xlviii.

hinc mouet ad exemplar vt ad verita
te sui esse. Si igitut exemplar est eternu
& imago habet vitâ in qua pregustat
sui exemplar: idcirco delideriole ad ip
sü mouet. Et quu motus rei vitalis no
poftit quiescere nih in infinita vita que
est eterna lapientia: ideo non potest cel
sare spiritalis ille motus qui nunq in
finita vitâ infinite attingit. Semp eni
tam gaudiosissimo deliderio mouetur
vt attingat quod nunq de delectabilita
te attactus fastidit. Est eni lapientia e
terna cibus laporosissimus qui latando
delideriu fumendi non minuit: vt in
eterna cibatione nunq casset delectari.

Orator. Indubie te optime dixisse te
neo. Sed valde referre video inter gustu
lapie & ea que gustu pferri poftunt.

Xdiota. Bene dicis & placet a te hoc
verbû audisse. Sicut eni omnis scien

tia de guſtu rei nunq[ui] gulaſte vacua
& ſterilis eſt quouſq[ui] lenſus guſtus at
tingat: ita de hac ſapia qua[n] nemo gu
ſtat p[ro] auditu ſed ille qui e[a] accipit
in interno guſtu: ille teſtimoniu[que] p[ro]hibet
non de h[is] que auſdiuit ſed in ſeip[o]
experimentaliter guſtauit. Scire mul
tas amoris deſcriptiones (quas ſancti
nobis reliquerunt) line amoris guſtu:
vanitas quedat eſt. Quapropter ad que
rendat eternat ſapientat non ſufficit ſci
re que de ip[ro] legunt: ſed necesse eſ t
poſtq[ui] intellectus repperit vbi eſt q[dur]am affectu ſua faciat: quaſi qui inue
nit agru[que] in quo eſt theſaurus non po
teſt gaudere de theſauro in agro non
ſuo exiſtente: quare vendit omnia & e
mit agru[que] illu[que] vt in ſuo agro habeat
theſauru[que] vnde oportet omnia vende
re & dare. Non vult eni eterna ſapia

haberi

xlix.

haberi nifi ibi vbi habens nil de fuo te
nuit vt eā haberet. Id autē qd' de nīo
habemus vicia funt: de eterna vero fapi
entia non nifi bona. Quapropter ſpiritus
fapientie non habitat in corpore ſubdito
peccatis: neq in maliuola anima: ſed in
agro ſuo puro & ſapientiali munda ima
gine quali in templo ſancto ſuo. Vbi
enī eterna habitat ſapientia: ibi eſt a
ger dominicus. ſerens fructu immorta
lem. Eſt enī ager virtutuī quē ſapien
tia colit: ex quo nafcunt fructus ſpiri
tales: qui funt iuſticia: pax: fortitudo:
temperantia: calitias: pacientia & ceteri
tales. Et licet eterna ſapia ſe omnibus
cōmunicet liberalissime quū ſit infinite
bona: tamen a nullo capi poterſt vt eſt.
Identitas enī infinita non poterſt in alī
o recipi: quū in alio aliter recipiat: &
quū non poſſit in alio nifi aliter re.

g. 1.

cipi: tunc recipit meliori modo quo po
test. Sed imultiplicabilis infinitas in va
ria receptione melius explicat; magna e
ní diuermitas imultiplicabilitate melius
exprimit. Ex quo euenit vt lapia in va
ris formis varie recepta hoc efficiat: vt
quelibet ad identitate vocata modo quo
potest lapientia pticipet. Vt quedá ean
dem pticipent in quodá valde diffanti
a prima forma quibus vix eſſe elemen
tale tribuit: alia adhuc in nobiliori gra
du quibus vitá prebet vegetabile: adhuc
huc alia in altiore quibus vitá ſenſibi
lem: pot hoc quibus animale: deinde
quibus racionalé: demu quibus intelle
cualem. Et hic gradus eſt altissimus
pximior ſcilicet lapientie imago. Et hic
ſolus eſt gradus habens promptá & ina
tam aptitudiné ſe ad lapientie gulfú
eleuandi: quia in illis intellectualibus

I.

naturis imago lapientie viuit vita intelle
ctuali. Cuius vite vis eſt ex ſe vitalē mo
tū exercere: qui motus eſt per intelligere
ad ſuū ſpriū obiectu: qd' eſt veritas ab
ſoluta que eſt eterna ſapīa pgere.
Nunc itaq pro hoc breui tempore hec
ſic dicta ſufficiant vt ſcias ſapientā eſſe
non in arte oratoria aut in magnis vo
luminibus: ſed in ſeparatione ab iftis ſen
ſilibibus: ac in converſione ad ſimpliciſ
ſimā & infinitā formā: & illā recipere i
templo purgato ab omni vicio: & fer
uido amore ei inherere quouſq degu
ſtare queās eā & videre qm ſuauis ſit
illa in qua eſt omnis ſuauitas. Qua de
guſtata vileſcent tibi omia que nunc
magna vident: & humiliaberis vt nil
arrogantie in te remaneat/neq aliud
qdcunque viciu qn caſtiffimo & puriſſi
mo corde ſemel deguſtate ſapientie

g. 2.

I. I.

Nicolai Perotti in Baliliu magnú
de Inuidia: ad Nicolaú pontificú
maximú: prefacio: ~

Ontemplanti mihi lepenume
lumme pontifex virtutes viti
aq mortaliu nihil perfecto me
lius nihil expetibilius: nihil probo ac ho
nefissimo viro dignius: nihil deniq im
mortali deo conuenientius videri solet
ea virtute qua greci

vocant: nos vno verbo exprimere lati
ne non possumus. Econtrario vero: ni
hil pniciolius: nihil detestibilius: nihil hu
mano generis aduerario magis conlen
taneu eo crimine qd a grecis tum

tum vocat: nri
liuorem atq inuidiam appellare conſue
uerunt. Nam p ſmortalem deu ſi ſuper
bia: elatio: iactantia: inter inflignia mor
taliu crimina connumerant: quid de in

g. 3.

uidia exilimumque est quod abest his huius
manis ingenita mentibus esse non potest.
Si ingratitudine nihil flagitius est esse
complures putant quæ apud Perlas pu
niri Xenophon testat: qd nam de iuidi
a iudicii dare poterunt, que adeo ingra
titudini coniuncta est ut vix aliquan
do separata inueniri possit. Tunc enim
maxime torqueri iuidos cernimus: quod
lingulare aliquid ab inuidiose beneficii
sunt consequuti. Hac peste pontifex max
ime quod totus terrarum orbis repletus est
tum vel maxime principu aule: quas si
bi perinde ac precipuas quasdam sedes
elegit. Nam si quis est qui doctrina si
de prudentia aut singulari aliqua virtu
te principi sit acceptor: in eum confessi
tangit in commune hoffem maxima in
uidos confluit confluit turba: et ut eum
auertat machinas omni arte intendit

L.ii.

Quam operepreciu fore duxi: li preclará
hanc de iuidia oracione a Sanctissimo
viro Basilio habitam latiná facerem/&
tuo lanchissimo nomini dedicare. Nam
quu eius viri ingemio te plurimú dele
ctari comptu haberem: rem tue lanch
tati gratissimá me factus & speravi. Ac
cape igitur lanchissime pontifex hoc a
me munulculum: qualsi quodda mee lin
gularis in te obferuantie monumentum:
per qd' & tu teipm qui ab eo vicio quę
longissime abes / recognoscere: & ego per
te ceteris qui hanc níam lucubratiuncu
lam lectitare voluerint, poffe possim.

VALE

Magni Basilií de Inuidia:
oracio.

g. 4.

Iii.

ita inuidia animū hominis vbi inflita
est/consumit. Vel potius quéadmodum
viperas tradunt ventre in quo genite süt
corroso nasci: eodem modo liuor oppreſ
ſum exedit animū. Inuidia eni est do
lor ex proximi commodo pueniens. Qua
propter neq cure neq ſollicitudines inui
du vlo tempore deferunt. Fertilis est
vicini ager: affluit omnibus ad victum
necessariis domus: honos viro non deest.
Hec omia alimentu morbo ministrant.
& ſollicitudinis quedā additamenta
ſunt inuido. Quapropter nihil differt
ab homine nudo qui ab omnibus ceda
tur. Fortis est quispia/inoffenſa valitudi
ne: hoc inuidu macerat. Alius ob pul
chritudinē est iocundior: hec alia inuido
plaga. Nic virtute prudentia dicendi
viribus multis antecellit: conſpicit ab
omnibus in admiratione habet: alius

diues honoratus in dandis muneribus
splendidus inferendo indigentibus subli
dio liberalis: ideoq apud eos maximam
quos libi beneficiis deuinxit laudem con
sequutus fuit: hec quoq quasi quedâ vul
nera mediâ liuidi hominis inficiunt pe/
ctus. Est & illud in hac egritudine mo
lestitimû qd' dolorê suâ nemini dete
gere potest: sed defixos in terra tenens
oculos dirumpit dolore & egritudine
cruciat. Interrogatu vero quo morbo tan
topere pturbet: pudet eu diuulgare calami
tatê suam / qd' inuidus lit/qd' sollicitus / q'
ob fortunas amici concipiat animo do
lorê: qd' fiatris felicitate querat: deniq,
qd' bonoq alterius aspectu pati non pos
lit. sed pximi sui còmoda suâ faciat cala
mitate: hec eni diceret inuidus li vera
loqui vellet. A t quando hec nemini
equo animo detegere potest in pfundo

IIII.

pectoris egritudinē fouet que vilcera ei?
exedit consumitque Quapropter nec me
dicū eius egritudinis inuenit: nec medi
cinā ad id genus morbi conducibilem
reperit quanquam nonnulla de huiusmodi
medicamentis Icripta extent: led ſemper
vnū eius egritudinis remediū expectat vt
aliquē ex his quibus inuidet ruente cer
nat. Hic odii terminus est inuidiolum
alspicere e fortunato infelicem factu: et
eu qui antea omnibus erat conspicius
calamitos videre. Tunc letat quu illu
lachrimante cernit quu ruente intuetur:
& fortunato quidē nequaquam gratulatur
infelici vero ſocias iungit lachrimas et
mutacionē vite e quibus in que redact
lit vna querit non ob humanitate mi
ſericordia, preterita verbis extollens led
vt grauiore illa faciat calamitate ſuam.
Filiu poſt obitú laudat & innumeris or/

nat preconiis: qibusne indolis fuerit qum
ingeniosus: qum omnibus rebus agendis
idoneus cuius laudes du viuebat nunq
summis labiis attigisset. Qd'li complures
ei rei affentientes cernat / mutata senten
tia rurus iuidet mortuo. Diuited poſt
occaſum eius admirat: pulchritudinem
corporis / robur / boná valitudiné / poſtqúm
egritudiné inciderit laudat extollito,

In ſumma preſentiū quidé hoſtis: p[ă]diſto
rú quidé amicus eſt. Quid igitur hoc
morbo penitioſus: corruptio vite p[ă]diſto
nature: inimicus eaque reque nobis a de
o conceſſe ſunt: ipi deo contrarius eſt.

