Liber Secundus.

10

bis ad qoſd.nò veniſat arterie a coſde.ergo coſ est dato- virtutis nutritive oib. aliis medbia p. viaz, quaſis ego ſuperi diri tibi; et iita noſſet arterie eſſent inane. Et adhuc noſ ſuſi vniq. per anotomia, ſt tranſret ſaguia ab eo per venas ad coſ. adhuc ſaguas q. est in venis eſ ſaguis imperſectus; et noſ creat in vethylucu ſpiritu: niſi ſaguas arteriali. Et iſ diceret, aliſe homo q. medie? noſ habeat neceſſariā bane in gitione: dico q. habet miſt nectariāque hoc i. futuro meſi, eranpado. Et quādo, B. vituperauſt archi genes: 9 curabat virtutem memorialē cuj medicinis cozdialibus credèdo q. effectraſmiſa a coſde: et dice bat ſi credis q. virt? ſit i. coſde quare noſ apponits. et toſa ſup ſupſus? ſit intentio tui a medicado ipſum. Et ego dico q. hec est vna reſpenſio q. eſt magis vitupe rabilis. G. verba archigenis fecuſi q. declaravi huc uſus? declarabo deinceps. q. coſ è priceps omniu membroz: et ſuit locus et i. medio: q. bic est locus re gis: ad hoc ſit regimem bui? proſtrationi equaliter oibus ſuis circuſeruſi: et i. etià vt melius cultodatur Et ppterica ſuit circuſpoſiun panniculus groſus vt circuſaret ligamentu ſunz. Sed nutrimentu cor dis est et vena que conſuncta est inter epar et ippus. Cooperimentum quod ſuit poſtum ſuper auriculae cordis ſuit poſtus vt aperiaſ interiu adhoc vt ſangu- ſuis poſſet ingredi ad ipſus? et poſſula claudetur pecte. Sed auricula que eſt i. alio latere hec eſt auricula vena que penuſi ab iſta camera ad pulmonè: 55 ope, quòdiam ſeruſanguinem ad nutriumendum puſiſonè: q. noſ ſunt venè cotinuāte cuj illo Et coo perinen ta que ſunt ſuper bane auriculi ordinatae ſuerit et aperirent extra t. non intus: ad hoc vt ſanguis poſſet erire per eſt ad pulmonum. Et de vni duarum auriculorum: videlicet que eſt in camera ſinistra: hoc est os arterie magnæ non ſuerint ordinata tera coo- perto: iavt aperirentur ab interiozi parte ad extra ni ſi vt iret ſaguus et ſpiritus ad arterias et noſ rediret alia auricula que eſt ab in hoc latere et eſt os arterie venè que venit ad pulmonè. Et ab hæc arteria ſi ſeuacu- todis. Et ppterica ſuerunt ordinata cooperi- meta iſtius auricule vt aperirentur de ſozis ab inſus Sed p[en]lo nò hi ſi nò duos meatus: q. 9 q. cotinu? est epi et alter cuj h[us] in ſplene ſtat spilſturodo ſagu- nis. Opinaq. q. ſit factus ad trabèdum ſupfluitatem mellicas eſpati: videt longinqua, vt ſint duo e- pata q. noſ apparent in eo venè mitſe ad aliud mem biu: Burba fellis q. ordinata ſuit ad trabenduſ ſup fluitateſ, colerica ab eſpat. Et renes etià ſit mem ba ſeruſieta epi q. attrabunt aquoſtatem que et in ſanguine per venas magnam que venit a gibboſita te eſpati. Sed veſica ſuit ordinata ad trabèdum ſup fluitateſ, aquoſam a renib: et coopertura que eſt inter ſpam et renes eſ simili toſtici quado huiditas tra bitur ad eam aperitur et quado remanet claudic: ad hoc ne reuertat ipſa ſuperfluitas ad renes. Et ſci- as et ni tradas obliuioni q. vnuiuodq. iltoſon mébroz rui que ordinata ſunt ad trabèdum ſupfluitatem ſaguini noſ trabunt niſi quia ſint ſibi conuenières in ci bo: et hoc ſaciuſt inuameta que ſunt neceſſaria. Et ppterica in eis ſuit de neceſſitate. y. virtutes. la- cituia: et retentiva, digestiuia et expulſiuia ſut dicte. Iſta ſunt omnia instrumenta nutrimenti. Et habes q. di- gestiòſes que comunicat omnibus membris ſut due videlicet digestio ſtomachi, et digestio epariſtaliuo q. tu non ponas ſanguini ynà digestionem in venis et ſi paucæ e. S[tertia digestio] et q. è p[er]zioalib[us] mébruſ. Capitului de iuametis mébroz: virtutis generative

T. poſt declaratu? e que ſint inſtrumeta vir
tutis nutritive: volumus declarare inſtru-

menta virtutis generative. Airtus enim augmen
tatiaua non habet proſtra membra ſibi: ſed eadem
membra que ſunt virtutis nutritive ſunt et iſtius
Membroz generatoſis quæda ſunt que ſut, p[er]p[er]ſi
mine ſicut vulua, et mamille, quæda ſut mari ſicut te-
ſiculi et virga. Sed testificuli ſuerit ordinat: ad fa-
ciendum ſperma et ideo ſuit caro eorum alba et ſpon
gioſa ſicut caro mamillarum: et ideo quando cojuer
titur ſaguis covertit ad ſinilitudine: coz et faciut iſp.
albu: ſicut epar covertit chilii pp. ſua rubedinc: ad ru-
bozes q. vis eſt agentis affimilare ſibi pariens ſunz.
Et debes ſire q. iſtud membri noſ eſt p[er]cena vir
tutis generative euis ipſa virtus ſit i. eo ſicut opina
tur. Q. q[ui] illud no potest agere ſua opatione p[er] niſi
per ſpiritu: niſi uides a coſde téperatu in qualitate
q. qualitate: Ideo apparet q. virtus cordis que bunc
caloſo: méſurat vt poſtit facere ſuas operatoſes ſit p[ri]
cipaliter generativa: q. virtus que eſt hoc mébroz eſt
et ſerutés: et ſi habet aliquado ſodinatione illa eſt
particularis. Sed testificuli quos dicit. D. feminæ
habere apparet q. no habebat effectus in generatio-
ne q. ſperma mulieris q. q[ui] generat in mulierib: et genera-
tone inſențione: noſ habet et alii vellet dicere amira-
do: ergo faciut ſi inanu. R[espòdem] q. ne in homi-
nibus mamille habet aliquod iuamemtus vel inuen-
tione in generatio: et tamè habet eſ. ergo debes ſci
re q. aliquod iuamentu eſt in viribus. Et iſ tu vices
vnde apparet q. ſperma mulieris noſ habet aliquas
inventione i. generatio: q. eicendis q. maniſſetata ſeu et
cognosceſt p[ar] argumentu: p[er] ſensu q. homo videt q. mu-
lier impignat abſis q. eo q. ſp[er]matizet. Et poſt[que] legi li-
bzos 4r. ego queſui a multis mulierib: de hoc et re-
ſpòderet q. plure impignate ſuerat abſis q. ſp[er]mati-
one: et etià ſi displicuſſet ei cœtus. Et iſtam vid[ui]
H[sp]kures et iſtis impregnataq. et que huerant a maſcu
lis violate. Et vicina quaedam mea de cuinis ſa-
cramento confidere multum bene poteramus iura-
uit in anima ſua q. impregnata ſuerat ſubito in bal-
neo lauelli aque calide in quo ſpermatizaurent ma
li homines cum eſſent balneati in illo balneo. Et e-
go perſerutatus ſui ynum l[ib]rum quem ſecit accla-
die q. de ſpermate et inueni qui dicit quod hoc poſſibi
le eſt eſſe a reedit de hoc rationem plurimum mibi
placentem quia vulna trahit ſperma poſter vnaſ
prop[ia]n virtutez q[ui] habet e[ui] c[ui] a tota specie: et ad
hoc noſ eſt neceſſaria delectatio q. o bane placet
mibi. Sed illud quod cognocitur argumento na
amatu: eſt quod ſi ſperma mulieris poſter facere hæc
operationem quam facit hominis ſperma. ergo ge-
neraret per ſe feminæ q. homo non eſſet neceſſarius,
in quo nec eſſet opinandum quod hec operatio diu-
datur in illos in quantitate: hoc eſt ſperma muli-
eris faciat aliqua membra: q. ſperma viri aliqua. q[ui]
quamuis membra ſint multa illa ſunt ynum in vno
principio quod eſt in eis. et dator iſtius principi quod
eſt co[mi] ipſum eſt dator omnium membrozam in po-
tentia. et ſi eſſet ſufficiens mulieris ſperma in dando
hoc p[ri] principium ergo ſperma hominis non habereſt
etiam inuentionem in generatio: e. similiro dico
in ſpermate viri Et iſ diceretur quod aliquod illo
tum ſpermatum non facit hæc operationem quouſ
q[ui] noſ ſut mirta adjuuicet et adepta ſut alia ſomni: et
aliam diſpositione: ſicut non eſt ſufficiens per ſe ace
tu. et p[er] ſmel vt fiat or[im]el. niſi quado ſut mirta ſiml
R[espò]demus et consſteaur hoc q. completionem
habent illa duo ſpermata. et illud quod dat ei hæc ſo-
mæ neceſſe eſt vt fit complès. et iſta duo ſpermatam ſut
hic loco materie: et h[ui]o eſ re q. de formæ niſi virt-
generatiua: et de neceſſitate q. q[ui] mébruſ q[ui] habet hæc

Liber Secundus.

II

est calot virtutis nutritive quī domnīs nutrik et non
videt et tu cieſi vbi reuertitur et vnde transmitt
funcieſis de necessitate loci virtutis ſelus communi
Sed mibi videt prima frone q a cedos transmitſt
ſte calot et ad illud reuertif Et ppterea ſut caloſes p
tes extriseque quādo homo vigilat et opatio virtutis
nutritive est forto cīn homo dozmit et corpus est fri
gidu deſoſis Et nemo debet dicere q orus ilīq
caloſis cīn quan ſentibus et virgula generēc pamo in
cerebro q cerebru eit medb sigidu et menbza uerni
frigida et in maioria parte cōſu apparet manifeste fri
gus ergo incredibile est ut caleſiant copus. Id
hoc de variōe apparet q calo qui est anime nutriti-
ue et calot qui est materia anime ſelibilis e vnū loco
ſubiecti vel vnui ſitu et nò est duo loco ſubiecti nec i
duobus diuerſis médbis et duo. Quia anima nutriti
ua q est in ebzione est ſharata recipere anima ſelibi-
leſ et ſtat cù ea loco ſoſme et finis et nutritiva est ei lo-
co materieideo ſuit receptioi illo loco de necessita
re q paratus est recipere Et maſſetu est q anima
nò est ſharata recipere niſi i loco ſut ſubiecti et ſui
ſut q est calo naturalis Ergo receptio anie ad ſo-
mā ſensibiles est de necessitate i hoc loco. Ideo ergo
res vna it ab hijs duabus est vnū loco ſubiecti vel ſi-
tus ſuis nò ſint vnui et alia quarú figurarù. Unde
quibus ſimpliciter hoc est vnui nàero et vnui diſiniti
one Et hec est nobilis ſentetia quâ dedim Et poſ-
ſita est et it a parrat q calo cíu et quò regit ſelus est
calot cōdiz ergo virtus ut regut ſenſi cōez est ibi:
to cerebru et ſeruſi ſinibus virtutis. Sed ipſu co est
prieſci iſi virtutis veracter q domina ſup hijs
i hoc facta diatiòe Et nos potuſſem p[ro]bataſ has
res magis q vià demotratina: led ſontra ictio est
abbreuiare Et poſſi declarat q et q cerebru et fer
mùs cōdiz dào et virtutis ſelibites p modus quem
dat càerari regi yt ipleat volutates ſuas ſuis rer
det ei illà virtutè ppter quâ agit: necessite est ſeu-
peſte fire et q via q ſeruſt cerebru còdi q à declar-
rata est via q quâ ſeruſt epar còdi hoc est q p[re]pa-
rat ei ſui nutrimentis Et dicim q nò in qualibet mé
ſura caloſis còplec operatio cunilibet ſenſus. Et
Et ad hoc apparet ad ſenſu q nò idigent ſonſu caloſe
qui foſtis calo: p[h]ibet eos appreſbere ſelata eſtri
ſeca et ipedit eos: sicut videm q domines et diſhepe
ruè ſut ſonſu caloſe in cerebres eonq egrudinibus
autius crediit audire et videre ea q nò ſiut marine
apparet hoc i ſelu tactual: quaſi ſuit ictio i eo appre-
ſedere quattuor qualitates: et ſuit ipſibile vt infra
mènq ſu[n] ſuſſet vacuq et eis q ipsu et coplerionæ
tà er eis. Unde ſuit factus in fine téperantie vt habe
at ſenſu ſonſioſez Et p p[pe]ca nec oq q cor eit in fine ea
loſis ſunt ordinatù tra ipſo cerebru et oppoſito ad te-
pandu caloſez ſui vt ſenſus poſſit apſedere p[re]ſectio
nè. Et ſuit poſſible ponere bác iractione candes
in còzde a p[ri]cipio generatiōs vel actionis q eſent
diminute operationes nutrimenti diminutione mai
ſetta. Et q d[u] voluerit natura facere bas duas o-
peratiòes i aſialib p[re]ſectis i ylititate p[re]ſeſoſis ſuit po
ſiut cereb: tra co: Sed animalia q diu p[ro]ſpòsa ma
rina et multa animalia bruta nò videnf idigere cere
bzo: speciali nervo magno q oriz a cerebro. p[pe]tpe
rea ſi ideref aliqua part illi animal poſſet viuere
et nutriri et creſcere donee rediret ad alio quod erat.
Et ppter bác ças videbük multa aſialib q viuſt cum
ſint incíſa q[ui]s ad mediu ſui. Et ilud est ſeruſiut q
dicit Ar. et ſequaces ſui. et ſecta circuituïn q dicit ema
ſa i. viator q cerebru facit còdi. Et ſuit ordinatù
q os capitis ad deſedèdu cerebru. Et ſuit rotundù q
figura rotúda est magif remota a ſefione ſicut faciunt
castellat q faciát turres rotúdas vt machia n poſſi

eis nocere. Et ad hoc q[ui] figura rotúda plura còtiet i
ſe et etiam est magis apra ad motum continuum.
Capitulum de iuamèto ſili ipine.

T iuamètù ſili ipine est de genere iuamè-
ti cerebri et eſ q[ui] clauus ligas p[ro]dita. Et
poli[que] declaratu est ex hoc fermè operatio
domiatiòs cerebri et ſimil domiatiòs cor
dis. et declaratu est iex q[ui] est eius iuamètù. deide
declaràdu eit iuamètù mébzu vniuſcuinq[ui] q di-
eta ſut hijs generiq virtutibus.

Capituluz de instrumento ſenſus tactus.

Et dicim q[ui] caro est p[ar]u instrumentù ſen
ſus: tacus, ppterea q illò est mébzu q cò-
nuicat omnib[ui] alabib[ui] sicut tact? et ſenf
comnis oib q aliaib[ui] Et i carniq p[re]ſo-
iaiu ſut p[ar]ſi multi nerui ad téperàdu p[re]ſionem
carnis: quia nerui ſut similes p[re]ſo di cerebri est iu
uamètù eonq de genere iuamètù cerebri: et p[pe]ca mè
bra ad que veniut mìl[ui] nerui ſut duri ſelus. Et ili-
us virtutis g[da] est q p[ar]uicat oibus p[ri]b[ui] carnis: et
bè ſelus quattuor qualitatù p[ar]tratà: sicut caliditas
frigiditas: et bu. q d[au] est q e[pi]ri vni mébzu: sicut
est quàdo os ſtòaci ſeruſt reſolutioné facta i eo: et ihe
ſelus appellaf fames et hitis. Sed fames est ſelus
refolutòis ſubfatie groſſe calide et iice: et hitis e[en]f
refolutòis ſubfatie frigide i bu. ergo ſenſus p[pi]ri
et dupler Et ſelus capitis mébzu de tìritatòe quâ
habet i hóra corri et iui duo ſunt p[on]umerati in genere.
ſenſus tactus

Capituluz de iuamento lingue.

T ligue iuamètù est maſſetu q illa et nerui
ſut nò fuerit facu niſi pp operationé gulfus
q[ui]s huic adiugat alia res pp reſolutioné
melioè hoc est ad p[er]fedù litteras locutio
nù. Et mradice ligue ſut duo orificia q tagèt car-
nè glàduloſa q appellaf generatù faline et iuamèn
tum ultiu ſaline est vt faciat manifestòrem gulfum
terum ſapòzatarum

Capitulum de iuamentis oculozum et p[ar]nuſ
T manifeſt q[ui] c[ui]culus ſuit instrumenta et q
vilius q ſunt compositi ex. v. tunctis et tri
bus humiditatiubus: i ſicndù eit iuamè-
tum vniuicq ip[oz]um Et apparet q p[ro]
p[ar]um instrumentum illius ſenſus ſit humiditas ro
tunda que vocatur cristallina vel glacialis aut rei
cula aranea p[of]ita ſuper banc bu. Quia declaratum
est in naturali phbia q h[ec] appreſhenio nò p[ote]t per
ſici niſi in corporé p[ar]no: hoc est aer et q aquæ: qu[ar]
pter claritatem et p[ar]uitatem que est ei ſuit eis
ei p[os]ſible recipere coloſes. et nò apparet in oculo cor
pus eriſtens in vltima claritare: t[u]lucidate natum
er temperantia acris et aq[ui]e niſi duo corpora: t[u] non
suit o[zi]dinata rotuſditas iſi us humiditatis cum
aliquantula connecitatem ni[mi]t v[re]ciperet reram ſi
ſubilium multam quantitatem. Sed alie humidi
tates et alie tunice non ſuerint facue niſi p[ro]pter bác
humiditatem Et de necessitate modica non est niſi
vt recipiat a gràdinosa: q vitrea humiditas ſuit fa-
eta ad nutriendum banc humiditatem per viam ro-
tatois: et hoc ſuit p[re]perea quia natura ſanguinis
est réota a natura bu[mi] humiditatis: vii ſuit necessariu
vt aliqua remediát ſiat tráſit q[ui]sui i p[ra]ſa adepti
onè ad bác humidatè. Et albuginea facta humidas
fuit ad b[à]cetandù bác humidatè et ad custodiendum
b[à]cuiditatem ſuà ab acre extrífeco. et t[em] ne t[ag]át vucas
tunica. Sed t[ui]ca forſis vocata p[ri]ctina ſuit ad eu
ſtodièdu oculu a duricie nerui. et et ad ligàdu cù oſſe.
et pp alia ylitatè qua dicem q[ui]p[or]. Et z tunica q
dicic feria ſuit facta ad nutriendum victam retinæ
p venas que ſunt in ea. et etià vt iuact ip[am] p[ro]pter

Iber Secundus.

12

liij. Et ideo quia iste motoz non est corpns: necesse est ut primum mobi e q. mouetur per ipsum sit corporu ad hoc ut hoc corpus sit sicut materia e ipsum erit ei sicut forma q; imposibile est primum motozem in animali ut sit fine materia. Ergo necesse est speculari q; et hoc primum corporus; et apparere q. sit calo; naturalis qui est in nobis. Et tu vides q. quando in firmant mebra: cozu motus pratur. Et eres nota per se q. vna rex recepte istarui in diffimitezur utarui oppo sionizii e calo; naturalis. Sz 3ile calo; naturalis diffe: pp: 2s differeritis in quolz mebro fecidi opera toibus quibus appoptatur istud marine in opera tionibus nutrimeti: 2e hoc nullus discozat. Sed H. senit q. origo fitus calozi ilitius sit cerebru: ad toru corp? per nervos ab eo mittitur. Sed Ag. senit q. cerebru fit feruit: coridis in bac operatiode per vià qua feruit ei in senibus fin q. dictu: est superius q. origo ilitius calozi e: in corde. Et hoc pot videri mani seste q. ita e: 2 verum e: 2zides q. nascitur in corporo: it: agentis quando adit q. non frigidat: 2 istud membzuma quo nascitur calo: 2 vadit ad toru corpus e: cor. Et propterea quando accidit homini aliq q. ipsium terret redit calor ad cor: 2 tremut crura: 2 pot eſse q. cadit homo: aut non poterit morueri: ergo prima virtus motua v regitubu i hoc motu: 2z illud q. mensurat calo: in quantitate e: de necesitate in corde. Et adhuc q. H. et oes alij medici conſtituerit q. virtus voluntaria e in corde: 2 ſi ita e: 2apparet q. animalia non mouentur niſi voluntarie ergo virtus bec e in corde: 2 cerebru: cius feruies in dando ei temperantia. Et cum diceretur de bac teremantia vt per pernuat aut vt per ſpu anima i eunte in ipſum: 2 no e: dria in hoc excepto q. spiritu? animalis ſeem. D. non e repire niſi in duob? nerveri opticiſ. 1S H. pům mobile a calo z nāli e muſeum: 16q: quenutiens e q. calo; naturali operetur in primo B. 5. ut pimo mouetur oper corpus cum quo h3 ſimi litudinem propinquiorem ex parte calozi hoc e: muſculus popter compositioni ſiam: q: 2 compositq. ex prima carne fimplici 2 neruis a quibus nascetur corde. Sed neruus ſolue frigidus est multu: 2 no h3 ſimilitudinem cum calo naturali: Et vna per ſe non e digna vt fit principium ilitus motus: ideo q. nascitur a membro: non primo. Et deratione non e q. instrumentum q. dat nutrimentum sit instrumentum tum motus: quia magis e: conveniens vt nutrimen tum ſiat per instrumentum quietis. Mec etiam arteria conveniens erit buic motui: quia est operatric operationem pulſationum que diffimiles: 2 non convenientes ſunt motui voluntario: imo e: ſimile vt fit contrariæ a: 2 ſit quæ diſpoſita ſicur res e: vellel: 2 non veller vel nollet aliquid ſimul. Ergo remanet vt fit muſcalus primum instrumentum q. mouetur q. calo; naturali. Sed in membrus quibus non ſunt oſſa: 2 non ſunt ramificata: 2 ſunt parua: muſculi ipſi mouent ipſa fine medio: 2 ramificata mouent ea mediantebus coridis que nascuntur ab extremitati bus eozum ideoq cum còrabitur trabit illa: corlá: 2 qui alligatus est cum extremitate oſſis: moueſ os ſuo motu. Et q. membrum h3 duos motus contra riros ad inuicem: tunc h3 duo oſſa vel duos muſculos in duobus locis contrariis ad inuice quozum q. libet trabit per ſe ſuo tempore: 2 prohíbet alteri ſuo contrario ne faciat operationem ſuam illa hoz: 2 ſi operati eſſent ambo vna hoz: tunc stat equali mebrus q; trabitur ſeem. medu status. 2 Clerbi gratia q. muſculus qui e: in ſiluetre pte maius trabit ipſa: 2 veritur versus partem muſculi et q. et muſculus e: ipſe dometica trabit ipſam versus partè dometica veritur versus illa: 2 quâdo trabunt ambo ſimul exſiſi

equalis: 2 nullus e ipſo zum per ſe ut tractu ſuo faciat ipſam verti intus e: extra: 1 et numerum muſculez: 24. ſent. 24. ſunt vt moucant oc: los e: palpebz: 12. vt moueſt mandibulā inferioz: 2 9. vt moueſt alia mebza faciæ que moueſt volutarie: e: inſi ſunt muſculi oculti ſub eute formati: 2 pitt foritudinem aptionis oculari. Et duo muſculi qui moueſt extremitate: naſſ: 2 muſculi duo qui mouent labium ſuperius ſur ſum: 2 duo q: mouent labium inferius deozus: 2 duo qui mouent marillā. Et muſculi qui mouent caput e: colla ſunt. rruij. quidā eozum trabunt caput versus illa: partè solu: versus qua positi ſunt. Et alij ſunt qui trabunt caput e: collu: cozu quida: ſunt qui trabut ca put ſuperius e: qui trabut ad ptem anter. oez: 2 qui trabunt ad partè poſterioz: ſuperioz: e: qda trabut ad dextra: 2 quidam ad ſimilra: 2 Et ir. muſculi moent lingua: 2. rruij. ſunt ppter motu: colli e: epiglotis e: septè muſculi vniciuq: spatule. 2. xii. vniciuq: late e: quibus moueſ brachium: 2 quatuor muſculi politi e: ſuper cubitum: 2 duo ſunt intus qui faciant ipsum verti versus partè dometica: 2 duo ſtant extra vt caict intus ipſum verti ad ptem ſiluetrem. 2. rruij. ſunt in quolz brachio. 2. extra. 2. vii. intus. 2. xxx. vii. politi ik ſuper manu. 2. viii. ſuper uquaq: qui moueſ maus ad ptem dometica: 2 ptem ſiluetrem: 2 motus policis e: parui digiti e: volā manus. 1 Et muſculi pe cozo: ſunt 107. cozu quidā dilatat e: 2 quidā dilutut Et muſculi spòdiliu: ſunt. 2. viij. 2. viij. exte: duntur ſup ventre: ſub oſſibus pectoris q: ſub ambilicu: 2 qda: extendunt ſeem. lógitudine: 2 qda ſeem. latitudine: 2 qda ſeem. trâſuerim q: faciu motu ventris conſtrigendis laſadi: 2 imat: oes altoq: muſcus: 2 qtuato muſculos hunc duo ſticiuli: e: qtuato muſculi moueſ viri le meb: 2: vnus muſculus tenet os urine ne idebite fundak. 2 quattuor muſculi tenet ſoriciu: iteſtinozus: ne iterc: 2 ante q: e: egredia: 2 Et ir. muſculi ad mo: tu coratu: 2 cruriu: 2. xxx. viij. ad motu pedu: 2 alio quoz digitorù. 2. xrii. alijſ motibus digitos pedu: 2 politi ſunt ſup pedes. Iſt o: muſculi ſunt p: ma: res q: mo: nuetur a calo: nāli comuni: aut calo: przu cuiuſ muſculi. 1 Et poſſe: ita e: q: aliquid meb: 2 nd: mu: nuetur niſi p: calo: nālem q: ſtat ei loco ſoze: 2 ppter calozi qui e: in muſculo: 2 ille nd: moueſ niſi p: prin cipuli aie. Et ſciendi: e: quid e: ilud principi: 2 vii: e: 2 vii e. Et dicimus q: qui associabif h: q: declaratu: 2 p: vnuerſale: 2 erin: o: hoc e: virtus q: faciu motus in loco e: anima. Et e: declaratum e: q: conueniens e: q: motus vniuſcuinſ corpozi ſit per motu: volat: cum ſi in medro: coi q: comunicat toti corpozi q: ſit mobile per ſe: 2 p: virtutem przu: voluntarie meſtis i: meb: pticularibus q: mouen: per ſe: 2 ſunt muſculi: 2: appet ſenſi: q: in corpe nd: e: meb: 2 comunicet toti corpi: 2 ſit mobile p: ſe niſi cor: ergo virtus volat: taria: coſe: 2 in corde hoc e: in muſculo qui e: in co: 2 q: virtutes pticulares voluntarie ſunt in quolz muſculo particulariu: muſculo:um. Hic videmus q: motus communis vitalis animalium qui e: inspiratio bab: 2 principium a: corde: 2 ille motus e: coniunctus motui expirationis pulſatilis. Et propter hoc accidit q: pulſus magnificat per motum e: minozatur p: quiete: 2 Ergo cerebruz: 2 neruus non fuerunt niſi ad temperandum istum caloziem in quò e: principium virtutis voluntarie coſis: 2 propter: Debe ſcire q: non e: imposibile hic e: motu: voluntari: abq: muſcali: ſed i: eſt: et propter caloziem naturalem autper rem loco cius in animalibus que non ſunt san: guinea nec muſculoſa. 1 Et fine dubio: iſt: muſculi non ſunt niſi in animalibus perfecti. Ido: grae ſu it. 2. ad dandum muſculos qui: mouent linguam

Liber Tertius

15

nò cognoskebatur aliiu iuunamentbuius membrii p. p. pter p[er]separatione memb[or]z principalis nutritius ad hoc ut non accederet tempore vigerentis eis alud et ca-
lo-ve illa. Et nò debeat imputari Arulo. B. in defectu: q[ui]t
vit ap[pe]ct ap[par]t anotomàta e[rit]ur res que ap[par]t
benditur numero motu[rum] circulo[que] nec illa erat plene kiem-
tia còp[let]ora tempore Arulo. Et il tempore. B. erat ars medi-
cine plene còp[let]ora tamen iact. D. nò est imposibile poſt
venire qui iuicunt in arte medicina q[ui]p[er] me nò est in
uentù. Et propterca in maiòri parte reru de quibus opi-
nant domines q[ui]. D. contra dicat Arulo. nò est vera con-
tradicto: ſed ſluit aditiones et supplementa: q[ui] nullus repit
Arulo. De eo q[ui]at in iuunamento o vafragmatis et motu
neruo: q[ui]m q[ui]at in tracatib[que] vnuerſalibus de eſſe mo-
tus et ſenſus et iuunamenti cor:dis et cerebi: et ſimiliter bi[que]
eſt eſt oicendù: et nò est oicendù q[ui] illud q[ui]at D. in rebus
particulare: q[ra]ta dicat in vnuerſalibus Arisu. Et mo-
do volum reuerti ad illud a quo separati ſumus: et viac-
m[que] illud q[ui]orim ex lententia. D. q[ui] motus pulmo-
nis ſequitur motu p[ectoris]boc indiget ſpeciaſat de q[ui].
B. nò verificat box n[im] propterca q[ui] videt q[ui] cefannte motu pe-
toris cefat mot[ur] pulmonis et tunc mo[itur] animal. Et
eg ovo q[ui] non q[ui]boc abſolue vidque q[ui] motus pe-
toris ſt cauſa p[r]incipalis motus pulmonis: q[ui] poſſib-
le eſt vt quodlibet ſi[no] habeam bunc motu[rum] er: ſed bae
ant v[n]a p[ro]p[ro]positioque p[ro]cessit p[ro]cessus q[ui] nullus
con[ſ]mouetur ſin eſt alio: et proterca e[rit] cauſat mot[ur] vii[que]
cefat motu: alterus: et non e[rit] cauſet cauſa motus alter-
ius. Et fi nos ponem q[ui] quâdo pulmo nò moue[ſ]boc
hoc: motu: tunc cefar motus p[ectoris] ſluit visat. D. eſim
arbitrati per box fin cu[que] q[ui] pulmo eſt id q[ui] moueret p[ector]
concedo q[ui] non moue[ſ]re q[ui] non moueretur p[ectoris]. Ecco
bicevidet q[ui] D. p[er]diderit in opinione q[ui]n est impos-
ſible eſſe motu p[ectoris] et pulmonis vt mouca[ſ] ſim ſluit
in golo vno: vt e[rit] non moue[ſ]re q[ui] alid non moue-
ſeruis vn[que] non ſit motu: alterus ſin modu[que] q[ui] vid-
et. Et eam est imposibile ſup[er]ueniente p[ectoris] maſla còp-
tione per incisione nerui que ei aduenit q[ui] ſilla malicia nò
penetrat ad pulmonè per illa colligantias q[ui] vna reuer[
ere] egroant memb[or]a e[rit] colligantia: q[ui]. D. vncocd.
Etna per bancande viam deo[be]m q[ui] dicere q[ui] motus p[ector]
ris aduenit motu: p[ro]cessit et maxime quâdi indigent
ſoſtibanelitu. Et meliora vià quâ eldigere p[os]ſumus in
ſin noſtre p[ro]positio: est becauſa memb[or]a q[ui] leditur cu-
cefat inſpiratio et respiratio eſt: cor ſluit manifeſtui: e[rit] cor
est illud q[ui] recipit banc l[ect]onem propter banc celationem
et non ſolus leſonè ied: q[ui] mo[ſte]: e[rgo] est neceſſitate eſt illud
memb[or] in quo eſt p[ro]priuus utius iuunamenti. Et mot[ur]
pulmonis ſin. D. erat violentus v[ul] per violentia pervià
q[ui] mouentur corpora artificialia. Et nobis e[ſicendù q[ui]
illedu p[ro]priuus mot[ur] e[rit] in ip[ſo] per via q[ui] e[rit] in
p[os]p[osi]tibus naturalib[que]. Et adhuc q[ui] compleſ: bic mor[que] per quos
motus volutarius et p[ut]at q[ui] nò ſl[ut] volutari: ni[mi] p[er]u[n]i et
nò appet p[er] anotomàta vt neru] veniat ad pulmonè p[er] qu[ui]
polit ſetire et marie q[ui] poſſint mouere et pot c[que]p[ra]
principia non ſunt ſuſcientia inueniendo ad veritatem
plurìa baru inquilibiùn: ſed tamen cœmencés vt loquar-
mur de bijs ſin aptitudin[b]i buijs tempore: q[ui] non eſt im
poſſible vt cadant hoc verba per que p[os]ſumus certifica-
re de veritate rerui m[que] ſturato: cu[que] ad p[er]ſens ſpaciu
nò habemus. Et non ſuſcunt ordinatæ partes ſouplices
pulmonis ni[mi] p[ro]p[er] boc vt ſup[uen]iret vi[mi] parti ma-
la oſpoſitio vt alia ſerat in iuunamento: et loco iſp[u]ſus ſluit
continuit in vineribus que lantant vnà camera p[ectoris]
q[ui] ſtat par[is] pulmonis que eſt in camera non vulnerata

loco iuunamenti banelitus: ſed quâdo vulnerantur ambo
tunc statim moritur paciens.

C. Capitulum de iuunamento canne pulmonis et p[er]glot
T iuunamentum canne pulmonis eſt propter in
ſpirationes et respiratio: et c[ui] hoc habet iuunamè
vores. Et propter hoc ſiut poſſut[us] et i[re]nitremitate
huiu méb[ri]: vn[que] q[ui] habet poſſuolitatu: generat voce: e[ra]ſi
milatur vn[mi] parte lingue. Et miſe ſunt eidez a muſulo
que dant e[mi] ingeras oſpoſtuœs vt poſſi generare ouer
ſas voces. Et hoc iuunamenti eſt tanti propter bene eſſe:
e[ra]t non propter necessitate: propterca q[ui] vor non eſt necellà
tia in eſſe nòtro. Et in maiòri parte facit natura q[ui] qua
facit in vno membro o[uo] iuunamèta aut tria quâdo oebet
eſſe hoc ſluit videmus in naribus: qua iuunt odiudate ad
odozandù: e[ra]t ad hoc vt ſint propter iuundificationem ſu-
perfluitatum cerebru et in vna parte ſeruit virtuti expulſi-
ueru: et in alia parte ſeruit virtuti ſenilbili.

C. Capitula de iuunamèto vnule

T etima iuunamento vnule e[rit] vt oicendat ne p[er]
lius au[ſ] ſumus au[ſ] ſimiles res noxue veniat ad
vultur. Et cum hoc oicendat nea: r[ig]idus in
ſgrediatur ad memb[or]a banelitus: et deo quando multa in
ciditur ad ea ſoſticular frigidas ad p[octus] et pulmonem: e[ra]
appar[ut] vt babeat inſutionem in eſſe vocis. Et teſtifi-
catur nobis q[ui] e[pi]gions e[rit] instrumentu: quod a p[ro]p[ra]
voc[que] q[ui] c[ui] ſi[mi]nus ſoſtiter in c[n]nass pulmonis ali
mus animalis egreditur vor extra er ea que ſamtilitar
voa illius animalis. Et ſint poſtui ſuper baco meatum co
operimentu: vn[ui] ad oicendand[ui] a rebus que vadunt ad
y[ol]ofagù ne ingredia[ſ] in ip[ſu]: q[ui] mo[ſer]e domo. Et p[ro]
pterea quando in[trat] aliquid etiam modiu mo[dicar]tis
amouet ſuſi[mi]. J[na] ſunt que ſunt poſſibilia dicta de iuua
mento banelitu.

De iuunamentis cerebris et partium eius.

Ed virtutce cerebris: f. ymagnatua et cogitatu
r[em]mificationis et c[ò]feratuina qua[nt]is nò fine mè
bæ vel instrumenta ip[er]babit pròpria loca ince
rebro in quib[que] manifeſtuar operaciones earu: et propter
ea e[que] eus oucdùs e[rit]. Et oicemus q[ui] vutus ymagnatua
ſtat in proza cerebris: et ilia e[que] reſt que iuuraui rei poſ-
ſi: ſeparata e[rit] cauſu[mi] cor. Sed cogitatu plus manifeſta
tur in media camera: et p[er]banc virtutæ cogitatu: bomo in
rebus quib[que] p[er]tinet cogitatu et dectio quouſque apprèbe
derit q[ui] comenien[te] P[er]. Et proterca: non iuuenit b[ui]t
nùi in homine: et alia deuто concella ſiut c[ò]feratuina loco
ſi[mi]us. Et locus virtutus remanifibiles et c[ò]feratuina eſt
pupiſs ſine pars poſterio: capitis. Et in tunc c[ò]feratuinas
z remanifibent n[ò] eſt diſerentia ni[mi] et c[ò]feratuina e[rit] con
feratuio c[ò]rinua et remanifibiles eſt c[ò]feratuina intercepta
Et differentia que e[rit] inter c[ò]feratuiaum et remanifibiles
z ymagnatua e[rit] q[ui] ymagnatua p[ra]ſeialis ſo[ſ]ma rei
ſenare poſſu: puata e[rit] a ſenſib[que] q[ui] e[rit] ſenſus. Et v[ir]tæ
c[ò]feratuina et remanifibiles non ſunt ni[mi] ad c[ò]feratuas
an[ti] ad faciend[ui] reuerti apprèbention[em] illi: figure. Et e[ra]
boc apparet q[ui] ſunt magis ſpeciales q[ui] ymagnatua. Et
non e[rit] tradéu[em] obliuonit q[ui] ymagnatua cerebris ſint mè
b[ri] in quib[que] còplétur operaciones ita: virtutu: et iuue-
ni: ut radices in cor:de: q[ui] ſilla loca n[ò] ſunt illa ni[mi]eut
instrumenta in quib[que] manifeſtand[em] c[ò]per operationes. Et
ſiut v[ir]tæ v[ir]tibus viac[que] eſſe in bumo: crifalino: q[ui]
ſit in cor:de vel in cerebro: ſi le virtutes et iuunamètu iſto[ze]
loco: e[rit] ad téperadù e[as] ſin modu[que] q[ui] vid[que] e[rit] iuunamento
cerebris et ad alias apprèbésiones. Et boc declarabi[que] pervià
qua declaratu e[rit] illud: hoc e[rit] q[ui] virtutes ite n[ò] labo:zant
nùi c[ui] calore intrinſeco: e[rit] calore intrinſeatis n[ò] aduenit eis
nùi cum calore menſurato: ergo virtus datiu a menſura
tiuæ de necessitate e[rit] in cor:de: ergo radir itarui virtutum
e[rit] e[cor]. J[e]t q[ui] operatio ymagnatua n[ò] e[rit] ni[mi] in ſignuſi
q[ui] remanif[et] e[rit] ſenſatis in ſenſu: co[ſ]iut declaratu e[rit] in li-
bro de anima. Et ibi declaratu e[rit] q[ui] locus et radir habita

f

C

Liber Tertius

foro vobis

tionis senſus communis est cor:ergo habitationis loc:vir-
tud ymaginatius est in corde necessario. Et iteru q: yma-
tatione que motet aural, mediante irtute motu a volu-
taria manifiſtu q: et motu a volutaria est in corde. Et in
quo eſt ymaginatua de necessitate eſt cogitativa: q: cosi-
tatio no est niſi popultio rerum ymaginatua? et diffoli-
tio exa? Et in loco in quo cogitativa de necessitate est: eſt
reminisibilia? et conferativa: ppterea q: propter ipsam
sunt inuenue. Et no est necessarui in vidèdo egritudines
ilſau virtutu? et in egritudinibus ilſau cameræ cerebræ
vt udiceq: ppter hoc q: iche ſunt ſolùmo in cerebro: ſcuit
no est dicuſi in vidèdo virtutè viſibilè eſtra q: egrotat
bunno: critaſtibus q: virtè viſibilis no ſt principaliter in
cristallino. Et tuides iteru q: egrotant ille virtutes ap-
phæane ppter egritudine diaſtaginatis: q: no ſuit aliquis
qui crederet q: ille virtutes appreciabne ſent in oafra-
gmate: ppterea q: non ſucur àdinate ille camere cerebræ
niſi propter ilſau virtutes. Et ſunt ordinata caru coplerio
ad faciendu illud q: conuenit ilſis virtutib? et propterea
ilſa virtu? no maniſtaſ primo niſi in ouab'cameris pp:ie
q: ab ea vadit ad duas cameras qua ſunt in parte popultio
ri per meatu qui est iter ytraſoq: ſunt poſita corpa in illo
meatu q: apiuſque q: necesse èt apian ad tradèdu caloret
iritrices i illas et poſita daufa i illis ſic eòctuè i libro 2o
ano tomie. Et q: cerebro est meb:um bumidu liquidu: ideo ad
custodia pphus virtus ſunt os cranci et paucim cùndàctis
ipsuim ſcuit poſite ſunt cost pectoris ad conferuationem
cor:is. Et poſtu q: ſunt hù rotubæ q: co forțua e melius
oſpoſitionis aliaru omnium foru maru: et maiors capacita-
tis alaru: q: a necumentis remoto:ib alis eruſit.
Et ſunt poſita cerebro in alioru loco corpos in aliaſbus
perfecis propter senſus qui ſunt in co: propterea q: sen-
ſus ſm q: vidit. ſunt cuſtodia corpos. Et rartioſis est
vt cuſtodes ſunt in locis alis.

## Capituli de ſonno. Rub:ica

Tis declarationum unanmentu cuiusq: mebiu ſim q:
sufficiens nobis videtur: et restat vt deceleramus
et aliquas operationes que còſeruant ſanitare. Et
incipiem ab operatione oorniendi: et faciem q: teARE
quid ſe oornire: et in quo mebto ſiat bec operatio et que fit eius
c: q: eo q: eſt vna e rebr: nectaris in eſſe aliaui dommiétu.
Et domo q: est vnque biu: et propterea pannatio cuiusque ope-
rationis eſt vna e rebr: q: que facit perdere vità: et q: còſpe
uerim: narratione ultius virtutis ei modico et q: quæque
ad hoc cùciter opeta ilta particulara: et incipiens log in alia-
particula de egritudib? et cauſis earu et accidetib? ipſaruz
ſi deo placueret. Et odiim q: domire eſt liſamètú et qes
ſenſum et reuerio ipſoz ab instrumentis eſt ad partè-
intrinſcæ corporis. Et iſte res per ſe note ſunt: et ppterea
 tranſeuere res ſen late ſuper dormientes et non ſentiun cas
e tâ e videnq: oorniente oculos habentè apertos et no vi
debit et ſleſt viret viſibilis in ſuo instrumentu ſue vid-
ret. Et no ſolus acidituboc in bora oorniendi. Sedeciantur
acridit q: homo ſubtiliter ſollicitat eſt circa alium tuc etià
traeſunt ſup ipſuz multa ſenſata et no ſentit ea. Et poſtus
 domire no est niſi revocatio ſenſus ad partes interiores
corpos: et eipolibile ſenſibus vt moueant niſi motu
nuiueritatis corporis ſue corpe q: vno q: flet eis loco
proprie materie eſt maniſtu q: utud corp: eſt calo: nàliis
ergo oornire necessario ſit per calois naturalis reuerio-
nez ad partes intrinſcæ corporis. Et teſtificabit ſuper
hoc q: partes exterioris corporis refrigerea cujus homo oo:
mit. Et etius operatio oigellonis est ſe toto: cujus homo oo:
mit: eo q: calo: naturalis cu quo operat n: invigilando in
exterioribus vt eſe ſenſum et motu reuerit oorniſtado ad
partes intrinſcæ corporis. Et poſtus transiſſio calo-
ris nàliis mebdis no ſit niſi a corde ſide dicti è ſuperi: g: re
eruio ipſu? q: ppe oorniotti is no ſit niſi a cor: pp:ter q: a loco
vii in capit mot? ad undez reuerit ſcure est in orio: q: ab eo
res habet initii? et ad ipſum reueruntur. Et poſtus oclara

tu est q: ſonn? est qes ſenſui et cœſtatio ſua: operationis p:
pter reuerent: calo: nàliis q: est cor: ſim ad cor: etâ ſicui
n: est q: cauſa uti: et reuerenti: ppterea q: cor: res eis ſi toco
ſon: e domi:tionis s loco vitime oigellisus. Et diim q: p
oilaratio calo: is nàliis in ptib: eſteremis no est niſi pp:ter
augmentu: quatitatis eti: q: no ſit pp:ter augemètui q:litatis
niſi pp:ter augemètui quatitatis q: eſt in eo. Sed coſtrictio
ſua est diminuto: quatitatis. Et ſi ſt necessario domina:
tib? ſup ipſuz frigiditate: e: bumiditate: e:rgo ſonn? no acci
nob: no est niſi q: egrit bumiditate: e: frigiditate: e: reuerit ad ſua:
dice: diminut: e: ſua quatitare. Et propterea q: unanemèt
 cerebræ: e: vt téperare calitate: e: ſic cor: is necessarum e:yt re
cip:at maiò: parte ilhi: opatioris a cerebro. Et hoc acidit
q: onabif ſup cœpulmonè ipſu: fri: q: bu. q: hoc no acidit
et niſi q: trâſimit: ei cib:? et ſimilis q: acidit cib: q:zodi
acqrit fri: q: bu. Et ppterea q: h: no acidit cor: di v in plu
rib? niſi mediante cerebro: nos facem: embrocatione ſup
cerebrü: vigilatib: que habent bumectare / Spinatur mult:
ti hominu q: cerebrum eſtet solu: p: sop:u: méb:u ſonn: q:
nò est ita: ſtrees q: que nobis oſledut q: oornitio no ſit niſi
per fritatè q: bu. ſunt: q: nos videmq: q: maio: pars ciboz
qui facuit dormire ſunt fri: q: bu. ſcut latice: et ſimilis: q:
q: tuiq: qui inducit vigilatis ſunt cor: q: ſic. Et cauſa materialis
ſonn: est vapo: cuius q: akendit a membi:is iſtoriorib: ad
cerebr: q: ppter aliqui cauſas gnàt: q: q: qui cirdi et fine alicùs
ingroſſat a frigiditate cerebræ t: recipi:granuarate ab aliu:
humiditatiq: nakeſtib: ſequi q: q: ibi ſunt: q: no: polſunt
resolui nec viteri: akcèdere: deſcendùt interi: ad membra: q:
epilat mea: q: virtutu ſenſibili. Et ſonn? no aduenti mi:
mi: aialib: q: poſta labore: q: et p: poſtai: q: alia: qu: moiencu: q:
labo: at ſperg: calo: ſiu: nàliis q: diminut: quatitatis ſua
et reſrigerat: q: ppterea reuerit et de necessitate ad loci ſui pi
cipi: q: ſui theſauri. Sicur ſimilis acidit et res que impc:
diut: ipſu: q: reuerit ad principi: ſui: et ſcut homines ex:
ertui: q: acidit eis gràde periclitu reuerit ad capitanei:
q: ppterea cor: q: et ſi ſud mébri: q: vltimo refrigerat: r:spore
mortis. Et ſonn: q: e vna operatione nature q: que reuer: cor:
aiatis. Et ppterea ſuit ſonn: necellari: in aialib: p:ſectis:
q: niſi etià ſonn: q: p: reuerit ſenſus. p: ppter niuni: eructiti:
q: percuntib: q: ſenſib: p: reیرit vità. Et inde est q: citrinatur fa
cies oornire q: no: potetib: q: ledunq cor: opatùes: q: p: prie
operatio virtutis nutritive et tià exeratu: ſenſus e: eſt cor:
q: inſi:zidat calo: naturale: p: ppter ſparionè ſua ad ptes
exterioris. Et q: refrigerat reuerit ad partes interiores
t: diminuitur quantitas ſua. Et e: ſiendu: q: bec opera
tio e: uis ipſa no: ſit niſi, p: ppter aliqui permutatio: com-
plexionis facta in calo: naturali que e: augemèt: cople-
riom: frigide: q: humide: ni: veracitè: hàc e: virtus
regitua que e: in corde: q: calo: q: qui e: in hoc modo e: ſui
inuramentu. Et propter hoc e: bic natus locus inquiſitio
ni: q: e: cui virtuti aie debet attribui hec operatio: q: vi-
det q: debet attributi virtuti ſenſibili ideo q: creat: q: forſiti
ca: p: ppter hàco: operatione: q: no: debeat attribui virtutine i
quatu: e: nutritiva ppterea q: vegetabilia no: oorniuti: eo
q: no: habent ſenſus. Et ilſa virtè q: e: r virtutib: q:enſibi-
lib: app: op:at: iis ſenſui col: q: et ni: attribumin: hàc opera
tionè virtuti ſenſibili niſi q: e: vna re: p: ppter quas cofar
naf e: e: ſui hùis tuc ceflet. q: h: ſunt ille res que pit oi:ci
in operationib: oib: quas habet ſanitas. Et de uanamèto
ito:u: est declarata res q: que e: t necessaria in eſſe aliaum: q:
illa que no est necessaria.

## Capituli de coplerionibus temporum.

Tetia meb:avirtuti operatious nutricie ſunt necellaria in eſſe alia: q: no est generativa: q: etià ſenſus tac: et necessarius: q: et propterea iuit p:ri:uatio ihi? virtuti mo:es e: necessitate: q: banet: e: etià operatio necessaria: q: et h:appare: q: res que ſant corpos dominis loco conferationis ſunt aer: aqua cib: q: no: co ſeruat ni: q: ſunt ſuper ſua cursum nàles. Et q: aer non

Libcr Tertius

effi, & materiali imulm. Et pluris erut cibi naturales & red
piunt &omn odinens naturalis vt dicti est. Sed res extrin-
see acquirut medus efficientib? malâ coplerione: & sene
crabû tales humores: & illa sunt fic ac: exercituti: & affilia:
tales sunt creuntes in quâritate & glutate. Et tales sunt
enuentes a mala coplerione in radice creatione mébto
ru ageniiu in nutrumento: & tales accidit causa parentum
qui euerit a fua coplerione: & er præparide prima in crea-
tione qui plures homines sunt similantes se adinuices in
creatione coru & regimine tis variantes se in accidetib: q2
tales sunt multarum egrititudinu: & alii paucarum egrititudinu
& tales multozi annos: & alii paucorui annos. Et pluri
es accidet hoc a mala coplerione fixa in principio generatio
nus membtoe efficientiu. Et plurimi hec tatis coplecio
est bereditaria: q2 ab illis primis p: paralonib: accidit q
videm &trâ de similudine multo dominu adinuice in
forma conſuettudine: & accidentib egrititudinu in paucitate
& longitudine anno: Et posth: oirim: cauſas humo:
oſtemperato: vnuuerſaliter. Deinceps narrâda est quo
modo ſi generatio vniuicuitiis illoz & qt ſunt egritudi
nes que generantur ab eis.

C Capituli egrititudinum materialium caridariz & fecar.
T incipiem ab egrititudinib colidis & ſicis mate
ralitib? Et vicimus q egritudo calida & ſicâ gene
ra & er cibis colidis & fecis oſtemperatis vel quia
recipiunt in multa quâritate aut nimif diminuunt: aut q2
eripiunt ſup ieciunii: q2 qui recipit cub post multu iuniu
in ſimado & epar permutabitur ad caloz & accitatur
forte & inducer ſomacabu & epar ad eade complctione. Et
tunc erut facta operatio ab ambab partib ſup fupradictis
& ſanguis qui generabif ab hoc cibo erit ca. q2 flc. & diſtem-
perato: q2 multiplicab ilip inſo colo: in multa quâritate
& oſtemperabif in multa qualitate: & tunc impedif opera-
tio ſellis: a non poterit attrabere colera ſim obitâ colatio
q2 flc remanebit inbabit? er ca. Et illud est co q2 qui erit
colera a via ſua naturali in quâritate vel qualitate aut in
smbob imul remanet colera influra in ſanguine: q2 qui
nutriu mebba: er illo ſanguin: exeribit paulatum a ſua
coplerione naturali ad malâ coplerione ca. q2 flc. generabu
tur multe egritudines calide colericis. Et affilia accidentia
ventièmia mébis & ab rarb extrinſecis: ſcur ab acre calido: q2 a
multo exercicio & vizilia: & accidetib? aie que habet calefa
cere: ſicufic ira & ſuro: & cogitationes cordis & bis ſilia: q2
ſoſtio: que est ilta cauſa: plus aliaru reru et ac: sars.
Et aliquando erit cauſa istozi opitatio porozi qui ſunt in
cute per quos cuaporat calo: & rerinetur: q2 conculabitur
calo int? & faciat q dictu est. Et aliqui erit b a coplerione
g naturali vel radicali. Et colera no naturalis que fit in cor-
zopib ſup fupradictis habet quattuor: species. Una species
est que affimularit vitello ou q natu eft in illa die. D.oi
tit in plurib: locis q bec species est calidio: naturali qui
paris ignea in bac specie dominaf plus: q2 oicit q el groſſi
cies est. ppter minia calabitre & ebullitione obſ: re hab
ita fecus iuhi caloz ignem. Et aliqui medici pater ipfum
dicunt q bec eft minois caloris calitidis naturali. Et
cunt q groſſices ipfus est ppter aliciu? mirionæ feg-
matis: q2 ſim bec obet eſſerubedo ipfus infra rubedinem
naturali est contra illud q oicit. D.2 nos videm q ita
non est vt dictunt. Ad hoc &omn illos obet habere cu ſua
groſſie aliquatutu viſoſtatis ſcut obet habere corpus
bumidu miritu cu corpore calido: ſenſus viſus in hoc ad
iuut. H. Et ſcunda species habet colo: auricalbi: vel
citriu & generat ab buiditate aque amicta cu ipfa & ſine
eubio hoc in ſraſſu in calitate a colera nāli. Et egritu-
dines que ſiut er bac specie & vitalina &omn illos qui oicit
q fit groſſa popter amictione fegmatā non ſunt enume
râda: & egrititudinib ca. q2 flc. ſimplicib? ſed cu compoſitis
Sed egritudines vitelline ſin. D. ſunt poſte in viliſtu
tate calitidis & fucitatis: q2 potest eſq bec colera: est tole
ra quâ nominat. D. colerâ ru. Et alie due species ſunt k-

cut paffina & eruginosa: & ciciq ambe generanf in ſo
machu: & mibi videp q. D. non ap: prier ea colere ſim
plici: q2 vit in libo de virtutibus naturalibus q: ille
due species generatur a colle a vitellina mixta cu alis bu
morbus: q bec oue species ſunt composite: & maniflu
et q generatur in ſomacho ſin cos. Et ſomachus q ſua
naturu no h5 generare colera naturali nec no nâle q: ab
generat nâle generat: q2 cœupit ipfus cople-
pio q ipfus copleio intendif aut remittif: ergo paffina
& eruginosa non habet hoc nomen ni equitio: & tide
tur q cauſa ilta generat: q2 q1 colera erugina: a ſua
natura in ca. q2 flc. popter ſperſionis ipfus ad ſomacabu
tur remiſet cu alis humo: q2 pp: cu melia: & ibi recipit
aliquâ speciem putrefactionis & peruenit ad tal3 comple-
piione: & popterea affimilant ili bumores veneno: & pro
prie eruginosa. Et egritudines que pucuitt ab buſ ſunt
incurabiles popterea q: non reciput oſigentione nec pmu
tat a colo: naturali: imo cor: púntu formâ specifici: ipf:
fuc cor: púrit venenû. Deinceps volum? declarare qualif
generanf ille egritudines colerice: & incipiem a ſebe: co
lerica ſeritaria. Et dicim q posth: dictu eft q beſus est calo:
q oſunt toru cosp? q ledit acro: & paſſiones mébto: oiu5
Hb ab popte apparet q e calo: extrane? & apparet per parte q
mantifeta: in ipfa opatio caloris intriſco digerêdo humo
res q recipit ſanatione: & non eſt ſeu calo: extraneus q
inuenit in cospobib mozto: q2 ob hoc apparet q: etiam
et naturalis: q2 et veritas q2 eſt calo naturalis mixt: cu
aliqua qualitate caloris putredinis. Et aduc poſtis ca
lo: uſe pofferg & cotinetur per totu corpus per aiternas: di
cimus per hoc q ſubicis: ppiuquin illi? caloris est co: q2
pp: perea eſt impoſible ipfum eſſe totu extrancu. Et pzo-
peperea q1 calo: cor: dis est ille calo: cu quo méba facuit
oës ſuas operatio: s: neciliari e qui recipit aliquâ putra-
tione: ledanatur oës coru operations. Ergo eſſinitio ſe-
bres est q bec: q est calo: compos: er calo: naturali & extra
nco putredinai multa corde ad toru cosp? & ledit omnes
actiones & paſſiones. Et vicimus q eſt calo: et permuta-
tio caloris naturalis permutati in quâritate & qualitate
operando in cpo: operations no naturales ad in ma-
teria no naturali. Deinceps volum? dicere q cauſe ipfus
ca loz ſunt cedé cu cauſis giiationis caloris extranc: faluo
q in hoc calo: non ſunt equales: q ita non eſt: ergo eſt
extrane? ab ſolute: quia res attribitur extranco dominan-
ti. Et iam declaratu: eſt in quarto metbauroru: q cauſa
eſi. putridines flat duob: modis: vinus eſt calo: extrin-
eſcens popterea q1 ille calo: h: pargit e: exalare facit calo:
q2 intrinſecu: q2 marime qui eſt cu ſozi qualitate q quâdo
ſparatur calo: intrinſecu ſcut connent tempore magni calo
ris qui regit materiam generam in illa materna calo: ex-
traneus: q2 marime ſi fit buńda: q2 buviditas de faci
permutat a re: extricais q2 diſſicule eſt effici per ſeuſa:
Aliu: cauſa est eſi. per acidens: hoc eſt ſigridas q2 q1
dominat ſuper calo: extrinſecu extinguit ipfum: q2 tunc
generat popter materiam loco ilius caloris naturalis aliu
caloz: extraneus. Et ibi declaratu: eſt q ens naturale non
permanet in ſuo eſſi quando virtutes agentes domi-
nanf ſuper patientes. Et quando oblitantur ille virtu
tes regitut: & dominanf virtutes extrinſec: tunc tendit
ens ad yiam imperfectionis. Et cauſe que adiuut ad ge-
nerandu caloz extraneus: ille cedé ſunt cum illis que ad-
liuutant ad ettinguendu calozem natural: q2 ſindo quando
subiectu: eſt poptaratu ad recipi: du ita generatione: extra
næ: ſcut ſanguis er quo generatur colera qui egreditur
a natura in quâritate aut qualitate aut popter multitu-
dine: ſanguim: aut popter ipfus groſſis aut viſoſita
tex: q2 per hoc refrigerat calo: intrinſecu & ettinguif ſcut
faciunt multa lingua bumida quâdo ponunt ſip igne.
Et etia: opilatio poro: adiuut ad hoc quia rehſi: cua-
tioni caloris intrinſci: & accidit hoc ſcut accidit igni qua
do non habet eventuationem qui cito ettinguif vel obbili-

["Liber Tertius", "17", "giditas generat ventoſtatæ co q nò hza ſui na ſat generet\nventoſtatë. Et ab bac malæ opatæ acceit nec eſſit acceitæ\npmutario i cibo ad malæ qualitæ ſumofam vel bumoz\nfam. Et manifiſtu eſt q hoc accidens fit a caloze extraneo\nq eſt plus extra naturæ q qui cibu refoluit in ſumu: t co-\nuerit in ſumofatate. Hâ ab illo generat bumò putrefa-\ntæ? et ſapo: coz:upit letitùs ſimilis odori: ſanit: q ille co-\nuerit in ſlomaco ad malæ còplectione. Ergo egruudines\nq fiunt ab bis hùt a mala còplectione calida materiali vel\nnò materiali. Et q hùt a nò materiali ſunt vel puemuit a\ncibus calidis q a rob extrinſectis. Materialis ſit ab bu-\nmobii còlerics generatis in ipb vel miſis ab alio mé-\nbio. Et mebùn app: op: at: ut ad boe eſt cpar vel ſel. Et g-\nbufi dominib: eſt tan: sen: g: ſlomabù: eo q dàda ſunt\nbabères meatu ſellis ad ſlomabù kaut splen hz: et tales\nboies ſunt quib: colera in ſlomabo generat. Et hoc cole-\nra nò d: of colera niu: coequo: q bic bumò cadit i fundo flo-\nmachi: aut imbiu: eſt in corpe ipſi. Et alioq acceit ſlo\nmaco illa malæ accidentia ab apollematib: q nafu: n ſ in\nipfo: boc ſunt oia accidentia q veniut virtuti vigetline. Et\nvirt: diſretiua eſt q cognofit oſ: q eſs cibi q nutrimenti\nq cognofit ſanguine a ſupliu: itarit q ut nutriu: memb: u\ner puenientio: et mittat vi: nu: q mèb: eo q eſt ei ſimile.\nEt ilii virtuti nò ſut memò. D: et pationa q de log-\ntur nò eſt b: et eſt magna differentia inter ſeparatiu: et oſ\ncreatiu: et in eſt q te. Sed bac babcio ab onofati q aſ:\naf: ſerit toſtæ: et nò eſt ubiuq: qui ipſa ſit in corpe: eſt ne-\nc accidentia: ſut ſunt ſunt alie virtutes. Et ipſe oicat in illo bo-\noia accidentia q adueniut corpori q ipſiun: ſunk operationes\nilliu: virtu: e: oq q uin debilitat in ſlomabo: necefnari\neſt in ſeren: q nèn: ab malo: in tobo: corpe: eo q nò eit facta\nſepatio inſouenientis a puenienti: vi: aliq: puenit mo-\nzep: Et erit c: ipſu: q pterea q debilitata eut virt: eit bcc\nin plene: q: nò erat attracta colera niſa ad ipſum. Sz nò\nmanifiſtar: Albumasar q ſu còplectione ſcut virt: opereat\n nec q eſt et: iu: ſtr: naut dixit in aliis q: et. Et c: ma\ngn: delect: q q: niu: volum: remouere accidentia q ſupueniut\ncidæ: et q nò cognouerit: ſupliu: còplectione q laborat in nò cogno-\ntem: modos curationis ipſi. Et nos oſio cedente: debe-\nmus ſu: eſtelle acuare: q c: q labore: eſt: et q: priuaf\net: opatio aut minu: poſt hec er necessitate ſequet debili\nſi in virtute nutruti q: ab babs ſlomab: in ſipfo: aut\nab ca: priuaf: q ià dictu: eſt q ſlomab: nutriq er cito: ali\nquo modo nutrimetri: et q nò nutric: a chilo nò ampl Prote-\nſi ipſus. Et q: debilitat: virt: nutrutiua in ſlomabo ie\nqui: er necessitate egrito: q of indigito: ſlomab. Et\ncà ilii: ipſu: eut res er aut malà còplectio ca: q ſic. ſira in ſub-\nſtàtia radicati ſlomab: q: q plon: a: induci etricbam aut\nmalà còplectio ſri: q: ſic. q induci kentuut.", "C. Caplim de accidentibus egritudinibus ſupervenienç\nibus virtuti retentine.", "I. virtu retentive q: diminuït operatio ſequit\ninflato: q ventoſitas: et aliq: eit eit cib: indigen?.\nEt c: bui: et malà còplectione frigida: et bu: et aliq:\nsol: frig: nò materialis: q malis. Et q: hoc opatio appro\npinquabit puationi ſui: ſic egrito: lubiziatat: intelſino\nrù. Sed q:DEC: virt: retinebit cibù malà inſectione: aduen-\nniet ſlomabo ut ſit tremuloſus: eo q virt: retentiua pium-\nge: ſe cùc eibi. Et hoc accidens apparet in ſlomabo plus\ntpe faciata: ſupliu: q: impleſ: ſlomab: nec pòt resere ci\nbi. Et hoc accidit prop: vnam malam complexione ma-\nterialem aut non materialem.", "C. De accidentib: virtuti ſupliu: ſupuenientibus.\nArtui: ſupliu: ſupliu: opatio: aut diminuït aut priuaf\nAd diminutiones: qo ipſi: accidit ut remancat et\nerinua: cib: in ſlomabo malà reſtedi: ita ur pu-\ntrenat. Sed a priuatione ipſi: accidit egrito: q of coleri\nca: q. calida. Et bui: et còplectio malà frigida materialib\nvel nò materialis: et bec eſt ſubilis cà priuationis ipſus\nEt alioq: priuaf ppter opilatio: q ſic in inteflinis: ſaut", "accidit in colica: q:DEC: p: in: atio: est accidentalis. Sed ſup-\nflua expulſo q ſupuenit operationi ilii: virtut: ſacit vnam\ner: ippe: q lubiziatat intelſinoz. Et eſſet for: ilia q\nſit, ppter p: ationè retentive: q: boc ſit, ppter alia: ſe que\nmouet bâc virtutæ ad erpelle: di: nimis: ſcunt ſunt bunò-\nres: vel: ceratiut: ut colera aut flegma ſalufi: et melac: ia: ac-\ntosa. Et eſtia: pòt fieri prop: apofema generati in oficio\nvel pora: ſlomac: aut prop: abos còzuros pmutatos\nad tales humozes: ſaut accidenti in for: illo flurx. Et ali\nqui: remot: bis oib: cauſis: virt: expulſa: moulbe: 15 malo\nmotu: et e: p: op: q aliquà laue: cauſas: eide adueniètem: et\nb: ppter errore: virtut: ilii: mèb:; ppteræa: q: bcc malà oſi\npositio est reuer: fa in dabitudine: ſiab:; ppteræa curant\nmedici bâc egru: diné: ci medicis: cui quib: aurant verti\ngine: et melancol:ia: et remoue: q: eſt: e: ſenſibilitas ma-\nla. Et adbuc: odolarabo meli: in libò: de ingenio ſanitat:\nq: pòt eſse ur box: ſat, ppter apofema factu in ſupliu: flo-\nmachi. Ad buceti: ilia: virtuti attribuï: malu: acceit: q:\nofingul: q: acceit p: ppter e: q: dedit p: op: q qualitati: cali\ndà aut frigidæ: q dàda: ipſes: ſit p: p: malà còplectione: calida\nq frigidæ: fixà in ſuba: ſlomachi: ita: q: generat in ipfo: vn\nipſes: hafini: cu: ſanatio aut e: o: materialis aut ip: obſubile:\nq: aliq: ſit p: hafim: p: ppter multa: humiditate: q eſt in ſuba\nneruòsa: ſlomachi: ip: q: oictu: e in cauſis: hafini: et yomit:\ntus: app: op: n: a: male: operationi: ilius: virtut: ſed nò e: ita\nsubſtati: alis: ipſi: ſent expulſo q ſit p: inſeriozes: ptes. Et\ncà vomit: eſt p: ppter cauſas: naranté in q: ſlomac: q: mul-\nta: humiditate: colerica aut flemas: q: q: niu: ſub: humozes\nerit in partib: q: ſuperiorib: ſlomaci: mouent vomit: q: et\nq: eruit in partib: q: inſerib: ſlomaci: mouer: flurx. Et alioq\nſpergu: ſan: ad ſlomab: ab alijs: méb: ſic ſut ab opate: et\nvidem: in mult: q: b: aduenit ſebzile: frigus: cu: vomit: cu-\nran: q: accidit p: fe: ab bu: colericis: et alioq a flemas:\nq: q fit a: melacoli: s: signifi: c: maus: mali.", "C. De accidentib: ſupuenientib: virtuti attractive.\nAlua: ipdemiti: attractive: ſlomac: cadæ: eit c: cù\nq: B: ſacit in y: ſofago. Sed: diminutione: appetit: et\naugment: ipſus in ſlomabo: oicem: q: traject\nbim: de accidentib: que adueniut virtuti ſenſibilì.\nC. De accidentibus que ſupuenienti: v virtuti nutri-\ntive inteflinorùm.", "Clauſis: dirim: de accidentib: q: ſiunt in operationi\nbus: q: maniſkant: in ſlomabo: o: cinc: volu-\nmus: dicere de accidentib: q: ſupueniut virtutibus\nnutribiti: in intelſinoz. Et dicim: q: maniſcito: virtus: q\neſt in eis: eſt virt: expulſua: q: poſt ilia: retentiva. Acciden-\ntia q: ſupueniut ipſus ſunt in co: zutione: ita: ouanum\nvirtuti. Et q: priuaf: opatio virtut: ſupliu: aut o: o: mui\nnuitur: tuc: fit egrito: q of colica. Et pationis cauſa\nilii: virtut: ſat p: ppter malà còplectione: colerica: materialè\naut nò materialè. Et p: ation: q: puenit a mala còplectio-\nne: frigida: eſt plurib: maniſceta: q: ppteræa: q: frigiditas eſt\nh:ria colori: nali: p: p: ſua: q: ſluta: et ip: de: p: ſpì: in obibus\nſuis: operatiouib: Sed q: puenit a caliditate nò est ad-\nmiràdu: p: ppteræa: q: multa: méb: na: o: agunt nec patiunf:\nn: p: p: p: calo: e: téparatu: menſuratu: v: nu: q: membro:\nq: q: calo: egredit: mult: extra natura: in alio: oua: q: ſlita:\nt: tuc: p: p: p: an: co: operationes: p: p: calid: aut frigidi.\nSed q: diſtemperan: p: pa: in col: e: tunc: e:rt: of: catio\nmalà: n: c: p: calo: q: ſlomaci: q: pmutar abos in ſumofates.\nEt alioq: p: p: p: n: p: n: p: n: p: n: p: n: p: n: p: n: p: n:\npp: opilatiòces: q in ei: ſunt. Et ille: ki:nt aut p: p: p: e: re:\nduri: a: v: vi: s: u: g: roll: v: vi: s: u: 3: aut p: p: p: p:\napofema ventoſu: q: uis: leſio: q: p: u: p: ab apofema\ntibus in b: c: o: p: a: c: o: c: u: q: acrunt intefina malà còplectione: materialè: et alia: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p

Liber Secundus.

