V

M

B

Liber histrionic
TVDERTVM.
Martinus, iuf. pp.

Sancti Geminiani op.
NARHIA.

Cicero.
Martialis poeta.

Gattamellata.
Berardus ep.

Oeculum op.

Fabius dictator.

but. Fuit, postra Roscius tante in histrionia excellenti, ut Cicero, & ce-
teri florentissime illius etatis viti recitantem sedulo audiret, qui adeo
doctus fuit, ut libet scripserit, in quo histrioniam eloquentie comparavit
Interius est Tundertum cimital, netuista: sive ut Plinuſ appellat Tuder, ter-
tio Martino pont. ro. Cine ornata, cui multa sublimt oppida & castella
Tiberi ripus: & colles: mōtelq, adiacentia, complentia, ſi minime digna,
que describendo singulariter proſequam. Proxime uio illiu, atq, et intera-
mni, niſi medius interesſet Nat. est ſancti Geminul preſtans in regio,
ne oppidum. Abest Verānia ſexto miliario a Narnia arduo in colle-
lita a profuenti nare dicta, qua Linuſ & Pliniuſ Nequinam ſuſſe
dictam affixant: una colonia, que Dānibale Italia pōmete militā,
& collationem tributorum detractant, in cuius agro dicit Pliniuſ ſeru-
ſiſſe in admirandil Ciceronem terram eſſe ex qua licentate lutiun fiat-
imbre puluſ. De qua Martialis poeta ſic dicit: Narnia sulphureo qua,
gurgite candidul amnil Cireuit, ancipiti vix adeunda iugo. Quc,
pontem habuit ſuperbissimi operil munc dirritum, de quo Martialis. Sed
iam parce in nec abutere Narnia qinto. Perpetuo licet ſic tibi ponte frui.
Ea cimital, uetuſiſſima cuili diuſione aliaſ per etatem nām, ſi magil ma-
gis, proximo tempore lacerata, horrendaſ liuor morteſ uidit q Gatta-
melatam genuit, clarissimii bell ductorem: & nunc habet Berardum
ſpoletanum epi, cuiliſ & pontificii nuril excellentia celeberrimuz. Se-
ptimo inde abest miliario in via item Flaminia Oeculum uetuſi no-
minil oppidum: ulta quod Sabine fineſ tiberim attingunt. Linuſ
in viij. Oeculam ſpoffione in amicitiam accepti. Et in. xxij. dicit:
Fabium dictatorem via Flaminia p[ro]ſectiui obuiam conſuli exercituiq,
cum ad tiberim circa Oeculum conſpexiſſet agmen uiatorem miſiſſe,
qui nuntiaret ut ſine littorib, ad dictatorem ueniret. Iſitur a Velino
laui repetentes ſonem ex veteri umbria nobil reliquam regione, que
ipſum Velinum, & reatinam Urbem: tiberim, ac anienem, flumina.

R

I

A.

A lacum marloſz interiacet: explicemul. Maximul aŭt il est montiuz
& campoſz globul in quo multa fueruſt priſi uocabuli loca que p[ri]tib[us]
conſerre difficillimum est: tum q[ui] interierunt quedam: tum q[ui] incom-
prehenſibilil mutario in aliſeſt facta. Etant aŭt olim hec omnia Sabine
loca regioniſ omi[mi]n ſtati[que] uetuſtis[]ime. Nam uidemul virgiliu[m] dicere
in p[ri] ſeneidol ante inditum nomen ſtati[que] Oenotriol illam colniſſe. et oe-
notriam ſuiſſe conſtat Sabinoy tractum: quod d[oe]ct Seruiuſ in vii[]. ſu-
per uerbo Oenotria telluſ. Romanos et originem habuſſe à Sabinuſ. Per
raptum mulieſz conſtat. V[n]i est q[ui] d[ie]ciſt Virgiliuſ. In parte est data Ro-
ma Sabinuſ. Et factum inter Romulum & Titum Tatum ſeduſ. per quod
recepti ſunt in urbe m[S]abini: ea lege ut in omi[bi], eſſent ciuſ[]e romani. mi-
ſi inferendil ſuffragiil: nam magiſtatiuſ non credebant. Dicimul ergo ſu-
ſiſe in Sabinoy montib[us]: qui ni[mi]c Reate inter & Sabinam p[ri]tib[us]
regionem altiſimi cernunt: Tetrice borventil rupel montemq[ui] ſeneruſ.
et Casperiu[m] ac foruſo[li] c[i]uitateſ. Fueru[n]t et arcadef geni[us] a palante
profectum: qui regem Euandrum comiteſ ſui ſequi[que] et ſmela fluniuſ.
bil generatim dictiſ notiora particulariter explicemul. Primu[m] est Aue
liu[n]i in Harem caſui Sabinos nostri t[ri]p[ti]s petenib[us], collis Scipioniſ oppiduz
populo ſtreqüetatum: post mons bonus et teranu[m] caſtella fluniolo pro
pinau[m]: qui ni[mi]c nomine careu[n] ſmela ſuit ex m[or]tib[us], oriu[n]duſ. quos
Virgiliuſ ſupra docuit, caſui velini in Harem iminere. Et inter Ocriu-
lum ac mallianu[m] cadens in t[ib]erim. Ab ipſo a[ut] ſmela ortu apud Pe-
delnu[zi] oppidum montel incapiunt, qui ſinistra ciuitate Reatina perpe-
tuo i[mi]meridiem curu[m] ōtiniu[m]ati ſempq[ui] creſcentel: & ę[que] longe ab Apenino
recedenteſ e[q]colo cum olim n[unc] Tallia chotij m[or]tib[us] proxime adberent.
ad ſib[ur]a feruntur: quod q[ui]dem m[or]tel: ſi uetuſtiora querim Arcade-
incoluerunt, et tetrice borventil rupel monſt[er], olim ſeu[n]t monſt[em] Sancti
Johaniuſ ni[mi]c & monſt[em] n[iger] dicunt: Supraq[ui] eos d[ex]trorſum e[oppidut]u[m]
caput Farfaric dictum: q[ui] eo in loco Farfaru[m] annuſ habet originem

Virgilius.

Romulus.
T. Tatius.

Euandruſ rex.
Imela fl'.

Collis Scipioniſ op.

Virgilius.

Monſſeuernuſ.

V M B

Vacuna op.
Oratiuſ.

Mallianum op.

Núma Pompiliuſ,
Beatul Gregoriuſ.

Numentium.
Senec.

Martialiſ coquſ poeta.

Crescentiul.

Stronconum.
Monſcaluſ.

qui fama notiſtimul Sabinam regionem p[ri]til t[ri]til mediam diuſidit. I-
mele aut liniſtorſum est propinquum uile nunc oppidum Vacinam ap-
pellatum: cui meminit Oratium ad Aristium. Hoc tibi dictabam post-
Fanum putre Vacune. Acroniq[us] exponit Vacinam apud Sabinum plu-
timum cultam quidam Mineruam alij Dianam putauerut nonuſtli
Venerem. Sed vato reſi diuinaq[us] p[ro]mo victoriam eſſe ait qu[ia] maſſie-
hi gaudent qui lapienti[que] nacant. Imele uo dextrorum t[im]inet Mallianu-
cuiuſ cultu habitatim: & p[mar]ium hoc t[pre] regionis Sabine oppidum
p[ost] arduum montem in quo Mallianum est descendentes in Sabine medi-
terzmea uallem inueniunt ut i montuola regione amplam. in qua Imele
fluio proxima est Sancte Marie. Sancti[que] Entimi ecclesia Sabine regionis
epin: cui dextrorum adiacet oppidum Curreſt pro curiis uetutiſtimi
Núme Pompiliu patria appellatum. Beatul. II. Gregoruiuſ in regiſtro ſcr-
bit. Gratioſo eſpo Númentano curam gubernationequ[is] ſanchi Entimi ec-
delis curiim in Sabinorum territorio colſtitute tibi p[ro]uſidimul comit-
tendam. Numetiuſq[us] regioni Sabine ad h[ac]t[ur]i rome conſminam p[ä]
tem continet: qua vrbem Seneca epiſtola q[ui]ta ſupra centefimam di-
cit aerem h[re] inſalubrem. Unde n[ec] penitus derelicta est. Martialis[que] auct
coquſ poeta cum villam ibi poſſederit: eam ſepenumero laudat. Home-
tana meum tibi dat windemia baccabuz. Si te q[ui]tus emat cōmodiora
bibal. Et de tola tractant. ſic habet. Seu tu preſtanil genita eſ. ſeu tibu-
til aruſi. Seu rubuit tellus tuſcula flore tuo. Seu preneſtino te uillica
legit in orto. Seu modo campani gloria turſi eſta Pulchrior ut nolto
uideare corona Sabino. De numeniano te putet e[ſ]e meo. Numentiuſq[
]ui c[ui]e ornatum ſuit preſtanti Crescentio: q[dignitatem] c[oſularem] Euge-
nij t[ui]s, et q[ui]tidecimi Johani[ſ] pontifici[us] to. temporibus: omnium ultim[
]i teſumere ac alij[que] diu retinere eſtauſus: habuit, pro arc[em] Adriani moles,
ab ipſo poſt[ea] caſtrum Crescenti[us] appellatam. Supra Curreſ liniſtorſus
in montib[us] ſunt caſtella Stronconuſ. Monſcaluſ: & Sanctuſ Petrus.

R I A.

Inferiul ad dexteram Conatellum: Rocha anticha. & alpera: leaul quam
tortenl labitur Calentinul breui curlu in tiberim cidenl cotanelluz
etiam. & Rocham antiqua supeminent collef ardui ultra quol Bucini-
anum est oppidum: & lupins castrīi Sancti Petri. Inter Calentimum
torrentem et & Mallianum oppidum sunt castella. Colliu etul: Ste-
miliana: Furanī: Gabinianum. Transmissoq, Calentino castellu est in
colle Pogium mirtetum: cui torrentulul adiacet. Riuuſ ſolil dictus:
videq, il eſſe quie Oratiuſ in p. eptāt, ſic descript. Me quotienl reſicit-
geliduſ digentia riuui. Quem Mandela bibit tugolus frigore paguſ.
Quid ſentire putul: qd credil amice precari. Et Accon exponit mandela
paguſ in Sabinil ubi riuui digentia: ſuprag, einl rini ſontem dextrorſu
est Montopolil oppidum publicam cuius aram innatum ſerrei colori
obduruſ ſternit ſaxum. Dedit uō Montopolil magnuz, buiua ſeculi ſa-
binil ornametum Petrum odum q grāmaticus tome celeber nafoni-
anam: Flaccianāq, ſimul in omi carminuī genere facultatemq, ē nacq,
Seqitur ad tiberim Farfari annil ostium. Fuitq, bic ſluni Pritil tempori-
bul farfa. & Fabaril appellat. Nam Serui dicit Fabarim eſſe Alunum.
qui per Sabinol. & Farfarul dicit. Unde Plantuſ. Dislipabo: & tanq, foli-
a farfari. Ouidiuſ uō. & Amene Farfaris unde, prout certe niic et ſunt-
amenilſime. Longiſlimo. H. tractu poſtq, Farfaruſ montel reliquit per
plana labitur culta opocil indiq, tectus arboribul. qua qdem iame-
niſima planitiq monaſterium ipſi ſlunio dextrorſum imminet am-
pliſſimum farfenle appellatum. Castella ad decem poſſidenl. quorq p-
mum fara dictum. Colli impositum est monaſteriſim imminenti. &
illi dextrorſum adiacet oppiduli Pogium. Cureſi a Curioſo amne ſub-
tus delabente uocatum. quem qdem fluniuſ Alliam prilco nomiē dictuī
fuile conſtat. Farfenli et monaſterio dextrorſuſ iminet Nerula op-
pidum nobile. Supinl Sandriaſia tophia. Monſ Lincte Marie. Fraxum:
Poggium. Donadeuſ ſancti Laurētii. & in ſupinl Poggium moiani. hec

Calentinul ſt.

Poggium Curelij op.

Nerula op.

VMBRIA.

Oratiul.

iü uallil quam Farfarul efficit tam multil habitataz castellif illa eſſe
uidem in qua Oratiul villam huiit. Montel. n. quol. a Pedeluco Tibiu-
ulq, continuari oſtendim? hæ ſola ualle intrumpunt. Orati' ad Quinti.

Scribetur tibi forma loquaciter & ſituf. Agri. Continui mòtels indiſlotiè-
tur opaca ualle. Iz ut neniel dextrum latil alpicie Sol lenum diſcedes
curru fugiente naporet Temperiem laudef. qd ſi rubiènda benigni.

Oratiul.

Corna uepref. & prumà ferant. & quercus & ilex. Multa fruge peac-
multa dominum uinet umbra. Scribit et Orati' in primo carminuſ

ut uidetur de eodem ſic. Velox amenum lepe lucratilem. Mutat lu-
tes Faunul. & igneam defendit estatem. Capellif uſq. meſi plinioſq,
uentof. et atro exponit lucratilem eſſe montem in Sabina. Ex eaq,
villa uniuſ ſuit uille ſicur in frigidil loci nafci uidem qd Oratius

Mecenal.

Mecenati milit. euſ biu uerſi. Vile potabif modiaſ Sabinuï cantaril
grea qd ipſe teta conditum leui datus intheatro cum tibi pλαuſuſ.

Erat et in bui ville agro silua de qua Orati carminuſ item primo
ſic ſcribit. Nanq. silua lupuſ in Sabina dum meam canto lalagem. et ute-
termiui curuſ vagor expedituſ fugit mer mem. Fuitq. oratio tam
grata hæ uilla. ut carminuſ tercio ſcribat. Cur ualle pmutez Sabina
diutiaſ operoſioreſ. Et infra eiusdem uille fontem ſic laudat. O ſons
ſlanduſi ſplendidior vitro. Dulci digne mero non ſine florib. etil
donaberil ſbedo. Et infra Te flagrantil atrox hora canicule Nefcir tan
gere. In frigul amabile ſellis nomere tauri predef. & pecori uago
ſiel nobilium tu quoq. fontium. Me dicente cauſ impoſitam ilicem
Saxiſ unde loquacel ſlympe deſiliunt tuq. Ut non ſit mirandum li
Oratiul ad hæ nenienſ villam fidem amico ſeffellit. ſicur dicit hif ſilib.

Cureſiul fl'.

Quinq, diel tibi pollicituſ me rure futur. Sextilem totum mendax de
liseror. Sequir ad tiberim Flunui curreſiſ ſine Allie oſha. ubi Sabine'
regioni olim finiſ etat. & cruſtumerii incipiebant: quorè populoſe
loconq. appellationem Plinuiſ ſcribit. Sextodecimo ab urbe romæ

MARCHIA ANCONITANA

miliario post Sabinus incohasse & uebientil ab ipsis crustumini e regione politil tiberi fuisse dimilos. Vn Monst rotundus urline pa-lumbaria Sibelle familiarum urbil tome patriciarz oppida ut i re-gione opuletissima in crustumeriis ad numeranda erunt. Allia uo t-fluum est de quo Virgilius. Quoque secans infaustum int fuit Allia nomen. Et Serui exponit. Allia fluii haud longe ab urbe est iuxta quæ Galli træno duce. xv. kt Augusti delecto romanoræ excitu postridie deleuerunt urbem. quam historiam Liuii in vi. diffuse narat. Vnde dies illa Allienis dicta peeteril omnib nefatta semp est habita. fidenæ de-hinc describende inter Montem rotundum. Anienem, & Tiberim fuerunt de qb in Latina regione. & in Etruria vehie descriptentel quoræ Colonia abunde dimimus. Ornata fuit Sabina regio. Landone ro. pont. cuius patria ignoram. Post ager Sabini. Crustuminis, cum fluio Allia monte, rotundo post tergum est relict Annio fluii tertio a Roma miliario fertur in tiberim.

VMBRIA ITALIE ILLVSTRATE REGIO.III. EXPLICITA.
INCIPIT PICENVM. SIVE MARCHIA ANCONITANA FELICISSIM

ED IAM Peruentum est ad finel omnes ducatul Spoletini. Annoq. fluiiuis nos traxerat ad loca in latinorum partibus à Strabone. Plinio, enumerata. Quare pedem referrentes ad pro quinquam continiam, regionem transeam. que olim Picenum dicta niue est Marchia an-conitana. cum tu alijni prius fuerit appellata. Marchia Firmana. Nam in gestis rebus septimi Gregorii pont.ro. i con alio Lateranensi legimus. Robertum Guiscardum qu Marchiam occuperat. Firmanam fuisse excovicatum. Piceni fuit finel à Septentrione: apeninuf. eam a Dicatu Spoletano ut ostendimus diuidens. Et ab ori-ente hiemali fluiiuis olim flauriis: niue Folia dicti. à meridie superu.

Monst rotundus.

Allia fl.

Liniil.

Lando pp.

Strabo.
Pliniul.

Marchia Firmana.
Gregorui. vii. pp.
Robertus Guiscardus.

M A R C H I A.

Plinius.

Clandinſ Nero.

Martiali poeta.

Scauruf fl.
PISAVRVM.

Eusebius.
Accius Scriptor.

Totila.

Malatesta.

mare. post fluminis troentil Alcium preter labens. Lunis li. xxiij. ban-
mibilis progræſus describens post inſictam ad lacum træſumenum po-
ro. cladem: dicet cum ueniffe in agrum picenii: non copia ſolum ôs
generil frugum abundantem: 15 refertum preda. Et Plinuiſ scribit
picenteſ quiodam vberime multitudinis treceſa ſexaginta milia rei
p. deditionem uenere à Sabiniſ orti. Cum uò socialiſ belli incentores.
aut primi Marliſ incentoribò ſoti ſuſſent in eos à romanis crudelit
est ſenitum. Lunis li. xxiiij. G.H. Terentio procos. negotium datum: ut
in Piceno agro conſtitionez militum hæreſt. Et li. xxvij. Clandis Neronis
cos. aduerſus basdrubalem ituri describens iter: euz dicit flexiſſe inpi-
cenum. Martialis coqul poeta attribuit truim rei proprietatem
Piceno hif inſiſb. Hoc que picenil uenit ſubducta trapetis Incohar atq.
eadem ſimit olimi dapes. Et alibi: Picentina cerel nineo ſic neciare cre-
sit. Vt lenis accepta ſpongia n target aqua. Item alibi: Filia picene ne-
nio lucanica porce. Pultibò binc nineil grata corona datur. Libert uò ab
orientali parte Piceni ſiue Marchie anconitane descriptionez incipe.
J. ſauruſ amnil. Folia niue dictus ex Apenino ad Cotulum arcem ortum.
habens. Pisaui ſuiitatiſ netuſte menia attingit ubi portum: 15 tenuez
taro maioribò namiqiſ apertum ſaſt eam auitatem qd penel Jſauruz
ſit nomen nactam à romanis conditam ſuſſe constat. Luiſ. H. li. xxx-
viiij. eam à romanis ſimul cum Mutina. & Parma coloniam deductam
ſeribit. Scribitq. Eusebi de ſporibò Accium Tragediarz ſcriptorem na-
tum parentibus libertinil Pisaui ſum inter colonol ſuſſe deductum et
ſ fundum accianum ſuſſe iuxta Pisaui: credimuliq. ſuſſe ubi niue cor-
tupte dicitur Farnagani. Pisaui ſum vrbem nos à Totila deſtructa à be-
lisauroq, inſtauratam in hiftoriil ostendimul: Que ſupiori ſeculo princi-
pem nacta est pſtantem. Malatesam Panduli filium litteriſ moribul.
ornatiſſimum: qnatoſ tref & unicam inter taruſſimal claruſſimalq, nu-
metandam mulierem genuit Paulam Mantuanorç preſentil temporil.

Prinçpum —

A N C O N I T A N A

principum genitricem. Primum lupra Pisaevum ad ſlauri ſine Fohç ſi-
nistam ripam oppidum est Monſt abbatil e regione civil oppidi Jdaſ-
pil torrenl ſauro iungitur, quæ poeta Lucanus nout ubi diat. et iun-
ctus Jdaſpil ſauro. Sunte, multa inter Jdaſpim et ſaurom pisaureſis
ut Urbinatil agroſ oppida quoræ Mons fabroſ notiul habetur. Editil
limo aui inter ſtumina ipfa monte Urbinum est netiſti nominis
cuital inter veterel p[]mum meminit Cornelius Tactuſ vitellieni bel-
lo. Et Pliniul dicit Urbinatel cognomine methaurenſes. Hocq, in q[]ui
historia[] ostendimul beliſarum qu[] fons in cuitate p[]estatis cauſa
ta arruerat, cuitate ipſa p[] incolar[] deditionem ſuile potitum. Fuit ea
cuital din a Montil feretri comitib[us] pro romana eccl[]es[]ia guberuta pro
ut et n[]ic[]e gubernat idem Federiciuſ cu[]li p[]supra diximus Engubium eſſe
ſubditum. Habet u[]o n[]ic[]e ipſa cuital Seraphinu[]i inuſ & bonar[]s arti[]n[]z
doctrina or[]natissim[]i confistorialem in romana curia aduocatum. Supra
Pisa[]u[]z ad ſinistram oppida ſunt q[]p[]lurima: ſ[]z notiora: Monſt barocuſ. &
Nunolaria inter que torrenl labi[]t[] Argilla nomen a limo quem al[]tum
& tenacem h[]e: n[]acta: ſinifortune menia attingen[] ſi marittima ciu-
tas: & ipſa romanol habuit conditoreſ: a totilaq[] s[]cuit Pisa[]u[]z deſtuc-
ta ſiut: & a beliſauro instaurata. Ablunt tercio a Fano ſortune milia-
tio Metbaui[]t Flumis of[]tia: ad d[]ex[]tam cu[]i[]l partem intuſ est forum
Sempronii cuital vetuſta via imminens Flaminie qua[] Federiciuſ i[]dez
feretranuſ pro romana eccl[]es[]ia n[]unc gubernat. Eſt u[]o il metbaui[]t am-
ni[] nelox a Lucano appellatuſ clade Ibadribali[] p[] Liniu[]lalinatori[]ſ. Cla-
udiiq[] Heronil coss. romanor[] victoriam. Li. Liniij. xxviij. copiole na-
tatam. Claru[]s qu[]e ad ſinistram tertio ſupra Forti Sempronii miliar[]o
ſtum illabit[] Candianu[]l. ſinistra in cui[] ripa u[]ic[]e Flaminie qua[] Auguſt[]
octauan[] ab urbe romai Ariminum ulq[] straui[]t: pars u[]iſitur mirabili
& ſumptuoliſtimo ope fac[]t: qu[]d duriſſimi ſaxi monſt q[]ngentil exciſu-
in longitudine[] paſſib[us] iter prebuit curri[]b[us]: & ne ſubiectu[]l amn[]is

Monſt abbatil op.

Lucanuſ.

Jdaſpil fl.

VRB[]INVM.

Seraphinuſ.

Argilla fl.

Metbanuſ fl.
Forum Sempronij.

Lucanuſ.

Candianuſ fl.
Auguſtus Octanu[n]uſ.

M A R C H I A...

rapidum currens iuc corroderet fundamēta. murmur ab aquis iu-
mam uiam. quaedam lapide pluribō loci in sublimē excitatūrum
sultentat. S2 maiori opera impenſa, ſaxi ſilicem habent duritiez
ducent. ut teneo paſſibō longitudine & octo altitudine perſotum.

Curtibō ite, ſacutō est peruus. cui a forma acru, forulo & appellat.

docet, titulus litteris cubitalibò in frōte excilius T. Vespeliani & non
Octauum Augustum qui viam ſtrauerat flaminia id foruli opus fieri
curass. Is Candianuſ torrente auctuſ uno ad dextam habet Aquila-
neam vicum taberniſ bispitatoriil frequētatum. et paulo ſupra habet
Montefalconem. Supra iuō ad finiſtam Calli ciuitatil menia abluit-

Candianuſ: & ſupinl est Candianii oppidum ab eo fluviō appellatūz.
q2 tamē Luceoliſ oppidi uetenti propinquo loco: qua ex viā flaminia
Augubii est iter a Longobardiſ exali ruiniſ edificatūrum ſuſſe non
dubito. Et ex Luceoli loci ad quē libro historiarz vii. ostendi miſ

Narſetef eunuchſ. Narſetem eunuchū caſtra hūſſe quādo morſ Totile ſibi ſui nūtiata.
Et i. viiij. diximil ſeleuterium ſtalie exarchum ab Eradio ſmp. cō-
ſtitutiz: q2 uſus perfidia ad impium alpizaret ab exciti tamenate
apd Luceoli interfectum. Supra forin Semproni plus miſi oc-

tano paſſuſ, miliario Methauruſ amniſ. Fiemiam menia abluit op-
pidi Urdinatium iux q2 monſ est hāſdrubaliſ nomen habent, quod
eum ducem ibi ſupatum ſuſſe & cōſtanſi regione fama est. Et nos
Linu patauini ſibril attente lecūl certissima deprehendimt cōiectu.

nūtus iuō ad methauri ſupiora progredientes planitiem inueniunt
ſpeciōſilimā in qua p[er]miu[m] a Methauro pene in inſu[la]m circu[d]atum.

q2 Guilielmus Durandi Carnotensis decanuſ pontificii iuris consu-
tilim[que] ſpeculi eius doctrinæ libri auctor euz Martini quatuor pontifici
nūtius & tomādiocle thesaurarii eēt a fundamentis edificavit. et-
a ſuo nōte caſtrum durantil appellauſt. Quinto inde milario abest.

Sancti Angeli in uado oppiduſ mercatoribō frequētatum: & proxi-

Forulum.

T. Vespeliani.

Candianul fl.

Candianum op.

Narſetef eunuchſ.

Eradiuſ ſmp.

Monſ hāſdrubaliſ

Guilliemus durandi.

Sancti Angeli in uado oppiduſ op.