Quid principiū illud malorum omniu[m] de
monе inimicitias cu[m] humano genere i
pulit.[n]empe inuidia ob qua[m] dei ho
ſis manifeſte deprehenſus eſt: deo qui
dem iratus ob beneficentia eius erga
humanu[m] genus: ip[m] vero hominé qua[m]

Iv.

do quidem deu non poterat infestans
Hec eadē fecisse videt? Cayn quoq pri
mus demonis discipulus & inuidiā atq
homicidiū ab ipo edoctus germanas ſi
iquitates. quas Paulus coniunxit quú
diceret: repletos inuidia: homicidio. Id
igitur fecit. Vidit fratre a deo honora
tu: exarfit emulatione: honoratuq pere
mit. vt. honorante offenderet. Quidem
ad oppugnandu deu minus idoneus et
let: ad perimendu fratre conuerus et ut
Fugiamus quæso fratres hanc egritudi
nem. magistra inimicitia, cù deo: homi
cidi matre: confusionem nature: affinita
tis. ignoracionem iracionabilem calamita
tem. Quid doles homo quú nihil mo
lestri passus lis? Quid si cui boni quippi
am fors concefferit graui fers animo:
quú nihil tuis detrahat bonis. Quid si
eu qui de te benemeritus est odit ut:

nonne tueiſpius imuides vtilitati. Sua
lis erat Saul qui multitudiné illá ac
ceptok beneficiox cauſá voluit eſſe iní
micitarú contra Dauid. Etení principi
o quidé ſuauiſſima illa armonia & di
uina mulſice furís liberatus: haſta libera
toré ſuú tranicere conatus eſt. Oeinde
vero vna cú vniuerſo exercitu a mani
bus hoſtú redemptus: & ſi ingentem
illú ppter Goliath pudoré euitaſſet: ta
men quando decuplú laudís a cantan
tibus ſaltatriculis Dauidi tribuebat: di
centibus pcuſſit Saul mille: & Dauid
decem milia: ob hanc vná você & îpa
veritate compbatú teſtimoniú primo
homicida fieri ac p infidias illú inter
ficere conatus eſt: deinde quú pſugú
fecuſſet non tamen idcirco inimicitiax
finé fecit: ſed tandem coacto exercitu
cú tribus milibus electoſ aduerſus il

I.vi.

lum pfectus omnē puintie solitudinē
luftrauit. Qd' li quis inimicitiax cauſa
pcunctatus fuillet: respondiffet pfecto
eius ſe viri meritis ad id compuſu eſſe
qui quo tempore illu pſequebat, in ſom
no comprehenſus: paratus morti: obiect
hoſt: rurſulq a viro iuſto ac ei manus
inferre nolenti liberatus. Neq hoc bene
ficio ad milcdiam inclinatus eſt: ſed rur
ſus comparauit exercitú/ rurſus illu pſequi
tus ſuit donec iteru intia ſpeluncá cap
tus illius quidé virtuté ſplendidiore red
didit: ſua vero puerſitate ſeat aptiorem.
Intractabilis inimicitiax ſpecies ſuidia
eſt: qui ení alia cauſa diffident: mitio
res interdu beneficiis ſiunt inuidi vero
& male morati homines magis excan
delcunt. Quo ení maiora in ſuidú me
rita conferunt: eo magis dolet turbat/
egrofert animo. Plus nanq doloris

ob facultate beneficiis fulcipit qm ob col
lata in eum beneficia voluptatis. Qua fe
ra moru pueritate non supant qd adeo
agreste animal imanitate non vincunt
Canes apud nos nutrit mitissimi funt:
leones apud nos educati manu efiunt:
inuidi vero beneficiis importuniores red
dunt. Quid generosu illum Ioseph in
feruitute redegit. Nempe inuidia frate.
Vbi admirari licet qd racionis expers
hec egritudo lit. Quu eni exitu somni
oru timerent: seruu fecerunt fratre su
pinde ac si seruus nullo tempore ado
rari posset. Atqui si vera erant somni
a: quo pacto exitus illa ppulssri po
terant. Sim falle vitiones qua ob rem
decepto inuidebant: Iam vero illo
lapia in seipos recidit quibus eni ar
tibus vitare futura posse rati fuerant
iis aptum futuris iter prebuere. Nili

enì ve

Ivii..

enì venisset: nunq[ui] pfectus esset in e
giptu: nunq[ui] in laſciue mulieris inſi
dias incidiſset: nunq[ui] in vinculis cò
iectus ſuisset: nunq[ui] cù miniltris phara
onis familiaritate iniſset: nunq[ui] ſom/
nia rimatus eſset quibus rebus egipti
principatu obtinuit & a fratribus qui
ad euj ob penuria frumenti venerant
adoratus eſt. Verte cogitacione tuam
ad maxima omniu inuidia & que in
maximis contingit: hec p[er]fecto contra
ſaluatore e iudeo& infania progreſſa
eſt. At qua ob rem illi inuiderunt.
Nempe ob miracula eius que miracu
la erant indigentiu ſalus. Nutrieban
tur eſurientes: & nutrimente p[er]ſquebant.
refurgebant mortui: & viuificati inui
debant. expellebant demones: & expul
ſori inſidiabant. mundabant leproſi.
claudi ambulabant: auſliebant ſurdi

h. i.

& ceci videbant:at beneficiis ipse fuga
bat. tandem eú qui vitá mortalibus
gratificatus fuit neci tradiderunt re
demptore hominú verberantes & iudi
cem orbis pagentes reú. Ita ad omnes
inuidie mala puenere:& hoc vno telo
a principio orbis vlq ad finé feculi hu
mane vite hoſis diabolus vulneratos
pſhatolq perdere nitit. Hic níris calami
tatibus gaudet:hic ob inuidiá decidit:
& vt nos quoq eodem crimine ruamus
omnes adhibet machinas. Quapp lapi
entiffimus vir merito nos hortabat vt
inuidók conuiuia fugeremus:per eam
que in cōuiuís haberi solet famihari
tate, omnis vite conſuetudiné intelligés.
Quéamodú ení ſummá adhibemus cu
ra vt aridos ſurculos longius ab igne
amoueamus:ita pro viribus adniten
dú eſt vt inuidók amicitiá conſuetu

I. viii.

dinæq fugiamus: extra inuidie tela si
ftentes. Neq eni inuido vt poſſumus
nifi ipius ſimiles fiamus: qnquidè iux
ta Salomoné viro emulatio a ſocio ei?
& pſecto ita ſe habet. Neq eni egypti
o inuidet ſcyta: ſed gentilis ſui vnus
quiſ emulus eſt. Et ex gentilibus qui
dem nemo inuidet: ſed notis. Et his
quidè vicinis aut eodè queſtu alia ve
ſimilitudine ſecù coniunctis ex his véo
coetaneis maxime & propinquis & fiatri
bus. Ac ſicuti erugo precipua eſt fru
menti calamitas: ita ſuidia inſeſinus a
micitie morbus. Ceterù illud in hæc e
gritudine laudaret quiſpia qd' quo ve
hementius inuidia afficit aliquis: eo ma
iore ſuſcipit moleſhá. & quéadmodum
ſagitte que velotius emittunt: ſi firmú
aliquod duruq muenerint obſtaculú
in eú a quo emiſſe ſunt repellunt: ita

h2.

inuidia tela quū nihil inuidioſo obeſſe
poſſunt inuido plagas inferunt. Nā quis
vnq; quantulibet ſe crucians tantillum
pximi ſui bonis detraxit quanq; leipm
quali liqueſactus dolore conſumpſerit.
Iam vero & ipis ſerpentibus pnitioſiores
habent inuidi: liquidè per plagas ſerpen
tes emittunt virus | qd' putreſcentia vul
nera paulatim exedit: Inuidos vero ſunt
qui putent eciam ipo aspectu nocere &
idcirco bone interdū habitudinis cor
pora quibus illi inuideant extingui et
eor ſplendoré elangueſcere ac ſi pnitio
ſa aliqua grauedo ex inuido oculis flu
eret qua mortaliu corpora inſelta cor
ruptaq; redderent. Ego vero hanc opini
oné tanq; vulgarem ptranſeo taléq; qua
lem vetule mulierculis narrare ſolent.
Illud affirmo inſeſtū probis hominibus
demoné ſi qn optiones hominu ſuaſli

IIX.

miles repent: i̇pas ad libidinē luā tra
care: ita vt oculis inuidōs quali̇s lue
voluntatis ministris vtat. Ȇd hec non
horres teipm seruū facere pnićiollimi
demonis: fed viciis te inquinari pateris
quibus hoſtis fias eȯx qui nullam tibi
iniurā intulerunt: hoſtis dei boni & nul
lo huoře pturbati. Ȇgite fugiamus hoc
adeo intollerabile malū: serpentis admo
nitio eſt: inuentio demonis: latio inimi
ci: atrabo pene: impedimentu pietatis:
via ad igne eternu: priuatio regni. Quid
qp & ipo aspectu inuidi discernunt: ocu
li eȯx atri ſunt atq. obſcui: gene pallide:
turbida ſupcilia: animus pturbatione di
ruptus: veritatis iudiciu̇ de rebus nullu̇
habens. Non virtus apud illos laudabi
lis eſt: non dicendi copia honestate ac
gracia prefulgens: non aliud quippiā eaq
reru̇ quas sequi admirariq. Solemus. Sed

h.3.

quemadmodú vultures solent ad putres
centia cadauera in paſtus diſcurrere: com
plura prata compluris amenos atq odo
riſeros agros ſupuolantes. Et licti muſ
ce inſueuerunt integras corporis partes
pretermiſtentes ad vlcera ſele conferre: eo
dem modo inuidi ſplendoré vite & reß
gestarú magnitudiné pretereuntes: homi
nú duntaxat viciis ſmorant. Quos ſi a
recto nonunq (qd lepe mortalibus acci
dit) deflectere videant hoc diuulgant
& per eas res vitá eoß eſſe in apto vo
lunt. ignaris pictoribus ſimiles qui p ob
tortú naſú aliáve huiuſcemodi cicatrice
aut naturalé aliqué defectú aut caſu
lupueniente eoß quos eſſingere conant
formá oſtendunt. Ad id accedit qd
quibuldá tranſmutacionibus ad malú
laudabile ſubuertunt: & p vicina vicá
virtutibus calumniant. Fortem virú te

Ix.

merariu vocant / temperante / alperu iussu
immane / prudente / verfutu / magnificum
ventofu nominant: liberalem pdigalitatis/
parcu auaritie acculant. In lumma om
nibus virtutis speciebus nomia imponut
ab oppolitis vicibus mutuata. Quid igitur
an in acculatione huius mali oratione
terminabimus: hec vero medicine quali
media ps est. Nequaquaenitile videtur
sui quis egroto morbi suus magnitudinem
ante oculos ponat quo diligentior est
reliu sulsapere cura possit. At suis eum
in hoc loco nondum prilineui incolumitati
restitutus relinquat: nihil aliud agit quam
sui egrotante in morbulu iussu fateret.
Quid igitur quo pacto hanc egritudinem
aut principio euitabimus. aut deinceps
in eam collapsi propellemus su a primor
dio nihil magnui nihil excellens in rebus
humanis esse nobis pquaerimus: non

h.4.

hominú diuitías: non fragílem gloriá.nó
boná corporís habitudiné. Neq, ení in
rebus momentaneís adeo felicitaté conſi
ſtere definimus: ſed ad eterní veniq, bo
ní p[r]ticipationé vocamur. Quapropter
non diues ob diuitías admirandus:
non potens ob ſplendore & amplitudiné
ſuam: non fortís ob robur corporís: non
ſapiens ob copiá verbó. Nec ení inſtru
menta virtutís ſunt: ſi qui ipís bene vtá
tur: at nullá in ſe beatitudiné continét,
Quicung, his male vtit[em] non ſecus mi
ſer iudicandus eſt: q[ui]m qui gladio qué
in tutelam corporís ſui acceperat vltro
ſeip[em] vulnerauit. Qui vero bene & ſcd[ut]
rectá racioné preſentia tractat: quiq, di
ſpenſator eſt eak rerú que ſibi a deo col
late ſunt: neq, in ppriu ſolúmodo vſum
theſauros cumulat: is laude beniuolenti
aq dignus eſt & ob amoré eius erga

Ixi.