19

ßparate sút recipe coræptione: aliqui inca rcerantur ita q nò recipient coræptiones, r satanoncæ: z sì ceciderit ad man? pfecti medici recipiet fanationes. 1 Et huc medzo accidit egritudines ponis ita q pruafat ab eo œs eie opòes: q paliticaf aut egredik de loco suo aut súpfe diet: z aliqui cæ isti? egritudinis salt? aut pefuig z aliqui è bûidita lubicatua. Et ex reß q reſtitut matricis nature vt no cœcipiat è egritudo noia ta mola, z icta egritudo ſit pp defectuâ virtutis in forma iu iate i primate z hoc accidit aut ppter coruptione mé bvi: aut ppter coruptione materie. Et tunc generat i vulua quodæ fruſtu ſimile fruſto carnis: z vêter mu lieru similaf vêtri ſignantif doc aboritzt z aliqui accidit vt nâ ipsa digerat z puertat ipfaz in buiditatu aut vêtoſitate. 35 accidetia q adueniut ſaguini mestruo ſut cad accidetia q accidit digoni venaz. 4 ppea ſuſpfluitas flurx? ſaguinis ſit p vna duar reru aut pp oblitatê virtutu i reſtitu i vêis ſut pp augiuſt expulſiuâ aut pp òbo ſit 35 defect? virtutu reſet: z pucit abvna er spêb mal apionis. z augiuſt virtutis expulſue ſit aut ppter modicatione bumoz aut pp coruſitate eoz. 5 Et cae strictoſis ſaguinis ſit oppoſite cais ſupradic tis faluo q cerebus vna que debilitat virtute expul ſiuâ: aut ipa pisauf eſse opilatones q ſuit i venis. ppter groſsici ſanguis, aut ppter ſua viscolitates. 6 Et têpus naturalis purgatis meſt breue est vni di: z longu eſt, y. dieru. Et temp? biene interpolatu nis meſtrualis est. rr. dieru, dieru lenguz eſt, rr. dieru. Et aliqui adueniut accidetia virtutis expulſue vni mébzo ſoli z aliqui toti corpozi, z que adueniut torti corpo ſunt ſcut. tremoz. rigo, aliqui ref, ſimiles. Et acce denia q adueniut vni membro ſoli ſut ſicut tuffis pulmoni: 1sternutano cerebro z ofſitationes oni z suc tus z ſingulat? ſto. 1 Et nos narrabim? cœm vniuſuſuiusq ita? z nos ſi appoxiam? hec accidetia aie nutritive nihl ppterrea q nò ſur volitaria: ſuis volutas bæat in aliquibus ear aliis inuenione. 1 Et vici mus q tremoz q ſut mot virtutu expulſue i mu skulo pp expulſione huoif ledetif caliditate ſua vt fr. vididat. Et q ita ſit nobis ofſeditur q tales treoſe adueniut corpozi pp res extriccas ſicut ſi ſubito ſup corp? spagaf q calidiffima: q ex hac puenit rigoz. Et aliqui accidet orripilatio aut tremoz, z hoc acciderit pr aere frigidi? z aqua fras? z cù iltc cae crut debiles tunc fiert rigoz z i maiou: pte tuc accidet iſebriv. 7 q erut forzes tuc accider tremoz, z tì nò pòt fieri tremoz ni i ſi pcedat rigoz. 8 marie q ſunt pp bu. calidos in ſebi bus. Sed qui ſit ex humiditate frigidis flegmaticis aliqui accidit ſicut dicit tremoz abſis putredie. 9 Et accidit ſoli in spêb? vitrei flegmatis. Et medici dicuq q ille qui ſit ab bu. calidis est forioz: q bu. è magus mordicatiuus: 1 q ſit a fr. goze è min? mordicarin? 9 Et nos videmq q ſit ſrium buinimò i reb? extrin fecis q aer frigid? dat hoc accides v sehemèter: z aer cael nibil. Sed oripilatione bene facit. ppterrea diſic q foris tremoris caufa est cœclusio caloris natu ralis i ptib? intrinsecis, z frigidatio mébroz exterioz q tunc moueſ natura ad expelléduz illud quod è ſunz contrariuſ ſive caliduâ ſine frigiduâ: sed frigiduâ è pl? co trariuſ Sed tremoz q ſit in hoz a mortis è mot virtutis expulſue pp impoteraia ſubſentàdi mébza, z pp ea extriguif calo intrinsecus, z er toto reſoluit, z ſimi laſ ille mort? motui qui nò h3 principiû nec finez nec cæs h3 ſolâ defectuâ: ſicur videt in motu flâme candele: z in cau filioz arbozu pp ſüptòdem. Et ppterrea q aduenit aliquid nature ab extríſco q ſit mortiſeg ipsa expellit tunc corpoſis ſupfluitares ppter terrores, sicut accidit illis q decapitanſ. Sed tuffis est mot virtutis expulſue in pulmone pp expulſione reß que qui egredic ſecu i ppter adiutoriu pectoris. Et ob hoc

p3 q virtus volitaria habeat aliis inuenione in hac re: quis natura ipsa violéta? iferat Et effi. cã tuſtis est vna ex ſpecieb? apexionis male materialia vel ſi materialis. Sed materialis ſit ppter hu. q tullat a cerebro sicut accidit a reu matib? aut are q puenit a pectore ad pulmonè: ant a pòdilibi? ſicut ppter apoſte mata q hìt in ipso pectore: aut ppter rè que generat in ipo pulmone: sicut apoſtemata aut vlerationes aut ppter ſaguineq egredik ab eo z erit ſaguis ab eo ppter vena ſi à eo. Et hoc est periculofu. z aliquan do erit ſaguis a pulmò per vià reduſatois eo q inſo mébuz est apotòsiz: z aliquado currit ſaguis ad pulmonè apertib? pectoris. Et medici dicerùt q cù dà homini accidit forſtufuma tuffis. z cù tuſi p iect ynù lapide. z incoſtineti ſuit inde liberat? Et ad hoc dicùt q hec vna spèb tuſis q ſit ppter mucillagines que naſcunk i pulmone. Et alie reſextrinſece mouët tuſi5 ſicnt pului5 z fum? z lana spinax q dicic lana canina balicalcalb? Et etia applexes ſi materiales mouët hoc accidés. Saluo q virt? expulſua nò eit nata labozare p illis ſicut p materialib? ſed moneſt hoc moru5 p accidés. 1 Et ppterrea q illud q querif apulmone est vt moueſ ad edulendù illud q ipſi novoc cœcella ſuit ei a natura bona virt? ſetiendi. Et quâdo ſentit reſ ledentè tâgendo ipsu tunc moueſ vir? 9 expulſua que est illo. Et sicut muco pumlo ad b ppter apexioné materiale: sic etia moneſt ppter còpulſionè ſi materialè: q z h3 a ſut natura facere nifi b3 q res que ſiut a natura fit duob? modis: aut necefi tate: ut iuamèto. 35 accidit tì raro vt hoc accidè ſiat a reb? extricſis que nò ſequint viàz nature sicut dicuſ: est: q ynus homo habebat forſtifimas tuffis vn? medic? ex experimètali? pèb ſit vt clauderò est s incoſtinenti ſuit liberatus z in alio pèpit vt ſirin geret collu? z ſecit z liberatus ſuit. Et quâdoq ac cidit tuſis ppter apſſionez que ſit pulmòi ab alijs membri: ſicut ſit in apoſtemate apatis aut popter muniaq vel ſuperfluâ faciatez. 1 Et sternutatio est motus virtutis expulſive in cerebro ppter mundificationes ſupfluitatu que ſunt in eo. pp hoc aliis mû diſicant ſupfluitates corpozi z pectoris z pulmo nis: aliqui er sternutatione expellari: alique et ſuper fluitariq? que ſut in oze sto. 2 ppterrea forſis sternuta tio aliqui moueſ yomitù: z bûc motu aliqui ſacit virt? expulſua quando humoz ſui qualitate morſtet meat? narium popter hoc res apoſite naribus acute puo cant sternutationes. 3 Et ti quercres ſi hec ſuper fluitas puenit a cellulis cerebri ad nares z moueſ ſter nutationè. Respoſdemus q hoc raro còtingere pòt. Et ructus popter expulſone ſit yentofatis que è in ſlomaco a virtute expulſua. 1 Et alices ſiut popter motum virtutis expulſue in membri popter expulſionem ſupfluitatis fumofe que est in membri: Similiter ofitatio z erèſio muſculo: man dibularium popter expulſionez ſupfluitatu ſumo faru. 1 Jſta ſunt accidentia que ſup erueniut opera tionib? virtutis nutritiu e illis que appoxianſ ei. Capitulum virtutis ſenſibilis.

Einde volumus narrare accidentia que ſi ſup erueniunt virtui ſenſibili. 1 Et a simpli ciòzi incipiemus et virtus ſenſibili. 1 Et dicimus q ſuis virtus ſenſibilis pinceps commu nis ſenſibilitatis ſit in corde vt dictum est: nò tam completur eius operatio manifeſte nifi in cerebro nuca b neuro. Et ppterrea hec membra que dicta ſunt frigide complerionis z humide ſbe: z ſunt posſi bilia: nec eſ eorum dominatio ſicut Dominatio cor dis ſit vt maior pars accidentius que ſup erueniunt operationibus ſenſibitibus ſunt a parte cerebri nu che t nerui. 1 Sed cordi non potest accidere egrium.

d

Liber Tertius.

do propter quam proueniat privatio harum virtut
iui eo q mora accedit quis ni fit impossibilis nisi ac
cidat ipsi a corde aliqua debilitatis dimiutio: 2 come
nit q ei incidera vena er magnis arteriis alicui
er mébis diminuit sensibilitas illi mébi. Et ad h
videm q pruataque sensus et motus qii sincopizat et
fit mags tremor qi homo multu timer. Et nos ni faci
m demòrationis uti scie facit. S. de incideo ner-
ni quis declaratu fit q cohebt inuentione in opatòi
bus hæz virtutu. 3 Et adductim, pbatione a loco ef
sendi p melization, pbationis: 4 q ita è direrit me
dici q cae aduent? accidenti sup hæz virtutes dix
t q süt a cerebro: nucha et nervo. Et ti cui tu curas ilha
mébza caue ne oblitus caris cura cœsis: sicut dicti è
in libto sanitatis. Deinde volum narrare accidencia
que accidit scuit: tact. 5 poſlea d abim eoq cäs. Et
dicim q hec virt est de genere virtutu paſsiuax q
illa pati a quartuor qualitati q domnani i ea. Ip
f? accidencia torſut quot ſut accidencia aliax virtutus:
boc est q cor rampit penit: sicut in membro para-
litico, aut dimittu sicut in ſuputo: aut pmutat i ma
la qualitati sicut est i ſeu dolores. 6 Sed puatio ſe-
si i toto cœpo est mozes de necessitate: ſed prima-
tio i yno médoz et diminuto i totoc orpoze poſsibilis
eſt. Et ce que faciat hec accidencia ſut de necessita-
te mala aplerio materialis et nò materialis: t mala
côplerio q ipfa facit eſt in cerebro: nucha aut nervo.
Et e per ſerutatâ ſi ſeu accidencia ſut ab oib spèbus
male còplerionis: aut a pte ear. Et dicim q quedä
iſtoz médoz ſut frigida et sicca: sicut nerui: 7 quæda
frigida et hùida: sicut cerebri nucha et q ita eſt ilfa
mébza patiunr a frigiditate aut a frigiditate et hù-
ditate et plus: 8 ppetera ſut cae iſtoz accidenti i ſte
due res. S3 q mala aplerio calida hoc faciat nò eſt
poſsibile q ià declaratu q operatio alicui mébi
nò pplec niſ pp caloè méſuratù et tèpatù et non dicif
ei qua qualitate eact tempantia: 9 ſi accidit e de
raro stringerib. 10 Aec et e poſſible vt hoc accidat, p
pterACCITARE: q nos videm decrepitos q valde pa
rù ſentit. ſed ni puenti a sccitate remotu eſt vt ſat
ſubito. Et poſſe qualitas idque est frigida e c houz
accedi iui p maiori pte evrere pücta cù hùiditate aut
nt pücta. quis humiditas fit pparata ad hoc agéduz
eo q facit relaratione, ppetera qii eit poſita cù cali-
ditate remotu eſt vt ſat hoc accidès. ſed nò dicim?
q poſſible. Sed difficile eſt inuenire aplerionè ma-
teriale foli hùida niſi ſit pücta cù caliditate aut frig-
ditate q: q facit hoc nò eit nifi hùor extra natura. Et
humor nò eit niut frigid? h bu. aut frigid? q sic, aut
calid? humd vel calid? q siccus. Et poſtque dicthe
ſpes còplonis p maiori pte est cã huiuſmoi acciden-
tif dicenda est quodmodo accidit ſup haf opones. Et
dicim q hec mala aplectio quàdo ſit in cerebro: ſeg
tur er ea diminuto sensibilitar in toto cœpoze. S3
qii ſit in cerebro ſit ipſo primo et ſubſtatiar, aut ſip
pter communicatione qùa hz cù oze ſomaci, qii ſit in
vno latere cerebr: ſit i latere corpozi h accidès. Et
similiter qii generat aligas mal humor domiãs in
aliquo nervo, tuc puaut aut dimuï ſenſus illi menbi
em? przi? è ille neru? Et humor q pòt generare ner
no illud facit hoc duobmois vno ſit ab hùore a quo
nutrif neru ipſe et tandè paulatis nutrief donee ac-
aret maligna còplerionè. Alio vt nò ipſu hùor i neu-
uo. ſed infuſus in hùore ipsu circiudante. Et aliqui ac
cidit hoc accidès nervo pforato, ppter opilatione: 4
opilatio ſit aut pp aposto: aut pp bu. groſſum aut
ppter apſione. Et quis hec egritoſt ſit mozb offi
cialis: ti et ia è ſimilis: q2 poſt aposto: 7 groſſicè
humor: 8 apſione sequitur mala aplerio. Et qii ite
cae piationis in vno médoz ipſi ſenſus, aut in pli

ribus aut in toto orpoze q cù cæi ſit deboles ſut
cæe diminutòis ſenſus. 13 Sz qii pmutat ad malum
hoc est vt mala ſeliſibilitatis q nomiata dolos: pue-
nit a mala aplerio calida aut frigida materialis, aut
n materiali. Et dolos ſit qii nò diatur hec mala aple
sio ſup totu mébis, 2 illa còplexio normiæ a medicis
mala còplexio tuc nò ſentit ipſa, aut ſentit ſupidù.
14 Et cauſa buius quare mébru nò ſentit ipſa, aut ſentit
ſupidù nò eſt niſi, ppter còplexione ſua naturale. Et
quado ſic iet pte ipſi mala applerio extra natura ſentit
ipſa premediu bone còplexòis. Et quado bona cò-
plerio erit p mutata tota: tuc nò ſentit doler: qii erit
cum eo cæ ſentiæ: 15 erit membx ſicut moruï. 16 Et
quæz qualitati paſsiuax pòt dare accidès hoc mem
bro, ppetera qii ite qualitate p maioti parte habet
plu pati agere: ſicur caliditas et frigidas pl? ba-
bèt agere q pati. 17 Et soluto còtinuitatis nò è cau-
sa dolozis ſicut dic: 18 S. ed solo còtinuitatis eſt cau
ſa còplexionis q facit doloz: q è q còplexio còrmi-
atis eſ t cù malo motu: 19 cœnumeis eſ vt talè motus
sequa mala aplerio. Aec ſut etia cauſe dolozis due
res ſimul. 15 soluto còtinuitatis et calidita q frigidi
tas ſicut dicit etoróter auicèna: q eſt q: declaratu
eſt iam i libvo de aia q iſe ſenſus ſetit poſ senf? œs.
q. quartuor qualitatis hoc è ca, frigidiu q. bu. ergo
dolozes nò ſet niſi ſentiur ab eo ſenſus ſelis qii imul
ti ſupabat ſua, ppia ſenfata ſicur accidit alijæ ſebus
Similiter q ocui? nò dolet, ppter ſupſuitate colož
qii exereu viaz tèperatà vel mediaq qii ligia cæ calo-
rib: audit? cù ſonniij: 20 odozat? cù odonòb. Et ſi ac
cideret buie ſenſui tactus dolos, ppter ſolutione con
cotinuitatis eſe ſet iu pprin cæ ſenſui ſubtilitatis lo-
luto còrniitatis ſolù, Et ſicur ocui? dolet pp ſupſui
ratæ colož: ppetera qii ſu ſelatii eſ de generè calož
t nò res que ſit hria calož. Sed soluto còtinuitatis
eſt ppter quac accidit qualitates ſupſuſe, 21 aia ſehbi-
lis nò eſt niſi adqualitates. Et S. etia q caoſtetur
quando dic q yola man? nò ſunt facta in fine tèpe
ratiæ: niſi ad apbêcdedù hria. Et ad hoc apparz q fu
pfluitas prariori eſ cauſa doloz qui ſit iſeui eoq
pari et multu de necessitate ſut ſub eodem generè.
Et delectatio que è hria doloz nò eſt niſi cophenio
ſenſati tempati et ſimili ſicur delectat ſenſus tactus
ei aqua calida: 22 viſus et coloribus viridib: 23 gulf
et ſapòib dulcib: 24 audit? extranets vociib: 25 odo
rat? et odobus aromaticis: 26 quaſda delectationes
precedit moleſatio: 27 ille ſunt delectabilis nature
q que d am abſoq moleſitatione precedente. Dolozis
gda ſui in toto orpoze q gada ſui in vno nùbzo ſicnt dolo
res q ſui i nò ſpepe: vel capite: vel iteritim. Et nos
loquemur de maſſelioib q2 dictus eorum cauſas.
Et dictimus q dolozes q ſunt in capite qui nominatã
tur i arabico ſoda cæ eorum ſunt abſoq dubio aut ex
mala complezione calida eorum aut frigida: ſit aut
materiales aut non materiales, 28 hec male comple
rio potest fieri primo in ſubſtàcia cerebr: 29 aliquan-
do ſit propter communicatione alterius membi ſicnt
propter ſomacum. Et houm quidam ſunt qui per-
ſenerant longo tempoze ſicut dolos oni et ſunt eſsen
tialiter: 30 hoc ſit propter malos bu. qui generantur
in cerebro ſuccesſue et ſic permutatur ſua comple-
rio ad malum ad generandum hec semper: 31 per eſ
dem viam cununt œs egritudines cronice qii e p
mutant complezionez in membi: 32 acquirunt vi
ſpositionem generandi malos bu. Unde earum cu
ratio eſt difficili aut impossibilis: ſicut eſ dolos emi
granee. Et materia e ſua ſunt alique buiuſmodi e
gruudinis species: aliquando eſt in languine arredi
ali: 33 conuſit hoc q: curatur egritoqundo incidik

Liber Tertius.

20

arteria. Et hec egritudo fit propter duas malas comple-
tiones: videlicet calida et fri. led non est non materialis:
q: illa que non est materialis non longo tempore durat.
Et medra cofuera dolozofa sunt intellaeta et homae: 13
scidet pp osignes q et in cismakela mltu q errat sepe
Et caufe que faciunt olozem in ipsa sunt cibi ven-
tosi: aut humores grossi ut melacoli: et prouen-
tit ab cis est multu et fortes cronici: et aliquado sunt for-
tes propter humore colerici. Sed humores a quib pro-
tedolores cronici inteluntis sunt aut humores grossi
frigidi: sic fiama vitre: et cosi similes et bu.calidi. Sed
dolores qui continent toru copus sunt illi qui dicuntur
laboras: et sunt triu specerim medicos: vnus dicitur vel
ceratin: alter exentiu: et alter apodemofus. Et quidem illo
rui sunt a rebus cerrineticas vel intrelineas: et quidab ad
cerineticas: et vitceratin: ut pent propter humores: et fit pro-
pter multu motu fit propterea quia offolutur ex: copove
bumiditates propter ipsum motu: et illud acidit propter
cum humores materialis qui est in copove male qualita-
tis. Sed alie que species laxitudinis sunt vna: nihi quia
oientificant fin magis et minus: quia quando superfluit
dolos exentiu: fit apodemofus. Et caufe que simuler fa
cit bos ovoos dolores est humo: aut morus magne laxitu-
dini: et ille que fit propter humores: fit necessario prope-
multitudinem: humoz: et sunt outemperati in qualitate aut
non. Et multitudi humo: attribuibit ouabus reb: aut
vit est multitudo per accidens: hoc est propter delectu virtu-
tis: aut vit est multitudo per se propter aimbo. Et mul
titudi humo: quantitatua cum sanitate virtutis nomina
trumpli fin virtut: q et il: virtutes ipedunv. p maio
parte præceter quia qualitate et formi illo impedimem
to necessario colungit: malicia qualitatis: et illi p[er]so
propiatur. Et aliquando sunt fit dolores propter malam
cōplectionem calida aut frigidâ fine materia. Et generaliter
accidit dolores in copove caufa apodemato: accideti cau
sa grosziou humo. Et propterea quia senfus qui vitcatur
desserunt est prope: oris stomachi videnda sunt acciden-
tia que cid euerueniunt. Et oicim q[ui] accidentis ſuperne
nuunt buic operationi fin q[ui] accidenti alijs: aut q[ui] permu-
tat: aut diminuitur aut corruptum. Et accidetia numi
nitionis sunt sicur accidentia corruptionis: et illud q[ui]
cozumpit apertu aut diminutu est de necessitate vna er s pe-
cie: male coplerionis non materialis: que est materialis: que
fit primo in mebzo paciente aut per communicatione quas
habet cu aliquo mebzo. Et oplerio que fit in mebzo qua
lis dicitur operatio ita est calo: extra naturam. Sed qui
dam opinant q[ui] frigiditas est ca magis prospina dan
di appetitùs auſeredit propter eo q[ui] bec operatio que est in
hoc mebzo inuat et completur propter frigiditati: acetofta
tat que ei tranſinfluit: a ſplene. Sed quado bec frigidi
tas ſultimae et caufa p[ra]matiòsis iltus operationis. Hec
est dicendu q[ui] acetoſitas inquiata ſtrigida adminiculaſ
buic operationi: ed inquiata est acetoſitas est caufa ſtimu
lanis ad boni. Et simlicher quando dominabuntur bumi
ditas et acitas impedient banc operatione: q et il: nullu
mèbzu agit et patitur naturaliter niu propter completione
temperatâ in quatuor qualitati? Sed leſo que fit pro-
pter colligiata cu alio membro est sicur mala coplerio que
pronenit a cerebro propter nervu colligatê vitriq. Et ali
quando acidit hoc propter repletione corporis ex multis
superfluitatib: et propter hoc no indigent medra cibo: q
est quia apertus no fit niu quando offolutu[n] ex nostris
corporib: res que oebent restaurari per ſimile: et non est eo
tra. S[ic] ut fit vna cauſa ſenſus iltius medra q[ui] medra q[ui]
carent nutrimento: trabat ab epat et epar ab oze stomachi
et tunc fit desserunt in os stomachi: et nititur restaurare il-
lud quod offolutu[n] est ab co et alijs medris. Et motus at
tractions in stomacho in modiu apertus est cōtrarius
motui attractionis qui fit per modu nutrimenti ſolum: q
est quia ille qui fit per modu nutrimenti est attraction oris

stomachi ab epat. Sed attractione a qua prouenit motus
desserunt in stomacho est attractione epat ab oze stomadi.
Et nos non lumus locuti de hoc nihi quia vniciuq[us] mem
bro necesse est vt restauretur per ſimile: q ab eo offolutur
tamé nullus ex alijs mèb[us] ſentit euonê rei que oſſe: utur
ab eo et ſi ita est nullu mèb[uz] ſentit euonê bac niu p[er]
membri. Et est o[mi]m ſerviens in hoc. Alut potest diſci q
o[vi]solutio que fit in ip[lo] quasi colligara offolutioni alioz
membroz in eo q[ui] mèb[uz] cozi q[ui] ip[ſa] babent trabe-
re ab eo. Sed propterea quia forſtificatur desseruntur bui[n]
membri quando offolutur a membri humores et debi
litatur: quando non diſolutur apparet q[ui] boc ſit: pro-
terea quia inter ipſus et alia membri fit ſimilitudo: et ſocie
tas ſubstantiater et non per accidés. Et est hoc membriu
quasi ſit species omnii membroz quo ipſa debent ſentire
banc resolutione. Sicut nos videmus q[ui] membri ſentiuut
per nervi etia in locis que no ſunt nervosa: et ſicut diſer-
nit lingua cibos conuenientes ab incontinentibus tori
corpoz. Et propterea quia ſenſus ilti membri: et deſide-
rium iltius est ſubstantie calide et ſicque ſcut est cibus velri
gide et bu. ſicut est aqua: ſuit necessariu vt venirent acade-
tia iltius ouab q[ue] specieb: 2am dirix: caufas corruptionis
2 diminutionis appetitus calidi et ſicli. S[hi]z cauſa corup-
tionis ſri. et bu. ſit propter banc completionem in co exube
rantez: propterea vicunt mediqa corruptio appetitus ci-
bi fit per calidi et ſicui ſuperfluis in membro. Et co: up-
tio appetitus pot est per frigidi et bu. exuberans in ip[lo]
t viuueraliter hoc non fit propter malam coplerionem ſit-
ridam et bu. aur frigidam solu: quia oſſicite et ymagina
ri q[ui] boc ſat propter malâ completione ca. et ſic. Saluo q
opinatur q[ui] ab hoc eati vt venire polit in fine ſeb: iu arden-
tiui quâdo app[or]inquantur moſti. Sed corruptio ilti
operationis aut eius eritus a curu naturali ſit propter
qualitatê au[que] quantitatê. Et q[ui] ſit propter quâlaritatê ſcut
appetitus auq[em]tarê comedendi, multu: est propter vnâ
duariu reru. Aut propterea quia copus est nume oſſu-
luti ſcut in conualeſentib[us] qui habent forto: est appetitu
oſigne. Aut propter frigidatrem multa q[ui] stomachi q[ui]
est q[ui] ſite operationes fin q[ui] victi et iuutatur complutur
frigiditate temperata: et quando ſoftificatrem tamen non ſit
vtra: quia tunc quidam appetit? ſalus fit. Et aliquan-
do accidit vt hec mala coplerio fit non materialis et aliiq
nus appetitus. Sed cauſa ſuperfluitatis appetitus ſri.
2hu. est de necessitatem propter malas coplerionem ca. et
ſic. materialê vel no materialê. Et materialis que fact hoc
accidens in hoc mebzo est colera aut ſlema ſalum. Et hec
mala coplerio fit in hoc mebzo aliquando est primo in co:
2 aliando propter comunitate alteri membri: ſcut est
epar q[ui] pulmo et alia ſcut o[ri]tumus ſuperius q[ui] ſenſus
mèb[uz] q[ui] propter offolutione calidi et ſicui ab eis cauſa est at
tractione or: eode mo accidit in appetitu frigidiz bumi
di. Et obes eire q[ui] aliquando eu[n]entium mala accidentia
virtuti expulſue aut attractiue propter p[ra]tuationem ſen
ſus membri: q[ui] est quia virtus non expellit pro maiori p[er]
te niu quando ſentit rem ip[ſam] ledentê ſcut accidenti inteli
nis: quia quando oviitur aut p[ra]tatur ex ſenſibilitas
acidit eis vna species colorere: et simiter quando oviidi
tur aut p[ra]tatur ſenſibilitas oris stomachi p[ra]tatur vir
tus attractiua que est in stomacho.

Capitul[i]i de accidentibus motus voluntarij.
Et post[que] lumus locuti de accidentibus que adue
iunt ſenſui tactus. Deinceps narradum est de
bis que accident motui voluntario: propterea
qui vt plus quando ſunus corrumpitur et alter excepto
quando accidens est viuuerale toti corporis. Sed quan
do est particulare in vno membro poſſible est ſupluci
an aut p[riu]uen[] ambo: et poſſible est vt p[riu]ien[] vn? et al
ter remaneat. Et hec est ſententia. H[uius] doc concutem eu
ſi

Liber Tertius

co quod dictus est in cauſa ſenſus et morus; et q[ui]a eā-
lo quod fit ſenſus aliquando non eſt idem ad co quod
ſit morus; et ointeritas que eſt in eis non eſt memſura
temperantia in vno quod[us] ipſorum calo[us] prope[us] bijs
ouab[us] operationibus. Et propterea ſui necellariu[em] vt fit
compo[li]o nervo[us] motus alia a complexione nervo[us] ſen-
ſus; propterea quia ipſu nerui habet temperatu calo[es] qu[ui]
q[ui] ſunt ſi[le] operationes; et propterea p[ra]natur ſenſus q[ui]
inciditur nervus ſenſus et remanet motus et quando inci-
d[em] nervus motus aut p[er]cultur p[ra]natur motus et rema-
net ſenſus; et quando inciditur ambo aut p[er]culturam p[ra]-
uantur ambe operationes. Et quando aduenit hoc acci-
dens toti cor:po[si]t apopleria; et quando accidit ymi mem-
bro fit tunc paralis[is]. Et tu k[is] per teip[li]um omnia accid-
tia et accidentibus accidenti ſupra meb[ra] per ea que p[re]
ceſſerunt; et ſic accidit quando p[ra]natur virtus nerui vociis
qui tunc p[ra]natur vor. Et quando p[ra]natur virtus d[ra]
framatis ſunſo gatur homo[ui]nuerat ſaliter in omnibus alijſ
motibus voluntrarijs: ſcut accidit in motu musſult veſce
aut in muſulo ani quiā tunc eſgriduntur ſupſuſtates bu-
mide et ſicce fine volutate. Et propterea quia ru k[is] ab alio
loco loca nerui; et collisantiam quā babet qu[ui] solibet mem
bro tu poteris cognosſere quando fuerit leſa operatio alii
alii membi[ri] per qu[em] nervu ſuerit leſa. Et accidentia que
veniunt instrumentis motus ſunt trib[us] modiſim ſaliter
aut vt p[ra]cultur coru[n]tionis ſcut in apopleria aut
paraliti: aut vt ominu[n]a ſcut in ſup[or]t et domitiu[m]e aut
vt operationis p[er]cume[n]tari ad malas ſcut in tr[ac]que aut
ſpa[n]mo: et nos volumus oare cauſas vnicau[n]q[us]. Et oicu-
mus q[ui] cauſe diminutionis motus aut coru[n]tionis ipſu?
ſunt ille cauſe cauſe in cauſis coru[n]tionis ſenſus. Et de-
bes hoc ſaliter ſicre q[ui] dictus est ſuperius de co[n]uni-
cauſione coru[n]tionis; et ſaliter quod dictu[n]est in ſpecieb[us] maſ
ex p[er]ſionis que facit hoc accidenti q[ui]e oſber h[ic] intelligi. Et
ſiclas q[ui] tremo: et mot[us] compositus qui fit in membro: co-
quin virtus animale motuam p[ug]nat cu[u] virtute deu[i]
natua que eſt in membro trabente membrum ad ſe prope[
terea fit in bijs motus contrarijs: at aliquando ſuperius
quando ſoſtificatur virtus motuam: et aliquando inferius
quando ſoſtificat virtus decinatina. Et cauiu[m]us accidenti
est vna q[ui] ſpecieb[us] male completionis: et vt plus acci-
dit propter malas completionem frigidam et bu. quia neru-
tus non oſbet ledi n[im] per ilas[us] vt plurim[u]. Et ſpa[n]mo
dictur in arabico ſaſtueg est contractio nerui in ſe et decur-
tatio ſue longu[i]di[n]nis: propterea q[ui] contrabitur et cœliſt
Et illud accidentis aduenit membro propter ſuas res ſcut
accidit in rebus extrinſcas et in coru[n]tionis et in ſimilibus: et
ſi[le] ſuas ſunt aut malas complerio calida dominans ſi[li]
pra memb[u]n propter q[ui] colligitur et contrabitur ſcut cor-
da in maſno eſtu: aut malas op[er]cio bu. malis q[ui] utmplec
neru[m] et diſſedit ip[li]um et propterea creſcit latitudi et oimui
nuiu[n] longitudinali ſim. p[ro]po[n]tione ſtensionis latitudinis ne
cellario. Et ſita repletio diſſelo q[ui] ſunt in medbro ſi[no]p[er]
proterea q[ui] illa humiditas convertitur in ſubſtantia acraſes
et ob hoc nervu[rum] ſabo[d]ioſe eam continet: ſcut nos videm[
] in vtrevini bullientis: et acidit propterea quia partes ac
ree indigent mai[m] capacitate partibus aqueis aut terro-
ſtribus: et ob hoc quado res humide converſunt ad acuſita
t: t[ue]c nerui colligitur et contrabunſ ſcut acidit coru[n]ſis
que caſeunt ad iſigne: et quando converſtutur ad acritates:
augmentatur earu q[ui]aſtitas. Et ſiclas q[ui]e hec indigentia
necellaria propter ſuperfluā humiditate que acidit in ner
uo ad hoc vt extendatur et creſcat ſe[m]d omnes oimendos
non vt contrabatur aut colligitur. Et vt inā ego ſireſque
erſt eduntur in latitudinem et n[im]o in longitudine. Salvo
qui potest viſi q[ui]t exſtenſones que ſunt in latitudine vin
cunt quando fit collectio ſtensionu[m] que ſunt in lōgitudi
ne propterea contrabitur nervus de necellitate. Et q[ui]
non ſentit in hoc ni[n] contractione que e decresmentu[m] deſke
dens verſus terrā: et pluries appellat ip[li]um diſtenſionem

t marine que continet corpus ant[em] et retro. Et plures me
dici intendunt q[ui] extenſo ſit oppoſita contractioni. Sed
boc non accidenter ni[n] propter humiditare ſol[u]t et fieret lon
gitudo: ſed illi cadet idem oubiu[m] q[ui] acidit in oillonsione
que fit in latitudine que eſt ſin. B. cauſa contractiōs bu
mide. Et ſicas q[ui] verba medio[u]n in hoc accidente vniuer
saliter ſunt p[ro]vinq[i]o[u]t: ſut verba musco[u]n q[ui] ſunt
oemostratina. Et ſi[le] oco placuerit eſo faciu[m] v[nu] et hoc ſol[u]t
tractatu[m] qui ſequitur viā demonſtrationis: et p[er]cultur in
telligi ab illo reso[n]biliu[m]es q[ui] beſt. Sed quando ſit bec co-
tractio n[ac]titur bellu[m] inter ouos motus: vt inter motu[ri]v
tutis motu[m]e: et motu[] correctionis: et aliquando ſit in ner
no vna ſpecis contractionis que non accident propter oomi
nationem caliditatis necACCitatis nec propter bumo[em]
acēu[m] qui oillendat: i[n]mo est propter ſoſtitudinez virtutis
erpulſive que eſt in nervu ad resiſtendu[m] rei ledenti: et tunc
colligitur in ſip[lo] et contrabitur vt ſoſtific[em] ſuper rem q[ui]
erpellere intendit: ſcut ſa[n]tunt animalia que volunt ſe mo-
nuere ad curſum vel ad ſaltu[m] in p[ra]imis colligitur et contra-
bunt omnia memb[ra] et poſtea p[le]nt coru[n]t voluntate. Et
hec ſpecies contractionis eſt veloci[s] curationis nec oſbet
attribui e[rit]udinu[m] et videlicet expanſidationem.

C[ap]ituli, de natura guſtus et ſap[or]um et accidentibus
ſuperienientibus ipſijs.

Acluq[us] declarau[m]mus accidentia que ſunt ſuper
ſenſum tacu[s]. Deinceps volumus loqui de ac
cidentibus ſuperienientib[us] ſenſui guſtus. Et p[ra]
mo[d]icemus de ſap[or]ib[us] et poſtæ de ſap[or]tæ. Et oicimus
propterea q[ui] elementis non babet odo[em] nec ſap[or]tæ em
q[ui] eſta duo non ſunt ni[n] in compoſito: corpus vegetabile
q[ui] animale occidentat ad humide et humiditati necellariu[m] ſut
q[ui] ſap[or] naturaliter occidentare ad bas ſuas qualitates: q[ui]
q[ui] ſap[or] fit per admixtionem ſubſtantia ſicce cu[u] humida: q[ui]
coquuntur per calorem oecdotione oſterinata. Et propter ea duerant ſpecies ſap[or]u[m] ſim diuerſitāte q[ui]tātatis bu-
us oecdotione: tempe[ra]ta est calida: et humida et ſatit ſa-
po[em] ouſſes: ſed complerio oilltemperata est calida et ſicca
et ſatit ſap[or]em amar[u]; et ſita ouo ſunt elementa ſap[or]um
ſe[m]d nos ſi[ba]u[m] et ni[n]s ſunt elemeta colo[us]. S[3] media
q[ui] ſunt inter ea ſunt ſe[m]d remission[em] vel crematu[m] oecdotio-
nis: q[ui] p[pi]nqui[us] ouſa vnctio[n]us et p[pi]nquin[s]amar[us] eſo
ſalutus inter ilto[s] ſunt acutus ſl[i]ptic[em] et acutus[us]. S[3] q[ui]
oſa[n]du[s] ſunt er radice yapo[us] ſumo[bo[u]]t: et ab bac parte
est ac ſi[n]n ſubſicct[u]n ſi ſuerint dominantes ſuper ip[lo]sa-
ciātidas et acuſitas: propterea inuenies multas res quarum
odo[us] non manifeſtatur ni[n] quando caſeunt ab igne ſcut
lignum aloes et ſimilia. Et alie ſunt ſunt que indigent frica-
tione manus. Et t[ur]c eane caru[m] odo[em] propter calitate
tem[fr]icationis manus. Et propterea videtur q[ui] homo[em] ſit
ap[te]t: ad oſſerendum individua[rum] odo: habiliu[m] ceteris
alijs animabus qu[ui] quedat animalia babeat ſoſtio[em]
ſenſum odo[us] ac remeſis.

C[]De accidentibus ſenſus guſtus.

Deinceps volumus dicere de ſenſu: guſtus. Iſte
ſenſus n[om]i indiget medio extrinſeco qu[æ]modu[m]i
indigent tres alij[us]: propterea quia eſt quidat ta[c]nu[s]
q[ui] ſentit propter humiditatem que eſt in oze. Et propterea
facie ſuerint ouve[n]e in lingua[t] continue ſenerent b[ac]
humiditate: et quando co[rr]u[n]p[if] hec humiditas in oze[n]
ſut in ſinſimis non poſſunt ſuc[po]res veracitur comp[re]
bendi. Deinceps volumus oicere accidentia que veniunt
buic ſenſu. Et oicimus q[ui] accident illi tribus modiſis q[
]bus accident alijſ: hoc est quia aut co[rr]u[n]p[ur]it ille ſen-
ſus aut diminutur aut vertitur ad malum ſenſus. Co[]
ruptio[rum] ſit propter vnam et ſpeciebus male completionis
in oed[em] inſtrumentu[m] il[li]n[em] ſenſus: et ſtud ſi lingua: aut in
memb[ro] ſo[n]comunicante eu co: ſi[ci]t in cerebro: ſeruio miſ-
ſo a cerebro eide[m]. Et diminutio ſit propter eal[de] cauſas q[ui]
ſunt deuſiles. Sed accident[es] q[ui]e facit ip[li]um ſentire malo ſen
ſi[li] ſit ouobus modiſis aut quia ſentit aliquem ſap[or]è non

["Liber Tertius.", "21", "differêndo q[ui]s sap[et]: fit aut q[ui]s lentit sap[ore]s: h[uius] ei: scut\nf[ui]s lentiat ou[que] illud q[ui]s est amar[que] te de aliis. H[ui]s fit\naliqui sap[ore]s: nullo sap[ato] p[er]tib[us] fit: pp[er] malâ c[opl]er\nionem materialis: q[ui] est qu[ui]s nos videlicet q[ui]s e[ra]t s[en]t ap[ro]\nrem illius humiditatis: ita q[ui] fit colera lentit amaritudo\nnêr[que] s[ui]t acerositas: lentit acerostat[que] s[ui]t e[ra]t oulcuris oulco[sc]\nEt q[ui]s fortificatur hoc malâ c[opl]ero tunc lentit o[ra]s: f[om]i\nillu[m] sap[ore]: s[ui]t iam o[clar]itur in naturali ph[bia]: q[ui]s omnia\nin instrumenta s[en]fus sunt vacua a s[en]filitate suor app[ro]\nbenfuo[rum]: q[ui]s ita non effet ip[ra] no app[re]bendere cas[que]\ne: q[ui]s et ip[ra] s[ui]t pars vi[s]ibus o[nui]s effet colozata non re[cip]\nret omnes calores: qu[ia] in rebus naturalibus recipiens\nnon recipit suus: s[im]ile: s[ui]t dicemus: s[ui]t e[ra]t in t[uo] sen\ns[ui]m similiter e[ra]t in aliis. Et propterea quando aduent[ui] est\naccidens lentit omnes sap[ores] s[ui]t vnum. Et aliquan-\ndo iste sap[ore]: non erit multu fortis vt lentiat sap[ores] qua\nfit temperatos propter bunc malâ sap[ore]s qu[ue] babet: s[ui]b\nilLED acidit etiam propter res extrin[s]cas s[ui]t accidit co-\nmedendi res amaras: s[po]tea bibit aquam et tunc lentit\neam quasi oulcom.", "C. De s[en]fus odo[ra]tus et accidentibus e[gr]istudinib[us] eius\ni\nt\nI\nt\nI\nt\nI\nt\nI\nt\nI\nt\nI\

Liber Tertius

q: tunc corpora que supponunt ifis nebulis colorantur
suo colore. Deinceps volumus dicere de accidentib' que
superuenit senfui vifus que sunt tribus modis: nam
aut priuatur ab operacione: sic dicitur cecitas: aut debilitat
et vici: officario: aut permutatur in malu ifium non bene
app:ebendentem. Et hoc acidit propter aliquod corporis
que sunt ordinata ad banc app:ebensonem: vel p[rae]. Et ita
tae latis er quod reßcompositus est instrumentu etiuii senfus
Et pp[terea] volum: sic causas iflor accidenti: per b[uc]
modi. Et vicimus q: causæ cecitatis sunt multe: quia alí
quando acidit p[ter]opter opinione: que fit in nervo et in qué
transit spiritu: vitibus a cerebro ad oculos: et nò est impof
sibile hoc accidere propter malà completione facit: in ipso
spiritu: quia tu pluries kiuiti q: membra non habent age
re nec pati nùl propter completione: convenientè illis in
quaritate et qualitate. Sed malicia completionis aut est
frigida aut calida: et sic frigida tunc ingroſat spiritu tali
ter q: instrumentu vifus non potest recipere ab eo: aut ſt ca
ta. tunc subtriantur ſpirituus et ſpergultur ita q: ſorme nò
poffunt figi in eo. Item p[ro]uenit hoc a paſſione humo: is
glacialis vel te clearance vel ab ambobus quando obſura
tur eorum qualitas propter multas causas que hoc facere
poffunt: quia tunc conveneri enter colores non p[ro]ſunt figi
in eis. J[eh]e potest accidere propter occurſuz aque in humi
ditzate albugineas taliter vt obſcuretur claritas: etiam ac
cidit quando vulnera corne: et tunc egreditur veea: et
hoc ſcut granu vel ſabies que naſitur in oculo. J[eh]e potest
accidere quando fluit bozo: albugineus. Item acidit p[ter]
per vut glula que naſitur in conjuncta quando cooperit to
to f[or]amè vee: et majorat p[et]ora accidentia per que p[
]uenit cecitas ſunt malà apofemata que ſunt in totalita-
te oculi: ita a p[er]iume: des partes oculi aut plime et eſu
et ſt oculi: aut ſunt ſiluſe et dunt ipplus tunicas. Et
nunc dicimus oc caufis debilitatis ipplus vifus. Et vici
mus q: cauſe debilitatis et diminutiòs vifus ſunt ſuper
e: propter ea quia acidit debilitas vifus dominibus mul
tis modie: quia quidam ſunt qui vident a remotis et nò vi
dent a prop[]inquis et quidam ſunt qui vident econtra: et qui
dè ſunt qui debiliter vident et longè et p[ro]pe: et b[ec] species
est opp[os]ita optimo viſiui: quia optimi vifus non est n[ut]i
quado videm? in remotis: prop[]inquo debito modo. S[ch]
viiueri aliter oicitur q: vifus vitibus ſit fortis n[ut]i qui
videt remotas res: ſic of q: turtur h[us] oculos ſimiles colori
rubini: et videt multum longè: et vicitur q: habet fortè vi
ſum: et b[oc] acidit ei propter claritatez instrumenti et boni
tate virtut: et subtilitate ſenſus ſcut videmus in vulture
et multis aliis volueribus: q: est quia oicitur q: co exſiuen
te in oamaskovidebat carnes morcinas in babilone: quia
ſcut oicti est ſuperius q: in hoc ſenſu ſunt plura animalia
ſtoria homine: et maritime quaedam volucreas et ſimiliter in
instrumentis vifus et audits ſunt ſtoria. Et p[os]tis
nos odimus q: debilitas virtutis que est opp[os]ita optimo
vifus ſit p[ter] debilitat[em] virtutis iti? ſenſus aut fit
pp: claritatez inſtri ß optimi vifus ſit p[ter] bonitate: othus
iflor. Et aliqui debilitas ita est n[ali]nis et aliqi et acciden-
talis: et n[ali]nis est p[ter] exuberat[ia] n[umi]: q: t[uc] debilitat
vifus p[ter] multitudinè aeris: et multu lumè q: colligit
J[eh]e debilitatur quando oilitat[em] f[or]amè veea propter ea q:
ac dominatur ſuper completione oculi et ipſam permut-
tat. Et largitas iti? foaminis fit aut propter corruzatio
nem que fit in veea verus circumferentiam propter fiac-
tatem aut propter multam humiditatem fluente illuc ad
ipſum dilatantem. Et aliquado ſiit bec debilitates prop[
]ter ſtrictura: illius foaminis. Et ſtrictura idem accideret
aliquando quando palitatur veea quia ip[ra] paraliticaſ
aut per multam humiditatem ipplus aut propter defectu
albu ginet: quia ob illius cauſam paralitatur et cadent p[
tes] ipplus ſuper partes. Et eſt dictum q: ſi ſtricura iti?
ſoaminis fit naturalis ipſa et laudabilis. Et aliquando
ſt debilitas vifus propter paſſiones palpebrarù oculorù

ſc: dicim? aliis n[ati]ris voluminib: et dicit glo: scut dirim?
ſp[icatores] et collectores etiam ip[ra] mirauerunt: et h[us] fit pro
pter malam completionem material[em]. Et tu debes dicere
vuieruferiter quoniam: cauſe debilitatis vifus ſunt me
dietas cauſarum cecitatis. Et illi qui vident res prop[]in-
quas et bona viſione et res non vident a remotis vifus: il
le non est adeo bonus vt et vifus eonù quivident propter
qua et remote bona viſione. Et est dicendu q: debilitas vi-
fus iflorum et media inter viſum debilem penitus: ideo
quia imposibilitè eſt eſſer viſionem reru prop[]iquarù remo
tarù equale nec in debiti in fine nec in boni in fine. Et alut
p[ro]ſumus dicere q: ſane viſiones non babent exſcelunt ſup-
alias n[ut]i in viſione remotarù reru q: et quia res prop[]in-
que videntura debitoribus et foribus ſiòm vnui modi: q: fine
obvio nos videmus res prop[]inquas ſcut vident
aquile q[ui]a aquile non babent exſcelunt ſuper nos in viſu ni
ſi in rebus remotis: ſcutDEC res inuenitur in ſpecie ita in
individuis. Et cauſe in illis qui vident a remotis et non
vident a p[rope] est debilitas instrumentò: ip[or]u:3. Et p[]
pterea q: res vitibus non videntur no[mi] mediante aere lu
cido indiguerit vitibus oculi pluì luc oculis foribus et
quando vitibus e[rm]otu ab oculis lucè in maiòri quan
titate. Item quando res vitibus e[rm]otu subtiliter sp[ri]
ſi aere et e[rm]ot]io: receptio ip[ri]ſiòs vitibus facite aere. Et
Huis h[uius] ſit decurari ip[or]iòs ip[or]iòs q: vint q[ui]
q[ui] radi vifus deſert ab oculo ad r[em] viſam: et illa opinio re
probata eſt nos c[er]i rep[ob]abimus. Et q[ui] colores n[ò] ap
parè n[ut]i mediante aere lucido: aere p[er] p[ulpa] no[mi] p[ò]t vide
re res q: supponunt ei pp[ter]ea q: ap[er]bêdo ilti? ſenſus n[ò]
fit n[ut]i mediante aere. Et ſic debes videre q: debilitas vifus
nò c[op]r]êbèd bene res vitibus p[rin]quas. Et q[ui] videt
bene p[rin]qu[em] non vident remoti: ex oculi indigent
forti motu: et doc marine acidit illis qui babent oculos
eminantes: et q[ui] oculi ifloro ſunt p[er]minantes cor vifus
est debilis et h[ar]p[es: vnde indiget for[ti] motu cor vifus
et propter ea qui babent oculos p[ro]ſ fundos remoti? videt
quia vifibus vitibus in eis est magie aggregat[em] et vir
tus vitibus tunc est for[ti]: et c[ia]t[us] lux in maiòri quanti
tate recipit ſcut accident in ruìus ſtrictis cùnctus remotus. Et
propter hoc stringit ſagitato: oculi quâdo vult reccite emit
tere ſagitata? et carpentari? vt rectius videat lineam. Et p[
]ter b[anc]e debilitat[em] accidentis occrepitis et non p[ro]ſunt le
ſere ſubtilis litteras n[ut]i in ſole: et vident res remotas et
non p[ro]ſuas. Et apparat vt veniat bec debilitas in
vifus propter malam completione: accidentèt et non ma-
teriale: aut propter humiditatem teneb[ras]: propter ea q:
ſcitaſ cauſis ſcut dicti est difficile pati: etDEC eſt egritudo e qua
obſcuritas oculorù: propter ea q: ite patiens videt in die
et n[ut]i in nocte: ea q: non sufficit tur lune et c[andelarù]
et hoc p[ro]uenit a teneb[ra]itate aut ouritie receptiòs. J[he]
cauſe ſunt que oe necessitate p[ro]ſolt vi[ci] super ita acciden
tia ſiòm naturalè p[bi]am. Sed cauſe quas dant medici in
itis accidentibus ſunt fundate ſupra fundamèta: corup-
ta coris q: et q[ui] n[ò] eſt in oculo aliquod cop[]e quo p[ro]ſit
aut p[ro]ſobile ſt opinari et extra ip[um] mittatur ſcut op[
nati ſunt illi qui vocabantur od societate alḥel: et faat.
Et. B. tene[ra] cori vià q: n[ò] est aliquid in oculo n[ut]i calo-
nális q: adu[ci]t ei a cereb[ro] p[er] quos nervos p[ro]ſatores: neca
lo: potest ſeparari a c[oe]p[ro] in momento c[er]ia remanète ca
lo: e[tr]inſpecio ip[ro] et homine viuente. Et imposibilitas e
v[rt] extendaf q[ui]s ad stellas: q[ui]anteſch v[en]irent illuc eſſet cor-
rupta ſua c[ô]perio: et eſſet p[ri]nata ſua ſorma ſpeciſa in co
q[ui] est cauſa intrinſec? A[cc]eræ in eo e[ſ] cop[]us celeſte nec
is[ne]n habes ſplendo: et q[ui] ſt ſplendidu q: illuminent
ip[ri]us p[er] n[as]. Sed p[le]do: e[pi]mu: app[are]ns p[le]: et ip[oli]

Tiberius

22

bile est ut fit recipientes aliget de nata fecerint in eis? vnus et re tipiæ et alius receptus; 27 hoc pabat ei in naturali phbia. Sed est fit dictus est fuper 28 visio ppter ipseffionem co lo in cor: po:re poterit hoc est in aere et in aqua et ita cor: po:za tant oculo ibm qo dictum est et impromunt in ipfus et po:sta apprecèdit spus viabilis eſse ocuolus; 28 ppteræa ſuit po:po:ſt ac:u:que po:po:ſt per:u:ſus; 29 q:ui ſentens nò pòt apprecendere moditudinem oculo:ui niſ poſſus ſunt impertèle in cor: po:re medio. Sed accidentia q:uon fit ex:trancitarè in viſu ſunt multa: et ipfa ſunt olearada in ar: te radio:ui; 30 ſt nominatæ almodabat: 31 quæ dicent hic ſunt creata ab egritudinib. 32 De:ec ſunt que venient a mala co:plezione vel pone q:ui: apparent q:ui vnus ſit duo: et bec cauſis attributa est oocrina radio: 33 Iezec accidit ut videaf ocu: li videre œſe colores ibm vnui imodum: videlicet rubros aut citrinos: 34 ut aliter diſpoſitos et cauſa buiis ſunt va: po:zes q:ui venie ad bumiditare pernià in qua est viſus q: est q:ui quando illi vapores p:ouenient ad citrinitatè œſes in ſeta es oftenden: 35 ſic de aliis. Et aliquib? appa: rent fluit cunimes aut muske volare ante ocuolos: 36 hoc p:u:enit ppter vapores mi:xtos qui ſaſcendit puperius. Et aliqui videm res viſibiles qua:ſenitratas; 37 hoc accidit ppter quendà vaporem n:grum et accidit vel qui tranſact e: g:ritallinum: 38 ſed ipfum non cooperit toru: 39 Item accidit babenti cogitationes co:upras p:ropter aliquà cauſas in trin: cam vel ertrinſcam et ſentant malo ſent: 40 q:ui et 41 ſuis ſentato:rs mot: ad ſentens venat ab extra nò est im poſſible ut ſiat ſimile et per: contrarii: 42 quia p:pter banc co:zhoupione: cogitari:ut vnus et confirmab:it qa: p:ma il: lius mouebit a latere interior p:u:li:ui: 43 ſeuſus et t:ucv: debit oculo ut ilud ſit deſo:is. Et est ilud in vigilando ſimile vi:ni ſomno:q: ocularatu: est in tractatu: de ſomno et vigilia: 44 q:ui ſonnia attributa ſunt virtut: imaginaſi. 45 ipfa ſacit in ſomno ſru:ui: et q:ui ſacit in vigilia: 46 in vi:ga: lia primo mouet ſentat: ſentem p:iculare: 47 ſentens: 48 tunc ſentens res qua:ſi fluit eſſent extra: 49 fluit hoc ſit in ſomno ſic ſe fit in vigilia p:pter multam ſolitudinem cir: ca: aliquà rem. Et p:pter hoc confirmantur virtutes ani: me:aut p:pter aliquà egritudine: 50 aut p:pter timoz:aut p:ropter trifliciam: 51 quia tunc soluit qui: dam vapò; et ſcendit cereb:ui; 52 imp:u:mi: in ipſum fo: -ma rei excogitate et alfedé p:ueri: p:ouet ſpi: animal: 53 et reducitur ite mot: q:ui q:os ad virtutem imaginaſi: 54 am: 55 ipfa ſp:ui: mediante mouet ſeuſus comune: 56 ille mouet par ticularæ: 57 ſentis res fluit eſſent extra: 58 populi credunt q: boc fiat ab an:elis aut a eomnibus: 59 demonſtrationes buiſi:modi olearare ſunt ſordinati ibi. Iſa ſunt acciden: tia que ſupuenunt omnibus quinque ſentibus.

Et decidentibus egritudinis membi: et anbelitus,  
Einceps volum"loqui de accidentib: anbelitus  
et ab illis tranſibim"ad accidentia virtutis ima-  
ginatue: 60 cogitatium et memoratium: accidentia  
ſonini 61 vigiliat. Et poſtca loquumur b:ceuiter de egr:  
itudinib: in quib: apparent maio: pars bo:rum acciden-  
ti: aut omnia accidentia que venient ſup banc virtutem  
& cum compleuerimus bec completa erit intentio noſtra.  
Et er accidentib: ſupuenientib: buic virtuti er senere  
augment & diminutionis illius. Sed p:riu:atio buiis  
operationis est mor:is ſuis prima fronte appa:reat p:ri-  
natio anbelitus in multis caritudinibus: ſcut in ſuſſo-  
catione mar:ciatis & ſimilitudinis: non tamen est p:riu:atio ſed  
folum occultatus. Et p:pterca quia bec operatio fit a ouo-  
bus motibus inspirando & reſpirando: 62 inter quàlibet  
ouov: motu: est yna quies ſicur probatui: ſuit: necessariu:  
fuit ut augmentu: & diminutio eſſent in hiis quattuor: re-

bus hoc est in obovs modis & ouabus quicib: 63 Et oi  
minutio ouarui: quictem nominat: thear: & aug:metario  
nominat: thephaues. Et augmentu: & diminutio adue:  
nunti utis:ouobus motibus i:om duos modos. Unus  
est velocitas & tarditas: 64 alter est fortitudo in tribue oi-  
mensionibus que ſunt:longitudi: latitudi: & proſundi:  
tas: 65 debilitas in ipſus ut in dilatatione: & ſtrictione:  
augmentatio in hoc appellat: fortitudo aur magnitudo:  
& diminutio appellat: paruitas aut ob:bitas. Iſle ſpe:  
cies ſimplices mali anbelitu: s. Sed compositè ſunt plu-  
res: 66 fed b:uum volum: tractare ni: de cauſis ſacri:ib:  
bas ſimplices species: 67 homo oſcretus facit compositas per  
ſimplices. Et dicimus q:ui cauſa fortitudinem est fortis ne-  
cessitas anbelandi: 68 hoc fit cu: fanitate virtutis efficiti:  
& p:pter bonas diſpositione inſtrumeto:z. Et inspiratio  
acris est p:pter fortem necessitat: refrigerandi: 69 erupratio  
erpellendi co: p:us ſumſum: p:pteræa ſoſtificat aliquado  
vnus it:to:um: 70 tamen nò est necellè ut aliu: fortific: & et  
velocitas est ſimiliter p:ropter for:te neceſſitatem anbelan:  
di. Sed nò est neceſſariu: penitus ut ſit velocitas ib:u: fa-  
nitate virtutis & bona diſpositione inſtrumeto:u: 71 q:ui  
est qua: virt: u:nuat ſeu cu: velocitate quando oſcuit for:ti-  
tudo: 72 qua: ſore facit hoc ut reſlauret p:er hoc q:ui oſcuit a  
ſo:ſtitudine: 73 p:pteræa accidit hoc quado virt: est fortis  
& inſtrumenta non ſunt cœnientia. Sed thear: erat fit p:  
pter paucam neceſſitat: anbelandi: 74 led non est neceſſar:ui  
ut ſit cu: fanitate virtutis & bona diſpositione inſtrum:  
to:ui: qua: pro maiòi parte: cu: natura iu:uari in hoc facit  
ilud quando perdidit egritudine: 75 accidit q:ui natura iu-  
uetur in hoc quando perdidit velocitate p:ropter p:erurià:  
virtutis. Et ſi ita est fluit dirimin: 76 eo quado erit & ve-  
niens utit anbelit: velocie: 77 for:io: thear: tunc erit ma-  
gia: neceſſaria ſanitas virtutis & bona diſpositione inſu-  
mentori: 78 Et cauſe diminutionis ſunt oppoſe in bis re:  
bus cauſis augmentationis. Sed paruitas fit aut p:pter  
debitat: 79 p:ropter opilatióne que fit in concanta:  
te canali: pulmonis: 80 bec opilatio fit ab b:umozib: 81 gro-  
fis ſlematicis qui a capitè oſcendut: 82 ſunt etiam p:pter  
apoſlema: 83 p:pter œſt alias cauſas et q:ui poſſe: fieri  
opilatio. Et aliqui accidit p:ropter ſtricturam concanitatis  
pecoris in quo moueſ p:ulmo que ſtrictura ſic p:ropter ali  
quod apoſtema q:ui illi ſenerat: aut p:pter malà cop:er:io:  
ne: ſic ſicur accidit in apol:ematib: ſomac: et c:patis: 84 ſic fluit ac  
cidit p:pter magnà faciatè. Et aliqui et cauſa male pul-  
fationis anbelit: in aliquib: boib: naturali: eo q:ui pect:  
non erit proportionati: pulmoni. Et aliqui ſtrictura  
pecoris et culpa male ſalitationis. Et er cauſis puitatis  
ei dolò: qui fit in oy:afagmate aut in pecto:z: 85 in mem-  
bis: communictib: cu: eo. Et ca: tarditatis p:ropter quas  
res est aut p:ropter debitat: virtutis aut p:pter paucà ne-  
cellatè nò erit thear. Sed qui erit ca: p:pter debitatem  
virtutis ſol: poterit eſe thear. Iſle ſunt species œſe male  
pulitationis ſimplices anbelit: 86 cauſe e:z. Et tu fuis q:  
p:u:mi: tibi in multis locis abbat:uiare et nò plongare q:  
res p:iculare: tu inuenies in lib:is ſp:icato:z. ſ. practico-  
ti: uel colſto:z: ſed ego nò ſuz de ipſis: 87 & abduc ego idem  
tépatur: 88 dicá cu: loquar de ſimplicib: in lib:io: ſigno:tu:  
& bec ſufficit q:ui dictu: est de ſimplici: q: ab illo poteris fi:  
cro: poſſit: 89 et oabo tibi vnus eréplu: de banctulu q: dic:  
anbelit: erectionis et eit anbelit: p:u: s: v:elorio: thear. Et  
cauſa bui: est p:ropter egritudine virtutis & magnitudi-  
nem neceſſat: 90 inobedientia inſtruméti q:ui et q:ipfa  
pulario nò fit ni: p:pter ſore apoſtema ſicur in pulmo:  
ne aut p:ropter opilatióne ſore: 91 noia: anbelitus erectis  
p:ropter ſimilitudinem eius q:ui habet quia non poſt acere  
fupinus eo q:ui p:ars pulmonis cadit ſuper parte: 92 partes  
pecoris: caudunt vel p:remunt ſuper e:z. p:ropteræa nece:  
ſe est ut ſunt fluit diſpoſite: & banctulu tali: ſit. Et œc  
b:es ſire q:ui temp: motus anbelitus qui ſit p:ropter inſpi-

8

Liber Tertius.

rationem acris in anbelitu naturali est breuis tempore
motus quem facit, ppter respirationem; et q mot? respira
tionis hozu homni est longio: motu in inspirationis pro
pte. necessitate quæ habet ut expellat corpus fumum.
Sufficit et qvic est in accidentibus anbelitus.

