Et cognoscit sanguinem a superfluitatibus ut nutriat membrum et conuenientiòzi: et mittat vnicuiùs membro 〈φ〉 est ei simile. Et istius uirtutis non fuit memor. B. et sepa/ tia de qua loquì non est h. et est magna dìa inter sepatiam et discretiam: et in eè et tempore. Sed banc hèo ab onosati qui eam afferit forziter: et non est dubium qùm ipsa sit in corpore: et est necessaria: Sicut fuit alie uirtutes. Et ipse dicit i illo libro oia accidentia que adueniunt corpori qùn ipseduntur opones illius uirtutis et dicqù qùn debilitatur in stò necessarium est ut ge/ nerentur mali bu.in toto corpore eo qù non erit facta sepatio inconuenientis a conue/ nient: vni alì pueniet mozæa. Et erit hè et ppea qù debilitata erit uirtuf hec in splene qù non erit attracta colera nigra ad ipsuz Sed non maiat aboàser per quam còple zionem ita uirtus operatur: nec qù sit ei? inſtrùm: sicut dicit in alijs quatuor. Et hic est magnus defectus: qù qù nolumus ſmo uere accidentia que superuenient ei de zì ſi non cognouerimus ɔplexionem qua la/ borat non cognoscem? mòs curùns ipsi? Et nos dìo pcedente debemus ſuum eè declarare: et qua cà laborez infert. Et qù pzuatur eius opò: aut minuitur poſt hec ex necessitate sequetur debilitas in uirtu/ te nutritiva ch bì sto? in ſe ipſo: aut ab ea pzuatur: qù iam dictum est qù flo? nutratur ex kilo aliquo mò nutrimenti: et ſi non nu/ trietur a kilo non amplectetur ipsum.

Et qù deORIZATUR UIRTUS NUTRITIA U STO
sequitur ex necessitate egritudo que dì in
digò stòi. Et cà istius ſunt due reſ aut ma
la complexio ca. et ſic. fixa in ſbſtantia ra/
dicali stòi: qui, ſi plongatur inducit ethica
aut mala complexio fri. et ſic. que inducit
ſenectutem.

Capitulum de accidentibus egritudini
bus ſuperuenientibus uirtuti retentive.

T. uirtutis retentive qùn diminuitur
operatio sequitur inſko et uentositaſ
et alì exit cibus indigestus. Et cà but? est
mala ɔplexio fra et bu. et alì ſolum fra nò
materialis et màllis. Et qùn hec opò ap
piquabit pzuòni ſui fiet egritudo lubrizicis

tatis intestinoz. Sed qùn hec uirtutuf retine
bit cibum mala retentòne: adueniet stò ut
ſit temuloſus: eo qù uirtus retentiva pium
getur cum fece cibi. Et hoc accidens ap
paret in stò plus tempòe facletatis ſuper
ſue quando impletur sto? nec potest rege
re cibum. Et hoc accidit ppter vnam ma
lam complexionem materialè aut non ma
terialem.

De accèntib'uirtuti exprìſi ſupuèictib?

Irtutis expulſiue operatio: aut dimi
nuitur aut pzuatur. Et diminutio
nem uero ipsius accidit ut remaneat et re/
tineatur cibus in stò mala retentòne ita ut
putreflat. Sed a pzuatione ipsius accidit
egritudo qù dicti colerica.l. calida. Et
buius cauſa est complexio mala ſka mate
terialis uel non materialis: et hec è subſà
tilis cà pzuationis ipsius. Et aliquado
pzuatur ppter opilationem que fit in in
testinſis: sicut accidit in colica: et hec pzu
tio est accidentalis. Sed ſupera ſu/
pulſio que ſuperuenit operationi iltius ɔ/
tutis facit vnam ex ſpeciebus lubrizitatis
intestinozum. Et hec est forciò illa que
ſt ppter pzuationem retentine: qù hoc fit
ppter aliam rem que mouet banc uirtutè
ad expellendum nimis: sicut ſunt humoſ
ulceratiui: ut colera aut flema ſalſuz: et me
lencolìa: acetofa. Et etiam potest fieri .pp
ter apostema generatum in orizicio uſ po
ta ſtomaci: aut ppter cibos cozruptos per
mutatos ad tales homores: sicut accidit i
fortiſimo fluru. Et aliquando remotis
bijs omnibus càis uirtus expulſiua mou/
bitur hoc malo motu: et etiam ppter alijſ
leuem cám eidem aduenientem: et hoc pp
ter errozem uirtutis illius membzi: ppte/
rea qù hec mala dispoſitio est reuerſa i ba
bitudinem ſtabilem: et ppterea curant me
dicti banc egritudinem cum medicinis cuz
quibus curant uertiginem et melencoliam:
ut remoueatur erroz iste et sensibilitas ma
la. Et adbuc declarabo melius in libro ò
ingenio sanitatis: et potest eè ut hoc flat p
pter apostea factum in ſuperficie ſtomaci
Adhuc etiam ilti uirtuti attribuìk malù
accidens qù dicitur ſingultus qù accidit pp