Quo
pximū & ob mores ſuauiffimos
circa ſi prudentia preſtat quilpiam: ſi
diuino ſermone clarus habet: noli illi
continuo inuidere: noli vnq; tacere litte
raru ſacra; interprete: ſi quis ſpiritus
ſancti gracia acceptus eſt laudeq; ab au
dientibus conſequit. Tuu eni bonum
eſt: & tuuſpropter donu doctrine miſſus
es ſi ſulſipere aliquid velis. Preterea
ſcaturienté fonte nullus eſt qui tegat.
ob radiente ſolem nemo ſibi oculos ob
nubit: nemo inuidet: ſed ad voluptate
ſuam vnuſquifq; illis fruit. Spirituali
vero ſermone in ecclia dei ſcatuiente
& pio corde e ſpirituſſancti donis eſ
fluente nequaq; letas adhibes aures:
ſed audientiū plausus tibi moleſt iſt.
velleſq; nec qui fructu p[ra]ciperet adelle
quenq; nec qui laudaret. In ſt qualem
hec apud iudicé anima; n[ir]a; excu

fationé habere poterunt. Igit[est] nature bo
nú fateri oportet animi boni essé. Qui
vero diuiciis floret potentia valitudine
corporis recteq his vhit: eú amare tue
riq debemus tanq[que] communia habenté
vite instrumenta: ea ení lcdm rectá raci
one ptitur / diuicia[que] copia indigentibus
abunde subministians/& corporis oble
quio laborantibus prehídu ferens: cete
tá vero omné subſtantá non magis
ſua q[ui]m cuiuſlibet egeni iudicans. Q[ui]
vero in huiuſmodi rebus aliter ſe habet
is miſer potius q[ui]m ſuidia dignus ex
iſtimandus eſt: vtpote maiore ad male
agendú oportunitaté nactus. nanq[que] id
nibil aliud eſt q[ui]m ob maiore copiam
abundantia[que] perire. S[ic] igit[est] ad inſti
ciam quali quoddam viaticú diuicie
ſunt: profecto miſer eſt diues. ſi vero
ad virtuté conducibiles: nullú apud

Ixii

diuites imundia locu habet quu in com
muné omniu vſum diuicias proferát
nifi quis forte ita pſidus eſt vt ſibuſi
quoq bono& gracia iuideat. Qd' li pau
liſper humanas res cogitacione relin
quas & ad veru illud ac laudabile bo
nú mente erigas. longe magis verebe
ris aliquá e terrenis ilſis & corrupti
bilibus rebus felicé aut admiratione
dignám iudicare. Quilquis igitú ita vi
uit vt magnis ilſis ac mundanís reß
mínime lit implicitus: is vt in iuidiá
incidat fieri non potest. Sí vero omni
no glorie auídus eſt & qímplurímis pre
ſtare cupis ac idcirco qd' ſecundus lis
equo anímo ferre non potes. Eſt enim
hec quoq precipua iuidie cauſa ad ex
ercitacioné virtutu ambitioné tuá tá
qím ad pſluente quendam riuú con
uertito: neq prorſus quacunq via di

ues fieri optato: neq: mundanis duntax
at opibus illutris: nec eni in tua pote
ftate non funt: Sed iustus efto: led tempe
rans: fortis: prudens: & in his que ad
diuiná religioné ptinent paciens: lic.n.
& teipm: saluú feceris: & in maioribus re
bus maiore: gloria: confequeris. Virtus
eni in nobilipis eft: & a ftudioſis eius
poſſideri facile potelt. Abundantia ve
ro pecuniax: pulchritudo corporis: dig
nitatú ſplendores in ſra poteltate non
funt. Quapropter ſi virtus & preſtabi
lius bonú eft & eternus: ac omniú con
ſeffione principatú obtinens ipa nobis
querenda eft. Nec vero animo nño
inſita eſſe nullo modo potelt níſ quú
ab omni labe tum vel maxime inuidi
e pturbatione purus ſit. Non vides qú
grande malú ſit: hypocrifis: at hec in
uidie fructus eft. Moru eni duplici

Ixiii.

tas inuidie precipue gracia inter mor
tales reperim solet. Siquidem odiu in
pfundo pectoris sultinentes charitate
colorata supficiem prefererunt: scopulis
pfecto limiles qui breui vnda tecti ma
lui improuidis nautis inسرatû obitiut
Quapropter si mors illinc aduerlus nos
velut ex fonte profluit bonor omnium
priuatio: alienatio dei: confusio deuine
legis: & omniu que in hac vita funt bo
no: euerlio. credamus aplo: neq effici
amur inanis glorie cupidi: inuicê pro
uocantes: inuicem tuidentes: fed potius
benigni milericordes donantes inuicê
sicut deus donauit nobis:

nibus connectunt: ipse vero quæadmodù
in egritudinibus accidit alia ob alia,
dolorem cruciant. Felix eni tam eú q
odia gerit qăm inuidú torquet: idcirco
beniuolentia vtrio, oppolitá putamus
nibil eni aliud qăm bono& proximo vo
luntas. Odiú vero atq, inuidiá eoſdem
animi affectus eſſe: quippe qui contra
riá beniuolentie optionem habeant. Sed
quando non eque idem ſimilitudines
vt differentie diuerſú faciunt p has p
ſcrutem indagemuſq ab ipo hóx aſſe
cruú genere exordiu ſumentes. Nalscit
itaq odiú ex opinione qua habemus
qd is qué odimus malus ſit aut in vni
uerſú aut quantú ad nos attinet. Quú
eni fieri ſibi iuriam nonulli putant:
ad gerenda odia promptiores reddiú
tur. Aſterentes igitú miuria & malos
homines oderunt & iniquo áio ferunt

Inuident

Ixv.

Inuident vero his duntaxat qui felicit
viuere vident. Quapp inuidia indeter
minata eſt pinde atq egritudo oculos
que ad omnē ſplendorē turbat. Odiu
vero certis claudit terminis quū ſemp
in aliquibus ſubiectis pmaneat. Pretere
a odiu eſt ecia erga animalia racione
caretia: Fedes eni Cantharideſq nonul
li oderunt & rubetas & serpentes. Ger
manicus vero neq audire vocem galli
neq illu alpicere poterat. At pſaru ma
gi mures interficiebant: tum qa illos
oderant: tum qd diuſ immortalibus eius
generis animal moleſtu eſſe arbitraban
tur. qd Arabes quoq & Ethiopes faciut.
Inuidia vero duntaxat hominis & erga
hominē eſt. Neq eni inuidere inter ſe
fere poſſunt quū nullu de felicitate in
felicitateve alterius iudiciu habeant.
neq gloria aut dedecore moueantur.

1. 1.

quibus rebus inuidia maxime augeri
solet. Odiuľ vero & inimicitias inuicē ex
ercent: pugnantQB inter sele quali aduer
fus quoldá infidos. Aquile eni dra
conelq inter le pugnant: cornices & no
crue: egitalli & acanthyllides quoq nec
cruor quidé quú interfech fuerint có
milseni potest: qd' si forte milscueris rur
lus huit separatg. Credibile vero est
& maximú illud tam leonis in gallu
qúm elephantis in apru odiu ex timo
re natu esse. Qd' eni timent facile ode
runt omnes. Quê metuút oderunt: quê
quisq odit periisse expetit. Hoc igitur
inter odiu inuidiag videt interesse:
qd' illud in brutoq ecia natura compe
riat: hec humanu genus non excedat.
Ad id accedit qd' iuste inuidere nemo
quisqúm potest. Neq eni ob felicitatem
suá quispia iniurius & tamen iuidiosus

Ixvi.

est. Odio vero complures iuste habent
sicut ii quos odio dignos appellamus:
qui neq malor confluetudinem fugiunt
neq eos abominant: neq iniquo animo
ferunt. Magnu vero huius rei argume
tu est qd'nonulli odio se habere qmilu
rimos fatent: inuidere se alicui negant.
Odiu eni malor laudabile est. Idcirco
fratris Lyckgi filiu Charillu sparte pro
fectu pbu & clemente viru laudantib
quibusda: collega eius & quou (inquit) p
bus est Charillus quu ne in malos qui
dem lit acerbus. Therlite quidem turpi
tudinem corporis varie ac multiphariam
poeta descripit: puerlitatem vero mor bre
uiter & fere vno verbo conclutest. Odit
& huc magnus pelides odit vlyxes. Max
imus eni puerlitatis cumulus est: optimis
viris tinnicu esse. Atqui tuidere se om
nes negant. Qd si quis id eis ostendere

12.

conet: mille exculationes afferunt: iratos
le eſſe aut metuere hominé aut odiffe
dicentes: aut alia quavis racione huius
affectionis nomen obumbrantes ac te
gentes quali hec ſola animi egritudo ce
landa ſit. Necesse eſt igitur huiusmodi e
gritudines ſicuti plantas iſdem & nu
trui & coaleſcere: & alie quippe aliis fa
cilime accedunt. Oderunt ita quenq
maxime: vt maxime pſicere in viſiis cer
nút: iis vero magi ſuident quos ad v
tuté rectiore tramite pdeuntes intuent
Quo circa Themistodes quú adhuc ad
oleſcens eſſet nihil ſplendidú a ſe fieri
dicebat: neminé ení adhuc ſe ſuidum
habere. Etení quéadmodú cantharides
letioribus frumentis & viridioribus ro
ſis maxime inaſcunt: ita inuidia eos
precipue tangit qui boni ſunt: quiq ad
virtuté gloriaq graſſari vident: Rur

Ixvii.

Ius e contrario: magnitudo victor, odit
u auget. Idcirco calumniatores Socratis
(vtpote qui ad victor culmen puenerat)
adeo oderit viri Athenienles auerfa
tiqs sút: vt neq eis igne accendere nec
querentibus respondere: nec qua illi se
se abluissent aqua vt voluerint: sed e
am pinde ac sceleratã effundi iufferit.
donec illi (quæ perpeti odiu amplius
non possent) suspendio vitã amiserit.
Felicitatis vero magnitudo ac splédor
sepenumero iuidiã extinguit. Neq.n.
credibile est Alexandro aut Cyro in
uidere quempia impitantibus & cun
ctor, iam dominis. Sed quoadmodu
sol eius vmbrá sup cuius caput aſti
terit, suis spargens radiis aut prlus ex
tinguït aut longe minore reddit: ita
& felicitas quu magná nacta altiu
dine fuerit & supra iuidie caput.

13.

I splendor e ſuú I ſparſerit/eá attenuat ex
pellitq. Inimicoq autem amplitudo ac po-
tentia/odiú haudquaq minuit. Ideo a
lexander inuidú quidem habuit nemi
nē/exoſos vero complures:a quibus tan
dem interſectus eſt. Simili modo inſe
lícitas inuidos quidē compelcit:íími
citas vero non tollit. Oderunt ení ho
ſtes ecíá/ad extremá redactos calamita
tem. At nemo eſt qui miſeris ſuideat.
Idcirco illud a quodá e níris Sophiſhs
non line racione dictú:Inuidos homíes
libenter comíſereri. Quam hanc quoq
non puá hoq affectiúu differentiá eſſe
arbitramur:qd'odiú neq felices/neq in
fortunatos deferit:inuidia ob vtrunq
excellú facile cominuit. Iam vero ex co-
trariis potius idipm consideremus.Ois
ſoluút profecto timicitias odiúq: ſi aut
ſibi perſuaſerint nulla ſele ſiuria affectos

Ixviii.

esse: aut quos vti malos oderant bonos
compererint: aut tercio beneficiis placa
ti fuerint. Extrema eni gracia(vt Thucy
dides inquit) & si minor sit oportunu ta
men nacta tempus: maiore interdú in
iuriá diffoluit. Hoc vero primú inuidi
á non minuit. quilibet eni a principio
sibi pfluadent nullam sibi iuriá inferri
non tamen a liuore abſtinent: ná reliqui
duo augent pocius ſuidiá. Iis eni mui
dent magis qui bom vident tanqú sump
mú bonú virtute conſequutis. Qd si q
a felicibus beneficia accipiant dolent
illis tum ob voluntate/tum ob potenti
á inuidentes. Illud eni virtutis eſt: hoc
felicitatis vtrunqú bonú. Quam odiu &
inuidia omnino diuerſi affectus ſunt:
ſiquidé his rebus illud quidem ceſſat
hec auté torquet & crescat. Iam vero
ipam vtriuſqú electioné consideremus

1.4.

habentis eni odiu elt obesse velle: etenim
potentia eius ita diffiniunt: dispolitione
quandà ac curiosam male agendi volu
tate. Ab inuidia vero hoc abest. Neq
eni Inuidi multos e ppinquis & domesh
cis suis perire vellent neq ad extremam
miseri redegi: sed felicitate eorum graui
animo ferunt phibentq si possunt eorum
gloria ac splendor: extremâ vero cala
mitate non optant: sed si pinde ac ex
altissimis edibus eam partem que suas
obscurores reddit depoſuerint: bene ſe
cum agi exis timant:

diffílmas edes; ac cetera omnia que inſa
ciabilis hominú cupiditas appetit. Om
nibus deniğ in rebus appitiis (vt aiút) diis
frui: & fortuná ad libidiné ſuá tractare.