Accidentibus tru virtutu imaginatue cogitat-
tine; et memoratue.

Parept ab bis virtutib? ut non complenſt: ſue
operationes niſt in cerebro: 2. ppeterea quia cerebru
aptu est pati eo qo est frigidus 2. bu, ob hoc maiors
pars cauſis accidenti itaftur virtutu prouent a paſſi oni
bis cerebro: aut q ſi primu in hac cauſa: aut hoc fit, ppter
coitare alioj mébroz. Et ch cauſa erit in toto cerebro erut
tunc leſe od virtutes: 3. ſi fuerint in loco, ppio: erut tunc
leſa virt? illi, loci prop: 4. Et quâdo fuerit ca in proza ce-
rebi: tunc erit leſa imaginatio: et qn fuerit in parte media
tunc erit leſa ratio: et cogitatio: et qn ſue it in pte poſterio-
rit, tunc erit leſa memoria: 2. peruatio. Et itis virtutibus
aduenit accidentia ſin modu ſin quæ adueniunt alijſ: 3.
eit ut corupſanf aut diminuam: aut perimituenſ ad ma-
las operationes: 2. corruptio: 2. diminutio fit a mala còple-
zione frigida: 2. dumida aut frigida ſolur. Et bis quedam
eit materialis 2. quedâ no materialis: et materialis no: eit
inuenca niſi ſociata ouab: qualitativibus ſluit dictu est, in
apoſtematib: et cogitatio: 2. dictu ſub: 2. qda: est a còplezo
ne materiali apoſtemofa que in arabico nominat: anh ſey
abbent: 1. frig3. Et alijca accidenti hec egritudo cerebro
mediare ore tomataci. Et cauſa, ppter quâ pmutant: ute vir-
tutes ad ma: operationem eit mala còplezio q prouenit a
colera aut melancolia. Et qn dominat ſup cerebro: mal
a còplezio calida tunc hent imaginationes corrupte: 2. ofita
ructus: 2. alio: corruptiones cogitationis: et me-
more. Et est poſe eſſe malà còplezionè banc in cerebro ſo
ſu fine apoſtemate: 2. e poſe ipfam eſſe, ppter colligatione
alteri: membi ſleur accidit in ſebiz: qn afrendit: ſum: a
flomacho ad cerebro: 2. ſi ſat apſtema aut non ſact: 2. pòt
eſſe et apoſtematib: que ſiunt in ſubſantia cerebro: 2. pòt
eſſe ut ſint in paniculo: 2. pòt eſſe ut ſint ex apoſtematibus
que ſiunt in ore tomati: 2. gnaſa eſcreta boz: oicen in in-
bi: deſignis. Sed corruptio q accidit bis virtutib: pro-
pter còplezionè melancolica: eit cu timore qui fit ſinc cau-
ſa: et cu malis cogitationib: 2. trifcia: et timore reru ipſoſi-
bili. Et qn vir: melia: et ſiunt accidentia colere in ipſa:
tunc còuertit boomo ad ferinos mores: 2. od: mot: ipſus
funct paui: 2. timorot: 2. bec ip: effo: fit in aia, ppter còple-
zione obſcuroſque. Ded nigredo et: no est cau
ſa but: ſeut oicunt medici: 2. color: no est cauſa ſubſantia
les ad corupſùdu virtutes aie: ſed bec ca: prouent ab vina
ſpoece malus còplexijs ſluit alie egritudines. Et tu ſi
qna babitus aie ſequiſtur complexionè: corpozè in bac
conſiūnione. Et qui oicunt q aia terref, ppter bumoem
melancolá: niſu ſluit terref boomo in obſuro: oicait ver
ba cationu: 2. alio leſo no aduenit aie in obſcuro niſi
pniato: ſenati ſenſus: viſibili: 2. no videt aia in corpo
erut positi: 2. qn ſentiat terrozè: nigredinis: et magis: ſe-
di: eit dicere ur videat extra: 2. anima no: eit extra nec in-
tus. Sed eit ſiendu: q de natura iti: bumorib melica: e
ur ipſus: ſequanf hec accideta: ſluit de natura ſanguinis
eit et ipſum ſequa: gaudiu: et le LICIA: 2. dicem: 3. ppeter hoc
q ſanguis det lumen aie: 2. hec res eſt maniſeta illi qui
aliquarulù de natura gulaſt. Et in bac egritudine que
eicatur melancolia cadit magna oviuſio inter medicos de
eit cauſa: qui oicunt q poſſible eſt ur in ipſomet cerebro
ſiat: aut ppter aduſtione ſanguinis cordis: aut ppter os
ſlomaci: 2. quidâ oicunt ppter apoſtema factum in melia
raicis: 2. quidâ oicunt q fit, ppter bumo: melica: quem
ſpargit iplen ad tomatibu: qui eit extra natura ſui in qua
litate. Et iti respondent primis vel verbis prior: 2. ot-
cunt q ſunt impoffibilita q cauſe itius egritudinis ſunt
ſcalit deo q accidentia itius egritudinis ſunt maniſſeſte

frigida quia eorum ruptus eſt acetoſus: 2. pures ipſo:u
habet vêroſitare frigida non cui multa ſin. Et aduc oi
cunt ſi eſſet cá, ppter apoſtema calida in bis membi: ſe-
quereſt ex hoc ex necessitate ſebus: 2. nos videmus q in
hæc egritudine nulla eit ſebus. Et ego dico q reſpenſo
tinſo: qui oicunt q in ſita egritudo eſt, ppter apoſtema-
ta calida sequereſt accidentia calida ſluit forſis ſitis: 2. pmu-
tatio ab in ſumofitate: 2. paucitare inſulationis no: eit
necesſarim penit: 2. quia tam oicitu eit q calo: extrancus p-
pter ea quia facit calo: e intrinſicu: exhalare et ipſum obili-
tat no: eit impoſible ut ſequanſ ipſum accidentia frigida
2. faciant ſimilia accidentia ſup: adica: 2. maxime qn calo:
extrancus: ledet ſomà naturalè calo: is intrinſicu aut co:
rupeſt ipſum. et ppeterea fit acetoſus ſim alexandri p cali
dù ſluit p frigidum: calo: e intrinſicu non forſutius niſi p
calozé qui et ſoſtificat non repuſnat. Et q oicitu eit q le-
qui necesario ſebus cauſe apoſtema calida: quod fit in
bis ouab: membi: ſluit experientia cœliſtatur boc bene
aſſerendù: eit: quia impoſible eit banc egritudinè eſſe:
ne ſebus: 2. popter talem fieret cau: fam: excepto v no modo
q b apſtema nerer poſt decimationè apoſtematis: 2. quia
tunc oicendu eit q non remanit ex calo: extranco tui ut
ſi ſuſſiens ad ſebre faciendâ: ſed eit tant: q hec eit de
le faciendâ ſtromacho: e cerebro ſolum: 2. banc mo
uere pailionem. Et pòt eſſe q hec egritudo ſubſent
ſolum a ſplene: 2. videtur q hæc ſit vina: q maioribus cau-
ſis ſpecie itius egritudinis.

Accidentibus ſomni: et vigiliam.
Et iuppis voulum: 2. loqui de accidentibus ſomni: et
vigilat: in primis volumus sicere oſſimiri
done ipſo: 2. Et dictus q ſomni eſt profundato
ſenſus cònum eſt apſtematis ipſum: et ppteræa tunc ſonanf
ſenſus pectuare: 2. 2. stringunt in eo: ſin instrumètis: eo q
no eit necce ut moucant ad eo: venuita: Et vigilia e: cò
tarui but: doc eit alce: ſus inſi: ſenſus ad cerebro in ſum
ſui: 2. ppeteræa tunc ouſolunt: oes ſenſus pectuare in eo:
inſtrinumètis e ſopenſ actions ip: of: 2. deſcriptio apſom-
ne eit pannuo: mor: 2. v vigilie deſcriptio e ſpinituo mo
thus: 2. pòt eica q b mot: 2. ſum: ſenſus e: 2. ſonum: 2.
o: eit radix: 2. cerebro: e it ipf: pumui inſtrinumètuo qu: ope-
raſ. Et accidentia q ſupuenut ſomno eit ſon: ip: p: po-
ſunditas: 2. doc, ppter diationè multe frigiditare: cu bu-
nuditare ſup cerebro aut ſup membro: communícas ſonu
Ex accidentib: que ſupuenunt but operationi per con-
trariu eit vigilia. Et ca e: et oppoſita e cauſe frigiditatis
boe e: q: ſit ſup dominu: calo: 2. hucataſ. Et aliqui e
bec: còpoſita a: duab: calijs: bec egritudo e ſe egritudo
vocata naur: 2. tue tacet ſluit domini: et oculis tenet
apertos: q: do: mure e: ppter frigiditate: 2. tenere oculos
apertos e: ppter collatae: Et aliqui ſiunt egritudines in
 cerebro in quib: 2. fit pars boz: accidenti: aut oſa. Et illi q
ſicent q orrim: abab cauſas v nicius: accidenti: aut ſint
plentes aut prierite: Et volum: dicere de qubuſda e: q
ſunt manuſcripti: 2. plect: 2. fet q hæc q oicen: poſſate alia
q no oicen: Et dictum: q quedam eo: vocant: alsabar: e
quedâ noiat: elgab: intub: 2. qda: noianf: elzara, i: epilia
q qda: noianf: effecta oppoſita: ſed primu e: ſup bumo: e
ſup qu: onaf: ſumus: 2. ute ſum: alcedent ad cerebro: 2.
mouebt: 2. tunc ſentiet patiens buc: motu: ſicur eſſet extra
q: 2. obis: ſenſata hæbat q moucant ſenſus: before: tam
orim: q no: eit poſſible ut moucant ab intrinſicu bu-
morib: 2. Et h cerebru acquit multa malà còplezionè: pro-
pter pfeuervanti: baz reru tunc acet paties in terra ſluit
cadit epilenticus. Et ite ſum: aliqui: hiet in ipſomet cere-
bro: 2. pp: in ip: arterius: 2. aliqui: acſedet a ſtromacho v:
ab alij: mébro: 2. Sed olab: 2. incub: eit qn ſent bò cu
domit ac: ſi prieret: 2. aggranare: a re: de abitare non
pòt. Et maniſetu eit: q: hoc no: eit niſi, ppter aliquà: p:ri-
uationè virtut: motive ppter aliquà malà: p: ptonè: malè

fons

vulgæ

Dravonov. — Vittoriano.

quod

Liber Quartus

24

ficantibus fup téperatîs cōplerionê cordis et cqualè est témeria cōpositiòs menbroz etrinsfe cozus? et maxima pectoris et membroz et bona proptio illoz ad alia: hec vocaf pulcritudo: q; pulcritudo magis attribuf cōposition: sicut virt? et foztudo magis attribuf xpleriò. Et nos nò dicim? q; temperàtia cōpositione illoz mébros significat fup téperantîa cordis:nisi, ppterea q; virt? informatuà no format alia mébza niù mediate calore cordis, sicut virt? nu tritua no generat alia mébza uith mediæ cōpleriòe ſua. Et tu debes ſire q; fignificatio nò convertit: q; posibis effect corr eſſe téperate cōploïus et bone cōposiòs: et ti positiu alioz mébroz eſſele: h pue nit amà: et hoc raro q; gitiq sic raro q; gitiq ex alij sreb? nociuìs q; puenit ab alij s mébros q; ulle cōnertunt et corupunt cōplerionê cordis pp aliquâ colligantiaz. Sz. ſigna significantia ſup dìſtèperàtiá cordif in qtrù or q; lítatib? ſunt ſria iltis. J)ec è q; pùlve ſuerit for tis velor: aut ſpilus significat excellùz calozius niù ctingeret pp stricturà naturali in viis quis hoc raro accidat in cōplerione ca, ppterea q; calozius è apérire et etendere partes ſuor forze: eo q; refiſit egref ſioni: et si ſic ſicitate ſuerit durieſtus tactus significat vltimitatè ſicitat: et ſimuli hanelitus ſiis natu- rali ſignificat ſup idè dûmò nò ſit pectus: pulmo aut eor: vie minores cōpetentibus. Jtes orus pilloz et tact: calid? babét ſup candè cōplerionè significat. Et vniverſalitias q; ad calore cordis ſequi calozi oiuòs mébroz: ercepto q; nò ſit refiſentia accidetalis a mébros babétib? diſantia in corpore ſicur ſut epar et cerebrù: q; poſſible è q; còplozi oloz vuos menbroz er pte mébroz consimuli er quib? ſunt cōposita ſicur ſuperiorò debito: et tuc erit cor calidù i cerebrù diſce frigidù. Sed in bole babete talè cōploïones reſrigerabif in fine corr maxime q; oniatur frigidiæ q; hoc mébroz nò datu niù ad têperandù calidatè cordis. Jtes significat ſup caliditare cordis accidentia aic ſtra: ita q; qui cito iracſi habet cōplerionè calidà cordis et ſi ſeruuerit haberet etia ſiccaz. Et ſimiliter significat ſicitatè cordis macius pecto ris et ſicitas corporis. Sed cōplozi cordis domi- nàs in caliditate et humiditate ſignificat a forzutudi ne mollicite pulſus. Et ſi habuerit molliſtus cu; ſua forzitudine ſigna ſola humiditare. Et ſimiliter ſigna caliditatis et humiditatis cordis ſut magnitudo pecto- ris et alioz mébroz: q; hò aliaq q; ſut calida? et burni da ſunt maiors còpofiz ceteroz: velut aliaia nafſe tia i locis humidis. Sed ſigna frigiditatis et ſiccati- ts cordis ſunt cōposita ex oppofitis ſigno caliditati: ti ſeruat ſigna ſicitatatis Et ppterea pulſus talib est paruus rarus: tardus: durus. et banelitus: eonù est ſimilis et tacer pecto: eor est frigidus. Et ſimiliter è in cōplerione alioz mébroz ipzo niù ſit in eis refiſentia accidetalis. Et pect? iloiz et nùdu pilis. Et ili ſunt in vltima timiditate. Et vniverſaliter inuen? affimulat ſm plus ſenectuti: et ſi puenit ad ſenectute: ſenect? eor affimulat moſt.

### Capitulum de ſignis cerebrì et ipsius complexum fanarum.

Et posi locuti ſum? ſup ſanitare còporiz ap còpратà mébzi ſimilib? et ſup ſanitare ap còpратà mébros officialibus, deinceps vo lumus loqui de ſignis significàribus ſup téperantìa et ſanitate cerebri. Et dicem q; téperantia debet re cipi in cerebro ſicut in alij s mébros: hoc è vt ap, pptuata ſuis mébros cù ſimilibus aut ſue positiòi. Et incipiem q; a téperantia et dicem q; q; ſigni ſicant ſup téperatà cōplerionè cerebri quedà ſumef ab operatòib? et ſicatòves ipf? aut appropiatis ſt ſelui cò: aut ymaginatiòi, aut cogitatiòi: aut memo

ſte: aut virtuti nutritiue, hoc è q; appet et ſupfluitati b? q; egrediuñ a narib?, palato oculis. et ſimilib? Et quedà ſumef ab alij ſicat a tacti et oru capillouz et ab eor forma et ſupfluitatib? q; ab ipso egrediuñ. ita q; ſi ſint téperate in quanitati et q; glitare significant ſup téperanti ipſi? Et ſimiliter qui operationes ſon i; vigiliæ ſunt téperate. et q; ſit mediores inter pigritiæ et velocitate et judicia ſint recta et ſensu ſint elari et boni. et tacer? ſit téperat? ita vt nò ſit calid? vt frigid? Et capilli qui ozunk nò oio exrenſi ſeu plani ſint vel tozuſi ſeu crispi albi vel nigri: demofra- tio ſue ſoſme et vt ſit ſignura eius ſimilis figure cere bri téperati. et tunc significat ſup téperantìa cōplerio nis. et ſignificio téperantie ſue figure est ſicur dicit D. q; ſit ſicur ſignura ſperica cerea leuiter ab vtraq; parte pteſſa et vt nò ſit magnu vt paruni: q; ſupflui tates diſcurrètes cerebro: ſint paucè et còpetenter di gelle. Et ſi adfuertur cù hoc aliquo ſpilitudo ſignum est ſicitat. et ſi fuerint multe et digeſte ſup caliditæ et humiditæ. et ſi fuerint crude et in quantitate multa ſignificat ſup frigiditare. Et ſi cù hoc fuerint aquoſe ſignificat ſup frigiditare et humiditate. Et di- cit. et q; de hac cōplerione q; eins ſanitas est, ppiquioz egritidi qui ſanitati. Sed operationes cerebri cali de ſunt vigiliè et breuitas ſonni. Ez ſi caliditati allo etabitur aliquatula humiditas: tunc tales in ſonno aliquatulù augimètabuſ: et ſicitatius diabuti et diabuſk vigilie. Et qui banc habét cōplerionè veloces erut ad actiones. Et actiones ſuas faciunt fine diſiculone: et accipitur mébros ſolù similitudinè et nò diu iſione: et cirozes eor ſunt multi: et cogitacides eon? male. Et qui habét ſigna ſria iltis ſunt domiontes q; pigri et tardi intelleet? nò poſſunt recipere diuſio- nis rerù necessario tales frigide cōploïones ſu: tif ipsi affumunt predictas res còſule. Sed complejo cerebri frigida et ſicca habuſat min? in ſonno quaz frigida ſola. Et frigida ſola minozi est ſonni quaz frigida et humida: et tacer? etià ſignificat ſup itas com plerides. Et capilli etià huit ſignificantes eo q; capil li ſut ex ſupfluitate ſuſua q; capilli nigri ſignificat ſup aduſtionè eo q; igneitas h3 albi deigrare. Et ſi cù hoc ſunt tozuſi ſignificat ſup hoc ſicitatè ſicur acci dit eis qui tangunk ab igne. Et ſi capilli albi ſignificat ſup materià crudà et indigàm: et ſi cù hoc ſuerint et ſenii et plani ſignificat ſup ſupfluitate huſtatis: Et eo cè modo capilli qui cito oziuſ ſignificat ſup caliditare: et qui tarde e3. Et qui ſut mediocres in coloe et tozuſitate et in planicie et in oru veloci et tardo ſi ſignificat ſup cōplexione téperatè et forma tozuſa et h3 ſignificare ſup malà cōplerionè. Et ſet caput ma- gnu vel paruni h3 ſignificare hoc. Et ita ſepe inueni unſ libus spicatoz. Et ego nò recordozia coz ver ba niù quozùnda ad hoc vt nùrțellect? ni ſit viniuut? in radicib? rez: et illi q; ſola ſut medi ci idiget illis: et ego nò ſuz er illis. Jtè oels ſignificat ſozi ſignifica- tione ſup cōplexione cerebri q; ocu! rube? his ve- nas rubeas ſignificat ſup cōplexione cerebri calidaz. ſria iltis ſignificat ſup cōplexione frigida cerebri. Et velocitas mot? ocloz ſignificat ſup caliditare cerebri: ſicut tarditas ſup frigiditate et mediocritas in ilti ſignificat ſup téperatìa. Et ſup albedo oculi ſigni ſicat frigiditate cerebri: ſicut nigredo ſignificat cali- ditare: et calo: medi? inter subalde diu nigredinez q; dicif vari? ſignificat téperantìa, hoc est q; subalbe do ſit pp paucitate digestio: ob hoc ite colo: è ppì qus coloq aq: amplr. Et nigredo ſit pp excellù diſe flitòis et ppter hoc Dominat in ipso nigredo q; nigre do ſignificat aduſionè ptui terre dominantii in re. Et q; facit varietate q; colo: mediores it vltima, téperàtia decoctionis. q; est quia est minor: quâ illa

Liber Quartus.

botomareſ: ſı medici gerat de ſecta arifratiſt preepe-
perut ne flobotomareſ: et univerut ei ereritut: et qui
hoc facere cepit hōzes diſsoluti diſcurrerut p corpſ:
morunt ſuit. Jefi hoz a repletiōis ſanguis fluit aliqi
ſanguis ex narib9 aut ginginius. Et respodit q ſanguis
corruptus fluit a narib9 ano. Et pultule q hūt in co-
poſe: et virina ſpilla: et dulcedo ſaline: et oia hec signifi
cat ſuperbabuſtāti ſanguinis. Et q yſus est floboto-
mia ſentit pluīta in loco flobotomando p ſumitur ſi
gna onij ſaguinis a cóplerione et regimie cibor et poti-
um ſi ſimilut: et ab etate: et tpe anni. tni hec signa neclo
significat bab ſubdantiā ſanguinis. q et q aliqni cóple
rio generat ſaguinez, et ſi temp? etas adiunet et ſi no
Et ſimiliter hoc facit regimē abſetib9 omnib9 alijas.
et ſi regimē fortius erit in omnib9 itis cais tuc erut ſi
gna significātia dominiu ſanguis accidētia q b ſequit
ſi De ſignis colege.

B

Ed signa significātia dominiu colere ſut ve
locitas pulſus, et duricis ipſi?, et virina ſub
tilis ignea et vomit colerici? egōnes moz
dicutare et amaritudo oris ſitis forti? ſic-
citas lingue cui asperitatis et citrinitas coloris? oculo
tum ſuit accidit in vītio ycici, et ſi bis cōngiſt tps
etinu? et etati unentutis et dicta ca, et ſicca, et multueri
tertii ſuit artiu caleſacitiu vt ſut ſerariu et eoſimiles
tu c debeu? fine dubio iudicare q ike huo? domi
natur multu in corpore.

De ſignis domini meliſe.

Ed signa q significat dominiu melāconie
ſunt nгріdo vrine aut rubedo declinās ad
obſcuritātē aut ad viriditātē. Et aliquā
do hoc ſequit incediūn i ſomaco et hz appe
titu caninā q nigredinē coloris: et maxime ſub palpe
bza oculi ſanguis flobotomatē et niger et multu co
agularit? et maiq: et pta talia pacientiūs et iſplenetica.
Et ſpicularia ſigna tungātur itis fine dubio indicabi
m9 multu diabīſt in corpore huo? talis et cóperto
q magis apta eſt ad generādu huc humo? et cóple
rio frigida et ſicca: aut calida et ſicca. Et pperea raro
inuenitur ſte humo? in corporp9 albīb9? p inginuo
et morphea nigra et ſignu fortiſimātus huo? et
et yarioru nigre ſeu morbili:

De ſignis onij ſilatis.

T signu onij felmatis ſunt virina alba et vt
color corporis ſit albus. Et pulſus paru?
si rarus: et qualitātis toti corporis: et pigricis: et ſon?
t tarditas diſognis: paucam ſitis cù multo spuro viſco
ſo. Et ſi cu his iungātur res p[]ticulares erit ſicut die
tuſt eſt ante: yelud et eſta ſenectutis: et ſemis regimē
multe quietis: et cibaria frigida et hūda. et ſu
perſulitas comestionali. Et ſomnita ſimiliter ſigni
ſicat ſup d[]niu ito[]zu huo? qui ille q uaphabuſtā cole
ra ſonniat videre adſionem ignis. et cui ſanguis ba-
búdat ſonniat videre res rubeas. et cui melancolia
videt in ſuſe ſonnis ea q ipſu terrere faciut. Et q vi
det do miſdo maria et p[]inuas: et ſedit aer frigidu vel
aquā frigida: oia ille ſignificat babuſdantiā ſlemaus
Jita ſunt significātia ſup d[]niu viuſcuiuſq[]b humo[]zu
et vniueraliter ſup egritudies q accidunt p[]pter bos
humores. S ſalitudo q p[]uenit abſque occasione
maia antecedēt eſt nec p[]pter d[]niu viu[]to[]zu bu
mouz aut plurius. S[]z alitudo thetayca et apſa ſit
ab babuſtātia ſanguis: ſi ylceroſa e[]r malicia ſlitatis
De ſignis egritudiu ſtururq[]b p[]mo[]r aer e[]t ſp[]o[]tza.

T p[]oſtq[]locuti ſum9 de ſignis ſignificanti
q[]b ſuper d[]niu humo[]zu, deinceps volum9
loqui de diſpositionib9 que ſunt ab aliqua
p[]nutatioſe extra naturali ſicut ille q ſiut er
aere q ſignificat egritudines futuras. q via qua p[]o-
ſum9 cognosſe bas permutatioſes eſ perp[]erieta: ſi

ſcire ipſas per vià demoſtratiuā edificiale aut ipſo
ſibile: et p[]pter hoc ſut recipiēda testimo[n]ia antiquo-
ru. et memo[]tari o[]ex b[]zinter que d[]eruerut: et poſtca[]o
danabimur dare ca[]s. Dirit. y. q qui fuerit y[]es ſept[
trionalis et in aquoſa: et ver fuerit meridiōrale et aq[]uo
ſi ſequerut et hoc i[]e lateſe ſe. acute: obtriamet: diſi
die rie marie vero mulierib9 et h[]uidis nature. Et hec
cā e[]q ſi viems ſerabit ſicca generabit humo[]zes ſic[]os
et generaliter h[]uores aduſt q[]a facti fuerunt i[]autuno
no[] couverteter ſimili t[]pe buic ad frigiditātē et h[]umidi
tatē: ſi remaneb[]ut ſed q mediocri itate ill[]u? q p[]uſent
eis in autu[n]o: et poſtca[]o veniēte a[]cre calido et h[]umi-
do aggregāb[]utur in corpore h[]uores cōtrarij ad iuuen[]c
veniēte poſtca[]o calo[]e t[]ino putre faciet ip[]ſos humo
res p[]pter h[]uiditātē accidēt alēt q h[]abeb[]ut: et p[]opter
acrui ip[]ſo[]t erit calo[]t putre diuina[]tis qui generabit no
ciuiu: et acutior: Unde t[]c p[]pter h[]anc maliciā cóple
tionis ſic et ſed[]ze a[]cute: et accidet flurne ventis ſan
guine? et obtainedi. Et hoc accidet plus p[]erlonib9
humidis q[]ut ſapte cici9 p[]mutari pp ta[]l[]ez acris q[]u
p[]ositione. Et y. adaptat s[]icitatē vento ſept[]retrionali et
h[]umiditātē meridiōnalī: eo q natura illo[]zu duo[]zu
ventoq[] est h[]a duas facere diſpoſitiōes et c[]as illo[]zu
onuā in loco nobilior[]u ito. J[]le. y. d[]icit i[]n o[]codez
anno po[]t or[]tu candele ſient plume frigide y[]entiva
h[]uuerit ſept[]retrionales: t[]uc ſient egritudines termina-
biles et quiete. Et hoc erit p[]pter t[]eperatiā ſep[]tōris ca
lidi: q pauiuā aerē refrigerat et ſimiliter acer p[]eſt[
trioni ſuis ſicu: et māſtēnuī et q frigidu aer pu
p[]refactione dimu[n]t. Et v[]l[]er ſicas q cā egritudinu
quas. y. hijs ſep[]tōri9 fieri d[]icit e[]t p[]pter p[]mutatio-
nē nature acris: q et q n[]o ſuit o[]dina[]tinas
nature ſep[]tōri n[]i[]u vt humo[]zes digerātur et t[]eperen
tur: q humiditas ſemis t[]eperat s[]icitatēs autu[n]i: et
calitādes e[]tātis t[]eperat ſemis frigida[]t. Sed q[]
tems fuerit ſicca t[]uc remaneb[]ut humo[]zes ſicut ſue
t[]at p[]t? et humiditas veris eos n[]o t[]eperat: eo q
ipſa erit h[]uoribus hijs humiditas eri: ranea: que o[]es
n[]o aduemut[]u ſep[]tōpo cōpetēt. Et obhoci qui ſupuenet
eis calo[]t e[]liu? ſin medio. t[]uc ſe egritudines genera
bunk. S[]z ſi tems fuerit humida et ſupuenent calo[]
etinu? e[]cidē ca[] medio et ilud mediux e[]t calo: veris
t[]epatus. et t[]uc n[]o veniet ſep[]tus calo[]ris ante[]q ipſa
humiditas ſit cōlumpta et corpora recceperunt deſe-
ſionē vt p[]pter calo[]e n[]o p[]mutetur. Et v[]l[]er ſicas q
quatuor ſep[]tōpo ſunt cu[]z quatuor humo[]zib9 ſicut c[]
quatuor elis. q[]u ip[]to[]z reſi[n]t et v[]nā e[]li alidu n[]
vicat vel ſuperet i[]efiſiūt vt viu? h[]uo: aliu n[]o vin-
cat: q n[]iſi eſſet cōperatio qua[] h[]b tps c[]u quolibet h[]uo
er viu? h[]uo: a[]uo c[]otario co[]p[]erere: J[]le. y. quando
y[]emis fuerit calita[]ſe et p[]lunioſa, et ver
ſept[]retrionale et aquoſi ſic et flurus ſanguis et obtainedie
ſicce. et ſenib9 reumata. epi[]leſie et p[]aluis et apople
rie. et p[]ignantes abo[]ziut. Et cā h[]uus e[]t vt in tali viſ
poſitiōe ipſe egritudies ſi[]t q cereb[]zu in tali diſpoſi-
tione ſuperflue humectetur. veniēte vere frigido
cui ſui natura habeat humo[]zes diſsolutos mouere
t[]uc frigiditas reſiſet ſue p[]erloni naturali: et t[]uc bu
mo[]res a frigiditate cōp[]i diſillabātūr, et obhoci eſte
egritudines moneb[]u[n]. Et ſi temis diſpoſi[]rio erit ſi
milis diſpoſi[]tioni veris p[]dicte apti9 et citi9 egritu
dines ite: ſic q h[]uores t[]uc ſep[]tōris erut c[]ogelati et
imobiles. et ip[]ſi t[]ni ſu ſut penitus denudati ab humi
ditate naturali. Et flurui ſaguinis h[]ic i[]tedit. y. p[]pter
actuale v[]leeratione i[]estino[n]u que ſit, p[]pter reumata
acuta que ſiut ab bac p[]mutatioſe. Et mulieres n[]o ob
o[]tio[]t uto ſep[]tōra. n[]i[]u q[]ulve ip[]ſa[]t tali tempore ni
mi[]s h[]ueſunt. et debilitat que i[]e eſt virtus reten
tiua. et poterit eſe vt et bac p[]muta[]re emb[]ro i[]edaf
eo q humiditate oblitat. Et d[]igit. y. q i[]e eſt al[]pa

c

Zibert Quartus.

26

plunioſa et autónus calidus multus meridianus et
plunioſus cernit etiam ieme fortes dolores capitis, tuſ-
ſes et raucedas i aliquibus fiet pterſis et cauſa huius
eſ maniſeta eo q in tali autunno replenter capita
multis ſuper ſulfitarib? et cí ſuper uenerit iemis copri
met cerebrus et ſtillabut ab eo ſupluitates nec pore-
rut digeri, et ob ſi eſt egritudines ſient, ſi ná ſi rema
nebút in capite faciet dolore p[é]dictú; et si fluerint ab
eo faciet egritudines ſupradictas, et si fluerit ad pul
moné hét tuſſes. Ad hoc dirit q[ui] ſi fluerit autónus ſe-
ptérionalis et ſicus fiet i coplérionib[ic]ſe obtraliu
ſicæ: ſebzes acute; et cardiacæ melácolica, q[ui] maniſe
ſiut et q[ui]ndo iſtud p[er]ſis in ſicitate ſiſtificat faciet
egritudines meláconica[as] et ſebzes hic dicte ſunt et
bumo[re] malico. ſuis h[uius]or ille no ſic velocis mot?
J[ui]e dirit q[ui] egritudines que ſunt t[é]poze multus pluioſo
ſo, p[ro]maioſque ſunt ſebzes longe; et ſuprùs ventris et
epilentia; et apoperia; et ſquinantia. 1 Et dirit, q[ui] q[ui]
paucitas pluine ſalubzio: est corporib[us]. Et c[aus] eſt q[ui]
ſupluis h[ui]biditatiib[us] cal[ò] naturalis n[ò] bene domia-
tur. Et n[ò] est intelligéduz ab. y[or]t landet aer[em] ſicуз
et toto q[ui] aer ſimilis ſicæ inducit egritudines eſiſc-
fimiles. Et p[pe]a dicit Alb. q[ui] eit p[ri]uatio pluine
ſiut ſebzes acute, q[ui] a[er] t[é]peratib[us] ſeom. y[el] eit medio
eris inter multa[que] paucæ pluïniæ. Et tu debes ſeire q[ui]
aer diſipératius in ſyne qualitate diſipérantia ſuprùa
generat egritudines eſiſc[æ] ſimiles. Sz a[er] p[er]ſit
létalis ſi[ut] coru[pt]ione ſue iſse. Et hoc accidit ſepe p[ro]
tem multa[que] pluïniæ p[re]eſi: eſi: ſicæ, d[ic]t. y[ac] accidit et ciui
tare acar[que] q[ui] tota eſtate ſiut forſis pluïniæ, et p[re]terca
accidit h[ui]biditatiib[us] mal[que] p[ar]uitib[us]; et p[ul]tule maliciora
ita q[ui] aliquib[us] cadebat, b[ach]ia et pedes. J[ic]re corúpi
tur ſda aeris et vapòrib[us] coru[pt]us mutis et e[ui] ſiut
a vapòrib[us] resoluta i cadaverib[us] et ſtagnis quib[us] lu
tu macerat. Et ſimiliter ſiut egritudines p[er]ſuientia
lea et ca[or]u[ba]que e[ui] cido[que] ſic ut accidit p[re] famis
J[ic]re egritudines p[er]ſuhilicites que ſiut a coru[pt]ione ae
ris citi? ſiut egritudines mo[n]niferæ: q[ui] a[er] p[re]tutacæ
vel coru[pt]ione veloci[ati] attingit co[rr] p[re]terca acciden
tia illar[us] ſebzifut p[er]tter maliciæ b[anel]itib[us] que
hoc operat; et n[ò] ſapparet et illis ſebzib[us] ſoſturo[n] nec
ſet[ic]e i[es] magni leſio maniſetæ, eo q[ui] mala p[er]tlio
dominat in illis còیرi oibus virtutibus corporis. Sz illud q[ui] ac[le]ſionæ maniſeta ſelibilem e[m]ala p[le]
rio particularis vel diuerſa, et ſciæ q[ui] non o[is] homo
egrotat p[re]tter permutatione aeris. Sz illi qui ad hoc
ap[ti] ſiut. Et q[ui] t[é]p[ota] anni ſequëtur eom[no] natura
quado n[ò] erunt c[aus]e egritudinu[m] ſuis nos videmus
cotrariu[m]: q[ui] egritudines qu[é]da ſut magis p[er]ſie vni
tempo[ri]s q[ui] alteri ſiut ſiut egritudines que ſiut et bu
mo[ſe] ſimili illi t[é]po[ri]: q[ui] ſaguineet i[re]c: colicæ i et la
ſe: melácolice in actúpno: ſlematice in y[em]e: ſuis i
vene p[er] accidæ ſiant egritudines melancolice et hoc
accidit p[re]tter motus h[uius]or, et co[u]z diſolutione
et ebullitione: q[ui] in bis t[é]po[ri]ibus adueniut p[ri]bus o[i]
um ſimilia accidëria que adueniut h[ui]biditatibus ter
renafec[ri]um. 1 Quod dicum eſt et ſignis ſignifica
tibus egritudines ex parte aeris ſuſſicat copendio,
ſe ſeom[] naturam intentionem loquendo. 1 Sed in
ueniuntur egritudines parue velut accidëria ſignifi
cantia ſuper egritudines magnas futuras: et nos di-
cem[que] de aliquibus earu[n] hic. Et poſtea dicemus de
ſignis ſignificantibus ſuper caſſes egritudines et ea
rum cauſas: q[ui] multa[que] neccesariu[m] eſt in bacarte. Et ſi
expectes vt dicam t[ibi] res noas que non ſunt dic-
te ab antiquis.

De ſignis egritudinum ſuturæ p[er] egritudines puas
1 Et d[er]it quidam q[ui] d[olo]: capitis ſibus q[ui]
s in arabico nominatur ſoda: et emigranea q[ui]
arabico nominatur ſethica p[er] ſeuerans de
n[u]ciat decuru[n]z aque in oculum in fine: aut dilatio

nem pupille que in arabico nominatur ăsabar: 1 Et
saltus faciei nominatur h[ab]a: toz[ato] vero nomi
naf lachora et sp[af]m[que] nominatur tafne: et p[u]ato mo
tus nominatur cadar: p[ar]alifis vero ſelec. 2 Salt
faciei p[er] ſeuerans multum deni̇ciat toz[ura] oris.
Saltus vero toti, corporis ſignificat sp[af]num, hu-
midum p[ri]natio motus ſignificat paralipim.
1 Ru
bedo faciei oculo[rum] et venarus que ſut in eis eus fluri
lacriar[us] et ſuga a lumie c[ui] forſi dolœ capitis denu-
ciat apa calidu[m] in cerebro: Incub[us] q[ui] theb[us] dic[ie]t et ver-
tigo habaſt a noiatu[m] p[er] ſeueras deni̇ciat e[pi]th[ia]. epiſa
vero voca chif[rio]: trutitia p[er] ſeueras fine cauſa de-
nu̇ciat melácolia[que]. Apparitio corporulo[rum] velut mu
scaru[n]z et cap[al]lo[rum] ante oculos deni̇ciat decuru[n]z aque
ad oculos: niſi doc accidæ a ſtoma co p[uen]iat. Reu
mata cotinua fine interpollato[d]e faciut timo[ri]o p[er]ſis
Sudus mult[us] p[er] ſeueras ſignificat repleto[d]e. Forſis ſin
copis creb[ra] fine maniſeta vo occa[d]io p[er] ſeueras diu
mo[ſte] ſubitá n[u]ciat. Repleto[d]e ſup[hu]na t[im]em q[ui]n ad
iſus ſputu[m] deueniat ſanguis q[ui] in arabico noiaſ ſeita
dá: et èt e[signus] apoc[lie]c et ſubite mo[ſt]is et ſupeſactio
ſeliu[m] et relaxatio motu[m] ſignificat ap[po]chá. Graui
tas lacerti p[er]teri circa p[roc]òdria egritudin[em] epi-
s.
ſignificat. 1 Squalidadas faciei et nerno[sp] palpeb[ra]
riu[n]z et digito[rum] manu[n]z et pedu[ſ]uturá p[ro]ſarca ſigni-
ficá. Feto[rum] ſtercoz[ia] ſignis ſignificat ſuper naue[ra] e[ui] a[rab]i
co noiaſ tacara. Urine feto[rum] p[re]tutacriatione et ſebzez
n[u]ciat. L[as]ſitas me[br]oz[us] ſtractio n[que] ca maniſeta
ch[ui] cau[ſ] appetit[ur] ſebzez deni̇ciat. vrinav[ist]ua p[er] ſeueras
v[ole]ratione in vesica et virga ſignificat. P[ri]uatio ap
petirus c[ui] ſinco[pi] colericá p[er] ſigna. Grauiu[n]z et exi[no]
que eſt ſub ventre et in renib[us] ſignat ſuper egritudi-
n[em] renu[n]. Šiere[que] adhúliu[m] in oſtio[n]i ævulationem
intestino[rum] ſignificat p[ur]itibus in ano p[er] ſeueras emo
roydas deni̇ciat niſi in intetin[s] ſint vermes nati.
Multe p[ul]tule in corpor[em] apa magnum ſignificat.
Multa n[ò]da ap[è]tia faciut timere de nodo magno
nominato dubellet. 1 Mo[ſea] et forſis rubedo fac
ei et ſtrictura b[anel]itib[us] et vociæ leſio lep[ra] ſignificat. i
Et v[ir] d[ico] q[ui] permitu[n] aliquid et c[ou]ſucat ſigni-
cat futurá egritudiné: ſic ut e[pp]etitus ſup[hu]lus aut
diminutus aut augu[n]étu vel diminutum in ſup[hu]lui
ratib[us] vel multus lónus vel pauc[us] vel alta accidëtia
preret ita.

Capitulari de ſignis egritudinum p[er] ſentium in speciali
1 Poſtque loci ſum[que] de hoc generè ſignozum
afficieter: volum[que] nunc loquit[ur] de ſignis ipa-
[a]tum et egritudinu[m] que ſignant neccesario vn[à]
trum reru[m] a naturalibus: aut ſup[er] q[uid]itat[em] egritudinu[m]
aut ſup[er] c[aus] ip[ra]ſa: aut ſup[er] m[é]b[us] in quo eſt egritudo.
Et milior[es] ſigna ſup[er] b[ec] tria ſad modu[n] de ſignis
egritudinu[m] que in méb[us] interioribus. Sed egri-
tudines appenſes i ſup[er] ſicp[ie]e corporis n[ò] idiget ſignis
n[u]ſi ſignificantibus c[aus] ip[ra]ſa: obch[us] c[ui] patet ſeliu[m]
v[iv]us. Et v[ir] ſeas q[ui] ſigna n[ò] ſut alud niſi illud q[ui]
appet in acto[bus] et paſſo[bus] animalibus natura-
libus c[ui] antecedéribus q[ui] p[uen]iut ab eis p[ro]p[oterea]
q[ui] inueniunt duo ſenera ſignozum comunicantium
pluribus egritudinibus. Et debemus p[rim]o tra-
care de eis. 2 Poſtea narrabitus ſigna vniu[n]ſuui-
q[ui] egritudinis p[ri]a. Et ita duo ſenera ſigna[que] ſunt
p[ul]us et v[ir]na et ſignificato p[ul]us ſumif[que] a coicantia
d[ium] méb[ro]z c[ui] corde. 3 Sed v[ir]na ſumif[que] a mé-
fura digon[is] in epe[que] veni: et p[re]terea ſignificato
ip[ra]ſus n[ò] eſt pauc[us] in ſignificado egritudines méb[ro]
ru[ſ] virtutis nutritive. 4 Et incipientu[n]e[ſt a p[ul]us quia
eius eſt cognitio meli[que]. Et dicimus q[ui] p[ul]us eſt c[ui]
poſtus er duobus motibus hoc eſt motu dilat[i]o-
s et motu ſtrict[i]o[n]is. Et er duabus gerib[us] que ſut inter
duos motus ſicut declaratu[m] eſt. Quia iter duos mo-
tus neccesario ſunt due quietes et etiam q[ui] ſapiente

c ii

Liber Quartus.

127

bui artis dixit quip[s] ipse�bedut hafduas getes. et marie
quietes que est post constrictione quia quies que est port
 dilatatione est maſita et illi q no[d]e perſect[ur]. p[pe]a acſi
 centia que eſſentialiter bic o[m]ićantur continen
tur vna itarui hoc est aut in motibus aut in quietib[]
 Et propter ea apparet q propria genera pulſui ſunt.
 5. ynuz est q ſumitur a [ſtitate dilatationis]. ſed medius a
 [ſtitate temporis mot]. T[ert]ui a [ſtitate virtutis
 mouentis. Quartii a tpe getis. Quicui a propoſione
duorui motu[m] et duat getu[]. 6. a p[mut]atioc[]e pulſus et
 ſua assimilatio ſue teſp[ici]. 7. ab ordiatioc[]e motus et q
 etis in ordi[]atione. Sed tria ſunt genera que c[os]ſue
uerunt iungere medici ilti. 7. vnum est q ſumitur
 in arteris. Secund[us] a qualitate ipſus arterie. Ter
tius q ſumitur a diſpoſitione ſubſtantie arterie. Et
 ita tria quia pulſus est quanti[] est pulſus no[d]t ſunt p[io
 p[ra]ia in pulſu in ch[]tu[] est pulſus no[d]t niſi p[] motu[] et q
 etem. Et p[]zimo v[]ol[]um? narrare species que conti
 nentur ſub yno quod[]o genere. et p[os]ſea dicen[]mus cau
ſas vnuiſculuſus generis. et speciei. q eo q[ui]ndo co
 gnouerimus eoq[ui] cauſas e[]ſiēcietes. tunc poterim[]
 ſumere plus ſigna e[gr]itudinum q ipſe eedem ſunt cae
 diuerſitatis pulſui. Et propter ea qu[á]do inuenie
tur genus aut species proſp[ie]cæ cae. t[uc]e erit ſigni h[uius]c
 ſuper iſtud genus aut speciem e[gr]itudinis. Et p[]n
 p[ul]ſus qui fuerit pluriucauſ[]us non ſignificat ſuper illa[]
 z[eg]ritudinez ſolui ipſa e[]ſcient[]e niſi ſee[n] alia ſignific-
 atio adiugatur. Et deinceps v[]ol[]um incipere nar
rare species pulſui: ſubſequenter earu[n]e cauſa aligne
 re: q[ui]e ſcien[]erimus earu[n]e cauſas e[]ſicientes: t[uc]e poſ
 ſible erit q ponemus e[]s ſigna ſuper e[gr]itudines: eo q ipſe eedeſ ſit cae e[]ſcientes earunde[n]. Et ideo
 quando erere[n] er e[]s genus vel species p[ra]zie cae t[uc]
 erit ſigni c[]otinu[m] ſuper inuenione illus speciei e[gr]itudinis vel: generis et quando erit ei plus vna
generis quando erit ei pulſus diuerſus. nam cauſa
 ſignificabit ſuper e[gr]itudin[]e iltius ſebzies. eo q p[al]
 [p]ulſus diuerſus est inuenus in ſebzibus putridis et ei
doloz[]e for[]maci[]er. ergo hoc est et ſigni declarans ſe
 ſtem putredinie p[ra]zie non ei affocietur alind ſi[]g-
 ſaum et poſſible erit quod alind ſigni ſut er e[]specie
 pulſuum. et quod non. Et poſtquam date ſunt
 ſeu allignate a medici cauſe pulſuum determina[]
pulſus ap[]pro[]xi]tatum vniciuſ[]q e[gr]itudini: eo q ma-
[]to: par[]s pulſuum est composita ſicut, pulſus ſigniſi-
cans ſuper ap[]osternata calida quia est paruus: ve
lor. in[]o[]z[]dinatus: et variu[m] multis variationibus. et
in bac e[gr]itudine pulſus et p[ra]p[]i? est composi[]tus
 ſemper. Et quidam pulſuum ſunt qu[]o[]zum est ſigni[n]
diſſinitu[m] ſuper aliquas e[gr]itudin[]e quando affo[]ciaſ
 alind ſigni: verbi gratia quoniam pulſus in[]o[]z[]dinat[]
 quando erit cu[n] calo[]ze manifeſto et no[d] erit in oze flo
 maci p[un]ctio aliaqua ſeu doloz est ſigni certu[m] ſuper
 ſeb[]p[]utrida. Et poſt[]que declaru[m]us quomodo
 est ſignificatio pulſus generaliter redibimus ad nu-
 merand[us] species: deinde dicem[]q[as vnuiſeniuſ[]q
 Et dicimus q genus q ſumitur a [ſtitate dilatio
 nis diu[i]ditur in pulſu magni[] et paru[n]i et mediocrez
 et in l[og]ui b[reue]t largi stricti[] et medi[i]i med[]iocrita
t[em] in eminent[]e p[u]ſund[us] et medi[i]. Et magnitudo est
 quando arteria extenditur ſupera ſi dimensione in
 omnibus tribus dimensionib[]es: scilicet i p[u]ſunditare. lati
tudin[]e: longitudin[]em. Paruus est contrarius
 illi. Et medius mediocritate eoq[ui] continet. Lon-
gus qui retenditur in longitudinale dimensione p[]hui
 ch[] in latitudinale vel p[u]ſund[]a: hoc est qui trist[]at qua[]

tus[]o]r tangentis digitos. Brevis autem est qui est
contrarius buic. Sed medius bozum mediocritate
seruat. Largus est ille qui ſe[m] latitudinem ultra
alias extenditur dimensiones Strictus illi est con
trarius: ſed medius medium tenet. Eminens eſt il
le qui in altitudine ultra alias diuſiones extenditur
profundus yero est et contrarius: medius yero me
diocritatem seruat. Et ite species ad inuenim co
poni poſſunt. Sed difficile est bane compositione
 cognoscere tactu ille ſunt species ſumpe a genere q[ui]
titatis dilationis. Sed genus q ſumitur a tempo
re motus diu[i]dit in velocem tardum et medium.
Et genus q[ui]ſumitur a [ſtitate virtutis diu[i]dit in for
tem debilem et medium. Et foſtie est ille qui ex-
trema digitorum foſtiter percutit. Et qui ſumitur
a tempore quietis diu[i]ditur in p[al]ſtillum: rarum et
medium. Et dicit. Halien, q p[al]ſtibus est ille in
quo tempus quietis poſt ſuam conſtrictionem est p
u[m]. Sed rarys est contrarius illi: ſed medius me-
dium seruat. Sed hoc non percipit niſi ille qui co
p[re]heſtit [ſtitatem] quietis quen[i] est poſt conſtrictio
nem. Et qui hoc non cognoscet neclet diſſerienti[]
inter pulſum velocem et p[al]ſtillum. ſed hoc graue est in
uenire: t[at]amen non videtur impossible multu[m] perſe
citis q ſunt optimi ſenſus quando omnes homines
n[ui]s ſue equales in hoc ſenſu: h[ad]modum non ſunt equa
les in solicitudine et bonitate intellectus. Sed ge
nu[m]s ſumptum a propoſione. 4. temp[]o]zum pulſu[n]
diu[i]dit in pulſum equiponderis et n[ui]o equiponderis:
et equiponderis est equalis: habet compositionem
duorum morum adinuenire multu[m] compositione natura
li. et per viam nature, et similiter habet composi[]tio-
nem. ſigni quietis ad alia et eti[]a ille que est morum
ad quietem. Et ite compositiones diu[]erifican[]
ſe[m] diu[]eritatem etatum temp[]o]zum et complecio
nem. D. dicit q[ui]e compositiones naturales non
inueniuntur niſi[]m vn[]a compositionem notarum
muficarum propo[]zi]naturarum et ordinatari[]que est
compositio dupli aut partis fi v[]icit q min[]o: propo[]
zionu[m] ſencau[n]i in pulſu et ilia que multiplicat qu[]
tum multiplicati comparatione vnui[m] partis multi
p[li]picate duarum partium. Et si ita est vt dicit mi-
rabile eſt. Et sed compositiones ita com[]prezen
dere difficile est h[uius] multu[m] homines in muſica cau-
compreſendant propter ea quia note muſſce habet
ſuper ſluam extenſionem: ita q min[]o: dimenſio illa
rum ex[]emplo potest com[]prezenden: et ita illa que mu[
]tiplicat er. 36. p[ar]tibus vnui[m] partem vnam. Et
ita verba ſunt alterius ſcie que buic per accidens
est neceſſaria bic parum. Sed in pulſu ſunt tem-
po[]za b[re]uia ad inueniendum b[ane] com[]preſationes
in eo: aduc magna quies q eritariis poſt p[al]ſitu-
nem difficile est inueniri: eo q[ui]a arteria est ſuper car-
ne. Et propter hoc legerunt tangere b[ane] arterie
am eo q[ui]a ilia et lato[]r et pro[]p[]inqui[]o: loci principi: et
has arterias rangunt medici. Sed genus ſum
ptu[]za a ſua simila[]tione et a ſua diu[]eritate omnia pre-
terita genera continen: q est quia assimilatio pulſus
est vt omnia genera ſecundum omnem modum
concurrent. hoc est q[ui]e ſMagnus vt fit perſue-
rans in ſua magnitudine: et similiter ſi est velor et tar
dus aut er alio[]s. Et pulſu[]diuerſus habet q species
aut in omnibus generibus: aut in yno aut pluribus
ſit aut in multis diu[]eris pulſationibus aut ſolum in
vna. Item diu[]erzo[m] pulſuum quidam est ordi-
natus et eſtalle qui multis revolutionibus ſua[]z diuer
ſitatem conſeruat. Et quidam est non ordinatus
et eſtelle qui ſi am diu[]eritatem non ſeruat. Et co-
[nu]nenientus est et ſpecies pulſuum diuerſorum cum
speciebus composi[]tis computentur, et ego ex c[]is ma

["Liber Quartus.", "27", "nifeſtiores dicam. Et genus ſumptum a qualita-\ntearterie diuidentur in. 3. species: hoc eſt i rigidiuſ; ca-\nlidum et temperatum. Et q. ſumitur a ſubſtantia\narterie diuidentur in durum: molem et medium. Et\nq. ſumitur a contento in arterijs diuidentur in plenum\nvacuum et medium, ite ſunt species ſimplices pul-\nſuum. Et inueniuntur pulſus composiſt qui ba-\nbent nomina que dicenda ſunt, quia quidam eorum\ndicitur pulſus capiſans: est et variaturi vna pul-\nfatione in tarditate et velocitate: accident huic pul-\nſui ſtetinet 2 ſter: et cito redit: ſuum motum com-\nplet: et appellatur capiſans eo q. ſuus motus affimi\nlatur ſalut capioli. Et quidam nomiatur cauda\nſoſizina qui ſemper variatur quia aliquado varia-\ntur ab augmento ad diminuendus, et aliquado a dimi-\nnutione ad augmentum, et ſtud augmentu et diminu-\ntio aliquando ſunt propozionata aliquando non.", "Et quidam dicitur vndolus et ille est qui variatur in magnitude et paritate partium oſgant in emi nientia et profunditate in strictura et largitate cum mollicie ſubſtati oſganti et decinat paruſ ad paruita tem ſed non multum et vniverſaliter ſuus motus affi miliarur et vndis maris et ab eſdem nomen ſuſcepit. Et quidam dicitur vermiſcolus qui vndoſo allimi latur, et est eo mino: et ſpilior. Et quidam dicitur forficane et eſt minor et minuus duobus ſed et ſpilior. Et quidam dicitur ſerinus qui vndoſo in diuerſa te partium ſimilatur: tamen eis rigidiuſ: et Et quidam dicitur bis pulſans et potest eſſe vt ſic deno minetur per diuerſitatem quam in vna habet pulſa tione, quia in eadem interpolat et reueritatur: et potest eſſe vt dicitur q. one pulſationes ſunt in vna q. quies que eſt inter eas non habet temp: q. mecreat dici temporis quietis Et quidam dicitur tremeus et quidā dicif toſtoſuſ q. participatur talis ſicur fi: et oſganum toſqueretur. Et quidam dicitur arcuatus q. est quia eſt eminens in medio: et in extremitati? profundum. Jste ſunt omnes ſimplices species et manifeſtiores que ſut in compositis.", "Capitulum de caufis pulſum.", "Inceps incipiens narrare cauſas omni-\ndum Et dinius q. cauſa magnitudinis pul-\nſus et ſanitas virtutis et etiam ſanitas inſtru-\nmenti. Et multa neciliſtis pulſationis, et ptopterea est\npulſus ſignum dominationis ſanguinis i ſoto corpo-\nre: quæ marione i cum hoc iungantur velocitas et fre-\nquentia quæ ſint ſunt ſtitomina multe neciliſtatis\ncum ſanitate virtutis et instrumenti. Sed cauſe\nparvi pulſus ſunt iſtis contrariæ hoc eſt ſit ptopter\ndeblitatem ſolum aut inobedientiam instrumenti\naut ptopter neciliſtatis paruſitatem. Et ptopterea quan\ndo erit iſtus pulſus cauſa debilitas virtutis neceſſa\nrio ſignificabit complexionem malam materialem\nſuper virtutem ipſam debilitatem, aut ſignificant\neuocationem ſuperfluam ptopter & intrinſeca vir-\ntus eſt diſoluta. Et quando fuerit cauſa ex inob-\ndietia oſganti neceſtario ſignificat malaz plexionez\nſicca materialē: ſiut accidit qui dominat cola: aut\nmelia, aut diatur toto corpe cōplexio mala ficca i\nmaterialis ſicur et ſebris et etiica, aut ſignificat ſup e-\ngelatione que ſit ptopter frigiditatem multaz, aut p-\npter eſtensionem arteriarum que ſit ptopter apa.", "Sed qui fit ptopter pancam neciliſtatem ſigniſi\ncat paucitatem caloſis: et aliquando aggregatur bec\nomnia tria: ſignat ſuper iſta tria et cauſa mediocri\ntatis eſt temperantia respectu ſupradictarum. Et\ncauſa longi pulſus eſt paucitas virtutis eo q. non po\ntet eſt extendere arteriam in latitudine et profunditate\nſeſdem propozionem eſt ſtensionis longitudinis: et hoc\neſt p[ro] matozi parte p[ro] p[ro] p[ro] p[ro] p[ro] p[ro] p[ro

Ibcr Quatuor.

30

## Capitulum de crifi.

Et quia febrzes et yniuerfaliter acute egritudi
nes noñ fananf ab bis que fine crifi fanaf. Decç
da eit cognitio signoſz significanti quatuor egritu-
dinu q crifi fanan ab bis que fine crifi fanaf. Decç
bile significantia. Et dicim? q crifi s cognitio quib-
rebus habef. Una eft cognitio ſue discretio egritu-
dinu q crifi fanan ab bis que fine crifi fanaf. Decç
da eit cognitio signoſz significanti quatuor egritu-
dinu têpoza: q noñ i quolibz iſtoz têpoz fit crifi is
lan dabilis. Tertia cognitio speciei enacuatioſi illi rei
que egritudiné facit: q eſ q res que euacuaf quan-
do egritudini ſunt incouenientes tuc ſunt inlandabi
les. Quarta res e prie in ſeffenti crifiis aur in ipfî
pronosticatiò. Auita eſ cognitio dieru in quib? cri-
fis ſit landabilif aut inlandabilis. Et poſt hoc eue
niat comemozatio bonozi: et malozi signozi in egrit-
tudine qualibet que còſumif per crifi m yel ſing crifi
s signozi bonozi significanti ſup liberatione. Et
dicim? q deſcriptiòs egritudinu que crifi terminà
tur ab illis que fine crifi terminanf ſunt hee que ſin
unf dissolutione oculta aut manifesta: et habenf a lo-
gitudine egritudinis aur ipſi? breuitate: q eſ q crí-
ses noñ ſunt manſſete nifi in egritudinib? que breni
têpoze ſinufin. Et longitudo egritudinis aut bre-
uitas a natura egritudinis eſſentia cognoſcif: ſim-
liter a rebus eſtrinſecis que illis ſimules aut diffiſi-
les indicanſ: fac uter clima: dicta: et exerciti: et ſim-
liter coplere: et etas. Et aliquado breuitate: et lon-
gitudine egritudinis a natura medbiae p[rae]ciens ſieut
apostemata que i medbis principalib? generanf. Et
multocociens au accidentib? cognoſcim? q eſ q que
dà accidentia breuitate: et quæda longitudinè signi-
ficant. Et cez maiòz par[is] accidentia que in ſuphuita
tibua corpora apparèt et ſignis digeitionis et priu-
ationis euide[que] ſimilimodo ſignificat ſup egritudinu
têpoza in longitudine et breuitate: et nò ſolus er parte
qualitatis veru etia quatitatis: ita q qui erunt multa
cita ſumptione[z] egritudinu ſignificabunt et qui erut
paucà contrariu denotabat. Et egritudines que na-
turaliter ſunt breues ſut colorice aut ſanguinee: ſue
ci apostemate medbozi principalib[us] ſit aut nò, q eſ
tia tertiana pura terminu quatuordecim dieru no
excedit. et alijiq per ſpacum ſeptimane ynius con-
ſumiture ſi fuerit inter venas acutio: erit. Et ſeòm
ifum modu eſt in ſanguinis ſebre: eo q eſ in ſultuo
acuitatis. Et ſeias q antiqui noñ dixerit ita nifi in
egritudinibus acutis que terminanf i quatuordeciz
diebus yel citra: et hoc noñ inuenit nifi in ilibus duob
generib? febiu. et in apofematib? ſanguincis et co-
lericif. Et flematicarib febiu têpus eſ longu: et di
gestionis ſigna in eis ante tres ſeptimanas noñ appa
rent. et aliquado ad ſpatia pluriu mehium extendunt
Et que er copolitione ex flemate: et colera ſunt: iter
bas medie eritunt. Et melancolice spacio ſeptem
mensi[que] extendunt. et quâdo res eſtrinſece egritudi-
ni proportionantur eidem, vt coplcrto etas q regi-
mè. et hee ſunt cauſe longitudinis et breuitatis egritu
dinis. Et adbuc ſunt egritudines habentes p[rae]
piu[ratate] er ſui natura longitudis et breuitatis. Verbi
gratia yt iuuenis haben[is] colerica[que] ſebre ex pura cole
ra et in regione calida. et cum regimine calido. et cò-
plerioè calida. dico q hec egritudo ſinietur omnino
ante ſeptimù diem. Et econtrario in ſene habente
febzem er melancolia et in yeme et regione frigida et
melancolice complexionis et ergumen ei ſimile di-
co q hec ſebzis non eradicabitur yq[us] ad ſer men-
fes. Et quando non comenuntur ſec egritudine
erit longitudo et breuitas ſeòm proporioni[que] multi-
tudinis et paucitatis ab eadeq. Sed accidentia fi-

ſignificantia brenuitatez egritudinis ſunt ſoſtudo ca-
loris et pulſus velociaſ. et yniuerſaliter omnis ſoſtis
egritudinis motus a ſoſi p[ro]uenit caloſe. et caloſis
corpoſi ſubita permutatio ad citrinuſate ſubito ad
maciem. Sed accidentia ſignificantia ſuper longi-
tudinem ſunt bijs contraria. et mediocra ſignificat
mediocratem inter longitudinè et breuitate. Sed
signa ſignificatia ſuper quatuor egritudinu tempó-
ra que p[uen]it ad crifi m aur noñ dec font. Siq[ui]s q
signa principij egritudinis ſunt quando accidentia
ſecundu vnum modum iuuenitur et non ſoſia.
verbigratia tempora affictionum tunc erunt equa-
tia quæadmodum tempora quietis talla erunt: de
buinu tempòris prop[er]itate eſ vr nullà dictionis ſi
gnuz in vrina oftendatur yel in ſpuno nifi egritudo
p[ra]noz: efficiatur. Et signum augmenti eſ quando
egritudinis accidentia acerecunt: et tunc têpus affli-
ctionis p[ro]longatur et tempus quictis brenatur.
Sed anticipatio p[ro]rimi augmentum egritudinis
non ſignificat ci cu[j] hoc longitudo tempòris aur ſo-
titudo non adiangeretur q eſ quia quando antici-
patio p[ro]rima a ſoſtitudine et velocitate egritudinis
caufatur. tunc neceſſario ſequitur ſoſtudo p[ro]rimi
et ſoſtitudo. Sed quando cauſa anticipatio[n]is eſt di
gestionis ap[ro]tudo et homu[n]i ſubtilatio: tunc p[ro]i-
nus no[que] erit ergo anticipatio [sola] augmètis ſignum
no[que] eſt. Et iſud q augmènto p[ro]priu eritit eſ digeſi-
onis manifeſtatio. hoc eſt v nebula ſupfenda in me-
dio vrina videat aut in ſupſicie ſui. Et ſigna statu-
s ſunt q[ui] similia p[rae]ciensi ſignificas ſeòm têpus. q[ui]
s[e]ſòm patientis vires diuerſiſcent: et tunc in digere
do coplet ſua actione: nam e[que] in vrina coplenta dige-
fio reperitur. Et ſeias q no[que] eſ neceſſarum vt in
hoc têpoze accidentia ſoſia ſint. et q[ui]c[er]quis que
ſit cauſa quare tempòre ſtatus natura d debilitate a di-
gestione ofendat: et in tempòre principij virtus ſo-
tis digeſionè ocultet. et bijs contrariu ſequi debet
qui aſſoſtudo nature debz oppont inobediencie ma-
terie. Respondemus quia eſ ſemper vna compo-
sitio tempòris inter agens et patiens: et q[ui]c[er]quis eſ
aſſiciens p[ro]p[rium] et ordinatum tempus habet ſibi
ad agendu: ſimiliter materia habet ſibi p[ro]priu et
determinatum tempus ad patiendum: et quamuis
ſoſme veracter tempus non attributatur: ſed ma-
terie: tamen hoc eſ dictum in ſoſmi abſtractis: ve
rumetiam in ſoſmi relationis: hoc potest dici quod
dictum eſt. Et declinationis tempòris ſigna ſunt
quando accidentia alleutantur: et natura egritudini
dominatur. et par[ox]iſim ab iuuenicm elongatur et
brenuоzes efficiutur. Et sic anticipato [sola] p[ro]priuſ
non eſt ſignum augmenti. ſicut poſſolitio [sola] non
eſt ſignum declinationis. q eſt quia poſſolitio a pau-
citate materie fieri potest et a nature debilitate.