d 3

rem que ledit ppter qualitatem calida aut
fridam: 2 quedam spès fit ppter malami
complexionem calidam 2 frigidam fitam
in substantia stoi: ita q generatur in ipso
vna spès spasmi: cuius sanatio aut est di-
ficilis aut impossibilis: 2 aliqui fit spasm?
ppter multam humiditatez que est in sub-
stantia neruosa stoi sm q dictum est in caſ-
ſpasmi. Et uomitus appratur male o-
peratiuni ſtius uirtutis fed non est ita ſub
ſtantialis ſpili sicut expulſio que ſut per in-
feriores partes. Et cã uomitus est pp
cam natantem in oze stoi: ex m'ta humidi
tate colerica an flematica: q2 qni ſili bumo
res erunt in partibus ſuperiorib?stoi mo-
uent uomitum: 2 qn erunt in partibus iſe
riozibus stoi mouent flurcum. Et aliqui
1perguntur ad ston ab alijs membriſ ſic
ab epate: ut uidemus in m'tis quibus ad
uenit ſebzile frigus: cum uomunt curantur
2 hoc accidit pprie ab bu. colericis 2 alij
a flematicis: q 2 fit a melencolics ſigni
cat maius malum.

Be accidentibus ſuperuenientibus uir-
tuti attractiue.

Aula impedimenti attractiue stoi ea
dem est cum cá que hoc facit in yſo
kago. Sed diminutionem appetitus 2 au-
gmentum ipſius in stò dicemus qn tracta
bimus de accidentibus que adueniunt uir
tuti ſenſibili.

Be accidentibus que ſuperueniunt uir
tuti nutritive intestinorum.

Uc uſq2 dirimus de accitibus 2 fiut
i op6nibus que maſſeſtatur i stò: de/
inceps volumus dicere 3 accidetib2 4 ſup-
uemiut ſtutibus nutritiuis itestinop. Et
dicim2 q1 manifeſtior2 ſtuf 2 ê in cis est ſtuf
expulſua. 2 post illa reſetiua. Accenția
2 ſupueniut ipſi ſut fecüdù corrupt6nem
i taz duaz ſtutuz. Et qn priuak opatio
uirtutu expulſiue aut diminutur ſit tunc egri
tudo que dicitur colica. Et priuationis
cà ſtius uirtutis ſtat ppter malam compl-
xionem colericam materialem aut non ma-
lem. Et priuatio que puenit a mala cò-


