Hossbach Piotr Wilhelm — Hossein, dej Algieru.

385

wiańskiego, które się utrzymywało aż do drugiej połowy XIX wieku. Pisano literami słowiańskiemi teksty dla Słowianian niezrozumiałe, rumuńskie. Podpisywali więc wojewodowie imię swoje po słowiańsku. Dopóki Mołdawia została w częstych stosunkach z Polską i w lennicznej zależności, języki polski i ruski były dobrze zanawlekan w Jassach. Polscy panowie i królowe, pisując do wojewodów, dodawali nieraz: „i Hośpodarze”. Jednakże w ściśle urzędowym stylu, w „Voluminach Legum”, był używany tytuł, nie H., ale wojewoda. T. K.

Hossbach Piotr Wilhelm, teolog ewangelicki (* 20 lutego 1784 w Neustadt † d. 7 kwietnia 1846 w Berlinie). Obywszy studia teologiczne w Halli i Frankfurce nad Odrą, H. był początkowo kaznodzieją w Plánitz, a od r. 1815 w Berlinie przy szkole kadetów. Od r. 1821, jako kaznodzieja przy kościele Nowym w Berlinie, brał udział w sporze zaprowadzenia nowej Agendy w kościele unijnym pruskim. Nowa Agenda przyczyniła się bardzo do wzrostu cisłych Luteranów w Niemczech. W roku 1830 został powołany na superintendenta, a w r. 1839 na radację konsystorza provincyi brandenburskiej. H. wydał kazania w 6-u zbiiorach, a 5-u tomach (1822-43; wydanie 2-e 1851). Nadto ogłosił drukiem dwa dzieła historyczne: „Johann Valentin Andreä und sein Zeitalter” (1819) i „Philipp Jakob Spener und seine Zeit” (2 tomy, wyd. 3-e 1861). Siódmzy biór kazań H-a wydał Pischon, zamieściwszy w przedmowie życiorys autora (1848). Ks. A. K. D.

Hossbach Teodor Jan, wolnomyśny teolog ewangelicki, syn Piotra Wilhelma (* d. 1 lipca 1839 r.). Od r. 1861 pomocnik kaznodziejski w Berlinie, został w r. 1866 kapelanem wojskowym, a w r. 1868 kaznodzieją przy kościele sów. Andrzeja w Berlinie. W r. 1877, jako kandydat na posadę przy kościele sów. Jakóba w Berlinie, dla swego swobodnego kierunku religijnego był przedmiotem napaści ze strony partyi prawowiernej. Od r. 1881 H. jest pastorem przy kościele Nowym w Berlinie. Ks. A. K. D.

Hossein Szach lub Hosein Szach, król perski (zm. 1729 r.), następca szacha Sulejmana Sefi. Po śmierci tego ostatniego (1694) eu-nuchowie pałacowi oddali rządy słałemu H owi, aby władzę swą zachować. Podczas jego pano-wania wzrósł niezwykle fanatyzm muzułmański; prześladowano strasznie zwłaszcza sufich. W r. 1710 wybuchło powstanie wśród Afganów, pod kierunkiem Mir Vaiza, a potem syna jego Mah-muda. Długa wojna skończyła się obłęzeniem i zdobyciem Ispahanu przez powstańców (1722), poczem H. zmuszony został oddać koronę Mah-mudowi. W 7 lat potem uwięziono go i udu-zono z rozkazu El Aszrafa, następcy Mah-muda. H. przyjmował na swym dworze posła Piotra Wielkiego i zawarł w r. 1708 traktat handlowy

z Francycą, bardzo korzystny dla niej.— „Grande Encyclopédie” Lamiraulta.