E contrario vero equiſſimos atq integer
rimos viros & optimis quibulsq discipli
nis atq artibus eruditos: quoſ fortitu
do:integritas:innocentia:manſuetudo:
temperantia:humanitas apud omnes
conſpicua ſit:afflictos/míſeros/& calami
toſos eſſe/grauilſimiſq nonunq incom
modis ac difficultatibus premi:non ab
re confirmare plures auſi ſunt: Virtute
in rebus humanis parú poſſe:Fortuna
vero omnia gubernari. Quidá vero ho
rú racionibus ita obſtrepuere:vt quanq
fortuná in rebus humanis non nihil poſ
ſe faterent: ſolam tamen virtute eſſe di
cerent/que homines ad ſplendoré/ad de
cus/ad gloriá pduceret. Raro mediuſ

Ixx.

fidius) accidisse: vt aut improbì aut in eruditi homines ad eam amplitudiné puenirent: aut singulari virtute prediti in tantá calamitate redigerent. Qd' sì accidisset: neq illos diutius ea felicitate frui potuisset: neq hos tot erumnis dif ficultatibus vexari; illis maximú rubo ré infaniat: his singularé laudé ac de cus vite mutacioné affere. Fuere tercio loco quidam adeo pdige infrenis lin gue: vt nullú hominibus ad bene vi uendú datú a virtute preſidiú blate rarent: sola fortuna mouerí regi, om nía. hanc modo ſceleratissimú hominé ex infima fece ad ſummá amplitudiné extollere: modo probú & illuftrém vix ex ſublimi loco ad extremá miſeríá re digere. Norú ego infantí ac temerita tem ſumme pontifex equo anímo pati non poſſum. Superiore ení alu qúndo

quidem a veritate non longius dechinát
non accuſo: aliis plane affentior. Nã
(p[r]imortalem deu) quid duci nephan
dius aut cogitari poterſt q[ui]m virtutem
que vna res nos conditoriño q[ui]m ſi
milimos facit in rebus humanis nihil
poſſe: ſed quali[p]ſtringi obruıq[us] fortu
na. Tete appello ingratiffime morta
liu[que] fortuna moueri omnia & gu
bernari predicas: Qua fronte quo vul
tu id loqueris: fortuna omnia regun
tur. Quid ıgi[te] immortalis ille deus
qui compagem hanc mundi & genus
hominu[que] fecit: omnia fortune obediен
tia eſſe voluit. ſcilicet vt ſederet & tot
reru[que] mutaciones: tanta[que] inconſtantiam
atq[ue] inſtabilitate cerneret. rideret q[ue] For
tuna omnia regunſt. Igi[te] peccata quac[que]
hominu[que] & delicta fortune erut. Quap[que]
nocentiu[que] pene leges inique conſtitu

Ixxi.

te dicende funt: quando quidè ad ma
leficia non sponte veniunt fed fortuna
trahuntur. Fortuna omnia reguntur.

Nihil ergo fides: nihil integritas: ni
hil innocentia: manfuetudo: humani
tas: nihil optimar& disciplina& cogni
tio potest: nulla inter mortales laus.nul
la gloria: nullù amplitudinis discrimen.

Fortuna omnia regunt. Hanc excufati
one afferunt homines ignaui: nocentes:
audaces: nulla virtute prediti. Qui si
quando in culpa & maleficio cœnuichti
fuerint: si quid amiserint: si a quibus
diligebant contempti & p. nibilo habi
ti sibi visi sint: si aliud quippe malip
peffì fuerint: confestim ad fortune ne
ceffitate tanqú in aliquod temphl alys
lù pfugiunt: & que peffime fecerunt
non temeratati aut pfidie fue: fed for
tune attribuenda esse dicunt. Fortu

na omnia regunt. Attilius Regulus
Romā a Carthaginenlibus ad redi
mendos captuos missus quū secure
in patria viuere & tranquille posset:
ad tot tormenta cruciatuſq. ne ius
iurandū violaret redire maluit. P.
Africanus lupior Carthagine āpla
ciuitate Hilspanie expugnata virgine
(vtar eni Gelhi verbis) tempeſtua: for
ma egregia: nobilis viri Hilpani filiā
captā pductāq. ad ſe patri iuiolata
reddidit. Fabricius impator populi
Romani quū legati Samnitū ad eū
veniſſent & grandem ei pecunia ob
tuliſſent: reſpuit: & du membris om
nibus p que manus deduxerat impe
rare posset: nunq. ſibi quicq. defu
turū reſpondit. Nicipe conſul quū
Pyrrus rex in Italia eſset iaq. vnam
atq. altera pugna proſpere pugnaflet

Ixxii.

& graue Romanis timore inieciffet: pol
licenti nitie sele Romanorum gracia obtru
catuq: vetuit, regem vt caueret eius rei
certiore fecit. O admirabilem Reguli
constantia: O mauditâ Scipionis inte
gritate: O singularê Fabritii tum mu
nificentia: tum animi magnitudinem.

Num fortuna hec: an singulari qua
dam diuinaq animi virtute ab illu
fruflimis viris gesta dicturus es. Nem
hominis impudentia. Quo igitur pacto
tantâ laudem apud posteros confequu
ti qui p[ro]totu terrarum orbem vno ore
celebrant. Sed vt tandem ad te re
deam fumme pontifex / nolo diutius
in antiquis exemplis commorari vt
hanc nepharium blateronû opinionem
lacere: possem id compluribus recen
tiffimis & pene domesticis exemplis
facere. Sed quid longior fum: quidve

in re apertissima tot verbis vtor. Tua
mibi tua ſmortalis ac diuina virtus
Sanctiffime pontifex latis lupq erit
ad expugnandū ſceleratiffimo: homi
nū audatia: hac lorica hoc ſcuto hoc
telo & meipm ptegam & hoſtem opp
pugnabo. Nemo quifq'm adeo eſſera na
tura erit: adeo inhumanitatis expers
aut ingratus reru eſtimator: qui ilſa
dignitate (qua maior inter mortales
reperiri nulla poterſt) fortuna te affe
quutu fine rubore fateri auſt: niſi
forte aut maledicentia ab incunabi
lis cū materno lacte ſuxerit: aut ac
em ingenii ita liuore p[ſtricta] obrutaq
habuerit: vt tua ſingularis eximiaq
virtus (que barbaris ecia exteriſq no
tionibus notiffima eſt) ei obſcura atq
inaudita ſit. Immo ſi quis ad labo
res:vigilhas: itinera: peregrinationes.

tuas mat

LXXIII

tuas mentem: cogitacionequa con
uertat: multa perfecto repugnantis po
tius qum fauentis fortune judicia in
rebus tuis comperiet. Quotiens entem
concordia ac salute Romane reipubli
ce missus per medios imbres niues gla
ciem: quotiens e contrario per feruen
tillimos soles & flagrantillimos estus, p
fectus es. Sile huc improbissime calum
niator aut aude dicere hunc non for
tuna sed multo ludore: labore: vigili
isqa id fastigii ac splendore affequu/
tu qd' sse eximie diuineq virtutes: sa
pientia: religio: calitas: integerrimi mo
res: sacra& littera& cognitio: quasi suo
iure petere videbantur. Prolequerer
id longius pontifex maxime nifi ve
ererer id laudandi te magis qum pban
di qd' inftituera gracia hec viderer
loquutus que res neque in preſentia est

k. 1.

cui deus dabat quos loqueret lermo
nes: inuenit magis Aaron fratris con
siliu qum suu pbasse. Fuit ergo quiscum
hominu Moyse prudentior & instru
ctor. Atque ipm Aaron poſtea cum
Maria circa Ethiopille pſonam legi
mus errasse. Sed hocipm diligenter
discute/vbi Moyſes ſcientia prepon
deret: vbi Aaron conſiho. Moyſes p
pheta magnus qui de xpo dixit: si
cut me ipm audiets. Et de quo ipſe
dns ait. Si Moyſen & pphetas non
audiunt: nec si quis ex mortuis ad
illos abierit credent. Ergo in cauſa
pphette prefert Moyſes licut ppheta:
vbi aute cauſa & munus & officium
ſacerdotii eſt: prefert aaron licut ſa
cerdos. Tractemus ergo ipm locum.
Immolatus erat hircus pro peccato/
& oblatus in holocaustu. Queluit eu

Ixxv.

poſtea Moyſes & combuſtus erat. Et iratus eſt Moyſes ad filios Aaron. Ele azar & Ithamar: qui ſupfuerant dicens. Quare non manducaſtis qd' oblatú eſt pro peccato in loco ſancto? Quo anquidem ſanctaſanctor: ſunt hec vobis manducare vt auferatis pecca tú ſynagoge: & intus manducandú eſſe ſicut mihi preceptú eſt: ait. Quú ergo eú iratú vidiffet Aaron: placi de reſpondit ei. Si hodie obtulerint p peccato ſuo holocaußta ſua contra d nim: & acciderint mihi talia. man ducabo qd' pro peccato hodie obtute runt? Nunquid placebit dño? Et au diuſt Moyſes & placuit illi. Quid ıſta ſignificent conſideremus. Nihil pec care ſolius eſt dei: emendare ſapientis eſt: & corrigere erratú: & penitentiam gerere peccatú. Id tamen eſt difficile

k.2.

in hac vita hominū. Quid eni tam
rarū qīm vt inuenias virū qui leip
sum coarguat /& factum condemnet
sui. Rara itaq confessio de peccato:
rara penitentia: rara in hominibus
eius verbi affercio. Repugnat eni na
tura: repugnat verecundia. Natura
quia omnes sub peccato: & qui car
nem gerit culpe obnoxius est. Ergo
repugnat natura carnis: & illecebra
seculi innocentie integritatis. Repug
nat eciam verecundia: quia erubet
cit vnus quibus propriam culpam fa
teri: dum preestia magis qīm futu
ra cogitat. Stupebat autem Moy
les peccati vacua reperire animam
vt exuuias erroris deponeret & nu
da culpe line villo sui pudore disce
deret. Sed non inuenit: quia cito
impetus irrationabilis preuenit &

Ixxvi.

Hamma quedam celerrimi motus
animā depascit atq exurit eius in
nocentia. Preponderant eni futu
ris pre sentia: & violenta moderatis:
& plura paucioribus: & iocunda ſeri
is: & alperis mollia: & trifibus leta:
& illecebroſa rigidioribus: & preprope
ra tardioribus. Velox eni eſt iniq
tas que ad nocend ō occasiones ſug
gerit: quia veloces pedes eius ad ef
fundend ō ſanguiné. Lenta autem
virtus omnis & diuturna cuncta
trix ante iudicat: & adorienda in
cipit. Ita mens boni ſpeculatrix có
ſilioſ ſuor ō eſt: priuſq ōm examinat
quid decoru atq honestu. iniqtas
vero opere cogitacionem anteuerit.