plexione frigida est pluribus maniſesta: p
pterea q2 frigiditas est còtraria calo2na
turali ppter ſuam qualitatem: 2 impedit
ſpm in omnibus ſuis operationibus. Sz
quando puenit a caliditate non est admi-
randum. ppterea q2 multa membra non
agunt nec patiuntur: niſi ppter calo2zè
t peratum menſuratum vnicuiq2 memb2o:
2 q2ado caloz egreditur multum extra na
turam in aliqua duarum qualitatum tunc
priuatur eozum operationes ppter calz
aut frigidum. Sed quando distemperaſ
parum in caloze tunc erit operato mala. ſi
cut caloz stoi qui pmutat cibof in fumofita
tes. Et aliquando priuatur operatio
iſtius uirtutis in intefinis ppter opilato/
nes que in eius ſiunt. Et ille ſiunt aut pp
ter ſtercus durum aut uifcoſuz, aut humo
rem groſſum 2 uifcoſum, aut ppter apoſte
ma uentofum. 3uis leſio que puenit ab a
poſtematibus in bac opatione ſit duabus
de caſ. vna q2 acquirunt intestina malaz
2 p[6]oem m6le. 2 alia ppea q2 claudit uias
Et uentofitas êt claudit intestina pp-
duas res. vna q2 p[6]onit ſe ſtercori sicut
accidit canalibus ſub terraneis vnde ſiunt
aque. Etia q2 tozquentur intestina donec
claudantur. Item ſit opilatio pp lubr/
cos. 2 accidit in intefinis pp cozruptione
ſtius uirtutu expulſiue que ſit pp opilato2ez
q2 facit opatònes non naturales eo q2 ex/
pellit ſupfluttatem per partem ſuperio2ez
quam debet expellere per partem inferio
rem. 2 tunc euomit ſtercus. Et aliquan
do debilitatur uirtus expulſiua ppter o/
pilationem uie a ciliſ fellis ad intefina qa
tunc non potest peruenire ad intefina ex
colera illud q2 adnuet ad ſtercoris expl-
fatione. Sed ſi bec operatio permuta-
ta fuerit ad malum contrarium tunc malá
faciet operatònem. 2 ſiet aliquo modo flu
rus eo q2 ſtercus non trahit in intefinis
mo2am conduementem ppter augmentum
iſtius uirtutis. Et cá augmenti iſtius 2
ututis est ppter humores mordicatuos q
ſpili ſunt ad intefina ab epate 2 uenis 2
stò. aut felle aut ab alijs membriſ. 2 ali-
quando pueniunt a capite. Et quando
humores mordent intefina multum ulce/
rat ea. 2 ſit egritudo que dicitur ulcerato

31

intestino zum que disinteria nominatur.

Itez accidet istud ifti uirtutii ppter qua
litatem cibozum qui sunt extra nam:q2 a
liquando to? expellit ad intestina cibum
an? q5 digeratur:z alii fit ppter multam ci
bi quantitatem q5 est superflua. Et alii
quando accidit ppter opilacionem meat?
qui est inter epar z intestina:z tunc ſtra/
sit cibus ad epar:z cibus agrauat uirtuté
expulſuam:z ppterea ipm expellit. Et
alii cā que phibet penetrationē cibi ad e/
par est grossicies ciboz. Et grossicies
cibi est aut pp naturam ipius eſdem cibi:
z pp debilem opōem stoi in ipm aut pp v
trunqz. Et alii non tranſit cib? ad epar
pp debilitatem uirtutis attractiue in ipſo:
sicut accidit in egnibus epatis. Et q5
debilitatur uirtus retentina fit vna spſes
fluxus que nominatur elicalſa: z hoc pue
nut necessario pp malam complexionē ma
lem z non materialem. Et quando pzi
natur ipsa operatio fit alia spſes flux? que
dicitur lubitzitas intestino zum. Et ope
rationes extremitatis intestini longatio/
nis impediantur:aut popter ulceratoem
factam a duricie ſtercoris: aut ppter emo
roidas ibi natas: z aliquando uenis ipiſus
apertis fluet inde ſanguis:z aliquádo flu
et ſanguis iste per uiam naturalis purgati
onis z laudabilis: z hoc est q5 dicit. Apz.
malus ſanguis discurrit a naſo z ano.

Capitulī de egritu dinibus z accitib
epatis.