## Despeciebus crifiis.

Et ſpecies euonum que in crifi ſunt ſecùduz
bunc modum ſunt videlicet per fluriz ven-
tris. per vomitu: ſudozem: vrina: et ſangu-
nis per nares fluriz. et fluriz emoroy darum et in
mulieribus per meſtrua. et aliquando crifiis ſicut per
apa tamen illa crifiis landabilif non eſ nifi ſiant ape
mata in ignobilibus membiſ: et alijas non ſit per
puſulas iuncturarum. Et ynaquaq[us] ſpecies itarò
euonum in aliqua egritudine prop[oria] eſt vt plus
et maritime quando crifiis landabilis eſt. Crifiſ ſe-
brium collericarum per vomitu aut flurum ven
tris aut ſudozem per vrinam ſit. Et ſanguinearum
per modum alioque eritus ſanguinis h[et] etiam
aliuquando a c[om]municatione quem membi par-
tiens cum alio habet iuuaſ euacuatio. Sicut apo-
itema cerebra creticat pluries p[ro] fluriz ſanguis nariſ

["Liber Quartus.", "31", "Iplenis a ventoſo a frigida coplerione generato. Et empla mébri ſedi multa in antiquo libris inueniſt et virentur qui ſupernuerit caſoni in die cretico ſi go: est ſue ſignu declinationis ills? ſebzis: eo q[ui] natu ra erpell et iſpum bumoſe a partub? inſtruſtions ad eſtricæas partes. Et quado ſupuenient varices poda gricis et artericis et egritudinib? renu vt freuencis et cù liberabatur. Et qui emozioide melæcolicus ſupuenant ſut cù liberatores, et qui ubbiterbas res ſperuerat et a ſe ipso ex hijs multa innent et. Et aliqui accidit vt una egritudo alteri ſupueniat et pumæ alenientabit pura quius perfecta est enſuem no factat, et boc ſiet quò do cauſa egritudinis ſocerit auſter genere cauſarum pume excepto vt fit mino? et debilioz exerplus huus est quod dicit. y. acerbo in diſſteria eructiatio lau dabinus: et", "De ſignis pronomicis malis.", "Et posth[oc]ui loci ſunt de ſignis falubrib? volu m loqui de ſignis malis. Jita ſigna in pnomicatù de hit gra? d? plus et min? Et ſumunt ab operatoibus et ab accidetrib? que ab ipsis operati obbus veniunt et aliquado ſumitur ab egritudine p[er]cedet. Ea que ſumitur ab accidetrib? ſut hec vt faci quæ q[ui] dirit. y. ſignificas morte, et q[ui] naſus est acutus oculi c[o]canti; et aures depedètes; et cutis faciei ſtela; et colo[ſ] faciei viridis: vel obſcur? et oculi quafi cmeri et bec p[ation]e vénénti p[er]niti ingritu dudinib acutis. quoniâ ſpigit et p[er]ditur calo[ſ] natura lis ab egritudine: et foſtioſa[re] arriuſi ipſu: hoc est ca loz extraneus; et generaliter hec ſunt ſigna in egritudinibus acutis a forſtudine egritudinta. Et aliquado accidunt hec ſigna in egritudinibus cronicis vt in ethica: et c[ia] poſt multa euacuatione a ſuru vèrit: vel a vigilia immoderata: q[ui] ea quod diffolatus est ca loz naturalis et buſidita: et calo[ſ] extraneus est forſtudinacis excepto vt non p[er]ceſſerit vèrit immoderat? aut imoderantia vigilia q[ui] ſue in tali leu? ſignu: et. Et q[ui] alb[io] oculi rubeuz fuerit et ipſi? venè obſcuro aut nigre fuerint ſignu mortis est p[cul]dubio: et marie in egritudinibus acutis eo q[ui] ſua nigredo extinctione naturalis caloris ſigna: et albrubed[are] replecionis c[ere]bri er buſo[bi]d? inſtatius ſignificat. Etemineta ocu lin in egritudinibus acutus malum est niſi ſoſet proſpocu oculi obralmiâ: aut p[ro]pter vomitu. Quando ſuper- c[itu]n, aut labiu: aut naſus colo[ſ] luteu habéb[o]ſuruz morte: poriora[ta] ſignat: frigiditas eſtremitatu in acutis ſignu malu: et al[ve]co: eo q[ui] ſuffocatione calo[ſ] naturalia in partibus pronomicis propter ſtema: ſignat aut p[ro]pter buſo[bi]z frigido[bi]z habundantiam et proſpicio ſignum est extinctione calo[ſ] naturalis eodez modo quando habens ſe. corpus intrinſeſus fuerit calidum et eſtrinſecu frigidum: morte: ſignificat: eo q[ui] ap[ar]a calidu: deo q[ui] ſigna calidu in intertombus eſt et ideo calo[ſ] eſtrinſecu vèritur utus. Et vninerſatil quado calo[ſ] equalis nò est in toto e[cor]po: malu: et: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritatè ſunt deuclues et ad viridatate ſiante pulu: debili mor[ſ] vi: c[ina]e: eo q[ui] ſignat in mébri: p[ri]ncipalibus apoſtema: ſi cut in cerebro: Romaco: et: p[er]c. Quado lìguia puſtula botòaliâ habet cu[ſ] extremitatu frigidatate mor[ſ] p[ro]pima: eo q[ui] ſignat in cerebro aut in vètre calidu ap[ar]a: et malu. Si digitis ſungues ad obcuritat

Liber Quartus.

32

imilatine debilitatemque ptem ex qua membrum nutriri d3 nò pòt affimilare; 5 sic ad lapideè coueritik 5 nò ad pìt rens ex vitæ couèrsionem. Et et ac- 5 cidit propter forzeè caliditate; 5 siccitare: aut ppter fri 5 siditate; 5 siccitare: sicut accidit in supluitatib5 que in 5 aque canalib5 colligitur. Et aliquado accidit ppter 5 grossozì ciboz 5 si terrefriuì yb5 5 aliquado bee cac œs 5 in simul agregamur. 7 Ite abduc sanguis er renib5 egreditur 5 ppter virtutis nutritive debilitate: 9 est q2 nutri 5 ri non poftat er hùiditate laguinae in eis exiftate.

Sed barri paffonùs ûre bec fut: q2 que a debilitate re
nù creatur: ab accidetibus renib5 fupueniètibus co-
gnoſcif: ſicut a colege qui eis accidit propter malam
côplionè e toti5 còpores macie5 et coitus debilitatè.
Et diſerétia illus ſaguinis qui ſit propter aptionem
vene fit ab eo qui pp virtutis nutrimente fit debilitatez,
est q2 qui egreditur ppter venè apertiónè ponit vi7
nam talem qualis ſit ſanguis ab ipso rei principio:
fed qui a debilitate puenit renù loture carnis affimi
laf: 5 hoc idè in principio valer neeg fubito appareat.
Et diſerétia inter ſanguinè e ſeiflura vènè puenièt:
35 ſaguinè e ofticiis eurentè: est q2 qui er orifici
nus egreditur fine dolore est: 5 asmodùs ſaga is e nari
bus eienis: 7 qui er ſeiflura erit cù dolore h5. Irem
ex vitæ pionenit femp cù dolore: 9 est q2 ſanguis
er hoc mébzo vt plurimis egredif pp bu acutos ipfa
lacerates. Et qui a gibboſtate e pafiæ egredib ex ac
détibus debiltatè e epatis denotatib5 cognofitur.
Sed accides 5 fluris vètris nominatè: 5 ab 5 ſuf
ficiènt nò ſit loquutus declaratùm tamè eit in egritu
dinù libò: 5 fit ab intefinozì e epatis 5 ſtomaci debili-
tate: 25 aliquado a debilitate mébzo toti5 còpores:
35 cù hoc dico debilitate: malà mébzo5 fine materia
côplionè intendo 5 similiter pp malà côplexionem
materialez bec accidëtia fieri poſſut. hoc est propter
materiam in quolibet isto mébroz aut in pluribus
集b25 cù bæc malà complejo foli mébzo egrum
nò ſignificabit: fed et ipſus cæz denotabit. Et incipii
endù eit a ſignis quendo huc eueni còingubat mé
bèn hoc egru ſignificat pp ipfas diſſerétias. Et diſi
nò 5 pè differéia que is inter flurù vètris qui ab egri
tudine materiali fit in aliquo mébzo vel in pluribus
inter flurù qui ab egritudine fit nò materiali. est q2
ille qui ab egritudine materiali h5 manifeſtum egritu
humòris ipſu faciètis cù egone, 5 7 fit fine materia
nò ſic manifeſtak. Et debes ſire 5 pà ſi a ſtomaco p
uenerit, ab antecedètibus ſtomaco fupueniètibus 5
manifeſtum ſtomaco habete côplionè vel malam mate
riale aut nò materialè, 5 cù hoc penitè diungik mora
cibi in ſôaco parua. 9 est q2 qui a ſtomaco puenit est
ppterovna duarù rerù, aut ppter virtutis expul-
ſiue ſelinationè vt citi5 expellat, aut ppter retentive
deblitare 7 vt nò retinæt, 4 quodcùs hoà fuerit ne-
cesse est vt paucæ cibi in ſtomaco ſlat mora. Et ali-
quado accidit vt flurus ab intestinis pueniat ſicut dì
ctus est q2 hoc ab antecedètibus intestinis ſuperueniè
tibus cognofitur, 7 q2 in ſtomaco cauſa ſelintantie
ſupradicte non est fed in ipso cibus têpoze naturali:
moraz. Et qui ab epè aut venis puenit aut ab ali
quibus aliis mébzi puènt: vt a capre 5 ſimilib5 co-
gnoſcif 5 materialis a ſignis ſignificatibus dominiſ
hùnozì in mébzo: 2 ab antecedètibus illi mébzo pro-
ſuariis aut ab ipſus operationib5. Aluèzoar, eniz te
itificat de illo qui flurù cronici patiebatur 5 flurus
ite in boza somni forſificabat 5 in boza vigiliaruz al
leniabat, 5 p hoc arguebat 5 humoz hoc faciès eſſer i
cerebto: 5 ſua intètionè in curado cerebzu abhibuit: 2
5 curatus est. Et ego eandè 5iſi re ſimilè feci in quo
dam flurù ventris patiète: qui medicatus a multis
medicis 5 a me longo têpoze ſuit 5 nibh proſicui ha-

bebat: ita 5 de ipſius salute desperatùs fed ipſu viſi-
tabà sìcut amicù: 2 q2 magnus erat: tandez percepì
vnò er ſuis brachis alio frigidis: 5 matrùs: 5 argu
métaui hoc 5 flurus ab illo brachio ortuz babuit: eo
5 virt? ipſi? mébzi attractiva 5 et digestiva depedit a
ppter malà côplionè frigidà nò materialè ſuper
ipfa dominàtez. Et ego intètionè meam ad illud
membræ calefaciendù apposì còſtructabilis: 5 balne-
is: 5 ſimilib5 localib5 reducere bonà 5 naturalez bù-
ditate: conatus ſui: 5 poſsea méſtè appoſtu: 5 calo-
z re2 naturalè atq2 humiditatè banc cù rebus puenien
tibus ſeruaret donec ipſu ad omnes ſuas virtutes
naturales reduri. Iec medicinà ppzri aliq2 flurui
facere curauq2 ppter hác re2 bœui têpoze curatus è.

Sed flurus qui fit propter opilatione que fit i me
saraicis veniètib5 ab epè ad intefina signaf per chi-
lù exeruntè cum egone qu5uis tardet in ſtomaco 5 inte
flinis têpoze naturali: aut ppenquo eidez: 5 quando
hoc accidit alicui fit ei macies têpoze bœui: ita 5 bræ
vut: 5 aliq2 fluribus accidat. Sed quado egritu
dinea5 ille 5 ponatur difficile est eas cognoscerè. Et
ſias 5 maios p5 isto5 signo5 còlectabilis est 5 p
perea volèis ita cognoscerè indiget acute igneo cù
perſueràti pferutationis: 5 quado extimabis vnus
incipe elevare cù medicina leuì 5 egritudinis quà
opinatus fueris: 5 ſi lucratus fueris ex hoc continua
medicina 5 q2 tucſies 5 opiniè 5 es verù non dimi-
te. Sicut 5 quado credideris 5 cæ flurus fit opi-
latio dabis res aperitâs: 5 ſi lucratus fueris teneas
hac medicinà 5 credas 5 hec opio est vera: 5 ſi non-
incipies cito reſtaurare illud 5 ſeciti cù medicina
illa. Et opinàf quidà medicozì 5 hec opilatio ſit de
generè ſappito egritudinibus 5 cauſis egritudinus
5 ſi crediteris 5 cæ egritudinis ſit calidates pufubil
curare cù rebus frigidis: 5 ſi videris 5 pèderint cre
das pcerto tuà opinionez: 5 incipe egritudinè leuare
Dec fùr illa pp que cognosces méb: a leſa. Et que-
da5 cognosces per accidëtia mébzo coiciatà lefo ſicut
tuſſis que accidit cæ pленreſant: aut cæ apatis:
aut tractio eſſis trachea tractæ cæ apostematis epis-
ſed hec ſigna nò ſut proprie ſigna ſionis mébzi nifi
coiunganè alia ſigna cù eis ſicut tuſſis 5 rafcatò q2 5
ſignificat ſup pleureſim: nifi ſit ibi doloz pungitùnus
5 ſe, continua. Alduc ſias 5 in quibudam mébzo-
rum egrorù est egritudo per ſe 5 pmo: 5 in quibudaz
pp aliòz mébrozì communicationè fit: 5 cognitio egri-
tudinis que propter colligatìa ſit est q2 méb5 compa-
tiens pp augmètus 5 vint diutionè: egritudinis mébzi
per ſe egri agratur aut alleniak. v. gratia q2 verti-
go 5 alie capitis egrudines que augmètak quando
ſtomacè? naufeat: aut quado cozruptus in ſe continet
bumozes, aut quado a cibis vacu5 non el: tunc dice
re debem? 5 hoc nò accidit capitì nifi ppter cerebzu
ad ſtomacù colligatìa. Et adhuc hoc indiget p ſru-
tatione q2 poſſibile est vt alicui? mébzi egritudo ppf
alteri? mébzi egritudinè accreſcat, aut eſſe potest vt i
vno mébzo ſint egritudies plures quarù vna est ſibi
ppzria 5 pma, 5 altera ppter alterius mébzi colligan-
tià. Et aliquado egritudo que propter colligantia
fit ppter ppzie egritudinis augmentus reci piet cre-
mètù 5 augmètabit forze quis 5 ppter colligatìa folli
hoc euenire poſſit. Ite2 abduc eſſe potest vt due egri
tudines ppter colligatìa eſſe poſſint vt egritudo ce
rebzi ppter ſtomacuz, 5 egritudo ſtomaci ppter
aliud méb zum. Et ne in bunc errore2 decidat pſe-
culatoz, 53 vt circa hoc pluries pferutetur: 5 quando
eius opinio ſuper aliqua itarù fuerit firmata tunc re
motionè ipſius cù medicina equalitati ppenquinà at-
tendet, hoc est cù medicina ad aliquam extramita
tum non multum declinante. Et ſi experientè hoc

fij

Liber Quartius.

### § § §

Et dicic q aliquado cerebri rete apatur. et hoc sequit
holo: pulsatui? pp. arteria multitudinē. et ipf? ppria
signa fur, albi oculi zonis rubedo. et palpebza groſſus
ciee: et motus difficilas. et ſe. et dictu eſt ppria iui ſutif
apatib? exiſit. ſed tamen in apatibus calidis eſt acuta
et in molibus eſt lenta. Hoc eſt egritudines in quib^
neceſſe eſt inducere demoſtratioe. et pprie in egritu-
dinum cerebri. Sed epiſtia et apoplegia et simi-
les egritudines neruoz omnes iſte egritudines ſunt
manifeſte ſeuſ. et iac dirim? caſ et iib libet egritudin
Et que remanet loq ſut signa q ſut ppria cuinſo? cae
caſ egritudinī. Et hoc inueni eſt i eis plurib? et cau-
si. et eſt inueni i eis er colligatia alioz mébzo? ſicut
eſt relaxatio. q iſa declaratu eſt in libro egritudinī q
humor? qui facit eſt ca flematis. et pōt eſſe q ſit ca me
lacolie. Sed ſi eab aquoſitate aut vēroſitate. i hoc e
ſicherit inter medicos. et ſi pōt eſſe vt ſit in cerebzo
principalter et er colligatia alioz mébzo?.
Sed co
ſnoſcere iſta signa marie pōt iiri p pristera. q iſte e
egritudines eueniut plurib? de caulis. Eece q signi
ſicar ſup ipa ſut signa q ſignificat ſup habuſdianti būo
ris. et q eīus quod inuenit er colligatia alteri? mébzi
dicta ſut iaz ſit via p qua2 demoſtratur: et hoc eſt q
egritudo multiplicat in mébzo er colligantia et minu-
itur et minozatione. et iiter q in mébzo leſon iu stat
ſira egritudo: et 16 quoniam iſta accidetia manifeſtant
q eegritudines nō ſut in mébzo principali. Et
ſeias q differētia q inter egritudines materiales et n
maſteriales eriſit. eſt q materiali dominus illi bu
moris oſtedit: et que pina effeſtia a nō naturali eriſit:
ſi ni hoc efficiēs a reb? exterioſb caſc. bec erit ma-
maſteria pauc̄ et pfeuerantia erit beuus ſic ut dolo capitis
qui a caloze puenten ſolis: q ſicut egritudo q noiaſt, ſera
bique ab aere serenifimo qui mebza nutribi adiut ſit:
contingit. Et que mala plexio a ſeſa eriſit effentia
ſicut pafin? et ęthica et a nimia flecitate ſit: et bec
pafni species ab aliis pafni specieb? diuerſiccaur
qui paulariſt aduenit: et eiuſ tremor eſt magnus: bec
ſut signa egritudines.

De ſignis egritudinī oculōx.

T
aptiāmus nunc signa egritudinis oculozum
dicam? q eee egritudines ſeuſ iulus mani
ſekanſ: et iib inoc hōndigem q nō cognitione
caufe: et būc meu ſermonē pplebo cù de oculozu me
dicatione ſermonē ordinabo: hſ bie dicā signa que co
nitione egritudinī oculis manifeſtatur. hec leſio eſt
que aduenit nero p qué ad oculi spirit? currit ania-
liis: aut que eides cedat spiritui.
Et reruns qui ad
oculi dirigit: ledif aut mala cōplerioe materiali: cœ
apate vel opilatioe: aut ptopter malam cōplerione
ſine apate vel opilatione.
Et signa male cōplerio
nis cum apate in oculis ſut manifeſta: ſicut pulſatio:
rubedo et calo? et signa opilatioe ſut ſola grauinas.
Et signa male p[]plexōis oculōvi maſſeſtatur hſ q oil
mala cōplexio manifeſtatur. Et opilatioes que in
eo ſunt ſut ſicut egritudo que nominatī abſaſi: et eſt
opilatio facta inter corneā et bu. cristallinū: et bec opi-
latio appens eſt bāc vero egritudinē precedit vapō
elevatio ad p[]tes ſuptozes. Et pōt eſſe vt iſt i apozes
pp. colligatiaz ſtomaci afcendat quos ſtomac? transmi
tit cerebto: et p[]oſtui a ſolo cerebzo eleuari. Et diſe
rētia inter iſtos eſt q: vapozes a ſtomaco venientes
creſcuit: et decreſcut pp dobitatē diſonis ſtomaci q ma-
liaci ipſi us. Sed quoniam in cerebto ſiunt in ſua firio
ne firmant ni et in eis qui a cerebro ſiunt aliqua ad-
dif malicia p[]ropter ſtomaci maliciā. Et dit q vapo
res a ſtomaco afcendentes ambos oculos equaliter
turbant. Sz opilatio que p[]ropter decursum aque
ſupertōsio aduenit vt plurimuz in ſolo oculo accidit.
De ſignis egritudinī aurium.

T auribus etiā ſit egritudo pp. duas male ſpe
cies cōplerionis: et materialē et nō materia
leſ. et ſiut in ipſi apāta: et opilatozes: et dolores
& generaliter egritudines que ſut ibus alij s mébriſ
ſenerales: doloz: a p[]ra. et pulſulax: et simili: et bec fi-
ſa ſut signa. ppria egritudinī ipſa? Et signa calidi
apatis auriculāx ſut dolō: iſurin? gravis q: mébuz
et nervoſu? et cartilaginōz: et pulſas ſerin? Et ſeias
q maiōr: ps h[]uſo[]ſuciientiātia apāta ſut h[]uſo[]ſub-
tiſi pp obtuofatē vel duricē ſe ip[]ſo[]z mébzo? et ali
quādo cu bijs apātibus ſit ſe. cotinua: et maxime q[]uā
do apoſſea e[]n radice loci nominati ſumac. Et ma-
tor p[]s egritudinī que ſiut in aure e cruſtatio. et tinit
pp int? vētoſitatis expulsionē et iſſione: et dicic q hoc
eſſe p[]ot acuitate e[]n ſenti[d]. et demoſtratio ſuper hoc eſt
q ibi nō eſt ſignum ſup habuſdiantie p[]umorum.

De ſignis egritudinum nati.

Allo ſupueniut opilationes: et apoſtemata cuſ
cōplerione mala materiali et non materiali: et
ppria. apāta in ipſo ſut q derituaria ſit a noie
illius vermis qui ramife nominatur. bic eſt ille qui
multos h[]z pedes: et signa iſt? egritudines ab eſdem
qubus et alie egritudines cognofunc signis.

De ſignis egritudinis oris.

T egritudines quidā oris oculis manifeſtāk.
t ob hoc p[]erutatione ſignozum, ip[]larum non
indigemus.

De ſignis egritudinī gule.

T gule ſiut apoſtemata egritudines que et
celdaucha dicuntur i. ſtrangulato? et p[]ſes ap-
peſtant afchea3. Et cognofunct a dolozē ibi
eritilete et c[]ui trictide o[]gluridōs q[]ui creſcit []structo[]des
facit h[]acilit? et p[]ot fieri vt h[]c t[]eſtagnat spiritu. Et c[]a h[]
signi h[]uozum dominantium cognoſcitur. Et
pulſus in hoc apāie eſt vndofus et eſt q: hoc apā in fi
b[]ro eſt muſculoſo: et diuerſificac apāc b[]ic magni-
tudinē et p[]otitare et ſcom hoc eo[]z terminationes iu-
dicant. Et hoc ex ſignis bonis eſt vt apā in ptibus
eritio[]bus manifeſtet aut p[]ropter tumoſe ad alii
quod ſigni: aut p[]ropter dolozē p tactu. Et ipſi? p[]e
ciee ſe[]m. B. ſut quiq[]y n[]a eſt e[]ſt ſit in meatuque
que extremitate epiglotis attingit. Secuſa eſt e[]
nec ſo[]ris manifeſtatur et in gula n[]ec ap[]pet: h[]z et hoc
patiés quaſi ſtrangulato[]des p[]cipit. Tertia eſt que c[]
gula exterio[]z eſt inflata. Quarta quādo intus et extra
tumet. Quinta quādo lacerati colli app[]odiant k[]ta q
p[]ſodilia intus contrabuntur.

De ſignis egritudinī pulmonis.

T pulmoni multe egritudines ſiunt quarum
quedaz ſiut comunes et quedá p[]rzie comu-
nes ſut ſicut apāta: voleratozes et ſtinuitatis
solutio, p[]e vero ſicut uſſiis et egritudo que dicic bet
horza. i. difficulta[]shanelit? Et ap[]ca pulmonis co-
gnoſeit a forzi b[]anelit[]e strictura: et a concuſione fixa
cui ipſo p[]ropter iſtus mébzi ad co[]p. p[]pinquitate et p[]ec
to[]ris gravitate: et a forzi t[]inctura p[]omo[]z marillaruz
et ab omnibus ſignis dominationis ſaguinis cogno-
siſc: pp[]terea q[]u[]t plurimuz in hoc mébzo apoſtena
a ſanguine concraſ: q eſt q: colere ip[]ſio in eo[]p[]roter
ſue subſitare mollicie eſſe non potest et eſt q[]p[]ropter
multam humiditatez ad ipſu tranſimilaſ: et tam e nec
etia[]z, p[]ropter hoc apoſtema flema[]tici n[]i raro in ip[]ſo
conficic. Et doloz in apoſtemate iſt[]i, mébzi ſignu
non eſt quia hoc mébuz inſenſible eſt. Et pulſus
nec eſtario talis qualis apoſtematu[]z calido[]um: ece
p[]to q: in eo[]vndoſuras eſt manifeſta p[]ropter mollicie
membzi. Et ſolutioni cotinuitatis iſtus mébzi fi
sguiz eſt q: ſimul et ſemel ſanguis egriditur multum
rubeus: areno[]ſus: et cum tuſi: et hoc ſiut aut p[]ropter
cauſas e[]trinſecas: aut p[]ropter reuma deſcendēs: aut

f iij

Liber Quartus.

propter percussionses in pectore factas. Et sputus
simuliter apera pulmonis manifestat dimo cœmingat
ca aligis predictiæ, q. est q; posset fieri in a patib? que
fuit in panniculi costar, Et er signis laudabilib? in
apate pulmonis est sputu albù et equale; et q. sliuiter
egredif: admodum laudabile est signuz in quo do
minim aliquo? humo? manifestaf: et marine sputu
ingru: et post illud est ciriinu? et p? illud ruben. Et spu
tu rotundu? quod, y. dixit est fumuz malu in pulmonis
egritudine est: q; significat pitioné super humiditæ
naturalis; sed tussis non est signu nifi cae efficiens.
Et cas ipsi? tu er aliis libris nouisti.

De signis egritudinis pectoris.

De egritudines que manifestio:es fuit in pecto
re: sib aposternata et pilationes. Et apo-
remata vt plurimù fiut in pellicula interiori
tegente costas que egritudo nominat kazibera:q in
lingua nostra plesis nominat. Et in hijs apostemati
bus pzia:ria signa fuit dol: fixus extensius se. acuta
et tussis cuz sputo:et pulvis ferinus. Et aliquado hec
aposternata fuit in muculis quisub panniculo fuit
et tue bec paaffio aposternata lacertis dicit, hec signa
fut pofterioza dictis signis. Similia ramen ipsi? ac
cidetia fuit debiliora et minus timorosa: nec dolz a
deo fixus est: q; nò: est in mébzo pàniculo so nec in pul
su ferinitas sic festinat. Et aliquado apotema fit i pa-
niculo pectus diuide:et. Et aliquado dyafragma
apatur: et lequif bie fenus aliatio et ingetudo magna
De signis egritudinis stomaci.

De stomaco aduenit scies còplectionis ma-
le vt materialis et non materialis et aduenit
ha: vlicerationes. Sed species male cò-
plerionis no materialis quâdo remissa est a reb ex-
trinsectis creata: et ille fuit illi? signa demonstrativa
ficut aduent? aeris vel cibi frigidi. Sed si fuerit in
tensa erit aut mala còplecio calida et sicae que ethici
inducit: aut erit frigida et s. senectutis erit etibia.

Et signi abax egritudinum est q in hoc membro il-
la signa manifestan: no in abab? egritudinib? hijs ma
nifeletari sfolet: q et q; mébzu hoc fortiter demacratur
Et quado paties sulpitui sacet tunc picipit stomaci vi-
pòes fouere alicui similè ee. Et fercus molle egre
dif et indigent: et vlr ipsi? virtutes omnes debilitat
Sed mala ipsi? materialis còplerio buiufmodi effe.
pòt: aut vt ipsa fit ibibita vel in còcauitate ipsi? fira
aut ab alio mébzo tràfimisa: et pòt effe vt res abe ad
imince coponatur: et hoc pòt: aut ab yna aut a duab
materieb? effe. verbi gratia fuit si in ipso fit humoz
colic? et ipsi humo: flematic? tràfimittat. Et si ipfe fue
rit flematic? humoz ab eo ruet? proueniet acerofus: et
fi fuerit colic? fiet fumolus. Et differèntia que est inter
buòe? fùri et tràfimuli est: q; transfùlus se fecessu aut
vomitù erit. Sed umbitib? et infir? neutrà hoz attè-
tat: fed confaf ad vomendù et nichil phicit. Et signus
appmati colere è tremor labii. Et huo:ns melaco
lici in stomaco signa fuit virtutis visibilia impedimè
ti et aceto:itas acerba in oze. Differèntia vero que i
ter còplezionè materialis et no materialè èpputer buòo-
res? vomitù vel fecessu excuté. Et in passione flo
maci vrina grossa materialè còpleptoné peccatem fi
significat. Sed apoternata fuit aut in fùdo stomaci
aut in ipsi? oze. Et hozum quedam fuit calida: quedà
frigida et quedam er genere cancri: et quedam fuit vè
tofa. Et ce apa quod in stomaco sopozaf sequif fe,
doloz fixiu? et marie quâdo in oze stomaci oztur. q è
q; q; illa ps magis nervosa erit. è colligatic priceps
et ob hoc piculofio ea que in fùdo eritit. et eidè finco
pis et senfus et alienatio sequif. et frigida apoternata
sequunk dolozes debiles et fe. lenta. Et apatibus q
in stomaco càcerofa fuit fine doloz a fe. fiut: et fi esset

ethice assimilarek: aut mixtis se. Et prpziu signoth
hoz aposternat est ructus putrid? corrupt? cù opera
tionu? debilitate: hoc est q; cib? egredire indigens: et
alia accidetia hijs similia. Et vlr signa que domini
buòe? significat illa eade: fuit signa que significat illum
buòezes qui hoc factit. Et vt plurimù atreitatur et com
pierio: etas et regimè: et alia hijs similia uuiat ad hoc
cognoscedù. Szlyceratio cognosced ab ardoze vò co
bultione que in eo fit: et pp paucà mozdicationè, raro
tamè fit vt vlceref stomac? nifi fit et vlcereat in gu-
la aut oze.

De signis egritudinùs epis.

Et epi accidunt opilationes et apta: et species
male còplectionis omnes. Signum apatis
epis no tamè prpziu est fe, atq; tussis et ilius lo
et doloz, et q; qili prpziu è gravitas loci qui trachea no
minaf maxime quâdo in gibbofitate epis apa erit.
Et sepe signa apofætate costaz cuj signis apotema
tis epatis comifectur qui sepe doloz apotematis
epatis prouenit ad emendum locuz ad quem doloz
epatis pellicule costas tegentis reperitur et tunc hie
nulli, prpziu signi reperif, et cu hijs omnib? accidit tuf
fus, tamè in apotemate nòst multu prpziu apotum
Et aliquado erit sputu in aposternate panniculi ma-
prime quâdo apoterna famè facere inceperit. Et p
terea sputu in principio signu suificè: non erit, nec
est differentia inter apoternata epatis et pleuretica
nifi in qualitate dolozis: q; intiè est doloz fixus et
extensius? et qui in epe è aggregatiuus. Et in pulpu etuà
differentia erit, et in pleureti è ferinus: in epatc ve
ro vindofus. et dicic q aliquado apotema fit in epa-
tis lacort. Et figura apotematis epatis est luna-
ris. Sed figura apotematis lacerti et oblonga, vel
quadrata et ynus angulus ipsius est grolfus et al-
ter subtilis.

De signis egritudinùs splenis.

Et splen omnes species male complectionis,
ccidunt: et opilationes et apoternata et ven
tositas inflatiua. Et signa apotematis sfe
nis fuit doloz: grauns et febz et accidetia que corpo-
ri adueniunt proper buiufmodi membi? egrutid-
nes: et opilationis signa folia grauntias eritit: et signa
ventositatis inflatiue solus doloz est ertenfùus.
Et ex apotemate: et opilatione splenis lequitur ma-
cies torius corporus. Et idemo dicit. y, quando spì-
crecit tunc corpus attenuatur: et quâdo decrecit tue
influfatur.

De signis egritudinùs renum

Et renibus acidit species male complexo,
nis et opilationes et apoternata. Et uicer-
huntur a vefice egritudinibus propter lapi-
dis et arene generationem. Et magis pzia: species
male complectionis que renibus conuenit eit e-
gritudo que bolbarabris nominatur que in lato dy
abertica dicitur, et cuz forzi siti et vrine fluru, et febz.
Et apostematis calidi fuit signa: doloz aggrua-
vè in renibus sentitus: et doloz inalcatim factus cuz
febz, vrine conflictione. Et quando patiens fu
per latus fanum decumbit videtur et alius ren fu-
per ipsum suspendatur, et hoc prouenit quando est in
latu aut declinatione, et in motori parte in hijs apo
flematibus fuit febz es errantes aut tuncie in apote-
matibus frigidis et lenti: ideo quia febz, non adue-
nit apotematiibus membozum principaliu: nifi
quando apoternata erunt parata faniem facere.
Sed signu generationis lapidis in renib: est doloz
fius ab ilius generationis principio quoncùs natu-
ra illos abicit extra sèdom illos qui dicunt q lapides
ifti in subfanta reni generatur, et ideo alijn cu ilius
sanguinis eritus adest. Et q verius apparet est q in

Elder Quartus.

34

tollens

boncauitate renuſz generentur et doloz qui est in hac egritudine. et accidentia dolozis accidentib[us] que in colica inueniunt similantur. p[ro]terea q[ui] komaci diſpenperantur et vomitus hijs duab[us] egritudinib[us] communiter accidit. et caſus similiter appetitus. Et differentia iſtaz[us] viſcibilis est marime in egritudin[us] principio. sed in fine manifeſte diuerſiſcand[us] p[ro]pter in colica ventris eſſe coſtrictione. et humo[rum] cogniſtione. et multa ventoſtate. et etiá lapides generati in renib[us] arená oſtendúr in virina. Et ſignu[rum] diſeretuiu[n]z in hoc eſt operatio cluſterib[us]. q[ui] ſi patiens p[ro]pter clí ſtere requi[re] inueniet ſicut accidit. D. fine dubio h[oc] doloz colie[que] erit. et ſi p[ro]pter cluſteria arguaf p[ro]cul- abio[rum] renaliſt eſt. Cauſa eſt q[ui] cluſteria intellina reſplent et diſtentione in eis operanſt. et tunc opprimu[n]k renes. et doloz forſiſcatur. Sed ſigna que v[ic]eratio[n]es ſigniſicat et doloz v[ic]eratimus fine granitate et e[pr]tentione: cu[j] exitu ſanguinis aut ſanici. et alij[us] egre-diuntur cu[j] virina fruſtra fruſtris carnium ſimilia. et hoc accidit in ſubſtantia renum corzioſo ſit.

C[um] De ſignis egritudinum v[er]ſica.

T[en] v[er]ſica maniſſetoſes egritudines que in ipſa generant ſunt lapideſt qui in ipſa generantur: apoſtemata et v[ic]erationes et gran- guiria et fine voluntate virine eritus. Sed ſi ſignu[rum] lapidis doloz qui in v[er]ſica ſentif cu[j] virge p[ur]tus. et virge erectus. et relaxatiòs fine cauſa maniſſata. et virge eruditiors. et albedo ipſius et ſubſtituati, et diſi- cultas eritus virine. et arenarú apparentia in ipſa.

Sed conſtrictio virine ſunt aut p[ro]pter mea[rum] ma[n]da inſans ipſam, aut p[ro]pter mea[rum] qui a renibus ad v[er]ſica rendit. Et diſi[us] duobus vnú est cùmque acci-dens. et hoc est virine diſſicultas. Sed egritifica tur in ipſi[us] et ſi a renibus tibi doloz ſentitur ſi autem a meatu ibi doloz adſet. Et alij[us]o diſtrictio ſit virine ab ipſa v[er]ſica, aut a meatu qui ad ipſam p[ro]- greditur v[er]ſica. et iſta duo ſentibus in y[mo] accide[n]te com[mu]nica[t], hoc est q[ui] v[er]ſica repletiòn[e] recipit ſi- militer et meatus. Sed diuerſiſicatur in hoc q[ui] hoc quod a v[er]ſica p[ro]uenit quando v[er]ſica p[er]miſ[que] v[ri]na exit. Sed q[ui] a meatu p[u]enit no[mi] emittit v[ri]ná, et ſi v[er]ſica erama[que] et op[er]atio iſtus meatus ſit a lapi de. aut ab humo[rum] groſſus ſanguineſt vel languine coagulato, aut p[ro]pter c[opl]erion[e] frigidá domi[n]ante[]t p[ro]pter apoſtemata, aut furunculos. Et ſigna ha[rum] egritudinu[m] ſunt quando ſi fuerit ex lapilliſis ſi- ſigniſcat ex arculis p[er]cédentib[us] ſi eſt et coagula-tione ſanguinis ſignu[rum] eſt ſanguis anticipatūns. Et ſi a ſanici fuerit ſignu[rum] eſt apoſtemata quod p[er]ceſſit. Et ſi ex humo[rum] groſſus fuerit ſigniſcatur ex e[ri]- tu p[er]cédentis humo[rum]. Et cognoſunk ſte diſpo- sitiones per ſigna eade[m] conuenientia. Et ſi admiu[n]ce ite diſpoſitiones conjungantur diſicule cognoſunk a medico. quare quiete debet medicinare c[on]ſiderádo p[er]miá intentionem. et ſi illa lucratus fuerit ſequa tur illam. et ſi non dimittat. Et ſi p[u]ſuſula aut v[ic]er- tio eſt in v[er]ſica q[ui] ab ea e[gr]editur furſuribus aur[is] la- minibus affilioratur. S[si] hec egritudineſt ſiunt in renib[us]. q[ui] ab eis exerit fruſtris carníu[m] affiliorabſi.

C[um] De ſignis egritudin[us] intefino[rum].

T[en] intefinens vt pluriu[m] ſit egritudo que di- citur colon. apoſtemata. v[ic]erationes. et ſan- guinis ſinu[m]. Sed ſanguinis ſinu[m] v[ic]erationem concomitatur. et iſe ſanguis cu[j] fecibus egreditur a principio iſtus et aliquando ex ſubſtantia intelli- no[rum] egreditur. Et ſignum bui[que] eſ doloz quando euacuantur humo[rum] et ſeſces. et quando apoſtemata e[m] in intefinens groſſus hoc modo cognoſcitur. q[ui]s pa- tiens modiſcatione ſentit cogitur affelare. et q[ui] ab apoſtemate e[pi]t cu[j] fecibus no[mi] est admixtum. et ſi fu-

erit in ſubtilibus p[ro]pter dolozem affe[lla] non cog- tur. et q[ui] ab eis egridietur. cum ſterco[que] erit admixt[u] p[ro]pter vie longitudinez. Similiter ſi apoſtema in ſubtilibus fuerit doloz circa v[im]bilicu[m] ſentieutur et cu[j] intefinens fuerit groſſus doloz[é] ſentient inférius. Et ſigna colice calide[] maniſſata ſiut et vnueriſal[que] e[m] que ſignificant dominiu[m] humo[rum] in omn[em] patientez et que p[ro]pter ventoſitatem ſiunt ſunt doloz extenſi- u[n]z et tozio intefino[rum]. Et ſi tozio fuerit cu[j] rugitu groſſam ventoſitatem ſigniſicat. et que ſit p[ro]pter apo- ſtema cognoſcitur a ſoſtitudine dolozis a ſe, a ſiti et ab accidentibus oſtenditib[us] domi[n]ationem humo- ris apoſtema facientis. Et egritudo forſiſtima que ſtiaca no[n]ma[que] forſi[to]z[ha] habet accidétia et malá ita q[ui] patiens cogitur vomere ſterens. Et vt pluri- m[u] hoc accidenſt eſt p[ro]pter apoſtema in ſubtilibus intefinens ſactum et poten[te] fieri p[ro]pter ſerens pu- trefactu[n] in eis. aut p[ro]pter humo[rum] groſſu[rum] v[ic]oſu[rum] aut p[ro]pter berná factam ex deſenſu intefino[rum] aut p[ro]pter venenum receptum. Et vnueriſaliter hec egritudo in intefinens ſubtilib[us] eſt p[ro]pria. et hec egritudo attribuitur virtuti erpulſue, cu[j] ſui natura lem motu[rum] non habeat, aut debet attributi vnueriſa liter opilatiòn. Et alij[us] p[ro]pter p[ri]uationé colere que ad intefina conſuuerat tranſmitti qua per mo- d[em] adſterſionis adiu[n]nat ad fecum debitam erpulſi- onem. Et opilatiònes ſiunt in illis p[ro]pter humo- res aut apoſtemata, aut p[ro]pter malá c[opl]erionem frigidá et ſicá que vias conſtringit, aut p[ro]pter alias res positione z[em] co[m]zumpentes ſicut ventoſitas que ea facit tortuosa et berná.

C[um] De ſignis egritudin[us] v[er]ſula.

T[en] v[er]ſula egritudines ſunt quib[us] omnes ſpe- tics male p[ro]l[i]o[n]tis com[mu]nica[t] sicut ab hijs que p[er]ceſſerut tibi maniſſu et ſe p[er] ipſi accident apoſtemata. Et heco ſignu[rum] eſ doloz iſtus et pulſus ſerinu[s], eo q[ui] m[é]bú[n] ſit nervoſum et ſe, aci- dit eidé eo q[ui] ſit m[é]bú[n] principale aliquo modo p[ri] cipalitatis. Et er egritudinib[us] q[ui] magis in ipſa p[ro]p[rie] ſunt: eſt egritudo que nola nuncupat: que diſicule a p[ri]zegna[i]tio cognoſcitur: eo q[ui] ablatio me[n]trui et groſ- ſicie[rum] y[en]tiris com[mu]nica[t] ambabus. Et ſignu[que] diſ cretium e[m] q[ui] tranſit: terminu[m] motus e[br]ionis abſoſ motu, et hoc accidit multis annis q[ui] po[z]ari p[or] do- nee ab ea moriatur aut abſoluaf et hoc ſeſi[que] virtutis tenore[m]. Et alij[us] accidit vt eá ferat plurib[us] annis de mu[que] parit fruſtru[m] carnis et alij[us] mo[zi]unf. J[ui]c p[ro] p[ri]a eſt egritudo v[er]ſula illa que ſuſſocatio dicif[em] ma- tricis que ſit p[ro]pter mé[n]trui ſanguinis co[zu]p[tion]e[ſ] in matrice: et euenit ei ſincopis et diſſicultas in bane litu: et p[ri]atio ſensu[m] et mor[que] et debiliter ſentif pul- ſus ei[que] accidit eidé durities: et ipſius e[ri]s p[ro]opilatio. Et heco accidit er relig[ia] apat[i]s duri iduráti in or[i]ci- o[m] matricis. Et ſp[er]s male c[opl]erionis matricis ſi ma[n]liu[s] ſit ab hijs q[ui] ab ipſa egritudin[us] cognoſunk: et ſi no[mi] ſint materiales a ſicitate ipſi[que] p[er]ciu[n]p[em]. Et ge- neraliter ſigna q[ui] ſigniſicat c[opl]erioné ſunt ſigna ſigni- fi[ca]ntia c[opl]erioné matricis: et de c[etero] inſtabilu[m] ſuper cauſas que operanſ putredinez, et c[opl]e[pt]e[que] tra c[atus] iurta nostra intentioné.

Explicit liber quartus.

Eder Quintus.

55

eque bene apetit medicina calide huc medicina frigide, q[ui] res puertibiles qu[ia] puertunq[ui]n partes mini mas faciunt? uerionſone recipiut. Et qu[ia]s medicina fit paſſibiles a corpore per viam qua ditim¹, noſt[em] possibilet ut patiab[que] ca per alium modum. Mâna vides q[ui] cib¹ est paſſibiles a corpore, q[ui] inueniens cibui qui inutat corpus ſeom aliquem modui q[ui] ſeom aliquem latitudini nè, ſi hoc inueniens in cibo qui est appropria paſſitio, q[ui] veraciter debemus dicere q[ui] ſuis aliqui vulturat ſi nò deferit, pp[ra]tia ſua virtutem hoc eſub ſubtaniale. Sicut dicif q[ui] arbo[rum] eg[i]piti occidebat ſui erat in eg[i]pito, q[ui] remota ſuit ab inde nutriebat. Et dicit Ali, q[ui] in terra latino[rum] ſunt duo ſumina er quo r[um] vno i[que] ſones biberet generabut inſaculos, et er alio feminis. Et hoc noſt[em] nifi pp[ter]erea q[ui] cibus er vna parte eſi similis et alia diſsimilis et eſparte ſimilitudinis eſ patiæ, et e[parte] diſsimiludinis eſ agens. Et bic mod¹ medicina q[ui] c[um]que calide aut frigide in potentia hoc est pp[ter]or preparatione qu[ia] habet ſi no nò e[n] in aliquo copioſque calo in actu nifi in animalibus pp[ter]or e[ſ]o perfectione et indiget calo ex perſineco magis, et pp[ter]erea no[n]ueni[n] in eis téperanția elemêto[rum] ſic in animalibus. Sed res simplifices q[ui] nò nutriut sicut quatrno elemeta nò dant corpo[rum] aduendunt ei in iutus vel extra nifi qualitatem ideo q[ui] obu[n]iat nifi corpor[que] mouët corpora ſi nò moru[n]enq[ui] a noſtris corpor[que] q[ui] quátates c[ui] quid bus operant elemeta in corpor[que] ſunt in actu ſicut calo in igne et frigus in niue. Et q[ui] elemeta mouët corpora ipfa nò monenq[ui] et no[n]conuerunt. Et q[ui]ndo medici volunt de menſuris preparationi narra re q[ui] ſunt in medicinæ q[ui] indigeniboc in meditatio: odi[n]nauerut gradus per modum c[orpor]ationis corpori téperato: et poſuerut quambl[us] c[orpor]ationis in quatuor gradib¹, q[ui] calidin in p[ro]ſo ſed tertio et q[ui]to et ſic de frigido et bu. et humidin¹ non videt q[ui] pp[ter]or trâſare terenti gradu. Et pp[ter]or trâſare quatuor gradu q[ui] est res venenosa que cozúpiti corp¹ et ille ſunt vie primar[que] actioni et paſſionis medicina.

Et Capitulú de virtutib¹ medicinarú ſedis et tertij[us]. Nos volum¹ incipere narrare de virtutibus ſedis et tertij[us] dicere naturas medicinarú qui[que] hoc operan[que] et qual[er] operan[que]. Et dicam¹ q[ui] medicina q[ui] ſunt copioſque elemêto[rum] q[ui] alteranq[que] a corpore aut alterat corp¹: qu[ed]a e[ſ]o ſunt que affinat infq[ui] ei q[ui] in eis q[ui] virtutib¹ elemêto[rum] ſi ſunt ſunt ille q[ui] d[am]t caliditare: frigiditate: ſic. et bu. ſimi lem in q[lip]itib¹ q[ui] ſunt in illis: et qu[ed]a actioni et paſſion¹ q[ui] no[ſ]aſtilanq[ur] ei q[ui] eſt, et q[ui] virtutib¹ e[lo]t q[ui] ſunt operatij[es] ſequentes primas virtutes e[lo]t: et hoc pp[ter]or loci ſubiecti in quo operan[que]: ſic ut ille que bavit in durare: molliſcare: denigrare: rubiſcare: et ſi milia. et locus ſubiecti in quo maniſſan[que] ite ſper opera tiones circa q[ui] c[um]cunque mébuzi in indeterminatu fuerit appellabunq[que] ite virtutes ſede. Et q[ui] operabunq[que] in proſonium membrum tunc dicentur virtutes tertie ſicut ſunt medicina que p[u]ocant viniq[ui] et que munidiféant pulmoné et que generat ſperma et q[ui] frangut lapide[m] et ſimiles illis. Et pp[ter]or dicu[n]t est de virtutibus ſedis et tertij[us] dicendu[n] est de natura oppera tionu[n] ita medicinarú maniſſiſto[rum] et incipiamus ſedis. Et dicam¹ q[ui] ipſa[rum] medicinarú qu[ed]a ſunt ma turanie, hoc est q[ui] faciu[n]t ſaniq[ui] et qu[ed]a e[ca] ſunt molliſcatie qu[ed]a induranie. et qu[ed]a aperitine. et qu[ed]a opilatine. et qu[ed]a euapotatine. et qu[ed]a petrificatiune. et qu[ed]a ſticep[te] et qu[ed]a lenitine et ſimiles bius. Et debes pp[ter]ere q[ui] medicina appropiata aliciu operationi et dicif habere illa pp[ter]etate nifi c[op]patio[d]e ad

corp¹ téperatu vel ad pp[rin]quis téperantie, et medi cus erpert¹ in bac arte, q[ui] cadit ad man¹ ipſa[rum] alud cop¹ ditêperatu debet arbitrari medicina in mé sura qua videt ei eſse magis iuſtaz et magis c[ou]enibilet in virtute medicina q[ui] habet facre operatione iſtâ in tali corpore et experiente habet hic loci ma[n]gini. Uerbi gra. pp[or]to[rum] ſcuerim¹ q[ui] medicina matura tina est illa cut caloq[ui] et equalis calo[rum] corporis debet mus intelligere banc pp[or]to[rum] c[op]roptiæ proptiæ v[n]icuiq[ui] per ſe et facere operatione pp[ra]tia tali corpori. Et hoc non ſuit ſolus in ap[lon]e pp[ra]tia v[n]ius indiudiu: fed etiā in vno quod mébzo per ſe pp[ter]erea q[ui] medicina q[ui] facit ſaniq[ui] in teſticuli nò facit ſaniq[ui] in aure et nò opoztet q[ui] medicus has res tradat obliuon: et experientia habet in illis vijs arbitriis magni poſse.

Deciso prima de medicinæ maturatijs.

Einceps narranda eſt natura illius medicinæ q[ui] operat[oe]s ſup[er] adicera: et recipiendu[n] et a maturatijs. Et dicam¹ q[ui] matura tio est operatio calo[rum] naturalis et subflutantia materie ſicut dicti[que] in alio loco. Et maturatio e[ſ] odinata q[ui] odinato[que] q[ui] habet digitieſi in cibo: hoc et i[tr]ib d[ig]eſtib onib¹ Et q[ui] ſper aſt ad altu mébrú: materia q[ui] egre diſi n[am] in quatu[rate]: aut q[lip]itate aut in vtriqu[s] ſimil et putreſit illa ma[n]: t[uc] generat in illo mébzo de necessitate vnus caloq[ui] mutq[ui] et naturali et extranea, et ſi ma teria illa est a t[ac]a recipere digitatione ſit i[bi] ſanſe et maturat. Ideo q[ui] alba ſanſe est media inter digitatione perfecta et o[n]iminata: eo q[ui] eſt alba: q[ui] materie nò ſi ſur apte ad recipiendu[n] digitatione p[ro] matiòs par te: nifi q[ui] eg[re]diu[nq[ui] a ſua natura in quatu[rate]. q[ui] q[ui] eg[re]diu[nq[ui] a natura etiā in qualitati: t[ac]e q[ui] in eis oſte ſi io diſi[n]iciti: hoc e[ſ] q[ui] tendu[n] ad malá q[lip]itate: q[ui] ſic ad humozæ edusſus et ſimiles illis ergo are conciens eni n[ifi] re e[ſ] ſoſtare virtutè mébzi: q[ui] caloq[ui] naturalis e[ſ] q[ui] ſepulti in mébzo ſup[or] q[ui] e[ſ] pp[er]a[q]ec mataria. et pp[ter]erea e[ſ] neceſſe vt medicina habet er ſui natura vt faciat digitatione: ſicut medicina q[ui] affinibulacaloi i[n]trinſeco q[ui] debet e[ſ] téperatate, et q[ui] ap[ar]ab parti diſanti ipſa[q]r et pp[itib]¹ e[lo]t dicim¹ q[ui] e[ſ] talis aut talis. Et de medicinæ téperatis eſt aqua calida téperati calo[rum] et olei dulce olei q[ui] gutati cadit ſup[or] ap[ra] et ſicut cataplaſma factu[n] de farina tritici coctus c[ui] aqua et oleo dulci. Et debes pp[er]ire q[ui] medicina q[ui] facut ſan[ti]e in vna c[opl]extione non facit in alia: et ſimil in quolibet mébzo corporis ſicut dicti[que] e[ſ] ſup[er]q[ui] pp[ter]erea q[ui] medicina q[ui] erpert¹ debet er ſe ponere grad¹ uti medicinæ verbi gra. q[ui] medicina q[ui] induciq[ur] ſan[ti]e q[ui] in p[rim]o gra. e[ſ] et cataplaſip dicti[que] e[ſ] ſup[er]iſam in gra. eſt q[ui] que facta eſt et p[er]pane pp[er]faſſe q[ui] ibi e[ſ] ſuper b[ac]illa: q[ui] facta eſt et fer[m]eto. Et quid[am] diſent q[ui] medicina opilatine ſunt maturatiune: fed hoc e[ſ] p[er] accidens ſicut cerotu[n] factu[n] er c[era] et o[lo]ro. pp[ter]erea q[ui] q[ui] pori claudinq[ur] caleſit mébzi: et materia matura tur. Et quid[am] diſent q[ui] medicina maturatiune matu- rant pp[ter]erea q[ui] faciu[n]t in materia pp[er]pter qu[am] e[ſ] fa c[ule] nature diuidere ipſa[rum] materia téperando qualitare materie aut subtiliſado ipſa[rum]. Et p[ot] eſt et i[v]na medicinæ inueni[q] maturatio cu[ſ] oibus uti[m] modi: e[ſ] erit in p[oſ]ito per artifici[n] simplici vero per natura. Et etiā dicif q[ui] medicina maturat pp[ter]erea q[ui] rectificat in qualitate calo[rum] naturalis illud quod permutatum e[ſ] per calo[rum] extraneus et p[er] hanc viam diſitor q[ui] p[er]ſi[li]num maturat ap[ata] cala: q[ui] ſeb[ui] b[uc] modu[n] q[ui] res frigide maturat ap[ata] calida.

Elder Quintus.

5 6

Decisio nona de medicinis mitigatuis.

JECIT PRIMA VIA MITIGANDI DOLORES ET VT
REMOUREAT CAUSA DOLORIS. ET SED EA ET VT
FLUPEMAT MEMBRÆ ITA ET NON FENTIAT DOLORES
FICUT SIT CÍ OPIO. TERTIA EIT MEDICINA QUE FACIT IN ME
BIZO ILLUD QUOD REPUSNAT RETI QUE INDUCIT DOLOREM ET
ISTID ET VERAX MITIGATIUIB? QUIA IN PRIMO GENERE CA
DUT MULTA GENERA MEDICINARUI. SICUT MEDICINÆN Pur
BANTUI EIS ET MEDICINARUI DIGITUARUI: ET LEDIS NÓ MÍ
TIGAT NISI PER ACCIDENS QUI PRINCI FENZUS MÉDIÆ AUT IP
SUM INDURAT QUE RES NÓ EIT FACIENDA. NISI QUANDO VÍ
TARE NON POSSUMUS SICUT VIGETUM EIT IN LIBRO DE INGEN
NIO SANITATIS. SED TERTIUS ET VERAX MITIGATIUIB? PO
PTEREA QUI PEZAT SINE MEDIO ILLUD QÒ RESTITIT CAUS
E DOLORES. ERGO NECESSE EST ET MEDICINE QUE HOC FACI
NISI FUTÉRATE REHILES CALORI NATURALI. AUT PARU CA
LIDORES IN TANTU IN QUANTU CALOR NATURALIS ET REFR
GERATUS A CALORE NATURALI DEBRO MÉDIÆ PPTOR REO
LUTIONEM FACTAM IN IPFO. ET PROPTEREA POSSUNT UTE
MEDICINE MITIGARE DOLORES qui est et cauſis calidis
ET FRIGIDIS. ET EUNDUM MODUM EO QUOD AUGMENTANT
CALOREM NATUREM qui est INSTRUMENTUM NATURE NAE qui
EIT MEDICINÆS PER OMNÉ PARTEM. ET TUNC DOMINÆ
TUR NATURE SUPER MALAM COEXPNIONEM QUE FACIT VD
LOREM IPSUM REMOUERE. ET QUAMUISI UTE MEDICINE
FINT IN HOC GRADU NECESSE EST ET VNT FUBRITIS SUBFUGIT
PENETRAT ET YOLOCITER PMUTABILES AD CALORE NATURELÉ
ET TÚC ADNUABUT DIGENIÓRES PPTER EAZ SUBFUBRITÆ ET
PROPTEREA APPROTANTINE ET MEDICINE QUAE VIRTUTIB
AD REMOURENDI DOLORE VNAE AD MULTIPICANDI CALORES
NATUREM: ET ALIA AD PREPARUM BUMORE AD DIGE-
STIONEM QUI EST CAUFA CALONES AD HOC VT FIT FACILE PER
PMUTABILIS A NATURE. ET RES MAGIS CONNUENTES
IN HOC FUNT PINGUEDINES ET OLA: ET PINGUEDINUM SICUT
PINGUEDO GALLINE: ET ANATIS ET PINGUE DE ANFERIS É ME-
TORI SCOM. ET SC. DE OLIS OLOVITELI OUOZ: ET OLÉN VOL
CE OLINE CALIDU PARUM. ET GENERALITER QUÁDO DOLÓS
EIT MORDICANUM REZ QUIC MitIGANT DEBÉT EHE DULCITI
TIE: Vnde MEDICINE QUE BABENT QUALITatem MORDI
CATIUA ET PROPRIE FRIPTICE MULTUM FUNT REMOTE A Miti
SATIONE DOLORES. ET MEDICINE FRIGIDE ET OPILATIVE BA
DENT AUGMENTARE DOLOREM EO ET RESTITIT DUSIUTIIDE
BUMONES. SED MEDICINE QUE IN ARABICO NOMINANT
MUSABECHA: VARTANTUR AB UTIS: EO ET SUBITANTIA COZ
ALIQUANTULI GROFIO EXISTIT: ET CUM HOC FUNT APERIUE
POZOZ CUM ENAPORATIONE MÉDIBI. H3 GENERALITER NA
TURA EARUM EST PROPINQUA NATURE IPFARUM MEDICI-
NARUM PREDICTAR.

Decisio de medicinis generantibus carnem.

STE MEDICINE INDIGET PAUCA ABITERI DE: FED
ABITERIO EST ET V AUERATUR FOZICIES QUE EST IN
VULNERE: E SICCATIO EST ET FICCADA BUMIDITATE
QUIA IN DIGITELIONE VNIIUCUIUQ3 MEMBRÆ INUENIUNT
SIT EUE BUMIDITATES: HOC EIT FUBRITIS ET GROFFA.

Decisio de medicinis cicatrizantib?

STE MEDICINE DEVENT EHE FRIPTICE ET FOZITIER
FICCE: PROPTEREA QUIA CUTIS EST ET ILLUD QUOD FIT A
NATURA POET GENERATIONE CARNIS: ET CUTIS EST IC
CIOZ CARNE: PROPTEREA ENECESSE EST ET ERICCATIO ISTARUS
MEDICINARUI FIT FOZIT: SICUT GALLE ET BALAUSTIE.

Decisio de medicinis cauſticis decisio.

STE MEDICINE DEVENT EHE IN FINE CALIDITATIS
CUM GROFICIE: ET TUNC FACIENDA OPUS QUOD FACIT
PUMA IDEM CARBO.

Decisio de medicinis corzoiuſis et facientibus
carnem cadere.

STE MEDICINE COſUMUNT CARNÈ: NÓ TÍ FACIUNT
QUOD FACIAT CAUſTIS ET HOC ACCIDIT Q: HABENT
CALIDITATE MINI N? ET SUBITIO: SUBITANTIA: ET FACIAT
CADERE CARNEM FUNT DEBILIORES PUTREFACTIONIS: ET NON

DICUNX PUTREFACTI NISI PPTEREA Q: CORZIOFIO ET CAFUS
CARNIS: NÓ FUNT NISI PPTER CALORE EXTRANÊ: ET IN CALORE
EXTRANEO EIT ALIQUA PUTREFACTIO DE NECESSITATE: ET ME
DICINE PUTREFACTIUE FUNT SICUT AURIPTENTÆ RUBEÆ V
CITRINÆ. ET TRIMUR MEDICINIS FACIENTIB: CADERE CAR
NÊ IN VULNERIB? QUI VOLUMUS Q: CARO BONA IN EIS NAF
SATUR: SICUT PUTREFACTIUIB IN LOCI CORZOIUſIS.

Decisio de medicinis attractibus.

CLEDAS ČARU OPERANT PRIMA QUALITATE: ET QUE
LAM PROPRIETATE. QUE OPERANT PRIMA
QUALITATE TRABUT QUODLIBET ADUENIAMS. SED
TRABUT PP: IETATE TRABUT RÊ PP: ZIÆ: FIC ADAMNÆ FERRUS
T generaliter OIS ATTRACTIO QUOCUM MO FIAT NON FIET
NISI PER CALORE. ET EGO DEBEO DECLARARE OPERATIONES
QUE A PROPRIETATE FUNT CÓPLETE. ET MEDICINE QUE
TRABUT PPTER PRIMA QUALITATE IN EO ET QUALITAS AB
SOLUTA: HOC EIT ILLUD QÒ FACIT CALIDITAS INQUANTU CALI-
DITAS FUNT QUARU SPECIERU. UNA EIT QUE TRABIT PER CA-
LORE: NATUREL QUE ET I: EA SICUT RADIT Q: VOCAT MOFEC
ALMEFIA. I: PUTREDO FACTA CIRCUA OZIFICIUM BULLORUM APUS
ET ALIA TRABIT PER CALORE PUTREDINALE SICUT FERMENTU
T HUSCUS COLUBARU. SED MEDICINE QUE VOCANF BEZAS
BAR QUE CURANT A VENENIS FACIUT HOC A TOTA SUBITATIA
ET Quedá FACIUT PPTER PRIMA QUALITATES QUE EST IN EIS
HOCEIT QUANDO RESTITUT QUALITATI GENERATE A VENENO:
PPTEREA Q: VENENI INGREDITUR BANC DIUISIONE. HOC
EST Q: VENENUS QUODDA EIT VENENUS PER PRIMA QUALI-
TATEZ: ET QUODA EIT A TOTA SUBITANTIA. ET BANC DIUISIONE
POEIA DECLARABO. ET MEDICINE PPLERITANTIE DICUNX
MEDICINE QUE RESTITIT PUTREFACTIONIS: AUT PPTEREA Q:
REN'TET APERTA LOCA QUE PARAET IPFARANT: AUT Q: RE
FUNT PUTREDINI AUT PPTOR VTRUNGS.

Decisio de medicinis confoſtantibus.

