisse ubi dixit. Maxilliq, tu- int equiteſ et odora camiz uil. audem, confidenti aſſertione dicě. Ante ducēteliuſ ut diximus aſſum nullaz gentem aut- nationez cōſueneſſe tapaci aliqua ame manſueta alia ſue terrestre aut aquatilſe aut aerial capere. Supra Caſteluciſ ſue Caſilinuſ et duodecimo a mari miliario adiacet urbi Capua nono qdeſ loco qui duo millia paſſus à priore Capua est ſemotuſ nec id multil diſle- tri oportet qn uetuſſe urbi ſiudamēta porte: theatra templa et ceta ediſita: moſel magnē apd Sancte Marię basiliſuz cui de gratia est cognomen internosam. De Capue auit origine et nomie ſic hſ Limuſ in orto. Peregrina reſ ſ, memoria digna tradit eo an no facta Vulturni et rulcor, urbem q niue Capua ē a Samnitho captaz. Capuam, ab duce eoſ Capno. iil' qd' propiſ e uero a ca- peltri agro appellataz. Cepere aui pui bello fatigati et rulciſ in ſo cietatez urbi accepiſ. deinde ſesto die graui ſomno epuiliq, inco- laſ ueterel ſoni colomi nocturna cede adorti. Notiſſima nō ſunt & relatu longiſenila q Limuſ de Capua tradit. q digniora ſumatiz accipiem ſi, xyiiij. dicit hānibale, euſ descendiſet ad mare inferuz oppugnatn. Neapoliz flexiſe iter in Capuaſ luxuriantez longa felici- tate & indulgentia fortiſ, eam, recepiſſe. Et inſa eundez, hā- nibalez caſtril apud Caſilinuſ cōmunitiſ. preſidioq, modico imposi- to in hiberna Capuaſ conceſſiſe ubi exculpil ille Campanuſ emarcuit delitiſ. Quæ, nō ſinez huerit Capuanor, cī hānibale amicitia et li vulgo notiſſimuz est paucil dicem. Capua à romanil capta dicit:

Pliniuſ.

Dido.

qni uſu! auinſ zapačui.

CAPVA.

Limuſ.
Hannibal.

C A M P A N I A

Liuus.

Liuus. quidaz ex romanis censuiffe delendaz eſſe urbem pualidam. propinqua3, inimicum: cetere p[ro]ſenſ viat utilitas. Nam p[ro] agrum que oum fertilitate tre ſatil c[o]ſtabat in Italia p[ro]mu e[ſe] urbi ſerua ta eſt ut e[ſet] aliqua aratoru3 ſedel urbi frequetande multitudo in colara3 libertinorum & inſatorum opificiorum, rețenta. Ager o[ſ] & tecta pu. po. 1. ro. 1. facta, cetera3 habitari tantu3 tanq[ui] urbem Capua3 tre- quetario3, placuit corporu3 n[ill]m citatil nec plebi conciliu3 nec ſe- natil e[ſe] ſine c[ol]ilio publico ſine impio nec ſeuilu3 inceduili ruiniu3, in tecta innoxa muros[que]. M. a[ut] Cicero cu[]z legem agrariorum ſup- dicta3 diffuad[er]t qua Capua3 deduci Colonia3 uolebat or[ione] p[ro]ma habet aliqua q[ui] no dubitam? Titu3 Liuuus, qui[ndo] ſupradéa ſcribebat. perlegiſſe. Capua3 deduci Colonia3 uolunt illu3 urbem huic urbi turu3 ſul oppone[que]. Q[ui] locu3 p[ro] Vbertate3 agtoru3 abundantiu3, reu3 oum ſupbia3 & crudelitate3 genuiſſe uidetur mauiu3 ſeru3 Capua3 mag[ra]tu3. ſenatu3, conſiliu3 c[oe] omnia deni[que] iſigna rei p[ro] ſuſtuleru3t. neq[ui] aliu3 q[ui]e[que], niſi inane nomen Capua3 reliqueru3nt. q[ui] uidebant ſi q[ui]d[em] rei p[ro] uestiguu3 illiu3 menibus c[ot]inereu3 urbem i[pl]a3 impio domicaliu3 p[ro]bere pos[ſe]. Et in or[ione] item in r[u]llum ſecunda. At. h. Ager campane diuideu3 orbil tre pulcherrimu3: & Capua3 Colonia3 deduciu3 urbem ampliſſimaz, atq[ui] or[na]tis ſi[ſi]a3. Et infra. Vnum ne ſu[n]du3 pulcherrimu3 populi romani caput- ueſtre peauie paci[] ornamet[u]m ſubſidium bellu3 ſuſamentu3 uectigaliu3: horrore3 legionu3: ſolacu3m annonc[que] diſperire pa- tiemini. At u[n]no hoc agri campani uectigal cu[]z euſu[]modi ſit ut do- mi ſit. & o[n]bi3 preſidu3 oppido[]r[que] tegat[que] neq[ui] bellu3 ſit inſeſtu3; nec fructib[us] uarinu3; nec c[oe]lo & loco calamito[]ſu3. Et infra. Campam ſemper ſuperbi bonitate agtoru3 & fructimu3 magnitudine: ur- bi[ſ] ſalubritate ac pulchritudine ex hac copia & oum reu3 affluen- tia p[ro]mu3 illa nata e[ar]togantia q[ui] a[] maiorib[us] n[er]i alte[]r[que] c[o]ſuleu3.

M. Cicero.

V E T V S

postulavit, deinde & luxuriel & ipse Hannibalez armis est tunc imuietuz, noluptate uicit. Hac ipse urbe cstra ac Cicero suafatat.

Cicero.

Julius Caesar Coloniae deduci voluit, de q[ui] Suetoni cum colonia Capua deducti lege Julia coloni ad extruïeda uilla, se utiſima sepulchra diſicuerent. Id[ea] eo studio iuſu facerent quod aliq[ue] tuæ op[er]s antiqui ſtrutus rei repiebant tabula ſnea i monumèto in q[ui] dicebat Capitulum conditio Capue ſepultus in ſenata e[m]. Eand[ex] uio Capitulum urbe[m] qua romanus populus in taz ius to odio ſeruamit. Et quæ Cicero tantum extulit laudibus rei Vandalorum Senſeriarum ad an[no]s ſexcentefimuz poſtq[ui]ro manu fuerat ſubdita, ſerro igni[q]que deſtructas reliq[ur] habitationibus deſtitutas. Et e[m] Oſtrogothi[m] a Narſete omni poterat u[m] delectis eodem loco eſdem, inter parietes & muros Capua reſubitata e[et]. Ad an[no]s inde circiter centefimuz à logobardis in triginta ducento, tunc agentibus utez deſtructa ſuit. Quis aut & q[ui] t[em]pre poſtea e[m] ad h[uius] in q[ui] nunc est duodecimille paſſu[m] remotus tranſtulerit locus, nec alicub[us] legimus: si ab ily[que] inhabitant cujus ſcire poterunt? Plinu[m] et Italiè descriptione cum ad Capuam p[er]uenit campu[m] illi adiacere dicit leborimuz toti[que] Italiè ameniſtimuz. Et u[m] l[ui]xvi[m] de ſtrau[m] diuſitate tractus. Leborim[us] Capue campu[m] nobile[m] appellat e[m]que ſoluz di[تي] ardu[m] op[m]que diſſicule cultu boni[ſt]que, uiti[m] vberim[us] p[rae]ſt[em]. Est u[m] hoc totus campeſt[re] ſoluz quod à triphatil m[orte] v[erb]i imminente ad Neapolitanos Puteolanof[us], colles pertinens vulturo[n] ab ip[m] urbe Capua ad e[m] ostia quibus in mare ſe exonerat, est clauſuz. Et periti regioni Capuani cuius affixant campol[que] ad u[m]ſaz urbe[m] nouaz, ad Athel[ie] urbi et utiſte ruina[m] edificata, circumstant in trecen[toru[m] an[no]z publici p[er]uati[q]que monumen[t] di[ci] lebori[m]. E[am] u[m] uti[m] h[uius] leborine ſtre appellatio ut Campanie n[ome] in ſu[m] muſare obtinu[m]. Id[q]u[m] meliſcule q[ui] a prau[m] chronicorum ſcriptorum est tradituz, ſerre ſoſidimuz. Capua urbe et utiſi[m] in ea to

Cicero.

Plinu[m].

Leborini Campi.

C A M P A N I A

q[er]t[em] tera labor[er]i.

ATELLA.

Auer[at] ol[ius] Atella.

M. Varro.

Roberti Guiccarduli.

manor[us] odi[i] & bine desolationi[que] exerctabili in famia laborante vicini
Vrbium oppidor[i]que, populi campano[que], appellari ignominiosi[que] per-
niculo[s]que, ducentes id declinat ut patrim[i]z nomen et se[le] leb[orn]ios
pro campani[d]ixere effecit, oblitu[n]ata exo[rum] per se[n]uencti[ria ut quic[que]
Vrbium & loco[rum] in campania cesserit solebat de terra labori diceret ut.

S[ic] corruptus n[ec] labori uerb[i] in e[rum] partez ab ignorantib[us] accipitur.
ut labori tr[am] cum labor utiliter impendat, decim existimet, quod non
delimit quod magis abstrurde dicit tr[am] h[oc]e à labore qu[em] illi capiende &
dominio subigende impendi oporteat sic à maioribus appellata[que]. Atella
u[i]o Vrb[us] cum lepe meminit Liniu[m]: & quia Cicero su[i]p[er] de lege agraria
cum Theano oppimi egre ferendus ostendit fuisse ubi n[ec] est n[oua] Vrb[us].