ANCONITANA

me apenino Mercatellum: supinçq, à Mola castelluz ad apenini trami-
tem politum: qua in eururiam à romàdiola difficili ascensu itur. Eaz
uò regionem a Federico feretrano posseffam: quæ Maſſa trabaria ap-
pellatur: romanam eccl[esi]iam cujus iurii est lic vocasse constat: ex
ex iſp[er]is apenini ſimense magnitudinis abiene trabef[er] romani iediuſ
baſſica[que] ſtructuram portari coſuenerint: prout et nunc portant
Vnde iudet hæc tatione Pliuſuz uò abſurde ſcripſiſſe quod ſupra retuliz
Tiberim annem à ſiſerno huic apenino propinquaſt iuſſe roman
ratib[us] nauiſabilem: prout certe n[unc] est quâdo imbrib[us] adeo intumu-
it: ut clauſure euſ cogendif ad moſtedina aquif ubiq[us] in alueo iacte
omno prohibere nequeat. S[ui]t et in montib[us] qui methauſz inter &
ſanuſ: ac apeninuz maſſe ſ imminent trabarie: Carda oppidum. & mi-
nora aliquot castella: Ralspagatta: Mitardella: Sorbeduluz: Sanctuſ
Martimul: Braſſicaria: Belforte: Campi ſturriſ ſoſſati: Paganicum/
Perlum: poſt[en]iſ olim Vbaldinor[us] domini reliq[ue] quaſi Octanianus
poſſider Vbaldinuſ patre geniſt Berardino cujus adolescenti egre-
gie doci humanitatiſt modestia & grauitate condunt prudentiaq,
senil[us] & alter[us] in ipſo expectemus Johænem Agonif p[ro]anum qui
patru[us] i[n]tor[us] memoria i[nt]or[us] ſuiſeculi arma tractantium faciles p[er]
ceps: & tamè prudentiſtimul: grauſſimulq[us] est habituſ. Pos[ter] Metha-
tum fluuium in adriatici littore ſeq[ur]t Cefanuſ torrenſ ad cujus-
dextra[us] intuſ est: Mondofum: & inde Mondanu[m] & ſupra Sanctuſ
Laurentiui oppidum Vgone ornatus d[omi]no familie m[oti]ſvetuli: qui
uit[us] & morib[us] dignitate[m] magiſ decorat Abbatialem q[ui] ab ea decuſ
accipiat. & intiſ ad Cefani fontem P[erg]ula oppiduz q[ui] n[uber] habuit
Angelum rei bellice gloria clarum: Maſſa fluni[us] post torretem Ce-
ſanu[m] p[mi]n[u]ſare illabit[ur] ad Senec n[unc] Senogalli[é] menia urbiſ ve-
tiſtiffime à Galli[que] quodam Senonib[us] habitate: qui urba[que] capta: dir-
tepta: incenſa: ac auto redempta post moduz a romanis duce Ca-

Mercatellum.

Carda op.

Octanianuſ.
Berardinuſ.

Cefanuſ fl.

Vgo abbaſ.

Pergula op.
Angeloſ.
Maſſa fl.
Senogalliá.

Camilluſ.

M A R C H I A

Sigismundus Malatesta.

Rocha contrata.

Bartolus.

Alexander.
Nicolaus.
Sentinul fl'.

Fabius maximus
Decius

Cerua.
Lupul.

Saxiiferatum.
Fabrianum op.
Sentinul fl'.

millo ad inmicionem fuerit cesi. Ea nunc solo equata: in cujus super-
bisfimory olum menium partil ambitu acres sunt pertenues dura
Sigismundo malatesta cum Fano fortung ac Arimino pro romana ec-
delia gubernant. Sunt uò multa interd circa Mislam amnez oppida
& castella: quoræ noriora Monf Boddii corinaltum: & rocha conttata:
cuius nomen lepe in eſtatil nis bistoriil inuenit. Et paulo ſuperius
auger Misla Sentino amne ad Saxiferrati menia delabente. cujus
oppidi nomi lepe per ora vituz volitare facit Bartolul iuteconſul-
toræ ſupioril ſeculi excellentiffimul. habet uò nunc id oppidù Ale-
xandrum theologia ac pbya. & Nicolaum Perottum eloquentia or-
natiffimof. Sentinul amniſ uetutum retinet nomen ſecul quem
ſecundo ſupra faxumferratum adio Sentina vrbſ fuit uetusta: in cuj
agro Luiuſ L.º. prelium ſcribit predatum ſuifſe geſtum: in quo
Fabio maxio: & Decio coss. ab umbriſ etruli Galil: & Samnitib
caz Romanil pugnatum est. Et Deciul filiul genitoril Deci exeplo
denuotuſ boſtium telis obrutul interiit: Romani q. victoria potiti pe-
ditum quadraginta milia trecentoſ triginta: eſtum ſex milia de boſib
int fecerit. Samnituq agmen cum luga prolapli per agrum peli-
gnum fugent circuientum a Peligniſ est: ex mulib quib ad mille
cesi. Estq. id prelium in quo cum ſtructe acieſ undiq. ſtarent Cerna
fugient Lupum e montib exacta per campum inter dual acieſ diſcur
vit: inde diuerſe fere. Cerna ad Galloſ. Lupul ad Romanof curſum
deflexit. Lupo data est inter ordineſua: Cernaam Galli conſtixere. tuz
exante ſignariil romanul mileſ illac fuga ingt: hinc victor martius
Lupul integer & intactul gentil nol martig & conditoril neri admonuit.
Ex ſentine urbiſ a longobardif deſtructe tuinil faxumferratum. & pa-
riter ſexto abinde miliario Fabrianum oppida fuerint a principio incoba
ta. Ortum uò habet Sentinul in apenino ad tramitem unde fossatuſ
umbrie oppidum est acceſſus. Post Senogallia, pma inueniuntur.

ANCONÍTANA

in littore fluminis Eslini ostia ad quæ arx est munitissima Anconitanorum
presidio custodita. Intris ad eundem fluumem suus nomis est cimitas Eſis. Et ipa
uetur, & interius ac sub primitis Apenini collibus frequens opificibis. Fabrianus
qæ nobilissimum totius piceni sive Marchie oppidum Sentine urbis uetu
ste ibi ad sex mille paſtus uicide excidio edificatum. per etatem nostram
Gentilem habuit pictorem ſui ſeculi celeberrimù. In eo[rum familia nobilis
cluellenſium uiri ſimul pueri & infantes in qui[br]aptista litteris or-
nabat: ciuum conspitatione dum lacris in basilica interest: ad interni
cionem ſunt cels. Fortunatù iò est preſenti àno ſicuit & proximo ſiuit tua
qui[N]icolai pont. ro. atq[ur] et romane curie eo ducte preſentia. Ubi multa
diutial maxima ſu dignitate accumulat: tulitque ipſiul oppidi ſors ut A-
dulterini pont. religæ p[est]iferi dogmatis in eo fuerint punite: q[da]t q[da]de[rum
memorabile facinus non abr[er]c cenſuimul referendum. Cum Johannes
xxii[um] pont. ro. Ludovic[i] Bauari adulterini ſmp. importunitati ac inſolen-
tiæ conſtanter reſtiteret. venient[us] Romam ip[er]b[us] Bauarius quæd[ur] Petrus
colutii de corbario reatine dioc[esis] minor[æ] ordinis in Antipapam proſa-
nari curavit qui miſer facte de ſe electioni cu[j]e eſſet aſſenſus cardinales
creavit & complicib[us] inveſania impietate[que] ſua coactis pro uiribus est eo-
natil ſcindere dei eſt[ie] unitatem. Et in intim Johæna Mathei filia de cò-
bario repetit in iudicio eundem maritùs ſuum q[ui] fecum annis q[ui]b[us] p[er]
q[ui] ad fratres minores inhabilis c[os]ſugiſſet matrimonial[em] fuerat copulati.
Fuitque per E[m]p[er] ſeruato uiris ordine in Petrum ſententia redintegrandi
matrimonii promulgata. Sz cum Petrus ip[er]s in Idolum prophanatui a
Bombatio comite p[il]ano captus & ad romanu pont. Au[ni]onem p[edu]t
eſset diem i[n]carceri pede[re] obiit. Nec tamen ſemper poſtea deſuerit
illiu[m] neſanie ſectatore[m] fraticelli de opinione u[ng]gariter appellati: aſſere-
tel nec Johænem. xxii[que] nec qu[e]piam illius ſuccesſorem iure & ordine crea-
tum eſſe pont: q[da]t malum adeo diffuſum est ut in multij: magnifici j[na]
liæ c[iu]nitatib[us]: atq[ur] per oram g[rec]ie preſertim in Athenar[um] urbis reliquij

ESIS.

Fabrianum.

Gentilis pictor
Baptista.

Nicolaus v. pp.

Petrus colutij.

Johanna.

Fraticelli de opinione.

Athene.

M A R C H I A.

multi hactemil sint inmenti romanil pontificiis eam ob fatuitatez animil & conveticulil clam initil aduerlatel. Q[ui] magil luxul & albidimil sequi oblectameta uident. Q[ui] iuril pontificii querere fundameta. Ham preter stupra & adultia quę passim inul q[ui] abditil in locil & ad hoc occulte patatil cōmittunt, aliud publicil eorum cerimonil tale fit scelul. Vocatione & de industria sedutæ speciosiores queq, nel vidue, nel virginef, nel matrone, eu in antra noctu cōnenerint lacerdotel & cleriæ euiſ lecte eodem in antro clausi. Diuinal q[ui]dem laudet ad fidem alimpicib comparandaz ex titu Christiano legunt: canticant. & immut mutat. quib[que] nocte ut aiment media finitil lacerdot eorum maior alta admonet uocæ. binol debere maſculum & feminaz ſancto ſpiritu inuocato incomplexum carnaleq, copulam cōmiseri. Inde luminib, illico extinctil queq, niuz proxuæ, aut manucaptam: aut et de industria obseruataz mulierem ſibi proſternere. Si uo ex huiuſedi coitu conceperit mulier inſanl genitul ad cōnenticulum illud in ſpeluncham delatul p[ro]ſingulo, manil traditur, tam diu totienſq[ui] bauiandul quouſq[ui] animam exalauerit. H[uius] cujus manib infans expirauit maxim[us] pont. diuino ut aiment ſpiritu creati babet. Et cuius alter item ex tam multil initatil mulierib offert fetus eum lacerdotel illi collegialiter cōgregati prunil afflant. collectumq[ui] de inde puluerem in uſculum mittentel ſ ſuper fundut: quo novitio & expectabiliti huiuſmoi initiandol laceril epotant à quo combibendi modo hec ſuper ſtitio uſculi quo fit uocibulo Barilottum appellata est. Retulitq[ui] nobil religiōſſimil & certe Sanctil Johinſe capistranen[us] hinc perſequêdo homin lecte à te ſümo pont. Nicolao q[ui]to prefedil ſeleſiſſimam mulierculam ſponte ſibi faſſam ſuſſe cu eo ex diabolico coitu peperiſſet, inſan-tem genitum leto anio letioreq[ui] fronte in cistella de industria ad hoc ornatissima ad ſpelunchaz detuliſſe: prefatam le munul aſſerre p[ro]ſiſſimum, eandeq[ui] parentem non modo ſicil ocuſil ſchilari anio eiuſantem miſerâ-dumq[ui] vociferantez Aſſari filium inſpexiſſe. Eam itaq[ui] crudelis ſimam he-

Scelul.

Binol cōmiseri.

Barilottum.

Johāneſ Capistranen[us].

A N C O N I T A N A

resim cum tu pater sancte Fabriani degenl accutatiuſ perſequenſ coniuci
ad duodecim & resaſiſcere pertinaciter recuſanteſ igni ut erant meri
ti ſunt conſumpti. Eſt uio ad eſis ſunilij dexteram ſub iſlis apenini ingis
qua Validum umbrig oppidum petiſt locuſ ſtatruſ ſetaſiſi Franciſi bere
mita dictuſ. Quo uilo ut inſt poeta Ouidiul potel dicere numen inest.
ediſiil certe quantum religioli uitiſ lat lit. Ea in locoſ alperitate taz
cōmode inſtructuſ ut alia eiuſdem ordinil ſtaliij urbiuſ loca amenitate
ſupet. Seruatiij picta in eo tabula Gentiliſ Fabrianenſis opuſ ceteriſ ea
uiderimil preferenda. Habet Eſiſ ſunilij ad dextam intus Serram op-
pidum Sancti Luiriſi appellatum qnqentil paſſiſ ab ipſo amne & at-
duo in colle ſemotum. & auersa a Fabriano regione Marheſica oppiduz
non igneſbile. cuuſ nomen in piceſtib ponit Pliniuſ. Sexto abest milia-
rio inxeta qd habitur torrenſ breui curuſ i Eſim & ipſe cadenſ. Secuſiduz
littuſ poſt Eſis oſtia Promōthorium Cimeria incipit mons Ancone di-
ctuſ. qd qdem promōthorinz tam propinſuum eſt apenino: ut aliqui
mōtem iſpum ibi opinati ſint ſcripſerintq finizi. Unde ostendit Plini-
eo in loco ſtaliuſ ſe fleſtere. & ad auersam huiu cubiti partem cōcauum
eſſe lunatum ac maximum qd a pistoria incipienburgum, ad ſepul-
chrum tanq. pmo cornu procedenſ centralem ſinum apud foſſatiz
validum, et poſtea alteru cornu ad Nuriuſam Caſſiama, habeat. Sub
Promōtorio qua vergit in mare eſt Ancona ab ipſa littoril & ſtaliij ſe
ſlectenil Curuitate dicta: cuuſ vetiſte urbiſ. & a Doricil Greciſ ur-
Junenaliſ. & ut Plinuſ a Siculiſ ediſate portum Truiani ſmp. quod
eſtanteſ tituli et nuc ostendut inſiemi opere. & tutiſlimuz nauiuſ
& ornatiſlimuz extruxit. Ostendim historiaru quarto Anconam urbe
dum Conon Justiniani ſmp. partium dux male deſenſat gothoſ ſubu-
bium. qd nunc mare inter & mōtem urbe inſiſum eſt igni: ſerroq,
vastatle. Et li vii. diximil Narsaſiſ Eunuchi duceſ cuiz triginta nauiuſ
quadraginta ſeptem Gotthoru: naueſ profitigatle. & Anconaz obſidione

Lociſ heremita.

Tabula Gentilis.

Serra op.

Marheſica op.

Pliniuſ.

ANCONA.

Junenaliſ.

Pliniuſ.

Traianuſ.

Conon.

Narsaſeſ.

M A R C H I A.

Sarraceni.

Lotbarinl. Imp.

Idruntum.

Francischul Sealamonl.

Nicolaul iureconſulty.

Cyriacul.

Muſio ft.

DVMANA Vbl.

Siriolum op.

Caſtrum ficardum.

AVXIHVM.

C. Cefar.

Cingulum op.

Lapirul op.

RECANETVM.

durilima tuc leuatam ſuſſe. xi. q, docuimit ſi. Sarracenol per tpira Lothariij Imp. & Sergii pape qui dictul fuerat Os porci Auſerenli urbe in Dalmatij euerla: nauiubusq, Venetusq ceteil tribul intergeſtino ſinu captil: incenilifq. Anconam q, captam ac Ipoliatam incendiſſe. Qua expeditione Sarraceni diſſenionib ſreti: quibulſiq, agitabat. Lotharii Imp. post incenlam: deſolatam, Anconam quicq vrbium & locoq, uſq, Idruntum eahabet ora maritima Ipoliarimt. C unibul ea ciuital bene moratil & Imp mil mercature deditil. I3 maxime oinm ſernate dudum libertatis gloria decoraſt. Habetq, niſc Franaihuz Sealamon tem: & Nicolaum iureconſiſtol bonar Artium ſtudiſl ornatol. Cuz nu-

per amilerit Cytacum: q monumeta inuestigando uetuſtijſima mor tuol ut dicebat uinor: memorie reſtituebat. Primul post Cymericuz promotorium eſt amnil Muſio que ad Oſha alſpidum uocant. Tertioq, ab eo amne miliario: & paulo ſupra mare uetuſtijſima interit vrb humana: & paruo abinde ſpatio adberet mari ipſo in promontorio

Siriolum oppidum. Ad alteram aut promotorii partem in mediterra nea uerla primum eſt caſtrum ficardum. Interiul decimo ab Anconam miliario eſt Auxinum ciuital uetuſtijſima ciuil ardui mòtij in q eſt ſita radicel Muſio attingit. Ea vrbſ in multil locil prefertim ibelli ciuil C. Cefaril comenariil & nostril oſtrogothoq, hiltoriil inuenit celebril, quam oſtendimul duram pertuſſe & longam obſidionem priq, in bel liarii potestatem denuenet: ea maxie cauſa q, Gotbi illam ualdo p ſidio deſenſabant. Supiul item duodecimo miliario ſub apenini collib est Cingulum oppidum a Labieno edificatum: cuil item celsiim liciu aximi montem Muſio circuit: & paulo ſupiul ortum habet. S3 medio in ter Auxinum Cingulum, ſpatio eſt Stafilum haud ignoble Piceni oppi dum. Supiulq, ad dextam inter collel apenino proximo eſt Lapiru noni nominiſ castelluz. Attingit uò in mediteraneil mari propinqtorib, Muſio Recanetum ciuitatem: quę Recinetum p[ra]ncipio appellata est.

A N C O N I T A N A.

Cum u. Gotbi Eliam Ricinam cuitatem campestris ab Elio pertina-
ce ro. Imp. edificatam. cuil macerate propingera cernitur funda-
menta demoliti essent eiul incule in oblongum illud dorfum demigra-
tel Recanetum cuitatem fupto nomine a pma parum mutatdo edifi-
carunt. Idq. decreta Ricinatum marmorib incila quę apud macera-
tam funt. exparte ostendunt. Ea cuital magnum patria & affinitate
nostra forlinio habet ornametum Nicolaum Astenum tacanatælem et
Maceratenælem epim. factis & phtye ac medicine ltris qbul adolescen-
operam dedit egregie eruditum. Recanetum iter: & adiaticus mare
paulum a mulione recedit celebertim totiul Italie ut in aperto im
munitoq. vico Sacellum gloriose virginil Marig in laureto appellatiz.
quo in loco preceſ supplicantium á deo genitriciue intercesſione exau-
diri illud maximuz, certiffimum, et argumentum: qd eorç qui notil
emilis exauditi fuerint. exano: argento: cera. pànil. ueste lnea. linea-
q. appenſa donario magno licenda pretio. basilicam, omem pene co-
plentia epus in dei virginis, gloriam intacta cōleruat. Potentia amnil
ſequit ad cuil ofium uetusta interiit euldem nominil Vrbs inter-
pmal Picentum aliquado numerata. Is ammis in apenino lupra Mate-
licam: & qui e' regione nuceri alfatemori undul. habet intuſ ad dex-
teram & ſub pmoſ Apenini collibul ad duol mille paſſus diſtanſ Monti-
culum oppidum. Ad liniftram uó inferiul Montem sanctum eſtegium
in picentib oppidum. Supiul uó ad pmoſ apenini colleſ Potentia preter
labit Sancti Seuerinum nobile ſz nonum oppidum ad ruinaſ edificatu
ſeptempede oppidi uetustillimi á longobardis ſolo equati. Alinus inde
torrens pexiguil mare illabit: cui lupiul adiacet laneta Maria in cal-
liano oppidum ad dextam et intus ad liniftram paulum á mari recedit-
ciutas noua nobile oppidum. Et ſexo ab Alino torrente miliario abſt-
dnen amnil ofcia cui intuſ ad dextam adiacet Monſtuarior oppidum
pauloq. remotiul morrum: & tertio abinde miliario lupiul macerata

Eliuſ Pertinax ſimp.

Nicolaus epul.

Sancta Maria in laureto.

Potentia amnil.

Monticulùm op.

Sanctus Seuerus op.

Alinul torrenl.

Cuital noua op.

MACERATA.

M A R C H I A.

Monilvimi op.

Francischuf Sforzia.

Arantia.

Tollentinum op.

Beatus Nicolauf.

Nicolauf marrnauf.

Francischuf philelpbuf.

Belforte op.

Chientuf fl'.

CAMERIMVM.

P. Scipio.

Rodulful.

Juliul.

Fiatrum op.

cinital noui nomis. et ipsa Etliciane liciut Racinetum exadio inco
hata. Quintoq inde miliario supinul est Monilvimi oppidum nò igno
bile. quæ francischuf Sforzia quo tpre pmii Eugenio quarto pont. ro.
bofti eſſe cepit diri piendum militi cœcetit. Inde est Arantia Va-
tanenſium villasupiul item ad chietium annem est Tollentinuz
uetul oppidum quod populo frequenl beato confessore Nicolao or-
natur: cui relationi in numer. lanctorz apostolical litteral ego quar-
ti Eugenij pont. ro. secretaril confeci. habuit uò Tollentinum p et a-
tem nam Nicolaum marrnai tollentinatem inter primarios rei
militaril ducel adnumeraclum. habet et miic Francischuf Philelpbuz
franæ grecarz. Latinarz qz excellentia. ac editorz operz fama notiſſimii
qui tholentinii dicit grecam ſuile Coloniam. quæ nomè iſpiz ligniſicet-
cum tolon ligniſicet rotundum: entino auri intendo: qi rotunduz
ſit oppidum & intenſum. liciut ipiul forma demontat. Etq. paulo
extra portam thollentini qua itur ad marc adraticum locul nomi-
ne gerula. idet quæ gerof greci ſemen dicant. Supra thollentinum
tercio miliario est Belforte oppidum. Vbi uò Chientus in Apenino
fontel habet Seranallil est & caſtellum. & vicum. quo tramite came-
tinum cuital uetitilſima ex umbria adiri ostendim. Etq. admi-
stram ſuperi Camerinum cuital uetitilſima ad quâ Luii li. viij. Fa-
bii maximi frèm quâdo motus etrulcoz inerat exploratu puenile
& multa exceptum comitate ſeribit. & li. x. dicit Camerres dediſſe
P. Scipioni armâda classe quâ dixit in Africanam cohortem unam
ſexcentorx militum armatorz. Ea dudum ſuit in picetibò liciut & nuc
eſ populi freqüenția: opibus, pmaria que proximi annis ſimiles, ui-
dit Fabrienli nobiliz Varanenſiuz cede. Iz nuc a duobz ex cadent
Varanenſiuz gente adolescentibò Rodulfo & Julio litteris ututibulq
ornatol guber nata quiſcit. Influit Chientum annem ſupra tholle-
tinum tortenl fiaſtra in apenino proxime fontibò naril Umbrutuz

ANCONITANA

amnil orundul. cui ipsis in apenimi iugil adiacet Fiastrum inde ap-
pellatum castellum. & qua torrenl ipse in chientum labit est calda-
tola oppidum no exile. Ad chienti linifram intus est Sancti elpidii
oppidum. Supinl Sancti Justi castellum. qu4 torrenl letul cognomine
vinul attingit. Et in Chientum breui curfu labit. Itemq, superius
ad pmof apenimi collet Sancti Genefij est oppidum haud ignobile
 cui intius Sernana adheret. interq, ea duo oppida planities plice est.
apud qua Letul vinul torrenl ortiginem h. Adeuma, Torrentem
quto infa Sernanii miliario vibs est uetul nomen & pariter mihe
uetustatil ingentel edificatione ruinaf habenl. inter quas certum est-
tria habuiffe theatra nec lati inuenimul quo spre aut a quo ea vr-
bi fuerit condita. Paucis et in loci prterq, in Plinio & nza Eothoq,
historia illiul nomen apud uetustos inuenit. Nunc qdem reliquiary,
& qdem ingentium loco dereheto extar in ear, angulo oppidum Ur-
bisalic corruptrum a vetusto tenenf nomen. Sunt et tercio infra urbi
Saline veligia miliario adleti viiiu torrentil undal ingentil monaste-
rii claranallensis ruing. At in littore pma sequunt amnil nuc Tene-
olim tignie ostia. cui anni haud longe ad dextam adiacet oppiduz
nuc Sancta Maria in georgio appellatum inter pmaria Marchie adua-
meratum. que urbi olim fuit tignum de qua in c6mentarul C. Cela-
vil fihabetur. Interea certior factur Tignium Trinum pretorem
cohortibus qnq, tenere: oppidum munere oinuma, esse tigniorum
optimam erga se uoluntatem. Curionem cuj trib cohortib, quaſ
Pilauri & Arimini habebat mittit. cui aduentu cognoto diffibus ei
uium uolutate Terniul cohortel ex urbe educit & profugit milites
in itinere ab eo diſcedut. ac domuz reutunt. Curio ſuma omnium
uolutate ligniiz recepit: & citra ultraq, Temnam multa ſunt ibi pro-
pinqua agri firmam oppida & caſtella. Sz pmum ſupiul ad Temnq est-
monsancti Martini: & tcio ſupra abest miliario Penna. Polt 4. miliaio

Fiastrum op.

Sedul Elpidius op.
Letuliuus fl.

Tenne.

Sancta Maria in Georgio.

Tigniul.

Terniul.

Monſ Scti Martini.
Penna.

M A R C H I A.

Monſfortinuſ op.

FIRAVM.

Johāneſ Auleuſ.

Franciſchus Sforcia.

PiCEHVM VRB.

Monſ rubianuſ op.