Hia epar habet quinč uirtutes:io
accidentia ei aduentia toudež ſut
q2 quando diminuitur in ipſo uirtus dige
ſtina ſanguis ſuus erit flematicus:z mem/
bza que nutrientur longo tempore ex talí
ſanguine convertentur ſin ſuas complexi
onem ad naturam iltus humoris z pote
rit fieri egritudo que dicitur ydrops ypo
ſarca. Et hoc accidenſ euenit ppter ma
lam complexionem frigidam materialem
z non materialem:z aliquando fieri ppter
qualitatem cibi aut maliciam ſui ordinis:
Et aliquando fieri ppter res extrinſecas
z potest fieri ab omnibus cauſis que indu
cunt frigiditatem complicionis. Et alii
quando ppter colligantiam membrzorum

fernientium epati cum ipſo sicut to?: quia
quando diminuitur operatio ſtomaci in di
gerendo chilum z mittit ipsum non coctuz
epati: z quando in hoc fit perfenerantia
couertitur natura epatis ad complexiōez
frigidam Et splen quando debilitatur
z nō mundificat sicut debet: tunc remanet
pars frigida z sicca in epate: z conduertit
ipsum ad complexionem frigidam. Et
q5 etiam itestia gratilia acquirit malam?
plexiōez z sic debilitabitur epar popter
colligantiam que est inter ipsum z epar.
Et aliquando acquirit epar malam com-
plexionem ppter apostema: z apostema
non erit cā p malor2 parte iltus egritudis
nifi induretur z fiat lapideum. Et alii
erit cauſa egritudinis epatis egritudo of
ficialis: sicut ſunt opilationes que ſiunt in
ipſo: eo q5 opilatio habet extinguere calo
rem intrinſecuz: z maxime quando bu. fa
ciēs h est frigidus. Sed quando opera
tio uirtutis digestive acquifuerit maximū
errorem: tūc accidet vnum ex duobus: qa
aut ydropisí timpanitica: aut alie egritu/
dines calide. Et tu debes ſcire q5 mē/
bza ſi agunt nec patiuf niſi cā quod caloe
tēpato ex frigiditate ppoſtionata ei: ideo
q2 oſtenſum est in naturali phia q5 frigidi
tas est in corpore sicut instrumentum tem
perans calozem naturalem qui est p[rim]
agens z ſubſtantiale: ergo quod[li]z mēbzu
opatur ſuam actionem p[iftum] calozem cō
rectum cum ito inſiro conveniétè ei. Et
q5 fritas aduenit mbzo ſi multa ita q5 ca/
loz non egreditur ſuam formam naturalē
multum tunc diminuitur operato membri
sicut in cibis qui ascendunt in stō: z sicut i
ſanguine f[lat]io eo qui gnāk in epate frigido

Et q5 debilitatur caloz agens bzeui au
gmento q5 tunc non trabit calozem agētē
a ſin forma naturali cum ſit mala augmē
tatio in operatōne mēbzi sicut in stō gene
rante ſumofitatem ex cibis: z sicut in epa
te generante multam coleram Sed q5
ſit magnum augmentu in caliditate uel fri
giditate ita q5 caloz mēbzi exeat a ſua fo-
ma naturali: tunc faciet membrzum oppo/
nere contrariam opōni näli: sicut to? qui
corrumpit cibos. 3 cāc eſt ap[ar] egritudinum
fiunt eque a mala pp[one] caſa sicut frida