Auer[at] pr[eter] alia[rum] ratione[m] h[oc] uno constat argume[n]to: quod h[oc] se[m]a-
trie eccl[es]ia haud longe ab Auer[at] cognome[n] in Atella uetuli[que] retinet.
Libera[que], utri[que], Vrbis et uet[i]l & n[oue] dignitate[m] referre: primi Atella
hand quan[que], minora in re parna qu[ae], Capua i magni[que] p[ro]bui[t] Campane lu-
xuri[es] docume[n]ta li q[ui]de[es] pro su[i]pbi[que] & crudeliti[m] origine quia Cic[ero]
tribui[t] Capu[m]. hec atellanar[que] carmi[n]us l[asc]iu[m]a[que] modulat[i]que q[ui]d'n[ome]
indicate[m]. & Macrobiu[m] affirmat inuenit. Q[ui]d u[i]o he[rum] fui[n]t Atellane[m].

Varro. Aulib[us] geliu[m]. Macrobiu[m]: & i[n]menali Satyrici[que] lepe indicem.

E ar[n]que, arti[rum] cui n[oe] expediat neq, sit huius t[em]p[i]ris & loci inquiteret. docu-
mentus, latius su[i]p[er]aq[ue], fui[t]t obscen[i]as, notare l[asc]iu[m]as p[ueni] & puell[es]
luxuriem[que], sp[um]ante[m] natu maiore[m] composit[i]us metro ac musica
modulatione l[asc]iu[m] & omnia dictu facta[que], pudenda expe[m]tibui[que]
uerbi[s]carmen motu qu[em], corp[i]ris & gesti[que] quaqua verbum et resupi-
nato ita in chorei[que] & ad pudic[i]que menas pro[n]nitiabant gesti[n]
labantque, ut nihil pr[eter] i[plum] coeundi exq[ul]iti[s]im[i]n deeset effeetui.

Meliora aut origini[m] & discipli[n]e r[u]di[m]eta habuit Vrb[us] aduer[at]. Ro-
berti Guiccarduli vit gloria & laude digni[s]timi[m] magnas & pre-
stantes, eam Italiae parte[m], quia regnus Siciliae aut Neapolitanum et ap-

pellata à Sarracenif, grecifq, laceratæ ad regni ipiul formaz, p[mi]ul
redegit. q Neapolim Capuanq, una cademq, p[men]f obh[]dione ca-
thra apud Atellam h[ui]t c[om]munita, in q[ui]ul c[ui] aliquot perſeueraſſet
anni[ſ c]imitatez, condidit ab ipſoq, aduſtandi p[clarif] & poten[til]b[] vr-
bib[] effectu aduſe illi nomen i rei geste memoriaz dedit. Sz iam ad
marif littora è redennduz. Post vulturnuz ſeq[ur] Claniuſ amni[ſ]
apd Sneſſula[] oppiduz medio pene inter capuæ et Bolam Vrbes tra-
etu i motib[] ori]nduſ. Eſteq, il Flun[]i de q[ui] Virgiliq. Claniuſ n[ò] equiſ ace-
riſ: qua acerat[] vrbif agruſ ſiuer & Capuanuſ, & ch[iz] Atellanum n[ò]
Auerſanuſ mil[til] inundat i loci adeo ut longuifculiſ pontib[] euſ Capu-
am inter et Auerſaz vrbe[], oporteat iungi: ad quos p[ote]ſ molas eſſe[]
multuſ u[de]nmiuſ. E[de]z Clamio haud longe à mari inſero tur[til] appoſita
eſi par[ui]m u[et]uſtæ n[ò] patrie] appellata, et in ruin[]ſ Linterni Sapi-
oni[] affricani u[ille] edificata. Nanq, P[ro]holomeuſ. Pomponiuſq, Me-
la. Pliniuſ & Guido tavi]n[al] J[gi]ni]j imitator Linternu[m] inter vult-
turnu[n]z & Cumal[] ponu[t]. Liniuſ ai]t uno i loco euſ ſupradàs ſentire,
in alio diſcrepare u[ide]t. Nam li. xxiiſ. euſ diſſicultateſ eſſeret. q[ui]
h[an]ibal coactuſ u[de]rereſ ex Falerno agro qua u[en]etar anguſta u[n]
in Samnium r[ed]itui[n] quod ſupra dixim[]uſ ſic habet Penuſ t[ui]c intra
fortu[n]e[m]inaſ, ac linterni h[are]naſ perh[or]rida ſitu h[ib]erna[n]t
eſſe[t] cum q[ui] ad ſin]xtraz vulturni t[une] ageret h[an]ibal: nec ipi]uſ
amne[n]z ibi prealtu[n]z n[ado] neq, p[ote] ad Caſilinu[n] c[om]munito ac pre-
ſidiuſ firmato tranſmiſturuſ u[de]retur oppor[n]tut ad falerni agri
partem e[em] Linternu[n]; ibi euſ Liniuſ ni[n]i anguſtai] ſupasset hiema
turu[n]z ſuſſe[] dicit. Et li. xxiiſ. idez Liniuſ euſ fr[and]em ſcrib[it] qua
Capuani Cumal[] ſuiſ partib[] aduicere ſunt conati: ſic h[er] Int[im] Tituſ
Semproniuſ cos. Sinuſſe[] quo ad c[ö]ueniendu[n] diem edisserit ex[ec]itu lu-
strato tranſgreſſus vulturnu[n]z ſlumen circa linternu[n]z posuſt Caſtra.
Ex e[quib[] nulli dubium ſi]t constare Linternu[n]z ſuſſe[] ſiuer dicti aſſeru[t]

Clanuſ A.

Pliniuſ.

Liniuſ.

C A M P A N I A

Cosmographi ad eas vulturni partes, que spectar in Cumal. Necel
lariumque, erit, & dicere & tenere. Linium q. loca pambulauerit
et Linterni sicut infra ostendimul Sciptomis statuaz disiectam ui-
derit. Siuiffle. Villam qdem ultra vulturnuz. Siz eius agruz haren-
lum Stagnolume, citra extitille. Est uio linternuz locul in q. Egn.
Scipio Africanus voluntariuz egit exilium. quez fama est morien-
tem sepulchro inſcribi iuſiſſe. Ingrata patria ne osſa qdeſ mea
habel que facta in monumèto ingratitudis patrie inſcriptio eſſe-
cit ut locuz nuper certi exploratiq. muenerim. Nang, ad dem
amnem Claniuz paulo ſupra ostium qdeht inare turriſ est rui-
nil edificatione ueterz ſup edificata quaz ut dixim turriſ patrie uo-
cant ubi id monumètuz ſuiffle tenem et preter id patrie uocabu-
lum pretereq ſupſdeà Pholomei. Plinii. Liuy. & aliorq testimoà
certitudine, attulit nobil cuidètiorez, ſons aque accidule que
Plinii Linterni ſuiffle dicit cuj aqua vini modo fatiat temulètoſ.
Scatet. u. nunc etiam inter p[ro]dictal edificationem inſal aqua: quâ paſto-
rel aſſirmât epotaz omnis capitil langoreſ cutare. Nosq, ea accuta
te gustata ſaporem qdeſ ut certum que bibunt bonum & cog-
uitul. Siz quatuil ſumol ab ea inarel sicut á vino consueuit non
ingratol alphauerimul q[ui] potatio h[ear]t effectul. forte ob h[au]ſtul
moderationez itellige nequim. Seneca eplà. Iſ. Lintin honestiul
Scipio q[ui] Bail exulabat. Sepulchri auſt eiusq, inſcriptioni[mi]l & mo-
numèti ac statuè ſi nulluz nunc extat certum indituz, min miror-
qd Linii Pataun[em] q min cètuz amil ab illi etate abſuit. q[ui] ipſe
uiderit Iſ. XXviuſ. I[ct]ribit Scipionez alii Romæ alii Linterni et
mortuuz, & sepultuz ferut utrobiq, monumèta ostendunt et ita-
tue. Ham & Linterni monumètum monumètoq statua ſuper-
impolita ſuif quaz tempeſtate disiectaz nuper uidimul ipſi.
et Romæ ex[im] portaz Capenam in Scipionum monumèto tre-

G H. SCIPIO.

TURRIS PATRIÆ

Fons aque accidule.

Seneca.

Sápio.

V E T V S.

statuæ sunt, due Publii & Luci Scipionuz fuisse dicunt: terræ poëte. Q. Ennii. Et Seneca eplè. Lxxvij. initio uideæ id ignoratæ ſepulchruz. Nam dicit i ipfa Scipionis nilla iacenl hæc tibi ſcribo, a- doratil manib eiul & ata, quâ ſepulchruz esse tanti uiri ſulpicor. Linturno comè ad qnptuz adiacèt miliare interq, utriioq, locuz qua in parte littul inter ſtagnuz & mare incurrat, nilla ſuit Seruli + uacie: quâ Seneca eplà. Lv. describit. dicitq, pretoriuz hoïem illum diuitez, nulla alia re notum fuisse q, eiul uille otio in q consenueit, ut occupati aligni clamauerit. O vacia ſolus ſcil niuere. Unde dicit de ſe ipo Seneca ſolituz qrienl illac tranſitet iocando dice: nò de uìno. ſz tâq, de morntuo hic ſitul est vacia. Cumane vrdil originem hanc tradit. Liuït i. viiº. Cumani à Calchide Cuboica originez, trahunt. Clasſe qua aduæcti domo fuerat, mltuz in ora maril ei q incolunt potuere pmo in influlaz. Enariaz, et petaculaf egreſſi, deinde in cœnentez auſi ſedel ſiſterre Virgilí. Et tandez Cuboicis cumarz alla bitur oril. Et hie ubi delatiſ Cumeaz acceſſeril vrbem. Sup q Seruli. Euboa influla est de cuì cimitate Chalchide profecti il ad novas ſedel querêdaſ: & hand longe à Bayl q locul à Bayo Vliſil filio illic ſepulto nomè accepit, innenerut nacunz littul ubi uisa muliere granida citatez cœdiderut. Liuï in. ii. Accerſita deinde auxilia. & à latiniſ pſlis & à cumil Cumane cohortel arte aduerſil uim uſe: declinatè panhiluz, effuſe q palatol hoſtel cœuertil ſignil à tergo adorate ſunt. Et inſta. Inſignis hic annul nùtio Iarqni mortil morțiul est. Cumil: q le poſt frætal opel latinòz ad Arisſodemuz tiramnz cœtulerat. Et li. iuf. Eodez àno à Campanil Cumæ quaz græci, tu vrbez tenebant, capiunt. & vii. Cumanos. Suesſolanos, e-iuſdez iuriſ. cœditionilq, cui Capua eè placuit. Est uò celſul in vrebe Cumana collil i cui cacumine ſuit templuz Apolinil. de q Virgilin. artel qubil altuſ Apollo Preminet. Et qdeſ nè ea in vrebe quâ uide-

Seneca.