Monſ altuſ op.

ad primuſ apenini collet est Amandula. & ipſi inter primaria Piceni
oppida niatium. Ad ſinistram quæ Tenne't apenino est Monſfortinus
nobile oppidum ſupra qæt in apenini iugo Tenno iſ fluui fontez habet.
} inferiō, ad oſtia eadem ſinistra castellum est Portus firmanuſ appellatī.
cum tamen mare & fluui ne dum fatiant ibi portum. Iſ uix tolerabile
naubō prebeant manſionem. Intuſq, tercio miliaria est cinital ſirma
na romanog colonia ex duo de iuginti quæ difficillimil ſecundi belli
punici tprib pmo detractarut militiam & tributorz collationez. Post
in ſenatus & populi to. potestatem ſe permiserut. Et tni hand quaq, in
hoc moror Ambitu. quez habet uetusta. quo illam circundedit ſupio-
re ſeculo Johāneſ Auleuſ vicecomel rei bellice ductorō ſui tpril preſtā
tilſimul. cum tni ſaxeo in tumulo q menib includit oppidum fuerit
per uetustum. cui Castello firmano erat appellatio. Cernuntq, in ſaxo
cubitaleſ trze diu, nefcio cui Auguſtī titulo: inciſe. Fuit pdez eo i tumulo
arx munitione & ornati inter pmaſ ſtali niata. quam deturbato ac
per arma pulſo pontifici Eugenij uirib Famaſcho Sforcia populus Fit-
manuſ muro & omi munitione ſimulq, ornati ſpolianit. Absunt a fir-
mano portu quto miliaria torreti Letimortui oſtia: ad que magni edi-
fici uelſtigia cernunt. Eſtq, ſuma nulluſ qdſi am uetusti tris confit-
mata Picemum ibi ſuſſe urbe. a qua proniutia nomen autunat nac-
tam eſſe. Iſq, torrenſ paulo ſup petridum inter & Belmontem oppida
ortum hſ. Eundemq, torrentem inter & proximu Alonem fluuium,
est Monſ rubianuſ oppidum. Et ſuperi ad Alonil dexteram intuſ ſui
Seruilianum. Post Sancta Victoria. & ſupinſ Monſalcho oppida. Et ſu-
periuſ item ſumo in apenino Monſ monachuſ non ignobile oppiduz Iſ
Alonil fluui fonte ſitum. Ad Alonil ſinistram littori fluuiq, adheret-
Pedalum castellum. ſupraq, est Monſtore ſupinſ oppidum Monſnouez
dictum qat i nouem nobilib ſuit edificatium. Inde habent Monſ alti-
& Force. & ſupinſ oppidum comunalia Aſculana appellatum. Iſlabitur

ANCONÍTANA

post hec mare torrenſul per exiguus: ad cui ostia est Morcinus castellum. Interius Ripattanſonium: quod oppidum loci natura, murco, munificimi nulli picentum pplo dimitis, cedit. & tibi dum pellendo prouintia Fran-
cischo Sforcia bellum ge id oppidum Sfortiani diri puere. Suip
est Coſsignanum nobile oppidum. Supius Caſtignanum. Interius ut
meditatibil abest tercio miliario à Coſsignano Aufida nobile munitiſ-
limue, natura loci oppidum. Altruſimi ſi in moribis quid dicti oppidi
e regione respondent: ſiMO in apenino est mons Sancte Marie in gallo
oppidum: cui ipſo in apenino propinqua est Cauerna ingens Sibille v
vulgo appellata. et paulo ſupiul est lacuſille in Turlinor, agri apenino.
quem uano ſerunt mendatio piscium loco demonib, ſatere. Et tamè-
duor, lære, fama multo diebus nostril: & pluris ſupioribo ut audiun-
mus ſeculif pellexit nicromâtia delectatol, aut noſtendam rei mira-
di, amido: ut arduol boſ montel magno uanoq, ſabore conscedent.
Distant in littore ab Alonij flunij ostio gripte oppidum octo à griptis,
Sanctus Bäßdictul item oppidum duos mille püſus que maritima re-
gio omnium Italie preter ſurrentinam. Gaiet namo, amenſſima
mali quod Arantium uocant ſeracilſima uitib item arborib & ole-
ſ est conſita. & trib, à ſancto Bäßdicto milib diſtat ary Asculanu-
portul appellata: que oſtis fluminif ad custodiam est appoſita ubi fi
neſ ſe littorei ſiue regioniſ Piceni ſiue Marchie anconitane. Est pmuz
intus ad troenti dextam oppidum Mons brandonu, ciue nunc uno
felicitimus Fratre Jacobo ordinis ſancti Franciſci de Marchia appella-
to, quæ ardentilſimus pariter, & eloqui tiliſimum uezbi dimini pre-
conem uitam ducè in terris angeli cam constant fama consentit.
adeo ut nullus dubitet: quod multi uidiffe affirmant, eum ut e iuiz
miraculif coruſare: trib ab hæ oppido, & totidem milib à ripa trà
ſonuz abest aqua iuia oppidulum ex quo duces Adrie prouintie a
prutine originem duxere. Secundum hanc troenti dextam ipſo apenï-


Franciſchul ſforcia.

Monſ Tete Marié, op.

Gripte op.

Arantium op.

Troentul fl.

Frater Jacob.

Aqua iuia op.

MARCHIA AHCONITANA.

Accumulum op.

Amatrix op.

no est Arquata oppidum nobile quæ Nurlimi pontificum romanorum cœel
sione in aliena obtinent regione. Supiul qnnto mihario pariter ad tro
enti dextam e Accumulum nobile oppidum. & item lupiul IBroenti
fonte e Amatrix oppidum ut i montanil eegregium: quæ fortasli-
propinqua in regione cum ultra fontem & ad Troenti liniftram lit-
adnuiari debuit. Difficialil uo est motium huinmôt & sitorz i ipis locor-
descriprio: quæ saltuoliffima st, & timil altisq, rupib, eiq, ita diuidit
ut nec pictura lit. nec executio plenaz illor, notitiam dare posit hic
unum dictis addere liber, quæ lio loco cōmode nequimus explicare. Ea

Monl victor.

in apenimi parte: in qua lupiul oppidum arquatam eê diximul: ipse a-
peninul le iplis lupans Arduum facit grumuz, q Nurlinos á picentib-
dirimit: appellaturq Mons victor: quæ cetero regioni mores altiti
dine uincat. lacus ille demonib, infamis, ad alinde, latus i meridi-
em uerfum duo ipiul colles altiflimi. & paulifper in profundo inter
le diuifi furculas fatiunt preste appellatal inter quas Troentil habit.

Castellanul A.

ASCVLVM.

& mox ab ipsis fureulis per arctam & tanq, manufactaz decurrens
fossam arequate menia attingit. Ultr, atq, et infra Amatricem me-
dio in apenimi flnuiul oritur, nosle Castellanus, qui paruo curli ad me-
nia Asculi defertur: & paruo inde spatio cudit in Troentur, ut hie Ca-
stellanul iste troentul inde asculi menia citâillant. Ea cimitas uetu
liffima aligdo picentium pmaria fuit et Linuii cuz li lxxij. dixifflet.

Pompeiul Strabo.

Itilicos pplos bello socii defecisse, pmos ponit picentel. Poste li lxxxvi.
dicit Alculum a Pompeio Strabone captum: quo in plio cum terra
tremuisset Strabo tellurem ede promissa placuit. & tamè post cedex
incendiaq, cōmissa vrbem euertit, q2 Asculani initio belli miſtos ad
le legatol inter fecerimt. Asculuz uiroſ lepe huit pſatifiſmo: Tituz be-
tucum barrum oratorez, quæ Cicero I bruto ceteis ſue etatis oratorib,
exteis prefert. Venticum Baſſum ducem Romaniz qui p[ro]mul partho-
attigit: in quæ militare illud Ledorinż fuit dictu, q mulol fricabat faci?

Titul bettuciul orator.

Cicero.

Ventidiul Baſſus.

ROMANDIOLA

est consil. Habuit et Nicolaum tertium pont. to. Cicæno, excelléntio-
rem mathematicus, qv vulgarem poetum,

ITALIÆ ILLUSTRATÆ PICENVM SIVE MARCHIA ANCOHITANA REGIO QVIHTA EXPLICIT. & ROMANDIOLA REGIO SEXTA INCIPIT FELICISSIME...

ED I AM Finis adeat Piceni seu Marchie an
comitane. Deinceps Flaminiam sive Romandio-
lam adeamul. Flaminie quâtum ad hæc spectat-
regionem vocabulum ante finitum secundus
bellum punicum nufq repitur. Nam Flaminiius
uetul oppidum iuxta Tiberim & Soracte moţes
fuit de qvirgili in vii. hi Soracti arces habet
flaminiaq arna. Et flaminia dicta est via. quâ Octavius Augustus
ab vire Roma ul porti a Circo Flaminio. sicut Troma instaurata docuit
Ariminum usq, itanit. Per totum uo secundum bellum punicum
sicut &belli pmi punici tpiribus factum est, hæc regione, Limus pata-
unius qutum ad romanos spectabat solo Arimini verbo appellat. Nam libro
xxviiij. sic dicit. Pretori Sempronio prouintia Ariminu obuenit. Cus re-
liqua oia padum uerus apeninum & alpe partim boiol partiz galliam
dicetet Cisalpinam. pariter dicimus de Emilia q & ipsa Romàdiola est.
comphenla. Limi aut lxxxviiij. scribit. M. Emilii col. Liguribi sub-
actis iam à placentia producnam Flaminie comunyisse ut certum fit-
Emiliam vias à foro Cornelij usq. Placentia inde Emiliam appellataz.
et infra innuit Plini. L. Quærum Flaminium frtem qui ut meretria
Placentine placet Gallum securi percuslit unde Bachanalia romæ
sublata huiam stravisse quâ Flaminias appellarit. habueritq, fines
Flaminia ab ilastro ad vattemum fori Cornelij nunc Imole annem. et
emiliam inde ad trebiam placendi vrbil fluiuiz: quâ lógitudines habuit
& nunc hét ratiénatis cœciti exarchatus prouitia cui tota id Romàdiolę

Nicolaus, ii, pp.
Ciclus mathematicus.

Flaminium op.

Octavius Augustus.

M. Emilius cos.

Emilia.

Bachanalia.

R O M A N

Carolus magnus.

Folia A.

Poccium op.

Florentiola.

Concha F.

Sanct Johanel i maregno.
Meletum.

nomen olim obtinuit: quoddem nomen ostendimus i historis Carolus magnus, & p[ro]m[itus] Adrianum pont. ro. post oppreſſos: dominioq[ui] priuato Longobardos ea maxime ex cauſa indididſſe quod toto Longobardorum p[re]te Ruennæ cui propinſaliquor cinitatib[us] & oppidis romano poſt ſidem constantiſtine ſeruanit. Sed nos conſuetudini adherentel ius inuere rate fines romàdiolę intra ſlaunce ſiue Foliam & Seulfenam ſiue p[ar]trium amnes apeninum, montem ac mare Adriaticum Padulam, paſtum acra padum & ultra illud q[ui]c[que] a[ger] ſerrarienſte ad Veroneliuſ p[ataui]no[rum]q[ui] paludet ad ultima uſa, p[ati] oſtia fornaſeſ appellata: maſre inter Adriaticum & padum h[uius]t: constituemus. Ad dexteram ſlauri amnis Ripam p[ro]m[itus] h[uius]t: romàdiola oppiduſ p[occiuſ] post moſtez lucuſ inter ſlaunce & proxim[u]m: torrentem Cruſtiniuſ, de quo Lucani: Cruſtiniuſ, tapax: ſiue ut nunc appellant concham Focaria eſt: promon[torium]: quatuor h[uius]tatum oppidis Granariolo: Caſtromedio: Gabigus. Florentiola: & vi[n]etis ac olinetis eſregie conſtitum. Suip[er]um, ſiut oppida Tumba: planus motil: Monſcaluſ: P[es]campi: Saxum corbarium: & maſcerata motil: feretri. Sub ſocaria Ariminu[m] uerſus catolica[que] uicuſ ad quę: obſortum mari oppidum conchaz: emittentel aquil: muti turreſq[ui] per: equoris tranq[ul]litatem ostendit. Interi eſt: gradaria Sigilmu[d]i P[and]ul-phi uilla ſupbis ediſtili: ameniſq[ui] conſitionib[us] & ampliſſimis vi[n]etis ornata: ad linifram ſita conch[ae] amniſ: a[que] ſubmerſuſ oppidum nomen: habuit. S[ui]tq[ui] ſupiufi ſinči Johanel i maregnano: Mondainum: Saludiciu[m]: Monſ gridolphuſ: Meletum: Monſ horu[m]: Gemanum: Tanletuſ: P[ar]num caſtelli: Caſtrum nonum: Monſtaueli: Certaldum Petri turchi: Viri d[omi]ctiſimi p[ri]a. Plananu[m] Johanel ſtancili nobilis & ſtremui alittere: q[ui] non abhorrentis uiri p[ri]a. Planu[m] meleti: p[er]ta rubia carpegnuſ a[que] nomen accepi: Monſ arduuſ ampliſſimulq[ui] paſcua prebens p[er] estate animalib[us] [C]berrima: a[que] quidem monſ Ariminu[m] ſiue ut nunc d[ur] marchia: fluiuio ab apenino diuſi[n]us o[n]n[u]m Itali[æ] Apeninu[m] no c[ö]tingentiuſ motiuſ

D I O L A

est maximus. Subest item illi Castellatia, post seque Monſceregnonuſ. Monaſterinuſ Sextini apud q[ui] multa extant, uetustatis monumentuſ. A d[omi]nque d[omi]nus Agellum: Corianum, Monſſculuſs, ubi h[uius] ſcribimus G[ram]p[itu]lum; Saxum, Monſſrimanuſ: Monſ taxo[que]; Monſ copio[ul]uſ. Est & torrenſ ſi uſus p[ell]ag[ui]l] appellat[us]: cui in uia ſtaminia & prope mate immi- net Sancte trinitatis ecc[edia]. Sunteq, ad eius Torrentis d[ex]t[em] oppida & castella in Arimini ſiue Maride Amniſ ſinifterm vergentia: Setuvalle: Veruca[li]um: Sancti Martinus: ſub arduo cu[n] monte torrens ipſe orti[us] habet. Supiſque, in motu ſeretri regione Monſ magni[us]: Petri acutula, to- crinum Sanctuſ Leo epiſedel, ſome pennabili[or]z, merchutum ranchi.

Succedit ordine Ariminu[n] uetusti claric[que] no[n]is Colonia romanor[x] ſimul
cum b[u]nmentuſ ſiueri Livi[n]s. xiii[ui]. li. ſcribit deducta anno q[ui] ex Eusebio
computat[ur]imus ante y[ui]u[x]pi domini natiuitatem ſecundo octuageſimo
& d[u]ceteſimo, ea c[ui]tas duram a Vitigite Gor[ho]n rege pertu[i]t obli-
dionem Joh[an]e uitaliam partium Justiniani Impatoris: ſiueri in histori
il[ui]ſtendimul uiriter defenſante, et mi[n]c Sig[il]mundo Pandulfo mala
teste clariffimo rei militaris duce vicariat, eccl[es]ie titulo est ſubiecta cu[n]
late[r]a i[r]rigat euſdem no[n]is fluiu[n] Maric[ula] n[on] dictus. Scribit Livi[n]s li.
xxi[ui]. L. Sempronium cos. com[po]litis Sicili[e] rebus decem naui[n]b[us] o[n]em
Sicili[que] legentem Ariminum p[u]enitſe: inde cum ex[ec]itu ſuo p[ro]ſectum
ad Trebiam amnez, & li. cviii[ui]s, d[ic]it belli civilis celar[is]. Et Pompei initio
Curionez tribunum plebis peruenitſe Ariminum: quam h[ist]oria[que] hi-
cui[us] in c[om]mentariuſ & Luciu[n] poeta diffuſe n[arr]ant, ut e[m]u[ro]p[oli]xiuſ
a nobil ſcr[ibi] oportere n[on] iudicemus. Et b[ri]uſ Hieronimus eccl[es]ie doctor
ſcribit c[oc]ilium etate ſua, et cu[n] ipſe interfuerit Arimini celebrat[ur]iz
ſu[i]ſe: quod poſt ea patreſ reprobanderint: gesta[que] in illo c[et]ſuerint: eſſe
n[ull]a. E[m] c[ui]itatem ſuburbiumq[ui] co[n]ingit p[ons] mi[n]c ſolus integ[er]
ex ueterib[us] quatuor: quod Octau[n]us Anguſtis ſtaminia via ab urbe ro-
ma Ariminum ſilicib[us] ſtrata preter minor[us] ponti[us] turbam maximo

Agellum op.

Mons taxo[que].

Marida fluiu[n]uſ.

ARIMINVM.

Justiniani[us] ſimp.

Sig[il]mundus pandulph.

L. Semproniuſ cos.

Cefar.

Pompeiuſ.

Octau[n]us Auguſtui[us].

R O M A N

Mar. seaturul.

Mastinul pandulfus.

Galeoctul.
M. Cato.

Petrul. I. perdeonef.

Sancta Iustitia vicle.
Sancte Archägelul op.

extrixit opere atque, impendio. Qui eum est ad liberim multitudinem, ne a. M. Scavro sicut Amianul Marcellin refert constructus. Multa quod ab Octano accepit ornamēta odo amicitur. Et qui tiberim ite, sub octuulo ingebat parte una succilus in arcis fundamenta concepit. Si uo qui sub narnia Harem amplectebat fluuumultis ut ut idetur, seculis uel subclum vel collapsum uetustate fornicem medus amicitur. Ornata fuit Ariminensium cimitas ſuperioribis, feculis Mastino Pandulpho & Galeocto ex Malateſta gente principibus omni uirtute ornatil. Ortuq, eodem Galeocto Carolus Malateſta pncep fortiflim atque, dactilis multifuit: quē in historiis. M. Catoni ſupiori ſimilem huile dixim. Et Pandulphus qui Brixie & Bergomi domini uos multil obtinuit annis inter etatis nunc pncipeſ pmari ſunt habiti. Cum tamen nulla ratione eis fuit uirtute inferior Malateſta tertia ſtater claram uo dulcem, ſui memoriam ſeculo nō rei ikt Galeoct Robertus quibuscere herteditatis urbe oppida, amplum in Italia pncipatum iustiflome ſimul & prudetiflome admistautur, reſi in mundanas tanta eleuati in eterne ſalutis defideria ſpirituſ mūditia & puritate cōtempſit ut poſt adoleſens inſelum unde uenerat reſtitutus carnis ſarcina eſt exiutu beatitudinis fama, ſigna, in terris reliquerit. Ariminuæ, nunc habet Petrum ac Jacobu perkeonel fratres latinis & grćcis Ieris apprime eruditos. Ad ſinistram Mariclem intus eſt ut diximus Veruculum prima malateſtarum patria: Maiolun bilium: & ad fontem in Apenino castru, ilicis. Eſt et ut diximus in exelium montis cacumine Samariniu, opuidu olim Acfer mons dictu perpetuo libertatil diu Clarum. Viterbia eſt Sancta Iustitia vicle. & ſupra pnis in collibus Sancti Archangelus nobile oppidum. & in via ite, flaminia Sauihanu, oppidum interfecat. Pluſa uetusti nōis fluui qui sub belaere caſtello maru in ſluit Adriaticu, inde habetur paruus tortens buti, cui ſupra via, flaminia, adiacet. Longianu, viti olea, in circuitu per pulchre confitum. Sequitur magni

D I O L A

quondam, nois torrens petexiguns Rubicon Cisalpene gallie & italie
atua disterminare solitus piffatellum nunc qui sub flaminia via tu-
conem qui supra accolunt uocant. fuitque, olisstant & integra re.p.
to. lege prohibitum: ne quifpiam armat illum in矣fu magtatuum
transgrederet. Eaque lex loco mota inquo abinitio fuit polita marmore
litteril in cila elegantisfimus etià nunc uifitur quam libuit hic ponè: fujfu-
mandatuue po.ro. cos. Imp. milef tiro. cœmilito armate, quifque ma-
mpularie ue Centurio: turmgue legionarie hic fiftito: vexillum finito,
nee cita huc amnem rubiconem signa ductum cœmeatum ue traduci-
to. Si qubuiuf infionis ergo aduerſus ierit fecerit ue adiudicatul eſto
hofis populi to, ac ſi contra patriam arma tulerit penatelaq, eſacris
penetralibis aſportauerit. S.P.Q.3. R. SANCTIO PLEZISCHTIS. V.E.C.
Hotiora ſunt que de huibus amnis & legis tranſgressione. G. Inliij. Cel. ſe-
pra ſunt à multis qù ut ea à nobil hic ſeribi oportere iudicemus. Satisa,
fuerit & locut & legem indicasse. Incipit iuò hic ſeàdum uetustos Gallus
Cisalpina. de qua. M. Cicero in philippicis. Hec iuò de virtute constanția
gratuitate Gallie taceri pòt. Est. u. ille flos italie. illud firmamentus Imp-
rij romani. illud ornametum dignitatis. Et Plinii in hoc tractu inſtire
boi. quorù tribi. cxiij. huitse. auctor est Cato. Item Senonel qui ceperit
Romam qua Rubicon torrens influit. Adriatici por tuf & Celonai parr
ua admittens nauigia Intul supra flaminis ſunt ameni & feracem agri
ariminensis Castella. Quorù pmarium est Runchefriduz. Vitruvius Cele-
natem portum litteri propinqua est Cerua cuitas tariflimo hitata
colono Salinas fatiente. Et quinio abinde miliarie abſunt ſapis fluiij
ofia adiacetq, ei fluiio intus in via flaminia cuitas celena uetneshabes
nomen que Malateſſe novellu ſe preſertim hiftoria ornatilimi admi-
nistratione nunc gaudet: à quo ornat biblioteca melioribò italie expeſada
cum tamen hofpitale idem in urbe lumptuolifimum edificet et meni-
bul illam nonis alicubi cœmunitat. Estq, nunc plurifatièda qù immuerit.

Rubicon.

Ley.

M. Cicero.

CESENA.

Malateſſe nouedul.

R O M A H

M. Cicero.

M. Cicero cum i ultima ad Lentulum epistola significare nolens quë-
piam romanum cuem parui faciendum esse dicit non latis dignum-
esse: cum Cefena, ant tabernole fuerint cōmittende. Plinius ait Cice-
rone posterior vina docens Italie optima cōnumerat Cesenaticum. Ea ci-
uitas cum cuilibet, diffidijs timmultuaret, ad annus salutis tricesimum-
octuum lupae trecentesimus & millesimus, a Brittonib, directa fuit.

Emporium.
SASSINA.
Plautus comicus.

Superius ad Sapie fluenta intus est Emporium Sarracenum vicis: &
paulo lupta ad apenini radicel Saffina est uetustissima cuitas que i Boil
nobilissima Plautum Comicum cuem huit: quem Ensebius tradit pp-
annone difficultatem ad molas manuarias pistori se locasse: ibid, quo-
tiens opere uacaret fabulas scribere & uendere solitum huille. In ei-
q, vidis ruinis Episcopum est cuius dioceces & dominij in castella
& oppida ad niginii boibo pro boio uetulo normie appellata. Ad Sapie
iio fluiij fontem ul paulo infra oppidum est Sancte Mariæ a Balneis.

Vallis balinea.
Boi.

que intus h[er] lateritio opere conclusis dicti, et feci dux annis erudem
decursum vallis est balinea castellis uicilibet plinil frequentata. Obi-
nuerut iio boi a principio omnem eam nunc romadiole regionem: que a
saffina bononienlem includit agrum. Peribet, plinius bononiام p
boionia dictam esse. Q[ui]q[ui] no modo bononienlem agrum boi. I[bi] eos

Linuil.
Q. Minutiul.

qui nunc Mutinenſis Regienſisq[ui] dicunt: complexi huille uidentur.
qd' indicat Linuil li. xxij. bil ibis. Q. Minutius inde in agrum Boior
Legionel duxit Boior exatut h[ui]ud ita multo antre traiecerat paduſ.
umxrantq[ui] se le in ſubrib, & Cenomannis: q[ui] ita acceperant c[oe]nunc
regionib consules rem gesturos. ut & ipſi collatas in unum uireſ fir-
marent. Posq[ui]t, ſuna acridit alteq[ui] consulem Boior utere agros ſeditio
extemplo orta est poſtulate boi ut laborantib[us] uniuerti opem ferrent.

Infubref.

In ſubres negare ſe ſua defertutol. I[ta] diuile copie Boisq[ui] in agrus ſunz
tannetum profectis. Si itaq[ui] Tannetum fuit Boior Mutina pariter &c
Regium ulta qu[ia] c[ui]tatem Tannetum e[que] ostendemus in Bois ſuere.

Fuerunt aut

D I O L A

Fuerunt autem potentiissimi: bellacilimitas, populi quod inmittat. Luiusque Boi sollicitati ab Insubribo defecerunt: nec tam obueteres in romanum populum ira. et quod nuper circa padum Placentiam. Cremonamque, Coloni- as in agrum gallicum deductas egre patiebantur triumuiri ad deducedas. Coloniali miſſi Placentiè menib diffili Mutinam confugerunt. Legati ad boiſo miſſi Violati ſunt Mutina obſessa. Et simulatum de pace agi mil- ſicis ad eam tractandam á Gallis comprenſi. Manliuſ ſmp. effuſum agiè ad Mutinam ducit: celi ſt. Romanorum octingenti ſex ſigna militaria adem- pta. Itez Linius. xxxvii. P. Cornelius Scipio Naffica cos. vir optimi à Se- natu iudicatus Boiſo gallos victos in deditione z accepit de qubus triuī- phauit: p[ro]ma poſt Sapis oſtia in Adriatici littore loca describi digna ſunt- parua Candiani ſiue vallis ſiue ſtagni oſtia documento prudentib, reque, peritil ſutura q[ui]n rebus humaniſ omnia fluxa omnia ſunt caduca. Sapis fluuiuſ quez octauo miliario descriptum est, terga linquim ad annuz nunc plus minus ſexcentefimù ipam illabebat Candiani vallem. Eſtquebat, por- tum impmis Italie celeberrimuz in quo. ſicut Suetonius Tranquillus, Vegetiuiuſ, & p[le]triuſ, uetustiores ſcripſerunt. Octaui Augusti p[ro]muf ro- manorum impatorum clasſem instituit que ſinum adriaticum illitricum. Dalmatiam, Greciam, Pontum, Armeniam, Aſiam, egyptum & oſmez mediternei matis oram tueteret. Scribit, Plinius in eiuſ porti oſtis, turrim ſuſſe phaream oiu[m] maxima quas Romanum ubi habuit im- perium. & breui ab instituto eo portu factum est, ut á naualib[us] turmis cœuenientib[us] undiq[us] mercatorib[us] cuitas ibi ſit edificia, et quidez opu- lentiffima: de qua Eleius Spatianus in didii Juliani iuita scribit. S[ic] dum hec agit Julianaus ſeuerus clasſem rauènatem occupat. Ea uio cuitas euz antea tum maſſe beati Gregorii t[ur]pib[us] epiſcopum habuit. Capta uio ſuit á rege Longobardor[us] Luthprando atq[us] direp[ta]t. unde & urbe ſub- lata: et quod mag[ist] crediderim fluuiu[m] Sapi in remotum auerso curſum ui- demus factum: ut nec urbis menium nec turris Phareç: nec portu.

Manliuſ ſmp.

P. Cornelius Scipio.

Octauiuiſ Augustiui.

Eliuſ Spatianuſ.