STE MEDICINE FUNT QUE AFFIMANTES COMPLE-
NONI MEMBRÆ IN TORA SUBITANTIA. ET PROPTER
REA DICUNT QUIDÆ Q: QUODLIBET MEMBRÆ CO-
MELEUZ CONFOZAT SIMILE MEMBRÆ COMEDENTIS. H3
MEDICINE QUE COFOZAT INQUANTU FUNT MEDICINE CON-
FOZATIUNE NECESSARIO CALOZ EAZ DEBET EHE FOZIO PA-
RUMPER CALORE MÉDIBI: ET SIMILITER FICCIOR PROPTEREA
QUIA MEMBRÆ NÓ TERRETUR: NEQ3 DEBILITANT: NISI PRO
PTER QUALITatem FRIGIDA T BUMIDAT. ET HOC SCOM PLI-
RIMI accidit PROPIE IN MEMBRIS PRINCIPIALIB: ET
GENERALITER NON DEBILITATUR OPERATIO MÉDIBA V PLU-
RIMI NISI PPTORI FRIGIDITatem QUE EST CONNUMIERTIO
AD INDUCENDA LESIONES, HOC EST Q: AFFIMILATUR VIRTU-
TIBUS DOMINANTIBUS SUPER IPSUM EX VIRTUTIBUS ELE-
MENTUM SICUT EIT CEREBRÆ: QUIA IDEO Q: SUPER IPSUM
DOMINATUR FRIGIDITAS ET BUMIDITAS LEFIO QUE SUPER-
NENT ET PPTOR BAS DUAS QUALITATES EIT MAIOZ. ET
PROPTEREA EST NECESSE Q: NATURA MEDICINE QUE CONFO-
TANT MÉBRÜ RESTITAT PARTI A QUÆ PROUENT LEFIO PARTIS
MÉBÜ: VERBI GRATIA QUÆ MEDICINE QUE CONFOZANT
EPAR NECESARIO DEBET HABERE MANIFESTAM FICCITATE:
ECORRARIO IN MEDICINIS CORZIALIBUS. ET Quedam sunt
QUE CONFOZANT A TOTA SUBITANTIA: SICUT AURUS T MARGA-
RITA COZ. ET Quedam sunt que CONFOZANT PPTOR.
QUALITATES PRIMAS ET SECUDAS SICUT FRIPTICITAS ET AMA-
RITUDO QUE FUNT IN ROSA. ET MEDICINE ODOSIFERE FUNT
SUPRZEME OMNIBUS MEDICINIS QUE CONFOZANT PRINCI-
PALIA MEMBRA, ET MARIME IN REBUS TESTIFICATIS AB ET
PERIENTIA T PROPIE COZDI. ET PROPTEREA MULC3 PLUS
CONFOZAT INTER CETERA ODOSIFERA: NAM EUS AROMATI
CITAS PREUALET OMNIBUS AROMATICIS.

Decisio de operationibus tertiarum virtutu.

NIM DIXIMUS NATURAM MEDICINARUI A QUBUS
PROUENIUNT OPERATIONES SECUNDE. DEINCEPS
DEBEMUS NARRARE NATURAM MEDICINARUM
QUE FACIUNT TERTIÆ OPERATIONEM. ET DICAM Q: Ikarus
MEDICINARUI Queda fut q: FRANGUT LAPIDÆ: ET Queda que

Liber Quartus

pronocant meſtrua:2 quedâ que generant lac:2 que
dâ que generat ſperma:2 quedâ que diminutâ lac:2
Sperma:2 que quedâ muniſtant pectus.1 Sed medi
cine que frangât lapidem non ſunt multum calide
idem q[ui] medict dicunt, p[ro]pterea qu[ia] calor:2 qui
indurat et putrificat est ſoſtibus, et propter b[anc] viâ
calor:2 extrancus indurabit lapides, et p[ro]pterea est
c neceſſarius in ex fractione calor:2 ſuaus et nò ſoſi:
in quo ſit aliquatula humiditas comparando calori:
qui indurabit lapides et cù ſubtilitate eo q[ui] ſea qu[ia]
res que indurate ſunt propter calore:2 ſiccatate non
disſoluntur niſi per frigiditate:2 humiditatem. Et
cuz dico frigiditate intelligi diminutû calorem a ca
loze qui coagulavit lapides;2 ſic intelligo cum dico
humiditatem, ideo qu[ia] nò operatur ſite medicine
in lapidibus niſi per operatione ſimilem: operationi
aliciuis decoctionis;2 per viâ istam diuſit eum ca
lo:2 naturalis et erpedit. Et tales medicine ſunt ſicut
ſparag:2 cicer ruſe et amigdole que tendit ad ama
ritudinæ Et non eſt remota vt hec operatio non ſiat
a tota ſubſtantia. Sed medicine que pronocant vi:
nâ debent neceſſario babere caliditatem cum ſubli
titare:2 qu[ia] caliditas cù ſubtilitate adiuutum virtutem
attractuam:2 que eſt in renibno. videlicet ad traben-
dum illa[que] aquoſitatem:2 diſeritiam que eſt in epa-
tetia adiuutam in cognitione iſtus aquoſatiris.2 di
cit q[ui] medicine que facium hoc habent conueni:
ti cum membris ſrine a tota ſubſantia ſicut ſunt
apium: ſenſiculum: Daucus et ſimiles illis. Sed me-
dicine que lac generant ſunt que habent calefacere
bumozes ſlematicos et habent innare virtutè dige-
tinâ que eſt in mb[ez]o vt convercatur ad ſanguinem.
Et ex generantibus lac ſunt quedâ que ſunt cibi et i
da ſunt conuenientio[na] in hoc opere. Et ſunt cibi et
quibus ſunt humozes ſperati in caliditate et bumi-
ditate:2 equalibus humicitati:2 caliditati ſanguinif.
Et medicine que pronocant meſtrua per os ſumpte
ſunt de genere medicinaru que generant lac. Sed ne-
ceſſe eſt et ſunt calidizos eis: eo quod babent ape-
rere ofiſcita venarum et ſubtiliare ſanguinæ. Et qua-
do hoc accidenſe est paruſtunc ſuſſicunt ſolum me-
dicine que generat lac: ſed ſi ex toto cœſsaret meſtrua
non ſuſſicunt ille: ſed ſunt neceſſaria e que ſunt simi-
lia pulegio:2 mentaſtro:2 opoponaco:2 costo:2 squi-
nanto:2 caſſie lignee:2 arſiologia:2 ſilia biſus.

Sed medicine e cibi que generant ſperma ſunt cali
di:2 humidi:2 venſi:2 ſicut faſeli rubei: cepe et nu-
culi pincarum.1 Sed medicine que mûdificant pe
cus et pulmonem:2 adiuutam ad erecreandus materi-
as influras in ipſis ſunt que habent virtutè digeſio-
nis et incisionis ſine ſoſtio calore vt nò indument. Et
quâdoſi adiuutam ad erecreandu ſputa medicine que
habent leuitares:2 viſcoſitare:2 quando difficilas
ſpùdi erut propter ſubtilitate materie: quia ſpergit
et circuſuit ante aeres:2 educi non potest. Et medici
ne digestiu et buiis materie abſteriuſe ſunt ſicut nu-
culi pincarum recentes et buti[rum] cum melle canne et
amigdalibus. Et ſemper ſis memoz eoum que di-
rimus ſuperius, hoc eſt quia diuſſiſcantur opera-
tiones itar[um] medicinaru per diuſeritatem copleti-
oni:2 alicumna membi etià plus et minus:2 a te pone
gradus:2 via cognitionis barum reru:2 vt plurimùs
et terperientia.

Capitulum, v[ol]i de biſus que operanſ a forma ſpe-
cifica treſhab[es] deſiſes, deſiſo p[ina] de medici-
is. Inceps volum? dare diſerentiâ que eſt in
ter medicinas que operantur per prima baz
et tertia virtutem, et illas que operantur per
proprietates qua[que] appellant medici tota ſubſantia:
et qualiter operanſ. Et dicamus q[ui] operationes me

dicinaru ſumuntur duobus modis: vnus eſt operati
ones que appropiantur proſijs virtutibus elemé-
tibus; ſicut eſt calefacere calozi et refrigerare frigo:
qui habuſtmodi ſunt ſubſantia:2 et ſequuntur e[co]
ſubſantia:2 ſimiliter incito:2 ſubtiliato et q[ui] opera
tiones ſunt ſoſe et tertiè ſicut dictum eſt. Et p[ro]
terea poſsumus ap[pr]ebendere occasiones barum
operationis bono arbitrio. Sed alii modi medi
cinax operationis appropiare nò poſsumu: primis
virtutibus elementorum ſubſantiali et verbi gra-
tia atractio qua[que] facit adaman[is] in ferro p[ro]pterea q[ui]
attractio in qua[tu]tè e[ra] attractio ſeuijs ſit appropiata ca
lozi nò p[ro]pterea vt trabat abſolute accidit vt trabat
ferru. Sed p[ro]pterea qu[ia] trabit tali attractione
p[ro]p[oria]:2 q[ui] accidit p[ro]pter prop[ozionem] et con-
uenientia que eſt inter ipſum et ferru. Et hec p[io]
poſtio et conuenientia non eſt niſi in meſuris mi-
tionum elementorum in eis: q[ui] eſt in trabente et at
tracto. Et p[ro]pterea eſt possib[ile] inueniri in vna
re p[ro]p[ociates] infinitas:2 hec eſt coparatio entibus
quaſi inſinitis. Et hec operatio eſt qua[que] ſicut acce
dens in ipſis virtutibus elemento[ni] que ſunt inſuſe
in re que habent b[anc] p[ro]p[oci]etatem et nò ſuſtunt ſub-
ſubſtantiter. Et p[ro]pterea eſt ip[po]ſib[ile] ſeire per ar
bitri[am] meſura miſtionis p[ro]pter qua[que] ſic hec operatio
in ipſo ente ſicut ſeuuntur operationes que pronou-
unt a materia que non ſeuuntur niſi per arbitrium.
Ide[us] eſt eſſe p[ro]p[oci]etatis et totius ſubſantiale. Sz co-
plexio nò qu[er]it nec arbitraſ in h[ac]ſeſie ſed in alijſt
Et qui querunt in qua[ſe]ie barum operationu: n[on] ope
rentur medici ne latuſe e[mi] respondendum eſt q[ui]
habet b[ac] operatione per modi attractioſis inquatu:
ſt attractio et p[ro]p[oci]etates. P[ro]pterea qu[ia] nos
videmus q[ui] q[uo]ndo reperitur vna ex ipſi medicinis
purgatibus ipſa attrahit humoſe p[ro]p[oci]ui et: 2 a qua-
cunque parte ſit in coprione: vel q[ui] ſit in partibus inſi-
nis cop[or]iſis aut in partibus ſup[er]miſis: ſicut ſamo
nea que curat e[gr]itudinem ſormice pede: eo quod
mouet b[unc] humoſe colerici qui e[re] in expe:
du extra c[ui] medicina:2 q[ui] hoc non ſit niſi per viâ attra-
actionis. Et medicine purgatibus non habent b[anc]
foliam virtutè: hoc eſt attrabendi humoſem p[ro]p[oci]
eis:2 ſicut turbi flà trabit ſcamonea coleram. Et la-
p[ia] ſaluli melancoliam: ſed etiam trabunt p[ro]p[oci]
bumoſem et ex p[ro]p[oci]io mb[ez]o ſicut faciunt gummi
et p[ro]p[oci]ne ſerapina: q[ui] trabit a neruis et a coniunctu-
ris humozes ſlematicos grosſos et viſcosos. Et
apparè q[ui] medicina c[ui]b[ac] operatione attractioſis
habeat operatione cognoscendi humoſe p[ro]pterea
quia humoſe ſicut ſeit ſiut in actione parte in fan
guine in poteriu: et ipſa cognos[ec]it et ipſos attrahit. Et
quâdo trabuntur humozes ab instruments ciborum
ad intefſina et ventres: ſunc mouentur virtus expulsi
ua ad expellendu: eos: nec eſt remotum vt virtus ex
pulſua que eſt in hoc mb[ez]o in quo eſt mb[ez]o ſit in-
uatricr operationem medicine in illo humoſe: hoc e[co]
qui c[ui] medicina incipit attrabere:2 natura incipit
erpellerè. Et p[ro]pterea quando virtus expulſua eſ
multu ſoſtis ſit p[ro]pter hoc maſna euacuatio qua-
tus medicina non fuerit multi ſoſtis. Et manife-
ſum eſt q[ui] attractio non potest fieri niſi c[ui] apertione
ozificio[um] venaruz:2 illa ap[ertio] non habetur niſi
per calo[ze]m:2 ſic ſit ſimiliter attractio. Et p[ro]pter
hoc totum apparè q[ui] medicine purgatiu[e] non ope-
rantur niſi p[ro]pter vnus calo[ze]m p[ro]p[oci]um: qui eſt
in eis q[ui] habet p[ro]p[oci]etate trabendi talem humo-
rem. Sed querendu eſt et dicamus per exempli.
Donatius q[ui] ſcamonea habet p[ro]p[oci]etate ſua tra-
bere colerà ſolum ſicut habet adaman[is] trabere ferru
ſolù. Ergo quando bibitur ex ea plus[que] et eius doſio.

Liber Quintus

57

nò debet alium purgare humoë; et iæ certificatùs est per
òs medicos; et experiëntia futur: q[ui] sì fuerit quantias ma-
io: debito: purgara colera fortior: poſtrea purgat ſiema:
poſt melancolà; et ſanguine: Et nec apperet alia virtus
hoc faciat experiëntia. Ad hoc reſpòdere debes q[ui]s ite talo:
propius que habet medicina purgatua per què attraſbit
non habet ſi p[er] ſolus in ſe et in actu: ſluit babet adamas q[ui]
trabit ferrum: p[er]titer p[er] ſuà ſpeciæ: q[ui]s medicina non at
quitur illucalòs niſi a corporo: et talo: non dat illi caloës niſi
in quaritati oſterminata in illa. Et propterea niq[ui]s recidit
aliqua quaritats indeterminata no[mi]tab in bac: p[er]p[er]tæs
ergo attractio medicina non est prop[er]tati alium humo: niſi
per vià comparationis et prop[er]tioris oſterminata in illa
medicina: et non of quaritati accidente: q[ui]s egredi ab il
la quaritati: et t[ic]ui trabit ſolus illud q[ui]s trabit per attractio-
nem. Et non op[er]tet vt bec o[mi]ta vicitur niſi in medicina
que inuenta est per experiëntiam vt non trabat niſi in vnù
humoë prop[er]tio: eo quod inueniuntur medicina que tra-
bunt diuerſos humoës: ſluit d[omi]c of agarico. Et non est
removit q[ui]s œc humoës habent prop[er]tiquatè in vno ge-
nere. Et bec est etiam cauſa ſi opuluerat quaritats medicine
que est experiëntia vini humo: et purgare alium humoëm. Sic
vicitur quod medicina que trabunt melancoliam
trabunt humoëm faticimos quia conueniunt cum ca in
vna qualitate.

### Capitulum de venenis.

V

Enæna operantur in corporæ quatuor: operatio-
nib[us] virtutæ: ſcient tu vides q[ui]a p[lura] operantur
qualitatiq[ui]s primus ſcut opti[us] quod prius ſenſus
q[ui] motus ſua frigiditate: ſive in ſumeret p[auca] quantitas
prop[er]tatiq[ui]s est refrenata alium medicina: et alium effecta
medicina. Et q[ui]da opan[ati]n a tora ſubſi[st]antia: b[ec] q[ui]s p[er]utat q[or]p[er]niti: et
t[ot]o ſcut auris conſuus in cæſtis: et nò pot[ui] alioq[ui]mo eſſe
medicina. Et q[ued]a intercuntur ſtititudine attractionis
ſcut d[ict]itur o: eleb[ato]ro nigro alia albo. Et q[ued]aſt occidunt
remo[n]endo calo[m]o: viret hoc est que purcant ſangenin.

### Capitulum de bescharidis.

Edifici que vocantur bescharque que current a vene-
mus operantur bas p[al]ſiones cœurim: hoc est q[ui]
quædant medicina qualitate venenata q[ui]s ſunt
conſtariæ: et quedam hoc operantur a tora ſubſi[st]antia: et que
dà b[oc] faciunt ſua attractione. Et ſieme medicæ bedazaræ
no[mi]t curat niſi recidit: cauſa in corporæ diſpoſitio venenofa
facta a veneno: et tunc o[n]t corpon[iv]na virtuté que eſt co-
traria virtutis venent. Et ſic curat venenà qua[ſ] p[er] acquisi-
prop[er]terea q[ui] illas comedit homo ſanus ſunt ſcut venenù
excepti græciis: et ſimilib[us] illi: prop[er]terea vicitur me
dici q[ui] medicine bedazar ſunt medic inter medicinas q[ui]s
venenà: nos ſic non intendimus: q[ui]s medià et extrema ſunt
vini generis: et q[ui]s ſunt ſanus generis ſimilis: et n[on] est
in bedazaris c[ui]s veneno: et p[er]p[er]terea meli[que] est oſtire q[ui]
be- daſar fit in fine contrarietatis cotra venenà: q[ui]s medicatio
contrarietatis ſemper obet attribuit contrarietati. Sed ca-
que bedazar occidit ſanu: non est niſi quia non habet pro-
delle niſi quando in corporæ diſpoſitio venenofa. Et eſt
et ut ſieme medicæ faciant duas operationes in corporæ bu-
mano. Una eſt vt venenofa quando recidit non exulten-
te in corporæ diſpoſitio venenofa. Et alia eſt ſuntraxi q[ui]
in corporæ diſpoſitio venenofa: ſunt ſcut venenù ex vna
parte: et medicæ er alia: non q[ui]s ſunt medicæ ex parte q[ui]
ſunt venenù q[ui]s n[on] est extranci[us] vt dicam q[ui]s oſteriſicant
actiones vini a gentis oſteriſicaris diſpositionibus ſub-
tecti loco[rum]: hoc est q[ui]s p[oreſt] diſo b[ici]o arbitrio de operatio
nibus medicanù qualiter operan[em].

### Capitulum in quo inuenitigat modu[rum] cognoscedi: vir
rutes medicinarum et cibòz.

O

Einæps dabemus perſrutari ſi poſſunt com-
preb[idi] argumento operationes medicina: et que
nòs ſunt expeſte: aut ſit cognitio inuenitigationis
caru per experiëntia: aut ſi in bac inuenione cadit res que

cōtincat argumentu[rum] et experientiæ: et ſc cesserint utriu[m] ſuffi-
ciant modi qui oicti ſunt a medicis. Sed oicamus q[ui]o p[er]
ratiorés medicinarum ſin q[ui] dicti est ſunt quatuor: p[er]ma-
t: et ſcendec: et tertie: et prop[er]ie. Sed abus nòb det nifi vnà
operatione: hoc est q[ui]s nutrit. Et cibi naturales non conue
nunt nobiscu[n] niſi in tota ſubſi[st]antia: prop[er]tera quando p[
]erfrutati erimus de boct poterit q[or]p[er]bendi per modu[rum] ar-
gumentu[m] demòſtratiu[m] in bac demòſtratio: alias perſtu-
ratio: cadet perſutatio inqu[ition]is prop[er]tati: ſi po-
ter aſſignat aliqua ratio vel non: Et oicam? tam oictu[us]
est in prumo poſterio: q[ui]s cognitio reru[m] est duob[us] modi.
Anus ut habecat cognitio ſui eſſu: solu[m]: et vocatur de
monſtratio eſſe. Et ſc endus o[n]t nobis cognitio eſſe
illius eſſe: et bec vocatur demonſtratio cae. Et quâdo ſunt
in vna et cad[em]a centia d[ist]erunt in b[ui]c modu[m]: q[ui] quod dat
caufam non ſlat niſi per p[ar]ma cauſam prop[er]tia fine me-
dio. Cleri gratiati: ſi tu quereres queſt cauſa vici: reſpon-
demus q[ui]s: et p[er]p[er]titer lumen ſolis. Sed quod o[n]t eſſe rei
ſol[ui] no[mi]t per p[ar]ma cauſa: ſed ſtat per principia media
ta: et ſi non ſint mediata no[mi]t ſunt ip[s]a et cad[em]a cauſa: ſed bo-
fatur per cœurionem equale: aut p[er]p[er]titer res magis no-
tas apud nos. Cleri gratiæ: ponamus ut vellum: q[ui]s ratio[m]es
allignare q[ui]s luna fit rotunda: eo quod ip[er]tus lumen paula
tim augmentat[em] in corpora rotunda: c[ui]t arcus q[ui]s: hoc p[er]
cinpu[m] hoc est augmentatio ſui luminis paulatum n[on] est
mediatu[m]: prop[er]terea hoc idem non eſſu cauſa rotuſtratu[m] lu-
ne: p[er]p[er]terea q[ui]r rotunditas lumen non eſſu p[er]p[er]t q[ui]s au-
gmentat p[au]latum in bac corpora rotunda: ſed augmentat[em]
in bac corpora: qua[ſ] q[ui]s eſt conuerſua: prop[er]terea q[ui]s cuu[n]s rei
lumen augmentatur p[au]latum in bac corpora eſt cuu[n]s for-
ma rotunda: o[m]nis res rotunda lumenofa augmentat
lumen ſu[n] in bac corpora. Et etiam inuenimus principia
quæd[em]a eſſe ſel solu[m] in quod nota ſunt per ſe: n[on] pro
p[er]p[er]terea ut ſunt p[ar]ma cauſa in ſe ſcut d[ict]itur q[ui]s ſelle q[ui]s
ſunt ſu[n]tus nobis prop[er]tio[m]es: et hoc p[er]p[er]turi: eſſe
noti[us] apud nos per ſenſus: prop[er]terea prodeunt d[ic]ere q[ui]s
ſel leterates ſunt prop[er]tio[m]es fixis. Et debes ſire q[ui]s b[oc]
principia que nos u[n]ant ad iedum eſſe ſel ſol[u]m ſunt poſte-
rova a completione in eſſe: et ſunt p[er]ſio[a] et in cognitio: co-
paratio ad nos: et prop[er]terea q[ui]p[er]ario ſinflutiationem: erra-
ti: ſi p[er]titer e[que] prop[er]tiquat[em] ad nos: et prop[er]tio[m]es
caru ad nos eſt p[er]ior in natura et cognitio. Et p[er]p[er]tui
conueru[n]a poterit nobis o[n]t cognitio eſſe rei quando
p[er]p[er]tatur per medium terminum q[ui]s fit in vero filio: q[ui]
in b[oc] p[er]p[er]tatur terminus maiu[m]: et mino[m] virtute medij.
Qua quando inuenitur terminus maiu[m] in toto medio
q[ui]s in toto mino[m]i tunc p[er]p[er]tatur eſt eſſe maiu[m]s
in mino[m]: et b[oc] demonſtratio poterit dare cauſam eſſe
ma- to[m]s in mino[m]: et b[oc] demòſtratio poterit dare cauſam eſſe
et nominatur o[m]n[atio] cauſe rei quando p[er]p[er]tatur per medium terminum q[ui]s fit in vero filio: q[ui]
in b[oc] p[er]p[er]tatur terminus maiu[m]: et mino[m] virtute medij.
Qua quando inuenitur terminus maiu[m] in toto medio
q[ui]s in toto mino[m]i tunc p[er]p[er]tatur eſt eſſe maiu[m]s
in mino[m]: et b[oc] demonſtratio poterit dare cauſam eſſe
ma- to[m]s in mino[m]: et b[oc] demòſtratio poterit dare cauſam eſſe
et nominatur o[m]n[atio] cauſe. Sed quod v[n]o ſol[u]m
eſſe e[n]ductio: hoc est q[ui]s ſcutur et inqu[ition]epartiu[m]
que ſunt ſub illo vnueratili q[ui]s quando fuerit quic[ui]s
prediatum cuu[n]s eſſe volumus habere certitudin[em] vni-
ueratuliter: tunc quinque oſſes partes v[i]s. Et in inueniam
tur tunc constituetur q[ui]s p[er]p[er]tatur eſt in toto vnueria-
li: et b[oc] ſpecies no[n]tatur o[n]claratio eſſe maiu[m]s i medio[vir-
tute] mino[m]: q[ui]s quando inueniſt maiu[m] in toto mino[m]: b[oc]
eſſe in omnibus partibus: et torus mino[m]: eſſe torus medi?
tunc argumentatur maiu[m]: eſſe in toto medio. Ergo quan
do queru[n]em multa ex particularibus in vna ſpecie: et inuen-
tatur v[n]u[rum] p[re]dicatu[m] in omnibus non opinando ut ſet ali
qua pars in ſubiecto in qua n[on] inuenatur b[oc] p[re]p[er]tatur
eſſe certificatu[m]: q[ui]s v[ide]bitur per b[oc] quod videtur a par
tibus per b[ui]c modu[m] declaratio[n]is cogniſtur eſſe vi[n]
p[re]p[er]tatur in tota illa ſpecie a parte expeſient in omnibus
partibus. Et per banc viam dabemus cognitio[m]es
maiu[m]is partis p[er]ſeueru[m] p[ri]cipto[u]n: ut artis medicina.
Et principium quod nobis eſſe rei ſol[u]m: q[ui]s non eſt poſt
conclusione: eſt ut non ſit conueru[n]em ſuper mediu[m] terminu[m]:
s in b[oc] modo cadit demonſtratio eſſe verbi gratiæ ſi

Διαγ. αρχαία πραγματικότητα

5

["Liber Quintus", "tut velim? oemnstrare esse virtutem nutrituam homini per\nvnum principi quod oicet œ animal est nutribile: ? fiet ar\ngumentu bolec œs domo est aiat: œ œ aiat est nutribile: er-\ngo œs domo est nutribilis: ppteræa q: hoc principi non\nperdet nobis ni ad tributum virtutem nutrituæ homini\nfed notv vit? nutrituæ fit cauæ p: sopinqua homini. Et\nquæ non iuat nos in vando cauæ rei: q: non convertitur\nmaio: fupæ mediu: q: œ nutribile not est aiat. Et in fit\nma oico q oemnstratòes que nafunt a cauæ remotis\nvel affirmatie vel negatine funt oemnstratòes eſſe et\nnò demontrationes eſſe q: demontratio eſſe fit prima ? pro-\npinqua. Et oſſe iſter faciles ſunt ei qui ſtuduit in loyca\nper aliò tempus: ? perfecit? cognosct unuamentu qd fa-\nciunt in hoc loco etia necessitate. Et poffit q: ita eſt ſiant vi-\ncu et debem? perſcrutari œ propeſtatiab: ? videndum\neſt a poffit inuenit via qua poſtumus cognoske q pro-\npietates fit per complexione alioius alteri? rei ſiut est ad co-\nparatione corporis hominis. Et oicim q: hoc nò potest\nfiri niu vino ouoù modònu. ? In? eſt ut fit natura ppter\nquà prouenit bec operatio manifeita apud nos prieræ: aur\nper pumos intellucens aut oemnstratione. Alter eſt in\nuenant res propeſtates p: illa nature. Et ad hoc vt ſint\ntille res q: p: ppietates cœles in vno predicato. Et etiàt ſint\ntille eedc res p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\ntate: ? vt ſint ille res p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\npropietates abſc: medio. Quin p[ecies] bari oemnstrationu: q:\nuis ſint et reb? q ſunt quæ per accidens ſunt tìn veraces.\nEt nos vellem? ſi poffet inuenire bec que ſint virtute\nillàs oemnstrationis. Sed videtur q: tam ſit ſententiatu:\nq natura qua operat: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\nnati: ? p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\nto: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q:\nq: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q:\nbendi non potest per modu arbitrij: neq: etià potest ſiri\nboc pt? q: fit bec cognitio q: no eſt plecta. Neq: etià inue\nmi quæ alio belli accidens poſterus q: ſignificat ſup er\nbanc na-\nturæ veraci ſignificatione. Et ià neq: est aliqua niu p: ppi:\ntas eadeque ſentit q: t: ch: ſignificat ſup er banc natura: ? q\nest impoſſible boc ſare: eadeque modo eſt impoſſible inueni\nre in eo q: babet propeſtate q: vnum accidens equale prope:\ntati ad b: vt? ſignificat ſup propeſtate: ? ſit manifeit? apud\nnos q: ipfa: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q: q:\nnuret q: vnum accidens magis notu q: ſignificaret plecta ſigni-\nficatione: ſup er natura p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\ntas q: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\npropteræa q: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\npropietates ſequi p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\ntatione inueni: re: ſi: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\ntu: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\nper p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\nper ſerutati: ? q: ſi p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\nbendi arbitrio medi-\nana téperata aut ouitemperata in fine equalitatis: boc nò\neſt niu c: cognoscerem? natura q: boc operat: p: plecta co-\ngnitio. Quia q: nos tractam? de medicina ſi è calida aut\nfirigida: aut téperata nos nò intelligim? boc niu q: natura\nbabet per ſi: natura: ? p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\npro: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\npo: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\npo: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\npo: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\npo: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\npo: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\npo: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\npo: p: p: p: p: p: p: p: p: p:\npo: p: p: p:

Liber Quintus

59

bili. Sed dicitur ut fit lapo? popter fensium guif? popterea
q: quibet f.nthus lentit fensilat? proprius? et p[]erationem
illus. Et flticus? z ponticus sunt vi? specius? et non oi
uerantem ni? magis? minus? et illi significant fuper c[]os
plexione fortis flcatibus? et frigiditatis? z ponticus in hoc
est i[]fotus? fltico? z acro[s]us fit cu frigiditate mixta cu par
te bunidatibus? z n[]o est remor? a caloze? z p[]opterea inadit
z subtilit? z p[]opterea subtilit pontic? z fltico in f[]igi-
ditate. Et infpidus est aquosus et f[]igid? z hoc est q[] po
tet i[]ci in f[]ignificationib? lapo?z. Et quid a lapo?z sunt
qui n[]o significant perfecta f[]ignificatione fuper natura rei:
z hoc potest eſse in vna medicina composita ex pluribus
partibus? qua? qued[]a sunt lapo?zabites: qued[]a inſpo?z:
bus p[]opterea q[]o n[]o est necesse vt vn[]u quod[]s mixt[]u fit fa
po[]tius vt p[]baru? est in naturali phbia. Et ſi domovellet
udicare totalitatem medicina n[]o posset udicare p[]opta? ſu
p[]ufi[]tus tota? ſt: videm? inta ex g[]umis q[]o ſunt inſpida z
tamen calida.

C Capitulum vndecimum oc cognitione medicinarum
z ciborum per rationem ſumptam a speciali differentia
mixt[]i que eſt odorem.

T differentes odora n[]o ſunt manifeſte nobis ſcut
differentes lapo?z vnde v[]n propriu? habet nomè
ſcut babent lapo?z: ſed dicatur v[]n dicti? et odora
aromaticus. Sed nos ordinationem homina adomodata a no
minibus? lapo?z ſcut diſcreſt odora acro[s]us: z acro[s]us:
z odora amarus: z p[]opterea f[]ignificatio complectionis odora
z mixt[]i specialiter euqaliter fignificationi complectio[n]a
ſa po[]zis dominantis ſup fltium. Sed odora[]es aromatica n[]o
ſunt cu a coprionea ſent ac necellitate. Et ſeridi ſunt a cople
p[]ione ſigida ab humiditate extranea cu calo p[]utrefacio
n[]i. Sed ſias a hoc toto q[]o f[]ignificatio odora n[]o ſunt muſt
vobilis: p[]opterea q[]o ſunt dictus et ſup erſus p[]erſulib[]e ſt
eſſe mediana composita z parib[]a quid[]o d[]o[]titeris et alii
q[]ui non odoriteris: et i[]udicare mixt[]u frigiditatem me
diane p[]odo?z p[]olſi: eu i[]udicare igno[]ratis. Iaco q[]o de h[]ac
n[]o obvem medicina uide tam propter partes ſcut iſte qui
opinatus est q[]o roſa est calida: eo q[]o eſſet aromatica.

C Capitulum, vii. de cognitione cibora z medicinarum per ra-
tionem ſumptam a speciali differentia mixt[]i que eſt colo-
zio f[]ignificatio colo?z ſunt muſt debilio: f[]ignificatio
componi: p[]ropter q[]o colo?z est n[]o ſunt m[]i in ſup erfi-
vicem colo?z: z p[]ropterica inuenies ſim plus q[]o com-
plectus p[]ri in qua eſt colo?z est alia ſi f[]completio totius co-
lo?zati: z p[]ropterica vides q[]o id eſt colo?z in re calida z in re
frigid[]a albedo que in ſale t canfora. Sed videtur q[]
co?z verific[]e plus in operatione eſt que ſunt in vna ſpe
cie: ſcut est in gallinis albis z nigris: z in egnis albuis z
nigris. S[]h colo?z ſunt multnomes ſed generaliter ſunt
albi an[]e nigri aut composit[]er bijs ſcut a[]urus c[]irrin? z
alii. Sed viriditas z n[]oſtum ſunt ex necellitate ex parti
buc[]icas terreſtrib[]a: quandoq[]ui ſit er multo calo?z ſicunt mi
gredo in etiopib[]a z quandoq[]ui ſit p[]ropter frigiditatem ſcut
vinu nigri: z bec differentia udicat q[]o et q[]o p[]reſſuit ſcut
alibi o[]cien est. Sed albedo qui p[]ucmit a dominatione miri
tioris partu?z terreſtrii cu acres ſignificat calo?z aut tempe
rantiacur tu vides homines babetes pulbr[]a albedine
Sed que fit p[]ropter admixturez partu?z aquear[]u z terre-
ſtrib[]a q[]ui ei rev[]iduis ſignificabit a[]plexi[]o?z ſi. bu. Et
li dicti est in lib[]no n[]oſtro q[]o albedo ſit er admixture par
tis ignea clare cu corpe p[]uio. Et nigredo ſit a parte ignea
tened[]roſa cu co: po?z n[]o p[]uio. Sed colo?z rubet o[]cs ſigni-
ficant ſuper calo?z p[]ropter parte?z ignea z in eis manife
ſtur: z citrinus est medi? inter cos. Sed viriditas cedi
nat magis ad nigredines ſcut citrinus magis ad alid[]u et
tremi. Sed natura colo?z medio?z est copoſita et n[]a extre
mo?z: hoc est q[]o potest i[]cia ſuper f[]ignificatione virtutum
medicinarum er parte ſuperu[n]icem colo?z: z ſimilib[]a
C Capitulum, ruji. de cognitione ciborum z co[]u p[]rout
ſunt partes terre n[]aſcentum: z ſunt locus tempus z re-

gio z operatio.

Einceps narrande ſunt proſtr[]e f[]ignificationes
nillius in eo q[]o ſunt partes z terre n[]aſcentum vel
partes a[]ialiu. Natura terre n[]aſcentum cognosſitur
quatuor? rebus: vna a loco: alia a regione: alia a tempo:
qua: ta ab operationibus z n[]o ſubſiſtantibus becc operations
s n[]i p[]ropter f[]ignificationes re? p[]roteritay. Et quid nos
 cognos[]am? ab ſiſtis complectione medicina nos decem
sos cognos[]ere eti[]a pervi[]a operationis duar[]u medicina[]z
que ſunt in vna ſpecie ſcut dicti? est. Et vicimus q[]o terre n[]aſſe
ti? qu[]ed[]a ſunt perfecta z qu[]ed[]a ſunt o[]minuta. Et vimi
nuti? n[]o illud in quo manifeſtat dominiu? vi[n]us cl[]ui ſoli
aut cl[]ui aque ſcut terre n[]aſcentia que n[]aſſuntur in locis pe
troſi z for[]tib[]a? p[]ropter era? ſita ſunt o[]minura: hoc est q[]
non babent flores z ſolia? z manifeſtu q[]o dominans ſu
per complectione i[]to? est aut frigiditas aut humiditas ſi
cut ſoli? berbe que ſat ſuper faci[]e aque que o[]ci[]a habobea
aut frigiditas z humiditas ſcut ſungi. Et terra n[]aſcentia
perfecta ſunt illa que n[]aſcent in montibus: q[]o apparet ab
eminenta monti? vt debeat generare p[]lare terre n[]aſcentia
q[]ia alia loco quinmodo ſunt temperat[]i cu bona eu[]po?zio-
ne z cu bona mixtione calo?z cu humiditate: z debet eſſe
hoc in eis que babent aſcentum in acre z ſunt p[]ropin qui
ores influentes co[]po?z ſup erforto?z: illa terre n[]aſcentia ba
bent complementu[]s fructu?z flores z ſolia?z. Et ſunt terre
n[]aſcentia que n[]aſcentur in deſerto: z ſunt que n[]aſſunt in vi-
ridariis. Mam illa que n[]aſſunt in viridariis habet plus
frigiditatis? humiditas o[] necellitate vt ſint f[]icere n[]aſſe
tes in o[]cetis? viridariis. Et f[]ignificatio que p[]rovent a
regione est q[]o qu[]ed[]a terre n[]aſcentia ſunt que n[]aſſetur pl[]
in terris calidis z qu[]ed[]a ſunt que n[]aſſunt pl[]in terris fr[]
gidis? z que n[]aſſunt in calidis pro mai? z parte ſunt cali
d[]a ſcut que venut ab india z que n[]aſſunt in frigidis vt
plus ſunt f[]igida. Et potest eſſe alii per acidiens vt n[]a
cantur calida in terris fr[]igidis: ſcut p[]ince que n[]aſſunt in
k[]aonia: z frigide in terris calidis ſcut tamaridi z que n[]
cuntur in terra arabu?z. Et hoc acidit p[]ropter ouas res:
aut p[]ropterica q[]o z coster illo[]z terre n[]aſcenti est for[]tus z
d[]epus? aut vt ſint submerſa ſub terra. Quia ſult e[]res
p[]oſtulare dare calo?z z frigide in omni regione: eo qued ca-
lo?z naturalis exſens in ie contrabur intus. p[]ropter fir-
giditatem z ſimuliter acidit oc rebus frigidis in terrenis
calidis. Et f[]ignificatio t[]eporis acipitur ſim o[]dini[]o regio-
nis q[]ui tu vidibus multa terra n[]aſcentia calida n[]aſci in ye-
me ſcut rapa z n[]aponas: z quandoq[]ui medicina frigida in
n[]aſci in tempo?z calidis z hoc acidit p[]ropter pauc-
tate? ſunt calo?z: q[]o p[]ropter paucam frigiditatem aeris c[]osu-
mitur ſcut ſunt o[]lera multa tempo?z calo?z. Et o[]mon-
ſtrationes vegetabilis ſunt magne valde o[] co: quoniam
qued[]a e ſegetabilite? ſunt que c[]io mouentur ad augmè-
ti: z qu[]ed[]a t[]ardi crecuit. Sed veloces generaliter figni-
cant caliditate vel subtilitatem vel ſuper vtrius? z que tar
dius crecuit fignificat ſup c[]otariu. Et ſunt etia alie ſigni-
ficationes ſignificates ſuper vegetabiliti in velocitate z tar
ditate fructificandi. Et debes kire q[]o velocitas nauiita-
tis terre n[]aſcenti f[]ignificat aut calo?zem magni aut f[]igi
ditat[]e. Et qu[]ed[]a ſunt er terre n[]aſcentib[]a que babent ſolia
flores z fructus: z qu[]ed[]a ſunt que n[]o babent fructus nec
flores: z illa ſunt groſſa terreſtria: aut a[]a: q[]o q[]abet flore
z ſolia est perſecte t[]eperatu. Et terre n[]aſcentia que ſunt ſpi
noſa z globo[]a vnuiſer saliter ſunt terreſtria: z que non ba-
bent ſunt econuſo. Et differentie ſignificantes ſuper na
tur a[]ialiu ſunt multe: q[]o qu[]ed[]a crecuit in aqua qu[]ed[]a in
deſerto. Que in aqua crecunt ſunt frigida? humida: que
vero in deſerto ſunt calida z ſicca: z qu[]ed[]a ſunt volatilia z
quedam de ambularia: z volatilia ſunt magis acera am
bulatiu. Et qu[]ed[]a ſunt ſanguinea z q[]hda evanguiaca:
z que non habet ſanguine ſunt frigida z ſicca: z que habet
ſanguine ſunt calida z humida: et qu[]ed[]a ſunt ouatilia et
qued[]a n[]o: et qu[]ed[]a banclant et qu[]ed[]a n[]o: et que banclant

511

Liber Quintus

funt calida et que non bandant sunt frigida. Et quedam nauntur in locis calidis et quedà nò et que nakuntur in locis calidis p inatoz parte sunt calida et fœca scut cameli et capæoli. Et ouerificantur complezionis aïaluis in vna specie propter paſua et propter aqua: q; pikes qui nakunſ in loco petroſo ſunt subtilioſe ſubſtantie et minuïs ſuper fluituris alijus et taſ ſunt qui velociter mouëtur et multu laboët: et completo iſto: eſ minoris humi ditatis et qui paſu laboët ſunt frigidioris et bumidioris complezionis. Et quedà aïalia ſunt que incedut ſicut na ſunſ et quedà nò et quedà ſunt facientes multos ſilos: it ilia ſunt calida et bumida: et quà que nò facunt niu vnùs Et ouerificantur etiam aïalia ſim oueritare cibò: q; ni aïalia comedentia carnes ſunt calida et ſicca. Et completo aïalù comedentù terre nakétia ſunt téperate còplezionis vt ſunt pœcules boues et bijs ſimilia: vt ſunt de volati libus galline s columbe. Jc ouerificatur aïalia ſim maſtinudinè et paruitatè ſuòi corpozi: q; que ſunt magni corpozi ſunt territaria: q; ſunt parui corpozi ſunt còwerio: et boeſt in aïalia? que nakuntur in terra. Sed coz que nakunſ in aque maſtudo corpozi ſignificat multa bumiditate: et propterea laudat in pibibus puitas: et alijis aïalibò dunicies oſſui: et multitudo corpozi terre strit: ſcut vogueas: clau: et ſiamea et ſimilia bijs: quia b ſignificat q multa eſ in cis terreſtratis: et proptrea multe ſiamea laudant in pibibus q; ſignificant rem contrarià corpozi còplezionibò et eti multe spine. Et ſimuli au data corbis et puſtullinimitas ſignificant ſuper còplezionem aïalis q; aïalia audaria ſunt calida: et puſtullamina ſunt iri gida. Et ofſterie per quas cognoscurur complezionis aïaliu ſunt multe: et noſla intentio non ſunt niu rememorari eo; becuerit ad mouendit illu qui oſligit téptare adbo vt perfrutmento deſ alia ofſteriantas et ſuat cauſas illax in libus naturalibus. Et ſias q; oia bec ſinga ſunt acućdena que adueniunt corpozi? ſonſimilib: q; ſuper ea ſignificant: et non ſunt ſigna illis que non ſunt ſonſilia niu quado aſgregatur oſia: ſit vna composito inter contraria et iudicat propter dominas: illud poteſt eſ che veru iudicatu Jdeſ ſunt genera re; quibò nos poſsum? cognosere operationes medicanæ et cibò. Et otiamus q; poſſible et cognosere operationes ſecudas medicanæ tunc q; cosno ſemins completione medicanæ in caliditate et ſicitate: q; uis hoc non veriſce in cibus q; inuenitur in quibulſa medicinis q; ea; q; opatòdes kde nò ſequiſ pimas hoc eſ completione medicanarù verbi gratia ſubtilitas et incano non ſunt attribuenda niu corpozi multi caloris. Et nos inuenimus medicinas temperatas cu; ſuis complezionibus: tamen ſunt ſubtiliatiue et inciſue: ſcut capillus venteris ſquinatù: et ſimilia bijs: et acutè eſ invituntate ſub ſubtilitatis et incufonis: et eſ tamen frigidus et boeacidit q; calo: q; qui in eo; q; ſuplentatur frigiditate que eſt in eo; q; frigiditas ſua còpingit ipſus; còpurnit ipſum ad panes inſtrinſcas membi: q; ſic videtur q; alie medicine faciant: hoc eſ vt babent ſuprùa humiditate al. ſubtilitatez in ſeſpitis aut vt eis ſupperuerit aliqua res propter quam faciant: et poteſt eſ che vt res ſit aliquàtùli filis et q; habet aliquid a ſora ſubſtantia. Sed operatio per comparationem certiarù virtutù et debilis iudicatu: eo q; eſ valde po; quinqua operationi que ſit a ſora ſubſtantia: nec aut que dicta ſunt nec ſlaria ſuerunt ſim tractatus vnuerſales in modo cibò: et medicinarum.

C Capitulum de complezionibus cibòs specialiter ſim quod certificatus ſunt. B. The aut memora: erimus ſuiniuſiis q; ea ſpe cialiter ſim consuetudinè medicoz. Deinceps vo lumi; narrare de ſimplicibus medicanif magis ma niferis que a. D. ſunt ſerificate: propterea q; ſunt veras et legalis experimètare in bacte: q; nullus eſ qui poſuit et coparari: niuſ qui eſ ciamat nò intelligit id q; diamat Jc volo ſcapere a cibus qui ſunt abſolute: et post illos

dicam de illis qui ſunt medij inreſ cibos et medicinas: et post illos oica de medicanis abſolute. Còdigiunt ſunt me die q; melio: ex aſbis terre nakentibò bominibò naturalibus: doc eſ illis qui ſiant in quinto dimane: aut quarto et tricúi artificialiter preparatu: et hoc ſit multis modis, ſit enim panis fermentatù: q; a; iusus ex cruſtella: buclia et forbitiones: quedà ſunt qui frangunt upſus poſſus: et voulutatu: et poſtea infundunt in aqua: et poſtea coquin ip ſum ſine fractione: et doc noiatur lauſo, et et melius eſt tricúi co eſ illo q; eſ fragibile et graue. Et melio: ceteris e; paſis facè ex farina tricúi in bûc modù b eſt ut ſit cùdutitu a ma lis acadèdiibò iuſide venire potètibò vt nò ſunt niu fur ſures ab co remote: ſcut ſunt remote ab armad: et b appella ſupud nos madecum: et latum appellant panè groſuſ; et uſe eſ velocitò ad oigerendu q; oarmach et minons vú collitatis: q; uis oarmach plus nutrat: neq eſ tante ficatatis ſcut ſurſures ad melancolà adco acu conuerit vt ipſum q; niu coster: ſuiniuſiis ſeretabilis eſ teretinis nucſus: q; uis ſuburatus cit; eſ digerant ipò oalmad: propter abſerionè exſitutem in ſuo corriec: e； qui conatur po nitur de ſale conuenienter: et còſitúi c； multa aqua ad hoc vt up ſpontiſus: q; ſit fermentat: còpenter e； cot: D; panis aſim q; eſ groſus: q; viſiſus codemo nò eſ bon: q; eſ niuus fermentatus: q; tranſimutare ad bohumos: p; tridos propter caloè extranè generatu in co. Et post bo nitate: cib cu e； panè e； vocat bauſu excepto q; decimat ad frigiditati: e； bu. propter aqua cu qui hir: q; quibunt ſubtila panis in aqua fermentis al. ierentut: e； fit uſe cibus in velleotate oſitionis: leutate: q; maxime egris et còplezione calida. Sed lauch e； et etiam bonus ci bijs: q; q; diſtemperatu c； multa aqua reſfractat e； eſ tu uatu: q; co q; vullatio et inſuſo vapórauerunt et ſubtilaue runt: q; mouerunt e； vifolitons. Conſectu cu； melle et coos et cu famis calcæct: q; nutrit multu. Et frumentu cœura ma; ea e； groſum: q; viſiſus: opitular: q; oure diſer plus alia re: q; eſ valde malu. Et plures ſunt groſi: q; qui hir et ſua ſimento ſunt e； poteſis: q; ſerigerant propter ſua acerotant: q; ſunt propinqui corruptione: et propterea iunt abuciendis ab illis q; ſunt parati cœutudinibò puritidis. D; panis q; eſ co: eo; eo: ſim modi qui fit ex ſrumè to ſequitur donatere panis tricúi: niu q; parum decimat ad ſingus. Et lauch e； dei bene digerit: q; qui bibit onſtemperatu i； alia reſi gerat: q; eſ frigiditas ſua quali in pimo gradu. Et aq; dei plus ingeditur op; ne medicanæ q; cibò: q; e； lauda bijs in cœutudinibus: calidis: q; ſicis laude: que non oc cultatur ei qui in bacte ſtudunt: q; refriger at; bumeccat téperat abſerit: q; mediat cœutudinè bumeò mirabili nò inflat nò mozatur ad deſcedùa ſtomaco: q; doc nobis to tù experientia odiit. Et ſic obet fieri aqua ordèi infundat e； grana ordèi in aqua integra non còtusa et in vna pte ordèi obent pon: rr. aque ſlidge parteæ obent ſic dimiti in aqua quartuo: boe: q; poſtea coquin in bacte aqua co nec adipisaf rubedinè quali vinu: q; ſi fiat pòco modo nò inflat: q; qui frangunt e； vel terunt ipſus poe: q; nò eſt ab co puzata inflatio niu propter inſuſione: q; grana nò tra bit aqua nec recipiunt inſuſione: niu propter virtute attraxtuæ que eſt in eis: q; virtus attractua nò eſt i; granis q; finunatè q; naſunc niu q; ſeminanè integre: q; ſi frangant p; q; eſ ſellent ſeminara nò naſerent: q; bec virtus attractua eſt in cis ſcut ſo; ma ſpecifica in totalitate toti: grani ſi a； hoc e； q; niu ptes ſunt continue cùncte ſimul: hoc e； q; vi; mule calozi ſimaragdi: q; alterus lapidis p[roſion]: q; e； q; niu ptes ſue ſunt ſimul cùncte in eis: q; q; ſepate ſunt p; uanab e； eis: q; ſic ſerificatu è amirabili àmemarua auſſo ar in libo ſuo qui oicid tbecu: q; uſe ſunt ſuppem: in ida medicine a. D. q; ſo ad nostra t[epo]: q; doc ab co babu: rememoat erroè medico: q; frangentui ipſus. Et panis q; fact: q; eſt e； alis granis babet illa virtute q; habent illa grana e； quibus facus eſt. Et infra conuenit rememozi de aqua plus q; bic: q; inciderent ſum de ea locutus.

Ziver Quintus

4i

apione. Et ponticitas est vna er reb² adiunat ad hoc et in membis intrinsecus: ut in splenea al. in pulmone et epate. Et tertia operatio est ut remoucat colui: et pptera nuncupat in arabico granu sterilitatus: et sic agn³ cauus Alchemes diu occubunt sup ipfum in magnis fertutibatib². Et rura est ilius excepto q p³l calefacit et decertat: necb² fructicatate neq² ponticitate. Altrich: et alij ociant vigil: virt² uiaz radii est teperata in calitate et fc². qº copoltu est et subfobia aqua et terrestris cum pucae igneitate: et manifestat hoc qº est unipudi cum modico fructicitatis: acutatios: fed berba et est sol unipida: ppter et ipfum² prima viret est frigida et fica: et operat fricitatc. Et fecida est solidura vulnere forrida veni tpe. Et tertia est ut frangat lapides: et fignb² cui est q: nafici in allibus et locis bumidis. Et eugat. i. pce colubri est quartuo specie: et pa² diuerificat vna ab alia: et D. non poftut ipfum in gradu: et q nobis videc et ei complexione est: q: est frigidu in primo et uiaq in fecundi: q hoc est q oriat fug parté ipfus² subfobia terrestris cu fuba adusta: pptera è fapo: et ipfatic cum modica amaritudine: et amaritudine est equalis cu fluticitate vicorem ipfam teperatu in fecitate. Sed q: videm² quia dominaf amaritudo pari cujus fructicitatis: audicam q: qº est in fecundo gradu: et pptera valet voloib² renu² et voloib² splenis ppter ipfus² amaritudine: et lentiginib² faic: et moſque qui pilaſtut miſſe qu cſo acce. Algaric. nec banc radiſe poſut D. in gradu: et q nobis videc est et q complexione est: q: est calidus in primo et uiaq in fine fecundi: q compostu est et partib² frigis et terrestrib²: et calidis et ignes et calidos et bidumidis. Et ignificat ſup hoc q: q nos guilm² primu menum in eo oulecdine: q poſt banc amaritudine: q poſt illa acutæ cu paucam fructicitate: q os illi ſapores ſignificat ſup calidatæ: excepta parte q ſeparata et ſepulta est a flutricatæ ſup ſignificant ſup fructicatæ: excepta pte q: ſupunda et ſepulta è a oulecdine, ppter teperantia qui a tribuit: excepto q plus ſupera flutricitas cu frigiditate & oulecdin cu bidumitate: et pptera puom² necratæ majoris calida re. Et pptera q: bec planta affimulat radii arbores: apparet q ſterreitras domine: et q: bis ſupere poſoſi: ſi angibite et albù q: oia ſignificant ut babeat paré multa aeræ: et pterubilipsum calidu in primo q: nd funt ſores neq² maſſifenti in ipſo: qo couenienis est in figuia ſuio gradu est experiëtia. Sed ipſus opatides q no ſunt pime ſunt ad offolundu et incidenbumoves groſſos: & cropifandu venas splenis: et patis et renu. Et habet ſua pprictate vale re² moſi venenoſo animaliu. Et nos diom² q hoc est ſot niſ qui apparent ex illo veneno accidentia frigida. Doſis ipſus q: el. 3. q: hoc no pòt ſic nocere ſcut nocent alie medicine q attribunt ab extremitatib²: q: b5 magnam pprictate in multiſando cerebri: et pptera curat epilentia q pdefit curui nouaeque ad oculi. Et quaſturas q: qo de cobet ſunt ad hoc est a 3. 1. q: vſos ad uas: nec est neſtele ipfum ſrefrenare niſ: ppter ſiclitate. Et no cedas q: ſubtiliatio bumoſ groſſos et incito ſignificent ſup mulțu calozc ſcut creditererrates multi nouo: medicinu. Cualibraral. i. capituli veners: oicat D. q bic teperatu est in ſus virtutib² p[ro]simi q[ui]s babeat multas opérationes fecidas et tertia: quaq: quedar ſunt colóratие et repaſſiune: quedar offolutine: quedar facuit nafici capit los: q: quedar que offoluit kroſulas: q: qda que fragur lapides: q: quedar q adiunant ad trabendu ſputu groſſum et pecto: et pulmone. Et D. dicit q: stringit vêtre: q: nouic oicunt q purgat: q talis medicina qualis est qec que babet tot opationes fecidas et tertia est retinenda: q: cuß tota est teperata. pptera q adbuc vicà. Chailc. i. femperuina: qec est multa: specie: q: qes in tertio gradu frigide ſunt q: ſunt unipide cu multa aquoſtare: q: q nafuitur in locis frigidis et têpo² frigido. Alacia est ſue ar

boris ſpinoſe q[ui]s abluifc est frigida in fecundo gradu: q ſicca in tertio: q c[ui]s no lauſe q[ui]s frigida in primo: q hoc acidit p[ro] ſu dominans est ſuba terrestris et frigida: et pptera est fructica: q c[ui]s co toto est in ca aliquid ex ſubtilib² q remouenſt quâdo abluifc. Larinch. i. virtca: oicat. D. q fruct al. ſuſus buip plante et ſolia caleſaunt caloſe non forſi. Et habet multas opationes fecidas: tertias. Difſoluit apofemata que ſunt in radicib² aurii: aduariat ut per ſup ipfus q[ui]s ſit ex bumoib² groſſus in pecto: et pulmone curat cancur: q in ſuma valet omnib² vulnereib² que in digent excitatione vel excitatione ſue subtilitate: Et hoc est magni ſignu ſup debilitate ſui caloſis. Sed q: hoc to puocat vinra: q mouet colui: q hoc ſignificat p ventontate. Et pp[er]ietas ſui feminis est purgare ſlegina: q ibac ſimili: udine est virt² fructicatis: fed forſi est aliquantibus ſemen vertice: q vobis est q a. 3. ii. q vſos ad q. Et qui opinanq[ui]q ſit ignea ppter acu[n]que ſue punctionis errant: q: bec par[is] ignea que c[ui]s q: folijs est ſubtilis et remouenſt ppter ipfam fructatione: et me p[ri]ume ppter lotione. Elbadudar. vel elharay: ſiue oue plante ſunt frigide et ſicce: fed ſicitas plus onat q frigidas q[ui]s marine in elharay: q valent q húrui venirs propter ca² fructicitate: q h[ui]l pensione vertice: q h[ui]l onaydas: q apofematib² que fiut in ano: q albadurat operat radix et alſar fluctus. Et radix ligo5. i. acous q acupte q bac planta et radix: q eſt q. q ſic in tertio gradu: et pptera q[ui]s onians in ca eſt ſubſtanția ignea ſubtilis: q pot eſt ut ſu c[ui]s ca admira par[is] vna terreſtris aduſa: q ſignificat q q: ſapo: q ſuſus est acut q[ui]s aliquantula amaritudine. Opati ones q: ſeunde ſunt hec: q abſtergut: incidi: ſubtilat: q aperit opitationes. Tertie ſunt quia puocat vinra: q valer ad uricæ ſplens: et ſubtili grolifiſt que p[ui]ent in cornea: q pp[er]ie ſue radicis. Lauer. i. aloe: caliditas ſua extendit a primo gradu q: vſos ad fecundi: q artingit p[er] ſecundo: q ſeet in ſicitate: q hoc est q: c[ui]s ſub componenti et ſubſtanția terreſtri aduſa mixta cu terreſtri frigida: q illud bi minuit aliquantula de caloſe c[n]us: q ambe ſubſitu conſoandant in ſicitate: q ſignificat q hoc q ſapo: q eſt amariflimus cu fructicitate: q ſup q[ui]s ſua caliditate ſignificat q nafici in terris: q calidis: aut in terra arabil yel in inio: et q nafici in terris no calidis est debile. ſeunde ſue virtutes ſunt q: eſt fructica reſpeſtui: q abſteriun: q bec eſt medicina uatuina ad generand[ar] carne5. Tertie virtutes ſunt ad curandas ſultulas: q marume q ſunt in viua q in ano: q ad repulciuendu apofemata que generan[bi] in ore na rib: q oculis: q purgar colerá et ſubſtanția ſubtilé et groſſam. Et eſt e[mi]dicinis q nullá habet perculi: q co q neledur os ſomaci ppter ſua fructicatæ. Et virt² ſua purga ſua q p[pi]nqua virtui agaria: excepto q: eſt debito: q attractiones: qo q agariciuq: attrabit ab extremitand[ib²] co: p[ro]ris. Sed aloe no attrabit niſ q[ui]s est in extremitate ſoma q[ui]s venis epat: q in illo b[us] p[er]ictate: q vobis est q a. 5. 1. q vſos ad q. Et uorac: calo: et ſicitat ipſi² extendit ap[ri]mo gradu q: vſos ad fecundi: q ſignificat q: q: facit aliquarú la abſternonc: q mudiſcat renes: et auſer lentignes. Et manufetio: q: pp[er]ietas eſt: q: valer q: mo: um canis rabidi. Mauoca. i. carrui al. amcos: q plus querif in hoc eſ femen carui: ſua prima virt² in calo: q ſicitate eſt in gradu tercio: et hoc est q: eſt composu: et ſubſtanția ignea terreſtri aduſa: et ſignificat hoc q: b5 ſapo: e[mi] acutu mixtã cu aliquantula amaritudine: ſecida virt² eſt apertio et offolutio: et tertia eſt. puocatio vrine. Amigdale ama re ſunt calide et ſice in ſeunde gradu: excepto q: co: plus declinant ad calo: q minuſ ad ſiclitatem: q in hoc ſunt quaſi in primo gradu: q[ui]a earum ſuctuolas maniſſat bidumitatem. Et ſias q[ui]a complerio que banc facit operationem que est complerio calida habet aliquam terreſreitatem: et ſapo: earu ſignificat ſuper hoc. Et opérationes e[ar]t tertie ſunt ad aperiendu opitatione: e[pa]tis: q remouet voloſes q ſunt in ypocondrijs splene: et re-

Liber Quintus

42

virt? illi in hoc: 2 hoc potes cognosclere per primu ſua virtu
tc. Et alia: 1 arabici ſui uano: 2 est clari: 2 hoc vo-
cabellini arabici: 2 est ſic: 2 est fecres babet virtu
ſtullani bdeilui a abici. Et 3 arabici fragit lapides qui
ſiut in renib: 3 qui bibit: puocat vrinæ: 2 puocat vento-
tates groſſas: 2 cruades: 2 valer 3 dolores latez: 2 ypocon
dio: 2 in ſuma et ex medicinis q purgat ſtema groſſus.
Et habet, præterate: trabecà a neruis: 2 tucturus: 2 ipſum
est meli: inter medicinas latanas: 2 doſis est cius. 3. 1.
Eſtājana q vſpam vocat panicald: 2 in arabico albar
tama: 2 alij fecul: 2 in latino vringi adiut: 2 ſentit q
& copot: ex diuerſis naturis ſicur natura roſe: excepto q
nò habet ſlipticate: 2 ſignificat hoc q: 3 z infliptidat cù
aliqutula ulucedine: 2 modico acuminæ: 2 hocb5 plus i
cotice: 2 videt q fit percati aut paru secutans ad frigi
ditare: 2 q et tais ſiplctionis et multi tuuamèr: opati
ones ſue ſunt repulſuque, et oſſoluture. Sed et maniſkita
præſea et us ſulſoluar apoſtemata ſuppoſitæ: 2 etiam ſu
ſulpendat ſup ipſum. Et nouti medica oicat q: 3 h5 bac pro
prætate in omnib apoflematib: 2 etàt auct q vrit: 2 co
in potu aque occotos et ipſa minuſtat ut vœdant ne
generis apoſtema in partib interio: 2 Balfam: calciu-
s et ac in fecundo gradu: 2 oleu ſui et multus ſubtire:
ne habet vlla calo: 2 q ab hominib: crediq vident q
ſubtide penetratui. Et virt: 2 fruct: 2 fit ut ille: 2 genere:
ſed min est ſubtilis ſuo oleo. Et iulud oleu h5 multas.
priatates et mirabiles opationes. ſue fecide opationes
ſunt q oſſolut oës egritudines flematicas q uere ſunt
2 tarde ad oſſolutendu: 2 edicat dolores q ſunt ut bumo
rivo groſſis: 2 ventoſa. Et ſue terte opationes ſunt qua
frangit lapides: 2 multier ipzegna q oſert ipſu q ſuper
q nò poterat ipzegna q oſert ipſu q ſuper et
2 nò poterat ſubtinet tale medicinam: 2 amef q ponif
ſup putrefactione: 2 famè cù melle mudiſcat ipſus. Opa-
tiones ſue terte ſunt q habet: puocare vrinæ: 2 puocat
mètrica for: alia re donec faciat mincere ſanguine. Et
ſact aboſum: 2 exdrat fecit moratu: 2 ppter ſua ſubfr-
titate: 2 aromaticatate ponif quiq loco cuinide ſpociu cina
momi doſin: 2 et età cinamomà cù multa ulucedine: 2
ſozi acuminæ: 2 ober ponu dupli illi: 2 loco doſini. 111.
Babacæ: bec planta habet flore: q affiniſtat roſe: 2 est for:
roſa babanacb: 2 pp 3 magis oſſolut illa donec liberet
ourum apoſtemata q munefc in cera: 2 et oleo. 112.
Oifau vua: paffat: ſunt ſica in fecundo gradu: vel accedit
paru ad fecundi: 2 doq: ſopita ſunt et ſubſtatio terreſtri frigi
da: 2 ſignificat bripticatas: 2 h5 vitumui uuamè in fluru
ventris. 1 Aluine in lingua vhangie of multa. 1 b nacif
ſup quere: 2 nuces: 2 et in tertio gradu frigida: 2 bochmi
ſicat ſlipticatas qua b5: 2 cù hocb5 virtuè oſſolutendi et
mollificat: 2 magis valet q inuenit in quercu ppter ca-
tiditæ q est in ipfa arbo: co q dò ex ſupliutate ipſu nu-
trif. 1 Sagare videt q fit calidu in primo gradu: vel
accidit pa: ad fecundi: idero q dò copit est et ſuba terre
ſtri aduſa cù ſuba terreſtri frigida: 2 ſignificat hoc ſliptic
tas ſua cù amarudine. Prime opationes ſue et fecunde
ſunt ad ſubtuliādu: aperiendu: 2 puocadu vrinæ: 2 ſimilia
Et alij oicut q 3 h5 vütre purgad: 2 est vitima medicina
ſlomac. ppter ſlipticate ſua: 2 etàmi: mudiſcat. ppterſua
amaritundic: 2 talis medicina q uæ bec: est magis p-
ſtia ſlomacho 3 alia medicina: 2 longe pl: q affiocia: ſe

cù aromaticitas ſcut in abſtinetio. 1 Bétiana ponik bec
medicina in gradu tertio caliditæ: 2 ſic. 1 5 maniſſat ex
ſoritudine ſue amaritudinis: 2 radir ipſua ſoritima
et ad ſubtilandum 2 aperiendu opilatiosc. 2 Demete ponim: 1 ipſam in primo gradu, 1 eò q curat multotens
oculo: 2 rubedines qui nò ſunt for: 2 et ſuba copoſita è
er ſuba aquoſa 2 terreſtri: oia frigida ſunt: excepto q
ſi siditas ſin. 3. nò est ſotis: ſed eit et 3 frigidas ſtilis aque
paludii. 2 Aliocog. 1. mentaſtr calidiz et 2 ſic. in tertio
gradu: ppterca q oria: ſup ipſu ſuba ignea cù ſubſtatio
terreſtri aduſa: habéris talè ſiplctione: opationes ſunt
maniſſate. 1 Liquire est humida in primo gradu et exce
dit pa: in calo: têperatè ſiplctione. 3. dirit q affini
laf ſiplctioni buſnane: 2 ſignificat hoc oulcedo ſui ſapo-
ris cù aliquatula ſlipticate: co q oulcedo temperatua ſi
ſignificat caliditare: 2 ſubmidare: 2 ſlipticatas ſua verru-
cat aliqd ex ſuo calo: 2 ſua bumiditate: excepto q er bu-
miditate remouet pl: 2 lenti asperitare q est in tracæa ar-
tera: 2 veſica et alioz médiot: q recitut asperitare. 2
ter- tie opationes ipſu: ſunt q pulicrisata e poſita ſup oculum
ovec maculà q est in oculo: 2 carné ſupflua q est in radic-
bus vnguani: 2 hoc ſignificat q: radix eſt calidio: ſuco: et
oplictiones q ouir: 2 primo ſunt in ſuco: 2 qui radix eſt
ver: 2 eit amara: ſic illa q nobis apptoz: generale ſue
ei: 2 buminidio: è ſua radice. 1 Pòia: 1. roſa affino: è radir
calida in pimo gradu: 2 ſic. in tertio: q: eſt copoſita er ſuba
terreſtri frigida 2 terreſtri aduſa: ſuba ignea cù aliquatu
lù areca: 2 ſignificat hoc q: qui maſticam ipſu q ſenti
mus ſlipticate: cù ulucedine: 2 qui du maſticam ipſam
fentim: acuè cù amaritudine: ſcende ſue opationes a co-
plezione ipſu: ſunt: 2 terte ſiutem ſin ex opilatios e ap-
reni: 2 hoc acutit ppter acuè 2 amaritundic: ſed pò
ppter ſlipticate: qua b5 fringit vétre: 2 præctas ſua ſenti-
ſata ex a. 3. q ſupſéa ad collu curat epilat in pueris:
ſed ab aliquot: of q nò ſit ve: 2 hoc à expe: è nò ſic in
nemif. 1 Palinaca duas h5 ſpes ſluicere 2 domeiticas
ſluiciris for: è domeita in 3ib: 2 in ambab: est q vir-
tus calefacendi 2 ſubtiliāti: 2 in radice eſt virt: q mouet
cotu: 2 hoc età h5 feme domeitica. ſed ſemé ſluiciris è
calidi: 2 ſica: 2 ieo: puocat métrua: 2 vrinæ: 2 ſluiciris
of oancus: 2 è calidiz 2 ſicui in tertio gradu. 1 Alegar-
dhaar: 1. liguï lauri 2 fruc: 2 badca lauri of. 3. hoc arbo-
rum ſuctu ſua calefact 2 eſſicat multu. Sed corer arbo-
ris è 3. bito: 2 calaus 2 forto: 2 amaritudinis. 2 h5
ſlipticate: 2 ieo fràg latide: 2 valer 3 palſione frigida
epatis ebbit: cù vino aromatico. Sué radices ſunt cali-
din fecundo gradu: 2 ficee in tertio. 1 Almoſtramesa è et
ſpèb ababoz: 2 opationes ipſu: ſunt eede cù opationibus
ipſu: et reb: 2 acbo 2 ſluiciris: ſed é ſubtilio: ipſo. Et opa-
tiones ſue terte eſt attraction. 1 Olandes oës ſunt frigi-
de: 2 ſace: 2 hoc cognoſi: pp multa ſlipticate: qua habet:
ſed corer ſue arbo: 2 maiò: h5 ſlipticate: 2 in ambab:
2 coiucta ſubtilitas cù ſlipticate: 2 ppterca bec: è vna et
reb: q valer multu méſtruoz 2 flurui ſanguis vndecuq.
1 Alcarbemi. 1. altea ſue fecüde opationes ſunt q: oſſolut
relarat et mutigat dolore: 2 maturat apoſtemata OURA. Et
radix et ſemina faciù q dò faciu ſolia et ros donec recc:
fed maio: em babet ſubtilitate: 2 minoz: ſiccitatem radic-
bus: 2 feminibus: et ſic deber eſſe in omnibus feminibus
terre nacentu: et idcirco maiò: em babet abſterſone: ita
q curat morphe: et femé fràgit lapides q hùt in renib:
2 trì in radic: eſt vir: ſliptica: 2 ppterca yaler aq oco-
ationis cùs erociationi intellino: 2 iputo ſanguis: ego pono ſolia
2 flores calidos et ficos in pimo gradu et radicè in principio fecùdi.
1 Allgabit. 1. oleuq 3 z trabitur ex oluìis maturis cù nò ſalit: et quæ
complezioni non ſunt artificialiter mutate affiniſtantur com-
plexioni buſnane: et tam rememo: auimus hoc in cibis.
Sed oleum cù et oluìis non maturis habet aliquam
ſlipticate: 2 retinet ex frigiditate ſin q h5 er ſlipticate