Seneca.

CYAE.
Liuil.

Bayil.

Virgiliul.

C A M P A N I A

mus omni desinituraz hiratore preter tupel laxo stupedaf uno pinne
cernunt muroræ excelle et ubi Apolinif arx fuit Sacelluæ et chri-
tianuæ & ipm uetustate columpruæ: nihilq. extat integruæ nifi
caverna frontispitio decorata manufacto quæ Sibille antruz fuit
se fomiuf itineris nostri Prosper Camuleiuf vir docet euz ingreffus
quibuldaæ cœlecturis affirnamit. Fuit q. Cumil propinquis ad tria-
millia paflul hamartii loci de q. Lini. xxuif. Campani adorti sunt reæ
cumanæ fue iurisditionis facere. pmo solicitantæ ut a romanis defi-
ceret. ubi id pase proceflit dolum ad capièduæ eos comparat. Sacri-
tiæ ad hama noctur nuz erat. but uo oliz celebrif loci monf arduiæ
qui à balneis nè tripergulanil vix mille qngetof abest paflul: vui-
nil ad uerticeæ regit cœspiciendis et quib. nulla et propior tripè-
guli houæ habitatio aut cultura. Adpartez uo qua Cumque spectat
in auernuæ & Bayaæ distat pariter ab utriis, verbis fornix late-
ritio opere sublimibus columni fustetatul cuicui, romano operi
compaandul. Abest deini quto à cumil Misenni monf Virgiliu car-
mine celebratul. Et nè Misenuæ ab illo dè. Eidemq. qua spectat in
Cumæ Lacunæ adiacet nè mare mortuæ appellate circa qua in
cotinèri ſupercilio ruine & fundamèta cernunt eximia. Fuit nàq.
loci in quo Suetoniuæ tranqulluæ scribit Octauianuæ Augustuæ claf-
sem apud Misenuæ instituiffe ingetez. quæ uerfal in threnuæ mare
imperii romani provincialibc Galliaæ, & urtag, Hiberniæ: inde Ma-
uritaniæ, Africanæ, et intieetal influlat tutaret. eratq. eius clasfil
prefectuæ Pliniuæ Veronenſis quâdo apud Velenuæ monteæ incen-
dio est abſumptuæ. Distant à Mileni promotorio hinc Cumque luct-
diximil quto inde Lucrinuæ Auernuæ, totideæ mille paſſus, et
cui à Cumil uix quatuor millibus terreſtri ina ablit Auernuæ illa
qnuz undiq. miluæ maritima longitudo, terram ambit olim
oſim Italicæ pulcherrimæ: in qua Baye fuerut cuitas opulenta.

Liuuul.

Misenul monf.

Suetoniuf Tranqulluæ.

Lucrinuæ.

V E T V S.

Idque omne solus et li qnif ut diximus productus et milibus latitudine tamen parus, variata duo alicubi & minus alibi milia explet. ut digiti uni speciem pre se ferat: quo in tabe ut ita dixim digitis tam multa cernunt partim integra in subteraneis partiz lupibus semitutus, partiz in ruinis colapسة ueterus operis monumèta: ut extra urbis romæ menâ nihil illi toto in orbe terræ edificationem magnitudine ac pulchritudine par credas exis timēs, fiuſſe; ut non inuria dicit Oratiuſ.

Nullius in orbe locis kayſ preluèt ameniſ: Cuius, Milenul e regione puteolos spectet, mare quo inuicem dirrimunt ex Suetonii Tranqlli iuta Gaii Gallicule ſiitia uix tria millia paſſuſ et ſexcentoſ implet. vnde li nul utrobiq, dictus olis Bayanuſ a Mileno iintimuz Auerni ſimum qnif & totidez ab auerno in puteolos milib, est produc. Fuerit uo opoliſ, ſingula describere: quæ aŭt digituſ ille preſtis aut ſinuſ bayanuſ h[.]f. ſi digniora quantum ſi poterit breuiter attingemuſ. Primum Milenuſ ipſe monſ qua i promotoruſ coaretaſt. & ſi natura cawer noſuſ ſint: tamen tantil excauatuſ est operæ, labori, tantil u[]l mat moreuſ u[]l lateritio lapide quadrato compactuſ in ſublime duetis ſubſentant c[]oluniſ, ut ubi, penſiluſ uideat, erant, ut apparet in tuf balnea: erant natuoria: etant ad cená lixniuſ, triduia. Supeuſ uo inco[]tnemèt et qua uergit in predictuſ Mélenatuſ clauſis locum ſi damèta uifumi h[.]f q[]uon uiderint increduſilia ubi p[]ſcinaz u[]lgo mirabilem dicunt. Nam c[]u2 ea pulcherrime: ut constat, edis deſup deſtructe fundamèta fuerint parſ hec extant ſubter tanea ſublimiſ, ſubſentata lateritiuſ c[]oluniſ duceſtoſ q[]nqueginta longitudine centi, q[]uon ſexaginta latitudine paſſuſ patet. & ita est integra ut noua iudeatur qu[]ia2 Luci Lucilli domu[]n qu[]a illi erat i byamo ſiuſſe tenem. Et qua i loco omniſ ſtalié calido è ſita, uideat eſſe illa de qua Plutarchuſ ſeribit. Lucillu[m perbelle c[]u2. G[]tt. Pompeio. ac M. Cicerone & pletris illius ſeaui p[]ncripib, uiruſ iocatuz ſiuſſe c[]u2 ipsis omibi, romaniſ.

Oratiuſ.

Monſ milenul.

Balnea natatoria.

Luciuſ Luculluſ.

C A M P A N I A

Pompeius.

in Lucillano nunc frut�ato apd' Lucullii estate cenatibò, Pompeij
impitia, edificandi ì Lucullo damnati domuz pulcherrimaz sùp-
tuosissimaq, nimis multis porticibò, fenestrilq, apertas, estati qdez
idoneam. I3 hiemi oìo inhabilez fecisset ille respondit uti tuti suæ
Pompeiuæ detrabere q gruesse prudentioreſ exisfimet estina lo-
ca hiemaliaq, alteri il inhabitanteſ. Sese. u. dixit q hanc ì Lucilla-
no estuti idoneam fabrefecit aliam in ſemp uernanti Bayano hie-

malez pulcherrimæq, exedificasse. Sepulchraq, & villaz aliorumq,
monumentorum ueſtigia partiz omio profitata partiz ſemiintegra-
ta, multa eo in quibus milibus peninsule & digiti territorio cer-
nunt ut còtiniataz ibi utem poterit, disperlas pagruz villas ſuiſ-
le appareat. Sz iam ſinuæ deleribanuæ buanuæ de quo nihil e quod

Sinul Baianul.

se appareat. Sz iam ſinuæ deleribanuæ buanuæ de quo nihil e quod
admirabilinæ dicere posuimul q, qd omnia ei littora decem millia
paſſuæ à miłeno ad puteolos in circuitu protentæ ediſtitil et qdez
omum quæ taro alibi iiderimus maximil còtecta ac còtiniata ſu-
erut, cui eorù parf collibuſ impoſita celsiſtimil et in apertuæ p-
minentibò pelagii brachiù ſustentata fuerit inſanaruz moluæz
opere in profundislimuæ mare iacteſ. Extant tûm aliqua pene in-
tegra terme ſcilz ad ipfum Bayani ſinuæ intimuæ q unicuæ nunc
locus p[ro]ſeam bayani appellationez, memorïæq, conferuat ſunt et-
alie pene ſimiles terme illis propinque quæ còditorib et nois
notitiaz hère nequimul: I3 balneuæ longe inſià petentibò. Auer nù-
& Lucinuæ e obinuæ nedum ediſiti structuraz I3 & picturaz q,
aliqna ex parte integraæ còſeruanl in quo uer ſinuæ parſ pictoræ
extat, ex quorù uerbis curpim lecti[que] coniicte[re] licet, id ſuſſe cice-
tronil balneuæ, cui id carmen liberz einuæ adcripſüle Plinii allerit-
supraq, illud idez ciceronianuæ alind e balneuæ in longaz tortu-
osamq, foſſaz saxo excauatuæ qd ſiné aliquo aque calentibù uſu ſo-
lo napore ſudoreſ prouoacæ c[ap]ioſiſlimos: et ſi aut ferunt medici

p[er]minentibò pelagii brachiù ſustentata fuerit inſanaruz moluæz
opere in profundislimuæ mare iacteſ. Extant tûm aliqua pene in-
tegra terme ſcilz ad ipſum Bayani ſinuæ intimuæ q unicuæ nunc
locus p[ro]ſeam bayani appellationez, memorïæq, conferuat ſunt et-
alie pene ſimiles terme illis propinque quæ còditorib et nois
notitiaz hère nequimul: I3 balneuæ longe inſià petentibò. Auer nù-
& Lucinuæ e obinuæ nedum ediſiti structuraz I3 & picturaz q,
aliqna ex parte integraæ còſeruanl in quo uer ſinuæ parſ pictoræ
extat, ex quorù uerbis curpim lecti[que] coniicte[re] licet, id ſuſſe cice-
tronil balneuæ, cui id carmen liberz einuæ adcripſüle Plinii allerit-
supraq, illud idez ciceronianuæ alind e balneuæ in longaz tortu-
osamq, foſſaz saxo excauatuæ qd ſiné aliquo aque calentibù uſu ſo-
lo napore ſudoreſ prouoacæ c[ap]ioſiſlimos: et ſi aut ferunt medici

c[ap]ioſiſlimos: et ſi aut ferunt medici
- lo napore ſudoreſ prouoacæ c[ap]ioſiſlimos: et ſi aut ferunt medici
- lo napore ſudoreſ prouoacæ c[ap]ioſiſlimos: et ſi aut ferunt medici