R O M A N

nisi minima ex parte aliquod appareat vestigium: preter Sancti Apoli-
naris in ipfa classe ciuitate basilicam uariis ornatam marmorib[us] c[er]tis
eqperandam: quas Italia ubi[que] habeat uetust[ae] magnifici[te] speci[lio]ref,
que Theodorici Ostrogor[ho]z p[ro]mi reg[is] opu[l] fuit. Influit i[u]o ip[s]am Cand[
i]mi nallem: qui & tanti olim portu[s] tenues c[o]ſervant religi[as] p[ai]ni tor-
rente[ſ]. Aueſa: & bea[n]us appellati: quo[que] p[ro]muſ' ſtera abluit fori Pom-
pilii ciuitatis olim: nunc oppidi nomi[n]s uetutiſi. Ea ciuitas in via Flamina
um[us] fuit ex quatuor foris: que Plinius illa in regione ſimul enumerat:
quas ciuitate[s], ad a[n]um ſalutis ſeptingentefimum Vitaliani pont. co. na-
tione ſignienſi[que] t[em]p[ro]b[us] Grimoaldus longobard[us] tiranuſ dum Sabbato
ſancto c[o]ſicereſ Christa furto occupatam dirripuit: ſolo equa[n]it &
eandem poſtmodum a Forliu[n]enſib[us] inſauratam ite[re] deſtruxit. azar[i]
q[ui] fecit ad a[n]um ſalutis terdecies centen[i]us, atq[ui] ſexageliu[n]us Egidius
Sabinenſi[rum] romani Cardinalis c[ec]t[i]e celebri[rum]s. Supe[a] eminen[t]
in colle est Bretheno[rum] ciuitas in quam deſtructi fori Pompilii epiſco-
pali[d] dignita[ſ] est tranſlata. Fuit[que] id oppidum q[uod] Plini[u] uetuti[ō]ra repe-
tens Brintum appellat u[m]bri[que] apud Rauēnam ſultim[um]. Et poſte[a]
inter quatuor ſora enumerat[um] dicit eſſe for[us] Brintano[rum]. Su[b]re-
tenori colle ſimin[et] torrenti auſſe polenta oppidu[s] p[ai]n[ati] habitat[us]
colonis: ad que[s] locu[u] ostendim[us] in historiſ] preſi[n]u[s] illud Rom[ae] & ſta-
li[que] infelic[iss]imum huſſe c[or]miſſum: in quo lacessi[mi] magi[que] elade ali-
qua c[oe]ſeſi Viligo[thi] omiſſa ad Gallias quam intendebant [pro]ſecu[t]
arma in vrbem romam victicia converteru[t]. & ea capta direc[t]
q[uod] ac alicui[bi] incen[ula] romani imperi[u] inclinatio n[on]e histori[que] tituli[n]
initium[que] incohaui[t]. Poſt classenſem Candiani portu[us] efficiētia p[ro]ma
ſi[n]unt ſedeli annis ostia Rauēne for[um] efficiētia: distat[que] inde ſecundo
miliar[io] Rauēna vrbs uetusta, qua[d] dixim[us] oppidu[s] huſſe Sabinon[u]z,
V[n]i Lini[n]i. al. xxii. Cornelius cos. cum audiſſet a Bois ante ſi[n]us adjuſt[u]z
incurſiones in agrum lotio[rum] ſacta duabui[rum] legio[n]t[ur] ſubi[tar]iſ] ſunuil[que]

Forum Pompili.

Grimoaldus.

Egidius Sabinus.

Polenta op.

RAVENNA.
Cornelius cos.

D I O L Ä̲

eius caula scriptis additifq, ad eal quatuor cohoribus de exercitu luo. G. Appium prefectum limm hac tumultuaria manu p[]vmbriaz qua tribuz Sabiniamam vocant agrum k[]boio[]z inuadere iuſlit. Fuit itaq, ager Ra- uennas, h[]ec trib s[]abiniana. Et inſa addit Limiul, deinde ad eſtrum- mutillum ubi n[]e dict[]e Mutiliana, c[]inx[]it Rauēnaz muris n[]unc extantib[]o Tiberi[]mp. q[]d l[]re docet c[]ubitaleſ ad portas et clauſam. q[]a[] aurea dicti[]o qua- drato lapide ſpecioſam. Auxit u[]o ip[]am Astrogota gens cui rey Theberi[]z Italie omis Dalmatie. Hungarie. Germanie. & partis non parue Galliāz domin[]i annuſ duo de quadraginta eandem inſoluit ciuitatem: et q[]d con- ſtat l[]upba[]l in ea edel basiſcasq[] construxit. Viſitur eiul[] regil monumen- tum ab Amalafuintha filia politu extra rauēn[]e men[]ia in quo Sancte Marie monasterium est edificat[]u in rotundo ea t[]one appellat[]u: q[]d altere mai eſt eccl[]es[]i chorulq, viginti capax monachu[]z ordine: ut eſt- moris: inſtallo p[]ſallentium v[n]ico atq, integro rotundo lapide c[]otegu- tur. preest[]a, illi monasterio abbas Matheuſ Blonduſ nobil[] fi german[]. populo n[]e Ranenna est inſtqueuens. q[] viroſ oliz habuit cum ſanctos: tum et doctos: apolinar[]em Vitalem & ei filios Geruſinum ac Proth- lim[]. Vrliarumq[] mediam omnes martirio coronatos. Johānez nois ordine decanuſeptim[]u pont. to. Petrum rauēnatem fori Corneliu[]j ep[]n q[] multas ſaci eloqui ſcripturas eloquentiſſime dilucidaui: & Caſſiodo[]z v[]rbi Rom[]e ſenatorem regum Ostrogor[]hor[], eſt[]an[]e ſcripto- tem: & poſt monachu[]q pr[]acter ſcripta ſecularib[]o l[]eris h[]aud quaq, con- temnenda libros de anima grauſſime ac eruditiſſe ſcriptos reliquit. Videtur et genuſſe Fauſtir[]um ad quem Martiſi poeta miſa ſcripſit. Quoſ Fauſtine dies: qualeſ tibi Roma Rauēnam Abſtulit: Genuit ſupe- riori ſeculo Rauēna Quilielmum ph[]ilic[]um: qu[]e Petrus pauli[]l vergeri: notiſſimum amicifiſtim[]uq, ſibi ho[]tem magniſ eſſet Landib[]. Genuit et eodem t[]p[]re Johānem gr[]a]maticum rhetoremaq, doctiſſim[]uz, queſ soliſt dicere ſiit Leonardus Arretinuſ omi in re: ſi potiſſime in h[]ac vna gra-

G. Appinl.

Mutiliana.

Tiberiul ſmp.

Theodericus rey.

Matheuſ Blonduſ abba[].

Geruſiul.

Prothaliul.

Fauſtir[]ul.

Martiaſi poeta.

Johāneſ gr[]a]maticul.

R O M A N

grammaticus locupletissimus, testis fuisset, p[ro]mum à quo eloquentia est dia tantòpe nunc florentia longa post liminio in Italiam fuerint reducta digna certe cognitio quâ nobis nunc illustranda Italia in medius adducat.

Vident: intelligunt, q[]latinas t[]eas n[]ero &suo cum s[]apore dignificant, p[]au- cos: ac prope n[]ullos doctores, eccl[]es[]i Ambrosij, Hieronimi, & Augustini, qu[]e & eadem inclinantis romanis, Impij t[]p[]ra fuerint aliquali c[]ui elegantia scriptil[]le: h[]illis propinqui temporibus beatus Gregorius, ac Ver-

Doctor ef eccl[]esi.

Petrarcha.

nerabilis B[]eda. & q[]longo post t[]p[]re fuit b[]t[]us Bernardus in predicto- n[]uo s[]int ponendi. Primus u[]o o[]ui[m Franci[s]chus petrarcha magno vit-

ingenio maioreq[], dilig[]etia: & poesim & eloquentia excitare coepit, nec tamen eum attigit Ciceroniane eloquentia florem: q[]ui multos in h[]o s[]eculo uidemus ornatos: in quo q[]dem nos libror[] mag[]is q[]ui ingenij carentiam defectumq[], culpamus. Ips[]e u[].q[] epistolas Ciceronil Lentu-

Quintilianus.

lo in scriptis Vercellis repperi[]sse gloriat us est: Tres Ciceronis de orato-

re & institutionum oratoris Quintiliam libros non nih[]o lacero-; mutilatoq[], uidit: ad cu[m]s notitiam oratori[] maior[]i[] & truti de o-

ratorib[], clarib[] Item Ciceronil libri nullaten[] peruenerit Joh[]a nel a[]ut rauena[]l petrarcham senem p[]uer uidit. Nec dictos aliter q[]ui Petricha uidit libror[]; neq[], aliq[]d q[]d[] sciamus à se septim reliq[]t. & taminguopre ingenio: & quodam dei munere s[]icuit fuit solitus dicere Leonardus

Poggini.

eum Petrum Paulumq[], vergerium omne bonu[]z s[]cola. Pataumin[]z: Ro-

bertum. Ros[]sum. & Jacobum Angeli filium florentinos: Poggium quod[]; Guariniu[m] Veronens[]em. Victorinu[m] feltren[s]em: ac alio[] qui minus

professerit auditore[s] suos: si n[]o s[]atis q[]d[] plene nes[]ciedat docere potuit: in bonar[]s ut dicebat t[]ra[]p[] amorem Ciceronilo[], imitationem i[]flama-

Emanuel.

bat. In[]ea Emanuel gr[]isoletal costantinopolitan[]u[] vir doctrina & omni virtute excellentissimus: cum se in Italiam c[]otu[]llet[]er partim Venetius:

partiz florentie[;] partim in curia qu[]a[]z sequitur est: romana predicta pe- ne omni Joh[]ani rauena[]t[]il auditore[s] litteras dictuit gr[]eas, effecit, ev-

D I O L A

doctrina: paucif tamen cōtinuata annis ut q[ui] g[recas] neli[rent] litteras: latinil uiderent in Schoiōref. Et euz m[agni] benedicendi ardor multo[]l in Italia apprehendiſſet. Concilium q[ui] apud Constantiam germane ab vni-uerlo populo chriſtiano h[r]e[ut]ur: qu[erere] ibi & inuenſi[gu]re ex[perunt] ex noſtra[n]ib[] multi: ſi quos ger[mani] loca constanti[ē] proxima ex depediri[] ſtomanor[]; & Italiē olim libris in monaſterior[]; latebris occuſtaret. Qui[n]tilianuſq[ui] integer repertu[l] à Poggio p[ro]mum tranſcriptuſ in Italiam ue-nit: ſequi[que] ſunt inerte[] nobis date libertati patrono Ciceronis ad At-ticum epiſe. Cui[que] hiſ in Quintiliari[n] institutioni[]b[] et ad Atricum epiſtoli-nōnque Italiē adolescentium ingenia deſu[n]darent. Guaſparin[] Bergomē-lis gramatiſul rhetor[]; celeberrim[]; venetiſi[] meliori ſolito doctrina-nōn nullos erudiu[n]; plurimos ad ea imitanda ſtudia incitauiu[t]. Floretiato[]; iam & ſama celebrebant. Petri p[auli]uſ vergeri[] omē bonum ſcola.natu maiores: Leonardus Arretinus. Robertus R[os]ſus. Jacobuſ Angeli: & Pogginiuſ ac Nicola mediceuſ: quem preceptor domi affidiuſ erudiu[n]at-arretinus. Guariniuſq[ui] venetus: & Victorinus Mantiuſ multo[]l cepe-rant erudire. Cum Philippuſ Mediolanenſi d[ux] tert[em]. G[al]ſparin[]no[]; Bergomo ſubditum ho[biem] inuiu[t] mediolanēſib[]; edocendis Padua & Venetia euenauit ibi id maytē adiutu[n]i ſtudiuſ eloquiēt[ē] attulit. quod repertu[l] laude à ſi[u]mo viro Gherardo Landriano tunc ibi e[po] multil maximiuſq[ui] in rederib[]; Codex Ciceronis per uetuſtutuſ. & cuiuſ liās uetuſ-tiōt[er] paucif[]imi ſi[re]n[]t legere. ad eius p[uenien]ſ manuſ initu[n] eu[n]aſt. Continebat il[] Codex preter rhetorico[]; nouo[]l & ueterel qui habebantur. T[er]eſ q[ui] de oratore integerrimo[]; brutum de orato[]; clari[]; & Oratorez ad Brutum. M. Tullii Ciceronis unde libatus est bonuſ iſſe vir Galpari-nus ingeri[q] quez affiſumplet[]at labore ſupplendi quoad poterat libror[]; de Oratore defectuſ: ſi[cut] diu[m] antea in Quintiliari[n] institutioni[]b[] multo[]; labore ſuppleuerat. & cum n[ull]us Mediolani c[ēt] reſp[ut] qui eiuiuſ uetuti codiciuſ ſi[u]m ſa[re]t legere. Cosmuſ q[da]m e[greg]ij ingeni[n] veroneniſt.

Quintilianus.

Galparinus.

Philippus dux.

Gherardus.

M. Cicero.

Colmuel Veronelis.

R O M A N

tres de oratore librol. p[ro]muf transcrip[iti]r: multiplicat[ur], inde exempla omem [It]alam deliderat[iss]imo codice repleuerit. H[uius] c[um] publici patric tractand[is] negoti[ur] adolescentes mediolanum adi[sem]ul brutus, de claris oratorib[us] p[ro]mi o[rum] mirabili ardore ac celeritate trans[+]p[er]limul. ex quo p[er]mum Veronam Guarino post Leonardo Justiniano Venetia[rum] millo omis Italia exemplis pariter est repleta. Quo ex tot libror[um] p[er]miu[] eloqui[ti]e f[omi]t[um] Allato n[er]is h[uius] adi[mu]m[eto] factum uidemus, ut maior: melior[que] ea qu[ia]z Petrarca habuit di[ci]di copia in n[er]am peruenerit etatez: nec p[er]u[que] f[uit] cui adi[mu]t[um] ad di[ci]diu[n]z eloquentia[rum], t[um] et incitamentu[n] g[re]cau[n] acceſſo l[ar]nu[n]: q[ui] c[um] di- dicere preter doctrinam & ingentez historiam exempla[que], copiam inde comparat[ur] conati[rum] multa ex g[re]cau[n] in latinitatez u[er]tere inq[ui] uſu aut affiduittate ſcribendi reddideru[t] quam h[eb]ant eloqui[ti]az me- liorem: aut qui nullam p[er]u[] habebant inde aliquam effe[re]riu[t] h[ui]c ſerbueru[t] diu magi[que], n[ec] ac magi[que] ſeruent p[er]Italiam gymnasia, ple- ri[que] ſunt in ciuitatib[us] l[uti] in q[ui] pulcherim[u]z in[i]ciu[n]dum, est uidere diſipulos ne duz poſt[que] ſunt dimi[n]ſi u[z] qu[ia]u[n]q[ui] ſub ip[er]a ſeruila deca- mant & ſcribunt pr[é]ceptore[s] ſcribendi. dicendi u[er] elegantia ſupare. Ex h[uius] a[ut]t qu[ia]z Johani n[ro] t[au]eniati diximui[rum] ſuſſe diſcipulof[rum] duo eta- te p[ore]ſel Guariniu[rum] & Victoriniu[rum] hic Mantue ille Venetii[rum] Verong. Floreri[que] & demum Ferrari[que] infinitam p[en]e turba[rum], & h[uius] ferrari[que]s Mantuanof[que], p[ri]cipe[s] erudierunt. Georgiui[rum] t[ra]peq[u]int[ur] p[ub]li[c]o Romæ gymnasi[ou] h[il]panol. g[al]lo[p]o[rum], germanof[que], multo[rum] in q[ui] n[os] illi aliq[ui]do ſt[ate] magni: p[er]ſante[que], vi[ri] ſim[mi]l[que] c[ui]z Italici[que] oratori[que] ac poetice a[udio]tore[rum] habet. Fr[at]e[n]chus u[ui] Phile[d]phu[s] ab ip[er]a gente chrifi[o]ra Conſtatinopol[ium] eruditus Venetijs. Floreri[que] Senijs: Bononi[que] & demu[n]z Medioli[n]z g[re]cau[n]s plu[m]oſ tr[as] docuit & Latini[n]as. Q[ui]d q[ui] valla Laureriu[rum] n[os] modo ſu- il[que] elegantiu[rum] qu[ia]ſda[n] Neapolii impleu[t] u[z] ip[er]a p[er] omem [It]alia[rum] diſſemina- ri obtinu[t]. Petrus[que], p[er]leo Ariminens[is] Medioli[n]z p[er]miu[] poſt G[enu]ſ

Leonardus Justinianus.

Guarinus.
Victorinus.

Laurentius valla.

D I O L A .

Jacobus fitius bononius. Porcelinus  R ome & N epoli: & thomaſ p o nta- n u l perſuæ uarioribus in cujuatib o. Seneca Camerinus: Italia bonif erò- implenda pro uiribus enituntur. Auctor aut est Plinianus, dum nebulus nu- trite vuas dilputat. Rauene nina preſtiz uernicula haberi optima.

S 3 Martialis contra ſentit his uerſib o. Sit cisterna in ch, uina malo rauene. Nam poſſum multo uendere pluril aquam. Et alibi dicit Plinianu- nullo in ſolo egni alparagum gratiorem iſ quos nudit et ortif Rauenna- tium: q d Martialis affir mat bis uerſib o. Mollis in equorea que creuit ſpina Rauena. Non erit incultif gratior alparagil. Et alio item loco ſe- bit Plinian in rauenatium mari rombum eſſe optimuz. Martialis uo indicat rauene ſemp alia ſi c ut n e est, ranal ſuſſe multa! Cui compata rieb i tu is ora. Nili acut i habeat corrodillas anguista. Melius, tan gat- riant rauenatel. Cingit rauenaz amneſ duo ledeſum facientel: quor et qui ad dextam Montonul q ad ſinistram diz uilif nunc aqueductus dicit or tu z i apenini ugiſ h i s. Adiacent, illi intu Meldula oppidum et ſupinuſ galeata poſt ſancta Sophia. Ad montoni ſlumini ſinistram in via ſlaminia est ſorum linii cuuitas uetusti nòis terium obtineni locum inter quatuor- ſota: q u e in nòiata Plinium ea in regione diximus poſuſſe. Videmus aut- Eusebium de tribu dicere Gallum poeta m cuin ſepe virgiliuſ & orati meminerit ſuſſe foroliuens ſem. Fuit uo ea cuuitas q u d procul a vanitate mendat in de patria nia ſit dictum: uiril preſtantiliſimis preſertim ſi atil ſeundam: q u e preter Gallum poeta m huit Guidonem Bonactuz astolo- goz p[re]cipen habuit, Rainerium arſendum iure consi[utum] celebrem [B]artoli saxoferatenſis p[cept]orem: et p eadem ferme t[ra]che checho tubeo & Hercu morado viris doctiſtimi & Franciſcho petrarche ſi c ut ip[er] in/ epistolif ſepe memorat amicil or nata ſuit. Excelluit uo p etatez n[am] Jacob de tur[re] foroliuens ſis cunctos phyam medicinam, p[ro]ſessos: et Jacobi aegreti foroliuens ſis buccolica]m carmen extare videmur cete- ril poſt Virgilianu z eo in g[ue] ſcriptil carminib facile ut periti iudicat

Martialis poeta.

Meldula.op.

Galeata.

Gallus poeta.

Jacob, de turte.

R O M A N

preponendus: quod quod Vgolinus cognomine urbeuetanul Forlini genitus. & nutritius omnes etatis nunc musicol fine contradictoe supe rat edittus, ab eo de musica liber haud seculorum q ante se scripserit labore- obscurabit. q[ui] Bonacti opa vetustatis imo[rum] scripta astrologorum seponi fatiut. Obiit, muper Ludovicus forliniensis & episcopus & cívus p[ro] etatis nostre theologorum, facile p[re]ceptus. Rei aut bellicе gnarus. & eo i munere claros habuit p[er]tia n[ata] Johænem ordelassum. Brandolium & libertatis branculol ac mostardam: qu[em] et nunc ornata est Nicolao haſteo recanatæli. & maceratæli ep[os] tris morib[us] & bonitate conspicio. pariter, eius pronep[ote] Stephano nardino camere aplice clerico doctrina iuritutib[us] decora to. Magnam item sp[em] dei munere constitutus uidem in q[ui]e[rum] blondil[nati]n[us] q[ui] tris omni pro etate sunt pleni. feracibus et et i multis nature benignitate precipui et p[er]tia n[ata] soli. que preter e[m]s ceteri Italie verbis frugel vini olei frumèti.eminib[us] quo[d] habundat aromatici nulli in Italia alteri solo q[ui] appulo conceſſus. Anniſio candamomo Fenogreco: cimin[io] Coriandro. Eam c[iv]uitatem quart[ium] Martin[em] pont[em]ro. mutatorum munitione ſpoliatam i viaci ruris, for[m]a redegit: quam ignominia[rum] honestil[uma] populo et male a pont[em] existimata p[re]ſtit euſa: cum u[m] gallocculæſe soliti militare Guidone appenſi diuſtore urbe m[ur]b[us] durissima ac diutina p[re]ſſent obſidione: Cuius meminuit Vulgaribus poetae Dantes populus Forliniensis h[or]tante Bonatto Guidone armil[em] correptil facta eruptione, magnam in illi edidit occisionem: iſ qui armil[em] t[em]ſtendo fortel fuerant, c[ui]n[us] ſualionib[us] poſtea mollil[imi] ſe decipi permiserit, inq[ui]s pontifex t[em]merito natil[em] i menüm virb[em] excidio deſenit. Ad moron[i] dextam Castrum carum est oppidum puſ Salubium a ſentente ibi ſallo fonte dem. inde Doriadula poſt Caſſianu[d]. Deinceps est porticus eloquens ſimo[rum] & g[re]ce latineq[us], doctissimo Ambroſio camaldulensí p[re]cipt[em] Monacho: quęgenuit clare, ut n[ot] immerito nos aliquado gloriari i ſoleamul quod iuſeu p[er]ſi n[ot]e agri uſi à Forliniensi p[re]tore patrum n[or]t[ium] memoriam.

Ludovicus.

Nicolaus haſteuſ.

Martinus[iii.] pp.

Castrum carum.

DIOLOA...

petere soli oppida Plantum Sallina Ambrosium Porticus genuerunt. Ranene menia fecus Motonum amnem fosla attingit a netustissimis ut- Plinius inq. Mettanin appellationis duodecim milibus nauigia in padum perferens. Padula ad eis foslaz incipit palus netulti nois: & quâ Geogra- phi unicam in Italia paludem esse volunt. de qua in Georgis Virgili: piscolo ne amne padula. Complectit uo qeqd Lucine aut Stagnorù aut palustri soli ab ea rauènate fosla quinquaglimo ferme miliarium paduz inq. & flaminie aut Emiliæ agrol intercedere uidemul. Anomo flunius nec a - driericum mare nec padum attingens in eam pmut delabit paludez: cui flunio pmut in sicc adiacet tranterfaria rauènatium vieus. et pari Ispatio ad dextam Bagnacanallum noni nois oppidum: prius Tiberiaci & ali- quado ad caballos appellatum. Dimidit aut inius anomo Fauentiam ue tulti nomis cuitatem: cui tii factam p. mentionem inuenimus apud Linium. li. lxxxviij. Silla Carbone cum execitu ad duilium ad Fauëtiam Fidentiolam, celo Italia expuliti. Et Elius Spartianu in uita Adriani t. terfecti insidiatoref Adriani consularer palma terracine. nigrin fanë- tie. Idemq. Spartianu: Ceoniu comodus qui & Elius uerus natuf est- maiorib fanentim: & Juliu Capitolinus Lucii veri Elii Impatoris uitam scribens sic h. Origo eius paterna ex eutrui fuit materna ex Fauentia. eamq. Vrbem Gothi fustulerit & postea rehedificataz Federicu cognomine Barbarolus male habitaz reddidit immunitaz. Et año abinde uixdum ducetefimo britonel in Italia tuc militantel di- tripuerit. Nuper uo Guidati Manfredul p. post Altorgiu fr. pstantel rei militaris ducel eindem vicarii ecclefi titulo gubernatel muro cingere preualido inceperunt. Ornata fuit Fanentia nuper Martino prestanti rei militaris ductore. Tradi uidemul a multis Octauium au- guisum: M. Lepidum: M. Antonium de feclestitimo triumuratu fluo apud conflictuetia: prope Bononiam cœuenille. Abest eut non pot quin aut proxie apd Bagnacanallum: Cognolam: & Lugum ubi flumina

Padula.

Bagnacanallus op.
FAVENTIA.

Guidatiul.
Altorgiu.

M. Lepidus.

R O M A H

M. Cicero.

anomo. Senniul. & vatrenul. ac padul. i mare. unil. ostil. confluit: ea
fuerint. coſtuentia. de quo nephario. ſcelere. in hæc. ſentetiam. ſcribiet.
Linius. li. exviiiij. Intriumiurato. preſcriptio. facta est. in qua. plurimi
equites. Senatorem. exxx. uiciffim. conceſſi. Lepidus. h. L. Paulum. fitz.

Antoniul. L. Cælarem. auæculum. & Octauuiul. M. Ciceronez qui a
Popilio. Legionario. militæ. cum hæt. annof. Lxiij. occifus est. caputq.
de xtra manu in roſtril. polita. ubi. multoſ. defenderat. Plinius. de limo
Italiæ tractant. Fauëtinum in Emilia. uia miriſ. effert. Laudib. Et alio
loco eos numerant. quos. Vespelianus ſimp. facta Italiæ descriptione.
excellenter in ueteratol. repit. Vnam dicit. mulierem. Fauentie. inuë
tam ſuifſe: quæ annof. xxv. ſupra cœtetimum nata erat. Inſiis arto
ſupra Fauëtiam. miliario. aureolum est. oppidum eccl[esi]æ. rauenatæ.
ameniffimo in colle. ſitum ſub quo in anomonem deſtuit. Martianul
torren[em]. quatera abluit. Mutiliane. uetutiſſimi oppidi. cuuſ. mutillu
tunc appellat. Liniu[em] in pr[ato] belli macedonici. ſicuit in Rauena. ostendit.
meminit. ſuitq[ui] ante qngentol. an[no]ſ. nobiliſ. familiæ. comitum. qui
Guido cognomine p. Flaminiam & Etrurias. floriuerit. Supra Fauë-
tiam ad anomonif. fluentia. conuallif. est. fluniſ. nomen retinen[em] po-
pulif. frequëtata: in qua. Braſghella. Rontana. gattaria. Caſtioniu[em].
castella. marrate. & biſurcuſ. vici. & ſub Apenino. Crispinu[em]. Post ano-
monem paduſam paludem inſtuit. Senniul. Amniſ. cui ipſa i palude!

Aureolum op.

Mutiliana. op.

Gataria op.

A. inſula: quam. Lugi dicit, adiacet. Fulignami oppidum. Et in quinio
itez. miliario abest. Lugum à Luco cui adiacet. appellatum. frequens
populo oppidum: et ad dextam. Sennij ripam. Cutignola et oppiduz
attendula gen[ius] Iſtortior[em] familia. fluxit. in Italis nunc clarissima. Adia-
cet. Luco Cagonaria castellum accepte à Florentino p[ro]ſto. cladiſi. ph[il]i-
lipenſi bello. & capti in eo. plio. Caroli malatet[em] quod in historij. diſ-
fuse ostendimus. memoria celebratum. Et inſtra ſecundus inde milia-
rium ad Sennij ripam. excifum est. oppidum. Cunium ex quo operi.

Lugum. op.

Sagonaria.

Senniul. fl.

Cunium op.