d 4

Et postquam assignauim cám coem omni
bus mebris uolum reuerti ad locum vnö
sepati fuim? et assignare cás, pprie in epè.
Et dicim? quón accit epati malaplexio
cala paz excedés sicut dixim? tunc acqui
ret multâ amaritudinê. Sz qûn augnîtabit
bec mala pplo cala ita qę egrediak a sua
fòzma nàli tûc erit opò ipò opò nâlis: et
pueniet illa opò solù a caloze in eo q est
caloz: et n in eo q talis caloz: g q pueniet
ab isto caloze in eo q caloz simk? inducet
ptè aqam q ueniet ad fumù: et feciet ex eo
uètositatè et pueniet ex h tipàitica idrops
aut sìle: et si fuerit cá remotòis nàl calòis
eĝdo cala: attribuek illa remotio eĝni ca
lìde: et si fuerit fra attribuek fre. Et ppea
multu laborat medici ut dèt cám bûi istius
spèi eo qeque fiunt a caloze sicut a frigo
re. Et ppea hec spès difficilior est certis
ad curandù. Sz cá acqrendi malà pp'one
nàl? sunt cæc calè mâles et nò mâles. Et
cá q magis est ppria in bac leſione est qûn
ciltis fellis ſua opone non facit. et hoc ac
cidit aut pp opilatòem que est in meatu q
est inter cilti et epar: aut pp debilitatè uir
tutj attractiue in ipò cilti: aut pp opilatòez
meatus qui tranſit a cilti ad intestina: aut
pp debilitatè uirtutis expulſiue que est in
ipò ſelle. q est q quâ claudik ille meat? tunc
accidit eidè illud accidens q aduenit bûti
clausa intestina: hoc est q nò petit cibum
tec desiderat. Et accidit hoc ppea qz uir/
tus attractina est in quoiz mebro pp nutri
tiùá. Et uirtus nutritia pplet ſuas opôes
pp quatuor bas uirtutef: et q priauf vna
itaz priauantur oës et ſic accidit epati pp
ter ſel. Et accidens q dicitur yctericia
fit ex neceſtitate pp vná duarum re: au: p
pter prieationem opônis fellis: aut dimi
nutionem: qz tuc remanet amaritudo per
mieta sanguini: et uirtus expulſiua mittit cás
ab omnibus membris: et expellit eaz ad
superficiem corporis per modum curatio
nis sicut expelluntur alie ſuperfluttates,
t hec spès non est timorosa: aut qz epar:
aut qz membra acquifuerunt malam com
plexionem calidissimam: sicut accidit quam
do generantur aposternata calida in eis:
aut ppter uenena calida ebibita: qz tunc

dominatur multa quantitas colere in cor
pore et spergitur ad cutiz. Et hoc manife
statur ppter quàtitatem superfluam et ma
lam qualitatem: et non per viam mûdifica
tionis: et ppterea hec spès est periculosa.

Et accidentibus superuenientibus uir
tutj discretive uepatis.

Etando debilitatur uirtus discretia

in epate tunc debilitantur operato
nes iplus et spenguntur per totum corp
humores hii cum ſanguine et ſiunt ppter
hoc me te egritudines sicut idrops que di
dicitur afelites: et qz hec uirtus cognoscat
aut ſeperet aquositatem que est in chilo
tunc spergitur in ſanguine et nà pellit ipaz
ad concanitate ventrís: et quidà dìnt q no
expellit ad hunc locum misi per uenas um
bili: ppterea qz ite uene tinuaf cù epè
et p itas exit ſupfluitas aquosa que est i e/
bione qn est in corpore matricis. Et alì
ſit hoc accidens ppter debilitatem uirtut
attractive que est in renibus: aut pp opila
tionem: aut pp stricturam illius meatus:

Et qn debilitat uirtus retêtiua in hoc
membro est cát ut exere ſanguis ex eo cru
dus aut nò cocus. Et qn uirtus expul
ſua erit permutata ad maluz in hoc mem
bzo tunc reuertik ſanguif ad intestina per
meatns per quos cibut tranſit et fiet flux
ſaguinis: et hoc est aut pp acumen ſangui
nis: aut pp maliciam plexionis. Quid
do debilitat aut priauf opò uirtutis attra
ciue et er bac puenit malus flurus. Et
cá vris leſonis barum uirtutuz est ppter
egritudines appiatas membris officiali/
bus aut confimilibus Sed officialis est
cá per accidens. qz mediante egritudine
complexòali que est appiata confimilib?
Et ite due spès egritudinis ledunt mé
bsum duobus modis, aut in eo q est in ip
so membzo, aut in eo q est in membzo co
municante cum eo. Et propterea si ali
quis quereret a nobis in hunc modum p'
q vna rerum per quam leduntur operato
nes membzozum est per communicationem
uel colligantiaz, et cor est illud q dat calo
rem epati per quam facit ſuas operatio
nes ledentur operatoines epatis propter

palliones cordis aut non. Responde/
mus quia posth cor est dominans mem/
bzum super omnia ex toto impossibile est
ut in eo generentur egritudines sensibilesf
tales que possint ledere epar aut alia mê/
bza stante homine uuo. et si hoc accidit ac/
cidet per iam extraneitatis que fit in reb/
naturalibus: Et h s italde raro. Sed
maior pars egritudinum que sunt in cor/
de remanente homine uuo per perlatio
nem fit ad membza insensibilia quais non
fit impossibile ut corde adueniant egritudi/
nes oculte propter malam complexionez