Liber Quintus

Et oleuverus est calidius et fruttili têperato; et ppter hoc
maiozê babet ysture oifoluendit z mitigâdi dolozê. Sed
alia q olea trabûb af alis medicius tenêr nâm illaz; me
dicinaz flec oleu de litio; oleu filaminê; oleu amigda-
taz; q oleu nuqui; oleu lauri; oleu de cimino; oleum de
finapê; oleu de mirtillis et fruttili; oleu de maftice; et
oleu de oifon ponit loco oleu de litio; oleu coëtra; q oleu zê
mirtillis est frigida; et fruttili; oleu filaminê est calidu z
humidu; codê modo; et oleu amigdalaz vulciu. Sed hoc
têperat est in calo; e: aut q babet calo; cum bumiditate
mitra cai aliquatula fruticate; ideo babet humectare et
lic calet facaire; et mollicitare; in hoc excedit oleu filaminê;
q de quinato; oleu de maftice. Et oleu granoz viridiu ê
côpositu vtrutib fruticas et oifolutius; et ppterea pdefe
stomaco et epati plus alia re. Sed ita olea fiunt in ba-
bilonia. Sed in nris terris nò trabunk et ilyis reb pro-
zie. Sed. B.oicat in libo zuo q còfuctu ê trahere oleu
mitre; q oleu malticinu; q oleu fquinanti et ferphis; to
bontas lito; ercedit multu bonitare facio; cii oleo oluazin
in opationib; y vtrutibus. Sed olea q colueta funt fieri cuy
oleo oluaz duciui quibh affliuieunt antiqui et moderni;
funt ficu oleu ro; oleu citonioz; q oleu litio; q oleu yfi
q oleu nenufarinus; q de alchri. Et vutes coz oleo zê funt
manifeste et vtrutib et pfa zê medicinu. Et kire obees q
oleu olue cum quo facim oicta olea debet eſſa abſis alia
malia qualitate. Sed coz vtrit que trabit q oleu olue
nulla funt vtruoſo nris. Oleu in quo infunduf predi-
cente medicina debet eſſu nòt nò manifeste alitiuq foz
tis qualitas onans in ipfo; t talis est rò medicine; q de-
bet eſſe patiens z nò agens: exceptis ouob modis: vnuf
et q intentione nra est in ſo ſorificem opatione illi: medic-
ne cii qua milſe; pt acceptem oleu in quo dominec qua-
litas ſimulis qualitati medicine: ſeund eit qii intendun-
dâ facere ſriu illi: medicine: hoc eſt qii volum facure
frange; er ilyis vtrutem. Clerba gra q yolum q oleu ro, oſſol
nat us ponim qoleu yetus; q qii volum minuere ex ca
ponum imaturu; q quado volum ut affilimile vtrut roſa
ru infundiu: roſaes q in oleu cura zê ſuane. 1 Altáran. i.
emula. ponum ipfam in fecundo gra. ca. q flc. et manifeſca
boc quia ponim ipfam in loco bq confert flati grosso;
vitcofo in pectore; q pulmone; q hâc ſua flectare: opatio
nes ſue ſeque ſunt; q rubricat et memba in liudicente a
frigore. 1 Barbae, 1 ells babet ouas spêſ; albû yidelici
et nigrue; q ambo funt calidi q flc. in tertio grado: ſeunda
q vtrit abſterliua; qideo valet 3 ſablie: igné facrû et
milia; nò eſt tutu vti eto bibo vel comeſto; q eſt er ge
nere venenoz. Sed antiqui z tebant nigro ad euacuan-
dâ melancolia. Sed eſt ſozi in ledendo epar et pulmoné
ſed nout ponunt loco q lapidez lasuli. Sed ſuis epitiu-
mus lauſe in euacuando melancolia nò tii bantà vir-
tutê. Et adamas babet filimile vtrut purgâdi cule eleboz,
excepto q: et forzioris attractionis: eo quia eit calidus la
pius; et ppter flectat que eſt in co; q lapis lasuli ſuauiu; e
co al. ſeuo. 1 Œlia. i. rubea tuncz calida eit in fecundo
e ſica in tertio gradu: ideo q eſt côpoſita et ſubſitâria
terre flri aduira z ſubſitâria terreſtri frigida; z lignificat hoc ſua
amartudo cii ponticrate. Opationes ſue ſeunde e tertie
habent aperire opilationem iplems, et epatis et puocare
vruam; ſanguine meſtrua; q polee eſt ut faciat mingere
ſanguiné; z abſerget têperate; ideo yalet tineo quando
diſtepera cii acetos ſupponif; z quidâ oant bibere ſiati
tis cii ydromite. 1 Libarda. i. eupatoziu valde manife-
ſla eit in forſtificado vtrut epatis; z apiendo opilationes
eus; q côpoſita eſt q filba frutica et amara; ideo obe-
mus ponere ca in pimo gradu: q amartudo eit maniſe-
ſto; in ca ſplicitate ſua 1 ſinsiber ca. eit in tertio gradu
uel multa ſplicitate uel bumiditate; ideo tardat in cale
facido coyp; q nò facit piper; q caletactio ſinsiberis eſt
a caloze corporis; z pimatio piperis ab codê eſt ſkut per
mutatuz lignoz viridiu z fićcoz ab igne. Et piper longu

est ſile ſinsiberi; et ppterea debet poni ſinsiber in primo
gradu: dum bumiditare. 1 et puitim eit ca. flc. in tertio gradu;
et laudabilis ut oicu; eit in euacuando melancolia: e co-
nis eit eis a. 3. z. vqfs ad. 3. z in occotionib a. 5. vqfs ad. 7
et indiger reſrenarib; q pntiflat ppter ſua flectate; ideo
nenuſar eſt vitum ſui frenu: co q prop aromaticitatem
ſua remouer ilyis malitica: propum bumiditate et 1 remo-
uet ilyis flectare: excepto qii cii boc oominuit ſui calorem.
Et medicina nò indiger reſrendate ab oib ſuts qualiti
bus uel partib nifi a parte qua purgat boc a calore: aut a
pere ſue euomationis. Et ſi reſrenaref epitim cii pomis
boc plus acceptare et in ſab: tibitib? et ſimuler pot reſrena-
ri cii amigdalis: vel cii female melons. 1 Denta cali-
da eit q neca in fecundo gradu: attingut ex tertio: q h3 ama
ritudine cii ſplicitate: còforat ſlomabu z mouet cotu,
Arama. i. menta: hoc berba eſt oriuia; q ppter hoc bo: ſup-
fluâ bumiditate; et ppter hoc puoac cotuiz; et pta e res
q afflosca reſb nò bi digeſtuis; et lapor ilyis amar? cii ſti
pticate; e: er hoc apparet q minore babet calitadè dlia
chacos; et ppterea ipfam ponum in calitadere flectate in
fecundo extendèt e: vqfs ad tertia. 1 Lapsa eſt gûma ru-
te filuferis: vin qoſidà medicos; vtrit e: eit acute virtut
z calet facitate calitadere forti; et ppter hoc eſt in tertio gradu
caliditate et bumida in primo. Et lignificat et bumidu-
tas ex hoc cito cozupii z nò recipit pallionè a cope-
ni poffi quantulatu borâ quæadomni fact. 33. vq: prie-
tas eit eſtractio ex: pundo: corporis: e refoli q ab ipa
trabie. 1 Tozmos. i. Lupini: qii elicitan cii calio cò ipo-
foz remoueaf amaritudo eſt medicina nutriffita; q nò
funt amari facium q cofleuerunt facere medicine amare
e abſtratione et exccatione et reſolutione et er apotione
optationu epatis et iplems: et puocatione métruoz; z in-
terfectione labvicoz; z in extracção fectus et remouer mo-
ſeam: z purgant corola; et remouent offiſationes mézvo
z uofulon foruitas; et ppter hoc ponim pioſ in cali-
ditate flectare in principio tertij grad: uel in fine fecu-
di. 1 Lactua oicat. B. q ſua frigidas et filimis frigi-
date ruratu: et lignificat hoc q in oleu cura zôra eripitam
fed curat obile: ideo obeem ipfam ponere frigida in pri-
mo vel in principo ſeunda grad? v dius ſui fumis con
ſunt ſperma. 1 Allace: q quidâ vocat corutba: calet-
ate et delectat in tertio gradu: 1: operations eit: p[ro]vocant
métrua z virina; et extrabat ſet a: còpoz; z aperunt opti-
lationes; z multicant pect; pulmoné. 1 Dele. i. vir-
operationes eſt iant ca capa in operatione iplems: 1c
cundis; eit calidum cii ſuperflua bumiditate: et extra-
bit a piumidate corporis: er boc agit cii multa gardinarep
pter ſuperua bumidatêr in ipfo exſutenc. 1 Clota friv-
gida eit cibuma: z tairco ebeber pon in fecundo gradu:
uuamenta ſua manifita funt apud vulgares. 1 Sena-
palcau. i. cauda equina: et in Latino of centinولا: virtut
p[er]it ipfis et filica uarimicitate: et ideo oſcencit in vitumo
abſas poratione: et ppter hoc ſilligit vulnera magna: e
q ſpert v cerio? intetinò ac iputo ſanguinis: et fluri mé
fruoz; et marine illa q eſt rubea et tenafipon: et oicunt
aliq boies q curauerut cii ca: vlerca venef 1 Caliraf, buti
vegetabil flores e ſolia oſcencant deſiccatione forti abſis
modicatione: e ſt manifeſte plurimi indumenti qii fl-
gallat vulnera. Et qii adurif coſter ilyis arboris cini is e
oſcencat deſiccatione v ebementi: et p[ro]peter hoc còſert po-
ris ſeu verrucis: et marine baventib kapâ clauo qui ſi-
ri funt in cure qii q reçupit cimis qii et milſeaf cii ſozi ae
to et ſupponif eis erradicat eos. 1 Et gûma ilyis arboris
remouer oia q ſunt uel ſiut sup: a p[up]illà oculi vnd eb-
furaf vſuifco q ita gûma ſubtilitat müdificat. Indicii
quo tingsif multu deſicat fine ſubtilitate q amarù eit et
ſpitiuicu eit oua: manerſe, 1 filufera et oomeſtib: et
ſluſeſtre e forti dometico. Opationes ſue ſunt ut còſo-
lidet vulnera q ſunt in diu is membis: et etià ſi ſunt in
extremitatib mulculez; et ab ſandit fluxum ſanguinis:

Euda

at
Ettengang

Liber Quintus.

45

conscio

s valet multu vulnèribi? fitulatis: hæ fluestre et forti? in vulneribus putridæ ppter foritudinez sue deficiationem: domestici è virili in apostolæm? domestici vel in medela apostolatu? q[ui]lcerat eam: s fluestre valet multa còra opulatione s p[le]nis:ideo debem? ipsi ponere calidu? in fecundo? et ficcuz in tertio? domestici calidum in primo et secundo: Dulegiur rimulòx ca. et sic. in tertio gradu: a?c con polita er subfàtia ignea cù aliquòtula pte terestrì ad adu. s significat hoc significare ipf? cù aliquàtula amaritudine. Operatòdes ipsi? fede fut dissolutiub: subtiliæ et deficuarie. Tertie ad puocandæ virinaz et dicè uè q[ui] valet multu lepòris: et moziis ab aniali bus venenòs: et maxie quâdo supponit: et occidit vermes qui naſcunt in anriculis: et montanu? forti? è plus valet. Canella vel cinamomù. 4. Recapal dereca ca. è et sic. in fede gra. et in ficiitate plus extè dittur. et hoc è quia còposu? et er subfàtia terrestrì cù subfàtia aerea equaliter: et hoc tèſtificat. Et cum hoc h[uius] subfàtia subtilè ignea à qua habet suam aromaticitate: et ſtlicitas ſua cù modico acumie significat terreſtrè subſtàtia. Et canellòſitas ſua ſignificat: subtilàna aeræa fup ipfa dominatè: et hoc ſic. pp[er]tendat cùn cænæ, cæna? Iuamæ ſua manifeſta ut in h[uius]coz et epè: illa eit er medicis in quib? inueniuntur arationalibus: et ſtlicitas: et ſtlicitas et h[uius] h[uius] taz nobiliæ complezionez robozat oia mébza. Et dictus. O[mi] pars ſubtilio: que eit in eo? minò: alijz: dafèi còſtioz i uiamæro? Capp[ar]is calid? est in fede et sic. in tertio: q[ui] copòſit? et er subflàna terreſtri: frigida: et terrestrì aduina: ignea et subtili: et ſignificat habere amaritudine do munas: et poit h[uius] h[uius] pp[er]tatec còra vicia p[le]nis: p[er] p[er]terea q[ui]lud q[ui]d facit exire et ciberoce è ſaguineum et tuc remouet dolozè p[le]nis. Et hoc ides facit in alijz bùozibus grossis è educit eos p[er] virina: et puocat me frua. è attribut flema et capite quâdo maticis. et va lec còra ſciaticu? dolozè: et còra dolozè dentiu? quâdo maticis: et chlebar: et nafritu: et ca. et sic. i quod gra du. et virt: ſua cù ſimilis finapris virtuti. è medicina q[ui] daf cibi cibi. Cardamomus calidu? eit sic. in tertio gradu. et nò: mibi necesse manifeſtare opationes ipf? h[uius] h[uius] ſimilè còplctionè nec ſcedas nec tertiaz. Sed comènies è dicere p[le]tatis ex[que] manifeſtuzes, et hoc debuſſem fecille ab ipso principio. Et h[uius] còcomodatio iuuanæmi è bijs que dicta ſint. et èn hoc fructu cù amaritudine aliquàtuli calozi. Caru in calidità: et ſic. è in tertio gradu. et p[le]ter hoc expeſtit vêtoſtrates: et puocat virina: et nò ſolù ſemè f[us] totus. Calicha. i. caſtia lignea ca. è et ſic. in tertio gra du. et q[ui] copòſita è ex p[er]cauæ subfàtia terreſtri: et subflàtia ignea cù calida è dian. et ſignificat hoc acumen q[ui] h[uius] cù aliquàtula ſticitrate. et er bonis ſpecieb? aromaticis. et i[de]circo còſotar mébza principaliæ, et c[ro]pitar opulationes epiſa: et p[ro]pocat méſtra: et h[uius] h[uius] alijz opardes quas debet facere talis còplero. Alrboz: nucè è frigida: et ſicæ in fecundo gra. è folia: et rami habet alijz ſtlicitatis:ideo p[le]pter ſtlicitatis ſic còplerationis p[ro]ſundaf p[er] et subtilis in subſtàtia ſtlicitica que è in ipfa. et ideo facit q[ui] poſſet facere que eſſent moziis ſtlicitatis ipfa. et ideo dectioctio euis bona medicina è in vulne apòſtimate: et de fructu ipfusius à rememorati kuim? alibi? Tubebe ſut ſubflantie ignea et terreſtri et cù hoc ſut aromaticæ. Et tu c[ui]ſis opatòdes quas faciut rales medicina. P[ine]e calide ſut et ſic. in tertio gradu. è gùmi p[pi]nquin in quar to iuæ fecunda virtus è putrefacere carnè mòllecque facièd. Et p[re]terea ſut in primo gradu. medicinarù putrefactuari: et p[pe]a còſeruát carnè moratu? x pucreſtatione p[re]ter ſua deſſicacione: et alijz còſor: còſor-punt p[re]ter virtutes ſua? natura? nò pp[er] hùdiutatem

ſupflua: è nò còſeruant niſi dura mébza. Et ſut opti ma medici in aere p[er]ſtitulari: còſtifica ſima medioca ad reſiſtendu? ipſatione: cùndo mulier hat su per ſe et quâdo inſiungit virga et eis faciut aborùet; et occidit vermes q[ui] ſut i[ve]re et ſerpètes deglittos et ſi ſupponatúr vêtri dolozof p[re]ter corrosione in còntinuè doloz mitigat. Et p[ingu]oq[ui] c[ui] generat in al chiterra ideat p[er] v[nct]uſa q[ui] aduinaf in muſa que eit ei fup: a in principio dectoctis ſubtilis: et cù eocta efficis p[ul]ſa: et illa apit vulnera et diſcopit nurros. Sed illuò quod è ligda p[er]ſibile è vt curat vulnera: h[uius] ſimilè virtutè p[ic]tus et curat ſabie: Centaurea h[uius] duas ſpes majorè et miozè: è abe habet vnà còplero: nè: et mozi h[uius] h[uius] p[ar]cè acutu cù ſticitate et aliquan tula dulcedine: Or non debem? v[iti] ea niſi radice: de mòzi vtimur ſolits: et ſlipite: et ideo polita c[ui] eſba terreſtri aduina: frigida: et apit opilones et icidit bu mozes groſſos: et cù hoc h[uius] virtutè purgadi eos: et cluterizâtur c[ui] ea ſciatici et podagriè: et abirabit, bùozes colicos et groſſos aliquado c[ui] purgat or tra hat ſaguinolètos bu. et tuc forti? prodeat: et puocat me frua foriter et aborire facit: et cù hoc h[uius] virtutè cò solidatu? vulnèru: p[re]ter ſua ſtlicitates. Sami cerafo: h[uius] pp[er]tatec fràgedi: et p[ot] eſſe hoc ideo q[ui] è gùmi: q[ui] d[omi]nans ſup còplctionè gùmi è calor q[ui]s q[ui] daf ſut nò ſut taliau niſi cùpade ad cor. b[ui]ans ſint gùmi q[ui] nomiaſ Izarabè. Calidon. i. betonica: còplero i[n]uè ca. è. f[ri]i. et hoc attenſa: fapò: q[ui] in ipfa è amaritudo cù acutate: et tò icidit bu. groſſos et abiter git lapide q[ui] generat in renib: et mûdificat pulmonè et p[ect] et apit opilatòdes epiſa: et puocuſa métra et còſert epilèticis et ſciaticis: et quâdo p[on]iſ cù p[er]mozi anim aliu? venenòs còſert: et valer ſciaticis et quâdo bibi: et eructationi acroſe: et p[re]terea po n[ui]n? ipfa in gra. tertio ca. i. f[ri]a. g[all]a, et a[ber]e ſint frigide in fede gradu et ſic. in tertio. galla è frigida in pruno et ſic. in tertio, et ſignificat hoc ſlipitucitas que è in ca cù modica ponticrate: et eit p[er]pufina: et quâdo còburit eſt acuto: et fliccior et subnito: et necesse quâdo v[is] fedè fanguntis ſlu[n]que affare ipfa è poſtmodu? extinguere ipfa in acero: aut forſtri: mo vino. Almù. i. c[ui]a citrina è tèperata inter quatuor: qualitati: et q[ui] p[ot] appliera carni p[er]ſuérat ipſa medici matèra ibus caratib[us] et v[nct]uſionib: calidus er frigidis: ſicur ſut ili quinofant cerotum sacè cerà citrina quaflatà vel malafatà in aqua. D[omi]nau daut in egruditimib: acutis et nominat: c[ui]a lotta. Et c[er]a h[uius] virtutè maturatu? p[er] modus opulationis et nò è er medicinis quas ponim in còpore: h[uius] aliquatula virtutè diſsoluè qua acquilatè a melie: et quâdo remouèc citrinitas que eit in ea tucè p[pe] ma teria et c[er]a p[ura]. Dalberca. i. cataputia euis grana habet virtutè purgadi: et cù hoc habet virtutem abiteri ſua er diſsoluit: et ideo è ca. in fede gradu et p[on]iſ in genere calidaz et ſicaram Darſeni. i. can. nela ſubtilis dulcis aromaticæ ca. è ſic. in tertio gra du et è ſupin in omnib? medicis aromaticis que reſi ſut putrefactioni: nec h[uius] parè in bijs opatib[us] P[er]traderi. i. barbi b[irc]ina è frigida in tertio gradu et ſic. in fecundo: q[ui] dominas in ea cù ſubſtantia terreſtri ſitutica. et radit ei: s. fortozè è foliæ et còſolidat vulnere ra et valet ſoſtidis vulnerib[us] p[re]ter ſua deſſicatio: nè: et ad interiòs v[el]cerationè et ſtihulè: Et in ſuma facit quod faciut medicine multe ſticitatis: et còſert debilitari ſlomaci et ſoloni vêtris et v[el]cerationib: intreſioz: et fluriu meſtruoz. Landanu? c[ui] calidu in p[imo] gradu et tagit er fecundo: et aliquatulaž habet ſticitatire: et ſubtilis ſubſtaticè cù acumine: diſsoluit et maturat et v[ale]t p[as]ſionib: matricis: ideo q[ui] h[uius] cù bijs virtutib[us] virtutè ſticitatis: p[re]opterea valet

liber

Cara

Cataputia

Cinão p[ul]ske

b

Liber Quintus.

russ; et inuatio in soluendo tumorem; et carminatim de ventositat; et priuus cortum. Celfet. i. pir. est cali da et sicca in tertio gradu plus desiccat. & calefaciat. Sed liquidam et recens plus calefacit & desiccat valent cora alma et empima: doth eiuf est quatitâs unius, 3. et 5. c. melle; et valet cora albedine ynguim et mosfea; et maturat apata dura, et fortoiz in maturingo eit cu eit recens et humida. Allpelep. i. castanea. Eftancafriga est et humida i. pimo gradu: fio hua piitata et superposita fupapaata que nafcuntur in genibus curat. Et cozer i. iph'arboris et ipfe caftanea habet virtutè desiccandi; et ideo quâdo ſunt cota iaceto valent cora dolore denti. Et fructus cöubilis ſuppositus valet tyrie. Et est necesse ut custodia quilibet a puluere qui albereth solijs illius arboris: quoniam multus nocet cané pulmonis et viru fui et auditu. Turga paltoris est in ſecundo gradu, medicinarum infrigidatu: 3. cöpoſita est et ex ſubstanzia terreſtri frigida et aqua: valet cora ičenſionê ſto maci et repreut materias aduſt: et idcirco intercipit fluri méſtruorum: et curat opillationê interſipionis: et iterelip flurù ſaguinis a quaecumque veniat. Rosa cöpoſita est er ſubſtitia terreſtri frigida: ſubtili: et aerea calida: aqæ: et ſignificat hoc ſapoz. v. odò: et aquositas. Et ſemeiphi: iph'ti: et ea: et frigida et ſicca i. pimo gradu: et cöſtoſat ſlomari: et epar et alia mébza. Suimach est foze in ſkipticitate et ſiccitate frigidù in ſech do ſicce in tertio gradu. Operatòes ſue ſut manif grade. Serrapinu al. aspaltù: et in arabico debeones, et iter patatur erpèlles ventoſatare: illud gùmi calefacit et ſbtilati: quod facuit alia gùmi: et est abſterſuin et eit er melozib' medicins que poſſint eſse ad aqua deſedete adoculo et ad ſucſedine viſus: q. ſit ab húborib' grossis. Et eit er medicis purgatuis q. trabut fleca a neuvi et iucturis ſciet ſeu ſicus cívino nigro ſit pico. Alcarſaſ: ideit apius, apiu est tante caliditatis & puocat méſtrua v. virina: et diſsoult ventoſitatem & inflationem. & prie ſemc ei. buiufmodi est multitaru specie: et fortoiz omni est que nominatur becarcalió. Et ediuwa q. dà is ſiluerit & q. dàdoſtella. Siuueſtris est frigida et ſicca i. pimo gradu. Dòſtella est frigidioz & hùbidoz: et ſignificat hoc ei. ſkipticitat cív uma ritudine. & ſkipticitas maioz est amaritudine. Juuanien iph' maximu: eit: q. cofert epari a tota ſubſtitia q. dictu: et ſanat epar calidu & frigidum equaliter. Sed mibi videt & plus conferat calido & frigido q. amaritudo que in ea abſtergit & aperit fine multa calefactione. Blanchat ideit cepa squilla. Cepa squilla calida est in ſedo. gradu. et virtutè h. incinuà. H. nò min' calefacit. et non vidimur ea nifi affata et cora. Ille alſcia: ideit abbotanuz. halfcia est berba multe amaritudinif et nocet ſlomaco et interſit vermes ſua amaritudine et calefacit in fine ſecundi gradus et desiccat in tertio. Allſeicelios. ideit ſikelos. hec berba et iph'us fernen habet pro: zietatem calefaciendi tantum donec prouocat virinam valida prouoziatiorc: et cu hoc ſubtilat. & pp hoc confert pilentificif et cuidam egritudini nominate ortoze. Scenſani. i. ſiliminu cale facit in fine pirmi gradus. et in pirmi pio ſecundi et humectat in tertio. et eius oleu5 ciuſ

dem proſpetiatis eſpigit. Balgazar. i. paſinaca ipſi ſunt due species. i. dometica: i. ſiluerits. Siluerits fortoiz eſpigit in puocando méſtrua v. virina. Et folia harum iparum puitata ſuppoſita uulneribus coroſu fiuſ sanat ipa. Marcaf. i. cardus. albi. c. calidu in ſecundo et ſic. i. tertio mundiſt ad putredinem pyriu[n]aſ ſi in corpore adſit quâdo coquif in vino: et daf ad bibendui. Et remouet fetorem ſubſcellarum. & q. diſsoult et toro coſse. Et generaliter habet refiſura a tota ſubſtitia quasi putrefactioni. et eſt medicina ci balis que dat ſapozes carnibò. Et idcirco vtuntur eo nobiles loco melongioz. Alliiu calidu est et ſiccu in tertio gradu. Elmaar. ca. eſt et ſic. i. tertio gradu, occidit lumbiços et pueros et habet abſterſionem. & p[ro]terea ponitur in colirujs que habet rer: ouere vn- guila: mifce: cív medicinis que danſ corra antiqua tuſtiz: & alma. et eſt medicina manifeſta in maturando. Et p[ro]eot eſſe q. bonitas ſue maturationis est ideo q. ſubtilitat materiâ eo modo qu[ui] ſi reliquie ſiccatem groſſicè nec duricè: p[ri] remanèt. Et hec maturatio est laudabilio: ceteris omnibus. quia in bacca medicina nò p[ro]eot d[ici] q. maturep ilapando pozos, q. ea abſtergit. Ne p[ro]eot d[ici] q. hoc faciat p[filimi]udine c[plexionis] cív corpore humano quia calidu est et ſicce in tertio gradu. Sicados copoli: et e[pi]ſticitate c[uj] amaritudine: aromaticitate et debar ponit in p[imo] gradu, reque que calefacunt. Et in ſecundo e[ra]q. est desiccat. & e[per]aſtions deſcive: et tertie ſut apitine et abſterſine et conſozratue omni u[bi]z mébroz interio: et erteriozu: et ideo vtilio me medicina e[que] corra ſubſtituendo omnib[us] aliato medicis. Idcirco q[ui] ſalitudo e[n] ſi nifi deſecrus virtutis p[ro]teron buiux. Idodin: ideat elebozis alb: q. calid est in quarto gradu. & ſicus in codè. et comòment ſternutatione, et eſt venenù quare nò debet ponit in corporare. & p[ro]toz calamita calida in ſecundo gradu. & ſica in p[imo]e. et signu buiux est q[ui] mollificat et curat tufiſi et valet remuari et asperſati guturis & p[ro]terat. & Puocat méſtrua quâdo bibik aur et ea ſit p[er]ſarit. Ficus nos ſuimus loquiti de eis in eo q[ui] cívibus. Sed nunc vicemus in eo q[ui] ſunt medicina: virtutè habent maturiuarium como ſit et eis emplaſtrum et p[ro]zie ſicce. Et ſicce et virides habent larare ventre Et dectoctio ip[ar]um quâdo multum coquutur alſimaturutem melli. ſed complexio ſue arboris est calida: et ſubtilis: & p[ro]zie lac. et ideo dixit q[ui] euellit verucas et valet vent[re]z. et ſiluerres ſunt fortoiz in bacro de meſticis. Seleec. ideit blerta habet virtutè: baura chiam. et dectoctio eam remouet. et est abſterſua et molliſcatina. et euis ſuccis ſuppositus in naribus vif ſoluit ſuperaſtuitates cerebri. et in albis plus manifeſtatur hoc virtus q[ui] in nigres. quia nigre habet alij[us] tulam ſkipticitatem. Halculba ideit ſenugrecù. et e[que] calidu in ſecundo: ſiccum in p[imo]. Et habet proſpiam virtutem molliſcendi duriciem vulve. & Zitimallus est infine calonis et p[ro]zie eius lac. et post illud fernen. et post illud folia. et poſt illud ra dir. Radir cocta in aceto remouet incontinenti dolo rem denti: et marine ſi eſt dens corofus: et quâdo cadit in aliqua parte oris comburit illam. Et p[ro]terea necesse est quandovolumus ip[ar]um ponere ſu per dentes alij dentees corra circà tenduntur quia ſa e[cit] cadere dentem cozruptum. Lac incidit pilos quâ do ſuperponit: et ſi multotiens ſupponatur euellit q[ui] pat. Alet etiam contra omnes verrucas et o[es] ſinu las et hoc totum faciut ferina et folia: ſed debilus Latburà ideit dragasatu: virtutem habet coglutina tuam: frangit acumen rerum auta: neq[ui]q[ui] desiccat: et alia gùmi. Allebace. i. lactea: hec berba ſubflata e[que] humide e[rum] cum modica frigiditate et ſubſtantie

Liber Quintus.

45

sicc est siluetris et sed domestica habet substantianti
aquosa et pater hoc maturat apofernata calida; sed
non frigit lapides eritres in reibus et ob hoc ponit
mus ipsa in primo gradu. frigiditatis et téperatá iter
budistat et sicitate frigidat. Dupuepatabalep. i. una vulpí
q in latino noiaf una canina dec perba sigil zna vul
di voulmaurella frigida e s. et sic. in sedo gra. II Dalteuep.
i. mulfa in lingua yspana et viriditas inuenta super
aquá; frigida q húida e in gradu tertio. III Malchabul
ideit dactrilarii: omnes ptcs iphí frigitarii stiptit-
taté bæbent manifesta; sed fructus eius cum est ma-
turus aliquá b3 calidit at; costices vero arboris ma-
ioré habet stiptitate alijs ptibí ipfus. III Deuferico
i. ypericó nelfricis; q quidá appellat bác berbá cordi
alem: eo q alimilaté cordi calida est eí subtili sub-
flantia; ideo puocat virina; sed debem? vii folijs; 15
nó femine: facto emplastro fup còbutionem ignis fa-
nat. Siccatá vero et pulueriata posita super fozdicié
sanat; q quidá dant ipsa córa fenatica. III Alcufa. i. y
fopus calidus et siccé in tertio gradu cuí subtili subita-
tia; eí ex rebus magis iuutant ad aperiendas o-
pilatades q ad subtiliandú bumezes. I Lens b3 frigí
ditatá nò fozé; eí téperata inter caliditate et frigidí
taté; eí siccá in sedo gradu. dectoctio ipfus latat et
medulla ipfus stringit. et idcirco qui vult frigere vé
vè debet coquere lentes plurites in aqua. q. pietæ ca
postmodú ponere alia3 y stringunt. III Valeriana. vel
fu. que bene aromatica eí. et quæalis est virtuti pice.
Sed melius ipat ca in renit? pluribus. q2 plus pro
uocat virina spica. III Alcarina. i. galbaná. Balbanú
calidí in piciptio tertii gradus. eí siccé in pamo fecu
di habet virtuté diffolutiua3 y mollificatuia3. II Ca
medreos ca. eí s. et ip. in fecundo gradu. y significat hoc
amaritudo cuí acumine. y puocat métrha in fecund bu
mores grosbó et epioliat mébza interiora3. Befca-
ceton. i. pílvis frigidaq in fecundo gradu. y medium
inter licus et humidá. I Lamepiteos calidí i fedo
et s. in tertio dominas in fapo2 iphí eí amaritudo
cú acumine. valet ycerice que fit er opilatone y p
uocat métrha q virina. III Linia rerú cobuuaré in eo-
polté? ex cótrariis rebus hoc ex eí pribus terrethi-
bus y ptibus. ppinquis nature flurus que lorione re
monec; eí remanet pa carterem desiccitatá fine moz-
dicatione, que res disserifcanq fecundú diuerfitatez
re2 ex quib9 ſunt. I Fum9 omnis est calid. desicc-
tiua3. Et quis fumus habeat banc còplectione. ni ſe
per pmanet in eo virtus re et qua eí ſum9, pperea
viturim in medicatione palpebarum; z viturim in medicatione oculoz
apata2, ppter decursi7 búoz. Et ſum9 mirre e2 ſimi
ſumo fumo thuris. ſed fumus thuris e2 aliquátuli ſoní-
oz. Famus terbétine eí ſoníó fumo picis.

De medicinis que ex mineris fùt.

Taufs locuti ſum? ex una pte medicinarum  
terre nafentiá q magis yitate fùt in arte me  
dicine ſeom q reſtinatecú e2 H. et alia3. q  
dioſe locuti fumus. ideo qua posuimus ea quali eré  
pla alijs que assimilant eis in qualitibus ſup adi-  
ctis. excepto in ppictetibus Deinceps volum9 loq  
de medicis que appiatur mineris. I Thitui acurus  
ideit terra sigillata manifestio: eí carum terra sigiſ  
lata illa eſt frigida et ſicæ cum stiptitate temperata.  
valet contra venenum abſcindit ſputu fanginis.  
et diſinteriá que pucnit ab inteſtinis et epate. et  
dedicat pua apofernata quâdo ſupponit eis. Thitarmij.  
i. bolus armen? e2 et ſicæ fortis ſiccitatis. va  
let cótra flurum ventris y ſputu fanginis desiccat

apata pulmonis ita q indurat apata; et ſic pferuar si
firmúne moziaf. et marine quâdo incidit. habita
duz regiones calidas q valet córa egritudines pèſi
lentiales. I Scedenes. i. lapis earbitis. et dicitur la
pis sanguinis frigide et fice còpleronis eritit. et cò-
fert grolitudini palpebraz quâdo eí abluta desiccat
vlerationes oculorú. I Terra ſelle. i. raleb. frigida
eí et ſicca téperate et eí minois ſiccitaris alarum
bit. ideit terraz ſeu luto. II Balmogra. i. bolus eú
quo tingund muri ſeu pareties frigide et fice còpleri
onia eritit: necat lubicos ſeu vermes inteſtinorum
I Allgeti ideit gipſú. desiccat et còſolidat. et ſoſert ilio
nì arteriá quâdo miſeſe eí albuge out: puluere
molendini: eú cuí pitis lepo2is minutiſtine incitis: er
ponit ſup incisioné. II Darfire galroſal. i. calp plumbi
et in latino curſa norináf frigida eí ſicca desiccat
vlera abſo3 moſicatione. III Almitura. i. calpe yin
dicitur eí calpe lapis ſoníos: eritit multe caleſatio
nis: q morſicat carné q quando abluitur pluribus vi-
tibé q cuíza desiccat vlerca fine moſicatione: ſed
bec terra bic apud nos nòs inuenitur. Sed tuálla eu
quá nos sigillam? cartas noítras quâdo abluta iphí
lazó nò est longinqua ab operationibé vireraz terrarú.
I Sanguis oracónis frigide? et ſicus: valet ptra giro
ſicæ palpebarum: e2 lotus remonerat maculam occu-
ni. I Lapis lazuli purgat melancolíaz: q valet mel-
colicis: et eí yebementis purgationis et timóſoq.
dolis eí a. 3.5. vsq ad yn3a eu5 multis reſcrenantibé
q pulueri2tæ ſup palpebzas facit nafei pilos: q2 mi-
nuit humores calidos: eo q abſerqit: e2 cu. e2 desbáz-
rat stipticitat: e2 ideo ſacti o2iri pilos q2 remonerat bu-
mores calidos: e2 reddit mébsum ad pultinæ còpleri
oné. I Lapis ſponſie frangit lapide ſolum in renitb.
AlTIMonii frigiditá habet eí stipticitate: còſora
caliditá y humiditá: que eritit i oculo2: desiccat:
lacrimas: e2 mundificat vlerationes oculorú: eſt eí
habens ppzieraté conforzandi ſolua in omnibus ſu
is qualitatibé? I Litargiriá. q in arabico dicitur mer-
dafengni temperatú eí inter calidatem et frigidita
tez e2 desiccat: e2 eí in eo aliqua corroſio: ſagit in eo
generare carni in vitceribus humidis. I Turba ſi e2
ſoſace in qua2epuratur es. desiccat fine moſticado-
ne: e2 marine quâdo obliſt et desiccat lacrim: e2 ab
ſeindit materiæ que diſeurrát ad oculos. III Almita
auri et argenti ambe ſut frigide et ſicæ. Sed aum ſe-
cio2 eí et magis abſterina: q quâdo còburræ et eutin
guitur eí fine moſicatione et generat carnem ima-
culatá oculo2 y illa generaliter eí land abitius que a-
ſeendit er fumo quâdo diffouſi aurum vel argenti.
Telfas. ideit ferrum. veſtaſ ferri eí Yebeméntis ſic
citatis quâdo multu teritur et inſufid in aceto pluri
es in lacte caprino acetoſo valet ptra limonitateſ ſi
maci. et contra dolozem ſplenis et paffoné am. qra
cit nafei carné in auribus vicerat. I Sal ſeom co
muné specié ca. et ſic stipticitaté b3 cí abſerſide p-
pterea plus latat ventrem. Carndij. arſenicum vel
auripiméti. auripiméti yvini2s eí et quâdo obnur
tur eí subtilis. Et ex eó ſit politio que remouer pi-
los. I Albufat. i. ſulfur. Sulfur b3 virtuté attracti-
uiam eu5 còplerione calida et subſättà fabriſt et e re
ſiſtit venenis animalium quando pulueri2tatur et ſi-
gitur loco moſo. aut incorporat eú puto oleo mel
le aut viſio et curat ſabiem. I Altes. i. vitrolum.
Utriolum omnes tres ſue ſpecies habent virtutem
confictiunem eí stiptitate et diuerſicantur in ſub-
tilitate et groſſie quaí grossius eú rubemum. post il-
lud cholcotar et post illud viride eí quali materiali
cholcotar. et talis comparatio cholcotar ad viride.
Er dicit. G. q quando init adiutus radié. i. rom-
norúm intraut quandam mineram et inuenit trea

b iiij

Eber Quintus

46

longitudinē vitæ. Et ponunt in collis que faciant ab
sterionē. Et prie voluerit, fella. Et est necesse ellige
re fella aitalium que nō sunt infirima. Et fella mariuſ
q quod querif in medicinis est fel galli veteris.

De primis et stercoribus.

Rine omnes habent acuminæ bauachium et bisterione: et ideo solutus fordićies antiquas Stercus album canis habet proprietatem in Iquinatia. Et ſtercus muris intrat in ſuppoſtoriajs que mouent ventrem puerozu. Stercus bonuſz cōſert et dropicijs in modu emplaftri. 1 Stercus gal linaceu valer ad ſuffocationem que prouent a maſ, ſangis comest: ideo qua facit eos euomí, et de bet appropinari diuſtemperatus cū aceto et aqua. Jec ſtercus lupi valer et confert paſſioni colice bibiūr aut emplaftrum: vel ſupſenum teſticulis. Stercus coſlumbuī valer frigidijs paſſionibus membzorum ſi cur podagre et dolomi emigrano et dolomi out: et dolu ſetri laterum et ppocondriozum et spatularum et coniun ctarum.

De carne tyri.

Eſtificatur, H. et alij: 1 caro tyri curat lepraz et ideo portitur in tyriaca: et prima virtus uti? carnis est caleſacere et deſiccare: et curat bæc egrindinem ptoſterea qua pellit banc materiam venenosam ad autem coſpoſis et ptoſterea bibites cadunt in paſſionem tyrie: hoc est excoriationi cutis primo poſtea ſolidant.

De pinguedine.

Aod manifeſtus est in ipſa est calor: 15 mul ta humiditate: quanuſtis diuſerſicetur ſecun dū diuſerſitatem animalium. Et calidiz est ſcie: 2 pinguedo leonis. 1 Et post illam in ſicitate est pinguedo bovis. Et pinguedo vitui est temperata. Et pinguedo capre bona est et eit humidio: bovina. Et pinguedo anſeris et galline est ſubtiliter alia pin- guedinibus et ptoſterea magis mitigatua.

De medullis.

Ones habent virtutem molliſandi et diſ- oſtenendi duricium lapidea q. fit in membis duris: et melio: omnibus est medulla oſſis 3 al. et post illa medulla vitui.

De brodijs.

Rodius galioum veterum ventrem laxat: et brodium iuuenis galline temperat comple tionem. Lancti viti valent muſtui rabidica nis ptoſter coſum proprietatem. Alus carniuſz paſſum frigidabit lapideum. Spuma marina habet virtutem abſteriuſam et mundiſtati cum qualita te calida. Jne ſunt medicine teſtificate a D. dite q. erpertus ſuit ipſarum virtutes. Sed iuuenitur maniſſete alie medicine apud medicos que nō ſunt teſtificate a D. ſicunt ſunt mirobalanzom. v. speci- es et ſunt citrihi chebuli indi. belirici: et eblici. Eo:z prime virtutes ſunt frigide in primo gradu et ſic. in 3. quia compoſiti ſunt er ſubſtantia terſtri frigida et ſubſtacia terſtri aduſta. Sed plures attinent ter- reſtritati et aduſtioni et terreſtritati et frigidiatis: et ſi nſiſticat hec ſlipticitas quem habent cū amaritudi- ne. Proſpietas kebulozum est purgare meliam ſua ſuer et deſiccare ſlema ſui qualitate: ſunt i: p:icio medicinaruſ que purgant ſuper humoſes. Et talis proſpietas est in dolo: ſed dicitur q. p:iz in purgando meliam aduſtam: et p:opterea po nuntur in paſſionibus capijs que veniut a ſoma- cor: ideo q. p:ppanin: vni ſlogo boniſanک ſeſu: clari

ſicat cogitationē et tardant canicium. Et proſpietas citrinorum est purgare coleraz ſuauiſt et doſis vni? cuiuſz ſubſtātie illo: eſta. 3. iiii. yſo: ad. vi. et in de coctionibus ad decē yſo: ad. vii. Et medici miſcet omnes cū calſia et turbit: ſed nefeunt modu: mede: di. Sed dicitur q. belirici ſuauiſt purgant coleraz. Sed nō dicitur ab aliquo quod purget emblici. S: veru est quod cōſoſtant appetiti: et ſedant cōſiueri nem ſpiti et valent vomiti: et boniſant mētē: et cu: rant emozordas: et auferunt ſi: et augment: coi: tui videt q. habēat aliquātūla humiditātē. 1 Echci fir. i. absintheu: min? vel absintheu: bec est de gene re virtutis absintheu: et e: p:positu: et ſubſtantia ſlipti ca et amara val: in ſe. poſt diſgelionē facta: ſic ut va: let absintheu: Baladoz. i. anachardi. anachardi cali: di ſint in fine quarti grad? et ſic. in fine tertii et valer contra epiſiā aplia. reſtaurat virtutē conferuatiuā et memoratuaz cerebi etiā q. proſtrate ſunt p:pter multa humiditate: 1 Behelū. i. bī calidū est et bu. ſtomachu: caleſact: et i: nſtrumenta ſeperatis těperat et forſiſicat virtutē cōcupiſſiblē coit? et preſlat ſper- ma et v: cora bu. melicos. 1 Tregebi. i. t: māna mā na est ex p:ſecieb: antique máne que puemit a p:artib: ſupertorib: ſunt mōre: q. ſyrie vel ie: et e: ſimilis ſu charo in ſuis virtutib: calida et humida ip:imo gra: du: et eiu: p:pietas est purgare ſuauiſt coleraz. Doſis eiu: est a draginis occē y:q. ad quindecim et i:deir co qui: habet aliquātūri ſlipticitatis valer: ſomaco colico. 1 Deo:zoi. i. nur mufceta. 1 Mur mufceta ca. et t: ſic. in ſecundo gradu mundiſticat ſtornacii ab bu: moribus putridi: et forſiſicat ipſum et valer contra frigidiitate e:patis et ſplenis. 1 Lapis de becahart est valde maniſſe iuuaenti obbus p:ſeciebus veneno: rum: et proſpice moſturi p:coſpionis: et eiu: doſis est quarta ps: aurcti vinius. 1 Lapis de z:adu:garar cōſert omni ſluxui ſanguinis vndecuq: p:cedat: et quando c:ui: p:pinatur venenatis ad bibēdu: ante: venenuz p:eniat ad cor: liberat. Et eiu: doſis est exa:giun: vnui: 1 Emaragd: dicif q:valet cora o:ia venena: et p:ecialit: cora venen: ſerpenti: et eiu: doſis est pond:7 nowe: granu: orde: triti: ſub lapide et mittu: cū lacte amisdalino et aq: violis et modico aceto. Et ſeas q: illis qui biberint in p:ncipio ſuperiuſt multa ma: la accidentia non minora accidetib: veneni: ſed ſubi: to ſanabūtur poſtea taliter q. in eiu: nō remanebit ali: q: debilitas nec ali: diſcrafia. Et abſcidiit ſluruz anti: qui: q: e: cā et oculta. Et nō facit tunc tam forzia accidē tia ſic ut facit venenatis: et eti:z ſupſenium: ſupra flo macu: valer. 1 Lapis bacthe: i. cozniola temperat? abſcidiit ſanguin: meltru: et facit redire dētes ad. p: p:ria:loca in o:re re:tentua: et hoc toru: est a p:toſteræ: 1 Dargarite frigide ſunt et ſice: et val: et multu: contra paſſione: coſdis remouent trifliſtā: rectiſtant y:ſum impedit: p:pter humiditatem. Thiargabar ide: t: caſſaſtula vel karabe de india: caſſaſtula purgat coleram aduſtam: e: tinguit acumen ſangu- nis diſsoluit apa: et ſperma purgat ſuauiſt ſicut ta: marindi aut paru: forziu: doſis eiu: eſt ſicut de tama rindis auſis que dicitur in arabico canabir: et eſt lau- la capelluta quando coquitur et comediſt cōtibus ſo: ſert paſſion colice. 1 Termis: noiat: q:batim et q:da: nominant tartama p:isitatis et positiu: nervu inciso cōſert illico mirabili iuuaento.

Liber Quintus

De rebus marinis.

E rebus nafcentibus in mari quarùs iuament
fa funt manifesta: funt b. f. capbora indica q
in arabico nominatur: colfozagent calefa-
cit et deficat in secundo gradu et consolidat vulnera
ignita. Spongia marina in ea inuenit virtus defic
catina: et ipsa est medicina bona humiditatibus
caters eractcis. Benlenizam. i. belézan vel petro-
zam belençá calida: et sic an secundo gradu valet
stomaco humido aromatizat o dozem humoris ço
fozat digesitione: forficate neruos ingerit coytú,
Lapis de bezedar quando de ipso fit cholirius cofoz
tat viliu et consuerat ipsum et removit effusificatione
vel renebofomatè oculorù. Tantabar: calidú et, in feci
do gradu et sic ipmo absterfiu exilit: reſolut Gros
ſas ventoſitates: et confert morſui animali veneno
foru et eius propietas et reſoluere ventoſitates ma
trices: et abeindit vomitù et ſolia ipſius aromatica
eritutú et pomif loco dedarſeni. Sebeſte calidú eſt in
pimo gradu et humidú in ſecundo: purgat ſuaſter
ſuperhuitates colericas: et mitigat acutum ſanguinis
lenit asperitate pulmonis: confert ſlircture bancitú
et quando coquitur donec effiſſetur et ex aqua deco-
tione ſiat embrocatio hip tyriar aloptici facit nafci
pilos. Sarudotes: ca. et ſic. eſt in ſecundo gradu ece
ſumo ſuo diſoluit ſupere ſuſtates cerebi: et valz
5 reumata frà appoſitù ſup obtalmia: oculuz abſter
ſit mirabili abſterione: valet corra dolore dentú
et contra corrosione ginguari. Sene calidú eſt ſic-
eſi in ſecundo gradu: eius virtus eſt purgatina purgat
enim humozes aduſtos et etias humidos ſuaſter: et
non eſ potens trabere viſcós et eius virtè eſſin
qua virtuti agarici hoc eſt in attractione. Sed agari
cum habet proprietatem trabendi bu. grosſos et ſene
bu. aduſtos doſis eius eſt. a. 3. i. vſq. ad. 2. in deco-
tione ab a. v. vſq. ad viij. Sccalmefe. i. gaita muſ
cata calida eſt et ſeccaiptica: et conſoſtat mébza: et
ſtr ingit ventre et curat vomitú. Sec chacul id est trin
gr. calidi ſunt et humidi augent ſperma et pucant coy
ſu fandali q. eſt frigidius coplernionis o. i. specie
eſt ruben eo qo frigidus eſt in tertio gradu eſſic in ſe
ſecundo ſed maiors aromaticitatis eſt citrinú: et eſt fri
gidú in ſecundo gradu eſſic in primo et confert bibi
magne caliditati et cardiace calidú: proſed em-
plaſtru stomaco calido et apolernatibus calidis. Ta
basiſr. i. ſpodi. Spodi carbo è nodoq. barundinu
aduſtariu in die frigidu eſt ſic. in tertio gradu: et eſ
proprietas eſt remouere caliditatem in inflamationis
colere: eſ coſoſtat Romaci et confert cardiace jcalide.
Ligni aloes ca. eſt eſic. in ſecundo gradu. H. dure
dir in libris erpris q. habet virtutè darſeni: ſed ali-
quatuli plus q. habet proprietatez et riccandi humi
ditate Romaci: et propter amaritudines et ſlipticate
ch ipſius magna aromaticitate y alz ſuper oſe medi
tinas alias membus principalibus et remouet tritiu
tiá et cardiaca humida: et valz corra oia venena: eo q
coſoſtat oſe virtutes et valct corra oia reumata fru-
gida. Almbræ eſt vna ex ſpeciebus capoſe que oriz in
fontibº maris et natat ſuper aquas maris: et melior:
oium eſt illa qui in arabico dicif afcap. Almbræ cali-
da eſt ſic. in ſecundo gradu conſoſtat cerebrum flo
macu et coz: et oſe ſenſus: valet ſemibus et inſrigidra
tibº valet 5 ventoſitate intellinoz: ſuſpoſita neruis:
os forſiſcat: reſiſit magnepeſtilëtæ aeris bibita et
et odozara. Junube et in arabico noiaſanep. banc me
dicinam noiat. D. tamè de ea nullas ſeuſit proprie
tarem ſed medici de baldac dicunt q. reſpimnt acui
tatez ſanguinis: colere et conſerunt alperitati pecto
tis et pulmonis a tota ſubſitiantæ: complexio ipſibus
eſ frigida in primo et humida in ſecundo: et propter

hoc cœpimt acuitè. Cauffe iehus virtus eſt virt
ſandaloſum eceptio qui quando de eo poratu ab. i.
aureo vſq. ad. 2. latar. Baroſili calidi ſunt et ſic in
ſecundo gradu et attingunt tertius et uti conſoſtat om-
nia memba panchitalia valent contra paliones fri
gidas et contipant ventrem. Et dicti. D. q. cozum
proprietas eſt conſoſtare virtutem dignus. 3. albat
bat. 1. batiſo. Batiſicon garioſitati: ca. eſt et ſic. in ſe
cundo gradu: aperit opilatione cerebri valet contra
cardiacam humidam et contra melancholiæ et contra
cemoroydas. Cardamomu ca. eſt et ſic. in ſeundo gra
du valet contra opilatione epiſe contra lapides re-
num et laſitudine membrozæ: contra trigidos dolo
res: e conſoſtat Romaci multi: et remouſ ſcincipum
eyomitù quando bibitur cum vino malo[rum] granato
rù. Camphora frigida eſt et ſic. in tertio gradu eſt
ſubtilis ſubſianti et reſiſit putrefactiori que fit ex ma-
teria calida: stringit kurui colericum p[]riat coytú po
tenter ledit Romachu no calidu multi. 2. acca ca. e
ſic. in p[]cietio ſecundi gradus valde eſt manifeſt
ipſus iuamentu3 in conſoſatione epiſe: et in aper-
tionu ſuorim opilionum: et valet contra del. tem
renu et veſice: augmentat coytú: doſis eis eſt a. 3.
v. vſq. 3. i. 4. Dicus ca. eſt et ſic. in ſe ſecundi
gradº mirabile habet proprietaſtate in coſoſtato cor,
et valet contra ſuoritatem auriu et intuſatione eoz
porius: contra omnes eſgritudines ſincopie: et cœſert
groſſe ventoſatari intellinozæ: et ſuſſucationi matri-
es et contra melancholiæ et auget coytú. 3. zibabalæ
foz id est lingua auſi confert cardiace et moſus coytú
Defemint: viola videlicet aurina calida eſt et ſic in fi
ne ſecundi proſed ſemibus et refrigeratis: valet con
tra dolozem capitis qui fit ex humoribus frigidae
et groſſis.

C Capitulum de modo compositionis medicinae.

Cleuſoq locuti ſum b[]reuter de cibis et medi
cuis simpliciter manifestis. Deinceps volu
mus narrare modos compositionis. Et dici
mus q[]ue eſceſitas que nos inſomniam compositione
medicinarum simplicium p[]roſent a tribus rebus.
Uta eſt quia multotibus non inuenit in vna me
dicia simplici omnia que obis ſunt neceſſaria a vir
tutibus propter quas compleret medicina aut dieta
al. conſeruatio. Secunda eſt quia quâuis nos inue-
turemus ipſam forze non indigemus ea fecundu eſ
dem virtutem ſed fecundu plus aut minus. Zerua
eſt quia crunt in ſula simplici virtutes que non ſunt
nobis neceſſarie fecandu intentionem in ſtrau neq
per medicinam neq per dietam alias conferuatio-
nem: vel forze crunt virtutes que non inarant aliqua
medicinam vel conferuatione. 3. p[]uma ſitaru: tru
conſeruanda eſt in illsu locis qui non p[]offent cura-
ri niſi in qualitibus contrariis vel diuerſis: et hoc
accidit aut propter diuerſitatem caufe ab egritudine
aut propter diuerſitatem nature egritudinis ab acci
dente: aut propter diuerſitatem egritudinum inter
ſe aut propter diuerſitate coplernionis caruº copolitay
aut propter diuerſitate egritudinis a natura mébri pa-
pter ſua coplernione: aut propter ſui principatu: aut
pter ſui loci: aut propter ſua[] colligantæ. E[]repli di
ueriitatiæ eſ ab egritudine eſ ſic ut ſe, putrida er bu-
mo[]zibº groſſis: 2. illa ex parte male qualitatis calide.
et ſic. indiget medicinâ bünectat et erpe buonu pu
tridi groſſi indiget re ſubtiliate y ericect: maturet
Et in hoc eode genere ingredi perreſcuerit: 3. ſololu
tio q[]e neceſſaria eſ tempore augemeti in apatibus: 4
peppa digiter medieº in talibº locis yt ſcat vtviſtihis me
dicinam mixtifer reperuſiis. Et reſolutinis: cadit ou

Eder Quintus

47

biu; in operationib medicinaru apotearu ex duer
bis virtutib: hoc quomodo posuit inueniri ite
due operationes còrrarie simul in corpore humano
q[ui] si ite virtutes sunt in cis equales: tunc nò vicer vna
altera cùlter: erunt temperate: et non faciant actionem
q[ui]ta in corpore humano. Et ifna erit fortoz altera
fortior faciet actione illi ob attribui: et alia erit frustra.
Et hoc dubiu nò sfererut medici nihi in secundis vir-
tutib'nò in primis q[ui] ipsijopinanf q[ui] miufestur.
3. i. camomille cui. 3. i. roſa: medicina que erit còpo-
ſita er bijs erit tempata in p[er]miq[uitatib]: cù ei eo-
to-opinanq[ui] bæat virtut repcuffina: z diffolutiun. Et
nò opinav eru q[ui] necesse eit vt virtutes abaz: ſint vna
ſicut dictu eit q[ui] diceref q[ui] medicina eſſer temperata
in primis qualitatib: hoc eit q[ui] facit in corpore vn[ui]
calozè temperati qui erit medius inter calo[re]z frigidi
tatez primi gradi. Simili debet intelligi in secundis
virtutib: hoc et vt. 3. i. camomill. 3. i. roſaru habeat
virtutè vnà medià inter repcuffionè. Et nò erraue-
runt in hoc medici nihi q[ui] non posuerunt gradus, ſe-
cundis virtutib: q[ui] si ſeiffent tunc ſeuiffent que eet
tepataz nò tepata. Et debes ſeire q[ui] opatio q[ui] med-
icia h[ui]z coposta eit vn[ui] multione artificiali que in
comitiòe naturali et nò eit p[ia], ita vt ſit tibi necesse
dicere q[ui] que[n]tia ſuit et te quomodo facit vna
medina duas operationes h[ui]s in vno ſubiecio. Rep[os]
deas q[ui] res eit ſicur ſenſus et ſenſata co[z] qui patiun-
que a duob[us] ſimul in codè ſubiecio. Clerbi gratia ſi
cut aprehendimus alb[us] z nigr[us] ſimul z ſemel in hu-
mitate criminall[ia]: et ſic ſentim calid[us] et frigidi
ſimul z ſemel er comitiòe aque ſeruentis z frigide
ſicunt dicti. D[omi]nò hoc eit ſefficie[n] in ſolutiune bu-
ſus dubij nobis ponentib q[ui] medicina còpoſite ba-
bent duas operationes qua[z] vna eſſer oppoſita alte-
ri: q[ui] hoc nò accidere ynù ſenſibility z ſenſatis
nihi p[ro]terea q[ui] nò ſunt materiales p[ro]mubabiles:
alterabiles in ſeipſa a ſenſatis a p[ro]ſione manufestæ.
eo q[ui] ille nò ſunt cùcunte c[um]a materia forzi comiunctiòe.
Et c[um]a h[ui]b? reddit in alia ſeitia nobilio[n]i ita: h[ui]b est in
tertio de aia. Sed p[ro]ſiòes quas recipit cop[or] a me-
dicinis ſant neceſsario p[ro]ſiones materiales p[ro]
putabiles in ſeipſis p[ro]ſutatione manufestæ. Et ideo nò est
conueniens ut inui n[ia]q[ui] co[z]rariar[ia] ſimul z ſemel
in tilitis vno ſubco[z] in vno ſubiecio ſicut inueniunſt in
ſenſib[us] z ſenſatis. Sed ſi debet dari exemplu p[ro]ter
alijà similitudinari nò multis p[rin]q[u]nà nò debet dari
nihi ſi[con]q[ui] inuenif medià inter extremitates: hoc
eſt ſi[con]q[ui] inuenif alb[us] z nigr[us] in colo[ze] citrinò: z ſi
alter diceref ynù vincer[at] alterà neceſſario ſi duo
eſſent: aut dians faceret ſua operatione z ei attribut
ref. Et qui d[ic]ut q[ui] natura cognoscit z trabit ad ſeit-
làptè que est in cis magis neceſſaria. Scias q[ui] im
poſsibile est trabere q[ui] inueniri nò p[or]: ſoſte hoc ſe
creatu eicid in ſomnio ſuit reuclatù: ideo nò ſum ille q[
ui] cui eis litigare velim. Deinceps volum[re]uerti ad
illud a quo ſeperati ſim[ui] z demus ex p[ro]ſu[m] méb[oz]i
diuſions qua[z] p[ro]ſim[ui]z? dicam q[ui] exemplu p[ro]ſu-
tatis egritudinis ab accidere eſt ſicut ſe. acuta c[um] ſin-
copi: q[ui] p[ut]rida indiget euonem z refrigeratione:
z ſincopif indigerê ecuöro, Exemplu p[ro]ſutatis egr-
tudin[i] est ſicut ſe, diuerſa[que] ſpecier[us] z diuerſarui mé-
b[us] z diuerſo[que] ſco[z]i: ſicut eſ, que dicif emitritre?
q[ui] eit còpoſita et colera z frigidityis p[ro]ſutatis cò-
positionis. C[ausa] har[us] eſt q[ui] ſunt còpoſita in vna z
eadè egritudine ſicut ſunt egritudines q[ui] ſiut er plu-
rib[us] humorib. Et ideo necesse ſuit componere me
dicinam ex reß[que] respondeant plurib[us] humorib.
EtDECIT pr[ima] neceſſitas còpoſit[i]s medicis
rum compositaru purgantiu alij[us] duabus videlicet
compositaru egritudin n[us] z ip[arum] egritudin[i] cù res

pondet compòſitio tyriace: q[ui] intentio in illa ſuit cu
rare multas egritudines z p[er]uere ab eis: ideo ſu
it compòſita ex medicinis que habent multas virtu-
tes et ramificatas diuerſas: z et a multus partib[us] po-
fent vincere venenà. Exemplu neceſſitas composi-
tionis propter diuerſitate nature egritudinis z natu-
re membrzi propter ſuam complexionè: eit ſicut n[os]
macus ethicus quia a parte qua eit ſe. ethica indiget
frigiditare z humiditate: z a parte qua eit ſtomus
idiget caliditate z ſicitate: eit ſimile in tulli ſi q[ui] ſit ex
materia y[if]oſa in ſiutus pulmo[is] q[ui] a p[ate] q[ui] ma-
teria grosſa z y[if]oſa indiget ſubtiliatiu: e[n]ſiuius
z a p[ate] qua eit pulmo indiget reß[en]itiu. Exem-
plu neceſſitas còpoſitiòis medicarui, propter diuer-
sitate nature egritudinis a médio p[ro]pter principalita-
tè médzi e ſicut egritudo calida que fit in aliquo mé-
b[us] principali ſicut in cereb[us]: q[ui] necesse èr nò mul
tiplicem multu medicinas frigidas: ideo vt nò ex-
tinguam q[ui] calo[re]z natural[em] z vt nò p[ru]ce[n] a ſenſibus z
motib. Et propter ca eſt necesse miſcere cù illus me-
dicinis res que ad aromaticitate ſint declinantes: z
ad calo[re]z z conſoent. Et in p[ro]ſione frigida que ac
cidit epiat necesse eit euare ſicut declarati z in libro
ingeny ſanitatis. Et poſsibile eſt ſit hoc h[ui]n: eo
ſicut e[n] nobis necesse cognofere virtutes medicina
rù neceſſariar[ia] p[re] necellitati: eodè modo indigem[
] cognofere modu còpoſitiòis: z n[us] nò eſt poſsibile no
bus medicinari nihi venam[em] ad p[re] ingeny [an-
tatis] ergo incipiamus hoc ſeire p[ino] a libro ingeny fa-
nitaris poſtib[us] declarati z et q[ui] buco[us] eximium[
] ab intentione nostra redeamus nunc ad ip[as]. Et di
camus q[ui] quando aſpitiona eſt in médio principali
z marimi unamenti necesse eit vt ſue medicina mi-
ſecamus que forſtificent virtuè z ſubitiam ſip[iti]:
z caueamus ne virtutes ſi diffuolantur ſicut ſunt
ſanda[le] z rose. Et similiter quâdo erit membru ma-
rii unamenti: nihi necesse eit nobis conferuere ip[er]
ſum c[ui] medicina ſlipica. Et exempluz neceſſitatis
propter locum membi eit quando volumus q[ui] medicina
ſlipica vadat ad profunditatem còpo[z]is de
bemus ſecum admifere rem que habeat ſubritem
ſubitiam p[ro]pter longitudines ſut loci ad hoc vt
ſit vehiculi ſlipitatis qua[z]uis ſit p[ra] queſitum no
ſtrum in aliquo. Sicut admifere[m] cantardices in
medicinis veſice: z c[ro]cum in medicinis coriā ca
lidis. Et ſimilimodo nos miſcere[m] in em-
plaſtris p[ro]perea vt ſit materia faciens ca melius
applicari membro. Sed exemplum neceſſitatis cò-
positionis medicinarum ex parte colligant[em] eit ſi-
cut egritudo ca, que ſit in oze ſtornac: qua[z] in ea non
debemus multiplicating medicinas frigidas: eo q[ui]
comunicat c[ui] membro frigido. H[ui]ba ſuit, v. mem-
bra neceſſitatis compositionis propter que compo-
nuntur medicine que ſunt a diuerſus virtutibus qua[
do] non inuenjumus in vna simplici quo er virtutib[
] indigemus. Sed ſecunda particula neceſſitatis
2 positionis eſt q[ui] alij[us] nos inuenimus n[us]q[ui] ſimpli
cem medicinam que habet fortozem virturem aut
debiliоez eo q[ui] querimus. Et hec particula diuidi-
tur in p[la] médra. Anh[ui] q[ui] erit nobis neceſſaria vna
er. pp[ri]s operationib[us] medicina: z h[ui]b p[ro]h[ab]e
de plus aut minus [que] queram[em]: q[ui] tunc necesse eit nobis
habere aliam medicinaz zt debilitem[em] ſua operatione
aut vt e[ra] forſtificem? Et ſi tuvis e[ra] debilitare z ſit
duob[us] modis. Enus eſt v[er]miſceam[em] c[ui] forzi medi-
cina alij[us] que ſit contraria ſui virtute. Clerbi gratia
qui habemus vnà medicina que fit ca. in tertio gra. z
nò indigem[em] nihi ea que ſit ca. in fecundo miſceib[em]
c[ui] ea illa que ſit frigida in p[amo]. Aliter modus debi
litădi eſt ut miſceam[em] c[ui] forzi medicina alij[us] que non

Liber Quintus.