Pigra igit & verecunda eſt penite
tia: quia premit & reuocatur preſen
tu pudore. Solis eni intendit fu

k.4.

turis: quos Ipes lera: tardior fructus &
ideo peticio ipa tardior. Inter hec Ipei
& virtutis molimina precurrit impu
dentia: & Ispecie prementi penitentia
excludit & tanq exuritur affectus
eius & huiusmodi abolet in viciis.

Querit eam lex & non inuenit. Am
buita eft eni feruore iniquitatis & fu
mo: & indignatio quedam legis mo
uetur. Dicit Moyles: deuorandam
fuisse penitentia in sanctifантору:
facerdotes quali legniores increpat.

Repondit Aaron: prouidu debere
eſſe iudiciu ſacerdotale nec facile ſa
ne male consciente committendum
id muneris: ne fiat error deterior
priore. Vafe eni fetido: vel oleum
vel vinu facile corruppit ac deterio
rat. Quomodo aute poterat vbi i
gnis alienus erat peccatù exui et

Ixxvii.

hoc sub conspectu dni cui & occulta
sunt cognita. Nunquid potest place
re dño sì quis quú adhuc verlet in
iniquitatibus: & iniusticiam corde in
clusam teneat: dicat se agere peniten
tiam. Simile est ac sì quis eger sano
se limulet: magis egrotabit. Quia ni
bil ei poffe potest simulatio sана
tis quú verbo adumbret: non ullo
fulciat: subsidio virtutis. Ignis itaq
alienus est: libero. Ignis alienus est om
ne iuiste incendi cupiditatis. Ignis
est alienus omnis ardor auantie. Hoc
igne nemo mundat se exurit. Na
vbi ille ignis alienus est: sì quis in
conspectu se offerat dni: ignis eù ce
lesis absurpit sicut Abiud & Nadab
quos exuſsit ignis celeſis pariter cu
iis que pro peccato ſacris fuerant ob
lata altaribus. Qui ergo vult mu

dare peccatù ſuù: ignè a ſe remoueat
alienù. Illi ſoli igitù ſe offerat: qui cul
pam non hominè exurit. Qui ſit ille
ignis: audi dicentè. Quia Ielus bap
tizat in ſpirituſancto & igni. Hic eſt
ignis qui ſiccauit ſemorroſſe p duo
decim annos ſanguinè pſuentem.

Hic eſt qui peccatù Zacheri abſulit
dicentis: qd' dimidiù bono p[er] ſuorum
daret paupibus/& ſi cui quicq[ur] abſu
lit redderet quadruplù. Hic eſt i
gnis: qui abſterſit culpam latronis.

Ignis eni consumens eſt qui dixit
ei. Hodie mecù eris in paradiso. Il
los itaq[ur] ſanauit in quibus ſimplicem
& pura repperit confessione: nihil ma
lignù/nihil fraudulentù. Oeniq[ur] ſu
das ad remediù p[er]uenire non potuit:
quù diceret. Peccaui: qd' tradideri
ſanguinè iuſtum. Qui alienù ignem

Ixxviii.

volumbar in pectore suo qui eú in
hammauit ad laqueú. Indignus ení
remedio fuit: quia non íntimo men
tis conuerſus ingemuit & ſedulo gel
lit penitentia. Tante ení pietatis eſt
díns Iesus: vt & ípi donaſſet veniam
ſi xpi expectaſſet miſcediam. Hanc
ergo culpam ſacerdotes non auferut
neq peccatú eius qui in dolo ſe of
fert & adhuc in ſtudio delinquendi
eſt. Non ení poſſunt epulari in eo
qd'plenú fraudis & ſerpentis interius
cycatricis eſt. Cibus ení ſacerdotis eſt
in pccorx remissione. Vnde ait prin
ceps ſacerdotu. Meus cibus eſt vt ſa
ciá voluntate patris mei qui in celo
eſt. Que eſt voluntas dei: niſi ea
quú conuerſus ingemueris: túc ſal
uus eris. In illo ergo ſubdolo cib
nullus eſt. Oeniq nec ipe epulan

di ſuauitate capere potest: in quo no
lincera & pura conscientia eſt. Ama
ritudo eni fraudis epulandi ſuauita
té obducit: nec pmittit mala conſci
entia / vt reficiat & palcat obnoxium
animu penitentia. Ideo ergo talis
affectus: talis peticio: talis penitenta
non eſt vui aut voluptati ſacerdo
tibus. Meritoq hincs ille qui pro
peccato oblatus eſt in holocaustum
quia non fuit lincera hoſta / exultus
eſt: quia in eius sacrifitio ignis alı
enus inuentus eſt. Non eſt itaq cō
placitū & acceptū ſacrifi tu deo. No
eſt eni acceptu nifi qd' fuerit in diu
tiis ſinceritatis & veritatis probatum.
Ideo & alibi legis duos hyrcos vnù
in quo fors dni: alteru transmiſſio
nis. Illum in quo fors dni: offerri
atq imolari pro peccato. Illu vero

in quo

Ixxix.

in quo sors transmissionis: dimittti
in desertu vt accipiat populi iniqui
tates: vel alicuius peccatoris. Sicut
ení duo sunt in agro: & vnus eorum al
sumit alius derelinquit: ita sunt du
o hyrci: vnus qui ad sacrifitiu est ut
his alius qui in desertu dimittit. Hic
nulli vui neq edendus neq epulan
dus a facerdotu filiis. Sicut ení ex iis
que alimentos sunt quod bonu est
edit, qd inutile aut malu, proicit
ita & bona opera epulatoria dicim?
que sunt eui. Non placebit ergo do
mino si manducet facerdos sacrifci
ui in quo frauds sit oblationis: non se
dule confessionis sinceritas. Et ideo
hyrcus iste in desertum dimittend
est vbi errauerunt patres nostri: er
rauerunt in eo & non potuerunt ad
resurrectionis terram peruenire: sed

LI.

gatiua obligant ad ſemp & pro ſemper
quia omni tempore & omni hora quis
tenet non occidere: non odire proximū:
non furant: non deliderare rem pximi:
non mechari: non concupiscere vxorem
proximi. Mandata vero affirmatiua ob
ligant non ad ſemp & pro ſemp: fed pro
loco & tempore: quia non ſemp quis ob
ligat adorare deu honorare patre ſuů
fed quando tempus & hora requirunt.

Sed de dilectione pximi est mandatū
lecundū qd' exponunt ſanchi doctores
Oihges pximū tuů sicut teipm: & illud
bonū velle pximo qd' quis vult ſibi ſi
ue ſit bonū ſpiritale aut temporale. Et
qd' vellet eciā a pximo remoueri quod
vellet remoueri a ſeiło: ſiue ſit ſpirituale
vt peccatū: ſiue temporale vt aduerſitates
& infirmitates corporis. Et ſic obligat'
quilibet xpianus ad correctione pximi

Ixxxi.

in quantù illa correctio habet remouere ma
lù & peccatù proximi. Sed quia affirma
tiùù preceptù: obligat pro loco & tempore.

Quia in correctione fraterna (Icdm bæa
tù Augustinù) tria debent attendi ſdeli
cet tempus: modus: & p[ro]ſona. Nam p[ro]mo
debet attendi tempus: ſcilicet quando p[
]ro
[ſ]ona eſt corrigibilis & q[ui]ndo non: quù
vna p[ro]ſona melius corrigat vno tempore
q[ui]m alio. Nam perſone extra ira melius

corripiunt q[ui]m in ira politi: (quia Icdm
Cathone) Ira impedit animu ne poſſit
cernere veru. Et Icdm Ariftotelè. Ira
eſt accenſio ſanguinis circa cor. Icdò
debet attendi modus: vt ſcilicet dulciter
& amicabiliter corrigat/ non verbis alpe
ris aut contumelioſis. Nam Icdm poeta

Verba ligant homines: tauro& cornua
funes. Et aplus Paulus. Si preoccupa
tus fuerit homo in aliquo delicto: vos

Faber à corvertis
Fina autem debent

Amf. 166

poeta

aptus

1.3

qui Ipiritales eſtis inſtruite buiulmodi in
Ipiritu lenitatis. Et maxime fieri debet
amicis qui (scdm Tulliū in libro de ami
citia) reprehendendi ſunt & ecia obiurgā
di: ita tamen qd reprehenſio contumeh
a careat. Et Seneca ad Lucillū, eplà xxvij
dicit: *Oe communi tecu malo colloquor
& remedia communico.* Sic ita me audi
tanq[uo] mecū loquar: in ſecretu meu te
admitto & te adhibeto mecū. Exigo cla
mo mihiupi: numera annos tuos: & pu
debit eadem velle que volueras puer
eadem parare. Hoc itaq[uo] tibi ante diem
mortis preſta: moriant ante te vicia: di
mitte iſtas voluptates turpidas: magno
leu andas non venture tantu ſed preteri
te nocent. Hec ille. Tercio debet atten
di p[ro]ſona: quia non quelibet p[ro]ſona eſt
reprehendenda ſed tantu qua eſtimas
corrigibilem. Ideo dicit Cyprianus. Me

Tullius

Sancz

13

nō quod p[ro]ſona est
nep[ro]ſondida

Ixxxii

lius exilimo erranti imperiti silentio
spernere: qum loquendo mentis insania p
uocare. Vnde licut moralis Seneca cog
nolcens Lucillu discipulu suu corrigibi
lem dicebat de ipo eplà trigelima. Ag
nolco Lucillu meu: incipit que pmiserat
exhibere. Sequere illu impetu animi quo
ad optima queq bonis calcatis popula
ribus ibas. Non defidero maiore meli
oreq te fieri qum moliebaris. Fundame
ta tua multu loci occupauerunt: tantu
effice quntu conatus es: & illa que tecu
in animo tulisti tracta. Et sequit infra.

Fac te ipe felicem facies autè si intel
lexeris bona esse quibus admixta est
virtus & turpia quibus malicia coiun
cta est. Nec ille. Correctio ergo frater
na his tribus attentis que diximus est
sib precepto: & p consequens obligat
homine. Secundu principale

diognostica tipica forensis

Senectus ad incisa preceptum

14.

Irca fecundus principale: ſcilicet ar
ca ſorrectionis ſfectione. Perfectus
& bonus eſſe debet qui alios habet cor
ripere. Nam moralis Catho dicit. Tur
pe eſt doctori quú culpa redarguit ip
ſum. Et Seneca ad Lucillu epl'a xxvi.
Tu me mones inquis: iam en'i te tuiſe
monuſt. Et huius racione ponit ſan
ctus Thomas ſcd'a ſcd'e q. xxxiii. ar. v.
dicens. qd' ppter tria offerſ' impedime
tu ſorrectioni ex parte hominis ſiuſt
& impſecti. Primo quid'e: quia ex pec
cato precedenti indignus reddit vt alı
ú corrigat & precipue ſi maius peccatú
comiliton non eſt dignus vt corrigat alı
ú de minori peccato. Vnde ſup illud
Mathei qinto caplo. Qui videt fectu
cam. &c. dicit Ieronimus. Oe his loqt
qui quú mortali crimine detineantur
obnoxii minora peccata fiatibus non

lxxxiii.

concedunt. Scd'o ppter Scandalû qd' le quit ex correctione si peccatû corripi entis lit manifestu: quia videt qd'ille qui corripit non corrigat ex charitate fed magis ad oſtentacione: ſcilicet vt o ſtendamus nos ſcire diſcernere inter bo nû & malû. Vnde ſup illud Mathei qinto ca. Quo dicis fratri tuo: exponit Crisolomus: In quo ppolito puta ex ca ritate ſalues, pximû tuu non quia teip ſu ante ſalues. Vis ergo non alios ſal uare: fed per bonâ doctrinâ malos a ctus celare & ſcientie laudem ab homi nibus querere. Tercio, ppter ſupbiâ corripienſis: ſcilicet in quantu aliquis pro pria peccata peruipendens ſeipm proxi mo prefert in corde ſuo auſtera ſeue ritate diuudicans ac ſi ipe effet iuſtus

Vnde dicit Auguſtus in libro de ſermone dni in monte. Accuſare vicia

officiu est bonor viro & beniuolor. qu quum mal faciunt alienas partes agunt.