V E T V S

saluberrimos: fuit uò maiorib, ther marx huiusmoi usus qual
Ab actu fricandi, tergendic, necessario frictolaf appellariit, ealq,
eque ac balneal niduif et virginib, christiamis euitatas esse glo-
riosus ecclesi doctor hieronymus admonuit Tritolam nè cortu-
pte appellataz. Incipito, ad eis sinus Bayani parte2 Lucrinus esse,
de q in Virgiliani usus expositione. An memorez portus lucrino -
q, addita casta. Serui sic h[uius] est. In Bayano linu campanie contra,
puteolana2 citate2 Lacus duo Auernuſ & Lucrinuſ: qui oliz,
propter copia p[ilici]uz uectigalia magna p[ro]tabant. I3 a[que] maril
imperuſ pleru[que] per tu[n]pen exinde p[ilces] excludet & redempto
res gru[n]na damna p[aterent] supplicauerunt senatu[rum] et profectus
C[elar] ductus brachiuſ exclusit parte2 maril q ante infesta esse cœu-
uerat, reliq[ui]a, breue [pati]n p Auernu[n] quo & copia p[ilici]uz pos-
set utrare, et fluctuat nò essent molesti quod opus iu[li]num dictus est.
De eodez Suetoni portu iu[li]n, apud Baia[rum] immisso in Lucrinuſ,
& auernuſ mari lacum efficit. Et Seruiuſ in virgiliani ueru[n]
expositione: divinolaq, lacus: sic dicit. Auernuſ & Lucrinuſ
lacus: antea filiuaru[n]z denitate: sic ambiebant ut exalant inde
per angustia[rum] aque sulphuree odor gravuſſim[ur] ſupuolante au[n]e
necaret: unde auernuſ dictuſ. qua re2 C[elar] audien[em] deiectuſ
ſi[n]uſ amena reddidit loca. Et inſi: In virgiliani ueru[ſ]z, a-
cheronte reſuſo. Acheron fluui d[omi]n inferno[rum]: I3 costat loci, esse
haud procul a bail undiq, motib[us] ſeptu[i]z, adeo ut n[or]iente2
ſolem pos[fit] a[ſp]ic[em] nec occidentes, I3 tatu[n]z meridionalez. Ba-
iani ſinuſ latitudie2 de q dixim[ur]. Suetoniuſ in gallicule uita sic
ostendit. Baianuſ mediu[n]z intuallu[ſ]z. & puteolaria[rum] moles triu[m]
millium et ſexcentu[n]z ſere paſſiu[n]z ponte iux[it] cœtractuſ undiq,
oneratu[n]l. naui[bi]z et ordine duplici ad ancora[rum] collocatui ſupieto
aggu[ere] terreno ac directo in appi[eg] vi[rum] formaz, per h[uius] pontez

Lacui Auernuſ.
Lucrinuſ.

C[elar].

Seruiuſ.

Suetoniuſ.

C A M P A H I A

ultro citroq, comeauit biduo contineti pimo die falerato eq inigni
quoq, civica corona et scutuz tenenl et gladio auroeq, clamide
postridie quadrigario habitu corriculoq, bingi famosoræ equoz.
S ed & Nero illius successor maioreſ circa Baianiz excogitauit inſa-
nial. de quo Suetoni. Incobabat píſcinaz à Níſeno ad Auernum
lacum, contectaz porticib qui cœliſam: qua qoq totil bail calida-
rum aquarz cét cónueret. Fossam ab Auerno ostiam & naubò
necnon uia iretur longitudine centii ſexaginta mulí. Latitudiè-
qua contigue qnq, remeſ comearent. De eodemq, Seeleſſimo im-
peratore Suetoni Agrippinaz matrez litteris Izaia ſuocauit ad
ſolemnia qnquinariuz ſiml celebráda datoq, negotio Tetrarchiæ
qui liburneaz qua aduecta erat uelut fortuito cœurſuz cœfrin-
gent. protraxit comiuiuz: ſz caſ nando euauſet iugulari ſeat.
S ernaui virgilianuz exponen ſueriuz. Inferniq, lacui diat Lu-
chrinum & Auerni ſignificuri: inter quol et ſpelica per quaz
ad inferoſ deflectebat. Sz iam iza ſatil de netuſiorib: Ad rečetio-
ta ueniamul. Heliuſ ſpartianul de Alexandro impatore optimo
Mâmee christiane filio ſic hſt. In baiano palatium fecit caſ ſtagna
Mâmee matri: qd Mâmea tine dictuz, hodieq, nocat fecit & alia
operi i Baiano magnifica in honorez affinium ſuoræ. & ſtagna ſlu-
penda admilo mari. ſunt Izaiano ſinni propinquiſ bauli lociſ
herauil: quem Serniul dictuz putat qi bonali, qd ille habuerit
animalia: hæc ſunt que de Baiano ſinni ſiue netuſa ſiue recentio-
ta duxiui ſic dicenda: restar ut ea preſentib applicemul ad fricto-
laſ non tritoſam Luerinuſ incipiebat. Cernuntur. u. e regione illi?
in littore brachia murorum: que Cefar ut iolentim excluderet,
mare ieit. Auernuſ uo nuc a Luerino ſeparanuſ est: qd breue ſpa-
tium a cyſare relietum quo píſcium copia posſet intare mare ſu-
per inducta barena concluſit: que quideſ dauſura diligens ſime-

Haro.

Suetoniuſ.

Seriuiſ.

Alexander ſmp.

Seriuiſ.

Cefar.

de industria

V E T V S.

de industria cōser uatur ne crescentel cedente mari aque balneis
offitant, quę intuſ nē tripergula appellatui plurima & ut medi-
ci perbibent omnim taliſ saluberrima habet. Adjucent iu ea omiā
Auerno lacuiſaſſum in aquil retinēti ſaporem: quaſ quideſ aqual-
ita hſt altaſ ut nulliſ et longiſimiſ ſimbo ſaxo aut plumbo magni
ponderiſ ad perpendiculum colligato einſ profundital tangi
poſſit. mira, eit cernere ſtrupendi & inflami opſ ediſita: quę
aut incircutu auerni aut in ei aquil riſe proximioribuſ ſue
runt iacta. cuſ tamen iuſ filiabuſ in circuituſ iſtrate & aquare
forme diuſu ſuperioribo in collibò pene ſint integre. Egressi
depresſa hec Lucrim & auerni loca & puteolos petiſuri iua ince-
dunt filicata ad quaſ undiq. maiuſ ſup dicti edificationi i baianu
ſupne despectantiuſ ruine cerniſtur quouſq, ad viaſ euentuz
atellaniuſ quę ab urbe roma atellaſ p appiam et poſt ab atellis
ducebat ad Baial qua qdeſ in via baud longe a puthcolil & baia-
no medio, ad miſ aduerſaz ſpatio taz integre adhuc ſunt ueterz
opum monumentieta ut ſi oſtia addant & fenestre uideant habitatio-
nem non incoſmoda prestatina eademq, iua ad baianu ſuperciuiu-
ubi ſancte marie ſacellum est poſt tergum relicta. maiuſ et oiuſ
quę hactenus circa baianuſ descripimus edificationz ruine in ſublimi
erecte cernunt: quaſ incolle belgernanuſ appellant ſuerit qu, opa-
licur littere pila inciſe marmorea ostendiit & liberiuiſ Cefar bello +
ger manico feliciter perſecto. Vn Germanicuſ est appellatui ad
facti euſ fama, memoriam, extruxit. Eiq, pulcherrime et miſe
operi proximuſ est pene integriz extanl theatruz cuiuſ occafione
factum eē dicit Suetoni ut cum celeberrimiſ ludiſ quib, Cefar-
intereſt Angilhiſ ſenatorium viruſ frequēti cōſensu nemo rece-
pisſet iudez pncepſ ipectandi moduſ corrererit. Dehinc ſt puteoli
de qua cunitate ſic hſt Lituſi in.uiſ. Exitu euſi anni. Q. Fabius ex

Tripergula

Auermil.

Sacellum marig.

Cefar Augustul.

L. Fabius.

C A M P A H I A

auctoritate Senatul Puteolos p bellum captum frequerari feat em
porium, communizt atq. preſidium impoſuit. Et infra de hujus
bale ad lacum Auerni per ſpem ſacriſandi re ipfa ut tentaret
puteolos descendit, ſacro dein perpetrato ad qd' uenerat. & dum
ibi morat, puaſtato agro cumano uſq, ad Mileniz promotoriuz
puteolos repente agmen cœnvertit ad opprimèduz p[li]diuſ zoma
nuſ, et inſa. P. Corneliuſ. Scipio Africanuſ. & G. Lelini[us] petiſ magni
inter ſe cœcordia ſenatuz line illiſ nota regebant. et portoria
nanaliuſ Capue p[uteoliſ]ſ, inſtitueruſt. Et inſa: Conſul Attiniuſ
tuſit ut qnq, Coloni[æ] in ora maritimaz deducent. Q[ui]a[ne] una ſuit
deducta p[uteo]loſ. helini[us] Spatianuſ dicit. Adrianu[n] Impatorem
cuſ mortu[rum] e[et] apd' Bayaſ ſepultuſ ſuſſe p[uteo]liſ i ſilla Ciceroni-
ana, ubi Antoni[us] ſuccessor templuſ p[ro] ſepulchro ibi cœlectant.