48

Virtutes adu[n]iat[que] se ad nuic[que] Huis i[]p[er]mis s[]ut H[er]ie s[]it
cut de yreos: de alij[as] simplicib[]s medicinici. Et in
fama iu[n]amet[i]i in[]p[ar]sationis n[]o[d]e n[i]s in ſe[]ſolis vir
turib[]s? et terris. Et [gu]ilinienaſcripti[]n dictis an
tiquoq[]us n[]o[t]i soniderit ruration. Sed nobiliis viri fili[
]Aluerx[]oar teſtificatiunt ſunt hoc: et illi ſunt quib[]s debet
attribui ſcia medicine. 1 Tertia necessitas ap[]oſis e[]
ptorank in medicis purgatijs ad referuntur vt n[]o ledat m[]ebrza z principalia. Sed alij[as] ponun[]g me
dicina ad dulce[m]a z principalia q[]u[]e habet mal[]u l[]aſo-
re: et ad hoc vt ſit amicabilioz nature: ſiunt ſunt conſe-
tiones ap[]us cuſt melle et zuchazo: q[]u[]uts in multis
loſis ſint neceſſarie n[]re intendunt: ſicut in medicina a
qua q[]rim[] fritat[]e z ſlipticitatez [l]lucuſa[] dim[]it[]mo
dos necessitatis c[]oſpoſitiōs simplici[]s medicinar[]u. 2 Capitulum de mensura et proporzione medici
naram simplicium. composita.

Einceps volum? dicere [par]ratione[]z ātitat-
tis simplicis medicina q[]ui ponif in ap[]one me
dicina. Et doc u[]ob[]d modis fit. Thus eſt
ap[]terea q[]i nos n[]o dam? er medicina simplici qu[]
qu[]i c[]h[]itata[]e ſed ātitat[]e determinat[]a z admodu[m]
facum? p[]pter foſtitudine medicina aur ei? debilita-
t[]e. Et debem q[]ui b[]ac cand[]e vi inficiet e[]n c[]oſp[]itis
hoc e[]q[]ui debemus ponere er forſi pauc[]a qu[]atitatem
e[]t debili multam quantitatem ſe[]dum quod ordi-
natum ſuit in triyca. Aliter eſt q[]ui in vna medicina
c[]oſpoſita simplex medicina habet vtilitu[m] iuuanem
qu[]eſit[?] a[]lie q[]ui ponun[]g n[]o ponun[]g ni[]s propter ipſam
ſicut ſunt trocioſt de laca[]e a[]t alia ap[]oſita q[]ui ab vna
re ſerint iuanti nominat[?] a[]lie plus de ilia. Et potest
eſſe yt n[]o ponak in vna ap[]one alij[as] medicina
p[]licis multa qu[]atitas n[]iſi p[]pter iuuanemt[?] multuq[]
q[]de e[]n ea. Et p[]ot eſſe v[n]t ponam[?] multu[m] e[]
medicina c[]oſpoſita p[]pter remotione[m] mébri. Et doc ſit
p[]pter debilitate ap[]o ſide illu m[]eboz. et p[]ot e[]
vt ille caufe forſiſcenc adu[n]iat[?]e, et p[]ot e[]t vt vna
re-ſſat[?]a alterat[?]iſicut q[]ui p[]iug[]unk in vna medicina res mul
ti iuamet[i]i cu debilitate ear[?] remoti[d]e loci: p[]te-
rea i[]s ſat illuq[]s q[]ui ſut multi iuamet[i]i debem[?] p[]one
er multa ātitat[?]e. Et ſit pauci iuamet[i]i debemus
poner[?] exiguæ qu[]atitata[?]e: marine q[]ui p[]iug[]unk cu pa
co iuamet[i]o multu[m] nucomentu[m]. q[]ui e[]t media inter
pauc[?] iuuanemt[?] t multu[m] erit media inter multuq[]
t pauc[?]i. Sed 16 q[]ui qu[]atitas medicina[?]z laratu[n]aruſ
n[]o p[]ot ferre multa qu[]atitata[?]e augiſtiti[?]e diminutionis
ſicut feru[?]r aliæ: e[n] nobis necſſe in ap[]onib[?] e[]ar[?] vi du
abus reb[?]a. Una q[]ui debes accipere de vna qu[]a[]q[]ui illa
ra v[n]a d[]oſim. Et poſtea dabis e[] illo operationem
v[n]i illar[?] ad toru[?]boc eſt ei eru[?]t quattuor[?] medicine
dabie quart[?]a part[?]e. Aliter eſt q[]ui debes accipere ex
domi integra v[n]iuſcuuſq[]ui medicina aligd[?] ſm op[]oſes
v[n]i medicina[?]z ap[]oſitaru[m]. 17 Et i[]o q[]ui vna er rebus
q[]magis necſſeliar[?]a e[]medico in ap[]one medicinaruſ
e[]t vt c[]fati in quo gra[]e medicina ap[]oſita in p[]rimum
virtutib[?] ap[]oſis et tertij[?]s ſi ſciri poſſet de hoc volum?
loqui. 18 Et dicim[?] q[]ui h[]o vul[?]t ſeire gradu medici
ne ap[]oſite er q[]litatib[?] medicina[?]z simplici[]u. Primo
debet facere b[]ac diſtinction[?]e. hoc e[]q[]ui ip[]ole e[]t v[n]a
dat medicina ap[]oſita ab vna du[]a[]z reru[?]e: aut vt ſint
medicina simplices ex quib[?] e[] ap[]oſita v[n]i generis
ideſt vt ſint o[]es caſe: aut fr[?]e: aut buide: aut fiſce: aut
sint ex virtutib[?]rijs: hoc e[]t qued[?]a ſint caſe qued[?]a
frigide: q[]da buide: qued[?]a fiſce. Et eſt prima [p]ticula
n[]o euadit ab vna du[]a[]z re[]z: hoc e[]t aut vt ſint ille me
dicine q[]s dim[]it[?]e e[]t v[n]i generis in vno gra[]. virtut[?]
que e[]b[]u vno gener[?]e hoc eſt verbi gra[]e vt ſint in vno
gra[]. calidi[?] e[]ſic[?]aut vna habeat egreſſus ſup altera[?]
ita vt v[n]a du[]a[]z re[]z: et altera ſit cala[?] i p[]mo gra[]. et alia
i n[]eſdo et alia i tertio[?]t aliai q[]rto[?]. Et ps ſe[]da e[]t n[]o eua

dit ab vna du[]a[]z re[]z: aut vt ille medicina q[]ui ſunt H[er]ie
s[]int in vno gra[]. H[er]ietatis: aut vna habeat ſup alia[]z in
in illa H[er]ietate, verbi gra[]e q[]u[]e ſit cala in tertio gra[].
q[]ui alia fr[?]a in primo: q[]ui alia ſic[]a in ſe[]do: alia habida in
p[]mo. Et alij[as] accidit vt p[]iug[]anſo a[]ia bec q[]rto[?]n vna
medicina. Et cognitio simplicis d[]abit tibi co-
gnitione ap[]oſiti. 1 Et via [i]peculato[]is in prima par-
ticula q[]ui dirim[?] q[]ui virtutes medicina[]ſut in ea in
vno genere e[]t in vno gra[]. eſt vt apper[?]t e[]t eſſe debat
grad[?] p[]iacti[?] toti[?] in vno et e[]cod[?] gra[]. q[]e vna ſinglium
per e[]: ſaluo vt n[]o acgrat a[]miſto[?]e q[]ui vna ſoſma q[]e ett
p[]b[]one c[]o[]p[]ris h[]uani calidio[?]t aut fri[?]o vniuſcuuſq[]ui
simplici[?] p[]ſe: e[]t marime in medicinis q[]ui diu ſlat p[]ſe-
ete anſi[?]eis tamur et forſe ero c[]ontent[?] in fine q[]ui
accidat in plu[]rib[?] ap[]onib[?]. 2 Sz q[]ui eru[?]t medicina
H[er]ie in vno gra[]. H[er]ietatis: t[]uc de necessitate vna vin
cet altera[?]e: e[]t erit medicina t[]epata: ſaluo q[]ui ap[]er[]
tes s[]int illa ātitas in q[]ui poſit eſſe ille grad[?] virtutis:
q[]: nulla medicina q[]e calida in p[]io gra[]. aut ſe[]do non
s[]int vt ei q[]ui ātitate acciſtis. q[]e q[]e c[]u mel ſit cal[]m in
ſe[]do gra[]: sandali ſint ſri in ſe[]do mel vincer sandali[]
s[]i e[]melle comedaf due, 2. et ſandaf, 3. et ſed due, 3.
mell[?]o n[]vinčet duas, 3. sandalof. Sz in medicina n[]
funt H[er]ie in e[]cod[?] gra[]. H[er]ietatis, 3 erit gra[]. e[]xepli[?] vna
ſra in p[]io gradu altera calida in tertio: e[]t alia fr[?]a i b[]o:
2 alia cala in q[]rto[?]t manuſi[?] e[]t q[]ui fr[?]a remittet ex cala
ſm q[]e e[]n gra[]. frigiditatis in vno gra[]. aut in duobus
boc e[]q[]ui res q[]e fr[?]a in p[]mo deuctur cal[?]s in tertio ‘ad
cal[]m in b[]o e[]cod[?] m[]o q[]e fr[?]a in tertio reducet calid[]
a in q[]rto[?]t: ad calid[?]as in tertio: e[]t ſemp erit victoria b[]m
v[n]u gra[]: q[]ui illa q[]e fr[?]a in b[]o reducet illa q[]e caſa in ter-
tio: ad illa q[]e caſa in p[]mo: et toru[?]boc e[]t q[]ui ātitas me
dicinat[?]e e[]cili[?]s, e[]t n[]o int[]eſdas e[]cili[?]s in pondre ſe ſez e[]
in virtutibus. Et bec ātitas e[] in p[]io gradu gradu[n]
in q[]ub[?]t manuſtan[?] op[]es medicina[?]z in c[]orpe bu-
mano. Et ſi diuerſiſcanc[?] virtutes H[er]ie ſe[]dum magiſt
e[]t min[?]n? Et diuerſiſcanc[?] ātitates e[]t ſm plus e[]t min[?]b[]o e[]t si qu[]atitas medicina debilis erit multa: hoc e[]
dupl[?] qu[]atitatis for[]tis: t[]uc remone ex forſti gradum
v[n]u v[]tera gradu qu[]e remiſt pp caliditate[?], verbi gra[]
si habuerim? vna medicina cal[]m in tertio gradu e[]
alia fria[?]s in p[]io: e[]t q[]ui erit fr[?]a in p[]io erit dupl[?] H[er]ietat[]
tis q[]e e[]n tertio gradu ex gradu[?]b[]in q[]ub[?]t manuſtan[?]a
ope ili[?]s medicina: in c[]orpe t[]uc remittet ſe[]d q[]b di
ti[?]e. Sz ſi erit tripla in qu[]atitate grad[?] ap[]oſis reduc
cet ip[]aſz ad t[]ep[]atias. Et ſi medicina calida aut fr[?]a erit
minoris qu[]atitatis Ętitate p[]ia n[]o curamus de ea.
Et ſi fuerit H[]rijs b[]oc e[]ſi medicina forſti erit ip[]sa q[
]multa e[]n qu[]atitate: plusq[]ui ſua qu[]atitas p[]zia ap[]oſis,
q[]e debilis remanebit in ſua qu[]atitate p[]ima: t[]uc
debilis n[]o remittet e[]forti niſi ſe[]d pa[]nade ili[?]s? qua[]
titatis. verbi gra[]e ſi erit ātitas er forſi dupla ſue qua[
titatis p[]me in gradu ap[]oſis: e[]t debilis remanebit in
ſua p[]a qu[]atitate: hoc e[]q[]ui debilis erit calida in p[]mo
gra[]. et forſti erit fr[?]a in tertio: t[]uc cala n[]o reducer fr[?]a[]s
in tertio v[]ſas ad ſe[]d ſz reducet attractio medicina
m[]esura a tertia ad ſe[]d. Et c[]a bui[?]e q[]ui q[]e duplica[]
p[]ma qu[]atitas medicina t[]uc duplica[?]t e[]q[]litas: e[]t e[]gre
dieſt er gradu ſuo caliditate aut fritate ad aliu[?] gra.
J[]ede q[]ui tu iu[n]enis vna medicina q[]ui erit fr[?]a aut cala i
tertio gra[]. erit duplicata ei[?] p[]ma q[]litas in gra[] ap[]oſis
ip[]sa interficiet de necessitate ſicut interſicit v[n]eu[n].
Sz medicine q[]ui ſunt in vno gra[]. ſue in vno genere
virtutu[?]t: e[]illay grad[?] diuſerſiſcanc[?] b[]ac re illay p[]e-
paratio i[]ex e[]t vt medicina q[]e debilis y[]tutis remiſe
tat e[]forti: e[]t i[]a dedim[?] occone hui[?]e. Sed adhuc ne
celſe e[]t vt intelligas hoc ſe[]d v[]a qua[] diem[?] b[]oc e[]
q[]e medicina[?]z que ſunt H[er]ie virtutu[?]t vna non remiſe
tet vel alterat alia niſi ſe[]d q[]ui habet de q[]litate H[er]ie-
tat[?]i. q[]e q[]e medicina q[]e e[]fr[?]a in primo n[]o remittie

Liber Septimus.

52

sunt mutant ipsas fuero poſse paulati ne terreant ſubiro
Capitulis de conſeruatio corpoz que ſeparata
ſunt in egritudines cadere.

Inceps volum? tractare de corporibus q. ip
quinca ſunt vt in egritudine cadant et eozii
malis aptitudinib? obuiem? 1 Et vir dici-
mus q. gen? puerſationis ſuram egritudini fieri de-
bet q. alidu ſignum manifestat: ſic necessario est et ge
neque egrontant in prefenti: verbis gratia resiſte
re lepzt vt no fiat est id cœ reb? qibus cura q. est: il-
idem id dicim? in aliis egritudinib? 2 Malarum vero
aptritudini 2 manifestio est illa q. dicif ſpontane? la-
bozna q. nis bic corporib? adest apta acceptata ſunt in
ſermitibus multis 2 ob hoc de illo ſvem ſermonè
faciem? q. nò erit ſimile aliis malis aptitudinib? po-
pijs in ei egritudine: eo q. modus obuandi illis ap-
titudinib? malis est vn? 3 id cœ modus cœ cura egritu
dinu ipfari: 4 idcirco hoc nò est recitandæ. Et fiatas
q. nò obliti ſumus de cœſeruationib? corpora tpe coz-
ruptionis aeris: ſed in poſteru dicerimus. 1 Sed in
cipiemus loqui de labore: 2 dicimus q. id dictus est
in libro egritudini q. potest eſſe tribus modis. 3 Ein
q. et labo? ſlyceratinu? 2 hec species fit ab humozib? co-
lericis qui hoc mouet 3 et bæc specie ad priefens in-
tendim? log. Aliia species dicif extensiuus: 4 hec
ſanguis multitudine fit: 5 cœm aliquos dicif venzo
ſus. Tertia species dicif apſus 6 copofitus er exten-
su 7 velceratio: 8 et cœns ppietate est et ut perve-
niat obibus medius opito cremati circa oia extrema.
Et volumus incipere a cura cœs bas species contine-
te: poſseavero de vnaconque ſpecie loquemur per ſe.
Et dicerimus q. cauſa efficiens est mala coplerio ma-
teris ergo medicina communecunt 4 ille corporibus
erit aut alteratia aut euatia. Et alteratide 4 euœus
faciis natura cœ cibis et medicinis 4 habet ſpnone
re humozes ad huc finè: 5 aliqii aduamt hoc ſommas
qui fames. Et eno fit cœ medicis q. puocant vrinæ
7 ſudore 7 vētui 7 et cœ uterio: 8 hec ſunt q. ars ſe
qui curſus nature 7 iste ſunt medicine comunicates
obibus ſubcoribus ſubradictis verum de pp. 1100
nuiuſque ita? volum? dicere eo q. nò ecatuurnaquaq?
ſitaru? ſpecie vna ſpecie euœus nec alterat vna q.
ita? ſpecieru vna ſpe alterationis. 1 Incipiam? nuc
a labore veleratino: 2 dicim? q. ca efficiens ilhi? est
humor acutus moſtioribus 3 tu ſeis q. humor mo-
dicatiu? est colerie: 4 aut melancolicus: aut flematic
ſalis ideo q. vnufquiſs illoſus est moſtioratu? 5 ſo
colera est acura ppter ſui acumen 4 melancolia pto-
pter ſua acetoſitate: 6 ſlema ſalum ppter ſua ſalſuſ
nem: 7 bic accidunt aliquie diſtinctiones: q. est q. ili
humozes nò effugiunt qui aut ſub cute ſolus ſunt loca
ti aut p[.]ſundari in muſculo: aut ſunt in muſculo 4 ve-
nis: er via qua inueniuu in ſanguine paternitati p-
pinqua. 2nd buc nò est longinqui 4 qui ſunt cœ iliſt bu
morbuz ali? humozes mucilaginofi 4 ſorte nò ſunt: 2
2 fi ſunt nò effugiunt qui aut ſunt in ſpogliſitate car
nis aut in venis: 3 ſi ſunt in venis: aut ſunt cœ pauci-
tate ſanguinis aut cœ cœs multitude. Et nò est mi-
tus ſanguis in venis: miſi cœ ili? humozes ſunt pauci
nò ſunt multu elongati a complexio ſanguinis: eo
q. inuenito quozanda in actu nò fit niſi a natura couer-
ſionem ipſorum in ſanguine: 4 aliqui poſt converſio
nem in eundæ vt est colera 2 melancolia: 4 aliqui ci
to coюertunf 4 aliqui tarb: 5 qui q. multi elogati ſunt
a ſanguine: longa indigent converſione: 7 qui p[.]
pping ſunt in breni coюertunſ: 2 hoc est q. potest dici de hoc
labore 2 vnufquiſs illo? proptià habet medicinaz. 3
Et dicerimus q. cœ ili? humozes efficiens labore 2 ſub
cute ſunt locati ſorte exercitiu? 4 ſorte fricato: erit ſuk
ſicis medicina cœ balneo 2 cibo ſubtili: aut aqua or

dei 2 ſquinzibine ſimilia 1 Et cœ ili? humozes in po-
ris effent locati non indigent exercitio ſed quiete 2
ſomno 2 abſtinere a cibo: eo q. ita adducunt digestio
nè: 3 ſero balneen in aqua tepida 2 cibis ſubtilib? ei
bef poſt alluptionem ſquinzibin cœ utem eo q. ſqui, per
vrina 2 ſudore illu humoer qui potest mouenti a natu
ra. Et ſi hoc accidens ſed abſi p[.]boc t[.]c plene cauſa
butus cognofimus: 2 ſi nò ſed ar? 2 ſomn patientis
devilis 2 varus tunc non est humor in carne 2 muſ
culis ſolus ſed etiis in venis. Et tunc conferandù est
ſi cœ ili? humoib? qui faciu bunc laboſe ſunt bu-
mozes mucilaginofi ant nò 2 dicim? q. ſi nò ſunt bu-
mozes mucilaginofi 2 humozes facientez laboem ſunt
in poroſitarib? aut venis: 2 tunc atedendù est ſi
cœ cœ est ſanguis mult? aut paue 3 aut c[.]i] illi humozes
ſunt remoti a ſubſtanția ſanguinis aut 4 p[.]inqui. Et ſi
paue? est ſanguis 2 humozes ſunt remoti a ſubſtanția
upi? cœ humor iste facien laboſe 5 euacuri p[.]farma-
cia 4 nò p[.]flobotomia ſed m[.]p[.]em illius humozes fa-
cientis labore: ſiue fuerit colicus ſue melie? ſiue ſle
maticus falſus qui cœ ili? humozes ererit a natura in
qualitate ſuc indigent euœn cœ medicina attraocta
que, p[.]prie habeat relplicere illu humoer: eo q. ſquali-
te peccat. Sed ſi peccat quaritate ſuc cœtus eſto flo
boroia ſicut dirim? in libro de ingenio ſanitatis. Et
1 c[.]i] illi humozes ſint c[.]u]to ſanguine 2 nò multu re
moti a ſanguinis ſubſtanția ſuc in p[.]rnis debét cœ curi p[.]
[.]flobotomia: 2 poſtmodi p[.]r farm acia: hoc eſt ili? no
ſint b[.]u[.]tus mucilaginofi: q. est q[.]i] c[.]i] c[.]i] ſeppent
b[.]u[.]tus mucilaginofi t[.]c cœſeruadù est ſi h[.]u[.]tus
ſue ſint in venis c[.]u]to ſanguine: 3 nò erat multu ab
ip[.]ſi? ſubſtanția remoti ſuc ſimili 5 euari p[.]flobo-
tomia 2 t[.]c farmacia difficilis eſſe debet. Et ſi h[.]
[.]b[.]u[.]tus mucilaginofi fuerit in venis multu c[.]u]to
[.]fanguine pauco 2 humozes laboſe inferentes a ſubſtanția
fan
guinis fuerint, remoti ſuc nò 4 est ſlobotomadú: nec
farmacadú eo q. [.]flobotomia p[.]necabiliſt eſſer nec in
[.]ficiem humozes obdentiones nò effent. 5 plus flu
erent 2 etià venè clauderentur: 3 bic interponéda
est quies medicinalis 2 ſubſtrutes eſt 4 incidi ſine
multa calitate ad hoc vt multa in meb[.]us illo? ſp-
[.]fio nò fiat: 2 cœnientes 4 hoc cauſe est ſquib[.]ſis de
ſeminib? c[.]uiſcentas ſit repreſſa cœ radice lilis 4 viol
Et ac ordei quenienis bic est q[.]i] marie in iuuenib? 5
d radice ſeniculi: 2 dyromel 4 et. Et q[.]i] in corporib? 5 illo
râ vêtoſitas groſſa 2 iliaſtua generat p[.]c[.]it 6 dari
dyapiperon 2 dyaciminum. Sed in notum cluſare
hoc est vitandum quia poſset ſebrem incitare. Et
ip[.]ſa. 7 hiis nò vtebaf niſi in t[.]p[.]e frigid[.]e 8 frigida
complerione 2 medicine ſubſtriles meb[.]za incri-
ſeca conſortantes cum remisio calore ytiles ſunt
ſicut darsiuе 2 afarum 2 cinamomum 2 ambza 2
cafia lignea et in arabico ichtalica et garioſi: et
ſimilia aromatica. 1 Et ſi Balianus aliquam
ſilarum repudiet facit hoc p[.]pter ſuſa p[.]ſiaticatez 2
ſi c[.]uiis compoſueris bona erit cofecio ob hoc q[.]
m[.]b[.]za principia ſunt in v[.]ltimo debilitatis: 2 ma-
rime os ſiomaci in b[.]ac c[.]p[.]oſe maſſir non obmitraf
Sed roſa nò est bic comédanda p[.]pter ſui frigiditate
2 ſic. 4 his ſit cofortatina. Sed iticados est iuimen[.]
in b[.]ac c[.]p[.]oſe qualitate 2 p[.].pietate: 2 quæadmodin
in hoc cauſi ſlobotomia inbibet 2 vomi? ròe cadæ. 3
q[.]i] humozes mucilaginofi ſunt 4 muſcultis 2 ſanguis
venaz est m[.]dus: t[.]c nò timide de ſunt cœ m[.]tus cali-
de 2 vrina 2 puocates: p[.].terea q[.]i] t[.]c non est timen-
dum vt humor in memb[.]za ſpergaf. Et 5. 6. bic vii
tur medicina e[.]p]ulegio facit 2 m[.]ibi multum pla-
cer illa aut c[.]i] ſimilis. 6 Eſcas quod miſi non
[.]fuit neceſſe narrare hec ſignaſignificantia diu[num

Liber Septimus

bumezum illozum:nec signa significantia quantitate
nec loci ideo quia oia sunt tibi nota in libro dignorum
Et tu debes confidere in virina in cognatione gene-
rum bumezum qui inter musculos sunt quantitatez
debes fumere a regimine antecedente a complexio
ne a tempore est eare: et aliis rebus in libro digno
rum dictis. Sed labo7 apostolemus et extenziuus
de necessitate pronuntiunt a fanguine multo ideo veniens est patientem primitus flobotomare & au-
tumando quantitatez sim tps et atatem & ponc: sicut
in libro de ingenio sanitatis docef. Et sunt distingué
da mebza in enoe igitur laboris:ita q: si in capite graut
as affuerit cephalica flobotomare debes & si in me-
bis mediis basilicam: et cuz ambas cotinuerit ptes
medicina erit flobotomanda.

C. Capituluz de conservatione corpozú tempore pe-
filentie aeris.

In hac perticula adhuc narrare remansit cor-
pozú p[er]uariationé ab egritudinib ab acere p[
]er
naturâ. Et dicim b[re]uiter q aer et alii
dicti est p[ra]mutaf aliq[ui]n q[ui]litate: et aliq[ui]n influbsta
tia fua c[ui]s fit in yno aut alio tue p[ar]arata funt corpa
recpe egritudines s[iles] illi p[er]p[eri]tio tui oia corpoza ab
tilis dispositionib n[ò] ledunk fed soluz nocenç corpo-
ra p[ar]eptara:ná fi effet hoc oibus c[oe] egrotarent c[oe]s
in aere fup[ad]ictio: J[ac]irco confidere debemus in re-
simine v[ui]s b[as] continéi p[r]mutationes: hoc est
in aptione oppilationu n[in] reſſiſtendo cauſis p[ut]refa-
ctionis ex toto: et c[ui]o q c[oe]s h[as] p[r]mutationis co-
tincat: inſtendo p[ra]mutationes que in ſubſtantia ſunt.
Sed p[ra]mutatio que in qualitate e[er]ſit in yna videli
cet aut in plurib[us] regiſt[ur] ip[er]t qualitatis? &trariuus
debet & hoc regiſimen p[atic]ule e[er]bi gratiá: ſi est di-
que in calitate & ſic. c[ui]s ſtrididis & hu. regi de
bet: degere in ſemptentrionalib locis in quibus ad
hoc aer rep[ar]imaf roratioque & ſolijs aromaticis
humídís & ſic oib[us] aliq[ui]n qualitatis? excedentib? con-
trariu apponaf. Et ſi magna caliditas n[ò] obſtare
do: ſic lentibus: et aromatizá aerem c[ui]s reb? reſſiſenti
bus p[ut]refactioni ſicut c[ui] costo: et rozace: et galbano.
Et ſtert伯tine ineſt. p[ri]p[iet]a[es in hoc caſu: et tyriaca ma-
lori igitur rempozi epidemiali multu reſſit: ſumédo ab
vno characte v[os] ab. 3. i. post non debet comedere
nifi celeb[ari]a in oibus membiz diges[ione]: et hoc fit
ſp[ar]io. 6. horari. Bolus armenus et terra sigillata in
aere p[er]ſtientiali magni p[re]ſtat iuammentu: et per no
men auenzoar odo[rum] vrine iroco[rum] confert multu & di-
citur q[ui]r ex aloes duas pt[es] c[roci] & mirre partem. i.
de quo ſumatur omni die pondus. vii. caratoru: c[ui]. 2.
I. vint aqua miri iuamt multum: et non est inuent? ad
bue al[ui]s qui b[ac] medicina ſit v[us] qui a p[er]ſhen-
tia non ſecuretur. S[in]z in coruptione temporis cali
di debent eliſi loca alta in quib[us] regiſet ventus ſep-
tentrionalis aerem müdificans. Sed ſi fit corruptio
in ſubſtantia tora: habitandus est in domib[us] terrane
is: et cauernofis: loca alta vitare: et vitare c[oe]s fruci?
búdos & t[uc]e necesse é[re]t c[oe]s p[ic]esque t[uc]e p[ri]s penitus
ſint nociu: ob hoc c[ui]s fanguis ex igitis rebus generat?
eſt cit[em] coruptionis. Et ſimiliter omnes carnes ex-
ceptis volucribus montanis ſicut perſedes: ſimi-
les igitis & vnuerſaliter res ventrem lenificátes hoc
tempore optime ſunt: quem admodum tamarindi
viole: c[ui]ſ: c[ui] mánæ: q dictum est in hac particula
ſecundu poſtram intentionem ſufficiens est.

Explicit liber ſeſtus colliget

Incipit liber septimus qui est de curatione egritandi
nuq[ui] dicit i capitulo primo quod est interio in ma-
la complexatione materiali et non materiali.

Iber medicatiōs q de ingenio ſani
tatititulat: dicim q: ob hoc q reſ
naturâ ſunt ue sp[es]: videlic egritudines et accideta coriia egritudi
nes et iteru egritudinu ſunt ue sp[es]
videlic egritudines p[ri]e q p[ine] coſ
ſiles q copoſite ſeruatio: vt ſut a ma
licia octo sp[es] male p[er]clusionis materiali et n[ò] ma-
terialis et ſunt egritudines p[ri]e meb[zi]s officialib[us].
Arnobis vt narrem? incipiendo p[us] a via de ingeri
ingeni remotiſis egritudinu meb[zi]z or officialiu: q
Vitio curatione accidentiu p[er]rem:uis in medica
tio egritudinu p[ri]meaſ: q p[er] motione egritudinis
accideta remoueſt. Et volum q[ui]mo n[ar]are egrit-
tudinu meb[zi]z q[ui]simili curatione materialiu n[ò] non
materialiu: q poſte yn[am]e q[ui]s p[er] intendumus p[ra]
creare: q bec nobis q[ui] videmata diſſicio. Et dicim q
intento in mala complexione n[ò] materiali et vni-
ca ſola hoc est vt ad ſua renertat naturâ: hoc n[ò] ſit
p[ro]mo q ſubſtanciali ni p[ri]n[io] p q male p[er]clusionis
remonenç sp[es]: q est c[iti]b[us] medicina ſ[om] plus ma-
le p[er]clusioni egritudinali ſua p[ra]ma virtute reſiſtet
Verbi gratia fi maſſa p[er] p[er]lio[sis] ſit calida q iec. remoue-
tur p[er] c[iv]os frígidos q humidos q medicinas. Et q[ui]
dicimus q[rem]otimo male p[er]clusionis n[ò] materialis
p[ro]mo q ſubſtanciali a ſrio remoueſt. Dicim q[ui] c[oue
nit aliq[ui]n vt a ſimili per accidens ſimiliter remoue[n]a
conſi: q aq u[a]g frígida malá remouet complexióne frigi-
dato: c[oe] q claudit pozos etá inſpilat: cuti: q ſic calo[de]
inſtrinſe formiſcat: q bec medicina multu et timéda
q non debet fieri niſi in necessitatis p[er] maiò: p[ar]s
medicoq[ui] ca vuntu[n]r errant vt poſte oſtendem?.
Sed intentio remotiſis male complexationis mate
nalis duabus rebus e[er]ſit vna eſt v[er]tus humo[
]r
enacuet: alia eſt vt mala p[er]clerio meb[zi] rectiſeſ q
reſicra eſt a mala materie p[er]ſione in meb[zi]as. Eua-
cuato diuob q[it] modis: qn[ui]s ſit c[ui] flobo[mi]na: alius
p[it] p[ar]macia ſecelluſa aut vomi[cat]iná aut vrine p
uocatiu: q p[er] cliferie q ſuдо[ez] quas c[oe]s operationes
opan[que] medicina c[ui]s ſut virtutib[us] ſecundis q terris
q p[er]t[ar]ib[us]: q[ue]admodu[m] mala p[er]clerio p[ra]ma re[oueſ q
vutib[us] p[ar]miſ: q aliq[ui]n ſit e[u] p[er] iuamnti exer[iciu:] bal
neu: q fricatione. Sed euonem p[er] flobotomía ratio
ne q e[pr] experimento cognoscere poluſmus: q iuam[em]t[u]
ab erpientia cognitú manifestu[ est]. Sed iuam[em]t[u]
ro[d]e cognitú diuob q e[er]itil modis qn[ui]s q[ui]s q[ui]s
ſum eſt q p[er] medic[ia] q[ui] ſemp[eq] q[ui] vià nature: sed dicim?
q natura ſanat p[ar]u[m]o fanguinis egritudines: fangui
n[as] m[ta]ſas q cad[er]o e[uenim] q iuam[em]t[u] medicinaz
laratiuq[us]. S[ed]s q[ui]s q p[er] ip[er]c[ie] q vt aliq[ui]n c[ib]: q po
ſus ſup[flue] no[mi] ſum[ar]ita q in corpe fanguis ſup[flue]q[ui]
ag] gregſe: aut al[ui]b[uo]: q ſup[flua] indiget euque: g[ue]necella
tria ſlomia aut farmacia aut euo[mi] alia. Sed iuam[em]t[u]
exer[iciu]n in hoc caſu ſufficien[tiá] n[ò] h[ui]s q[ui]n u[m]
niut[us] paulariæ apat[io]t[ia] habita ad h[ac] repleto[d] q eſt
ſui v[a]a. M[á] accidere p[oſſet] ſicut accidit illi q ſom-
nabat in bal[neo] ſanguinuo balneari vt dicti e[ſup]t i
libro [signo] q[ui]s c[ic]t d[ic]i. q vi[ni] cognouit fanguin[em] in ſua
p[er]clerio habu[n]dare: q io flobotomía ſibi fieri ipaui:
q conſi[ui]m habens ab aliſi med[ic]is ſequentibus
v[iam] eram[ſi]tratis q p[ro]hibuerant minutionis: q in-
tu[er]erút fibi abſtinetá: q abſtinet[do] facta ſuit diſſolu-
tio h[uo]: q inde duplicatus ſuit calo[de] e[er]t[ic] p[uit] ſic
extiguſtur láp[as] ex multitudine olei q[ui] sup[er] habu[n]da[te]

1

Liber Septimus.

55

Sed q[ui] debet quelibet itat[que] euacuationum fieri aut
vna pl[ora] altera hoc volum? determinare in ymis: et
postea redibim? ad curatione z viuiscutuls? specie
singulari male p[er]lexionem post narrationem rerum
significantiu[m] manifeste faciendi vel non faciendi
male quantitatem euacuationis et recrecitatem
male p[er]lexionis: et dec sunt natura e[gr]itudinis: et vir
us: et cop[io]t et etas et tps et alia que remēdari debet.
Et dicimus: vir q[ui] euacuationo n[ot] d[us] fieri nisi cui humo-
res curfus nature egrediunt et toto corpor[e] aut invno
mēb[ro]: et aut q[ui]tate aut q[ui]titate aut abāb[que]. A qua-
titate vero p[uenit] s[pe]t labo[ris] extenfui q[ui] est reple-
tio s[ed]m vala. Sed repletio s[ed]m virtut[em] a qua[rit]a
te q[ui]tate p[uenit]: ita q[ui] virtutis nutritive et motive
aggregant: et vir o[es] virtutes opat[i]que: n[am] q[ui] debilis
tanf virtutes t[uc]e opationes in humo[rib]t naturales
n[ot] sunt: et s[ed]m pl[ora] b[ac]re repletionēque lequi laboz vicera
tiu[que] p[pter] humo[ra] maliciā qui in b[ac]e specie repletio
n[ot] exiſtunt. J[ui] ſunt euacuationis modi ſup[fl]uitatus q[ui]
in toto ſunt corpor[e] aut in vno mēb[ro]. Sed locus in
quo flobotomia d[us] anticipare i quātitate q[ui] o[es] h[uo]
res i quātitate extra curſuz naturāl[em] augmentat: et hoc
n[ot] p[uenit] n[isi] c[n] incremento ſanguinum quātitate ob
doc q[ui] humo[zes] in ipſo ſunt in porétta: et iſta augmentē
tatio s[ed]m pl[ora] labore p[er]ſat extenfui. 1 Sed loco] cui
minus necessaria est euacuation flobotomie e[ft]i bu[us]
mozes extra curſum nature in quātitate et quātitate
e[gr]udinſt. 2 Et marie h[ie] p[eed]ic[et] flobotomia q[ui] bu[us]
mo[zes] quātitates q[litati] ſanguinum n[ot] repugnat: neq[s]
etiā a ſubſtātia ſanguinum e[gan]ēō b[ec] q[ui] n[ot] ſint cru-
di: et mucilaginosi. 3 Et aliqui flobotomia p[ac]cides
ſicuit fit p[er]ſura ſanguinis mar[i]n: et p[pter] ſurui emo
roydaru[que] ſimile. 4 D[u] b[ac]uāt qu[ato] poſſum? yitare debe-
dus: et aliqui hec s[pe]s euacuationis ſit p[er] a[ct]uationes,
matiere de mēb[ro] ad mēb[ro] fine intentione euacua-
tiōs ipſi]q[ui] e[cor]poze et ur pluriu[m] hoc ſit q[ui] ſanguis
e[ft]i paucis ſed in ſiculus interi[us]. Et aliqui in h[oc]
abe] intentiōs aggregātur: hoc e[ft]i et euacuet et ſub
trabaf: et t[uc]p[ter] hoc iſtud ſacit q[ui] euacum[que] ma-
teriā e[gr]itudinē facientez: et p[er]ſueru[n]e ne augemētē.
Et ſciq[ui] q[ui] intendim[que] ſola euacuationē t[uc]e a p[pi]n
qua p[te] membz i euacuam[que] 5 q[ui] ſubtraktionē ad vi]
uerſa] intendim[que] p[tem]tue a remoto[ra] trabum q[ue] p[te].
S[ed] q[ui] ad abābas p[tes] intendere debem[que] aut ad v[n]
ma[ſis q[ui] ad alia hoc in ſub ſequētib[que] d[ic]eſ. Et p[ter]
bac] diuerſitātio interiōs diuerſia ſunt loca] venarui in
flobotomia. Et p[pt]erea inquibuſda e[gr]itudinibus
intendim[que] flobotomare basiſtāc[ia: et aliqui c[ef]alcata: et in q[
]b[u]ſu]da median[ā] et aliqui flobotomam d[etr]a]taliq[ui] ſint
ſtra] f[u]citur declarabim[que] q[ui] hoc ſunt loca] ex q[ub]t euacuaf
ſanguis. 1 S[ed] loco] in q[ui] farmacare couvenit in p[mi]
s[ui] e[ft]i humo[zes] exuberant ſola q[ui]tate: hoc con
feruato ne ſint de natura p[ui]sa p[es] dicta: vt n[ot] ſint crudi,
aut mucilaginosi: n[am] t[unc] inciſio et d[ig]estio p[cedere]
debent. Et p[ter] hoc in anticipatione flobotomie q[ui]
farmacie e[ft]i c[on]ſiderādu[m]. 2 R[af]is d[ic]it q[ui] expe[rt]ientia
multociens vidit in matres[ā]t. i in hoſpitali plucreti-
cos flomaros ante farmaciā et moſtui fuerut: et mibi
videtur q[ui] hoc ſunt p[pt]erea q[ui] mala materia in p[zo]
 fundo corporis in multa erat q[ui]tate: et q[ui] deterra
funt ad actu] p[ducta] p[ad]idit patien[ē]. 3 Et aliquādo
necesse e[ft]i anticipare flobotomia p[ter] multa neceſſi-
tat[ē] eo q[ui] incōndi[n]eti liberan[que]. Et e[ſi]c[i]d[ui] q[ui] debem[
]que] ip[er] ab eo q[ui] magis neceſſari e[ſi]t: et n[er] cariſi-
nus albumer[ō] Aluenz[ō]ar d[ic]it q[ui] non debet fieri flo
botomia n[isi] poſt corporis m[ú]dificationē. Et hoc e[ſi]
q[ui] yene a languine ſunt euāte ſug[it] ſup[fl]uitates
malas ad nutriend[ā] inpetas: et ab hijs malā[m] acquisi-
rut c[opl]exionē: et in trin[em] erit flobotomia c[um] matonis c[ō]
ſtipatiōs ventris: q[ui] mēb[ro] a enāta ſug[ē]do ſuperflui-

tates ſeculētas] magis exſiccat. 1 Et ſciās q[ui] eſſe
d[er]ētāria inter medicinā molliſcatāri et la[rat]inā: eo q[ui]
la patiua e[ſi] attraclioē; et molliſtua c[ui] nullificationē:
et ſimilā humus ſunt q[ui] exp[ellut] feces ſolui: et q[ui] h[uo]
res q[litate] peccant: l[ui] vt ſint groſſi vel viſkō: t[ue] n[ot]
e[ſt]o]cienīs flobotomia neq[s] farmacia: de flobo[
tomia manifestu e[ſi]. Sed de purgatione: m[ali]t]a ut remanebat. Et d[u]q[ui]
do euacuare volebat ante aduentu] febri]s c[ui] medici
nis calefactuīs et inciſuīs euacuabat: et q[ui] ſebuci-
tat]bat faciēt hoc c[ui] fricatiōe et medicinis ſubfluitati
uis hab[eb]tib[que] modiciu: et hoc iā declaratu] e[ſi]n in
libro] c[of]eratiōs ſanitatis: et q[ui] ſit c[ui] ſebre declara-
bitur in libro] febriu[m]. 2 P[ri]cterea farmacia per ac-
ciden[s] ſit aliqui q[ue]admodum flobotomia: ſicuit q[ui]
dam? farmaciā yt humo[ze] trabam q[ui] c[um] flurus eri-
ſit: et hoc q[ui]uif reſiſtat cauſe e[gr]itudine t[ui] augemētār.
Et ego in ſequētib[que] explicabo vt p[er] ſic aut p[ra
riu[n]. 3 Cluteri, s[]t]imur q[ui] ſup[fl]uitates ſolui ex inter
ſimis trabere interdim[que] aut p[er] viatrabendi materia
ad oppoſitā] p[te] et ſicut aliqui laudat vomitu] in e[gr]itu-
dinib[que] p[riu] inferiōz[que] ſic farmacia in e[gr]itudinibus
ptui ſup[fl]orui laudat et aliqui ſunt facientes clutertā] q[ui]
n[ot] p[ui]t recipe medicinā la[rat]iu] vel q[ui] ip[as] infirm[que]
deglutire n[ot] p[or]t aut p[er]teleri] ſipui e[pati]as vel
ſtomaci q[ui] ledut ex trantru] eoq[ui]. 4 Et balneu yt plu
rumui humo[zes] ſubtiles euāt: et p[pt]erea in p[ath]io[ſi]
er groſſus humo[rib]t] fieri n[ot] d[us] n[ui] p[eedat] diſoq[ui]
e[ h]oc infirmu] tott[que] corpi ſequēc: et ſoſt]as p[rip]alatiu[m] mé-
b[or]u: et ſames e[ſi] vna ex p[er]ſebus enoq[ui]a: maxime
in e[gr]itudin[que] in q[bus] ſlat? et eriſi ſunt p[pi]nqua-
1 J[ui] ſunt modi euānis male complemen[ō]s mate-
riāt[us] n[ot] materialis.

2 De quo modo et q[ui] d[us] fieri e[n]o et c[ur]atio.

3 Inceps d[us] qualiter e[ſi] in ſup[fl]adietis agen
d[ui] e[ſi] ſed magis et minus: aut q[ui]q[ui] nullu[m] ſi
eri d[us] martime in eu[ci]tib[que] et c[ur]atiōnib[que] q[ui] ſiut
per ſtriu[n] nam in pluribus locis eu[n]o et alie ſrietates
non c[op]etuiq[ui] ſuis natura e[gr]udinibus illud requarat.
et dicim[que] q[ui] noſtra intc[itio] i remotioē male c[opl]ontis
n[ot] materialis e[ſi] vt rectificēſ: et hoc n[isi] n[ot] p[or]t n[ui] p[er]
ſrietate] curatīn] in gradu] exi[t]i] ſrietatis a t[é]pamé-
to. S[ci]endu[que] e[ſi] q[ui] v[t] cognoſcaſ méſura diſtepantie
ali] q[or]piſoq[ui] d[us]: q[ui] b[oc] cognoſet n[ot] p[er]oteri n[ui] q[ui] illu[que]
corpi] q[pl]o cognita fuerit ſana: etas clia: rps: a[n] regiui
q[ui] p[li]etudo, ſil[ir] vt? c[ui] et acciden[s]: p[pt]erea q[ui] in mul
tis locis n[ot] at[ed]it c[ie] nec vt[uri] n[ui] q[ui] c[um] male c[opl]
ſionis materialis eriſtit. S[us] q[ui] mala p[er]lexio n[ot] ma
c[er]tialis e[ſi] in aliquo ſingulari mēb[ro] t[ue] méſura cura-
tiom[es] p[er]triu[n] ſumif[em] a mēb[ro] coplone q[ui] ab ip[si]tui:
unam] métoq[ui] et colligatia ip[er]q[ui] a ſitu ip[si]tui: et ab ip[si]tui
ſebilitat e[ſi] t[al]ijs cognitis reſb[que]. S[us] m[odi] curatiōsia[m] male c[opl]
miſis materialis ob hoc q[ui] étio[ſi]t]a ſola e[ſi]n ſup[fl]im eu[n]
ne in alio n[ot] ut reſe] procedat. S[ci]endu[que] e[ſi] c[as] q[ui]
las generát] ſup[fl]uitates: et ſi a natura p[er]ſonis c[orpi]
pueniu[t aut n[ot] q[ui] aliq[ub]tib[que] c[or]pi]b[que] h[uo]zes ſup[fl]iunt ab
coru[m] naturis: et in q[ub]uſu]da ab etate p[re] a[n] acer: et nutri
métoq[ui] et reg[im]ine: et a purgatiōe eoq[ui] que ex c[or]pi] pur
ſari ſolebat: et ſunt ſanguis emo[vo]daq[ui] et méſtuāus
et p[ri]natio p[li]uſi exerctiuiq[ui] et neſligentia eu[n]oq[ui] et iſi
v[ui]tus opaſ in hoc genere mulu[m] eo q[ui] in maton[ui] p[te]
natura e[gr]udinibus ſriat eu[n]i. Per vt[uri]t[em] iſtelligo v
tutes opatiuas: ſicuit v[ir]t[ur]p[ul]ina: v[ir]t[ur] nutriu[m]
t[ur]us motina. Et aliquādo mor[que] eu[n]i v[is] ac
cipitur a méb[riu]s in firmis et marime a p[ri]mcipaliq[ui]
et opatiōes habenib[que] p[ri]ncipales: ſicuit ab illo q[ui] flo
botomia indiget et o[ri]s ſtomaci debilitatem habet:
et et q[ui] intendimus euāre aliu[d] membru[m] e[m]em
bis corporis aliqua ſunt recipiētia demòſtrationē a

Liber Septimus.

56

pameto. Et agressi sumus et eo qo nostre intentionem erat, et propterea qo tractatus curationis istius est, vna pini tractatus se, putridarum et propter hoc bo- num sunt narrare medicamenti qo vtris cœ exeritut C. Capituli de cura febridi purtidaruz et in primo de cisi in generali.

B

Ad vico qo se, que sunt ex mala complezione materiali, prima illa intentio duas cœside ratres hoc est et malam remoucat cœplexione; et malam euacuet materia. Et qo materia est cuj loe putredinali accidit bic tertia intentio hoc est et remoueant caufe uantives ad faciendam putrefactione nez; et eit supliu diminuto et pozor aptio oppilatio-nis. Et pozor oppilatio accidit ppter res stipicas aut frigidas aut desiccatas; aut ppter humоз zofici- seur aut visconsitare; aliqui hec omnia aggregatur, er go tertia intëtio est et yn quodqo isto remoueaf per ipsius còtraribi. Ergo vt p lumina accidit vt con trarief hec accidëria medicationi, et marine quâdo supeuenit accidens eo eit contrarium significationi medicationis se. Sed quâdo fuerit significatio recpta ab asſentiæ se, et catis ipsius; et ynú erit còtraribi alte ri: tunc o5 medicá considerare super accidëtia si for- tissima ſint. Et fi no cogatur medicie a; se, vel accidë- tibus tunc inflari debet remotioni cae; et per hæ vi am remouebi ſe, cuit est in febribus qo cogida cau ſa; et vt eſe, melæcolie z flematis, Et ſi ſe, poztorio cau fuerit ſuerit opponat se febriz: ſaluo vt caufe no obli unceaf; et possibile erit vt cogatur ambo considerare e qualiter. Et nos yolum in primis narrare febr薛 qo non habet accidëtia ſententia eom medicationi et poſtea narrabimus illas que habent accidentia cò traria: eo quod tractatus resſentire accidët i alia? a medicatione egritudinæ; et etia alius a medicatione accidentiæ: eo qo e odini medicatio est p remotione caufarus ſicut in egritudinib. 1 Sed resſitere acci- dëtibus ſit cü rebus que cito ear remount; et lubito per còtraribi quibus vt aliqui augmentat accidentium cál ſicut opium in suis dolobibus. 1 Dicimus qo frigidi tas et humidas in contribus febriz: ingreſſu habet p moduz medicine et cibi et hoc in rebus affluie in corpos. Et hoc fit primas ipſarum virtutes ſolun. et aliquado ſit vt aere inſrigidemus, et aliquado vt ip ſuz calefaciam? et aliquado egru remoucam? d vno climate ad aliud: ſicut ſit in piplemonico qui preſta- mus vt yadat in etbiopiæ vel ad arabia. 1 Sz ea cuationes in febriz qo flobotomia vel farmadica ſunt p virtutes cedas aut terras: aut p ppietates. et ali- quâdo ſunt p balnea aut fricationes. Sed euacuato- nes qo exercerit in febribus non ſunt et el còſidera- dum in quo ſit ynum quodqo isto faciendu aut pl- vno. et in quo tpe eo qo tps et yn a er rebus valde ne celarijs in bac arte. 2 propterea dicit, et qo tps ſit acu- tiu: hoc est qo tps medicis latitudine paucia h3. Et dicim qo flobotomia fieri no debet nifi ſigna multi ſaguinis appebüt sed melius est vt ſiat quâdo non est malicia nifi titatina ſicut ſuperi? dictu est. 1 Et tps faciendi ſequik forzando: qo ſom plurimú forzito virtutis plus est in principijs egritudinú ppter hoc ordinauerit quid fieri flobotomia in picipijs egri- midinú. et multi ſunt egzor qui flobotomia paciuntur vtoz ad ultra. 7 die. Et ad remouendum illozus er- rozè dicit S. qo debilitate virtutis aut forzitudinem non ſequitur numerus dicuruz. Et chtitas flobotoma tionis recipif a forzitudine egritudinis; et a pplerioe et ab etate; et tpe: anni còſuetudine; dieta et conditio nibi alij. Sz bòitas ſvutis et ei malicia ſeqn ma- licia cplexionis et eius bonitare. 3 ppter hoc poſi et medico in yno genere. Sed euacuatio que ſit apſi endo oppilationes ſit incidendo humoeres et subtilian

do ipſos et digerendo ipſos et rectificádo illud quod po- test rectificatione acipere: expeſtendo illud quod ni potest rectificari; et hoc fit in omnibus ſe, et marine in illis que no ſut incensuie; et etià in oibus bozis ſeu pribus egritudinis: eo qo materia putrida no recti- ficat nifi hijs duabq rebus. ſeppellendo illud quod rectificari non potest et rectificando illud potestre cificari qadmodum fit ab hoibus volentibus pu- trefactioni obniare. Et necesse est regere naturali co tinue in puocádo vriná. Sed qo maiò: ps barú me dicinaru est calide; et sic, cplexionis vt eſi femen apji et ſenticuli et similii, et possibile est et ex certis operatioſe ſe, augmétef. 3 ppter hoc necesse est et ſt fragantur ea rum virtutes prime cuj rebus frigidis ex natura ſut adiuutibus illa operationem, et talia ſut femina me- lonis cucumeris et hoz similii; et ſunt et ex medicinif barú operationu que ſunt téperate vt pance calidura tis quas damus febzicatibus ſicut capillus veneris et endiuia et similia. Et in ſuma intelligere debemus eo quâdo operari volumus medicinas calidas qo frangere debemus eaz virtutes; et hijs predictis medicinis uineniuntur due res. ſ. inciso: ſubtiliato- 1 Et feias eo euacuatio per vriná ex medicis ma- gis manifeſis in febribus. Et hee medicis aliquá do inducet anguliá et inquietudine et corruptione ito maci et eptatis; et pprie in fine febriz cronicaz; et pto pter hoc cœnitenit et eis admifeanct ea que hit con- foztare mébra picipalia ſicut bullifiedi aqua ptedic tax aliquid maſticis, vel vt bibat aqua illa cum zu caro. et in hijs cœnitenit nobis magna etcercere. ſin confoztado: ſubtiliado: et incidendo. Et in materia h3 fe, fuerit humoz frigidis et sic. oz vt abſlieat ab hi- s. ſ. calidis et ſic eo qo ita ſicca non debes quarta- narijs erhibere, et ſi vis ei propinare debes hoc facere frangéo siccitate eaz cù radice liquiricie et zucharo viol. 1 Sed qo zucharibi viol, babet virtutè relaxati uaz phibere poteris cum paſſuſil qui optie erixitunt in hoc caſu: et ſunt neceſarie. ſ. paſſule in remoendo siccitate ſuperfluaq ſgnizbi. ſ. firupi acetoſi: eo quod babet mozicare mébra neruofa. 3 ytopbagum ſeu materiei ſ. ſtornacum et cannà p ulmonia: et aqua ci- ceris còſert in matoti pte febzus. 1 Et Guis aqua ord ei ſit frigida et bumida babet mundicare viat a ſupfluitatibus; et abſtergit et lauat vias abſo inſla tione; et eit ex medicinis landabi valde in hoc caſu. Et ppter hoc ſgnizbi et aqua ord ei laudata ſunt in cu- ris febrium. Sed aqua ord ei laudata ſunt in cu- ria habet inducere nòcumentu: 3 ppter hoc indiget re- cificatione. ſ. ponendo in rotulo dimido aqua ordi charactere. i. ex mathice. ſ. pondus. iii. granozum or dei: et hec omnia indiget còſiderationi. ſ. opponendo se per culpoſiòz et forzioz feboz plus minus. 1 De-溪ine, enim laudate in relatione nature ſunt que habent cedas ſcedas virtutes. et relarear, et qualitati fe- bzili obniare; et tales ſut tamaridi et benefeg. i. viol, et treiabi ſeu mánæ et medulla bathee. Sed o5 vt vi temus dare mirobolanos ante digestionem ppter ſkipticitatem ipzo: ſed allublep. i. corzigiola optima etin principio ſe. Guis aliquá habeat caliditatem. 1 Ordo autem medicinarum in mollificádo natu- rain est qo dicturus ſum. ſ. terreni abi primo: ſedo be- nefeg. i. viol. tertio tamarindì: poſtea allublep: me- dulla cucumeris faraceniſi. et anguie; et poſtea nai bar. ſ. caliaſiſula, deinde miabol: et queniens ei e- bus febibus vti còrrarijs a tota ſpecie putreſis ſe- bzilis. Sed qo hee medicine p maiori pte calide eſi ſunt ſicut ſunt species ideo in modica qritate de ip ſis ponere debemus: et frangere debemus earu ſvt es primas. Sed medicinis que banc erercive opa- tione abſo calefactione vti debemus: in hoc loco: fi

k ij

Liber Septimus.

cut eit vinum pomorum granatorum; et sandali albi ab illi, et tabazir, et spodiùi. Sed in faldalis aligua eritiscit oppilatio et cù rectificata fuerit medicia materia viti eritit. Sed medicine que habet infridigare et bumectare sunt duerse vel parie vel multe sèdom diueritatem et multitudinem sæpium in egititate calida ruæ et paucitate earundes. Et ordo barui medicia ruæ et talis quæpamo danda est aqua ordet: postea syrupus ubi, et syrupi sim quodæ factus er aqua roæ se et charo soli fuitur laudaverunt aliqui nouti. Sed popter siccitateque ro. portend est tantúdesque simplicis, et plus et minus sèdom qv videtur consequere, et qui magis forvis eritit est syrupus factus er fucis frigidis et humidis sicut est sucus cucurb te et cumumeris faraceti: citrulorum et melonum et fuit et terus colores citrinæ; et interus sunt cōrinu et albi: et forvis eritit est bibere succi predictorùs absque charo, et maxime susecum anguie, et cucumeris farace meco qv contrariatur colere a tota subfiantia fua.

Sed tempus in quo de necessitate debemus purga re materiam peccantem cum medicina attractiva est hoz in qua exuberat malicia humoïs eruntis in quality, et iaz declaranimus superius et hoc facere debemus forti erulêre virtute, et tunc est certum quâdo signa digesitionis apparent quoniam eo tempo re collaudatu eruatio facta a naturæ: eo virtus expulsiua non mouetur ad expellendum superfluita est per viam naturæ remanent niñi facta digesione: et bactearte immitari ûbemus opera nature toto posse. Et scire debes qv facta digesione fit decensio et expulsiuo absque aliquo impedimento grossitudinis vel vifcolitatis vel oppilationis. Sed quâdo non apparet digesitio tunc senflenio inter medicos reperitur: eoq. B. et maios ps medicos dicunt qv minime purgare debemus niñi materia fit digeita niñi egritudo fuerit in viltimo acutitatis. Et hoc intelligere possimus er dictis, et quoniam quando egritudo est in viltimo acutitatis tunc humores sunt in viltima furioſitate: et non est fecuritas quin descendant ad quedam memba principia et ledant ipfa niñi ſint actuari in principio egritudinis: eo quia humores qui acutifimi exi ſunt ſunt subtilès et qv ibi non e grossifies nec vifcolitas que probibeat operationem medicie laxatine. Et non potest inde prouenire niñi vnæ ſoli nocumetuz qv est qv medice laxatine fueri qualitatibus primis augmentant fe, et illud potest remoeri miſcedo cù cœis frigida et humida sèdom qv conuenit. Sed quândo egritudo non è peracuta valde fed est quiera: tunc expectanda est digeitho. Et scire debes qv egritudines que acute ſunt in terris, et in terris noſtris peracute ſunt: et hoc manifestatur qv et non curabat egritudines acutas niñi cum aqua ordet et melicare. Et poſſita eit egritudines acute noſtre regionis et altarùs calidarum medicande ſunt et medicibus attractius vel laратiis in principio egritudinis. Et in egritudi nibus peracutis p maiori pte humoïs corumpitur circa oſticii ſtomaci, et popter hoc quâdo apparet babundantia ſanguinis, non ſit ſuphia euacuare debemus quoniam inde magnum, puentiunati tum: et in continenti quickit valutudo egritudinis, niñi ſit qv prebibeat et rebus ſupra dictis. Sed qui egritudines non ſunt acute fed ſunt ex humoïb mu cillaginosis et vifcolis et idigeſis ipſas euacuare et purgare debemus poſt subtilitati e incisione: et hoc est digeitho eoß alioquin non oſum medicia purgari. Sed egritudines que non ſut acute et ſut ex humoïbus subtilibus ſicut est vera tertiana que nò transit ultra, 7. per yodos: dicit Aliuq qv expectare debemus digestionem: eo qv digestio huoïs subtilis est eius ingrossitio et groſſ est eius subtilitio: et

ſicut difficile est virtuti expulſive expellere humores groſſos popter ſui groſſie: ſic difficile est eſt virtuti expulſive expellere subtilès qv diſtritur et vifpergip pter ſui subtilitate: et diſtincie exiſit nature expellere humores groſſos eo qv oppellant meatus et trā fitus et subtilès qv diſtritur et ipperguntur et imbibitur: tamen medicie laxatine cœius expellunt et factilius humores subtilès ē groſſos. Et poptera qui dam medici ſerunt qv etnunc dederunt aliquamque dicinâ laратiuar ad purgandum aliquem humoſe quin colera pria purgaretur popter ſui leutates et subtilitatem: et abbat magis qv quando dantur medicie laxatine que trabere et purgare debent melâ colami: aut flema groſſum et vifcolum apopretate et ſut natura pria ille eedem trabunt coleram et expellunt. Et hoc ideæ manifestat intellectus qv subtilès humores habiliòes ſut ad purgandù et expellendum groſſis ēuis hoc non ſit ex opere nature: qui ſi ſic faceret natura illud quod pria exeret in egritudinibus acutis eſſet colera: eo qv tales egritudines p maiori parte ſunt ex humoïbus subtilibus: et ſto ſunt subtiliòes tanto difficilius a natura expelluntur Et popter hoc vicimus qv minime tardare ûbem in pacutis: exhibere purgationes: necq expectare ad perfecta digesione, qv non est tutus quin mala qua litafziedominetur nature: et tunc erit mala digeſtio expectanda cum fiducia liberatiònis. Et poſſis ita est qv purgare debes no facias illud niñi primo frangas ſua caliditatem et ſic. Sed in febribus flematiceis et melancolicis Rais in principio earus purga bate etec erat cœus opio oſ. purgare in principio ſe, tamen D. dicit contrarius meliceta. Et qv minime ûbemns in principio febriu melancolicarum, et illud ideo diect in epitola ad glauconem. Et illud est qv ibis harum egritudinis nec ſecurus nec epectatur digeitho malæ: ſed flematica est malis determinatiònis et popter hoc necessarium exiſtit vt infirmus euacutis prieret et ex spectatur digeitho perſecta: et popter hoc medic? pria incipere debet a medicinis subtilitatiis et inciliis per ebdomadom vnæ: qv time mus caloem huius ſe, cu ſit debilis vt magni infe rat nuncumentum: et cœm hoc fecerit tunc medic? pur gare incipere debet. Et demonstratio huius est illud quod vides fieri in appolia: et etiam in similibus egritudinibus timorofis frigidis: qv incipimus in talibus ab euacatione ponendo in medicinis laратiis inciſiua et subtilitatiæ. Et Emibi videtur impoffibile recipiendo syrupu iquinzibis per ebdomadus vnam factum ex decoctione radicum liliæ celeſtis et feminie apſi: et liquiricæ quin prepararet humores et digerat et leuioem factat eritum a cospoze: et ēuis totus humo non euacutur a cospoze tamè natura inde aliationem ſuffipter oio. Et ide redire debet ad incidendum et subtiliandum per aliam ebdomadam ēadmodum diximus, et poſtea purgare: et taliter operando humores habiles reperimunt ad expellendum. Et ſimile huius est domini ferenti græue pondus quoniam quâdo ferre no potest ipsum et diuidit ipsum in parteæ facilius tolerat ipſas, et poſſis natura fuerit aluciata, tunc digeitho laudabilis aperebit: et rectificabitur domino concedente. Et hoc melh? exiſtit vald ē firmu ditimcre egritudi: et nature. Et videlicet naturam egritudini preuolere: tunc dietam et regimen infirmi inubebis: et hoc in ar teminine collaudatur, quoniam niñi nature violen tiam feceris vel adiuuando ipſam nibil boni ei feceris: niñi qv verba ei dederis retinendo ipſus, et illud idem regimen facere poteris in febribus melancolici: et sic facimus hominibus ſanis quâdo volum? ipſos purgare, et quia ipſis digestuum propinamus

Iber Septimus.