DIOLAL

huius principio diximus familiam nobilem Cunij comitum origine
duxisse & multos huerit belli duces. Non itaq; duximus omittamus
qæ maxime ad p[ro]tem facta intentionem Albricam Cunij comitem
qui p[ro]mul hæ noë in ea familia fuit. Fato quodam illum huille q[ui]
ximam re militari italica fecit mutationem. Ut e[m] remotiora o
mittamus t[ur]p[er] rei p[ro] & impator[que] qui ad inclinationem ius, impiu[m]
romæ & in Italia integrum retinuerit, ut et illa pretereamus,
que per annos ferme quadringentos malo luo Italia p[ro]villigeror[u]tus
heri u[m]; Ostrogor[u]tus; & longobardus t[ur]p[er] vidit accerate in n[or]is
historijs narrata. Magnam getem Italia sub Carolo magno & lius
filiis ac nepotib[us] Romæ imperantib[us] per annos cireter c[er]tus habuit.
I[us] mox ad pristinof pené labore[s] sub Italicis tribut[ur] tirann[us] beregarijs
redacta breui post germaniz regum Imperijs titulo ornator[que] t[ur]p[er]
uaria uti fortuna cepit. Q[ui] aliq[ut] ex ipso tirann[us] aliq[ut] inertes aut
malignol pa[s]sa: nil minus mali vidit. Q[ui] inter se ip[s]am diuisa est,
& parte oppres[s]a: p[er]l bastu. dolis: aut fortitudine[m]sa calamitatem
ad t[ur]p[er]s potuit declinare. Uelicum i[no] tant[s]il malis remediz aliq[ut]do
exccogitatum est: c[ui]z implorata romaniz pontificijs auxilia: aliquo
a mali regi[s] sive Impator[is germani] seutia t[ue]bat. Q[ui] t[ur]p[er] sepe
fuerunt inq[ui]bus magi[s] ip[s]a pontificium diffidia cum malis principibus
nocuere. C[ui]z itaq; id romaniz pont. aliq[ut]do inessicax remediz c[er]t
ui[s]um: cepere urbe[m] in Italia poteri o[r]e[s]. prefertiz Lombard[ie]:
& Marchie transi[s]ante sele in libertatem erigere. et societatib[us] initis
inuicem se tueri. Irruerunt i[no] aliq[ut]iens germani regel[que] o[do] terc[is]
t[er]e[s] hent[ic]i: t[er]tis & quartus & postea septim[que] deinde p[ro]mul Fede-
ricus & feci d[u]l: & dem[n]i Ludovicus Bavarus: & hinc pontificibus
f[or]tiis, bello p[ro]tus: inde regib[us] ut impugnantib[us] ut inu[i]riam propul-
santibus [con]tagel ubijs: cedes: direptiones: incendia in Italia s[unt]
comissa: ut autem afermare plus aliq[ut]do calamitatibus ab hæc gente.

Carolus magnus.

Germani regel.

R O M A N

acceptum. q. raro aliaſ a barbariſ oio chriſtiane fidei hoſtib perpeſtui
erat. In tantis aut malis ultimo pene banarij tibi ceperunt romani
pont. atq. et alique bellay ſotie cuitateſ adjuſis ger maniſ tura
noz rabiem extinſ militeſ franciſ hispaniſ gallicos anglicol brit-
tonese, mercede cōductoſ in Italiam uocare quin et quotiens orta
inter electoreſ impii. quod ſepe cōtingit aut aliter inter romanos
principel discordia uſum est tutum eſe germanoſ electo Impatori +
iminicoſ perſidia preno ſunt accepta. Unde factum est ut p annol.
circiter centu ad Martini +. pontificatu. uſq. ad Gregorij undeci
mi tpra diuerſis in regionib Italia aut theotomicoſ aut brittones,
aut anglicol huerit mercede cōductoſ. Nulla h. erat Italie cuitas.
que italico hoi ſlipendia penderet ſi ſinguli populi inter ſe centuriati
ſue rei.p. muneca gratis obibant. Et nuxilla curu uecta qd appella-
tut carroccuz in expeditionel ac plia ducebant. Accidit, dimittos
aliquando aut aliaſ eui predandi ſibido inſeſit. huiusmoi cōnductos
mercenariol militeſ pleta maioraq. damna nitarib. q. eos a quibul
timebatur intuſſe. Dicunt hoc maſto experti damno ſno perſimi
clade ingenti duodecim milium ul ferro celorul ul tiberi euectoruz
a Britonib. Anglicaſque, afflicti testant. Celena fauetaq. crudeliter
direpte. & oſis regio affirmat viri romæ adiacenl inqua ſerut qui
inter fuerut ſupra. Lc. oppida & castella partiz fundit ut ne manet-
excila par Tim bitatorib pulſis spoliata ſinſle ut felicel habiti ſint ex
ipſis q nihil rey am�ione durinſ ab Anglicaſ Brittoniq. fuerunt
palli. Crescebat intim vicecomitum in lombardil potentia Benedicti
undecimi pont. to. auſtare in banari damnum dedeculq. Luchino
vicecomiti & Johani einſ fri mediolanenli archiepo attributa & na-
tie p aliquot tempora inter Lombardol qd diſtuse in historiſ dixim
est. certatiz qb. in bellu eui Brittonel Anglicaſ, coruia Bernabou
vicecomiti ſentireſ armuit ille cum alios in Italia tum imprimis

Martiniſi. ii. pp.

Perufini.

Benedicti. xi. pp.

Bernaſol.

D I O L A

Albriacul.

Albriacum de quo dicere cepimul. Cumij comitez, q. extíno militi se pe cœgrestilis supremor victor, c, enualit & in variante ut fit fortima exeiti. Bernabouil fracto sugatoq, Albricus e captus, que ut militari etatisi, níz more dimittent: exi illi p[ro]cibus rationib[us], aliis addua nò posſent. Bernabol argento ad trutnam quâdi ponderaret impêſo redemit. Iſq, p[ro]ſtantiflimus ductor c[ui]z gentem extínam breui expu lit. Lombardia q[ui] uicecomiti erat ſubdita. Bernabone postmodum a ne p[ro]ote in carcerem coniecto. Albricus ſtipendio dimilius. Ita[li]ſ omnib[us] qui arma ferre ceperant, ſe le ducem ea t[one] exchibuit ut c[oe]cti eam in militiam p[ro]ſantioreſ qui[que], inito federe quod ſacramèto firmatum est. una eſſet. Societul ſancti Georgij appellata: qua c[ui] ſocietate ardeo ardeati cels[us], n[ot]o extíno Albricus est infectatus, ut nullus qui p[ro]na auitaq, ori gine in italia genitil[us] n[ò] eſſet, arma p[ro]eam c[ir]uifferte ſit anſus. Fuſ ſe a[ut] ad quadraginta equitum milia extíno Italia t[unc]a p[ul]ſoſ audi uimul c[um] Albricus ſua in ſocietate repentino tumultu congregatos, uix duodecim milia h[ui]erit. Fomeſq, id & orig[io] qued[ia] ſuit omniuſ z[ei] militaril[] ducum quos audiuimul[us] & ipſi uidemul[us] administra[d]or[us] belloz[us] gloria excelluſſe. Nam Braccinul mo[tonen]ſis domesti[c]ul Al- brico familiaril[] ſuit. & S[for]cia c[ui] Lauretio attendulo c[os]ſanguineo p[ro] ma ductu Br[ad]olini. Forlinienſil Tartaliaq, L[au]wellenſis & Thomasinul c[ri]belluſ mediolan[é]ſis Albrici ductu auſpitiil[] & diſciplina militiam ſunt ſequi. Inſtitute a[ut] in Italia militie Albricus nowum addidit or- namètum: q[ui] ubi toracel[] ocreal brachialiacel[] ex ch[orio] q[ui] no[li] uidim[que] nel extíni ul ciu[el] in tumultib[us] p[ri]ſe militanteſ induebant ſero ipſe & calibe totum armati ho[i]em p[ro]muſ edocuit & in ſua ſocietate cura[t]uit. Extíniſ Italia p[ul]ſis Albricus t[em] neapolitanum ſe conferenl regnum La- diçlao regi a q[ui] magni comestabilil[] dignitate ornatul ſuit, t[á]lez p[ro] ſtitit. opam: ut ne duz regno a[multis] p[ro]ſentiflimis, inualorib[us] occu pato ſit potitil[us]. I[z] milia p[ro] Italiam iecerit fundamèta: Ex q[ui]b[us] apparuit.

Bracciul.

Albricus.

R O M A N

cum nihil morte post Albricu preuenti, huisset regni Italici atque, imperii dignitates in Italiam reducuntur. huisset, sentiantur, ut quod alij uoluntur: nostra fert opinio. tanti huisset extinol milites Anglos. Britonensibus, Germanos Italia pulsos esse ut & opibus magis abundaverunt. & maiore certe tutiorez, qetez, postea lempre huerit. Nam & si i belis que post eam extinory eiectionem gesta Urbium oppidorum, q[ui] dirteptiones committunt ab excidio in incendio et languine, et se peuill tempant, & quod uni in expilatione damno est, opes alteri acuimulat. quia extinus barbarus, asportasset. Quin et econtra factum uidemul ut c[ui] multi ex Italici magna conducti mercede transcil ac Anglicis cepint militare. Spolia inde & pecunie in Italia de ferantur. Nullusq[ui] m[ori]stendet edificandi, vestiendi, ornandi & cete tam omnem uide n[ote] rei quia h[oc] feculo iuimulam luxuriem lautitiam c[er]toloq[ui] magnificol apparatur, certe supriorib[us] feculib[us] fieri solitum maiores aliumque ab hac securitate & tutela originem habuisset. Quod omnia Albrico n[on]o Cunij alumnio quod excisum n[on]c[ui] atatur non inmerito laudem gladium, perpetuam accumulantur. Nec tamen negamus romane curie in Italiam ab Auinione reversionem Italie plurimum ad auxilio. Nam cum p[ro] annol septuaginta Auinione romani potissime curium tenuisset, Gregorius undecim nationelem quiculque eamdem ad anum salutiferseptuaginim[us] supranotum & treceretim[us] in Italiam reduxit. At post q[ui] dei munere eloqueta p[ro] viti tomadioli Ratuene geniti uirtutem reuuiſſe cepit. & noua tutiorq[ui] rei militarib[us] fortuna in Italiam extinil eiectione p[ro] Albricum ite[ze] tomadiolum est reddita. Eandem q[ui] tomadiolam per manum n[otas] et c[ia]z in rebus maxibus e[loriam] Italie ſperanu[m] deditur qui latetez supranumque anol historiam tantam attigimul diligencia ut omnem ne duz Italie. S[in] totinſ et olim romani impij pronuntiatur, regionumque ſtatui ad quoy[em] uel regum uel principum uel nationum manu perueniret.

DIOLAC

clare magis & q. fieri posse nideet diffusè ostenderimul. Cujus
ma interim instaurata Italiam quoque, absterla error, obsecitatu
q; multa tubigine nouerimul illustrare. Interi uia flamminia
sennium iungit pont procul eius. Et ad dextam in eadem uia bo-
logneliu, e noui nois oppidum. quod patrum niro, memoria bono-
niensis populul a fundametis edificanit. Supra sunt sole anana &
in apenino palatium castella olim rei militar is gloria clarissime
genti vobaldine subdita: que supriori sculo limul cu longissi tractul
apenini uicil castellis & oppidis ab eadem gente populul florentin
per arma cepit. In padula item varteniul sequitur amnil que pliniul
scribit solitum fuisse ostia padi ne pmaria ubi spineticum appellabatur
ad augere: sed ne auer so pené viginti milib cursu noui nomis ostia
in padulam & padum h[uius] Caniolum appellata Vbi clare memorie
Nicolauf estensis marchio magnifici opis arcem. & postea Leonellu
succerfit ac filiul niam que duodecimo miliario p[er]duat Lugum
fecerit. Intul ad Vatrem dextam in uia flamminia est Imola forut
Corneli a priscis appellata ad quod erat Emilia regionis initium. Ma-
tializa, coqu[ula] poeta h[ac] vrbem habitasse nideat. Sicut h[uius] uibis, innut
Si q[ui]b[us] in terris qua limul in urbe rogabit Corneliu referral me
licet esse foro. Ea cuutat a Harsetil militis, sicut in h[ist]oriis diuimus
dirruta & breui post adelphi immanissimo longobardou rege sub-
nouo hoc Imole, nomine ur ratiénatib, fidem populo Romano suâtib,
opponeretur edificata est habuit, paulo subea etatem nostram ben-
uenutum q[ui]grāmaticus & ludi mag[ie]t tunc in Italia p[ro]mul::::::; h[uius] Johane[]f Imolenſis ponti-
ficii & civili iurium peritissimul. Et interi ad vaticni finistam le-
ptimo ab Imola miliario tausignanum oppidum quod decimis Johánez
p[or]t.ro. genuit ingentis certe uirtutis & fame virus a q[ui] Sarraceni
mediam ferme Italiam obtinet, infugam p[ro]mo conu[m]i post ad lidim

Bolognæsium op.

Nicolauf estensis
Leonellu c[ui] filiul.

IMOLA.

Martialis poeta.

Benuenutul.

Johánef Imolenſis.

Johánel. x²pp.

R O M A N

Taufignanum, op.
Petril medicul.
Johānſe de taufignano
epuſ ferrat.

Plinilf.

Siler h'.

Flunium magna occidione proligit Italiam reliquerimt. Fuit quoq.
Taufignanum ſupiori ſeculo ornatum Petro excellenti medico: & nup
ex vico Codrengano q Tanignano mille qngentil paſiſi, abest origi
nem biit Johānſe ferrarientis epiſis cum doctiſt, tum omnimoda uite
ſanctimonia redundantſ. Supra ad vatreni dextam coderoccum: et
ſuperi ſub ipſi Apenini radicib, est Florēnola noſum oppiduz a
populo florentino cui ſubest edificatu. Proximo item in paduſe loco
oppidum est caput filicil appellatum p qd'transmiſa lintrib, ſeptimo
miliario paduſa p Caniolum navigatur in padum. Via que ab eo op-
pido ſmolam duodecimo ducit miliario filicil nomen retinet. Id olim
inditum q[ui] filicibus Roma auectiſtra ſuit. Cum, h. romano flore-
te impio aliqua belli aut paci vſibul neceſſaria in Emiliam deferri
eſet opul ea mari adueta per padi oftia & inde p paduſam huc lo-
ci comportabant unde viam natura ſoli & paludis propinquitate
cenofam & taro time liciut & nunc et eſtate p[liuſta] perferentem
ſtrui neceſſital adegit. Silicel aut Roma auectoſ ſuſſue ut dictum
facit Pliniuſ q genul id lapidi nullo alio q[ui] circa urbem & mare e-
truseuſ loco reperiri dicit. Disperſol uo per ferrariam ſmolam ac cir-
cuiſtia loca filicel ab hae nunc ipoliata via acceptoſ uidemus eſſe ex biſ
qui nunc in ſtratil circa urbem romam iuſi paſiim circuiſpiciunt. Se-
quit torrenſ in paduſam labens Siler cui intuſ appoſita ſunt agri Bo-
nomienſis oppida Sancti Petri ad dextam. & Ducia ad ſinitham. Supiſi
uo in mothiſ est Flagnanum oppidum ſecundo honorio pont. ro, ibi ge-
nito decoratum torrenſ. Torrenſ inde habetur Claterna paduſa iuſe
Vienn ad Caballoſ p[ete]nſ ad cui nois pontem viam flaminia ungentez
oppidum ſuit clatina cui modica apparent ſi ndamēta de quo Cicero
ad Lentilum. Etat Claterne noſter birciuſ ad forum Cornelij Celat.
Paruo inde Ipatio a paduſa abſunt oppida hinc Medicina inde i mutiuz
populo & q[uidem] diuſte frequetiſſimum. Supra est in collibu Varagnana

D I O L A

I dix inde habetur fluunt apud Mulinellam vicum paduſam attingentem. Unde XX. ſtadio ad padi ripaſ limnibò nautat. Ad ſinistramque, idicibus pri- mo in colle caſtellum t Brittonum ſub apenino ad ſinistram uſanum, ad dextam Cabutatium. Amni ſauane paduſam illabenti Bononia ad iacet. Sutq, intus ad euſ amniſ ſinistram via floretina Planorum p[ro]mo poſt i motibò. Loianum inde Scatchalasiniz & in ipenino Capre- num. Deinceſt et theni bononienſis parſ ſoffa manuſacta per vrbem ducera: que auelam torrentilum vrbem dividentem ad pomeriuz au- genſ lintref per paduſam dimittit in padum ſecundum huiu navigationiſ ſinistraraz paduſe adiacet. Ocelinum turriſ in ferrarienſi via ad limitis agri bononienſis cuſtodiam comunita. Apud Ocelini turrem paduſe ſinem olim ſuſſe, & thenum bononieſtem eo in loco aut propinquo pa- dum inſuſiſle indicant peruetuſi utinſa, amniſ aluei, indicantop, pa- riter Ptholomea ac alioru geographoru descriptio ac pictura. Cum uio paduſ quatuor ſere milia paſſus retroceſſerit quicq[ui] presentem padi ri- pam et Ocelinu intercedit paduſe accesseſt: nec utante cſuuerat padunc illabunt thenul & Scultena: Sz Lainio. & Samogia auet[que] thenul Saulte- ne & formigini torrentulo nungitur: acueraq, huiu[n]mo[]i aquarz molee, per ultima paduſe ostia ad Bondenum illabitur padum. Id uio bononie- lis agri q[ui] thenum paduſam & ipſam intercedit vrbem: plurimil vi- cil oppidis & castellis frequentat: podio lambertinoz: proſperio plate- ſioru: Venantio: galleria: peretulo: centhio: & Plebeio. Bononiam vrbem, uetuſtam ſcribit Pliniuſ urbiuſ qual[em] etruſa ultra apeninum habuere p[ro]mariam boioru poſter caput ſuſſe: ut pro ſelina credatur primum boiora: poſt bononia eſse dicta. Eam Liniuſ. xxxvif. dicit coloniam aro- maniſ deductam agrumq, cum ſuſſe captum de Boil Galli, qui ager priuſ fuerat Etrusconu, q[ui] per Auguſtis & aliquot impatoru tempora tri- um opulentiſſimam Italie cuitatuſ ſupo mari adiacentiuſ, una[ſ] ſuſſe: cum alij dicunt ſcriptoreſ tum aſſimat Pliniuſ. Suetoni: aui dicit Oc-

BONOHIA.

Planorium.

Rhennuſ fl.

Paduſ fl.

Bononia.

Limuſ.

Suetoniuſ.

R O M A N H

tuumamque Bononienlibros quod in Antoniorum clientela antiquus fuerant, gratiam fecisse coniurandi cum tota Italia pro partibus suis. Idemque Sueno-nius scribit. Heronem impatoremque latine pro Bononienlibulo ad consulem & senatum. Juliusque capitolinus in xxx viris gestis rebus de Cenforino dicit. Etat eum sepolchruz grandibus, tris circa Bononiam incisi. Et eum honorel. Ultimo tamen scriptus est felix pomerâna infelicem. Sinus. Ad annos falutis quadragesimis supra octingentesimis. Sedii pont. et Ospori prius appellati tibi, cum Lotharius tunc Imp. Ludovicum filium, domum cum copios mitteret. Bononienles illum multo incognodis. damnisque, affecerunt. Quoniam et ille converso qui am pretierat exercitu ultionis modium exceserit, quod post agri vastationem facta, in insontibus per vicos villas, repertis eodem oblesam vrbem captam, reddidit imunitam. Et tamen adannum, falutis septuagessimis, prumus supra ducetessimum & millionem taz, seam fuisse potente, ut aduerunt Venetos libere mari adriatico navigationem prohibent. Tribus annis bello cœtendebit. In quo Bononie pretor-custis habebat, apud domum Maria Padi, ostia ubi caestellum Bononenses edificaverant. quadraginta milia equis pedibus in exercitu tenuerit repulsa. Veneti ammis aliquot copios cum ducibus Venetianis. Laurentii teupoli ducet paratiores redissent. Inter Bononienles Venetenses, pex firmata est, in qua actum est ut padi ostiis custodia Venetis reliantas possent, Bononienles pex eam & sumemeta absque vectigali ad libitum deportare. Equietae anno orta, cuii diffensione Bononienles factionem cuius ut dicebant, impialem patria ciecerunt. Lambertatiol & eorum partes, lequatos Asinello de andalo, comites panici, Carbonesiol, Storlesol, Alberol de villa novam, de principis, de Abbate, comites Butri, Fulcardol, de Abbaesio, de Fracta, de Lamola, de Rusticanil, exinde cum parte in cuuitate victrix manerant. extorres animoliis infequita Fortunum, in qua illi se receperant. citatem obediisset. Bononienles exer-

Julius Capitolinus.

Sergius pp.
Lotharius II.

Pretor Bononie.

D I O L A.

citum factum est et fugatul quo i prelio legi in veneto? monumen?l
octomilia bononien?es cecid?le quoq a?ut modo tef postea le huer int.
bononiaz anno nonage?limo vix dum elapso fuisse a' romane eccl?si
mag?tatib hoc nono quem n?c habet circu?datam muro simul. Con-
statq eam n?o muro mag?l p?d t?p?l ac diu postea q, opibus ?mplifica
tam fuisse. Habuit bononia sicut tradit Eusebiu?. L. Pomponium
bononien?em athelanar scriptorem. Et paulo post p. M. Tullii cicer-
nis tpra. sicut ip?e in bruto dicit. C. rustice?llum oratorem baud qua
q, contemnend?us. & secundo Lutio pont. to. Alberti filio cune ornata
fuit. Martialis u?o eam vrbem Ruffo ornatam fuisse dicit his ulibuf.
Funde tuo lachrimat ordata bononia ru?so Et resonet tota planctus in
Emilia. Plinifq, refert cu? Vespasiani?mp. edicto Ital? censu? br?t
L. terutu?z. Marti filium bononien?em viginti qnq, & centu an-
nol fuisse natum. Idemq, Plinif dicit nullo? calamos aprior? ef?e la-
giptil q, bononien?es et speculare? lapide? breue? maculofa? c?plexu
ficial in bononien? agro reperiri habuit a?ut paulo supra etatem
n?am bononia Joh?nem Andream Calderinum iure confultou, eta-
ti f?e celeberrim?m. gaudemifq, etatem n?am tulif? Nicolaum
Albergatum. qui p?mo cartul? monach?l. post bonon? episcopus.
Dem? roman? eccl? cardinal?l vir fuit c?u celebr?l sanctimon?e tuz
etia lapie? singularis. Nuper quoq, Anton? daruit benti?olius vir-
nobilium etatil f?e in bononia potenti?limul. et pontef?us fui feculi
bonar artium. ceterar q, virtut? prelertim liberal?tat?l gloria ce-
leberrimul. Obijt, proximil t?p?ibus philosoph?z fui feculi prestat-
tissimul Nicolauf faba bononien?is. Suplunt a?ut Galpar n?ic epus
Imolenfis p?us inflig?l. & multi iurium civil?l. & pontificii & phy?
ac medicin? studiis ornatus?limi. Ludou?n de gente ludonif? lacri
pslatij apostolici cau?z auditor. Baptista Floriani iure consil?limi
filial. Galpar arreng?erius. & noster borni?l salen?is. Matrem u?o

L. Pomponius.

C. Rusticellus.

Martialis,
Rustus.

Johannes andreae.

An. Bentioli?ul.

Galpar epul.

R O M A N

Studiorum Bononiam pascit nunc ornari eleganter docil nullus mirabi
tur q[ui] meminerit q[ui] cum honore dicimis. Cuique discordie p[rae]tut fer
to per etatem nam Bononie abstulisset p[re]stant ille cuius iſi quos nunc
ipſa & du[que] ſimiles in ſtalia beant cuitateſ. Ad themi ſinistram inte-
riuſ olinetum ubi conuallis themi map[er] vicil villis. castellis, ba-
bitata. Et qua lauiniuſ torrenſ illam inſuit est P[atric]uſ viduſ. Ad d[ex]
teram ſb apenino caſium in apenino granatamonium atx altiſima. In-
ter Samogiam torrentem & Scultenam annem ſunt oppida & ea-
stella. Creuallcoruſ: Persicetum: Francum ubi olim ſuit ſorum gallo-
rum. apud q[ui] oppidum. M. Antonium h[ir]ciuſ & Panſa o[ss] ſuparit.
De quo p[lio] ſic habet Liniuſ. Ky. ex viij. Cum Panſa cos. male aduerſus
Antonium p[ug]naſet. M. h[ir]ciuſ cos. eti exercituſ ſupu[n]ienſ ſuſis. M.
Antonijs copijs foru[n]tus utriuſq[ae], partil equanit[ur]. V[ic]uſ deinde ab
h[ir]cio & Celare Antoniui in Galliam confugit. At h[ir]ciuſ qui poſt vi-
ctoriam in ipſis hostium caſteris ex vulnere ceciderat. & L. Panſa ex
uulnere deſim[er] in campo martio ſepulti ſunt. Deinceps intuſ ſunt
plumaruſ: B[ag]anum. Monſueliuiſ agri bononieliſ caſtella. Eſt etiam
in bononienſi agro in paludem Paduam uergent[em] Nonantuli oppidu-
monaſterio inſigni ornatum: q[ui] gliſſe Maſildiſ comitisse opera im-
penſa, edificatum est. Sz iam Scultene ripam ad quam p[uen]imus
cispadane romādiole regioni ſinſ ad transp[adanam] euſdem partem
traſeundum eſſe admonet. Ad p[ma] p[adi] oſt[ia] Spinam v[er]be[] Diome-
dicial opib[us] ſuſſe conditam ſerib[it] P[iniuſ]. Sz euſ parua extant ueſi-
gia partim vallis partim d[or]ſum ſp[ine] appellata. Unde prop[inqu]um
p[adi]um veteref Sp[ine]ticum appellant: quo in ſp[ine]tico tracit Su[te]toni
Claudiuſ ſmp. de Britu[n]iſ triu[m]phaturu[n] nanem edificasse omnium-
maximaz[que] potuſ magnam domus potuerit appellari. Primum ea
d[ex]teræ p[adi] p[ipa] vicu[n] habet Sanctalbertu[n] ubi anno n[unc] ſe p[er]ſuagelio
nono atq[ue], Centefimo Veneti caſtellum ediſcaru[n] Marchomama

Oliuetum.

M. Antoniul.

Birtiul col.

Baganum op.

Matildis comitissa.

Claudiuſ ſmp.

appellatum.