Hossein Pasza lub Hosein Pasza, przewzany Kuczuk (Mały), urodzony w Gruzyi (1803). Był to jeden z ludzi najwybitniejszych, jacy pchnąć próbowali Turcyę nowożytną na drogę postępu. Był paziem księcia, późniejsze sułtana Selima III. Za rządów jego Hossein otrzymał urząd kapudana - paszy (wielkiego admirała), w r. 1789. Zabrał się natychmiast energicznie do wytępienia rozbójników morskich, którzy grasowali na Archipelagu, poczem oddał się pracy nad podniesieniem marynarki. Pro-wadził z Francyi inżynierów i oficerów; istnie-jące już szkoły artyleryi i marynarki adszabił nauczyцielami francuskimi, którzy w nich znacznie poziom wiedzy podnieśli; wkrótce z arsenałów wypłynęło 20 okrętów, w niczem nie ustępujących najlepszym francuskim i angelskim. Przy pomocy ambasadora francuskiego, generała Aubert du Bayet, utworzył oddział z 800 kano-nierów. Postęp ten nie wyszedł na dobre Fran-cyi: w r. 1801 H. dowodził flotą turecką, któ-ra, wraz z angielską, zmusiła Francuzów do opuszczenia Egiptu. H. prowadził dalej reformy; utworzył w Konstantynopolu dw pułki piesze i dwa szwadrony jazdy, uzbrojone na sposób europejski. Wkrótce potem umarł; nie dożył zniweczenia swego dzieła, dokonanego przez przeciwników, którzy prędko złoali na swą stronę przeciągnąć sułtana.— „Grande Encycl.” Lamiraulta.

Hossein lub Hosein (ben Hosein), dej Algieru (1818-30). Był następcą Ali-Chodży; zazar po objęciu rządów zajął się wzmocnieniem władzy tureckiej, zagrożonej w wielu punktach, zwłaszcza wśród Kabylów i mieszkańców Saha-ry. Przy pomocy Hia-Agi zmusił wkrótce opornych do posłuszeństwa; umocniwszy w ten sposób swe stanowisko, nie uważał za stosowne, jak rządy Tunetański i Trypolitański, zastosować się do postanowień konferencyi Akwizgrańskiej w sprawie zniesienia korsarstwa i niewoli. W r. 1824 miał nieporozumienia z Anglią, z powodu znieważenia konsula tego mocarstwa skończył się tym razem na kilku wystrzałach działowych na wodach algierskich. Wkrótce jednak poważniejsze zajście spowodowało upadk H-a. Na audycencyi 30 kwietnia 1827 roku H. zniemieżył czynnie konsula francuskiego; powodem tego czynu było to, że Francya odmówiła wydania Bacriego i Busnacha, którzy, po otrzymaniu 4 500 000 franków za zboże, dostarczone rządowymi francuskiemu przez algierski, nie chcieli ure-gulować osobiście rachunków swych z H-ęm. Zerwano natychmiast stosunki dyspomatyczne i Francuzi blokować zaczęli brzegi Algieru. Strzały, wymierzone przeciwko okrętowi „la Provence”, który płynął pod flagą parlamentarną, wwołały we Francymi wielkie wzburzenie. Postanowiono wielką wyprawę do Algieru. Armia

Enoykl. Poważ. Iustr. Zess. 281. T XXIX.

49

386

Hosszufalu — Hostounsky Baltazar.

francuska wylądowała d. 14 czerwca 1830 pod Sidi Ferruh, rozpędziła wysłane przeciwko niej wojska, a 5 lipca H. podpisał kapitulacyę, na mocy której Algier stał się własnością Francyi. H. wraz z rodziną, wziąwszy swój majątek osobisty, wyjechał; przebywał w Neapolu, Livorno, wreszcie w Aleksandryi, gdzie umarł w 1838.— „Grande Encycl.” Lamiraulta.

Hosszufalu, wieś w Siedmiogrodzie, w komitacie Kronsztadzkim; hodowla bydła i handel niem, młyn parowy, browar, gorzelnia, szkoła snycerska; około 7 000 m-ców, Rumunów i Mandiarów. W N.

Hoste, jedna z wysp archipelagu Ziemi Ognistej, u południowego rogu Ameryki, leży w południowej części grupy, prawie cała na południe od 55° szer. połud., między wyspa Londonderry na zachodzie, Gordon — na północo - zachodzie, Navarin — na wschodzie, Wollaston i Hermite — na połud.-wschodzie, oraz właściwą Ziemią Ognistą na północy, od której jest oddzielona kanalem Beagle; wybrzeża wyspy są poszarpane na liczne półtwyspy, z których Hardy wysunięty ku południo-wschodowi, kończy się Fałszymy Przyłądkiem Horn (55°43'15" szer. pd.). W N.

Hostilianus Gajus Valens H. Messius Quintus, cesarz rzymski, syn (czy zięć) cesarza Decyusza; po śmierci Decyusza następcango, C. Vibius Trebonianus Gallus w 251 po Chr. powołał H. na współrządzcę. W tymsamym roku H. umarł na zarazę morową.