Angustii

Et sicut dicit beatus Augustinus in e
odem libro Cogitemus qu aliquem
reprehendere nos necessitas coegerit:
trui tale viciu lit qd' nunq habuimus
li non: tunc cogitemus nos esse homi
nes vel tale qd habuimus & iam non
habemus. & tunc tangat memoriam
comunis fragilitas vt illam correctio
ne non odiu fed misera precedat. Si
autem inuenerimus nos in eodem vicio
esse: non obiurgemus fed congemiscam?
& ad equaliter deponendu inuitemus.

Sedonicus

Ideo dicit Ysidorus de summo bono
Non debet aliquo vicia corrigere qui est
viciis subditus. Et ad Romanos sedo
di. In quo aliqui iudicas: teipm condem
nas: eadem eni agis que iudicas. Ex
quibus predictis apparet qd' correxio

Aptius

lxxxiiii.

requirit pfectione in ipo homine volen
te corrigere aliu: tamen concedit aliq
ipi peccatori vt posset corrigere alium
vt ponit sanctus vbi su. quia correc
o alicuius hominis delinquentis ptinet
ad aliqu in quant in ipo habet vi
gore iudiciu rectu racionis. Peccatu non boni est, remo omni
aute non tollit ita totu bonu nature
quin remaneat in peccante aliquid de
recto iudicio racionis: & fedm hoc po
test libi competere delictu in subditis
arguere. Aliter nunq poſſet aliquis
aliu corrigere qu omnes ſumus pec
catores iuxta ſententia Joannis dicentis
Smia poter

Si dixerimus quia peccatù non habem
ipi nos ſeducimus & veritas in nobis
non eſt. Sane ergo intelligendù eſt
peccatores non debere alios corrigere
quia omnes peccatores ſumus: ſed de
magnis peccatoribus intelligendù eſt

& quos peccata maxime funt manife
ita pluribus Terciū principale.

Irca terciū principale: scilicet cor rectionis ordine duo penlanda funt. Primo penlari debet ordo cor rectionis: secundo penlari debet ordo correctoris. Circa ordine correctionis ponit Sanctus Thomas sda sde.q. xxxiii. ar. qinto in responzione princi pali: qd peccata certo ordine funt cor rigenda: quia peccata aut funt publi ca aut occulta. Si publica funt: non est tantu adhibendu remediu ei qui peccauit vt melior fiat: sed ecia alius i quos noticiá deuenit. vt non scanda lilent. Et ideo talia peccata funt publi ce arguenda sde'm illud apli ad Shi motheu qinto. Peccante corá omnibus argue vt ceteri timoré habeant. Qd in telligit de publicis peccatis: vt dicit

dno apte fnda funt

S tboáb fnda præ

Apterb

Ixxxv.

Auguſtinus in libro de verbis dñi. Si Anguſtinus
vero ſunt peccata occulta: ſic videt ha
bere locu qd dñs dicit. Si peccauerit
in te fiater tuus: corripe eu inter te &
ipm ſolum. Intellige: ſi peccauerit occul
te in te: quia ſi peccauit manifeſte de
beres ipm manifeſte corripere. Sed qa
in peccatis occultis poterit parari pxi/
morx offenſa: ideo adhuc diſtinguen diſtinguo
du videt. Quedam eni ſunt pecca
ta occulta que ſut in nocumentu pxi
morx: vel corporale vel ſpirituale: puta ſi
aliquis occulte tractaret quno ciuitas ho
ſibus tradat: vel ſi hereticus homines
priuatim auertat a fide: Sed quia ille
qui ſic peccat non ſolu in te peccat fed
ecia in alios: oportet ſtatim ad denun
tiacione pcedere vt huiusmodi impedi
mentu remoueat: nſi forte aliquis fir
miter exilimaret qd ſtatim poſt ſecre

tam monitionem potest habi usmodi mala impedire. Queda vero peca sunt solus in malus peccantis & eius in quę peccat vel qui a peccante ledit: vel salte ex so la noticia: & tunc solus ad hoc tenden dū est ut fratri subueniat. Et sicut medi cus corporalis sanitate confert si conferi potest sīne alicuius membri abscessio ne: si autem non potest: abscedit mebrū minus necessariūt. ut vita tocius confer uet. Ita eciam ille qui studet emenda tioni fratris: debet si potest sīc emēda re fratre suus qīntu ad conscientia vt fama eius conferuet: quia pre timore infamie multi a peccato retrahuntur. Vnde qīndo se infamatos conspiciunt irrefrenate peccant. Vnde Ieronimus di cito. Corripiendus est seorlu frater ne si semel pudore aut verecundia amise rit pmaneat in peccato. Et Augustin

pre timonia & sante
ut iusti p[ro]b[itu]ento retra
bunt

vxxx

Ixxxvi.

in libro de verbis dñi: exponens illud
Corripe ipm inter te & ipm solú. Studés
 correctioni pce pudori: forte enî pre ve
recundia incipiet defendere peccatú su
ú & qué vis facere meliore/facies peiore.

Hec ille. Oebet ecia conferuarì fama pec
cantis: qa infamato vno alii infamant.

Sedm illud Auguſtini in epla ad plebe
hypponenſe. Quu de aliquibus qui ſan
cu nomen pſfitent aliqt cininis vel
ſalli inſonuerit vel veni: par erit: inſtant
ſatagunt: ambiunt: vt de omibus hoc cre
datur. Vnde ex his patet qual' ordo ſer
uandus eſt in correctione fraterna. Circa
aute ordine correctionis comuniter que
n1 ſolet an ſubditi poffint corrigere ſuú
ſupiore qndo ipm peccante vident. Ad
hoc dicit ſanctus Thomas vbi ſup ar.mii.
qd' correctio fraterna includit duos act
ſcilicet actú inſticie & actú charitatis.

S i auté dicat actû iusticie túc ad sub
ditû nô ptinet corrigere prelatû: quia
subditus non potest punire prelatû suû.

S i auté dicat actû charitatis: túc sub
ditus potest corrigere prelatû suû: quia
omnes obligant ad charitate habendã.
vt patet de Paulo aplo qui quú effet
subditus peti ipm tamen correxit circa
circumſionê non fiendam poſt reſur
reſtionê qua pmittebat Petrus. Tamen
(vt dicit ſanctus Thomas) maiores nô
ſunt increpandi nifi cû magna reueren
tia. Vnde aplus i. ad Thimotheu. iui^
dicit Maiorem te non increpaueris :
ſed tanq patre obſecra. Et ſic patet
qualis ſit & eſſe debeat ordo correctio
nis: quia appre ad ſupiores pertinet cor
rigere: Et ſic patet terciu principale?

liquerit corripe palam & lapienter agis.
Si libenter audias corripiențe & acquieſ
cas ei. Puerbiol: xiii. Egeſtas & ignomi
nia ei qui deſerit diſciplină: qui autem
arguenti acquieſcit gloriſcabit. Eccleſi
aſtici xix. Qui odit correptione minu
etur eius vita. Prouerbiol: ix. Argue
lapiente & diliget te. Ibidem xviii. Qui
corripit hominе graciа poſtea ſueniet
apud eú magis qúm ille qui per lin
gue decipit blandimenta. Et ſcd.3 Gre
goriú: Magna dei ira eſt vt deſit cor
rectio & affit adulatio. His racionibus
motus & precipue in dño nño Ieſu x
confidens: nuncio tibi infraſcripta p
damnis & periculis euitandis

## Caplem Secundu.

Domine mi rex: vtina ſaperes
& intelligeres ac nouiflima
puideres. Saperes: id eſt: cú

Ixxxviii.

Ispore cognosceres dei beneficia tibi col
lata. Et intelligeres: scilicet errores tue
curie; ac nouissima puideres / scilicet-
morte tua futura & incertâ: qualem/
quando & vbi tu nescis: certe errores
tue curie corá lummo deo dampna
biles omni felinacione qua poteris
ammoueres. Nam quâuis hodie rex lis
nescis tamen an die craftina rex ma/
nebis. Iob.vii. Quia ventus est vita ho
minis. Prouerbiok.xxvii. Ne glorieris
in craftinû: ignorans quid lupuentura
pariat dies. Rex hodie cras
forte moriet: quû nihil certius morte
nihil incertius hora mortis. Quia si
cut Stella in celo choruscans velociter
currit & repente deficit: & scintilla i
gnis cito extinguit & in cinere redi
git: lic cito finit vita regis & cuius
libet alterius & in puluerê conuertit

a d.2.

Sapie.v. Nemo ex regibus aliud habu
it natiuitatis iniciu: vnus ergo introit
est ad vitã omnibus limul & exitus.
Et vide dne rex & diligenter attende
beneficia tibi a deo collata: videlicet qd'
deus te creauit line cõmodo suo: quia
te non eget. Item line merito tuo: quia
nibil ante pmeruisti & penitus nihil
ante fuisti. Item cogita qualem te fecit
fcdm corpus fcilicet egregiã creaturam:
& fcdm animã magis egregiã: vtpote
ad imaginê & limilitudinê dei creata.
racionis participê: beatitudinis ſemp1
terne capacê. Confidera ergo diligen
ter & in corde tuo reuolue quando p
mo cu nauigio de partibus tranſma
rinis veniſti in terra iſtam: qm humi
liter: qm gracioſe: qm deuote: qm leta
ter populus anglicanus te admiſit &
in omnibus factis tuis contra rebelles

Ixxxix.

tuos tecù aſtitit & iuuabat. Conſidera
eciâ deuotionis potestaté: qualiter de?
pre aliis te ſublimauit ad regiâ digni
taté. Conſidera largitatis àministratio
nè quanta tibi largitus ſit ad ſuſten
tacioné: quanta ad delectacioné: qînta
ad erudicioné: quanta ad graciâ: qînta
ad correctioné. Conſidera eciâ qăm be
nigne venerabilis Comes Land apud
Bedford humiliauit ſe tibi genibus
(vt dicit), puolutu. Et cauſa huiuſmo
di humiliationis ſuit bonitas & ſanitas
ac ſanctitas illius Comitis: & tua ſinocen
tia cù oracionibus ſanctorx virox. Et
ne tradas obliuioni qăm gracioſe qăm
miraculoſe a cultodia matris tue & a
liorx fueris liberatus. Aduerte eciam
diligenter quantus honor tibi debe
tur ab archiepis epis abbatibus pri
oribus & ceteris prelatis huius terre.

ad 3.

Et quantus honor tibi debet a comi
tibus baronibus militibus burgenlibus/
& vniuerlis & lingulis hominibus huius
terre. Inter hec omnia attende diligen
ter pro his omnibus quas & quales-
gracias deo agis. Ifis vero beneficiis
tibi a dño collatis intime confidera
tis: errores tue curie (deo & populo an
glicano odibiles) line mora facies eme
dare. Et qui sint illi errores vide in
quadam summa modica que sic inci
pit Dne mi rex.