D I O L A

appellatum: ut bononienlib; reliſtěnt hoſtib: qui aliuſ castellum in
aduerſa padi ripa ſed inferiul iuxta mare magniſ ſumptib: communiue-
tat. Etq; if ſancti Alberti lociſ unde p ſoſſam paduſe meſſanicuſ duode-
cimo miliario ravennam itur. Ea in padi ripa frequentef & prope co-
tigu intra viſiuti milia ſt uici: humana: Foſſa putula: Longuſtrinus.
Filuſ a padi rectitudine milia paſſuſ ſex ſotinuata dictuſ. truſta: bla-
ſianuſ: in quo uillam habemus locuſteſtem e regione Čanioli ſitam in
qua hoz; prem ſeripſimuſ. Et post Argenta oppiduſ ſimuſ euſ Ferraria
a Smaziſgo exarcho ſient in historijs diximus pmo menib: communi-
tum: duo de viſiuti milia paſſuſ diſtans a Ferraria cimitate qui in patio
ſeandum padi ripam diſtat ab Argenta trib paſſuum miſſu Conſan
dala villa Marchionum estenſium magniſci operiſ edib: ornatiſſima.
A deamq; uillam rectuſ & primariuſ padi curuſ qui preterlabit anno
nunc centefimo: tortuoliſiore nemiebat alueo: quem nunc a vico Coderea
corrupte pro capite Eridani dieto ſeuſ villam belreguardam deſte
catum uidemus. Nam pictura Italie qua in pruſi ſequim Roberti re-
giſ Sicilie & Franciſi petrarehe eiuſ amici opuſ vienientiaz: Vicueriā-
q; & Conam vicuſ poffuſenti pado apſolitos habet. ſuare partes ipſas
padi a ferraria Conſandalum: & a Coderea i maré nunc deſluente:
a centefimo anno initum huiuſe non dubito. Supra Conſandalaz alia
est uilla Monaſteriolum appellata. At ſecunduſ maruſ littuſ diſtant a
p[]maruſ padi oſtuſ paſſuſ qndecim mille ſtagni qd Pruli Capreſi um di-
xere oſtia: nunc magnanacha uilgo appellata: ad qd ſtagnum paſſuſ
ſupra duodeciz milia in circuitu paten[]t Comaclenſi ſita est uetuſ ci-
uital: qua per Gothor[]; longobardozq; tptra clasſem armare ſolitù
Veneti ab Alberto Berrengarij regiſ filio Comaclenſium auxilio in
inria laces ſiti: ad anuſ ſalutis nongentefu[m]m trigelimi[u] ſeendum
deſtruſeruſt: ut ſemper poſtea ſient & nunc a paucuſ fuerit incoluſ ba-
bitata. Miru[n]o est: cernere quan[]tam id ſtagnum preſtet p[]ſeuſ copiaz.

Fosſa putula.

Argenta.op.

Conſandala villa.

Roberti ſex.

Magna[]uſcha.
COMACLEHS[]S ciuit[]ſ.

Stagnum.

R O M A N

q[ui]d[em] anguillar[em] cephalor[em]que l[ate] condit[em] u[m]l[us] maxima inde habita ma[n]g[ui]n[que] E[st]en[lib]que marchionib[us] vectigal omni prop[er]modi[que] Itali[que] L[iti]ſſa[cit]. Scim[ui]l[us] u[bi] uidim[que] h[ac] in p[is]catione cotingere q[ui]d[em] Plini[us] de L[ena]co Mintioq[que] ſcrib[it] hi[us] uerbis. In Benaco O[c]zobri menſe glomerate anguill[em] u[ol]uunt mirabili multitudine[u]t in excipul[i]ſt et ſt]umini— Minti[us] ob h[oc] ip[m] fabricatis ſinglor[em] milium globi c[ap]iant[em]. Vol[u]na ſequunt u[et]iſt[em] preſenti[ſque] nomi[n] ſt]nha. qu[em] tamul[us] auget a p[ado] u[er]teri apud codeream: ſi ne capud E[rid]ani ſeſi[us]. Sunte[que] ea in ſuſula q[ui]b[us] bifurcatu[em] h[ac] ſeſi[uta] padu[s]; mare adriaticum: ac p[alu]ſ capreſſa effi[t]unt u[ui] pp[t]is frequet[i]ſt[imi] & villiſ cu[i]um ac om[i]mmodo agreſſi cultu ameniſt[imi] in q[ui]ſemini[et] inFERiuſ Maſſa & Foſſadalbaruſ. Mi[li]are: Miliariu[m]. & Medelana: et ſupra Portuſ: ac Belreguandum: ingentia cuuiſ v[i]le magnificet[i]ſt[imi] operil[em] palatia a p[olaro] preſtan[t]tillmoq[que] principe Nicola[os] Marchione[que] esten[i] in veteri vico Vicoeria edificata: cetis e[per]ar[i] poſt[u]nt om[i]b[us] qu[em] in cuui[t]ibus alio[que] Itali[que] principel[es] edificasse u[der]imuiſ. H[ic]que, vol[u]na tamul[us] viget[imo] ſupra mare miliario dextrors[i]um ſe in alterum ſendit tamu[s]; cuuiſ ſt]nha appellant g[hor]orum. Sunte[que] in ſuſula inde facta Cadegboru[m]. & mal[ent]ia u[ui] popu[l]i ſe[re]ſt[i]t[imi]. Inſert q[ui]b[us] dit[i]ſt[im]us, edi[t]itiſſa[que] ſuper-bi[t]t[im]us P[ompoſi]e monasteriu[m]. Quatu[m] de h[ine] h[er]t[u]t tamu[s] p[adi]. qu[em] contra F[ic]arolum dixim[ui]l[us] p[im]n[u] ab eo ſcendi. diciti[que] i[ol]io ad for[n]ace[em]. ſic a vico u[li] porti[em] ab hoſpitationi taberna denoiti[u]l. id[que] ultimum p[adi] os[tem] limitem efficit: quo rom[ati]diola ſecundu[s] mare diuiditur a Venetis[em]. In ea u[bi] ſuſula: quam duo hi[us] rami a veteri p[ado] ſeſiſſa[que] q[ui]ntodecimo ſecundum ripam ſupi[orem] diſtateſ miliarium effi[t]unt.

Paduf A'.

Nicolaus Marchio.

Pomposi[e] monasterium.

FERRARIA.

D I O L A

a tribul metallo, non ibis appelluerint aureolum Forliniensis agri in
ameno colle litum: ab auro. Et Argētam pado p[er]mario apposuit ab ar-
gento. Ferrariam, a ferro. Ob eam ait que in padi ramore, sisura
& alueor mutatione facta est loco, cotusionem non latil iudicare pos-
simul. vtrum ne in h[] ferrari, loco an si p[er]ta ubi tamul est Ficaroli. in
culuerit Aslaraci quod p[er]tōl estruā orundol vult Plinii s[an]tagiā, for[ba]
in Atrianor, paludet dermasse. & inde Vrbil Adrie, submersionem in-
cobasse. Sz uetera h[ec] ut s[ui]nt dubia, relinquet ad nostrum redeamus
institutum. Cui Ferraria vrbs ab ip[os] conditionis initio in partibus ta-
uennatium: romanorum, simul aduerſus longobardus durasset. bis a
Carolo iuicil post donationez de exarchatu tauēnate factas romane ec-
desie in ei, obedientia per ſenerauit. Landez quo t[em]e germani ſmpato
rel eccei ad ſulari ceperunt: ip[la] quoq, ciuitas ſub altitudi uacillauit.
Sed ad a[n]um salut[em] undecies centenum Matildi comitissa Venetorum Ra-
ſeu[nati]n[que], auxilio eandem vrbem ab Henrico ſto: eccei hoste occupa-
tam ſibi subegit. Et anno abinde centesimo & uigefimo p[er]mo c[ui] Mar-
chionel estenles amicitiſ, diu[iſ]ic[ui]ſ, potentiſtini in ferraria eēnt. Sa-
linguerra q[ui]dam ferrariensis p[er] eor[que] & ecelini de romano amicitiæ oc-
cationem perfidia v[ul]us Federici Barbaroſi instigationibus auxilioq, Fer-
زارie dominiu[que] occupauit. Quem Innocentiu[que] quart[ui] pont. ro. Veneto-
tu[que] auxilio ad annu[que] salutis duodecies centen[i]n[que] atque quadragesimam
expulit. Et Marchionel estenles Ferraria, ſibi paulo post ſubigere incepe-
runt. Sz, a[n]o ab inde ſexag[el]imo octano Veneti ip[er]s Marchionib[us] p[er]ma-
pulſis Ferraria ſui[que] potiti: eamq[ui] ut dimittēnt adduci non potuerunt. licet
Clemenſ q[ui]nt[us] pont. ro. ciuitatem venetiar[que] ecc[esi]tico ſup[po]luerit inter-
dicto. Unde omnia eor[que] bona p[er] Galliam Brittaniamq[ui] d[ur]repta fuerunt.
Nec paruſſent iuſſionib[us] p[er]p[er] Veneti niſi legat[ur] eccei in ſtaliaz a vinione
venienſ Marchioniz, estenſi[n]z & ferrarienſi[n]z, extereror[que] auxilio ſſe-
tui[que] Venetol vi[que] armil Ferraria p[er]mi[n]z post Castrothealdo q[ui] ad ponte-

Plinius.

Carolus.

Matildi.

Salinguerra.

Clemenſ p[er]p[er] vi[que].

R O M A N

retinebant. magnis utrinque, cœmillis cedibus, deturbaſſet, ſuoræ, poſtea
ſemp. ferraria ſub estenſis familie gubernatione pontificioſi obediен-
tiffima. Et adeo tali dominio felix ut cum opibus & potentia per ſin-
gulos creuerit annol. tum maxime proximil viginti annis mirabile
habuerit incrementum quod ſui multiplicare fecit concilium à quæ
Eugenio pont. ro. ibi celebratum est inter ſuerint Johæn. paleogo-
lus ſmp. Constantinopolitani. & quicquid p[er]tis t[ur]p[er]s gratia Christia-
nis ſubdita uiror habuit excellentium incobata. Nang[us] est Ferrariæ
qui Flotentiæ condilam ſinſle diximus orientalib[us] unio cum ecclesia
occidentali. habuit et Ferraria p[er] etatem nam p[er]ſtantiffimui principem
Nicolaum Estenſez cui ad ſumam eſiám nibi preter fratre ornametæ
defuit. quam felicitatil partem additam uidimus principi Leonello quæ
nuper amabilis: et nowul narchio Borſiis & li liar[em] ornamento
caret. humanitate ſui liberalitate & prudetia genitorem Nicolaus no
bis reedet. Q[ui]o p[re]terenti t[ur]p[er]bo nonc[us] ſp[er]lendidiſtume cuitati de
ſuit p[er]ſens ſuppleuit ſecilum. in quo viro habemus nobileſ [fr]iis huma-
nitatil ornatoſ. Nicolaum. Laurentium. Robertum. & Titum Stroſæs,
Lippin Plateſium. Et q[ui] per itiſtimul et est mediis ac philofophus
hieronimum Caſſellum. Diſſicalib[us] nobil restat limitum humil regio-
nis designatio p[er]ſtim Adriau eſearchatui Ratiene ſubiectus ſimul
cum ferraria in Romadiola claudere cupi entibus. Pado quæ ſicaroli di-
ximus appellari decimo ſup[er] mare miliario ad dextam ubi p[er]ſui ſelluſ
habetur ſolida & aratri patienſ adiacent corbule vici duo alijq[ur] paſſu-
um miliſo inter ſe diſtantibus. Dehine Crispinuſ. poſt è ſoſa Pelosella
cui intus adiacet Orachanuſ ſpetiſa villa Nicolai. Lauretij. Roberti.
& Tit[us] Stroſiary: doctrina eque ac nobilitate gentil ornato[rum]. Multas
ab oſto ſoſſe pelosella paduſ alienaſ accipit aqual. Ham parno ducta tra-
ctu ip[er]a ſoſſa paludel exonerat ampliſſimal ut p[er]t[em] qual magna par-
Adchelis fluiſi veronenſiui & totus Tartarui ſotuſ[que] Menachmiſ torretel

Eugenius. iii. pp.

Nicolaus Estenſis.
Leonellus.
Borſiis Dux.

Nicolaus
Laurentius
Robertus &
Titus
Hieronimus Caſſellus.
Paduſ At.

Crispinum

Adchelis fluiſi.

D I O L A

adeo late longeq, angent ut marif sinuz amplitudine ac sublatil qua-
doq fluctibo ostentent. Infunţa, q[ui]pura castella & uici quor[que] ad dexte-
rum ſpnum est Fracta oppidu[n]us in quo ad annum ſalutil duodecies—
centenum atque vigetimus quartum. magna ac prope univerſalil populi
vtriusq[que] ſexuſ cedet facta est: ab Agone nonuſſo marchione eſtenle par-
tel Salinguerre ferrarienſis tirāni acriuſ inſequente. Ad ſinistratz[que] pa-
ludem Pelofella ingredienib[que] est Siluſtril domuſ: vide patauina via in
Arquatum vicum peninſule Rodigienſis est paſſuum duor[que] miliuz traie-
cus. Mediaq[que] in valle ſunt Treſienta & oppidulum Guifelmuſ: ac ippuſis
uetuſte atriſ fundamēta inter que vicuſ est eccl[esi]a una & alijq[ui]t domib[
]us caſiſ ut plimuz pilcatoriſt frequetutuſ. Ea v[r]ab olim p[er]clariffima qua-
mari adriatico nomen dediſſe ostendimul[que] grecuſ Lydil ſiueru milt Juſti-
nuſ: & ab Etrusca[que] ſiueru Liniuſ Pliniuſa[que] ſeribunt: originez hu[n]t[que] et-
ne cuitatil titulum ac dioc[esis] retiner. Orit Menachul torrens ad ma-
gnanum agri Veronenſis vicum: cetamq[que] & pretellaſ vicuſ preterlabit.
Tartarul itez in agro Veronenſi ad greciamum oriunduſ: Nucarolium
inſulam porcaritiam ad ſinistram: & Gagium ad dext[ern]m uicof habet.
A theſis aut part[que] dictal illabit[que] paludet ſub Liniaco & villa bartholomea
p[er]ma ad Custagnarium ſenſutam ſiclit triuſ u[n] hu[n]modi Flunioruſ per cō-
tiguam regionem Marchiam taruſinam delabentiuſ; Ideo inb[ac] curſuſ
del[ep]limus: ut peninſulam rodigienſem Attriennium dioc[esis] ac regioni
quam claudimt ſiclit par est in partib[que] romādiolę colligamul[que]. Eſt[que] ea
in peninſula Rodigium nobile oppidum bartholomeo ornatiuſ rouerel-
la archiep[que] & cardinali rauēnate ſtudiuſ eloquiēt[que] ac ſacriſ legi[b]ui.
& lib[eral]itate humanitate plurimum decorato. & Lauro[er]tio rouerella
episcopo Ferrarienſi ſacre teologie & medicine doctore excellentiſimo.
Eſt & Venetum Castellum antique venetiſe nomen ſeruanſ. Sumt[que] oppi-
da Lendenaria & Abbatia popuſiſ frequetata. Supra forſſe pelofele oſtius
ſunt ad ſinistram Francolinus ad quem via paduana profecti ferturia

Ago Marchio.

Guillielmum op.

Menachul fluniuſ.

Tartarul A.

Marchia taruſina.

Rodigium nobile op.
Bartholome Rouella.
Laurentius Rouella.

Lendenaria Jop.
Abbatia

D I O L A

padum transmittunt. Et ad dexteram pontifacius obscuroVICIOUS LUPAQUA
peruenitur ad padi integri ripam vnde ramus scindit Ficaroli. Deinceps
q; integer est pudil. Huc uо Ficaroli ramum intra ànos centùs proximo
incohasset ideo nò dubitamus: qu2 Roberti regis neapolitani & Francisci pe
trareche pictura Italie quam noſequi luptra diximt ipm non habet ra
mum. Prefea monasterium ſancti Saluatoril in quo arx Ficaroli edifi
cata fuit. & ciasu vicel obtinens Sancti Laurentij de casellis eccl[esi]a mo
naſterio ſancti Marc1 ferrarientis annexa iuſtuta h[uius] annor[um] quadra-
gintoy iurium ſuor[um] monu[m]eta in quib[us] faci[le] intelligt vbi padul
ip[er] n[ot] est Ficaroli dictu[rum] ſuille agros confirmentq; nos in hac novita
til huius rami optione appoliti ſingtis viris monaſtij ultra citraq pa-
dum h[uius] exis[tent]o fines: q[ui] designat[ur] null[us] un[us] ipſi[rum] rami mentio
facta est. Sunt ea in padi integri ripa Setualle & caſtui novi arce-
Maſſa. Brigantin[em] & Melaria viam cui[us] opulentissimi tu[rum] et populi frequen-
tissimi. Deinceps tra & per padi ripam Lombardie & ad c[oe]tiguas me
lari[que] ac brigantini agro paludis taruſime marchie limites habent.

Monaſterium ſancti
Saluatoris.

Caſtrum novum.

ITALIE ILLVSTRATE ROMANDIOLA REGIO V[ersus] EXPLICH.
ET LOMBARDEA REGIO VII[erus] INCIPIT FELICISSIME.

Carolus magnus.
Adrianus p[ro]mus. pont.ro

ERDVCTA EST Superiore Libro Romand
ola hinc ad liniftram Seultene amnif ripam.In
de ad melariam Agri ferrarientis vicum cer
to[rum] ultra citraq, padum limites ſuos Lombardie
niic opera est impendenda. Id nomen álongobar
dil tractum elle constat. Quando, h[uius] Carolus,
magnus. & Adrianus p[ro]mus. pont.ro. nomen-
ut diximus Romandiole indiderunt hanc & partem Italie aliquando
dicetam. p[ro]mus Galliam Cifalpinam noluerunt cenſeri nomie Lomba-
die q[ui] a longobardil ad decem & octo luptra ducentoſ annos fuerat-

LOMBARDIA

occupata: sicq, eam romana eccl[esi]a ab ipso t[em]p[re] citra fu[n]i in monumentis
per a[n]os sexcentos quatuaginta fecit appellari. Et q[ui] Verona, Vicetia,
padua: & Taru[i]sium c[i]nitat[em] ac om[i]s regio a[q]leiensis eccl[esi]a ab eisde[n]z
quoq, longobardil lemp fuerint posset[le] certa tam[em] nobil ratione: quaz
ip[la]s del[ec]turi regionel aſſerremus: quatuor ille c[i]nitat[em] c[i] aliquot-
aliil marchia taru[i]ſiana & reliqua par[]t Ital[i]e illi adiacenl: tuz aqui-
leienſil: tum foriuiij regio ab eo t[em]p[re] fueriit noiate. Siut Lombardig
fineſ Scultèna & Padu[s] amneſ. Apeninul & Alpeſ citra padu[m] & ult[ra]
euq q[ec]d intra alpeſ benan[i]q, lacui[m] & amneq Minti[m] ipſo claudit
pado. Igitur ad ſeultène d[ex]am qua influit Formigo torren[]e posſe t-
miſt[us] à Mutina deſluenti Komportiul est. Vicuſ. Inſtra è ſinle oppi-
dum: ad q[ui] ea qua dixi[n]ul aquarz moſel theno Scultèna: Formigio
ne & p[le]riſq, torrentib[us] coeuntib[us] foſſam efficit Fustoren[]uz ultim[us]
padule oſt[ia] ſacientez apud Boden[i] oppid[i]ui ubi opinor ſuſſe Bondo-
macum: qu[ie] Plini['] lingua gallica ideo ſic appellatum affirmat: quod
immeliz[us] ibi paduſ profundiz h[ea]t. Scultèna Fluui['] uetuſhu[n] id nomen
ſup[u]iam emiliam n[ec] retinet: inſtra Panarii[]l appellat[ur]. Eſt[ur] il Fluuius
apud queq ad ſin[]z ſalut[i] ſexceteſimiz & ſeptuageſimiz plio inter ta-
nènateſ & longobardol comiſſo cecidit[se] in t[au]nenatiuq, partibui[] occo-
milia oſtendimus in h[ist]oriil. Cui interijs ad ſinifteram adiacent i-
Spilimbertum. Vignola. Maranum: et in Apenino Fananum: per q[d]t
oppidum arduiz est in eſt[ur]iam ad P[istor]ia[]z t[ame]ſ. Formigo torren[]e
apud Iſpean[]uz oriundus Mutinaz attingit uetuſti & i h[ist]oriij[us] fre-
quieta[n] nois c[i]nitatem qua[] Liniu[s] li.xxxxviiij. d[ic]it ſuſſe euq P[ila]no
& Parma[]a deductam à romanil coloniam. Et li. ex viij. idem Liniu[s]
ſcrib[it] M. Antonium obſedit[se] Mutin[]e. Decium Brutum. & cum
miſi[] ad eum de pace legati par[]um uatuſſent popu[m] romanu[m]
saga lumplit[se]. Inſtra aut li. ex viij. idem Liniu[s] c[i] malor[]z ſuit: euq
C[ea]ſar Octau[i]us Decium Brutum ab obſidione Antoni[]a libera[ſet].

Scultèna, f.v.
Padu[s].

Plinui[]l.

Maramum op.

MVTINA.

C[ea]ſar octau[i]n[]l.

L O M B A

Senatus ipsi bruto triumphum decernit leui mētione habita
militiū Oceani. Quare iratiū & Antonio ac Lepido reconciliatus ro-
mam ēu excitu venit. & ànoſ agens decem & nouez consul è creatus.

Tradit aūt Plinius exire mutinēsi agro statif dieb vulcanum. Eam Mu-
tinam q[ui] nunc exat nouam eſſe. & uetuſte fundamēta pauxillum di-
ſare constat. Quiſ aūt uel banc edificuerit nonaz ul[que] ſueterem
demolitiuſ non inueni? Certum ſi habemuſ ipſam q[ui] nunc est trecente-
ſimo q[nquage]ſimo ab hinc àno nō ſuſſe. et utriuſq[ae] ſolum annuſ ante
rebedificatione] quadringentiſ munitionib] in vrbem coacti] caruſſe.

I. histori. u. gothor. longobardor. niſq[ui]e, eius nomen inuenit. cum
Bononie. Tanneti. Brixilli. & Parme. nonà ibidez ſint frequētia. Qua-
ratione in ea diuſione terray] ſtali]. qua. Caroluſ magnu] & Ludo-
uicul]. ac alij filij & nepotef romana cuz eccl[esi fecerut in neutriuſ
partiuz fortes h[ec] ipſa ciuital uenit. V[n nec pontifici ro. c[essu] p[edet].
nec ab ſmpatore aliqualem depèdentia habet. Fecit h[actenul] padula pa-
lus. ut ſinſtam p[adi] ripam à p[omari]ſ oſtii] ad Bondenuſ deſcribere
neueri? Post Bondenu] q[nto] miliar]o in p[adi] r[ip]a. est Stellata uicul
arce] b[us] unde catena in altam trabit è regione p[ado] apſoſitaz arce]
quib[us] p[roſi]chionel eſtenſes p[adi] integri & utriuſq[ae] eius r[ipe] clau-
ſta communiunt. & deſenſant. Sermeduſ in h[ac] p[adi] r[ipa] leg[is] uetu-
ſt[ui] n[ot]s oppidum per q[ui]d'Antonij p[ui] itinerariuſ liber oſtendit iter ſuſſ
ſe à Patruio adenſto q[ui] concordiam oppiduſ. & in]de] Bononiu] acceſuri?

Carolus magnul.

Sermedium op.

Ludovicus gongaga.

R

D

I

A~

familie domicilium. Primul deinceps flunvi integer & solus paduz
illabitur Sicla: cui ad sinistraz iminent Huuolaria vicul Turtil. A-
qualonga: Saxolum: & ubi torrente dolo augetur Salcinum: & ad do-
lum sub apenino Fraxanor. Et in apenino Peregrinuz, qua arduus
item est in eturiam & Lunenlem agrum Saltus. Apud Salcinuz et
altero Sicla dextrorum augetur torvete cui adiacet oppida. Carpo-
netum: uolognum: & in apenino Piolum. Ad Sicle dextrem est Sané-
ti Bündicti celebre monasteriuz à gloria Matildi Comitisse edificatum.
Jntul Sancti Martini oppidum: & ubi foſlam tazam Cruſtulul illabitur
torrenf. Regiolum. Inter ad dextam Roberia: ad finitam Lora: Baie-
sium: & sub Apenino Caſtru nonuz. Ad Cruſtuli sinistraz iua Emilia
est Reginuz Lepidii ciuitat: quia cuz mutina obtinet Ctenſis Marchio fer-
ратиенſis. Et si uо bec ciuitat ſatil est uetusta: quam Lepidum p ſeleſtſil
ſimi triuitturatuſ tpra edificasse constat. Tamen ſiut de Mutina dixim
nomen eius i nullis gotho, aut Longobardor historiſ reperit: cum
Parme: tаneti: Bononie: & brixilli noia eisdem in historijs frequièna
inueniantur: ut uо abſurde uideamur ſuſpicari: ne aliquot ſeculi
deſtructa mäkerint: aut ſimunita ſupius ſunt caſtella Palul & Sarcha:
& ad dextam Gipſum & Canoſſa: inquo oppido glorioſaz Matildino
comitiflam in historiis oftendimul. ſeptimii Gregorinuz pont. ro. ab
inſidiis & violentia Henrici t[ici]j imp. tutatam ſuſſe. & Henricum po-
ſtrea decalciatil pedib & nudo capite p. mediaz byemez de nimbo &
glatie ueniam a pontificie impetraſſe. Seq[ut] in ripa padi Guardaſtallu
olim. uе Guastalla in quo oppido miratus ſum pontificel ro. Urbanuz
& Paſalem utrinq, nois ordine ſevidum: Ante uоſ trecètos duo cœci
lia celebraſſe: unde credideriz illo q[ui]tune fiuit oppido destrueto no-
uiuz hoc poſt ea edificatum ſuſſe. Deinceps est Brixilluz uetusti & in
historijs celebrati nois oppiduz, niue in cume. Cuiuſ arcens Corrigiſſez
nobilis Lombardie familia magnifici apparatul ornatam edificiis inba

Sida A'.
Salcinum.

Carponetum op.

REGIVM.

Matildif Comitifſa.

Guardaſtallum.

Brixillum.

L O M B A

Rotharil.

Tannetum

L. Manliul.

Narſel.

Lentia fl.

PARMA.