Hostinné (Arnau), miasto w Czechach nad Elbą, w powiecie VrchLABSKIM. Stacya drogi żelaznej, wikaryat, dekanat, kościół Najświętszej Trójcyj (fara z w. XIV); klasztor franciszkański, założony r. 1677, z kościołem Niepokalanego Poczęcia; klasztor Urszulanek, wyższe gimnazium, szpital, fabryki machin, drutu i sit drugianych, przedzalne liane i fabryki wyrobów liannych i bawełnianych, materyj jedwabnych, cementu, dwa browary, dwa młyny, fabryka gazu i krochmalu, kasa oszczędności. Do miasta należy zamek i dwór w Starych Zamkach. Mieszkaniów z góra 20 000, a w tej liczbie tylko około 1 000 ewangielików i kilkuset żydów. R.

Hostinsky Piotr Zaboj (właściwie Kallner), poeta i uczony słowacki (* 1823—† 1873). Był wychowałem Ludewita Sztura, od r. 1844 kształcił się w słynnem liceum ewangielickiem w Preszburgu, później w Lewoczy. Potem ojciec wyprawił go na studya teologiczne do Niemiec, lecz on po drodze zatrzymał się w Preszburgu i tam studyował prawo i pracował w redakcyi Orła Tatrzańskiego i w Nowinach Słowackich aż do r. 1848. Za reakcyi sprawował zmoraurzędy polityczno-jurydyczne w różnych miejscach. Jako liryk, przejął się formą pieśni ludowych, zaleconą przez Stura, a przez Chaloupkę, Krąła i innych uprawianą z wielkiem talentem, i aż do śmierci wiernym jej pozostał. Godny uwagi

utwór jego dramatyczny: „Svátoslavičoveci“ (1869) jest prawie samą liryką; jako myśliciel H. jest krańcowym przedstawicielem Hegelianizmu sturosowskiego, który wstecznym rozwojem przekształcił w mistycyzm schellingowski. W przypowieściach słowackich upatrywał gotowy już system oryginalnej narodowej mitologii, filozofii i wiedzy, który, gdy się kiedyś rozwinie, postawili duchowo Słowaka na czele Słowiańszczyzny, a przeto i na czele całej ludzkości. Pogląd ten najjawniej widzieć się daje w jego sporach filozoficznych z Ctiborem Zochem („Orel Tatransky“ 1846 i nast.), w „Rozprawach večernich o umeni staroslovenskom“ („Orel“ 1871 i nast.) i w „Stare vieronauce slovenske“ (Peszt 1870). Oprócz tego w rękopisach, złożonych w Macierzy Słowackiej, zawiera się wiele rzeczy ciekawych: „O urbařu, jego soustavě, dějich, vykupováni lidiu“; „O původu člověka“; „O soustavě Všehomira;“ „O slavanské kmenovitosti a vzajemnosti“; „O soustavě obce u Slovanův“; „O Jánosikovi, jego dějich i pojmani“; „Dějiny Uher“ i in.—Porów.: Pavel Dobříinsky „Petur Zaboj H. Kellner“ („Letopis Mat. sl.“ T. XI); Jar. Viček „Dej. lit. slow.“ — (Ottův slov. nauč.). *

Hostomice, miasto w Czechach, w powiecie Hořowickim, u stóp gór zwanych Lasem Brdy, których wody spływają do Mołdawy; browar, fabryka głożdzi; około 2 500 m-ców. W N.

Hostounsky (Hostownsky, Hostovinus, Hostinus) Baltazar, Czech, rodem z Hostownic (* około r. 1535—† 7 czerwca 1600 w Komotowie w Czechach). W r. 1555 wstał do zakonu jezuitów w Rzymie. Zaledwie wokelijk nowicyat, zabrał go z sobą na dwór króla Zygmunta Augusta legat Commendone, jako świadomego polskiego języka a przytem zdolnego teologa. W Polsce założył H. swpólnie z kar dynamicszem Hozyuszem oraz Warszewickim i Skargą pierwsze podwaliny kollegiów swego zakonu w Brunsberdze, Pułtusku i Wilnie. Był nawet pierwszym wicepromincyjałem zakonnym dla Polski pomiędzy 1564—1566 r. Mniej-
wiecej po roku 1875 powrócił do Czech i odtąd niemal do końca życia przebywał, to w Pradze, to znów w Ołomuńcu w charakteru profesora teologii. Podobnie jak wielu innych ówczesnych teologów pozostawił po sobie H. dość spory szereg dzieł i dziełek, pisanych wyłącznie prawie po czesku, w których głównie ma na oku współczesne błędy i potrzeby religijne. Istotną wartość mają jego tlómaczenia dzieł ojców Kościoła i innych pisarzy religijnych: tak przełężył na język czeski dziełko św. Augustyna o marności rzeczy doczesnych, św. Wincentego Liryneńskiego o poznaniu Kościoła katolickiego, dyalogi św. Grzegorza W-go, Tomasza à Kempis o naśladowaniu Jezusa Chrystusa, wreszcie włómaczył pisma kardyn. Hozyusza i Ant. Possewina. — Por. Balbinus „Bohemia” II 383, III 182 (Praga 1776); Brown