## Capl'm Terciú.

O ne mi rex: vtiná saperes &
intelligeres / ac nouiffima pui
deres. Saperes (scilicet) vnde
veniſi: & intelligeres (scilicet) in quo
ſtatu & periculo tu es: ac nouiffima
puideres. (scilicet) qualis eris in morte.
Nanc ámonitione salutiferá / non in

tranſitu immo cù ſtudio & delibera
tione confidera. Quia ſicut thus nò
redolet nifi in igne: ita nulla ſenten
cia ſacre ſcripture ſapit nifi cocta ſit
in corde. Vtinâ ergo ſaperes & intel
ligeres ac nouiflima puideres. Ecce
dñe tria tibi ſponunt in hoc ſpecta
culo: (videlicet) ſcientia: intelligentia:
& puidentia. Vult igitur dñs vt ſci
as tuâ vitâ preſentê fugitiuâ: miſeri
is multis & vanitati ſubiectâ & pccor
ſordibus pollutâ cupiditate corruptâ:
& in breui periturâ. Vult ecia dñs
vt fragilem tuâ intelligas conditionem:
qd'nuclus egreſſus es de vtero matris
tue & nudus reuerteris in terrâ: quomi
am de terra es & in terrâ ibis. Attê
de diligenter qd' in huiuſmodi vite
miſeriâ intraſhi: dies tuos in dolore
& erumna ptraſiſti: & cù luctu &

a.a.4

dolore de hoc mundo exiturus es & tu
necis diem neq hora: & distingue tunc
qualiter oculi vertent in capite: vene rú
pent in corpore: & cor scindet dolore: &
cú hoc recogites quomó tractant mor
tui & sepeliunt: qualiter tunc in facie
& in tergú verlant: quomó cadant bra
chia & rigida funt cura: qúo tibie ia
ceant qúo induant: qúo conuerlant
qúo deferant ad humandú: quomodo
mittant in tumulú: qúo puluere con
tegant. Et dicit Gregorius. Qui con
siderat qualis erit in morte: ſemp paui
dus erit in oñone. Et ideo memorare
nouiffima tua & horroré iudicii ac
metú ardentis gehenne ab oculis cor
dis tui elongari nullatenus paciaris
Intelligas ergo ingreſſú tuú in hunc
mundú miferabilem: pgreſſú tuú flebi
lem: & egreſſum tuú horribilem. Vult

C1.

igitur deus qd' nouiflima tua sollicite, p
uideas & nouiflima puidere est sum
ma tocius lapientie: vtiq, illa hora ter
ribilem: illa hora flebilem: illa horam
horribilem in qua misera anima tua ex
corpulculo tuo corruptibili timens ac tre
mens est egreffura. One mi rex nunc
crede mihi ad huius rei tremendousem
co
fiderationem: maluiffe debueras poside
re puidentia qm tocius mundi dona
tionem. In illa nanq, extrema hora mor
tis metuenda: quis amico?: quis pa
rentu tuo? veniens cu gladiis & armis
& equis bellicolis poterit tunc tibi aux
iliu preftare: non erit qui te confolet,
ex omnibus caris tuis. Reispiciens ens
ad adiutoriu hominu: sed refugiu tu
u erit tantummodo apud deu. Cogites
& frequenter quo timore timendus est
quo amore diligendus / quo honore ve

nerandus lit ipe dnis nír qui solus tibi
prefidiú preſtare poterit poſt morte. Re
duc ſepius in memoria illú exitus tui
tremendú diem: & anteqm míſera aíá
tua ex carcere carnis exeat púdeas ti
bi per bona opera tua quo vadat & a
gas vt habeas qd' in tremendo itine
re expediat & caueas qd' nihil ímpe
diat. Huiusmodi recordatio cordis có
cupit contricioné: contricio parit com
punctioné: compunctio deuotionem:
deuotio generat in deú piá & humilé
affectioné. piá ex fidutia adiutorii di
uine bonitatis & clementie: humilé ex
confideratione pprie fragilitatis & mi
ſerie. Nihil ení in mundo facilius te
inclinat ad humilitate & tui culto
diam: ad omné iniuſticiá expellendá
& ad ſanchitate deí faciendá: qm tu
e corruptionis consideratio tue mor

Cii.

talitatis certa cogitacio: poſtremo tre
mende diei mortis recordatio: iuxta
illud Eccliaſtici.vii. Memorare nouif
ſima tua & in eternu non peccabis.

Caplm. quartu.

One mi rex: vtinā ſaperes
& intelligeres ac nouiſſima
puideres. Saperes (id eſt) au
dires & mente conciperes lamentaci
ones & ſuſpiria viroſ & mulieſ & qua'
do rumores audiunt de tuo aduentu.
& Intelligeres (ſcilicet) gaudiu qd'ha
bent de tuo receſſu: ac nouiſſima pui
deres (ſcilicet) morte tua lamentabile
certe omni mente attentione ordina
res aliquā bonā viā per qua totus
populus gauderet de tuo aduentu
& doleret de tuo receſſu. Et hoc hone
ſhus & vtilius foret pro rege. Et hāc
viā faciliter inferius tibi traditā tra

dam. Erubescere eni potest tota gens
Anglicana habere regem in cuius
aduentu populus communiter tristat
& in recellu luo letat. Quis non in
duet gemitu & fletu hoc aduertens:
& maxime vbi rex eft humilis: affa
bilis: mitis & innocens. Cauſa do
loris populi de tuo aduentu eſt: qua
miniftri tui capiunt bona multa co
tra voluntate dno& p minori precio.

Si velint pecunia debita de tuis mi
niftris habere: oportet eos laborare
p qing vel ſex leucas & quandoq vl
tra ad pecunia querendá: & forte ibi
dem morari per vnú diem: & forte
adhuc non expedient nifi aliquid
de ſuo dederint pro dicta pecunia
acquirenda: & hec eſt vna cauſa dolo
ris populi. Alia cauſa eſt quia pre
curſores tue curie garciones & alii

Ciii.

capiunt homines & equos laborantes
circa agricultura: & animalia que ter
ram arant & femina portant ad agru
vt laborent p duos vel tres dies in
tuo feruitio: quu tamen tempore guer
re non esset faciendus. Quia tempo
re guerre debent securitate habere:
prebiteri: monachi: conuerfi: mercato
res: rufici euntes & redeuntes in agri
cultura existentes: & animalia que a
rant & femina portant ad agru: et
multo fortius debent habere securita
te tempore pacis sicut nunc est preter
qum in illis locis in quibus tu venis
cui familia tua: vbi nulla est pax: & i
deo caue tibi. Item aliquando contin
git qd' aliqui de familia tua volunt
habere homines: equos: carectas: in vna
parochia: illi de parochia conueniut
cui eis p dimidia marca vel plus vel

minus vt poſſint domi remanere & nò
laborare in tuo ſeruitio. Oie ſequenti
vel aliquando eodem die veniut alii
de tua familia & capiunt equos ca
rectas in eadem villa quæuis illi qui
dederunt dimidiá marcá crediderút
ſecuritate habuiffe: & ideo caue tibi.

Multe ſunt alie caule de quibus tra
et in modica ſumma que eſt O dó
mi rex: ex quo. &cè. Et ecce díne rex
quid faciunt paupes hoſpitia tenentes
(quibus potius foret dandú intuitu
charitatis qím ab eis aliquid capien
dú) quia quú aliquid audiunt de tu
o aduentu tristant: & Itatim pre timo
re aucas: gallinas & cetera bona: vel
alienant: ſeu in eſculentis & poculentis
conſumút ne ea amittent in tuo adue
tu: ſicut facerent ſi crederent ſures &
raptores ſeu conſimiles ad villá ve

C iiiii.

nire. O dolor: O pudor: O obprobriú:
O infamia: O affliccio: O ambitio: O cer
tamen: O compassio: O couitiú: O damnú:
O trificia: O error: O falhitas: O fraus: O
furtú: O rapina: O infidelitas: O igratitudo.
O instabilitas: O labor: O lachrime: O la
mentaciones: O martiriú: O mendatíú:
O piuriú: O periculú: O timor: O Ócan/
dalú tibi regi & toto populo anglicano
qd' talia accidunt in tuo aduentu. Fy:
Fy: Fy: Hen: Hen: Hen: qd' huiusmodi
fieri pmittunt: quú quali per vnueriú
orbem talia de te predicant'. Et quare
dico ter Hen: in sequentibus hoc videb.
Et ideo dne rex sì velis (qd' velle debes)
qd' huiusmodi obprobria de hac terra
mox tollant' & populus gaudeat de tu
o aduentu & dolorè habeat in recessu
tuo: te confulo: te rogo ex parte dei om
nipotentis & ſancte ecclie: & ex parte po

puli anglicani: & ob saluté & saluationé anime tue vt facias ſtatui & ordinari ne quis ſub graui pena capiat bona alicu ius contra ſua voluntaté: ſed res emat ſicut cù venditore poterit conuenire: & ſoluat ſtatim pecuniá ipi venditori nul lo modo deferendo ſolutioné contra vo luntaté venditoris. Et carectas equos opera hominú conducat ſicut bona ſi ius facilius & melius poterit conuenire.

Et ſi ſic fuerit ordinatú & ſtatutú: ho mines vndiq venirent & afferrent om nía tibi necessaria ecia ad porta tuam ſicut fecerunt homines huius terre té pore regis Henrici paui tui: & in ſuo aduentu populus multú gaudebat. Et ſic faciet populus in aduentu tuo: ſi velis facere ſicut ipe fecit. Si auté ſic feceris: benedictioné dei habebis & omnes anglici cù dei adiutorio e

rút ad tu

Cv.

runt ad tuū placitū & precepttū:& p a
more que habebunt in te dominabe
ris eis pacifice cū triumpho. Qd' ſi ſic
nolueris ordinare: timendū eſt qd' dſ
ſuſcitet tibi bellū in quo magnā tri
bulationē paciens. Et ſi tunc ad deu
clamaueris forte deus te non exaudi
et. Prouerbiox.xxi. Qui obturat aurē
ſua ad clamores pauper: ipe clama
bit & non exaudiet. Et ibidē primo.

Vocaui & renuilſi: & deſpexiſi consili
ū bonū. Et ſequit. Quū venerit ſup
te tribulatio & anguſtia clamabis ad
deu & deus te non exaudiet: eo qd' ex
oſam habuſi diſciplinā dni tui: & cō
ſilio bono non acquieuſi. Et ideo ig
nominiā & turpitudinē congregas tibi.
& obprobriu qd' nunq delebit in hoc
mundo. Heu: heu: heu mi dne rex qd'
tot lamentaciones & dolores ſunt in

bb. 1.

aduentu tuo quú pocius effet gauden
dú. Nec mirú qd' lamentaciones & su
spiria ſunt in aduentu tuo: quia in ve
ritate (que deus eſt) dico pro p[ro]ſona
mea qd' quandocunque audierim ru
mores de tuo aduentu & audio vim
cornu: totú contremiſco ſiue ſuero in
domo ſiue in campo ſiue in eccleſia/
ſiue in ſtudio ſeu ecia in miſſa. Quan
do vero aliquis de tua familia pulſat
ad porta: tunc magis contremiſco.
Sed quando ad hoſtú tunc multo
magis. Et ſic quanto plus appropin'
quat tanto plus contremiſco & in ma
iore ſum timore. Et ilſe timor in me
manet q[ui]m diu mora trabis in illis p[
[trabas] in illis p[ro]tibus in quibus ego ſum. Et hoc p[ro]pter
multa & diuerſa mala que ſiunt pau
peribus per illos qui ſe dicunt de cu
ria tua: Iuxta illud Ieremie. iii. Sapié

C vi

tes funt vt faciant mala: bene autem facere nescierunt. Et puerbiōx ii. Le tant quū malefecerint: & exultant in rebus pessimis. Et tales eligunt de cu ria tua ad puidentia tibi faciendā. Et ex hoc videt mihi qd' precurlores tui qui veniut ad puidentia tibi faci endā, non veniant ex pte dei fed dia boli. Sic eni eſt de bonis angelis et malis. Bonus angelus ex ſua vifione territos conſolat: ſicut gabriel archa gelus miſſus ad virginem Mariam fecerat cui & dixit. Aue gracia plena. Que quū audiſſet turbata eſt in ſer mone eius. Et tunc angelus confortās eā dixit. Ne timeas Maria. E contra rio malus angelus ſe in lucis angelū tranſfigurans: ſi quos ex ſui preſentia territos ſenſerit ampliori eos terrore conſutit. Recte conſimiliter eſt de

bb.2.