Puteoliſ n[on] ordine t[em]ſimiliſ loci occurrerit, medio int ip[er]a, et ur-
beſ Neapolitanaſ Ipatio ſama apd ueterel celebrat. N[am]a, ſilla qui
Plutarchuſ tradit Lutiuſ Luciliuſ hujus ſprope Neapolit. & apd e[m] mo[d]e, excediſſe atq, ita excauſſe ut mare introduceret. V[n] G. Pom-
peiuſ et M. Cicero illuſ appellare ſoliti ſi[n]unt Xerſem Logatuſ, ea
est cui tu[n]e ingètels balneo ſupèminet Agnani dicto. Q[ui]q[ui] non
balnea loco. ſ[ic] altere ſ[te] fricctole ſupiorib[us] melioreſ. & q[ui] re[n]e hujus-
modi magnar[um] ingenio iurib[us], factar[um] peritiu[m] habent faci[ui]e
ſciſi[ur]az p[ro]ident, intelligu[t]a, manuſaetaz, unde deſoſſu[l] reie-
ctuſq, monſ u[n]a[ſ] p[ro]b[ui]t n[ec] et ſenu[rum] opa repara[ba]bilez, q[m]are n[unc]
Agnaz lacuſ ita impleret, ut ad ſille muros portuſq, n[au]i[gari pol-
ſet. Procedenteſq, eo itinere ad ca[n]u[n]az p[uen]i[n]t Griptam nunc
appellata[ſ] ubi Pauiſilippu[m] monſ pulcherrim[us] olis ſi[en]t p[li]iniuſ tradit
u[n]liſ h[ita]tuſ, ad ſexcedotu p[al]ſuſ excau[n]atuſ planu[m] via p[uteo]lana
curriuſ, iter p[ro]bet. q[s]ui[n]t id memorabile opuſ feat, igno[n]t[ur] e[n]obi-
qui t[n] legi[n]t factaz apd Seneca[rum], Cordubens[ez] i[pi]niuſ loci m[è]tionem.

P. Cornelius.

Adrianul Imp.

M. Cicero.

Pauiſilippuſ monſ.

V E T V S.

epíá. Lviij. ubi dicit. Exepit me Grippa neapolitana. mihil illo careere longi? mihil illi facibì obsecut? q nobil p[ostant] no ut p tenebral uí deamuf. I3 ut ip[al] cernamuf. si locuf h[re]t lucez puluif auſterret. in aperto q[ui]s gravuif & moleſta: q[ui] illic ubi inſe uolutat[em] & cum ſìne ullo in ſpiramèto ſit inclusuſ in ip[os] a q[ui]s excitatul eſt recidit. et donat[em] i virgiliu exposituè tradit ip[im] poetaz ſepultuſ ſuif[ile] Nea- poli uia puteolana ad ſecuſuſ lapidez: q[ui] ſepuleruſ ce p[re]deuſ viam ſepe queſituſ nequiu[m] inuenire. Seq[ui] Neapolif vrb[us] netuſta: atq[ui] p[er] clata cuiuſ origine Luiu[m] i. viij. reſert[em] i cumanuſ bis úbi[que]. Palepolif ſuit h[and] procul uib[us] n[ec] Neapolif eſt: duab[us] vrb[us] ideu[que] populuſ h[itabat]. Cumuſ erant oriu[n]di Palepolizq[ui] qua[n] tenent gr[ae]ci dicit i-ſtra Luiu[m] a P[ub]lio P[lan]cio cos. captuſ ſuif[ile]. Et inſra. Jam p[ub]liu[m] inter Palepoliz Neapolimq[ui] loco opportune capto dirremerat hoſtib[us] ſocietatem auxiliu[m] mutui. Et ite[rum] inſtra dicit. Neapoliz auxilio n[ola]- noru[m] romanuſ dedituſ ſuif[ile]. Vli uio[m] ſe ſemper poſtua Neapolitani erga romanuſ & alioſ dominuſ coſtantiffima fide. p[er]mu[m] romana re.p. cannè[m] clade conſtruata. cuz ad Gerionez, la[ze] bieme impèdente co- ſiſt[er]t belluſ Neapolitani legati romaz ueneru[t] abbi[que] qua[n]tagita pater[que] autem magni ponderiſ i curia[ze] delate qua[m] q[ui]dem Senatuſ c[oe]tra more[que] ſiu[m] accepit. & Neapolitani gr[ae]t[que] egit. Cuiq[ui] h[an]ibal. Neapolif ſi[u]mope potiri queſliuerit. Neapolitani i[romanoru[m] parti- bul perſiterunt. Luiu[m] i. xxu[m] de h[an]ibale ipſe p[er] agru[ze] campanuſ miare inferuſ petit oppugnatu[m] Neapoliz ut vrb[us] maritimam h[re]t[em]. Et iſtra h[an]ibal Capua receptuſ, cuz i[te]r[u] neapolitanor[u] a[no]ſ partiz ſpe: partiz metu: neq[ui]t[em] tentaſſer. in agru[ze] uolanuſ e[xc]itum dučit. Et iſtra q[ui]to. Inde ad popu[la]duſ agru[ze] neapolitanuſ, magi[ſt] ita q[ui] ſpe poriu[n]nde vrb[us] duxit. Floriu[t] aui[t] ſemp[or]modiuſ Neapo- litana vrb[us] romana re: ſub cos[se]. & pariter ſub p[re]capib[us] integra adeo ut ap[d]e[que] gravuſ viri a[no]zu[m] a curiſ laxamètuſ qu[er]ereret. et diſcoli

NEAPOLIS.

Publiuſ p[lan]ciuſ.

Hannibal.

C A M P A H I A

Suetoniul.

Laliacue diuſorinz, Suetoni de Herone reuſul egrecia Neapolim, quid in ea p[ro]mum artez muſicam protulerat, albis equil intruit diſecta parte m[ur]i. Et iſtra, Nero de motu Galliar[is] Neapoli cogno uit die ipſo q[ui] matrez occiderat. Sz & miſol idem[ur] ſe celebrat[ur] Virgilu[n]z diu Titúliu[n]z aliquan[do]. & Oratini[us] Neapoli morato[que] ſuile. Et Serni[us] afterit Virgiliu[n]z ſcripſiſſe Georgica Neapoli quam

Partenope appellavit, ac otu[n] ignobilis notat[ur]it. Franciſchul quoque, Petrarcha p[ro]ſtanti vir iſgenio a Roberto rege Neapolitano gallica

Francischul petrarcha.
Roberti[us] rei[que].

na oriundo progenie rogat[ur] Neapoliz bis ſe c[or]ulat[ur]: nulla q[ui] de[m]a[i]toriſ lucri ſpe ſualus q[ui] ut optimo atque humaniſto regi doctos et

Virtuolos viroſ unice amanti gratificaret[ur]: eam[que], u[m]im hu[n]t inita[que] inter diu[n]tez regez, & doctu[n]z integr[u]que, ſi[que] regez inopez, viru[n]z, et in atio & virtutez diu[n]tez poetaz, & p[ro]miſca[ze] ei[m]mo[n]i amiciz[que] c[or]ſeratu[n]t[ur] nunc minat rei[que] Robertu[n]. Nam quod omi[n]bo in quor[u]z man[que] uenient.

faci[t]t ost[endere]: ac quoad miſerim[que] probare poterim[que] extra urbez. Neapolitanaz pauciſlimi ac pene nulli ſtui[n]t u[m]i q[ui] ſtui[n]t docti. qui Roberti rei[que] q[ui] & unde aut q[ui] t[em]p[re] hu[n]t alia nonerut r[ōn]e u[m]t ea q[ui] q[ui] euz in amicillim[que] Franciſchi Petrarche opibuſ ſi[que] latini[que] ſi[que] vulgarib[us]

Serni[n]t.

legedo cognoueret. Serni[us] in Virgiliani uerſus exp[ositione]: nec tu carni[bus] n[er]i[que] indictuſ abib[us] Oebale, dicit Oebaluſ fili[que] Theloniu[n] & nymphe[que] Sebetriuſ, h[ic] a[n]uit est iuxta Neapoliz, ſi[que] Thelo din regnanit.

Capreis, fili[n]que, eu[n] transi[t]it ad campaniz & multil ſubiugat[ur] ſp[ont]is ſui[n]z dilatau[t] impium. At p[ro]t[em] romani impu[n] inclinatio cepit crebres

ſcentib[us] barbaro[n]z inſultib[us] Neapolitani partel[que] romano[n]que pro poſſe ſu[n]q[ui]que, ſequi[t]ur & q[ui] q[ui] i historiil copioſe ostendim[que] rei[que] Vādalor[que] Gens[er]icu[n] clasſe iſgeni ab aſſtrica dueta romana[ze] urbez captaz, ſpoliataq[que]

Gens[er]icu[n] rei[que] -

a[m] ſi[mi] hu[n]no hitatore deſtitutaz rehig[que] q[ui] & Capu[n]a q[ui] euertit. Ad Neapolim u[no] eu[n] nemiſet eam din obſidione preſſam capere nequi[t].