Hostrup Jěns Chrystyan — Hoszowski Jerzy.

387

„Biblioteka T. J.” (Poznań 1862); Sommervogel „Bibliothèque de la C. J.” (Bruksella 1893); Zatłęski „Jezuici w Polsce” (I, II, Lwów 1900). G. F.

Hostrup Jens Chrystyan, poeta i dramaturg duński (* 20 maja 1818 r. w Kopenhadze—† 21 listopada 1892 r.). Jeszcze podczas studyów teologicznych w Kopenhadze (1837—43) zdobył sobie rozgłos sympatyczny jako twórcę małej operetki i mnóstwa wesołych pieśni studenckich, po części treści politycznej i patrytycznej. Za tem poszły większe komedye, w których bardziej realistycznie malował charakterystyki i stosunki życiowe duńskie, zrazu wiążąc je z żywotem studenckim. Z jednoaktówek jego odznaczają się „Intrigerne” (Intrygi) i „Soldaterłöjer” (Żarty żołnierskie). Wodewile H-a, operetki i komedye ludowe, to serdeczne, to znów pełne humoru i ledwie nie burleski, to znoszą charakter romantyczny, wszystkie mocno są przepojone życiłem lirycznym. Zbiór jego poezyj („Sange og Digte”), pełnych współmień z czasów studenckich, ukazał się r. 1872, a potem w wydaniu pomnożenem 1884. Prócz tego wydał: „Folkelige Foredrag” (Wykłady popularne, wyd. 3-e r. 1884); sztuki sceniczne: „Eva” (1880); „Karens Garse” (1886); „Under Snefog” (W śnieżnej zawiei, 1888), oraz autobiografię („Erindriger” 1891). Jako komedyopisarz H. jest niewątpliwie pokrewny z Heibergiem i Hertzem, lecz pod względem świeżości obudwu ich przewyższa, szczególnie zaś celuje w malowaniu studentów i małomieszczan. Jego „Samlede Skrifter” wyszły r. 1865 („Komedier” 1889, w wydaniu piątem). Jeden tam poezyj pośmiertnych i dopełnienie autobiografii („Senere Livserindringer”) ukazały się 1893. Podziesłając zasadę i dążności Gruntwiga (oby.), H. gorliwie pracował nad krzewieniem oświaty wopśród ludu duńskiego. Od r. 1856 był pastorem w Silkeborgu, w Jutlandyi, 1863 przeniesiony do Frideriksberga na Zelandyi, w 1884 przeszedł w stan spoczynku.

Hostya, w ogólnem znaczeniu jest to ofiara składana Bogu; w liturgice nazwę tę nosi opłatek upieczony z mąki pszennej, roczynionej czystą wodą, używany jako materya do przeistaczania podczas Mszy św. w Ciało Chrystusowe. H. ma kształt okrągły, na wzór prześników żydowskich. Większa służy przy odprawianiu Mszy i wystawieniu w monstrancyi (ob.), mniejsza, zwana kommunikantem, udzielana jest w Kommunii św. wiernym. W pierwszych wiekach Kościoła H-a miała kształt bułki, w formie opłatka znana jest od XII w. Do X w. Kościół używał jako H-i tak chleba przaśnego (ob.) jak kwaśnego; obecnie, na wzór Chrystusa, używa tylko przaśnego, i jedynie Grecy używają kwaśnego (zakwaszonego). Bez względu jednak czy jest przaśnym, czy kwaśnym, musi do ważności Sakramentu być przygotowanym wyłącznie z mąki pszennej. — Por. „Encykl. kość.”; „Can. I

Concil. Trident.” o. 14: „De Celebrat. Missae”. S. W.