precurſoribus tue curie: quandocunque
audiunt rumores de aduentu tuo & au
dit vnú cornu: contremilcit fere quilibz
qui eſt in villa. Poſtmodú venit precur
ſor tuus ad villam: & omnes videntes
eú trilſant & expaueſcunt. Non dicit
eis: ne timeatis: ſed dicit qd vult habe
re auenas: fenú: & litera pro equis dni
regis. Et tunc illi paupes de villa mag
trilſant & expaueſcunt & ſic magis et
magis. Poſtmodú venit alius eodem
modo & dicit qd vult habere aucas/
gallinas: & multa alia. Deinde venit
tercius: & ipe vult habere frumentú.
&cě: & ſic creſcit trilſicia. ii ad Corin
theos.x. Ipe eni ſathanas tranſigu
rat ſe in angelú lucis. Non eſt ergo
mirú ſi miniftri eius tranſfigurentur
velut miniftri iuſticie: quor finis eſt,
ſcdm opera ipor. Et ex hoc vident

C.vii.

mibi qd' huiusmodi precurlores nō
veniūt ex parte dei led ex parte dia
boli. Nec habeas p malo qd' talia di
co tibi: iuxta illud ad Galathas pmo:
Sì hominibus placerē: seruus xpi non
effem. One mi rex nunc crede mihi
si tu scires periculū in quo tu es pp
multimoda damna que paupibus
in aduentu tuo ministri tui inferut:
non deferres vls in craftinū quin
remediū statim apponeres oportunum
Et remediū facile tibi trado: qd' qui
libet homo possit esse dnis rei suar
Videlicet qd' nihil capiat contra vo
luntate dnox quoque sunt bona. Oi
cerent forte aliqui de consilio tuo
tibi applaudentes inimici Iesu xpi
& inimici anime tue: (de quibz dici
in palmo Deus diffipat ossa eorum q
hominibus placent): ergo tu nō eris

bb.3.

rex in terra tua: nec iuenies eculenta
& poculenta & alia tibi necessaria. Et
ego dico tibi cora deo/qd' si populus
foret certus qd' nihil de bonis eo&
caperet contra eo& voluntate: omnia
tibi necessaria afferrent ecia ad por
ta tuã: nec oporteret querere in pa
tria sicut modo. Nil temptare nocet.
Et moneo te vt salubriter cogites de
salute anime tue quicqd fecent pat
tuus. Vtina tantu cogitares circa ea
sicuti ego. Illud eni maledictu pre
rogatiuu curie tue (videlicet capere
res aliquas p minori precio qm vê
ditor velit dare cora deo damna
bile) tantu est vtitatu & induratu
in curia tua & tempore patris tui &
aui qd' iam durauit p quadraginta
annos. Et sic videt predictu illud p
rogatiuu maledictu. Verutamen hu

C.viii.

iusmodi preſcriptio non tenet de iu
re nec eſt alicuius valoris: quia eſt
contra ius diuinú & humanú: & ecia
contra mores bonos. Propter qd' di
co tibi dño regi: qd' pp huiusmodi
prerogatiuú infinite anime ſunt in i
ferno. Et ideo caue tibi & ſtatuas qd'
huiusmodi maledictú prerogatiuú
de cetero nullatenus obſeruet. Sed h'
erit difficile. Eccl[esi]astæ. I. Peruerſi diſ
ſicile corrigunt. Eccl[esi]astæ. xxiii. No
mo affuetus in verbis imperii: in om
nibus diebus vite ſue non erudietur.
Prouerbi[α]. xviii. Impius quú in p
fundú venerit p[cc]o[κ]: contempnit, ſed
ſequet eú ignominia & obprobrium.
Ieremie. xiii. Si mutare poteret ethiops
pellem ſuá & pardus varietates ſuas:
ſic & vos poteritis bene facere quú di
diceritis malú. Credo tamen g[ia] dei

bb.4

qd'ppter oñones multo&: qd'ppr ñcanda
lum: qd'ppter eloquiù populi: qd'pp in
famiá huius terre:& qd'ppter tuá inno
centiá: quia (vt cōmuniter d'r) ductiles
es ad bonù per te tollet illud maledi
cù prerogatiuù maxime cù gracia dei.
Prima ad Thimothei. Supabundavit
aute & gracia d'ní níi cù fide & dile
crone que eſt in xpo leſu. Et ego dico
tibi corá deo qd'si hoc feceris: quia ſic
oportet te facere ſi velis deo placere iux
illud. Theſſal. iii. Nec eſt ení voluntas
dei ſanctificatio vía. Et ſequit. Ne qis
ſupingrediat (ſcilicet p violentiá neq
circúuemat in negotio fratre ſuú: ſicut
faciunt multi puiſores tue curie. Et ſe
quit. Rogamus vos fratres vt honeſte
ambuletis ad eos qui foris ſunt & nul
lius aliquid delíderetis id eſt p cupi
ditaté: ſed puiſores tue curie multa de

C.ix.

ligerant contra voluntate dñor: & ideo
sì vis deo placere oportet qd' talia cor
rigant. O dne mi rex: vtiná saperes
et intelligeres ac nouiffima puideres.

Saperes: id est in mente haberes vitã
sancti Eduwardi & fines eius, & intel
ligeres: id est: intime cogitares vitã pa
tris tui & finé: ac nouiffima puideres.

Iscilicet morte tuã futurã. Sed necis q
liter. Pro certo vitã sancti Edwardi
eligeres ad imitandù in cuius aduen
tu totus populus gaudebat vbicunq,
venerat in terra sua: & vitã patris tui
dimitteres in cuius aduentu totus po
pulus contristabat & illa trificia durat
adhuc in aduentu tuo. Sed illa trist
cia deo dante per te tollet: & sic trist
cia in gaudiù conuertet. Et tunc in á
glori populo magna erit iocunditas:
magna pacis conftantia: magna reru

opulentia: sicut fuerat tempore læncti
Eduuardi: qui cunctis erat affabilis:
caufitate laudabilis: facie decorus & hi
laris & prudentia, pbatissimus sicut tu
es.

## Caplṁ qntum.

Domine mi rex: vtinā saperes
& intelligeres ac nouissima p
uideres. Saperes: id est: scires
debita tua & debita patris tui: & intel
ligeres periculī anime tue & periculī
patris tui ppter debita multimoda cre
ditoribus non soluta, ac nouissima p
uideres, scilicet morte tuā lamentabile:
qualem deus nouit. certe expenſas do
mus tue & alias expenſas ſupfluas di
minueres: vt debita tua & debita pa
tris tui citiūs pſoluant. A duerte do
mine rex qd' huius mundi diuitie
non ſunt nīre ſed nobis accoomodate:
& ideo non debemus eas expendere

C.x.

ad níam voluntaté/led fratrú necessi
taté debemus bona níá expendere:
nec debemus ergo quicqím ab eis au
ferre. Vnde Augustinus. Oú capis
aliena tuito dño: capieris a diabolo.
& si tenes alienú: teneris a diabolo.

Qd' ení diuitie non funt níre patet
in morte: quia tunc diuitie manent
& non sequunt hominé poft morté.

Vnde Ieronimus. Non funt bona ho
minis que secú ferre non potest. Iob
xxvii. Diues quú dormierit nihil se
cú affert: aperiet oculos suos & nihil
inueniet. Psalmita. Oormierút sòm
nú suú: & nihil inuenerunt omnes vi
ri diuitiarú in manibus suis. Et alibi.

Ne timueris quú diues factus fuerit
homo & quú multiplicata fuerit glo
ria domus eius: quomá quú intere
rit non sumet omnia neq defcendet

cù eo gloria eius. Nunc cogita dîne
de patre tuo quid habet modo de di
uitiis quas habuit hic: & in quo statu
sit anima eius ppter debita sua non
soluta. Nolo aliquid dicere de extor
sionibus que fiebant tempore suo: sed
deus ppiciet anime eius. Et inter ce
tera cogita de debitis tuis dueris &
multis creditoribus tuis cù omnib
damnis eor: pro eo qd' debita tua
non fuerunt debito tempore soluta.
Si autè non solueris debita tua: forte
filius tuis pro te non soluet: iuxta il
lud Ecclesiastici. ix. Mortui non ha
bent ultra mercedem: quia obliuoni
tradita est memoria eor.

## Capl'm Sextù.

Domine mi rex: vtinâ ape
res & intelligeres | ac nouil
lima puideres. Saperes: id

C xi.

est intime cogitares de terris & tene-
mentis defunctorum ad te & patre tu
u deuolutis: & intelligeres id est: cog-
nosceres inquisitionem vel alio mo-
do cuiusmodi terre sive tenementa
per illos defunctos iustite fuerint acq-
lita: ac nouissima tua puerderes scili-
cet morte tua terribilem: triftabilem:
& periculum anime tue pter talia bona
diutius sic detenta certe omnia illa
bona sive mora cu omnibus fructi-
bus inde pceptis restitui faceres omi-
bus illis a quibus dicta bona fuerut
extorta. Seu alio quocunque modo illi-
te acquiita. Vel saltem si mortui sint
facienda est restitucio heredibus eorum
quu non dimittit pccm nis rehitu
atur ablatu. Et dicit Eccl[esi]stici.xl:
Substantie iniuctus sicut fluvius sic
cabunt: & sicut tonitruu magnu in

Substantie iniuctus sicut fluvius sic
cabunt & sicut tonitruī magnū in

Cxxi.

id est mente haberes infinita debi
ta tua & debita patris tui & pericu
lui in quo tu es pro debitis non solu
tis: ac nouissima puideres scilicet mor
te incertâ & ineuitabilem: certe non
faceres alicui magnâ donationem ali
quâ priusq[ui] debita tua & debita patris
tui fuerint plenarie pfoluta. Et ideo
dne rex quando pponis alicui aliquá
donationem: primo cogita de debitis
tuis & de debitis patris tui & pone il
lud vt lignaculû s[um] cor tuu. Et in
donationibus tuis debes considerare
posse tuu: tempora: necessitate: & me
rita hominu quibus aliquid es datu
rus. Oebes ergo largi dona iuxta
posse tuu c[um] menfura hominibus in
digentibus & dignis: quia qui largi
tur dona fua non indigentibus vel i
dignis: nullam acquirit libi laudem

Et quicquid dat indignis perdit. Et qui fundit ultra modum diuiclas suas: cito veniet ad amara littora paupta tis. Qui vero dat bona regni sui indignis & non indigentibus: talis rex eſt: depopulator reipublice & destructor regni & incompotens regimini. Vnde & ,pdigus appellat: eo qd'pcul eſt a bo na prouidentia. Sed qui dat tempore neceſſitatis de bonis luis hominibus indigentibus: talis rex eſt nobilis ſibi & ſubditis & eius regnū prosperabitur & omnes eius ſubditi erunt ad ſuū placitū & preceptū. Sed dne rex ſi bene conſideres posſe tuū: non posſes ſimenſas facere donationes. Quia (vt cōmuniter dicit) omnia bona tua no ſufficiunt ad debita perſoluenda & debita patris tui ad quoſ solutionē teneris. Et ideo neceſſe habes caue

re a ſtul

C. xiii.

re a flulta & lupflua donatione: & lup
fluas expenſas euitare. Et ideo dne rex
quando quis petit aliquid magnu ſi
vis te curialiter exculare & ſcire ſi ſit
amicus tuus: dicas ei. Amice liben
tiffime dare tibi id qd'petis & multa
plura. Sed dicit comuniter in bac ter
ra qd'omnia bona mea non ſufficiut
ad debita mea pſoluenda: ſed ſolutis
debitis meis libenter facia qd'tu petis.

Si poſtmodu a te aliquod magnu pe
tat: non intelligas ipm amicu tuu/ nec
te veraciter diligit nifi ſicut canis di
ligit os carneu & amplectit & ſeruat
qum diu tuenit in eo qd'rodit: ſed nu
du line carne relinquit. Et ſicut ar
bor diligenter & frequenter viſitatur
qum diu habet fructus: ſed ablatis fru
cribus modicu de ea curat. Vnde
dne rex volo te ſcire qd'multi homi

cc.i.