Pauci[que] abinde annuſ beliſario iuſtimam[que] Impatoris chuci adeo conſtāti

C A M P A N I A

animo reliterit Neapolitani. ut euz poea lapideuz aqueducte forame
scalpril dilatatuz urbis in eis potatem facta eet Neapolis sola principes
humanitate ab excidio liternata. Multis postra intereet annis euz
Sarraceni oem oraz maritimaz, a Gaieta regins, usq, protenditur
per belluz obtinuissent. neapoli, lit potiti, qua ad annos triginta
posfederit. quouſq, Johanel. xº. pont. ro. ur excellentis ſimul pellidis
de Italia Sarraceni autem adiecit quo hortate & auxilia ſubministrate
Neapolitani omnium pmi id din imuſuz abiecerit inguz. ſequiti, eius
Vrbis exemplis ceteri Campanis Lucani & Bruciorum populi. eam
ſalz incolentem etam. a Neapoli cœtinet freto ſiculo dominio Sartace-
noruz abieced. ſelei Christianaz, uindicat libertatez. Qua affliceti cla
de Sarraceni auxiliarib copiis ex Africa. Mauritaniz, Accerſit op-
pida & urbe que ſibi erant in Italia relique p[li]diuſ coſtrمات maio-
rib retinere conati ſut Phormias. Minturnal Sinneſſam. Vultur-
nuz. Internu. Cumque atq. Baianuz. Nam Puteolani Neapolitani
ab initio i. rebellione coſenſerat. Perſtitit uo per ſeuerauitq. ſancti
ſimul pontſex in ſua expellende barbarici eterni digna landib uo-
lutate. Et Italos omnes quatuinque inter ſe alij ſationb lacerol atq.
discordes in fidei Christiane nitelaz orando. ſuadedoq. magil. q.
quo neſſet inbendo armari obtinuit. Quib in magnuz coactiſ ex
erituſ pontificæ Johane duce nuentum est ad minturnal et qd in e[]
urbis descriptione dixim Preluz, apd eam geſtuz est in q. Sarraceni
moxia clade ſupati ſi. Vi factiz est ut ea genti impia et nò magil
christiano. q. Italico nòi inimicu regionem p[de]am à Phormiſ ad
Baianuz. et qeqd Urbium oppidoru munitoriu, locor in ea p[li]diuſ
obtinebat incendiſ et toto conatu reliquerit dirrutuz adeo utea
quaz, buc uſq, uix conàdo potuim ſingulif in loci ad nòis antiq. noti-
ciaz p[duc]e manſerit ſolitudo. Aucta uo e ſemp poſtea opib urbs
Neapolitana. et feliciter ſub Johane. xº. incoſbat in Barbaroſ inimi

Sartaceni.

Baianum.

Johāneſ pontſex.

C A M P A H I A

Leo.iiiij. pp.

atque felicitate retinuit. Hanc, cù Leonis quatuor pape trèbant, Sarraceni magnæ barbarorum alliumio sacerdotis Petri & Pauli apostolorum utraque, urbis romæ basilicae vii captas incendio absorbens, centuræ urbis, quæ Neapolitanæ viri, & sanguis Roma, & barbari sunt expulsi.

Nimis multa buiæ opie & looæ cœnt illa qæ de Neapolitanæ iurisdicti censibus litteris posset, duæ Guicheardis, Germaniæ, & Gallicæ regibus, qui Neapolim à trecenti annis regia ornarunt dignitate obedienciuissime parent. I3, oSTS eorù laudæ accumulat gloria calamitas in magnæ cœueræ felicitate, dum pro sanguis gallico angeliænchi p[er]cipi renato fide durissimæ ab Alphonso aragonæ rege obediencie, pertulerunt quæque, pari cù beliæ arri t[em]poræ seuætù paucæductus cuniculus ab ipso rege capti. Atque ad hanc in qua nunc beati florèt felicitate, eisdem regis p[er]sentia clemætia, sanguati in utro nò inermito ille rex triumphi cœnietudine, diutissime intermissus, longo tam post liminio in Italia, renoauerit. Habet urbis neapolitanæ basilicae menæ & arceæ ac publicæ p[er]sualib[us], edebat s[up]erbal & cœtis Italiae majoribus comparandæ in quæ p[er]clartè est Virginis, Clarei monasterii, q[ui]d à Sanctis Aragonæ regina Roberti regis incliti uxori ediscit, facile omnia Italiae monasteria antecellit, eiq[us], proximù cœ uide Sancti Matrini extra urbis menæ Cartusienæ cenobius, edificiium magnificætia pulcherrimus. Costat tamen arcem me[n]s, castellus nonuus appellatam mari iminentez Alfonni regis laude & memoria dignum opus cœtis quæ in Italia nunc extent, uetibrì s[ui]e nouis o-

Alphonsus rex.

pertulerunt quæque, pari cù beliæ arri t[em]poræ seuætù paucæductus cuniculus ab ipso rege capti. Atque ad hanc in qua nunc beati florèt felicitate, eisdem regis p[er]sentia clemætia, sanguati in utro nò inermito ille rex triumphi cœnietudine, diutissime intermissus, longo tam post liminio in Italia, renoauerit. Habet urbis neapolitanæ basilicae menæ & arceæ ac publicæ p[er]sualib[us], edebat s[up]erbal & cœtis Italiae ma-

toribus comparandæ in quæ p[er]clartè est Virginis, Clarei monasterii, q[ui]d à Sanctis Aragonæ regina Roberti regis incliti uxori ediscit, tuiz facile omnia Italiae monasteria antecellit, eiq[us], proximù cœ uide Sancti Matrini extra urbis menæ Cartusienæ cenobius, edificiium magnificætia pulcherrimus. Costat tamen arcem me[n]s, castellus nonuus appellatam mari iminentez Alfonni regis laude & memoria dignum opus cœtis quæ in Italia nunc extent, uetibrì s[ui]e nouis o-

Robertus rex.

perib[us] monumètis & structuris p[er]ferèduæ cœ s[ui] turri umæ eius murorum, altitudineæ ac cœnientudineæ, & pulchritudineæ s[ui]e aula-

Castellum novum.

tum cubilibi[n], & singularis eisdem partiuæ amplitudineæ, & ornamèta peritul eisdem modi rei exis[tim]et. Ornata sunt Neapolitanæ patruæ no-

sturp[us] est: Bonifacio. viiiij. Pont.ro. ex tomæcella gente oriundo.

Bonifat[us]. viij. pp.

V E T V S.

qui p[ro]muſ ſo]no modo urbe[m] tomaz, ſz & ip[m] q[ui] pontificatu[m] in domi
nii poſa[n]te[m] c[ó]tinu[i]t. paui[que] poſt alter[m] Neapolit[an] pont[.ro], h[uius] Joha-
nem. XX[.] ex gente Colſea: qu[em] alioq[ui] prudentez, Sig[ui]m[d]uſ im-
perator i[ger]mania[m] ſeductu[m]; a[que] c[ó]ſilio constatien[li] pro ec[t]i[que] ſatc-
da unione[] puari curau[n]t. Magno i[m]em p[er] id t[em]p[er] ornamemo Nea-
politane urbi ſuit Ladi[ca]na[ſ] rex gali[que] regum p[ro]ſapia Neapolit[an] ge-
nitul & nutri[t]ul: q[ui] militi[que] o[n]o deditu[m] preter id Neapolitanu[m] o[d]
regnu[m] armi[que] ſtitu[m]: Vrbem q[ui] tomaz Peruſiama[m], et Aſſiſiam de
iurib[que] ec[t]i[que] et Cor[ton]a[m] de etruria c[oe]pit, qua[m] uendidit florenti
nil[que] constanta[m], ſuit o[n]um ei[que] a[etatil] prudentu[m] Opio. i[ph]u[m] Italico
regno. & q[ui] poſtea facillimam erat impio romano, niſi flore[m]te[m]
eum mors intercepſet, breui poti[n]re ſuſſe. Neapolitane urbi ſe-
c[u]du[m] littu[m] Pompeii a[que] uetutis ſcriptorib[us] proxim[i] des[]cribuntur:
qui i[n]ui[m] oliz[que] ſuit ameniſtim[que] romanila[m], gratiſtim[que] adeo ut Mar-
cu[m] Cicero legem de qua ſepe diximui[que] diſtina[n]ens r[u]lli agtaria[m]
egre ſerendu[m] ostendar. Pompeio[m] ad decem i[ur]i ſuen[u]dari. Et qa[que]
docto[q] q[ui] h[ab]t[re] Heipoli ap[er] regem i[pre]tio habent[que] ertare uidem[que]
Pompeio[m] & h[er]culaneu[m] ubi n[ec] turri[que] est Octani ſuſſe aſſi[n]ma-
tel[que] uetut tel[ho]n[u[m] ost[]e[d]endo: certu[m] pompeior[que] loco aſſerremu[n].
p[ro]mi[n]q[ui] dicimui[que] ubi n[ec] a[n]nntiata. et caſtelli[que] est ad mure[m] Pompeio[m]
Vicu[m] oblongu[m] uillila[m], ſpeti[ſi]ſtim[u[m] frequen[t]iſtim[u[m] ſuſſe. Limu[n]
in. vii[er]i. per idem t[em]pi[s] classi[que] romana [a. p.] Corneli[o] que[m] ſenatu[m]
marit[i]me o[r]re prefecat in campania[m] acta cu[m] appuſa pompeio[m]
eſſet ſoci[u] n[av]uale[m] ad popula[n]du[m] Huceri[m] agr[u[m] proſecti. ſacta
p[er]da exuti ſt[ato]r[o]q[ui] Huceri[m] p[er]daturi ſuer[t] agr[u[m] n[av]uale[m] milite[m]
Sar[n]i o[ſha] pot[er] ingredi opportuit. q[ui] ad diſtate[m] ſexto miliario tur-
ris, Octani facere excentione[m] h[er]culaneu[m] u[que] i[m]ſu[n]l et m[il]it[em] diſta[n]
milib[que] ſuſſe inſi[a] oſte[d]emu[n]. Et q[ui]de[m] turri[m] Octani n[ot]i ſonu[m] u[n]ci[n]
cui diſtantia ab urbe Neapolit[a]na dederit appella[n]te[m] nullas h[uius]

Ladiçlan[]u[s] rex.

M. Cicero.

Limu[n].