Hostyński Ottokar (* d. 2 stycznia 1847 w Martynowie w Czechach), estetyk i teoretyk muzyczny. Po ukończeniu uniwersytetu w Pradze i otrzymaniu w 1869 r. stopnia doktora filozofii H. udał się do Włoch dla uzupełnienia studyów muzycznych, poczem, wróciwszy do kraju, objął w 1877 r. katedrę estetyki i historyi muzyki w uniwersytecie praskim w charakterze docenta, a od 1884 profesora. Z dzieł jego wyszły z druku: życiorys Wagnera (po czesku); „Das Musikalisch-Schöne u. das Gesammt-Kunstwerk vom Standpunkt der formalen Ästhetik” (1877 r.), wydane po niemiecku, równie jak „Die Lehre von den musikalischen Klängen” (1879) i kilka pomniejszych.

A. Pol.

Hoszard Franciszek (* w Wieduiu w roku 1824—† we Lwowie dnia 16 grudnia r. 1899), lekarz i polityk. Do szkół uczęszczał w Bochni, po ukończeniu ich wstałił na wydział filozoficzny w Lwowie, następnie przeniósł się do Wiednia, gdzie otrzymał wykształcenie lekarskie, dyplom zaś doktorski osiągnął w Krakowie w r. 1849. Jako poseł na sejm konstytucyjny raksu ski był w r. 1846 razem z Fr. Smolką (ob.) kierownikiem ówczesnego ruchu politycznego w Austryi. W roku 1850 osiadł w Bochni i zajął się wykonawstwem lekarskiem, doznając tam wziętości i powodzenia wielkiego. W r. 1867 wybrano go na posła do sejmu krajowego w okręgu bocheńskim, w latach późniejszych wybierańo go jeszcze pięciokrotnie na tenże sejm, dwukrotnie zaś zasiadał w Wiedniu, jako poseł do Rady państwa. Powołany w r. 1877 do Lwowa na członka Wydziału krajowego, stał do śmierci na czele Departamentu zdrowia; na stanowisku tem odznaczał się zawsze jako urzędnik}sprężysty a sumienny i przyczynił się niemało do ulepszenia szpitalnictwa galicyjskiego. H. był zawsze raczej politykiem niż lekarzem; oddany duszą i ciałem sprawom narodowo-społecznym, służył im zawsze gorliwie, nie bacząc na następstwa mogące spaść za to na niego samego. Za działalność swój polityczną był dwukrotnie więźniem stanu, mianowicie w latach 1846 i 1864.—Por. „Przegląd lekarski” (1899, Nr 50, str. 690).

Dr J. P.

Hoszowski Jerzy, władya przemyski w XVII wieku, nieunicki. Rodem z Rusi Czerwonej, szlachcic herbu Sas. Był hegumenem ławrowskim. Żył w czasie, kiedy w ruskiem biskupstwie przemyskiem było wielkie zamieszanie, Zapuściła tu silne korzenie unia, chociaż jednoceśnie i nieunia miała wielu stronników. Był biskup unicki i nieunicki. Spychali jeden drugiego. Unici nie wierzyli swojemu, nieunici znowu swojemu władcy. I rzeczywiście bywający zdrady. Antoni Winnicki dwuznacznie postępował. Otóż jedna i druga strona wybierała sobie swego biskupa, do Winnickiego się nie przy-

388

Hoszowski Konstanty — Hotel.

znawając. Jan Małachowski był władką uni-
tów, Jerzy Hoszowski — nieunitów. Tak trzech
rządziło w dyecezyi, a raczej każdy tam rzą-
dził gdzie był; znalazł się i czwarty biskup, niby
bezstronnych, Wołosznowski. Hoszowski objął
katedrę w prostem następstwie po Sylwestrze
Hulewiczu w r. 1668—70 (Rubrycelle przemy-
skie); Stebelski zna także Hoszowskiego. Wła-
dza mimo to biskupa w dyecezyi była mała,
do katedry raz się był, i to na krótko, dostał—
było to w r. 1670—i tę krótką chwilę jedynym
aktem urzędowym, jaki znamy, zaznaczył. Dnia
12 kwietnia 1670 r. wydał list, na mocy które-
go zatwierdził bractwo cerkiewne starosolskie
na prośbę mieszczan i podobne jemu bractwa
krzewić przyobiecywał. Krwóteki i z Przemyśla
ustąpił. Mieszkał zwykle w Ławrowie, a zatem
był hegumenem jak wprzódy; cała różnica po-
między dawnym jego stanem a późniejszym ta-
była, że się na biskupa wyświecił. Ale był
prawdziwie biskupem in partibus. Niewiadomo
kiedy umarł, jak długo rządził. To tylko pewna,
że całą jego rodzina była katolicką, a Paweł Ho-
szowski, „wymyślnego umartwienia kapłan”, był
nawet jezuita.—(Bartoszewicz w „Encyklu Org.”).