57

primo ad subtilia et humores et vias aperiendo
fic et in egritndibus et 5 facere: tamen in egritndibus
bus maior: obligétia est adibenda: eo 2 caru bumo
res difficilissi recipientur digestionem. Et hoc mani
feilaf i opere 3 in laboze ipotæco febi, pp. quipuo
niam ipse purgabat omnes humores facientes hunc
labozeam præter huoæ viscosos mucillaginosos: eo
omnes concordare videntur et tales non sunt pur
gandi 5 autem videtur etque acuere debemus habes
hanc fe. fricationem solum. Ego autem affirmo
q[ui] climata in hoc multus sunt consideranda: p[ro]pter hoc
non est danda regula generalis: quoniam mibi vide
tur etiam humores ylcoſi et mucillaginosi purga
tr possunt in hijs nostris regionibus: facta tamen in
cisione et subtiliatione per longum t[em]p: 2 tunc t[em]ps.
digestiois abzuicabi: 2 natura inde aliiabitur: et
er tunc videbis digestionem laudabile. 1 Et te 03
bas res multotiens experti: 2 experientia in hijs re
bus non modica virtutem habere videtur. q[ui]scrip-
mus de hoc hoc loco sufficient.

### Capitulum de cibatione et fricatione: bal-
neatide sebziicantium.

J[os] œ cibus dari non debere sebicit: atibus
vloſi ad statum egritudines: et hoc et natura
temps habeat digerendi humores faciètes
egritudines: 2 ipſos expeſtendi: led 4 virtus non 4
ſufficiens omnibus te 03 considerare egritudines:
quoniam ſi fuerit et egritudinibus peracutis, cuſus
status est, p[pi]nquinus 4 crufi debet eſſe in septimo: 2 na-
tura forſi erit: tunc illud facere debes: 2 ſi virtus
debilis fuerit nullatenus facere debes. Sed 1q vir-
tus mediocritis fuerit: et asis fuerit iuuenſtus cibabis
ipſum alio: 2 et mica panis lota etiam cum aqua
calida ad ſbitate: 2, 2 q. vel. 3, ponderis, 2 utud est
ſubtilis regimen in noſtro climate ſm fundentibus
noſtram. Sed regimen antiquum subtilius erat ni
bil dare per ebdomadam ynam, 2 quando volebat
ingroſare dabant aqua: 3 mellis solu. 03 hoc ferre
no posunt ili qui ſunt nostri climatis propter com-
plectionem aeris et conſuetudinem. Sed in climate
illozum co[po]za babet minozem resolutione 3 cu
siz bibunt vimus non in modica ſbitate et comedi-
tem earnes pozinas que duo ſunt plurimi nutrimēti. Et
generali consideranda est conſuetudo: quoniam qui
conſuetti ſunt comedere ter in die non posuſt p[di]
eta ſultuncer: marine habentes complexiones ca-
lidas et reſolubiles. 1 Et ſi cognouertis ſatu egritu-
dinis eſſe longu: 2 virtus infirmi fuerit debilis cibā
duæ eſt p[pi]ſuſt: 2 diſt in præci: 2 cu ſtat: 2 ap[pi]
poquinabit minuendus erit: 2 toru hoc eſt intelligēdu
ſonu eritentem virtute: 2 forſitutu virtutis eritit: co-
plectione forſi. 1 Sed qui habet complexiones caldas
2 ſic, pauci et hijs famen posuſt ſultiere: 2 marine
in egritudinibus ſibi consilibus 2 in tempob[us] ca-
lidis: eo q[ui] quando talibus pati famez ſecerimus: ſe
bres e[co]z ad incenſuas declinare faciem: 3uis de-
bites erutant in radice vel ad ethicæ 2 in cóplo[ri]
nibus consilibus multiplican[que] qualitates male ſut
natura 2 magus quado eis facimus ſultuncer famem
multiplicantur et adburant humores. 1 Et hoza ci-
bandi eos eſt in declinatione perorimi: 2 ante p[anci]
p[pi]u ſedi vt natura habeat spaciuz digerendi bumo-
rem in t[pe] porſimi: 2 hoc melius eritit: 1, conſotare
virtutè ne ei accidat accidens periculoſo: 2 cui neſe-
ſarum fit cibus, p[pi]ninare vt in fincopti 2 reſolutione.
Sed ſi timuerimuf alidn et hijs cibabim: 2 eos in p[ni]
cipio porſimoz: quoniam inde eos a fincopti taliter
liberabimus 3 admodu recitat. 3 de p[u]ero qui p[re]
cepto medico: 2 ſubſtinuerat famen tribus diebuv.
Et aliquado conamur cibare ipſos in medio popis-

morum. In ſebzibus autem cōtinuè hozâ cibādi eli
gere debemus in qua maiorizs eriſunt, quietis consi
derando tamen conſuetudines. Et ex hōſis dieci me
liores ſunt frigide: 1, manc: 1, ſero. 1 Et ſic as bal-
neu in declinatione ſe, collaudat quoniam ſupſultateſ
euacuat subtilēs. In principijs vero minime 2rigo
res habet puocare: 2 diffuſolur humores. 2 multipli-
cat opillationes 2 ſpergit ſupſultates p[cor]pus toru
2 no est tutu 2n inde pueninga apſtema in aliquo p[pi]
cipali mébro. 2 ſuis humores euacuat multiplicat
tamè caliditātè et ſiccitatè ſebilē ſiue fuerit et aqua
calida factu ſiue er aere calido. Et neſſeet ſt cor-
poza taliu non tangan[que] aqua frigida quoniam humo-
res efficit crudol. 2 pp. 3 balneu fieri 2 n[ui]s p[re] facta
deliatione 2 in ſebno: 2 que no ſut acute. 1 Uina quo
2q aromatica 2 lenia que modica: aqua ſultinere poſ-
sunt ſlematice 2 melancolice exbibere poſsum: 1[ed]
in incenſuis a vino omino elongare debemus. 3
quos 3 curabat ſebzes que erat ex humo[bus] mucil
laginofis eu: fricatione 2 hoc indiget consideratōne
quoniam non eſtutu 2n humores ſpergantur ex fri-
catiode per toru co[po]pus. Et ipſe met precipit in libro
de cōſeruatione ſanitatis q[ui] ſille quibabet latitudine
2 co[po]pus eius fuerit, p[lect]o[com] et vel plen[que] humo[
bus mucillaginofis vt minus moueatur vel exerci-
ter: neq[que] balneu intret neq[que] ſiata: fricatione 2 p[mi]
lia: eo q[ui] ſricatio no: euacuat ex humo[bus] n[ui]s q[ui]
ſubcutanei 2 inter mercurijs, qui autem ſunt in uenis
nullatenus euacuari posuſt n[ui]s cu medicinis laturi
uis. Et etiā yides q[ui] ſi ſanus faceret fricatione 2 p[ce]
cepta ab ipſo in latitudine: 1, ita magnā de neſſita
te curis apſtemareſ: eo q[ui] ſricatio beci ylrito gra-
uitatis eritit. 2 illis marie q[ui] bāc patiem egritudinem
cu in latitudine ſemp[em] videntur eſſe. Jam ergo ſu-
ficienter ſcripimus ſicur nobis videtur generaliter
curas ſebzium putridarum, n[ui]cautē redbim[us] ad cu
ra vniuſciu[n]is q[ur] particulatiter.

### Capitulum de cura ſebzii colericæ et p[ri]io de cu-
ta tertiane.

Et ſebzii ſi fuerit pura tertiana erit ſecura abſ
q[ui] periculo. Et ſemus certifime q[ui] natura
habebit dominiu ſuperbunc humo[ſi]e, et p[ri]
pter hoc no debem[us] eu mouere cu medicinis attrac-
tius ſiche et ſeamonea. eo q[ui] rectificando e[ca] ſtus
plus poſſumus ſemp[em]b[iz]s principalibus 35 indu-
cere no[com]entu: et p[pi]ter hoc virtutem debilitat et
auger etiā caliditatem ſebzilem et ſiccitatem ſiā: 2 ſi
alidn no induceret no[com]entu: n[ui]ſi conamen ſurgen
di 2 decubendi: modica: no inueniret: 2q inde ſrea
lekit 2 debilitatur. Sed apparète ſignificatio digiti-
onis no: eſt malu: dare aliquā medicinā attracteruam
in hunc modu: 1, 2q primo dare debes ea que p[am]o
habet lenire materiam et humectare ſicur ſyrupum
viol. 2 tamarindu 2 ad rep[ar] mendā no[com]entibus 15\maci adde aliquid ex maſtice. 2 reubarbarus in hoc
loco optimu: eritit quoniam rep[ar]mēdo no[com]entu:3
predicta: latat. Et quantitas qua dare debes ex reu
barbaro eſt a duabus 3. v[lo]ſa ad tres miſcendo ei ſy
rupu: iulep 2 ſquinſibin an: 2, 1, c[u]. q[ui] p[er]ibus aque fri
gide. 2 infra diem potabis cum aqua ordei 2 hoc fa
ciendum est omni die n[ui]ſi natura moueretur bis in
die ad aſſellā ſicut conuenit. 2 ſi natura mouereſt ex h[ac]
medicina v[tra] ſtitaté minue ſm porionem ex ea.
Et ſemus contenti in b[ac]e ex: fricatione 2 humecta
tione cu aqua ordei 2 ſyrupo iulep: eo q[ui] b[ac]e: non eri
ſit intenſe caliditatis cu ſit ex colera naturali. Et ſi
mus contenti oppilationes ipſi remouere cu aqua
ordei 2 ſquinſibi solu: cu modica in ea reperiatur op
pilario et forſitā nihil. Et facta digestiode ſi ſuſicit da
re mirabolanos citrinos bene: quidem ſinautem p
k iu

k iu

Ziber Septimus.

pina infirmo er camonea char. if. cui tantumque ma-
te: cu. 2. 5. Syrupi de nenufare. 2. 3. v. Syrupi malo
tu. Syrupuſi de nenufare. 2. frâgit qualitare ipfis. ca-
pumas. f. eius caliditate 2. ſic. et cui hoc cofotararo
maticitate ſua medbia principalia. Et ſyrup? pomo-
ru: eo 2. frâgit eius ſicitate: 2. remoct nociumentu
principalium mebzo: 2. medici ad ipfis vi fuerut ad
ocultadu maliciâ camonee. Et 2. ſimebis debilitate
infirmi ebabalis ipfus mica panis lota. 2. iam testifica-
nit. 2. 3. nifi fuerit ex errore 2. hec fe. non tranſit. i.
die: ena 2. ſoſtissima fuerit. Sed 2. hec fe. no fuerit
ex pura colera ſed ex yitellina vel paſſua vel eru-
ginosa non euadit huc abſiqs periculo magno: 2. mar-
tne quâdo fuerit ex paſſua vel eruginosa. 2. mibi vi
detur ipſobliſque aliquis ab eruginis. Ca euadere poſ
ſer. Et hec fe. longos habet porilios 2. pessima acci-
dentia. 2. ppter hoc indigent purgatione cù medicis
attractua. quam ſupzafraſpimus. pumus ablata cali
ditate 2. ſic. ipſus. Et 2. malu vt miſeas ipſi medi
cine aliquid de polipodio 2. arabice dicitur belbeg.
eo 2. purgat colerâ adulſa 2. groſſa 2. melancoliâ. poſt
ſregeris ſicitate etus cui oleo amigô. dulcii. 2. apti
re opulatione in bac ſe. przu: erit nifi fuerit exce
détis caliditati: 2. ſi fuerit: tunc intendere debes ſo
ſu ad infrigidadu 2. humectandu.

Capitulü de cura caufonidis.

b

Et ſe. est intensi caloris 2. prauoû accidetinu
2. dicitur incinua: 2. imposiblebile 2. et 2. hec ex
colera naturali genereſt. Et in ita cœuendiens
existit purgare cum medicina attractua a principio
ipſus 2. minuere ſe colera ſi ſigna ſanguinis: appe
bunt dando ei omni die decæ aureos tamarindos
inſuſo: 2. in aqua ſimplici abſiqs ſyrupo 2. aliqua alia re
dulci: 2. poſt dabei et bibere aqua odrei: poſtea p to
tu dié potabis eu aque angurie. 2. hoc regimen pro-
pium exiſit omnibus ſe. que ſunt vltima calidita:
t: 2. non dimutras aquam angurie 2. aqua ſup niuem
infrigidat: quomam 2. ſcontereris banc ſe. in lentraz
2. cronica melius longe exiſit 2. et eger moriak. Et
hoc etià dirit. Albumeron. Auenzoar de quodă pue
ro qué ipſe medicant cui dabeat omni die aquam an
gurie: 2. quottidie colerâ yomebat. 2. tamel taliter ſuit
operatus donec illa ſe. conuerſa ſuit ad cronica: 2. in
de liberatus ſuit. Et mibi videt 2. aqua angurie ló-
ge melio: exiſit 2. aqua in niue infrigidata 2. hoc cau
eo 2. aqua in niue infrigudata ſuis ſit in vltima fri-
giditate velociter tamé recipit caliditatem et adhuc
magis: 2. aqua cui ſit ſimpler nibil ſestaurat nec 2. prie
ſtat corpi nifi frigidâ ſ質itate ſolus: 2. ac agurie ſestau
rat 2. addit 2. ſagunne facieò frigidâ ſbam 2. ſ質itatem
Sed quando ſe. erunt lente 2. longi erunt poriſmi: et
certus cris 2. no 2. colera pura eruſt ſed erit 2. velt
lina que naturali frigidio: exiſit: tunc ſtudere debes
plus in aperiendo oppilationes 2. infrigidado con
tarua euſis 2. fieri debet in illa 2. ſuuerit er colera pura
ſuis raro tales inuentant. Et landabileſt medici
in bac pte ſint que habent vtruté aperitua: abſ
2. ſoſti caliditare ſicut capillus veneris 2. radix apſi.
2. ſemé ſeniculi frangendo ſicitaté eo: 2. radice li-
quiricie. 2. caliditate cù violis. 2. flore nenuſare. 2. ſe-
nibus communtibus. Et ſtudcas ponere in mediciis
nis res que habet medbia principalia cofotare. ſicut
eſ maſſi 2. ſpicanardi componendo ita eu ſyrupo
ſquinzibin. Et eſto ſtudios ponere in medicinis ſo
lucius que habent coleram euacuare cum quantita
te flemaris ſicui 2. ſemen bûli. idest ſemen charta
m. frangendo tamen caliditatem 2. ſecuatatem co-
ruz. Et hec est cura omnium febrium colericarù

Capitulü de cura ſe. flematice.

b

Et ſe. ſebis eu fuerit ex flemate ſimplici 2. natu
rali. 2. ſò hoc fueris certus. tunc ſtudios is eſse
debes in incidendo humores. 2. in ſubtiliado
2. oppilationes aperiendo pluſſis in frigidado 2. bu
mectando. 2. uſſicit tibi in bac iſterie ſquisibi 2. iur
ciceru ocultando ſicitaté eo: 2. radice virgule. 2.
Et adde buic copôni aliquid ex spica 2. malice quo-
niá in bac ſeſt ſomacus debilis reper tur. 2. cœue
nientio: operatio bac ſe. eſt ſenire natura: eu ſemine
cartai 2. et ſemine baruſis ſacta ſicitate eo: 2. pa: cu
teremiabi. Et ſeruato hoc regimine p ebdomodâvâ
pymabis et medicina latatuia que habebi illu huo-
re enuacuare. 2. melio: illarú medicinarú ſunt turbit.
2. qra pioſtetate b3 trahere et expellere humiditare
que in oze ſtomaci eſt. 2. agariéis ena cum eo 2. cradi
cat humore: groſſu et apit oppilationes. 2. ſi addide-
ris aliuq ex terapigra non eu malu p[]ſidendo magis
in agarico et turbit. et aliquado ocultado et frangen
do ſicitaté eo: 2. eu oleo amigda. dulcii. 2. Loxoin
tida autem in tuis medicinam euſitabis ponere e: 2. ſu pl[
poterie. Et 2. aperuerit tibi 2. humo: ſit tâte viruciei
2. no poſſit euacuari abſiqs ea. Akde ex ea aliquid ip
dicta copône occultando maliciâ eu: 2. eu chabac: 2.
credo 2. ſit dragantum et cum amigdalis. Et doſis
eius eſt. 2. e: p. ſe. orai: et tales purgandi ſint bis auri:
am in vnavice non poſſunt purgari p[]ropter groſſi
e[m] humo: et hoc non facias nifi virtut fuerit poſ-
tem confirmat: alife conditionibus ſupra dictio, me
dicina vero facta exturbit in principio huibus ſe. non
eſt malà. 2. ſibis vero in principio huibus ſe. ſit pul
parua ſecure eo 2. ſtatus euſis non eu m[]no: trum
septimanarum: et eu poſſible vt ipfae uoret 2. vſos ad.
40. die: et ſtra Rasis autem dicti 2. tranſacta ſepti
mana quarta eu ſest malum infirmo e[]bibere trocum
eo: de roſis completos cum aqua ciceron: eo quod
banc ſe. patentes in fine leutter deuementi ad debi
litatem ſtornam et ſacili 2. cadunt de facili in y[]dro
p[]ſim. 2. Et ego meo tempore vidì quodam babé-
tes ſe. cronicas qubet bunci medici noſtrí. p[]pinabant: 2.
ſyrupum ſquisibi ſolus: et ceciderunt in y[]dropitim.
et moru[n]t ſunt. Et quod dico de trocificis de ro. ibot
loco no vico nifi cauſa exempli et ſimulandis: ta
men tu debes dare et ſimilibus medicinis ſim plus
et minus. put tibi melius videbitur connenire: et 2.
ſimile bunc intenti[]re p[]erſe 2. uchab[]or. p[]er[]t[]er: frigidi
tati magis videt p[]rinere 2. et 2. tr ocici dicti. Et 2. vide-
bitur tibi consequens miſcere cum iure cicerum ſy
rupum ſquisibin facit illud: 2. i inflatio in pedib[]ut
in palpeb[]ris apparbit tibi cancas a ſyrupo quinzi-
bin: quoniam habet p[]ducere ad y[]dropizis q[]admodus
dimini. 2. In ſebibus vero flematici no recipie
tibus digellione: quozum facies 2. vêter tumefunt
t[]colores eo: 2. p[]ȋb[]ei videbûtur. B. videtur 2. taſeſ
ſunt euacuandi p[]ricationem donec vigilant diuîde
do t[]ps eo: 2. ſita 2. dimidi[]t[]ps eo: ſit fricado 2. dimi
di: ſit dozmiendo. Et dabin[]p[]er 2. ebibere aqua mel-
lus eu y[]po: 2. liquiricie. Sed B. potabat: eo aqua
odrei: ſed ea 2. ego no laudo in hoc calu eo 2. nocet ſlo
co 2. ſacit oupilatione: nifi eu cù a fuerit paru malicis
2. p[]iperis 2. radicu: ſeniculi. 2. no debemus eo: diu di
muttere abſiqs cido 2. inde recipiunt nociumentu: 2.
uis leutter pat[]kam poſſunt. quoniam quâdo ite bu[]o:
mucillaginofus multiplicat 2. i co[]pore: talis humo:
cù difficultate maria p[]ot ad ſanguiné: conuerti: et p
pter hoc virtutes eo: 2. debilitantur donec de inſco-
p[]s habent p[]uenire. 2. ideo eu: 2. dare debemus mića
panis lotam eu: 2. aqua mellis vel cu: vino aromatico.

Liber Septimus

58

Et hic est modus fricationis qui preceptus est a D. in hoc cali. u. q. habere debes gaufopia aliquatuluz grola et vetuit; u. in primis icipere debes a superio ris erunium deffendendo inferius ad pedes; et poitea frica genua; et poitea superioora coram deffendendo ad genua. Et poitea incipies fricationem ab bine ris vel spatulis deffendendo per brachia ad manu; de inde fricabis dozium incipiendo a ſumitate eius veniendo vobis ad pedes; u. ſic fiat per totum diem. Et ſi infirmus ſenferit latitudinem imunge cujus oleo non babente ſiſpicitatern: ſicut olyum camomeliuſi et anerius quoniam est bonum. Et dict B. q. p[ro] ſlea abſtergere debes oleu: eo q. anguilia p[re]ſat et hoc est q. B. videtur dicere de huus egritudinis re ginnine. Et quia in bac ſe. accidę ſmepcis et confue uit peruenire ideo memoramus ero e[] curas vbi tra ctabo de curis accidentiū obmittendo coru cauſas.

T De cura febris quartane

I
Iud autem quo plus indigemus in hac ſe. et aperire: incidere; et subtiliare: modicus in ipfa indigemus fricatione: inſtrigatione et bu mectatione quaſi nihil et cura huus ſe. quaſi contra tria eritit cure cauſonide: eo q. in cauſonibus atteſdi- muus ad ſe. ſolus et in bac cauſe. Et propter hoc eſt re deſvem: medicinas inſiuitas: ſubtiliſtinas; ſpieni app[oe]p[ia]tatas ſicut radix capparior; ſcolop[ed]ria et, ta maricus: eo q. ſiud membrum potens e[] ſit ferre me dicinas forſes et ap[ir]itinas abſonocumero: facto e[] vua p[ar]ſa. Et o[]s in principio te euacuare materia cum belberg. i. polipodium extraacta virtute ei[]mjuſtare gali veteris et oleo amigd. et ſi vi dieſitione e[]rpectare in hac ſe. potes facere propter ipsius modicum periculum q. terre potuit Et ſi vis purgare ante p[er]ſeciam dieſitionem poteris facere facta incitione et ſirupo predicto per duas septimanas vel tres. Et medicine que habent trabere bunc humoem et pur- sare ſunt iam manifeſte etiam habent gradus: u. q. in prato gradu reperitur ſunt mitroal adiutem et blic: et poitea polipodium: u. tales ſunt qui dumittunt mitroal propter eo[]nu, ſiſpicitatern; et poſt polipodium eſt epitumum. Et operatio ſi[]t]o[]ſtior et ope ratione polipodi et maiozem c[or]po[ns] infert anguilia et h[ac] de cauſa indiget oculatione illarum duarum reſſicilent remittendo ipsius qualitate s pa[]mas et e[]wus remittendo maliciam: ſi propter hoc non e[]m alatum mucere uti medicine medicinam que faciat iptam velociter ſentinare ſicut ponendo cum p[re]dicta me[]dicina laracta duo ſcamonce vel tria cujus tercia parte vius aurei de maiozana: et h[oc]o camuſus cauſa e[]p[er]lendi ipsius humoem: ſed propter debilitate[]z et tarditatem ipsarum medicinarum ordinamus div[er]tam ad diſitionem et recipiat inde principium erpeſt edi poſt e[]p[er]tibum est lapis laſuli. D[]s ab eleboro ni gro cauſe debes toto poſse: completa autem dieſiſione huus ſe. a D. lyriaca collaudatur ante digeſtionem recepta poſset ipſam ad cauſonidem conuertere. Sed ſi tempus fuerit frigidum et etas ſenectuus exiſteret dyation p[ir]peron facta dieſiſe h[oe]mirabi luer confert et marime in frigidis regionibus. Et in diges in hac ſebze circa splen[]i ſt udere. ſ. emplaſtrà do ipſum cum rebus remouentibus ipſius tumo[]reſes et e[]wus duriciem ſefoluentibus quemadmodum in colerica ſoliciti eſſe debemus circa e[]par et in flema- ticis in oſticio ſtomaci: q[ui]m. med[]ſi ſiud in quo mari me talis humo[]z putrefit; ardet ſic uti ingeris in bac ſe. melæolica e[]ſplen et in colericis e[]ſpar et marime continuas e[]colera patièces et in flematicis circa flo

macu[]z eritit: ſquare in iſtis tribus generibus q[]eſtuiuſ conueniens eſ dicta membra, conſotare et bu. dige rere et rectificare. Et i[]ſi cognoueris in p[re]dictis ſangui ne cruderare in principio eos miuere debes. In flematica mihi vero videtur q[]u cum timore magno flobo[]tomia ſit facienda qua inca multa quantitas humo[]zum deſtum reperitur. Et in fe. autem acuta que dicitur muchabecca: et in latino ſeneca vocatur ſire debes q[]u quando putredo p[re]zenaulerit tunc pur gatio: eritit melio[]z flobo[]tomia: et i[]ſi quaſtatis ſangui nis plus ipſa putredine reperitur tunc melius eſ flo boromare qua purgare. Et i[]ſi am iſtus e[]t tractar: omni q[]uiu[]z pu[tr]ridax generaliter et specialiter Et poſt[que] curas simplici[]n cognoueris perfecte er in u[]s ſire debes leuiter curas compositarum velut ſieſt et corum et ſuarum ſimiliuſi.

T De cura ethice.

Anc autem mihi remanet de ethica determi- nare. Dec ſebris cu[]s ſit de mala complexio ne fine materia calida et ficca ideo intentio cu ratiòis vna eritit. f. inſtrigida: et humectare et plus andigemus in bac: humectatione q[]u inſtrigatione quare inſtrigida debes et humectare cum omnib[]us rebus quibus potes. Et hoc dulatoric fiери poterit vno modo cu[]n rebus ab intrinſcis et alio cu[]n eritricetis ſicut cum balno vniſionib[]us et emplaſſa. Dec q[]u dem febres tres gradus habere videtur que vartan tur ſecundum plus et minus: qu[]o[]mi quod primus le- uter curari poterit: ſecundus difficilis eritit: tertius vero minime curari poterit. Et cura quod prati gra du cadem eritit niſi q[]u diversificat ſecundu plus et minus. Libus autem qui maxime, conuenit in bac egritudine eſt lac: et melius et eo q[]u est lac multuere: et poſt ipſum e[]t lac afine: et poſt illud e[]t lac cap[]e: et eſt necesse ea a quibus p[re]ſicatur lautrures cibis optis ſecundu ſuam naturam et ſacientibus dieſitionem laudabileſi et ipſi in iuicuno dare debemus in ea qua titate qua vigeri poſt: conuenit tibi fludere vt bene, digerat: eo q[]u lac in ſtomaco de faciis caſari c[]oſue uit: quare incipe debes q[]u modico dando in miro[]z. i. et ſic addendo donce deuendas ad dimidium rotu tum. Aquia quidam ordei eis magnaz habet neceſſi tatem: et quan[]uis c[or]po[ns] co[]zu maiotu indigent nutri mento ceteris c[or]po[ns]ibus: ideo qua virtus co[]zu nu tritua debilis eritit: p[u]entiene e[]t ſtudiu adhibere in prebendo eis c[ar]bia dieſiſibilia et boni chimi. Duare de carnib[]u laudabilizeſe q[]u eritant pulle gallinæ q[]u nutriline ſint ex frumento. Et vitellu[]n ſi ſimiliter eſt e[]ſt optimu nutrimentu: et capones nutri t[em] et amigdalibus et frumento e[]ſt collandantur optime Et ſi in c[or]po[ns]ibus e[]co[]cal[]o[]ſt poſit repitur no[]e t[]ma ni[]ſi e[]ſp[or]inare aligd ex obibus alibi[]q[]u frigidi: et q[]u e[]ſis magi laudabiliores eritit ſint lactuce qua ſonnu: puocant: et ipſi indigent ipſo plus c[er]teris ho minib[]us: et q[]u virtutes e[]co[]ſint debiles: ideo c[ar]bia co[]zu debem q[]u diuidere in viicibus pluribus ſicut in ſe qu[]edi dicturi humus. Sed in balneando eos debus magnaz habere consideracione: eo q[]u i[]ni no videt habere neceſſat: caleſacidi reſolué diu nec vapora- diq[]u eni p[re]ſicet et inſtrigadioe accidetai acqita bal neo: cu[]n humo[]z es inde euacuétur: et hoc non confert niſi in mala complexione materiali. Et poſt[que] ita e[]t mihi vero videtur q[]u ipſi non indigent aliquo et aere balnei et quan[]uis aqua calida habet humecta re cu[]n hoc[]tamen facit resolutionem. D[]s balcum aque frigide mihi videtur eſſe melius ſi poſſit ipſus ſconienter ſuſinere. Et ſciassiquod Balte- nuus manifeſte diſer quod ipſi non indigét balno niſi cauſa p[ar]parationis ſuorum c[or]po[ns] ut aqua frigida

Ziber Septimus

valeat suſtinere cí quo balneari debent in fine balnei
Et balneum ſcundum ſipsum taliter debet præparari
ſeſiſt quæ infirmus ſerre debemus cum lecto ſuo ibi et
cum fuerit in camera paſma ipſius balnei extendere de
bemus plumularium partium et euz ſuperponer ibi de
bemus: et illa prima camera tepida eſſe reperitur ibi
cum a pannis erpoliare debet: et ozdinarc debeß qo
ab q[truo]z hoßq[ui]b[aco]do a q[truo]z angulis plumari ſe
ratur ad cameram fecundam: et ibi ipſu reponatud nuda
Sed temperantia camerarui balnei yna alteri com
perari debet, ſ. et eadem pro[po]zio eſſe debet ſecunda
de tertiam que meame přaſcunda et c[ui] fuerit in came
ra ſcunda inungi dz oleo tepido et poſtea ponêd? eſt
in camera tertia: et ibi ponendus eſt in balneo velti-
næ aut pila q[ui] idem eſt. Et in yna quaq[us] camerarum
tin morari debet quatum ipſe infirmus poſſ. ince-
dere ſuaniter ab yno capite earu ad aliau. Et er tunc
ipſe infirmus debet poni in balneo vel tina ſeu pila
aque tepide plena: et illud mo]ari debet temperate et
poſtea balneandus eſt aqua frigida: et illud eſt regi-
men quod aperuit D. in hoc caſu] de balneo. 1 Sz
raſis ſentire videtur q[ui]tales inſirmi non indigeat mi-
ni balneatione aque tepide. Sed quia impoſſible
eſt et t[ales] quando exponuerit ut eis non euentur
ozipilationes et specialiter in eritu ab aqua calida:
ideo neceſſe eſt ut tina vel balneu eoſ] ſor in camera
temperata que non excedat in calitate vel frigidi-
tate: et aqua ſimiliter temperata eſſe debet: et ſic vide
eit utinde aliquod tunmentus recipere debent
Sed tuamentu] appositionis fecis p[er]cis eſt eo q[ui]
verit iſtoq[ui]z utagibis eſſe reperitur: et prout
hoc ponèdi ſunt p[ino] in aqua calida: eo q[ui] in illa p[ri]
cipiu attractionis eſſe reperitur: et in eadem tin mo-
tari debent quouſq[us] memb[ia] co[rum] vndiq[us] ſume
tere videntur: et por] t[us] apertur: et deinde p[er]
eit aponenda: et hec omnia recitat. D. ybi loquitur
de cura malicie complexionis calide et ſicce ſomaci.
Albumerò Aluensoar aſt yelle videtur q[ui] nos eos
in tina aque tepide ſolu] ponere debemus abſo] intra
ctione fluphe: et ut eritu une propinandu] eſt eis lac.
et diegellu fuerit iteru] ponendu] ſunt in tina et poſtea
dabis eis aquam odde: et facta digestione ipſius da
bis eis micam paſnis lotaz: c[ui] rebus predictis. 3 Sz
er rebus que erterius ſunt ſunt balneu] & balcano] ſe
cundu] q[ui] diximus: et etiam acr q[ui] ſu fuerit calidus de
bemus e[ui] infrigidare abſtergendo domiz: et ſubfer-
nèdo in ipſa ſolia frigida ſicut ſunt role: et ſolia falchis
eſt flozes nenufariz: et ſolia vitis c[ui] ſuis flozibus ſludè
do vel ingemando nt aqua frigida a ſupero]tibus
ad inſterioz deſcedat. Et vt domus ſeptentrionalis
evitat. Et quod ille ſenſire ſint aperte: vnde ſol
minime poſſit penetrare: et ille claudanur vnde po-
tell intrare. Et quando aer ſuerit frigidus nò inde
bùt predictis niſi vt ipſum trabat ſicut eſt: et marume
quando principiu male complexionis fuerit a ſtoma
eo vel a p[ecto]ze vel ab intetino ienuno vel a renib]
ab ilti ipſa mala complecio deinde deriuatur et
poſſible eſt etiam q[ui] illa mala c[opl]erio incipiat a cor
de et inde ad predicta et ad totum corpus deriuetur.
Quare ſtudere debes ad ſcendumi vnde habeat po-
uenire ſebis ipſa: et cum ſueris memb[ia] a quo p[ri]
mo procedit hec mala qualitas ſebiz ſtudeas ipſum
infrigidare et humectare abſo]q[ui]z trabendo ipſus a ſua
naturali complexione: et speciali ſi membrum fuerit
matimi tuamenti. Et emplaftra conuenientia bijs
memb[ia]s ſunt emplaftra facta cum roſis et sandalis
et berbis frigidis aromaticis vel cum c[era] ſicut d[icit]
D. Et c[ui] frigidare volueris principalia addas aro
matica et ſuptica. Et illud eſt regimen ethice cum ſu

erit in vſtimo: ſed quâdo fuerit in principio c[ui] leuio
ribus curari poterit.

T[em] de fincopi et ius particulis et omnibus acciden-
tibus impedientibus curationem ſe.

T. post[ui]s] loquutus ſumus de ſebizibus abſo]q[ui]
accidentibus p[ro]bidentibus curationes earu
unc tractare ſubibus de ſebizibus ſcum ſe
bentibus accidentia. Dicamus ergo q[ui] ſita accidê
tia generaliter p[ou]enient er omni re diſsoluente vir
tutè: et hec reſolutio fincopis nominatam: p[uenit] ne
cessario a mala complexione corzis calida vel frigi-
da. Complecio ante c[ui]s mala calida: aut p[ou]nent er
rebus extrinfecis ſicut ex aere calido vt pepe contingit
diu mo]zanti in balneo calido: aut ex re]b[ui]ntrinfecis
ſicut ex mala complexione totius calida corporis vt
contingit in cauſone, frigida vero còtingit aut ex re
bus extrinfecis: ſicut accidit ambulantibus per loca
frigidiffima: aut ex complexione frigida memb[ia]z
extrinſica plurimi tuamenti: ſicut accidit ex oze flo
maci et ſuffocatione matricis. Aut er mala c[opl]e-
tione totius corporis frigida vt contingit in ſebi-
bus putridus que ſunt in ſumobus groſſus: et viſo
ſiis et mucillaginofis: et hec p[ro]plexio frigida quandoq[ui]
acquiritur et ſuperflua c[u]nacuatione diminuente ca
lorem naturalem quoniam quando calor naturalis
superflue diminuerit impoſſe eſt vt poſſu regere
corpus et omnes operationes frigidiòres debito eri-
funt quare p[ou]enient ſincopis. Nò dico tamen q[ui] ip
famer diminutio q[ui]s inducatur ſincopis. Sed ed
necras q[ui]tata: eo q[ui]vinslibet generabilis et coruptibi
liacæ eſt, p[ro]po]zio q[ui]z] q[ui]tatu], f. c. f. f. et bu, c[ui]adino
dù in libris naturalibus declarauimus. Species au
tem c[u]nacuationibus alijicando p[ro]bundabilem: conſue
uerunt ſicut ſunt ſupero]tus flozus et vomitus ven-
tris et ſupero]tus kurus ſanguinens narii et emoroyda
rum et aliozum memb[ia]z et in meribus ſupero]tus
flozus meſtruyozum: et etiam quando in ptu ſupero]tue
euberant. Et p[ote]cit etiam ſincopis p[ou]nent er
ruptura ſeu crepatura: vt et apatura magni apoſtola-
mes ſubito: et vigile ſimiliter hoc facere poſſum. Et
enam accidentia anime ſicut excedens gaudum et
tristitùa: quoniam hec facium ſpiritus exalare ſup-
ſu]e dilatando et conſtrungendo et inde in ſubstantia
memb[ia]z]u b[anel]itus ſpiritus malam acquirit com-
plexionem. Et etiam forſis calor eſt vna ex re]rebus q[ui]
dicit ad ſincopim: et doc accidit aut ex mala comple-
xione acquifita et dolose aut ſupero]tuate mor? vir
ututis expufuſe facientis dolores ſicut d[icit] v. hec
autem que dicta ſunt: ſunt omnia accidentia que ba
bét fincopi facere et, mouere. Et ſummarie ſire de
bes q[ui] quando ſincopis ſuerit cum ſebize: ſtudênd[ui] eſt
tune in remouendo et rectificando ſeu curando ſinco
p[im] p[u]autis contrariu]s ſe, videtur. Et nos dictu
ri ſumus modum eſus cum ipſius curam tractabi-
tus. Et nunc incipere intendimus tractare de fin
cop]i]cedente ex cauſa crudo]z humo]z. Dicimus
itaq[ui]q[ui]z curatio hu]s eſt regimen predictum in cura
tione barum ſebzum quare ſi er negingentia: vel de
fectu ipſius in ſincopim inciderent: iu]nabim? eos in
p[ri]mis p[ro]pinando e]tui]n et etiam ſi in medio fuerint
par]o]smi: quâuis nostr[em] intentionis contrarium vi
deatur: cum intendimus q[ui] natura e]gritudini deb[ue
at p[re]nualere: et in hoc caſu]nib]l vino melius reperit
quare dico q[ui]âus vinum ſarracenis bibere licti] non
s[it]e: tamen in hoc loco ita licitum eſſe videtur vi]
num bibere quemadmodum eſ licitum eſt comede-
re carnes moritzinas ſeſiicet que per ſe mo]zuntur vel
ſuffocantur habentibus necessitatem quare incipie
re debemus eis dare micam pa]nis inſuſam vino.

Liber Septimus

59

cos cum maſtice ſpicanardi: ſue cito citoniozum et ſo
liozum viſitis: quia taliter virtus exo[rum]pulſua conſo[
ſatur et humo[em] erpelliit et ſi vomitus a e[le]pionen-
rit in hoc cauſu valde laudabiliter eruit in ſincopi qui
dam facta ab humo[bus] frigidis dabis de elactua
rio dyatrion piperu: ſtud[io]do extrahere bu. quemad
modum dicturus ſum in curis cumque membi.

Et vinum quod melius reperitur est aromaticum
cuius caliditas penetrare potest per totum corpus
q[ui]t fine amaritudine et ſluptitate: et illud vinuſ
quod est vinifumi pungitur in principio: et post de-
lectabile fine aliqua amaritudine et pontitate. Et
miſi nò placèt vina i[n] nostra ptib[us] aliuſeta ſicut ſunt
vina p[ici]t: ideo quia ſunt vina medicinalia non nu
tribilia et nocent principalib[us] membru ſua ſicatate
et acuminare. Damutum aſt in talibus p[ro]pinatùn cù
vino non nocet: et in principio ſincopis rorare facieth
et aspergere cù aqua ro[rum] vel ſaltem conueniens et cù
frigida: et ſi ſincopis habuerit apſierna epatis
vel ſtornaci vel ſiſtuum membroz: non ſperes euſ
curare cù exibitio[da] cibi: q[ui] cib[us] pl[ibus] multiplicat apo-
ſtema & forſtificet virtutem et ſtirecere extrema in ho-
ra ſincopis conueniens eruit. Illus vero quiſbus p
uenit ſincopis er caliditate vel acumine renuſ q[ui] ſci
re potens er signis dictis ab. y. que ſunt nares acue
oculi concaut: timpo[ra] plana et ſimilis: cura iltu[rum]
est contraria ſupradicte: quia ad conſervationem illo
rum non indige[n]m abilientia cibi nec reſpiciere di-
cretiam neq[us] ſtatum eſgritudinis aliquo modo. Et
er cibis conuenentoibus omnibus eſt meca pa[n]tis
vel aqua ordizi: et c[ura] granatorium: quia in grants
granatorum prope[ta]set reperitur reſtendi putreſa-
criationi: et v[it] cibus in ſumofatibus malif[us] conuerct mi-
nime poſſit et er cibis etiam qui ipſos habent conſo[
tare ſunt vitella ono[rum] et ſculiſt gallo[rum] et pulle par-
ue. Et ſi ſincopis fuerit er errore cibi cibandus est
er pane inſuſo in vino: q[ui] ſit vinuſ aquoſum lene: odo
reporu: albi dicitur: v[it] c[ura] ſutem ſit cum a[que]
frigida: q[ui] ſi ſincop. sp[ro]uenit er humo[ri]b[us] visco-
miſcalaginofinis vinum ſintuum debet er: q[ui]s a[que]
calida: quoniam a[que] frigida illius magnum inſert no-
cumentum. Et re ſeuq. q[ui] ſyrupus pomozum q[ui]s cito-
nozum cum medicinio muſcatis conferunt ſincopi
ſed non tuuamento vint: quia natura neceſſario do-
mimini debet ſuper ipſas ad ipſarum conuerſionem.
Tinum autem diſegi[ment] citius preſaratur omnib[us]
ſui cibis et medicinis: ita q[ui] dicitur et in ſtornaco nò
mozatur ad vigerendum niſi in epate ſolum et in ſta-
libus tantum inſidem habundatione et nutrimento
q[ui] miuerti poſſet aliquid quod nutrire poſſet abſo[
ſe]diſatione illud melius ceteris dicentur et vitum p
p[ter] co[rum] debilitatem: et q[ui]a intendimus ipſos ci
nti uuiare q[ui]s eſſe potest. Et autem in quo inſirmus
tuari debet frigus et ſluptics debet eſſe et genera-
liter tibi neceſſarum eruit vt talib[us] ordines omnia
que habent reſolutione obutare: et emplaſtrado ſuper
ventres corum et ſtomacos res ſlupticas et机械a-
cas: et calor in talibus eſſe fouris reperitur propina-
bio eis res ſlupticas et aromaticas. Et habens ſinco
p[um] cauſa apſolematis aliquozum membroz[us] prin-
cipalium nullat enus de ipſus liberatione confide-
re debes

T[he] De ſinſopi pruōnienſte cauſa ſtornaci.

In copis quod ex ſtornaco procedens ſi er co
lera que in oze ſtornaci habunduerit fuerit
in primis v[om]itum pruōnare debemus: po
nendo pennaz eis in oze et ſi cù hoc e[icere] non poterit
naturam tunc molliſicare debes. Et B. videtur vt
talibus in hoc cauſu oleȗn t[ep]idin dare debemus: quo
niam ſi v[om]itum non habuerit ab eo[ſaltem] natura
molliſicabitur inde. Sed quia hec medicine que ha
bent v[om]itum pruōnare de ſui natura eſt et proſſe
tare stimulare virtutè plus eo[quod] facit humo[rum] effi
ciens ſinſcopim et addit in eade[m] eſgritudine: et propter
hoc dico q[ui] longe melius est conſo[ru]tare eo[ſ]t ſtoma

T[he] De ſinſopi accidente cauſa dolozis.

J[oc]o q[ui] pores remouere doloz[em]e remoendo
cauſas ipſi[non]intenda[rum] curare cum rebus
erſistentibus contrariis eſgritudini: et banc cur-
ram innenien[es] incurie male complectione que acci-
dit in vino quo[que] membro eo[ſ]q[ui] doloz aliquado pro
cedit a malam complectione calida vel frigida materi
ali vel non materiali: et accidit aliquando a malam co[
pleri]o[da] sicca abſo[que] materia ſicut accidit doloz in p[ra]
ſaſmo sicco. Sed quando doloz in tantum forſtificatur
q[ui] non eſ tempus expectandi: tunc curare debemus
etiam cù rebus augmentantibus cauſam. f. ſlupeſaci
endo membru dolozolum: et hec cura non confert niſi
per academi. f. p[ri]uando ſenſui illius mebi n in quo
tnala complecio reperitur cauſa humo[ri]b[us] ibi eruiten
ti: et inde diminutur motus ei q[ui] erpulſu? f. eiues v[ir]
tus erpulſua: abſo[que] tamen reſolutio[da] ſpiritu[n]i aliqua
Quando autem ſenſui ſuper ſluus membru eſſe repe
ritur tunc certiſime ſuper ſluuitas reſolutio[d]is ſpiritu[n]
reperitur. Et quando facimus banc specie[z] curatio
nem in dolozibus a cauſa frigida p[ro]cententibus in fi
nueneque ſequitur magni necumetu[n]. Sed ſi cauſa fu-
rebat calida: tunc non tantu[n] ſequitur necumen: neq[us]
operari debes illam curam in cauſa frigida niſi cum
inſirmus in articulo mortis eſſe reperitur cauſa do[
lozi[s]. Et er buiufmodi medicinis que in hoc cauſu
magnam habent prope[ta]tate[z] eſ ſiloniu[n]: et eſ ratio
nabile propter opiu[n] recepti in ipſo. Et hec cura gene-
raliter in omnibus dolozibus acutilimis operatur
et in quibus magis neceſſaria eruit eſt in dolozibus
oculo[ri]: auris: et dentium et intelino[rum]. Et B. preca
pit q[ui] minime exercere debes banc cura[us] niſi poſſi[
pronoficatus fueris infirmo q[ui] in fine ex ea leſione
babere debet: tamen conari debes in remittendo
necumenatu[n] q[ui]e cognouere eſſe futuri: et in parti
bus nostris quando volunt opiu[n] operari non faciunt
niſi miſcendo cù alij[s] medicinis ſicut eſt in ſiloniu[n].
Et melius fileniu[n] eſt illud quod non eſt veruſi[mi]u
perſlane: q[ui]n eo[ſ] virtus opiu[n] eſt consumpta non receſſ
niſius q[ui]n eo[ſ] virtus opiu[n] perſlane habundare reſi-
tur. Lura v[ui]o cu[ri]aca in dolozibus remouédia eſt
cura cauſe remotionis: quæmodu[m] faciunt illa que
habent remouere malam complectionem faciente[z] do
lozez: et propter hoc in illo cauſu opus tyriaca landabi
lius eruit opere ſiloniu[n]. Et cum volueris remoue
de doloz remouendo cauſa[us] ipſius: considerare pa[n]us
debes quiſ humo[rum] eſt in cauſa: quoniam ſi er bumo[
re calido fuerit ſicut dicit B. de illo qui patiebatur
dolozem ventris: et extimebatur q[ui] cauſa illius eſſet
er humo[ri]b[us] frigidis ſicut p[ro]maiori p[te] accidere
ſuenit. Et quandoc[us] dabatur ei caida per os aut
duſteria p[one]batur: doloz in eo[ſ] perma[ug]em[ába
tur: et ſic cognitiu[n] ſuit q[ui] doloz erat ex h[ui]o: calido eo
lerico ibi[bito] in pelliculis inſtino[rum] et tunc c[ib]at q[ui]
it cibis non faciis conuerſionis: et bis eidem propi
nata ſui medicina facta cù oleo et ſic ſui liberat? ab
ipſo. Sed ſi fuerit doloz er humo[ri]b[us] frigidis t[ue]
curabis eum euacu[n]ado humo[re] dictu[n] ſicut fecit B,
in ſeip[io] cù chileri: et extra[rit] bu. virutem et inde li
beratus ſuit. Et quandoq[ui] etiam ſuit doloz cauſa v[é]
toſitatis ſumoſe q[ui] reſolutur et ex corpe ipſi[rum] hu[o]s
ſe kalis doloz n[ò] e curá[d] cù medicis v[lie]t[ie] cauſis eo[ſ]q[ui]

Libo Septimus

te frigidus eritit & higitur supa propter iphus viscoſi
tatem & lac noniter a marillis mulſum aliquas ex-
itis virtutibus habet & ſuper hoc habet virtutes di
geliu. Et alijn confirmare apotemata expe me
bi in quo ſunt per alijn modu? ut abil reperuſiuius
vel refrigeratuvi super membiu ponat hoc è quâdo
apata ſiut in locis mébrozum principum pu- ga
tiis vt quando fit poſt aures an ſub acell aut inguf
bus qui quando uta apotemata generantur in hijs
locis et ipfa refrigerabis timendu eit ne ad membiu
reheat principale quæadmodu illud quod fit poſt au
res ad cerebru et illud quod ſub acellis ad cor. et ma
pime illa apotemata que procreantur pyia crisit oio
ab infrigidatione iphus abſtinere debemus eo q. p
pter bas acrione materia redire poſset ad membza
principalia quæadmodu ſugimus reperuſione apo
ſtematis pulmois eo quod cori vicinus eritit. Iſte
autè ſunt demòlrationes recepte a membiu: ſeom
predicatas duas intentiones in curaioe apotematu
ſculicet remouere cauſam et infrigidare malâ comple
ſionem prouenientè ab eadeq uis intentio ſecunda
colligantia habeat cu prima: eo q. frigida ſunt reper
culina. Et qo dictus et ſemp meſminimiſo apoter hoc
eit vt apatibus membrozuu principaliu que ſunt ſicut
pro flomac cerebru et splen. eo q. uta membza epe
curatione faciuu cœm toti corpozi et habent colligan
tià cui corde et propter hoc eoq virtutes conſuare
debemus meſcendo ſemp ſliptica et aromatica cum
reſolutiuis. Et viſioluta ſunt ſicur eſplastru que ſiut
aut medulla panis: oleo ione et melle ſliptica vero eu
aromaticitate ſunt ſicut absinthiu maltir et citonia.
Et dictus et uis a me non ſit bene conceſſu q. qui
apotemata iſgubitate apatis eritit et cuãri debet q.
puoantia virni et qui in cœcautate eritit per farma-
tia et ita medicamenta ad coicantia membrozuu aci-
piuntur. Et ſcias q. medicine virni prouoates ſo-
tes’esse debent: et propter loci re motione inueniendo
debilitantur eo quod in cye alterantur ſed que eucau
ant per concavitate poſset tantum non opotet q. habe-
re. Et ite mod? credet? eit in oib? mébriis ad q. ve
numt medicine ch multa digitiole ſicut et pulmo cu
cauſis ite feruaf. ita ſignificatio e ſupra a loco mem
bri. Et medicine puoates virni in egritudib? epis
oppitlationes apertu ſicut e abinthiu cupatozuin: ille
due ppzietate habet in epate admodu ſcolopê-
dria in splene: et corex capparis. Medicine vero q.
faciiter ſolunt ventre in apatibus cœcautati epis
ſut ſicut aqua ablape cartam. Sed euacuatio ſpiens
p farrma cia eritit. Et ſi apata ita inucter an ſic for-
tozib? indigem? medicinis ſolutiuis eo q. mébrozuu
ſtoru natura è vt in fine induritur et cis apata: et ma-
time calida: et hoc marie accidit epati, ppter viſcoſa
et ſpilias ſubſatiatias et et in renibus apata induran pp
puricicie ſue ſubſiitate. et in splene pp grossiliu fur nutri-
méticè ſed ſpìre ipſe rare ſubſitatie eit. Sed medicie
que ſur ſoſtis reſolutionis in p[ dictis] apatib? ſunt ſi-
cut radii liij celeſtis. yſop: centaurea, et aristologia
ro. et hijs ſimilia: hoc fieri debet poſt fractione eoq
ſiccatiuis cu radice liquicrie, et hijs ſimilibus. Et
ſcias q. necesse è vt chtu elle poterit vites ne iliozum
mébroz apa ad fanie pducas. et marie apa pulmois:
obhoc q[ui] ſid pducis ipſi ad fanie pecta curatione no
habebit: q[ui] aut indurabif aut eger p[detur]: medica
tio apotematu quâdo cui ſanie aperiutur ingredit of
diné medicationis vicerú. Propterea ſcias vnú
q. ppzui et mébriis apotematis ſubtilè cuiu habetè
dus q[ui] ab ipſozum principio penit? ſanies reſudat ey
es. et p[ot]teremata cœnientis eit ab ipſozu principio i
ſuis medicationib? adhibere abſterina vt mudiſicetur
meat? et iſ ſanifie ipſa groſſicis fuerit miſſe de ſunt

res inſeſiue, et talia mébza ſunt ſicut pectus: et pulmo
epar: homac: pp[er]tua necesse è vt ita abſterina ab
omni modicatioe ſint expeſa et ite res ſint ſicut aqua
ozedi: et pultes ſurſur[ur] còdita ch amigdal amaris et
ſemine melonis: et ſm atriplicis ch orizacara iapo
ſtemate apatis. pp[ri]ui eritilicfarieole quod loco attri-
plici ponit poſſunt. In apatib? vero pectoris et pul-
monis res in quib? ponit aceru ſunt fugiède ut, ml-
tu nocie. Et medicine q[ui]e cœs cœnientes eritit ſut
cappill veneris et liquicrie. et ſyrupus, viſi et c[ia]t
na melonis ſunt optima in ito cauſu. ſed medicatio
apostematu que in itis ſunt mébriis è alia inquatum
ſunt in talib mébriis et inquantu apata eritilu, p[pter]
boc q[ui]e declinationes tpe. eoq[ui] medicine ab aliq
ſlipticitate no denudant et in principio abſteruſiu.
Et quâdo apotemata ſiut in inferioribus intelinquis
ſm nostrâ intçãone chfferia ſunt melio: admodu
ſi in ptib? ſuperioribus fuerint exhibite res q[ui]s con
ueniètes eſſe vidènt: hec ſignificatio ſunif ab intè
tione loci. Sed in apatibus dula oio vumur me-
dicinis reſolutiuis et conglutinatiuis vt adbereat lo-
cis in ſuo traficu: et c[ia]t ponèda ſut naro corica trafuglui
endo ca pautaleat vt din in tranſitu habet p mane
re. In apofteatibus vero cerebru i declinatione ne-
cefarie ſunt fortes medicis: et marie quâdo de
natura declinates ad frigiditare admodu ſunt fle-
matica: et tales medicine ſunt ſicut uoleu de caſtozeo
et ſimilia et hoc no requiret niu p[ter] regimem mébiu
q[ui]e et p[er] buidu: et paſſuiu: quâda cuacuant materià
buinu apatis ch ventoſa poſiti in p[te] cerebru poſte
forio: sed talis euacuatio eit timèa: eoq[ui] poſitam in
copzo eritit ſulfituas que ventoſoſa ad mébzuu apol-
etatu poterit pu[nere], p[ter]t hoc talis cura non
eit facièda niu c[ui]e cururitate habebim q[ui] bu. nullate-
s ad loci diſcurrem poſſunt inde. Sed hec medi-
catio in principalibus mébriis è periculosa. I[nc]
uoc[us] uocu b[re]uiter medicatione mébrozu apotemata
tozu inquatu apata ſunt in talibus mébriis adiuncta
cu medicatione inquatu ſunt apotemata. obhoc q[
] medicatio apotematu inquatu i mébriis efficiabilibus
eritit no niu iſtis modie copletur q[ui] medicatio que
in carne simplici eritit no ita neceſſarie vt agat niu
inquatu ſunt apotemata. Sed in multis iltozu ap[o]
ſtematu no indigem? cofidereatione in cauſis effici-
tibus ipfa ſicut ſunt apotemata facta in carne molli
cauſa rerum extrinſecarum z c[or]pus mundum eri-
ter: ſuſſicuit in cura ipſozum apotematum oleum
calidu ſot

C. De cura apotematozuu frigidozum et aliozum apotematu specialiu. E deinceps volumus loqui de apolſcatibus frigidis que ſaniu non faciut: et de formica d[ub]ulatina. et de carbúculis que ſiut in acere pe ſtilletali. Et dicam q[ui] apata molliq[ui] ſiut de ſleá te no multu grosso multoties er ipſis errore ſiut illa q[ui] ſiut in extremi ypofarca. Et hozu medicatio p[ced]it c[os] modu medicatiòis ei q[ui] a quo generantur que ſuſſicit vt yngan oleo ro. cu aceto q[ui] ſale. Et ſi mul ta illie sp[ag]a materia p[de]it euacuare mébzu ab illa materia. et vti red? c[ale]ſactiuis et deſicatiuis: et cua cuatione cu erpſiole mébiu h[oc] medicatio no faciſis e. Et ſuſſicit sp[ò]gia inſuſa in aceto q[ui]a ſalſa. q[ui] sp[ò]gia h[ui]s ſiccare et ſlipticitate facere. eoq[ui] ſapit natura? maris: et acutu deſicatiuvi et inciuiu eritit. Due ve ro ſunt de grosso ſlemate embzocari debét c[ui] sp[ò]gia in aceto inſuſa: mi[ro]cto cu alăine cinere q[ui] ſale. et d[3] sp[ò]gia ligari ſup mébzu admodu ſiut ligature ſup mébzu fructu. Sed apotemata dula q[ui]e h[ui]s ſiut groſſo debét emplaſtrari cu medicinis: molliſcatib? fi, cut cu medulla curis arietu aut vituli cum modico

Ziber Septimus.

Et ideo curatibœ medici ingreſſu nò habet. Et fi
entiâ tempore part? vſop. ad finè augmenti ad donas cò
uerant formas recunciar potſunt. Et etià temitas et
alpericis egritudines ſoame exilut. Et alperitariis
cæ eit hùm? coleric? acut? aut ſkenati? kalius et ſana
tio ut? eit ſuper ſufluitatis uti euacuato? et mebzo? co
ſoſtatio eit rebus ſuputis. Ine bùnùmodi materia
viterius ſpergat. Et poitmodi cu medicinis temi-
tiis alperitas remoueat. Sed temitas ab humoze ſit
leu et labicatuio et hùm ſanatio eit utinum humoze remo
nere et feciù qo dictu est in alto hoc erit facienduz.
Et ſub hoc genere oppilatam egritudines continuè
tur: et in fieri fuerit humoze in ſactente euacamus
cu yfa medicinarâ aperituarâ que illas aperiant op
pitationes. Et ſi facte fuerint et non adit repleto ape
ritue medici ſuſcientia habent. Et apertioni via
ra que clauſe ſunt medicatio erit per contrai: ſicut
ſunt medici ſliptice z conſoſtative. Et aliiqúi curaſ
hec paſſio cu medicinis ſlipticis et ſtupeſtactiis: et
ſi fit qui virtus ſupercat espalliuæ.

TCapitulum de cura positionis et ſitus.

Et poſtiois egritudo hérnia manifestioz exi-
tit: necut que invente in ſeitularis ſit: et que in
ventre fit ſanatur: ut eger ſuper ceruicem po-
natur: et egrifyllum fuerat reducatur. Et fractura
ſlipticis ſanatur ſicut cu nuclib? cipzeſſi et gummi gla-
dia et ſimitibus et timor fuerit qui reductioni reſi-
tit remouere illius debemus cu rebus remouentib?
ventorate. Hèrnie vero que intelluntis deſcedit cu
ratio eit vir qo egrifyllum fuerit reducatur: et exercitin
inbibeat. Et hec egritudo oficiis eit ad ſanàdu. Et
egritudinib? poſitions gibbonas eritit. Et hùnus
curatio eit humoze groiliz vikolum euacuare et exbi-
bere medicinas vaporabiles qo ventorate diminut
groſkam. Et hùm egritudinu eit diſlocano et hoc p re-
ductione mebza ad ppiui loci cure anted aponte-
tur. Et qo quodlibet média qo diſlocaſt ei poſtio le-
sionè recipit excepta bractib et spatule diſlocando in
bunus ſcientie artifices cognofcunt ea. Sufficit tibi
et illis qui tibi alſimulant et bractiter de generib? eſ-
ritudinu dictu eit. Et pac libri no poſitiui per illos
qui tibi in pſectione alſimulant: qo illi coprëbendent
qo dictu eit ab eo qo eit viecti. pper fundamèta et p[ri]
cipia que habebit. Pàmi tibi qo p[es] ſcietne principi
ſumant duobus modis aut a reß per ſe notis aut ab
alia ſcietia. Et maxime tibi ſaſſicat q[ui] in bac ſciè-
tia multas habes doctrinas et principia. Et ſicis q[
ille] qua te elongab[us] huc libra yitabit. Sed debu-
ssem copterilize ſermonè mea in ſanatione accedentu
vntemque mebzo ſuperuèmèta. Propterea q[ui] etia ac
cidëria feciù alique modù egritudines dicunt. Et
melu in declaratione reru vnueratuſu exiut vriſa
vnueratita ad particularia reducunt. Sed ad p[ien]ſ
mihi comoditas no respondere in alia re vel arte
bac nobiliore ſtudere interdo vntemque volerit ad hùnſ
modi p[re]claritatis ſcietia peruenire: bonu eit ut li-
bros Albumerò Auëzoar ſtudioſe legat. Mâ ille me
diceme theſaur patet manifeste. Et de nos ab erro-
re exuat et exiſp[iti]uâne n[os] oculos illùmare digneſ

CExplicitunt tractat artis mediciæ familiiffimo
tum virorum Albumeron Quenzobar et Auerroys
ſtudioſe correctos Impzeſſi Tenentis p. Joannem
de foſtino et Gregorùz fratres, anno salutis, M[]
ccc.lxxix. die q[ui]ta méſis Januarii.

CRegistru huius libri.

a
Primù vacat
Incipit liber
illa neſcit

b
non ſicut
eit comunet
eit in epate

c
nò cognoscebat
eit ſuper forma
atur ſicut

d
preparare ſunt
arteria et
discernendo

e
ſicat paruitate
plunioſa liber
nufetioze dicà

f
ſplenis ayen,
miliaue debili
Et dicitur

g
non debet
eit illud
bili Sed

h
et valet multib
tundi membra
ſicce eit

i
Incipit liber
capitulù de
conferuatioſi
k

p
p[ro]pter hoc
paramètoet
primo ad

l
intètiones
aromatico

H. W. TAEUBER
ANTIQUARIAT G. M. B. H.

BAYER. HYPOTHEKEN- UND WECHSELBANK
POSTSCHECKKONTO 32911

MÜNCHEN 2 NW, BARERSTRASSE 22
(BEIM OBELISK AM KAROLINENPLATZ)
TELEPHON 297460

January 17th, 1935.

Dr. Harvey Cushing,
Yale University,
School of Medicine,
New Haven, Conn.

Dear Dr. Cushing,

Many thanks for your kind letter of December 27th with
the order of ARGELLATA, AVENZOHAR and the LUMEN ANIMAE from the El-
lenbog collection. As I have to make cases for better protection of
the books, they will go off in a few days.

I am glad to know the most important Ellenbog volumes
in your collection. Two other fine volumes are still no 8 ALBRECHT
von EYB and No 13 NIDER, nice documents of the personality of E l -
lenbog.

I remain, dear Dr. Cushing, with kindest regards

H. W. TAEUBER

January 21st, 1935.

Dear Dr. Cushing,

I have the pleasure to inform you, that the books,
which you so kindly ordered, went off to-day in two parcels. I en-
close invoice and consular declaration.

I had made cases for better protection of the volumes
and I had also repaired the back-cover of the Avenzohar, the outer
part of which was broken away and had to be renewed. But no other
restoration has been made and the books are absolutely in the state
as I bought them.

Hoping, that you will receive them alright, I remain,
dear Dr. Cushing, with kind regards