C A M P A N I A

Plinuſ.

uetustatil reliqal preter ſupioril Plinii mortil locum ques ibi ſuſſe
necesſarui tenemur. Nulla h. in parte alia Vespers montil incedia
q[ui]o imprudent inſpiciendil Plinuiſ è necatui ſauipotuerit adiri.
et q[ui]de2 ea o[mi] ora ubi[que] ſaxa et in littoril ſupario tre ſupeminet
incendii uestigia oſtendit adeo certa ut nihil pret flāmaz ſumū
q[ui] delit quo illa paſſim ne et ardere aduena ſuſpicet. ſuity, id in-
cendiuſ de q[ui] Suetoni tranqulluſ i liti Vespesiam iuta ſic dicit. Quæ-
da[que] ſuo t[em]e tristia accideruſ ut c[oe]ſtagratio Vespers in Campania
curatoſe restituède campanie: c[oe]ſiliaruſ numero ſorte dixit.

Vespers monſ.

bona oppreſſo[rum] in Vespers quo[rum] h[uius] redefl n[ot] extabant restitutionsi
aſſuſtare, c[ui]tatis, attribuit. Vespers u[bi] mo[tem] c[ui]tatis, agro[rum]
cultura ditissim[us] ni[que] appellant ſi[mi]um q[ui] in conspectu neapo-
litan[em] vrbis politi[que] et h[ui]ne campu[l] inde mari maiore parte eu-
c[ui]datuſ uidetur eſſe ſi[mi]um in meditaneil campeſtrib[us] q[ui] Auer-
lam urbem Vespers, mo[tem] intiacent. duo extant loca ueteruz
memoria celebrata. Merelanium olim ne Marliani oppidum
& vrbis acera de qua Liniuſ xxxviij. h[ui]nib[ula] Aceral cepe[bat] vacuas
& incendit. Et li. xxxviij. Acertan[que] p[ro]ſi[mi]um è ut edificarent que-
incenta erant: ad qu[am] h[istor]ia allnſit Virgiliuſ in Georgicis ubi
terias laudan[que] cultur[em] excelleruſoril dicit. Talem diuſe atat Capua
& uic[ui]a Vespers Ora iugo. & uacui[que] claniuſ n[ot] equi[que] aceruſ, quo in
loco Virgili? id q[ui] ſup diximus de qua l[abor]i ſinnuit omem e[am] re-
gionez q[ui] undique. Clanio amni adiacet. L[ebor]ina[que] olim appellata
feraciliſmi e[am] ſoli. ſic[ui] de ea Plinuſ ſcripſiſſe oſtendim[us]. Qui tamen
de tris tractan[que] ad ſatione[rum] c[ui]tatis optimi[que] dicit Campania[rum] ubi[rum]
optimaz, c[ui]tibi eſſe q[ui] tenues exalat nebulat & cretam in pompe-
ianor[que] agruz, ac argillaz c[ui]neti[que] ad Vinea[rum] generib[us] anteponi: q[ui]
excipitur cu[que] illiſ labuluſ albiuſ. Sz i[que] uentuſ est ad ſupiorez Claniuſ
amniſ partes c[ui] ab Acerril diſtet. q[ui]uor millia paſſus S[ueſſula]z op-

q[ui] cultura ditissim[us] ni[que] appellant ſi[mi]um q[ui] in conspectu neapo-
litan[em] vrbis politi[que] et h[ui]ne campu[l] inde mari maiore parte eu-
c[ui]datuſ uidetur eſſe ſi[mi]um in meditaneil campeſtrib[us] q[ui] Auer-
lam urbem Vespers, mo[tem] intiacent. duo extant loca ueteruz
memoria celebrata. Merelanium olim ne Marliani oppidum
& vrbis acera de qua Liniuſ xxxviij. h[ui]nib[ula] Aceral cepe[bat] vacuas
& incendit. Et li. xxxviij. Acertan[que] p[ro]ſi[mi]um è ut edificarent que-
incenta erant: ad qu[am] h[istor]ia allnſit Virgiliuſ in Georgicis ubi
terias laudan[que] cultur[em] excelleruſoril dicit. Talem diuſe atat Capua
& uic[ui]a Vespers Ora iugo. & uacui[que] claniuſ n[ot] equi[que] aceruſ, quo in
loco Virgili? id q[ui] ſup diximus de qua l[abor]i ſinnuit omem e[am] re-
gionez q[ui] undique. Clanio amni adiacet. L[ebor]ina[que] olim appellata
feraciliſmi e[am] ſoli. ſic[ui] de ea Plinuſ ſcripſiſſe oſtendim[us]. Qui tamen
de tris tractan[que] ad ſatione[rum] c[ui]tatis optimi[que] dicit Campania[rum] ubi[rum]
optimaz, c[ui]tibi eſſe q[ui] tenues exalat nebulat & cretam in pompe-
ianor[que] agruz, ac argillaz c[ui]neti[que] ad Vinea[rum] generib[us] anteponi: q[ui]
excipitur cu[que] illiſ labuluſ albiuſ. Sz i[que] uentuſ est ad ſupiorez Claniuſ
amniſ partes c[ui] ab Acerril diſtet. q[ui]uor millia paſſus S[ueſſula]z op-

V E T V A S.

pidum nec vacuum iux quod sicut a principio diximus fontes is
fluiit h[.]t. Sarnulq, post h[.]c nobil descriptibendus ordine undet ec-
curret, cujus ceta explicuerimus de Sueffula, de qua Liniul vii.

Tertia pugna ad Sueffulaz comisla est, qua fugatus a M. Valerio fam-
num exercitul. Et i. v. s. Cumanol: Sueffulanola, eisidez iuris
coditioniql, cui Capuaz e[]e placuit. Et infra: Inter capuam: & Suel
fulam castra castril c[]oferamul. Et li. xxiiij. h[]ambal l[]up Sueffulam
per montel Nolam pervenit. Et infra: M. Claudiul proconsul ad eum
excitum q[]supra Sueffulaz, Nol[.]e presideret mi[]sul. Et inferi[]. Claudia
na castra erant l[]uper Sueffulaz. Sz iaz aliqua de campanil p[]p dimi-
diatuz i Samnio sicut ostendimul vulturnu[]s l[]upinl omilla repeten-
da l[]ut. Ea in parte ad qu[]ui Sabbati annil stipite vtrinq, descriptum
Sammiu[]z ome finituz, e[]e ostendimul. Iscletul lequit: omiz campanie
lac i parte flunioru[]s p[]miu[]l in vulturnu[]s l[]upra Capuaz q[]nto ferme mi-
liario cadenl. Qui Iscletul ex m[]otib[.]a Candinaz, uallez claudentibul
ortum h[.]t. Et inter Soritellam fluniu[]z l[]upinl in Samnio descriptu[];
et ip[]m iscletu[]z l[]ut m[]ote[;]s altiflimi in q[]bo p[]miu[]z est Gripe oppiduz
cui l[]upeminenl mon[.]l nec tabor olim Taburnul que[]z Seru[;]l Virgiliu[]z
in Georgicil exponenl Campanie m[]otem e[]e dicit: q[]uites ab indu-
stria cotra nam alat. Et i[]dez l[]up uerful i tem Virgiliu[]z eneidol. xij.

Ac n[]uelut ingenti Sila, l[]umo ue Taburno, diat Taburnul mon[.]l est cam
panie. Vall[.]i a[]nit ex m[]ote Taburno in Seletu[]z vergenti imminet
coll[.]il pacil. Et uall[.]il qua[]z Iscletu[]l efficit dextror l[]u[]z h[.]t Limatulam
& Clucentiuz: Sup[.]iq, i m[]ote est oppiduz Ayrola nobile oppiduz, co-
mitat[.]i titulo infligne duob[.]i milib[.]a furculil candinil dista[]. Pertinet
in h[]e u[]s[.]q, loca m[]otes ardui Capue auer lam regione, imminentem,
q[] & longuisculo trac[]eu ad Nolam verbem ferunt: Tiphata olis appella
ti in q[]ebu[]l oppida sunt Moronida. Caferta comitatu infligne. Magda-
lonum: et l[]upinl Dutaganu[]z. In proximaq, ualle furculis candinie

M. Claudiul.

Iscletul fl.

Ayrola op.

C A M P A H I A

Cancellum.

supiore argetum est. Et infra Marilianus uetuli ut dixim nois
oppidus. Proxime ad mediuz mōtem e Cancelluz oppidus. Supr
Forinum. Sunt uo hi mōtel Tiphata de qubus sic h t Liuius in. viij.
Ham Samnitel omittis. Sidicam iplaz arces hinitimora campanol
adorti unde eque facilil victoria predi atq. glie plus eet Tiph-
ta imminentel Capue colles cii plidio firmo occupassent. defeedut
inde quadrato agmine in planitiez que inter Capnae Tiphatae in
teriacet. Et i de infra. Preliuz ad tiphata atrox in q ocuol roma
manil ardere dixet fusi celiq. Samnitel. Et li. xxuif. hānibal ad Ti-
phatil castra habebat. q rapidu currenl Grachuz no inuenit. Et inha.

I inter Capuam castraq, hānibalif q in tiphatil erant. Et inferi hānibal
prefidio modico relict in tiphatil profecti euz execitu toto. Et li. xxuif.

hānibal profectus atpi ad tiphata i uetibus castril lup Capua confe-
dit. Et li. xxvi. hānibal i ualle occulta post Tiphata mōtem conledit.

P. Corneliuſ.

Lui? ite2 lixxiij. Pupli? Corneliuſ Petus Scipio afficiam. G. Lel? petul
sub tiphatil capue agrum uendiderut. Ad eulde2 mōtil decliuia que
aueri à Capua regione in cuidine uallil lupina definere incipiut.

Sarnuz op.