Hoszowski Konstanty (*r. 1805—† 1884),
prawnik i historyk; studya uniwersyteckie odby-
wał w Krakowie na wydziale prawnym, gdzie
po zdaniu egzaminów i obronie tez w r. 1828
następnie stopień doktora praw („Theses quas—
publice defendendas suscepit”, Kraków); teżoż
roku, wygłosiwszy i wydrukowawszy rozprawę
o rzeczy menniczej w Polsce („Dissertatio inau-
guralis historico-juridica de re nummeraria in Po-
lonia”), rozpoczął wykłady i dobił się tytułu pro-
fesora zwyczajnego; następnie został sędzią, od
1842—44 był sędzią prezydującym najwyższego
saquin karnego, od r. 1844 senatorem Rzpltej kra-
kowskiej, od 1846 sprawował inne urzędy aż
do r. 1854, w którym otrzymał emeryturę. Był
członkiem Towarzystwa naukowego krakowskie-
go, a następnie Akademii Umiejętności.—Prace
jego są następne; wszystkie wyszły w Krako-
wie: „Życiorys ks. Antoniego Eystrzanowskiego”
(1851); „Wiadomość historyczna o starożytnym
obrazie N. P. Maryi w kaplicy domu schronie-
nia ubogich, Koletki zwanego, znajdującym się,
tudzież o szpitalu krakowskim” (1857); „Żywot
Andrzeja Zawiszy Trzebickiego, biskupa krakow-
skiego” (1861): „O znakomitych zasługach w kra-
ju rodziny Korycińskich” (1862); „O instytu-
cyach dobroczynnych ze stanowiska administra-
cyjnego uważanych” (1863); „Wiadomości histo-
ryczno-prawnicze w przedmiocie rzeczy menni-
czej w dawnej Polsce” (1864); „Żywot Jana
Muskaty, biskupa krakowskiego” (1866); „Obraz
życia i zasług opatów mogilskich” (1867); „Bio-
grafie ośmiu zgasłych członków tow. Nauk. Krak.”
(1869); „Rozbiór krytyczny biografów Erazma
Ciołka, biskupa płockiego” (1875); „Przyczynek do
dzieła o opatach XX. Cystersów w Mogile pod

Krakowem" (1879); „Izba poselska w zamku
król. na Wawelu" (1880).

P. Chm.

Hoszowski Justyn (* ok. 1850), belletry-
sta; wydał w r. 1874 zbiór „Poezyj” (Lwów),
gdzie się między innemi znajduje dramat 5-akto-
wy p. t. „Kościuszko” (Lwów 1878) i dramat
5-aktowy p. t. „Egon” (tamże 1879). P. Chm.

Hośćcy (Hostsncy albo Hozscy), litewski
ród szlachecki herbu Kierdeja. Bohdan Sen-
kowicz, dziedziec Hoszczy na Wołyniu, w r. 1488
podczaszy litewski i klucznik łucki (do r. 1494),
miał trzech synów: Iwana, Aleksandra (†
1510) i Wasila, i córkę Juliannę. Syn Wa-
sila, Hieroteusz (Erotej albo Jarotej), był około
r. 1568 sędzią ziemskim łuckim. Gabryel (Ha-
wryło), prawdopodobnie syn Hieroteusza, chorąży
kijowski, następnie starosta owrucki, za Stefana
Batorego bił się pod Gdańskiem i pod Wielkiemi
Łukami, i uczestniczył w wszystkich niemal
wyprawach za Zygmunta III na czele wystawio-
nych przez siebie chorągi. W r. 1618 został
kasztelanem kijowskim. Umarł w r. 1625. Syn
jego, Roman († 1635 r.), rotmistrzował pod Smo-
leuńskiem, następnie został podkomorzym kijow-
skim, później starostą włodzimierskim, a po śmiern-
ej ojca kasztelanem kijowskim. Ojecie i syn
byli gorliwymi aryanami, a w m. Hoszcy jeden
z nich założył zbór aryański.—Ad. Boniecki
„Poczet rodów litewskich XV i XVI w.” (War-
szawa 1887); K. Niesiecki „Korona Polska”. J. B.