Et quando sunt sensibiles leftiones o
operationum epatis tunc sunt fortiſſime ſic
tu utes q. ppter paruum motum uel pp
ter paruum remum adueniètem guberna
tozi magne nauis fit magnus motus in p
te piori nauis. ſic etiaz habet se quelibz
dispositio cordis ad omnia membza pün
cipalia. Propterea quando medicabi
mur epar non debemuf negligere cordis
dispositionem imo ante oculos pferendù
uel ponendum. Et adhuc melius decla
rabinus in ingenio ſanitatis.

Tractatus de accidentibus ſuperueni
entibus digestiue uenarum.

Accidentia que ueniant digestioni ue
narum sequuntur. pro maiori parte
egritudines epatis: sed habent egritudi/
nem p[oe]pziâ eis hoc est fluxum sanguinis
Et in egritudinibus fit hoc. ppter forzi
tudinem uirtutis expulfive; et marine in
crifi laudabili. Sed illud quod est acci
dens abſolutum fit ppter sanguinem mö
dicatum. et accutum: et p[oe]pterea diſſol
uit continuatem orſiſicioru earum: aut pp
ſubtilitate ut egnes q. dicitur clauloz. Et
ſic tu utdes q. accidit in uibz olei: aut acci
dit p[oe]pter multitudinem ſanguinis quaz
uene continere non possunt: et aliquando
accidit p[oe]pter debilitatem ſubſtantie uena
rum que p[oe]separate ſunt ſcioni: aut quia
ſunt ſubtiles nimis aut nimis dure. Et
res que ſcindunt uenas cito ſunt multitu
do ſanguinis et res extrinſeque ſic ut caſus
et perſuio. Propter paſſiones borum

membrozum et epatis multa accident acci
dentia in uis urinalibus. Et i libro ligno
rum hoc declarabo.

Be accidentibus ſupuenientibus virtu
ti nutritive membror.

Ed accidentia que accident ultime
digestioni que est in membzis ſunt
tria ſcut in aliis. Et ut q. p[ui]tatur opera
tio uirtutis nutritive in ipa ſicut fit in etbi/
cis. Et ut q. diminuitur ſicut accidit in ma
cie appellata alchaul: aut permutatur ſic
in lepza et morphea Et c[à] hozum c[ì]ci
dentium est aut p[oe]pter malam complejo/
nem ip[oe]zum membrzozum: aut p[oe]pter co/
municationem aliozum ſicut in lepza que
fit p[oe]pter duas res aut p[oe]pter debilitatez
uirtutis digestiue que est in membrzo: aut.p
pter malam matetiam eidem ab alio traſ/
miffam. Et malicia materie est aut p[o]
pter se ipam aut p[oe]ter debilitatem epatis
et uenaruz et cauſa morphee. Et cauſa
morphee est p[ro] maiori parte p[ro]pter de
bilitatem uirtutis discretiue epatis: aut p
pter debilitatem attractiue in ſplen. Et a
liquando accidit p[ro]pter malam comple-
xionem acquisitam in ſubſtantia membrzo/
rum: et aliquando p[ro]pter cibos Et tu
debes ſire q. quando enumeramus cau/
fas istozum accidentium q. tunc non diſ/
nus res contrarlas ad iuicem: aut q. illoz
ipa etiam accidentia al[ui] non possent eſſe
ſim[ui]. Sed plurief hec accidentia ſunt per
plures cauſas: vna et posſet etiam eſſe ut
omnes adſſent.

Be accidentibus impedientibus dige
ſtionem cerebri.

T opò ſutut digestiue in cerebro: al[ui]
diminuetur aut corrumpetur. Et
ab hoc prouenit fluxus uel curſus ſuper
fluitatum non coctarum a cerebro per na
res et pallatum: Et hoc accidens appel
latur naſſa: Et accidit a rebus frigidis ex
trinſecis. Et aliquando fit p[ro]pter res