Sarnum e oppidum à Sarno fluiu ibi fontel copioſtimo habe
te dictum In q fontib ſcribit Pliniuſ. Ligna & ſolia euz deiderit
in lapide2 dureſſe. Sz inter eoſ fontel et Velcum mōtem longe lupra
a nobil deſcriptu Hola est. Vrbs uetustissima et in historiil celebrata,
quaz Justinuſ a Japigil cōdita2 ſuſſe aſſerit. cu2 agruz e e fertilil
ſimuz Virgili in Buccolica ſic ſcribit. Talem diuel atat Capna et vi-
cina ueleno Hola iugo. licet ora poſuerit pro Hola. Holanil ſic Seru?
ſcribit iratu2 qa euz aut hoſpitio no accepant aut aquila2 noluerti
ei cœderi in ſuum agellum veſeu radicib ſubiectu2 deriandam.

NOLA.

Linii i. viij. In Campania2 redituz maxie ad Holam armil repete2da2.
q capta e a. G. Junio cos. Et li. xxuif. hānibal Capua recepta cu ite-
ru2 neapolitanor2 aiol partiz ſpe partiz metu ne qe2, tentasset in

hānibal.

V E T V S.

agruz nolanus excitum duxit. Itez infra M. Claudinu. proconsul ad euz excitum q[ui] s[up]p Sueflulaz Holc plideret missus. Item iferiul. et Holc s[ic]aut pore anno senatus tomănoz plebl hănibaliz erat. Itez iſe-riuſ. Eadez estate Marceluſ ab Nola quaz plidio obtinebat. Et inferi. Hanibal plidio modico relicto i tiphati profecti euz c[eto] excitu ire No-lam iam pergit. Et li. xxiiij. Adentu hănibaliz nolana mota est plebs.

M. Claudinu.

Lui? ite[ur] ſi. undenonagesimo. Silla Nolam i Samnii? recepit & agrol eius legionib[us] diuſit. Si aut Lui? hoc i loco Nolam in Samnitiib[us] ad numeravit mi[n]me mirăduz q[ui] eo i lotiali bello q[d] tunc iſe describebat. Nola uicinil Samnitiib[us] ita obſtinate eſsenſerat ut ex ea regione habet. Ri potuerit. Suetonii tranquilluſ mortez Octaviu? Celaril Auguſtii deſeri-ben[us] euz dicit a Capreil Holam delatus i eodes cubiculo inquo pater Octaviu? obiſſe et C[œ]turionel euz à Nola Bouillaſ bumeril deſulſſe.

Liniuſ.

Fluiu? uo Sarnuſ deſeptio cui bil ſupra à nobil est ineohata in mare inferum cadit ad loca annu[i]tiare n[ec] proxima ubi olim Pompeio-ſuſſe oſtědimuſ. H[uius] fluiuſ de q[ui] Virgili? i. viiſ. et qua rigat oppida Sarnuſ et nocturne aut[em] editor à Lucano appellatuſ n[ec] dicitur ſeaf-sati à ſeafhiſ q[ui] ibi tenent viatorib[us] in agru[ze], Nuceri[n]us traieſeſiſ.

Suetoniuſ.

N[az] proxima ad quatuor mille paſſus est virb[us] Noceria qu[ia] M. Cieło leg[es] diſuadens agratia[que] a Ruſſo Cornelio propoſitaz queritur i decez viro[rum] ſi libidinez puentura[que] bil ibi[que]. Neapolim Pompeioſ Nuce-riaz ſuiſ plidiuſ deuintient. Lui? aut ſi. xxvif. ſich[ui]t. Nuceri[n]a a-tellam qa id maluerat. Atellam callatia[que] migrare inſi. Nuceri[que] dextrorſuſ moſteliminet in q[ui] medio oppidu[que] est a ſitu nomen-nactum inter montes eum appellatur. Vallisq[ui] bil moſtib[us] finixtorſuſ proxima ſancu[que] ſeuertinuſ habet nobile oppidu[que] à quo clara euiſ cognominil familia originez h[uius] eacq[ui] uallil omnigenuſ fertilib[us] fru-gum Vinil p[er]ſertiz uer micuſil abundat. Ad infima[que] uo eius valle-partez apd oppidu[que] q[d] Aq[ui]a malon[que] appellat fluiuſ est qui paucif de-

Virgiliuſ.

M. Cicero.

Liniuſ.

C A M P A H I A

CAVA.

Laplauf paſſum milibus hiatu re afforberet. & post centelimi ferme pal-
fus Ipatiuz integre & quatuor fuat in amplaſcatur iginez euomitut.

Cauaq, vrbſalit appellata valli & p[ro]deò fluio dextrorius inmonte
imminet. Sz à Nuceria urbe ad p[ro]dæas canual progresi m[ö]tels dextror-
lum liquum cellos ampliſſimoq, i mare inferum excurrentel quod
Minerne cognomen priscil ip[ro]b[us] habuit. H[uius] ab Amalphi oppido
appellatum cuius oppidi nomen nullo in ueri loco innenimus p[ro]maq-
cuius loci mentio nobil occurrer, ubi in historijs oſtendim ad annus

Otho Impator.

ſalutif q[ui]ntum uigenus undenola, centenuz, Othonem Impatorez the-
otoniciz ab Inno[er]tio, ij. pont. to. cotta Regeriuz Sicilijs comitem
fuille uocatus Rogerioq, Italijs c[ó]tinëti pulſo Amalphim c[ui]ntatez
et riuellum curi castellif circuicinil ſpoliatus ſuille. Sz fama est-
qua Amalphitanol auſiunil gloriari magnetil uſuz cu[li] admini-

q[ui]t uſul magnetil.

culo nauiigantel ad Areton diri[gu]m[que] Amalphi ſuill[es] inuentuz.
q[ui]q[ui]d n[ot] habet in ea re uetital certi est. id noctu nauiigandi au-
xiliuq p[ra]ſi oio ſuill[es] incognitum. Nam licet leganuſ hilpano
ad heſperi directiorez nauiigat[le] in Italia[m]. Inde s[ic]ut operi-
principio diximuiſ Italia heſperijs appellationez h[uius] nulluq tam
ad eaz reſ cylo nubib[us] obſcurato a magnete aut ab alio inſtrum-
to petebat auxiliuq. Promotorio prerer Amalphim oppida i mare
pariter uerla mauiſ & minuſ n[oi]e appellata inde caput ueri &
ultiuſ veru[m] vicuſ uillil ameniſſimil habitationuſ. Post promotoriuq

SALERNVM.

est Salernuq urbi ad Sileri[us] Amuuiuq. Orit[us] iſ fluins inapenino qua
in parte drumetum i mare ſuperruq c[ui]renſ ſuol h[it] fontel. Vallez
n[ot]c describi opportuit. qua[S]iler annuſ ſinixtrorluq a mari ad
appeninuq oppidil alicubi castellif & uiciſ habitationa. Sed eam de-
xtamq[ui] ſimul Lucanijs excelſol & regioniſ c[ó]tigue descriptionez,
agroſſuri deſcribemuſ ut m[ö]tels lucanijs excelſos. & p[er]laq[ui]

Liniuſ.

in l[ui]pabileſ meli[que] oſtendamuſ. S[ui]t e[ui]m illi de q[ui]b[us] dict Liniuſ in

V E T V S

viiij. Cus difficultatet enumerat q[ui]s inuentur fuit Alexander ma-
gnus li in Italia, traeicset intergat, q[ui]s ille habitu fuit, Lecanol
montef. & saltuf Apulie certi. Sz iaz apulie manu, apponamul.

### ITALIE ILLUSTRATE CAMPAHIA VETVS REGIO. XIJ.FINET.
### ET APVLIA REGIO QVARTADECIMA HICIPIT FELICISSIē

PPORTVIT SVPRA Samniorum regione a Tiferem annuif dextem a nobil expedita ad euisdem Alunij linixtraz tranſire et ibi inchoatrez Apuliam exordiri: ſi conexas huc ut oſtenſuz eſt, Samnio Campania, p[ro]ſe describ[em] coaci ſuimul. Itaq, ad Apulia, ſimita campania redeuſuz e[rum]. Eam regione, a duce euisde, nois ſic appaltam. Pholomeuſ bitar[ia]z dimidit ut Appulof Clauuol A Tiferano ad Barinuſ urbe, p[er]cettioſ inde uſo, ad ſalētinoſ eſſe uelit. Servi uō in octauuſ Virgiliu ſerba exponen Diomedif ad urbe ſic habet.

Diomedes tenuit partem apulie & edomita omni gargani montis, multitudine in eode, tractu multaſ codidit citates. Beneficet, Equiz. Tutium: & Arpoſ. q[ui] & Agrippa e[dicta]. Parti uō ad quas Virgiliu ſuiculorum ſuſſe Melapum: Melapia: & Pecentia Aſtratre ites Clauia, a Clauio rege. Gesta in appuliſ reſerze operoſuz e[er]: ſi aliqua exmo-
re n[on] ſumariz attingemul. Appuli p[ro]ſu bello q[ui] amicitia romanis, noti fuerut. Haz Luiuſ li. viij. G. Sulpitio. Q. emilio ſolub[em] ad de-
fectione, Samnituſ, acceſſe nowuſ Appulie belluſ: Cui u[er] ager t[in]c ſit, uſaſtatus. Et li. viij. Publiuſ cos. in Appulia, p[ro]fectuſ, alij[us] expe-
ditione una p[er]ſol aut ni ſubegiſſe auſ conditioni, inſocietate, ac-
cepſe. Et imita. Inclinat[ur] ſemel i appulia rebo, reatini q[ui] appuli ad
nonuſ ſoluleſ. Q. Juniuſ, bubuleuſ. Q. Emiliuſ, barbuluſ fœduſ peti-
tuſ, neneruſ paci p[er] o[m]eſ Appulia, preſtāde populo romano aucto-

Diomedes.

Q. Emilius.

Q. Junius.