Hotchkiss Benjamin Berkely, fabrykant
amerykański broni palnej (* 1828 r. w Shaross,
w stanie Connecticut — † 1885 r. w Paryżu).
Rządził naprzód fabryką dział i amunicyj, z któ-
rej dostawiał rządowi meksykańskiemu działa
gwintowane, a później, podczas wojny domowej
w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej —
pościł do dział gwintowanych. Roku 1867 za-
łożył w Wiedniu fabrykę patronów metalowych,
którą w r. 1870 przeniósł do Paryża, a w roku
1875 sprzedaży rządowi francuskiemu, jednocześnie
zaś urządził fabryką amunicy i dział dla
lekkiej artyleryi i doprowadził ją do wysokiego
stopnia rozwoju. Był on wynalazcą dział rewol-
werowych, od jego imienia nazwanych, a rozpo-
wsechnionych we Francei, Niemczech i Rossyi,
jako działa forteczne i okrętowe, nadto zaś ka-
rabina magazynowego oraz armaty szybkostrzel-
nej o jednej lufie. R.

Hotel, zajazd (πανδοχεῖον, deversorium, auberge,
hôtel, Gasthaus, Gasthof). W znaczeniu współ-
czesnym H. w Grecyi nie był znany w epoce
dawniejszej; później dopiero, z rozwojem stosunków
wewnętrznych i z ościennemi państwami, w miastach
(Korynt, Ateny i in.) okazała się potrzeba
urządzenia schronisk dla podróžnych, i te
budowane były na koszt państwa. Powstały
one naprzód w miejscach większego przypitywu
gości: około igrzysk i więcej odwiedzanych świątyń.
W takich schroniskach otrzymywał nocleg
z{s}arówno zamożny i biedak, gość z klas uprzywi-

Hotentoci.

389

lejowanych i z ludu. Utrzymywanie H-li nie było wzbronione nikomu, lecz w Grecyi ten proceder nie korzystał z poważania. W państwie Rzymskiem deversoria zakładał rząd w miastach i po wszystkich drogach, po których przejeżdżać musieli urzędnicy i lud zbrojny, od Rzymu do Azyi Mniejszej, jak również na zachód, do Gallii; w dersoworyach znajdowali dach i pożywienie ludzie i ich konie, i wszystko tam było urządzone według przyzwyczajeń ówczesnego Rzymianina. Wieki Średnie, epoka decentralizacyj i osobistej inicyatywy, nie zachowały nic z tych urządzeń. W obyczajach ówczesnych Słowian, przodków naszych, jak również u ludów germańskich, szeroko kwitła gościnność, która była powodem, że podrózny z pewnąhemostą znajdował dach i pożywienie. Obok tego pełnienia miłosierdzia stało się do pewnego stonu obowiązkiem klasztorów, które osobno od cel zakonnych posiadały lokale dla pomieszczenia ludzi świeckich i w nich umieszczają podróżnych. Wiele klasztorów, pozynającaju już od IX w., posiadało osobne domy, postawione bliżej drogi, niż inne klasztorne zabudowania, i przeznaczone dla podróżnych i ich koni. Domy takie często były zbudowane według planu zupełnie zastosowane do swego przeznaczenia: naprz. na drodze z Rzymu do Neapolu w Fossanova zachowały dobrze zwaliska klasztornego domu dla podróżnych, w którym wysokie suteryen sklepione służyły za stajnie; parter i piętro przeznaczone były dla ludzi. W Wiekach Średnich podróżowano niemało: wiadomo, że wielu ze szlachty, duchowieństwa, kupców i artystów pędziło życie wędrowne, same więc klasztorz potrzebom zgoła nastarczyć nie mogły; ponieważ zaś utrzymywanie zajazdów nikomu nie było wzbronione, więc obok H-i klasztornych, w których szukali schronienia po większej części ludzie uprzywilejowani lub z klasztorem ze stosunkowani, powstały inne, utrzymywanie przez ludzi prywatnych. Niektóre z nich, jak to bywa i teraz, korzystały z dobrej reputacyi, inne zaś stały się przytułkiem ludzi poszukujących przylód, spragnionych gry i hulanki, ludzi i koబiet podejrzanych lub uciekających przed pościągiem sprawiedliwości. Takie zajazdy często były gniazdem występnych spisków lub zajść krwawych i stawały się poniekład plagą społeczną; więc rządy i państwa zmuszone były do pewnej reglementacyi i ograniczeń praw utrzymujących H-le. We Francyi za Karola IX postanowiono: 1) utrzymywać H. ma prawo tylko ten, kto uzyska wyłączne pozwolenie; 2) utrzymujący H. bez owego pozwolenia płaci pewną karę. Wdawanie się zwierzętności w sprawy procederu hotelowego wzrastało od tej chwili coraz bardziej i w końcu XVII w. we Francyi przepisy władz państwowych ustanawiały ceny na pożywienie, jakie goście otrzymywali w H-ach. Trwało tak do połowy XVIII w., kiedy pojęcia