Caſſiul.

bitant. Primul uo oium Rotharil longobardorum, rex brixillum
qd Rauënatib suberat cu vi cœpit et demolitus est. Eodemq, bello
a longobardil maria plantisq, communitiz Rauënatel et iecto igni
penitul deler tarut. Tannetum fuit oppiduz emiliam inter uiam
& brixillum regio urbi propinquum: de q Linnul li. xxi. intialeri
pta habet q potuerut Mutine e'e communa. Triummiui ad deduèdal
Colonial miſſi. Placetiè menib, diffili. Mutinaz cofugetur legati ad
boiol miſſi uiolari li. Mutina obſeſa. & ſimulatuz de pace agi. miſiſq,
ad eaz tractandaz a Gallil comphenli. L. Manliul ſmp. eſtutiſz agmen
ad Mutinam ducit. & in ſiluil q tunc cirea Mutinã erant: celi ſt. roma
noz octingenti ceteri Tānetum petierut. Et li. xxi. ſic in regione to
mādiola laſſinam describentel boiorz caput dixim. Oſtendit Liuil
Tannetum ſuſſe boiorz oppidum bil uerbil. Ira dumſe copie boilq,
in agrum ſuum Tānetuz profectil. Apudq, id oppidum Longobardi e-
quitel decem milia quol Harſel Patricius copiaz ſiſtiniani ſmp. dux
mercede conductol pmu in Italiam duxit Torilaz gorhorz regem. ſiut
in historiſ diximus ſupatum intefecerit. Eodemq, panloport inloco
inde Harſel Bucellinum ducem gallicum magnar regil metelium
copial adſum ſmpatoriali legiones ducetem magna in illi exercitu
ſtra occidione ſupavit. Scribitq, Plinuil in cenſu Italique Vespaliani
[mp. edicto. habituſ est. Vitu̇ ſinu̇ brixilli repertum ſuſſe q centuz
uiginti anſo natuſ esſet. Posſ brixillu̇ Lentia ſuumul paduz illabitur
ad cuuſ ſinistram intuſ est ſuardaſianu̇ ſupiuſ Rostana. deſuſ po-
ſtza in padum Parma ſuum ad cuuſ dextum est Collonium tollerate
bil in etate nā duruſime obliſionil ſama nātum. Intuſ uia Emilia
Parmā ciuitatez uetusta romanoz coloniam quā Linnul li. xl. ſimul
cum Pisauro & Mutina deducta ſuſſe oſtendit. Idem ſuumul Parmā diu-
dit. Viroſ hu̇it ea urbi p[œ]data p[ra]ſtantel. ſi maſſe duob[us]. Caſſio poeta. &
alto Centurione Caſſio ornata ſuſt. Mactobiumq, cuuſ eſtant doctri

R D I A

na plen de saturalib, libri Parmenlem finisse legimul, in cujus lepul
cheo parme celebri nostra etate eoditus est. blasiul parmenlis phil-
losophul nō incelebri. Quatuor ipsa vrbis ornata e magnatus fami-
lis amplissimi eius agri oppida ferme omnium ditione tenentib, & ma-
gnū alentib, eqtatuz. Rossis. Corrigienlib. Pelauicinil. ac Vitalen-
lib, q[ui] ſi domino parent. & lombardie aditum & ipſam cuj
todiu[n]t citatem. Cui uō q[ui] in proiitia aut inter le ipſol accide-
tit disturbij. diuſos ſecum quadrifariam cuel & omēs, proiitiaz,
motib, inuoluit. Atueror aut e Pliniuſ. Cui Impator Vespasianus
Italie populoſ deſcribī facēt inuetoſ finisse duos Parme: quor[em] uter[em]
vigintigna, ſup[er] cētum àn[orem] uixiſſet. Et Murtialiſ poeta oftendit-
agrum Parmeſez ſemp[em] antea ficit & nūc est: b[on]p[er]cuiz finisse.

Tondet & in nuōs gallica parma gregel. Intiul ad Parme annis ſini-
ſtram Sapellum Chresti: &rotium oppida & ſub Apemno belfo-
te. Ad dextam vagantiano torrenti parma, augenti Calestaniuz,
adiacet. Tarul exinde ſliniul paduiz illabitur. Intul ad Siniltraz ubi
Como torrente augetur for nowiz, ſupinſ complanuiz ſaneta Maria.
& ad ortuiz ſliniui citum castella. ad dextam ſolignanu & bargu-
ubi alpem bardonu[em] olim finisse dictum inuenio. in qua Luthp[ra]-
duſ longobar do[re]x rex monasteruiz, q[ui] barcețuiz dicitur edificavit.

Ad Conu[rum] ſinuſtam et ubi ocha torrenſ illum inſtuie est Scopar inu[m] Post Ramugola & Cornuſ: & ad cornu ortum est ruinu[z]. ſub quo est Caru[n]um. Medio quod tarem amne[za] & proximu[z] torre[te]z lardaz, intracer ſpatio in via emilia burguſ & Dominuſ nobile oppidum. Inſtra e[b] Buschetu[z] nowu[z] oppidum. Ad large ſiniltraz, ſoargia intu[m] Columb[u]n[u[m] & in uia emilia est fidentiola oppidu[n] nobile uetuſt[i] no[n]s de quo Liniu[rum] Ixxxiiu[m]. Silla carbonez, e[x]ecitu ad clusiuz, ad Fauetiam. Fidetiolu[m]a, ceſo Italia expulit. Ad dextam e[n] nobile oppidum Arqua- ta uinu[m] haben[ur] omnium regioni ſuaniliu[m]. Seque Hura ſlini[rum] ad cujuſ

Pliniuſ.

Tarul fl.

Ocha fl.

Burguſ.

Buschetum op.

Hura fl.

L O M B A

PLACENTIA.

P. Papirius.

Manliuſ pretor.

Linuſ.
Hannibal.

L. Piso.

Pliniuſ.

dextam intuſ carminium ripa. & Rouengonuz. ad finitam Ron-
conerum. Et sub apenino Nucetum. Post annem Huraz p[ro]muſ paduſ
illabit fluminif Trebia ad cujuſ ostium est Placentia quiā Quintuſ Al-
coniuſ pedianuſ tradit ordine quatuorſimam & triam Coloniaz
romano[rum] deductaz ſuſſe a. P. Cornelio Alina. P. Papirio Naso. G[er]
nelio Scipione triu[n]iruſ. Su[n]q, eo miſſa ſexmiſia homu[m] noui coloni.
in quib[us] eq[t]el[que] deducedi ſuit cau[m] ut opponerent Galli q[ui]am partem
galli[rum] tenebant. Linuſ a[n]t l[ui]xxi. Agro g[al]lo[rum] c[ap]to Colome dedu-
ce[n]t ſunt Placentia & Cremona. Et l[ui]xvii[us]. h[ab]dribuſ q[d]e c[ele]tate[n]
itineri[que] p[ro]ſectum erat id mora ad Placentiam dum obliſet magi[que]
oppugnat corri[pi]t. Crediderat Campestril oppidi faci[le]m oppugnato[d]
eſſe & nobilitat[is] Colonia[rum] induxerat e[m]. Et l[ui]xviiij. Placentini &
Cremona[ſes] que[n]t ad Senatu[m] de agri popula[ti]onib[us]. qua[n] ſecerat Galli
accoler: inſi[ut] Senat[ur] Manlio pretori ut c[ir]aret: & delectu[n]t Senatu[s].
ut q[uod] c[ui]ſe Placentini & Cremona[ſes] erant in coloniali mitterentur.

T. trebeliuſ Pollio in Aureliani geſi[re]b[us] cum a[n]t Aurelianiuſ u[el]let omi-
bus ſimul Marcomaniuſ fac[ia] ex[ci]tus ſui cons[ip]atione occurrere, tanta
ap[er]t Placentiam cl[ade]ſ accepta est ut romanuſ pene ſolueret impiuſ.

S. c[ri]bit et Linuſ. xxi. ſuſſe ap[er]t Placentia, Emporiuſ ope magna mu-
nitum: & n[al]ido firmat[ur] preſidio q[d]e h[ar]nibal ex[pe]pugnare nequa[n]t.

J. d Emporiuſ fuerat a romanil bello gallico munituſ, inde locuſ frequen-
tat[er]at Accole mixtis undiq[us] ex finittimil p[ro]ſis qu[ol] preliuſ ſuperatos
h[ar]nibal cr[ue]l[uſt]ime ditri[pi]t. Ornata ſunt Placentia. T. Tincha oratore
Placentino: Sicut Cicero in bruto diat dica[n]ſimo. Idemq[us] Cicero sp
Murena dicit patrem. L. P[ilo]niuſ e[n]t q[uod] ſuit. G. C[e]saril ſocer ſuſſe Pla-
centiniuſ, & bello marſico ſa[n]iendil armi[ſ] preſuſſe. Et diu p[os]t habu[n]t
Gregorium decimui[rum] pont.ro. q[ui] Luq]dunefe c[oe]cilu[m] celebrau[n]. Iſq[us]
p[ont]iſex celeberrimil p[os]t mul[ta] g[li]oſe in eccl[es]ia dei geſta Arretii obi-
it & ſepultuſ eſt, ubi ſepe miracu[n]li[ſ] coru[n]caut. S[cr]ibite[n], Pliniuſ. C[ui]

R D I A

Vespasiani Imp. edicto cenſus Italicè hirètut: nituz unuz Placentie inuentum ſuſſé q triginta cètumq, uixiſſet ànol. Eaq. cuitas adan- num quadringentesimù nonuz ſuip ducetefimuz & milliuz Palauci- nil nobilibz ſubjecta ſuit: cù numq priuſ cuiq, alteri ſubdita ſuſſet: q nò Italicè omnis: aut ſaltem Lombardie totiſ dominiz obtineret. Catus uò quol poſtea p etatem nàm ptulit horreòſ referre infinitum ſuſt: ſz ſatil ſupraq, ſit mun clarioreſ breuiter explicare: poſt mortez Johànif gakací vicecomitil: q ſuit pùmſ Mediolani Dux inſtra duol an- nol Placentia ocſiel prede exponita ſuit: ad eamq, tunc deuenit calami- tatem ut noſ ipſam perſtrauerim totam omi mortaliuz p reter qv. u- uni publici hoſpitaril habitatione deſtitutaz. Etad ànum poſtea plus minus quadragetimuz Philippo duce Mediolanefiz éto uita ſunco cù populi Mediolanefis ſelibery eè pary ſoninato conſilio quiſuſſet. Placentaq, venetil ſe deuſſet, in eam Mediolanefel arma verterut. Fran- cishuſq, Sfortia/ mediolanenſis populi ductor occitui illaz duriſſima preſſit obſione. Defenſabitur ait vrbſ à Tadeo ctenſe quez ven- ti cù duob eqtum totidemq, peditum milib, p[er]ſidio imſerant. Cum t[em] pp[er]ſus inſſet magniſ milia uitorqu acro: Mediolanenſiz uò exer- citiu preter Sfortianof militel deez milia inerant Franciſchul pici- ninuſ: Guidatiuſ maſſedul: Ludouieul vermel: Caroluſ gonçaga: & alii minoreſ copiarz ductoreſ quol omis constat ſupra qndeciz mi- lia eqtum: peditumq, hùuſe. Oppugnata uò est Placentia aliquot diebo copiis bipartitil: & muri utrobiq, bombardil aperti ſunt: ſorte àt fortuna accidit: padum continuis aliquot diez imbriſ auotuz adeo intumeſe[que] ut nauel ad menia appellerent. Qua ob occaſionez tertio nauali plio vrbſ oppugnari cepta: & Guidatio: Gonçageq, id munere est iniunctuz. Captaq, est magno impetu vrbſ preclara. Tanta ait i dit- tipiendo ſuit rabieſ: tam eſſenſi ſebido: ut niſi humani aut diuini iuris aliter ſit ſeruatuz q[ui] ſi in Barbariem quâdaſ publico dei princi-

Johæneſ galeatiuſ.

Franciſchul Sfortia.

Tadeuſ eſtenſis.

Guidatiuſ.

L O M B A

piumq, orbil christiani edicto fuisse leuienduz. & ne lingualis percut-
tam scelery formal: ea q alias in urbium dirreptione milerrima fum-
uiſa: matronal uiolari: virgineſ parétum ſinu euelli, inſ minima
Placetiq hinc ſunt uila. Secul trebiaz paulo ſup placetiam locul est in
ſigni clade romana Sempronio col. ab hànibale inſulta noriſimul.
er trebia intuſ ad Sinistram hi Runchumeruz. & ſupiul ſobiuſ mo
naskio beati Abbatil Galli: qd ipe ano aduentuſ Longobardopx in ſta-
liam octuagelimoſeptimo Adoloaldi theudelinde regine filii: & iſuſ
regine impenſa edificanit clarum. Vbi uo torrente auanto trebia
augetur est organiſtuz. Supiul ad dextam Octunuz. Rouenuz: & ad
fontem Mombrunuz. qua in ligureſ ſupra Genuaz est Tramel. Ad torre-
til Auanti ſinistraz ubi torrente algretia auget Saceri Johanil oppidum.
& in apenino Tallium est Caſtelluz, in padi ripa ſi tinni torreſi ostia.
qui torrenſ in uia emilia ſancti Johanil agri Placentini oppidus, attingit.
Infra est ad dextam Boſenalcum ultiul ad Piduz Stella: & ad torreſis
cope ostia Bricolanu. Ad huius torrentil ſinistratz intuſ Clastidium
illud penon ſecundo bello punico orreum: nè mediore oppiduz, de quo
Linuſ xxxi. Hànibal inopia q per hostiuſ agtol eunfel nuſqê pparatis
comeatibò major indiel excipiebat: ad Clastidium Vicum quo magni
frumeti numex congeſſerant romani mittit. Jbi cuz uim pararent:
ſpel facta proditionis: nec ſane magno pretio nimil. aureil quadrin-
gentil datil. P. Blundusino perfecto plidij corrupto tradit hànibali
Clastidium: id orreum fuit penil ſedentibò ad trebiam. Illud aut op-
piduz, & adiacentel ciuitatel per id ſeundi belli punici tpul ſuſſe li-
guruſ ditionil ostendit Linuſ, xxiij. Q. Minutiul in lenam Italie ad
inſeruz mare flexit iter: gemioq, excitu educto aliguribò orſus est
belluz: oppida Clastidinuz & Litubium utraq, liguruſ: & duę gentil
eiuſde, ciuitatel celelare cordiciateſ, ſe ſe dediderut: & tunc omnia
cispadum preter Galloſ Boioſ Liguruſ subditione erat. Supiul ſunt

Sempronius col.

Mombrunum.

Timus fl'.

hànibal.

Q. Minutiul.

R D I A

trochoneum: & tuttus: influit inde: padum: Stassola: torrenl: ad cuiul
ostia est: Albanuz. Supra: ad finistram: Naganum & Vorcum. Ad de-
xtam intul: Vogheria oppidum: nunc opuletissimù: torrenl inde: hêr-
coronul ad cuius finistraz intul: caesium. ad dextam: superil. Muleta.
& Castelarium: Fluniz: leqtur: Schirmia: supe cuius ostia ad finistram
Castrû: nowum oppiduz & ipfuz: opuletissimuz; quo inflignez: Borfium
estem: Philippul angul: Mediolanêliuz dux: donavit. Supe & Terrona-
cuital: uetul: qua ad annuz: nê: Sexagessimù: supe ducetefimù: Federicul
Imp. Barbaro: ilius uastuit. Superius ad Schirmie: finistraz Serauallis:
qde oppidum: Philippi Mediolanêliuz: terci: ducal: dono: posidet: Blasine-
egerrul: gennedis: quie: rel: marutimil: expedicionib: bû: geste: clarum: fe-
cerunt: & supe eam: fit: influla: biffida & in: apenino: torillia. Segre: annul.
Tanarit: duodecim: auctul: torrentib: quor: quatuor: ad finistram. ad de-
xtam: octo: accipit. Ad Tanarum: amnez: ora: incipit: celebris: nunc: Monfera-
tul: appellata: cuiul: finel: sunt: hinc: padul: inde: apeninul: & Tanarus
iple: a: fonte: fuo: ad ostia: qbe: fertul: in: paduz: & supiori: parte: monte-
proximi: Moncalerio: ubi: pedemotium: incipit. Ferrarientilq: ora: pe-
nê: omil: sunt: subiecti: in: Italia: nobilissimil. Qui: ex: Paleologil: oriundi: eo-
stantinopolitanil: Impatorib: quinqueginta: iam & centum: annil: eam
possident: oram. Supfuntq: frès: quatuor: Johanes: Guilielmul: Bonifati
& Theodorul: sedis: aplice: notari. Et huo: omil: ktil: sunt: ornati: tresq,
natu: maiores: arma: cii: laude: tractarunt: Guilielm: in: plurib: p: Italiaz
bellis: inter: fluit: locor: eiul: ore: ordinez: lequi: & limul: digniora: copio-
liul: describere: oposum: fiit: atq: impeditiz: nimil: opuf. Quare: tûmatiz
quætq: widebunt: digniora: explicabimul. Ad: padi: ripam: fuit: Bafigna:
na: ubi: ponte: iunctus: est: padul: & Valentia: uel: potiul: Valentiz, liq: uult-
Plinius: ubi: pîmû: forum: fulul: dicebatur. deinde: Pomatum: Frassinetuz.
Casale: sancti: Cualij: qde: p: etatez: nitam: ornatuz: fuit: Facino: eame: potentil-
limo: rei: bellice: ductore. Deinceps: habent: pon: sturie: Caminû: Gabia -

Muleta.

Castrûnonuz op.
TERROHA.

Seranallil op.

Johanes.
Guilielmul.
Bonifatinl.
Theodorul.
fratres.

Bafignana.

L O M B A

num. Verucula: Sanctus Raphael. Galinum. Castilionuz, & Moncaleriū oppida. ac Salucia marchionum et cognomis illuttriz patria in qua p[ro]cipez nunc habemus litteris. & omnimoda iurtute conspicius Ludovicus, E t fecimus amnif Tanari ripam post Bajusignanu ſunt Monſteſtellus. et Puonium oppida. Deinceps Belgorium, et alia potior eiuſdez citati parſ Alexandria: quā Mediolanefes. Placentini: & Cremonefes ut pa-pienſib[us] inimicis obſſe p[oss]ent. ad anum ſalutif lexagelimu[n]q[ui]ntum ſup[er] Centefimu & millu[n]z ediſcarunt. & ut nove urbi ac facio ſiut- maior accederet autem: eam à tertio Alexandro ſic[um] romano pont. Alexandriaz uocarut. Supra eam utem ſt oppida Felicianuz. & No-uum. Dein Alia cinita[rum] malo uſure quęſtu opu[la]tæ: quā n[ot]que obtine[n] dux Aurelianeſis Francor[us] ſtirpe regia oriu[n]duſ. Et in h[uius]tur oppi-da guarene: Monticellum; Sancta Victoria: & Polentiuz. ubi. C. Plan-cui ſol. à M. Antonio ſupatul interſectuſ[que] ſuit. Supiſuſ ſunt Cena oppiduz nobile: & ſui marchionatul oppida ac castella inter q[ui] Tāna-rul ſiut[em] ortum habet. Deinceps p[Tanari] ſinistra[que] deſe[ed]endo obvia est Alba cinita[rum] pompeiana à Plinio appellata. inde Rocha Tānari oppidu[n]. Et ſupra ubi Burmida ſiut[em] Tannarii amne[us] illabit[ur] ſunt ad ſinistra[que] oppida nobilium Scarampor[us]. q[ui] loci oppida cōtinent & castella Mar-chionu[rum] Carrecteſtum in apenino ſit[ur]. et ad Genieliu[n]z occidentalem-riperiam cōtinetæ. Inſi[u]o torrenſ [con]orbul[us] ad dextam Damianuz: ad fontez h[er] cānachium: cui proximuz è oppiduz Carmagnola quod etate n[am]a ornatu[n] ſuit Franciſcho cognomine Carmagnola. quo ex-cellentif[il]mo rei bellice ductore Philippuſ Mediolanenſi[um] dux terciuſ ſi diutiuſ bene uti ſcuiffet: rem venetam Florétinam[que] in maximuz diſerimen per duxiſſet. Post ſupra dicta in ſinistro duor[em] cornu[n]uz, qu[em] ſub ortu ſuo paduſ h[er] est Uvicinuz. in dextero Criciuz. inter qu[em] duo oppida est ipſe Padi ortuſ qu[em] Pliniuſ ſontez uſinduz appellat. Dicit-que, eum meduſ diebi estiui ſuelut inter q[ui]escentem ſemper arreſcere.

Ludovicus.
Monſteſtellus.

ASTA.

ALBA.

Carmagnola.
Franciſchus.

Vvicinum.
Plinius.

Et arduus in quo fonte ipse statet Monstrualibus à p[ro]culis est appellat. Ex quibus nasci et ab alpibus discedere incipit apeninum padum amnez à Virgilio li. vii. eridanu[m] appellatum. Serui gr[at]maticus scribit ideo à poetis dicit apud inferol nasci qu[ia] nascatur et apenino t[em]are inferuz uer[ato]. Ibis c[or]tarium e[que] uidemus: cum ea pars apenini ex qua ortus habet sit in mare supe[rum] uer[ato]. Quod autem po[sta]ea Serviuis subi[ng]it ueru[n] est eridanum fuisse dictum à Solis filio in curu fili[mi]nato: qu[em] male regebat: po[sta]ea Sorores flentem uer[s]al in populo[s]. Sed iam traseu[n]duz est ad aliam lombardie partem et olim dicta est Italia tran[sp]adana. de qua Plinius tran[sp]adana Italia addita f[ab]a s[ine] qua nihil confiunt. Et ubi de rapu[n] li. xvii. tractat. dicit: Tertius h[ic] tran[sp]adani fructu[m]: p[ro]mulq[ui] illi est in p[adi] ripa minti[que] noti: uetuli[q]que à Virgilio celebrati[rum]i nois fluiu[m] lacu l[ena]co effu[s]ul. Adiacet: Mintio ad linie[m]am prope paddingu[m] Gouernu[m] oppidum apud qu[em] locum p[ro]mul Leo p[ro]p[ro]. Athila[que] h[um]no[u] rebergem q[ui] flagellu[m] dei dictu[m] est: ne ulteri Italiam ingrederet s[ine] sancti-tat[is] granitate dederuit. Et ubi minti[que] palude emittitur Mantua[que] urbez: uetuli[rum]a[m] ab etruscis c[od]itam: & una[que] f[u]s[s]se duodecim c[o]-loniar[que] qua[m] supu[m] ex Liuio Patauino docuitu[m] tran[sp] apeninum ab ea gente mi[n]sas mag[is] constat q[ui] ut alia indigeat probatione. P[er]liti[que] cum po[sta]e insigni[que] Virgiliu[m] c[i]ui[m] su[m] id orbi fati[que] noti[ss]imum diffu-si[u]nq[ui] c[i]ui[m] urbi[s] narret originez. Unde fati[que] fiut cum Martia[que] dicere. Marone felix Mantua est: & ip[s]le Virgiliu[m]. Mantua diu[m]e auil: Ibis non geniu[m] oib[us] unum. Liuiu[m] li. xxij. Ista diu[s]e copie[que] boi[s]q[ui] in agru[s] su[m] Tannetum profectu[m]: infu[b]rel cenamomu[nq]s, su[m] annu[m] Minti[n] ripa[que] c[od]ederu[t]: infra mille pa[s]liu[m] milia. & Corneliu[m] col. eidem flumini[que] applicu[t]. Et li. xxiiiij. Prodigia emumerat[que] anno q[ui]nto secundi belli punici fueru[t] dicit: Mantug[que] magnu[m] effu[s]ul. Mintio anni cruen-tum uifum. Pa[s]sa est p[ro]de[m] Mantua calamitate[m] maxima[m]: preter illa[que] Virgiliano ueru[m] funt noti[ss]ime. Mantua uhe mi[s]e nimium uicina

Servius.

Italia tran[sp]adana.

MAHTVA.

Linus.

Prodigium.

L O M B A -

Cremonæ. Ham ab Athila Gothil Longobardil. & Chachano Banaroruz rege eam qnqz dirrutaz qnqz menib aptil immunita qnq spoliatas fuiffe relietaz, in historiis ostendimul. Mantuep Caroli magni tempora languil christi miraculolus apparuit: ad quez uifenduz ſecidus Leo II. ſe contulit: & inde in Germaniaz ad Carolum acceſtit. Caroluqz caluul magni filiul Mantueueneno intiſt: qd Ebreul medicus pécunia corruptuſ dedit. Eadez qz in urbe ſecundul Nicolauſ pontife romanul concilii celebriuit: in q confirmata est coſtitutio de p[at]itifici to, electione a Cardinalib[us] fati[da: interſuity, concilio Montildi gloriola in cui potate ea Vrbs tunc erat. Obuit i ea nup preſtan tiſtimul p[ro]ept Johæne Francischu Goncega bello & pace claritimi uirtute cuius & proximam lombardic[iam] cuitatum infortunii per etatez inam opib[us] mantua populoq, q[ui] multil ante fuerit ſeculis plenior e facta. Super est q[ui] Paula Uxor mulier[is] etatil n[ot]e a religio[n]il ſapiæ & humaitatil partib[us] celeberrima. Et hu[mo]i parætum laudib[us] respondentef Ludovicul Marchio. Caroluq, ſt: & ſi arma cui laude tractant: ſris exornant: q[ui] eos & statreſ ac foroſel im buit uir dactiſtimul ac o[n]imoda uir tute conspiciuſ feltenil[is] Victorinuſ. Epiſcopum item & ciuem n[ot]e h[it] Mantua p[ro]ſtantiſtimuz Galeatiuſ Capanum ſris honestate & prudetia ornatiſtim. Mintu[n] amnez p[ote] iungit [v]alegium oppiduz. Su[p] ad lacui emiſforiuz est. P[is]cheria magni portori oppiduz arce & ponte magnifici operis à S[ac]uligeril olim veroneliu[m] communituz. iſq[ui] pro benaco Garde lacui n[ot]e appellatuſ est. Virgil[us]. Quoſ patre benaco uelatui barüdine glauca. Mintiul infesta ducebat in equora puppi. benaculq[us] oppida: & vi-coſ h[it] ad dextam Lagiſum Gardi[n]q[ui] à quo n[om]e accepit Turriż. Malſoſſinuz: & Turbolum ſub quo illum inerat S[ar]cha fluui[que] intridetinib[us] m[ö]tib[us] oriunduſ. Estq[ui] il turbuſil vicuſ turri m[uni]t[que] debil[illi]ma: ad qu[em] p[ro]maria historiari n[ot]e etatil parſ pro miraculo n[ar]tat: tri-

Matildif.

Paula.

Ludovicus Marchio.

Galeatiuſ capreari epist.

Mintiul A.

Turbolum op.