wolności handlowej (ob. Tom XXVII str. 352)
przenikły do sfer rządzących i zastosowanie ma-
kysmy „Moins gouverner” (mniej rządzić począ-
wy to wydawać dobre rezultaty; wtedy przemysł ho-
telowy uzyskał swobody, z jakich dotychczas
korzysta. W XIX w., z rozwojem dróg żelaz-
nych i ułatwieniem podróży, powstała musiała
większa ilość H-i i należte wyspecyalizowa-
nie budynków dla nich przeznaczonych. Urządze-
nie hoteli europejskich jest powszechnie znane.
W Warszawie wzorem jego jest H. Bristol. W Am-
ryce H-le bywają dwóch typów: jedne noszą na-
zwę hoteli z planem europejskim, drugie—
hoteli z planem amerykańskim. W tych
ostatnich gość płaci określoną kwotę na dobę
(3 lub 4 dolary) i za to dostaje pokój sypialny
z najkompletniejszem urządzeniem i usługą,
w sali restauracyjnej posiłek cztery razy na
dzień z prawem spożycia za każdym razem tyłu
potraw, na ile mu apetyt pozwoli, z jadłospisu,
zawierającego kilkadziesiąt dań, oraz korzysta ze
wszystkich urządzeń hotelowych, jak: windy, ła-
zienka, czytelnie, biuro do pisania z papierem
gratis i sale recepcyjne. Te sale zajmują naj-
lepszą część gmachu hotelowego—pierwsze pię-
to, posiadają wspaniałe rozmiary, są zawsze
pięknie dekorowane, całe wysłane dywanem i za-
stawione grupami mebli: kanapka, stół i kilka
krzeseł. Amerykanin w swej sypialni nie przy-
muje nijęgo gości i interesantów. Kto chce od-
wiedzić mieszkającego w H-u z planem amery-
kańskim, wchodzi do sali recepcyjnej, posyła
przez służącego kartę swoją, zajmuje swobodną
grupę mebli i czeka przybycia lub odpowiedzi
tego, komu bilet posłał. Tu przymuje się wizy-
ty, tu się robi interesy i zawiera umowy, do
czego dopomaga na sąsiedniej sali olbrzymi stół
do pisania. W H-ach z planem europejskim sal
recepcyjnych niema i płaci się osobno za lokal,
herbatę, pieczywo etc.

Δ. Kusz.

Hotentoci (od wyrazu hollenderskiego „hüt-
tentüt“ = ograniczony, nieudolny), nazwa zbio-
rowa paru plemion w Afryce Południowej,
mówiących narzeczami tego samego języka.
Z pośród tych plemion wymienimy Namów, Go-
ranów czyli Koranów, Damarów. Sami H. zo-
wią siebie Koi-Koin, t. j. „najprzedniejsi ludzie”.
Ogółem plemiona hotentockie nie zawierają obec-
nie więcej nad parę dziesiątków tysięcy człon-
ków. Są to szczątki grupy znacznie liczniej-
szej, zajmującej ongi ziemię dzisiejszej kolonii
Kaplandzkiej a nawet siedzącej jeszcze bardziej
na północo-wschód, tam gdzie dzisiaj przebywa-
ją plemiona kafryjskie. Dzieje kolonizacyi Kap-
landu zachowały nam nazwy innych plemion,
wytępionych przez najazd. Mieczem i ogniem
tępiono tubycłów, a nawet nad drzwiami kościo-
łów umieszczano napisy: „Psom i Hotentotom
wejście wzbronione!”. Obecnie prawie wszyst-
kie grupy hotentockie utraciły swoją indywidual-
ność etniczną, noszą kostium europejski, posłu-