R D I A.

renel veneto, Philippenl bello altissilu traductal montib, in bena
cum fuisse dimilas. Sarche item ad dextam le castella & uici Arcul.
Drèna: Madrucium oppiduz. & ad parui lacui quem in montibus facit
dextam Vocianum. Suplul in ualle Pontianuz. & ad flumis Sarche fon-
tem Sancta Maria. Ad Mintis linistratz le Rualta. Goidum: int Volta
& Capriana. Ad lacui uo finistram Riuoltella: Desentianuz. Minerui-
um. & in sinul que facit lacui angulo Salodinz: post in circuitu Ma-
dernum: Garganum. Lucioninum. & tina nobilissimuz regionil op-
pidum qu in historiis longobardus legimus sic appellatuz fuisse ati-
uo sanguinil q factul est: cum rex longobardus Grimoaldus fumcol
Italian p tridentiz ingreifol magna occidione in plio supa fset. Supi
ad Sarche finistratz limt tiennuz & Cadarcionuz. Estq, in lacui infla
Sermionum. Ultra mintium per padi ripam est burgul fortil ubi
mantuanul Marchio padum munitissilim bine inde custodituz ar-
cibus catena claudit. Paulo supra limt amnil ollij ostia. il Alunie
lacui Sebuino quem nunc iei uocant effusus breui supra padiz tractu
ad dextam cleffio auget flumine: prope cuinl ostia est oppiduz Mar-
caria: & ad ipfa ostia Caluatum caelluz. Ad clefii uo dextam limt-
Asola. Morum: Moncarul: cui amplissima adiacet planitie & Lunar,
oppida. Ad euil finistratz Gauardum: Buarnuz: angoleniuz. Super lo,
Cleffium tres augent torrentel. tourul: Degnul: Biocolul. Ederum:
inde habetur caellum apud fin nois lacum que sub Ludronio caell-
lo altissilu in montibus influit Chaffar torrent. Ad clefii uo fontem
Bragatium est oppidulum at ad olli flumis finistram le ponf vicus
Vrcei noui. Vrcei ueteres oppida. Et supra ad Sebuinum est Isei oppidu:
a quo lacui nouum accepit nomen. Supra ubi olliuf ipfe lacum influit
est. Pisognum caellum & ubi torrente auget Grinia: Buemù. Supe-
rimu cuitale & Brocium Vbi fontem heat Ollinl difficile e diffinire.
Nam cum a frigidolfo lacui q est in alpib torrentel decidant duo:

Madrucius op.

Grimoaldus

Ollinl fl.

L O M A

qui ad finiſtram est Frigidofum nomen retinenſ Ollium influit: quon
est ad dextam, in alium cadit torrentez, a qo Ollium hre initius, incolleaf
ſirmant. Cum item alter torrenſ apud Poggiiuſ cullorum oriundus
duorq quos h[]t tamorq altero ad finiſtram per Dialengum Sancti Bar
tolomeiſ: Armiciuq, & cullium ualliſ ſolif loca Abduam amnem, altero
ad dextam Ollium illabat: coem cu Abdua ortum Olliul h[]re uideſt. Sed
ad inſeriora amniſ Olliul paſlo ſupra Clauſi oſtia ad finiſtram h[]t Plat
nam: post Rebechum: inde Sonciu[n] oppida. Supiul Palatioluz: & Cale
biu[m: ad lacuſq, finiſtram Sar[n]agum: Planoriuſ: Loarium: Montia
lum: Gemium: & Edolium. Medio quod Cleſiul[] & Ollium amnes
interac[]t Spatio Brixia est prepotenſ cuital: qua[J]i[J]u[n]i[J]ul extogo
dict conditam ſuſſe[] ſinuſ cum Mediolano & plurib[] alijſ cuitatib[]o,
a Galliſ q[]r robem romaz cepeſtunt. Sz Luiuſ ſuelle uideſt eam ſuſſe[
Cenom[]a[n]orq olim a q[]b[]o c[]dita ſit caput. Eſt u[n]t uetit[]o noſt[]e: & re
buſ apud eam getiſ clara: qua[J]ui[] Luiuſ ſi. xxi[]. romanil auxilio ſuſſe[] bil
uerbiſ ſerib[]t. L. Emiliuſ ſmp. eſſuſiul[] agmen ad Mutinam ducit:
et inſiuiſ: q[]tu[]z circa Mutinam erant: c[]ſi ſi romanorq oedingeti.
c[]ſi Tannetum p[]etierit: ſex ſigna militaria adempta ſuere t[]ic auxi-
lio roſanil B[]rixiari: Galli: aduſiſ alioſ Gallol: & Boiſol. Et ſi. xxiſ.
ta diuſe[] copie Boiſq, in agrum ſiuſ Tannetum p[]roſe[]t in ſubre-
ci C[]enom[]anorq ſup amniſ Mintij ripam c[]ſederu[n]t infra mille paſſu
um milia. & Corneiliuſ col, eidem flumini caſtra[]n] applicu[n]t inde mit-
tendo in uicof C[]enom[]anorq B[]rixiamq; q[]caput genti[] ſerat ut ſatil
compit: &c[]. Nec t[]i minuſ clara est redditu p[] etatem in[]am obſidione
quam o[n]um duriſſimaz philipenſi bello. & Franciſcho inſigni veneto
prefectu[]o defendente p[]ertuſi[]t. B[]rixiam p[]terlabi[]t Aluiuſ Mella ſa-
tentib[] ubiq[], per regione[]z ſontib[], & riuiſ potiulq[], torrentib[], quator-
influe[]tib[]o no multi[] auci[]q[]uiſ qua[]l ad nullum proximo[] ſamni-
um integer perducit. h[]t Mella ad dextam M[]ompianuſ: Concilium: et-

Justinuſ.

L. Emiliuſ.

Corneliuſ col.

Mella ſi.

Seretum

R D I O A

ferecium castella: ad finisitam ubi creescere incipit chorum. Sub inde ille lam. & Vincimuz, & ubi influit Broculus torrenis. Broncium. & ad Bronci ortum Lodrinum. ad fontemque morme torrentil. Pelacium. secunda, melle ipplus Alueum Boratum & Choum. Ad padi alueim legit. Dolium. & post-Vitelliana oppidum opibus populoq. refertissimuz: quod Vitellius Imp. Direpta Cremona dum Octonis rome Imperantil mortez euz productorib. constitutam expectat. pro castris pmo habuit. postea ut pro opido habitaretur. reliq. communitum. Supinus est. Sabloneta oppiduz aq. familia in Cremonensib. nobilis comitum Persiceti. que nunc h[er] Brocarduz tis. ornatissimuz; duxit originem inde qnto miliario in padi tipa abest. Casile. qu[em] cognomiti dicit. maius oppidum populo fre-quentissimuz. Inde nullib[us] patimuz triginta abest. Cremona ietus. Romanus. Colonia limul. cum Placentia. Sicut Limulus xxi. seribit de-ducta: qu[em] sicut Virgilius non de prito magil ieter dixit. q[ui] de finito uaticinatus fuit. multas lepem numero calamitate. incurrit. qu[em] p[ro]tqua Virgilii a Viteliani excitu p[ro]mi. ut diximus direpta. & postanol. circiter quadringentos à Gothil. inde ab Agilulpho Longobardory tege. & Sclauſi illi militantibus per diem. xij. Kt. Septembris ad annus ſalutis circiter Sexcentesimuz & tricestimuz euerat: & annis postea plus minuſ sexcentil inde elaphis à Federico Imp. Barbaros[us] ſpoliata ac imunita fuit derelicta. Nunc autem Frincilcho Sfortie p[er]blanche Marie Vxoris dotem subiecta est. habuit ex vetustatibus. M. Furii poetae, cognomine Bibaculum. & postea Quintilius poetaz. Virgilio & Oratio Familiaribus. Eusebium q[ui] Cremonenſez ecclesiſtorum dogmatum peritissimuz. habuit quoq. Gerardus Sablonetium excellente Philicuz & astronomi q[ui] caldear. sicut & latinas edocti lias Ancienne & Rafiis ſiue Almagoril libris. q[ui] nunc latine legunt. tranſultis ex Arabico. Et nup[que] h[uius] Johanez Balistare preceptorez, meuz gr[at]matice rhetorice & poeſeos, adoleſſet ab eo imbutus ſin peritissimuz. habet q[ui] cum

Vitelliana op.

Sabloneta op.

Brocardus.

Cremona CIVITAS.

Federicus Imp.

M. Furii poetae.

Gherardus.

L O M B A-

Chastorma op.

Abdia fl.

Vallil seriana.
Crema op.

LAVDA.

Lauda uetil.

Lucanil.

Pliniul.

multos viri & medicinæ deditos: tum maxime Nicolaum epein placenti -
num: & Vincentium frtem amidanol cuel et loquiætia exornatos. Supra
ad dextam e Machastorma Castelluz cede cauteleaboum: quos cabrin'
fundulif crudelissime ibi occidit: notissimuz dein proximo loco est ostia
flumis Abdue. Intus ad dextam paucil supra padum milib, Abduez in-
fluit. Seriul amnif: ad cuius ostia imminet Abdue piciolinu oppiduz
populo frequetatz: arcem hüs inter pmal. munitioreq, Lombardie'
numerandaz. Et ad Serij dextam est Sancti Sebastianul. Castilionum:
Ruminægum. Martinengum. & montib Gbilalbagum. Seriacumq,
et in vallil seriana vicil plimil frequetata. Ad Serii flumis finistras e-
Crema oppiduz nobile à Federico Barbaroslo post inflietaz, Cremonaz,
in ei cuitatis damnum obprobrinç, edificatum: quo veneti p federa-
sunt potiti: qæ cii Franæscho Sforcia adusul Mediolanæs inierunt. Su-
pra 14. Nemberiz. & Vertorium: & ad flumij fontem Bardainuz im-
minel ostil Abdue. Intiul quatuoræfio secunduz amnif decursum mi-
liario est. Lauda cuiital: quaz Federicus Barbaroſius Medialano del-
tructo edificavit. Ornatæ, ea cital Ambroſio Vignatensi uteconfulto
in Lombardif pſtatiſſimo: bonatuq, artium deditiſſimo. & pariter
Mafeo Veggio doctiſſimo: atq, optimo viro aliquot editis operibul
partim metro. partim orone soluta claro. Distat à p[le]ſenti Lauda cui-
tate ſcio miliario altera Lauda uetil dicta: quæ vulgo ſerit. G[ha]. Pò-
peiuæ edificasse, datil ibi colonil p[er]miuſ pyrratau quos duxat in triu-
phuz qd'qdem nullo inuenimul in loco: qn potiuſ Seriul in Virgiliy
expofitione e auctor. pyrrataſ partim in erga: partiz in Calabria
à Pompeio agtos huiſſe mili forte aliter noluſſe uideat innuere Luca-
nul in p[er] ubi facit Cæſarem Arimini cœcionantes ſic dicere. Que ſe
del emeritil erit: q[ui]tura dabunt? Que nolfer vetanuſ atet: que
menia ſelis. An meliuſ fient pyrrate magne coloni. Pliniul autes
uelle uidet eam urbe, huſſe conditaz, à pp[er]tis nomine Leuuiſ & Mari-

cif qui fuerut tranalpini: & tii eam appellat Laudaz pompeianar. Ram aut in ueterib scripturis eius vrbil aut loci uidimul fieri me- tionez. Primulq, preter Plinium loci in q. Laude ciuitatil nomen legatur est. ubi nos Odoacris Eruloye regis aduenuz in italiam deft- bentel, diximul qd' & alunde accepimus. Norrestem Patriciuz Au- gustuli mp. genitorez ap[radam Odoacri cogresfum ab eoq. lupe- ratum Papiam cœngiffle. Supra Laudam abduç iminet Cassianum oppidum. Post regio e Monfbrigatium appellat multil habitata uiculif, et vini optimi, cafteneariz, feraciffima. Vbi uo Abduç mof. ipfe iminet hrippium e oppidum: qd veneti obtinet. Et supe[rit] narioſ inter colles Abduam dextrorum illabit Bremb, amnil. cu[p] cœuallis inter moſel influnt Castella & viac. Sancti Petriſ. Meniui. Anguiu. Sà- etiuf Peregrinuſ: Sancti Johaneſ. & Placia: Contra Brembi amnil ofha eſt. Vanariuz Castellum. & intuſ Gorgontiola attrahit ex lacu Lario- nuc Comi dicto Abdua ſinum: quem Leuci lacum dicunt. Eſtq, ad la- cus ipſu[em] emiflorium: qua fluiuſ Abdua i mediteranea eſit Leucum oppiduz. ubi ponc euz iungit annem. Et ſecidum lacus dextam ſupertiuſ ſunt Abbaria: & Mandelluz. Devetcpl Lemium. Varena. Bolanun. Corceniui. Prona: & ubi Abdua ipſe ex alpib cadenſ Larium influit eſt. Colongum. Supe[rit] Morbengum. Stationa. Tiranum. Macum. Et- ubi coem abduc eui Olio fontem eſſe diximul ſub Fugidolpho Buri nuz. Suſt et ad Abduç lacum influentil ſimistras poſtaleſiuz. Xindru. Et ſupra Lacunaz q[ui] Abduç fonſ à multil eſe creditur. Post Laiu[n]u[m] me- dio q[ui] Abduam influentel Serium & brembum intef[est] ſpatio editil- ſimis i montib[us] eſt. Bergomul ciuitat uetusta à Galli[ſ] ſimul cui Me- diolano & Brixia & Verona: eodeq, tpre[que] ſicut Pompe[ri]troguſ diat edificata. Pliniuſ tamè eam vrbem Oronomionu[que] ſitpil eſſe affirmat. ſicut infra in Como dicimul. Quæ Guaſparino Bergomeli thetore & gràmatico exornata eſt. Eo ite[que] ſpatio q[ui] d[B]rembum Serium: Ab-

Odoacer reyc.

Mont Brigantiuz.

Brembiſ A.

Lemium op.

Xundrum op.

BERGOMVS.

Guaſparinuſ rhetor

L O M B A-

Carauagium.

Ludouicul.

CONVA.

Cornelius Alexander.

Catullus poeta.

Françalio dux.

duamq, amnel. & Bergomèles intercedit mòtel regio est Glarea abdne
appellata cui oppida influnt & castella Trinilium. Mozània. & q supra
sùt dicta Ruminènum. Martinènum. & Carauagiuº phio infligne oùz
etatil nunc memorabili. in q Mediolanèsis tunc rei p. exetit copias vene-
tos, egtes duodecim pedites quatuor milia fregit. fuditq, nel potius
maiori ex parte cepit. Seqtur ad padi dextam Belgoiònum villu
opulentiflima quaz. Philippi Angli Mediolanèsium tui ducil dono ob-
tinet Ludouicul Cunil comel Albricuz in eo etin & Malatèstam co-
mituz Cunil sicut ostendimus clarissimorum reliquiar in ea foneo.
Postea habentur Umbronil flumis: qd' cupilum lacui Laris sive comenil
partem exonerat ostia. Primuz h[]t umbro ad dextam Castellu villatu-
tem. Post Sanctum Angelum. Et longe supe intru Canturium oppiduz.
Supeutq, Comum Ciuilu uetusta. lacui Lario cui dat Comelem appella-
tionem contigua q a Galli cu Mediolano. Brixia. & Verona sicut Irogi
scribit condita fuit. Cunem ea ciuilis h[]uit patna origine Plinum,
que mutatil incolatil uocari fecit Veronelez. q scribit Comuz. & Bergo-
mum Oromonor, h[]rpil fuisse Catonem tracidifile q fasius fuit le ge-
tis originez ignorasse: quia postea docuit Cornelius Alexander affirmanl
ortam fuisse eam gentem in gretiam interpretatione nois indicante q[]d
in montib[]o degant. Catullus, poeta iminere uident Cieilium poetam
fuisse comenlem h[]c epigramate. Poete tenero meo sodali uelz Cecilio
papire dical Veronaz ueniat. H[]ou relinquent Comi menia Larinmq,
littil. Nam quaſdaz uolo cogitatoel amici accipiat ſui meiq. Quare li
lapiet inam uorabit. ilq, Plinil sicut scribit Comi couerfat fontez,
esse dicit in comeli q lingulil h[]oril ſemp intumeſit ac refidet. Et ideo,
affir mat Abduam amnem lacui Larinuz supnature: qd'q, nunc quoq,
usu cognoscit lapidem e[]c dicit in comenli q canat tornatq, coquen-
dil cibis Longobardorq, h[]uit histori. In lacu Lario influlam esse que
Comaccina appellaret in qua legim Francilionem primo ducem ro-

R D I A

mannz. Postea aliquol Gorhоз & Longobardoz reges mItus cōseruſ
ſe dinitus & forte maioſe omnibus ɔ ab illo tpe alicubit Itilia fuerit
congregare: eaq, inflila nē nobil ignota nō longe a domo aberat uſ
oppido uſ uico. Scribit et Plinuſ Tranſpadanam Italiam iuxta alpes La-
tium lacum hre amenuz arbusto agro, ad quē ciconie nō tranſuolant.

S ut adem lacus parteʒ ɔ a maiorib appellabat ſupiliuſ, dextra ipte
Fenum: Palantium. Ripa: nesium. Lefenum. et qua ſelacuſ in Abduz
ſlectit. Belaſium: ab uſbronil fluuiu oſtuſ paruo ſupra paduz tracēu
ſunt Sanctus Columbar: post via Laudenſi a Mediolano Melegnanum
oppida. inde viacu mercatu pplo ſrequētisſimul. et ſupiuſ Modoecia no-
biliſtimuz totiſ Lombar die oppidum: in quo ſeruat ab ſurda cōſuen-
do ab trecentuſ anniſ introducua: cefareſ germanuſ corona ſerrea in
romanuſ regel Imperatoreſ q, infligni: id oppiduſ reddidit puiſ ex par-
uo ampliſtimuz Theodericuſ rex Oſtrogotoru, puiſ palatio imbi magni
ſicentiffimi opuſ edificato. & Theodelinda longobardoz regina infligni.

ad quaſ beatus Gregoruiſ dyaſlogoz libroſ ſcripſit batiſicam bti Johaniſ
baptiſtze ac palatium ſupbſiſtimum ſumptuoliffimo ope in eodez extruxit.

SUPRAQ, modo et Umbroni fluio adiacet Chartatum: ſecul Comuz ad
Umbronil ex lacu ſupilo ortum Brilia influit torrenſ. ad cur ortus
castella ſunt Murguſ: Canoſſum: & Vitallum. At ſeuſiſ lacuſ La-
ti uſ comi ſinſtram castella ſunt Sēnobium: Arcinuum: Campuſ, &
ubi torrenſ aquaſeria influit Monaſiſ, debine Raloneguſ. Gruſiſu
Graniuſona: Domaſiſu: Jera: Soreguim. et ubi fluiuſ lacuſ influit est-
Senoſegum. Supra torrentem ſi Larium: Victoria, et debie castelluſ
Clauena, apd qua dicit Plinuſ: curiam retenta ſuſſe. Ea uio motu
regio cur oliz Retia fuerit appellata Jiſtinuſ introgo ſic docet. Tuſci
a Galliſ puli ſedib alpeſ occupauere: & retoruſ genteſ ſic ab eorſ duce
appellatam condidere. Fueruſt, bi populi bifariaz in pmaſ, & ſecundam
retiam dimiſi. Ad alteruſ uio nuſe latuſ Calaeuſ & in extremo lacua

Lefenum op.

Theodericus rex.
Theodelinda regina.

Britlia fl.

Clauēna op.

Cafacium op

L O M B A

PAPIA.

angulo Meguilla castellum. Ad dextam padi ripum post Umbronem pri-
ma habent ticini ostia: iluminis Verbanus lacum: quæ, ne maiores di-
cunt exonerat. Adiacet huc amni ad dextam quarto supra oculum
miliarium cimitis nee Papia ticini nòie vetustior. Quæ Plinius uelle in-
det fuisse còditas à populi leuibus & Maritibus fuerint tranalpim.
Sæ quantum licet ex Limi scriptis coniicere Ticinum ursi quo tibi
hænibat in Italiam uenit nòdum erat. Nam li. xxi. sic hæc jaz tamen
Scapio Padum traieerat ad Ticinum amnes motilis castilb. Et in via,
cui nunc, ad certamen accenit milituz animi eent[us] romani ponte li
cinum uinguit, tutandiq[ur] pontis ei castellum sub imponuit. Et infe-
rius. Auxit quæ, pauorem confulil vulnus, piciu[i]iq[ur] inter cursum tu pubesçæ
til filijs pulsatim: huc erat Juvenil asficanus. Dicimus itaq[ur] non po-
tuïsse abest: quæ si Papia tunc fuit, aut Ticinum ursi, cingere mome
aliqualiter Limius posuit, autem potez romani feci[s]ent. factoq[ur] castel-
lum impo[s]uïscent. Eam Cuiuites Athila rex Hunnon[ur] dittreptas ua-
[stauit: & cujus] paulo post instaurata esset Odacere exiliorum rex horrestes
patricium Augustini urs. genitores in ea obest[rum] viq[ur] captus inter-
secit. Ticinumque ursi crudel[em] dittrepta. atq[ur] uastata est: ubi nim-
cedet maxium fuit cujum Romanorum, quata nul[que] alibi post romani
Jmpii inclinationem & uigefimus vobuerat se facturam. Alboinus rex primus
Longobardorum, nimia papienfium relisf[et]iam fastidituf. h[uius] c[um] ipso in in-
gresu equis sub eo collapsu surgente neq[ui]et admoniuf à bono vivo
comite suo mutauit propositus, equi[que] illico furgenf illum in ursim
detulit incolumen. Rodulfo aut[em] burgundo italiorum regnus occupate
per septimi Stephani Pont. ro. t[ur]pia hungari Salodo duce Italiae in-
gresi Papiam posset, am captamque ferro igni, uastat ut. Alunda
fuit adolescentula nobilis & pulcherrima Papiæ incerto nobilis iure
dominio potita: quæ Vgo Azelatensis Italiæ rex Lothario filio dedit-

R D I A

uxorem. Eoq. mortuo tertuſi Berengariuſ Vgoniſ in ſtalijs regno ſuc cefſor papie potiſi mulierem carere tenuit. Interea Agabitus pon tifex ro. Jſtaliq. procerſ & populi Berengarij & Albiſi filij tiramniſſe exoli. Octonem p[er]mum ex Germania in Jſtaliu[m] uocauerunt: iſq. cum armator[us] miſſo[rum] qu[in]quaminta Berengariuſ & Albero deieſt Alunda[us] carere eductam matrimonio ſibi copuſant. t[ur]cq. Jſtalia à malif q[ui] diu fuerat perpeſſa reſpinitate cepit. Perſharit longobardor[us] reſ monaſteri u[m] ſande Agathe. & Theuſelinda reſina eccl[es]iam ſande Marie ad per- tical in ea cimitate coſtruxeru[n]t. Et Liuepranduſ longobardor[us] reſ ol ſa beati Auguſtini ex Sardinia Papiam: u[bi] ueneratit ſiſme ſetuantur: deferri curau[n]t. J[da]dem, reſ monaſteri[u] beati Petri: cellula aurea ap- pellatum. & apud bolanam u[bi] curiam reſeſ lepe tenueru[n]t: mona ſteri[u]z ſancti Anſtaliſi martiril[is] edifican[i]t. G[und]iberta reſina eccl[es]iam ſancti Johamn[b]i baptiſte. Et Petruſ e[pi]uſ Luithprandi reſiſ conſanguineuſ eccl[es]iam ſancti Samini papie coſtruxeru[n]t. Eam v[erbem] ſitu & aeril ſalu- britate amenit ſiſim[us] reſeſ oſtrogorbo[re] & poſtea longobardor[us] ſibe- ter incoueru[n]t. vnde ap[ro] ip[er]m multa fueru[n]t preclare geſta à nobis ibi ſtoriſi p[re]eter p[re]dicta accuratit ſiſime ſcripta. Ornauiu[n]t eand[ex] ma[n]iſq[ur] proſentiſ uſ t[ur]p[er]itualib[us] adu[n]eriſi Epiphaniu[ſ] e[pi]uſ agleia oriu[n]dus qui ſex miſia captinuſ mediolanuſel à francor[us] reſe[ſ] libari impetraui[n]. Et duodeu[n]geſi[m]ui nd[ex] ordine Johamn[el] pont. ro. q[ui] à boniſatio Ferri ci filio pontiſce adulterino capt[ur] in arcem, ſancti Angeli diectuſ diez ui adhibita obiut: ciuſi ſint papienſis. Habet ſe papia à gymnaliſi ml[or]uſ iuriu[n]z ciu[i]ſiſ & pontiſciſi ac p[er]ſijs & medi[ne]ſcientia claros. Sed exci[n]b[us] Catonem S[ac]cium: & Sillanuſ Nigru[m] ciu[i] diſito- iuri: & bonar[ex] artium ſtudiſi exornatuſ. Adiacet Ticinio amni intus ad deſtaz, & forſe[ſ] manuſacte ab eodez, ſluuio duce[n] heret Abbiagalluſ. ſupriuſ Vi[gh]huenu[m] Petri cadidi Iraſ g[rec]al ac latina[ſ] edocti, ac editiſ operi[bi] clari p[ri]tiam: in chucconu[m] est. Poſt Sextium lacui prop[pi]q[ui]n:

Alunda.

Theudelinda

Gundiberta regina.

Epiphanius e[pi]uſ.

Cato ſacciuſ.

L O M B A -

Lacul Lugani.

qua in parte Verbanum lacum duo minorel augent lacul. quoræ q est
ad dextam Lugani. qui ad finistram Laneti Julij appellat. Ad Verbani
sive maioril lacul dextam Angleria pmü est oppiduz à quo niceco-
mituz familia originez traxit. Recedit uó intus ad dextam emul lacul
partem Varelinz oppiduz pplo frequetiſlimuz. Supra curuatus est bi-

Verbanul H'.

partem Varelinz oppiduz pplo frequetiſlimuz. Supra curuatus est bi-
fariam Verbanul sive maior lacus Lugani ea in pte appellat, cui adia-
cent broſinum portul caput lac: Campionuz: Oſtenum: & porleccia.

Gropetum.

Et ubi Lauenul influit amnil ſunt ad lacus undas Seſſa. Morcum et
Lugani: a q Lacul nomen accepit. Ticium ad finistras paruo ſupra
padum tractu torrenſ influit Egraualonul. ad cui finistrà est Gropetù.

Intus ſt Mortaria oppidum nobile: & Laumelum ſc exile: ſz opulen-
tiſlimù olim oppiduz multil celebratù p[er]ſertiz longobardor[us] h[uius]torijs.

Nam Theudelinda Antharil longobardor[us] regil relicta Agilulfum Tanri
nenlem ducez apd' Laumeluz ſibi i maritum & longobardil ut pmifert
in regem aſciuit, à Laumeloq, nomè b[us] omnil peninſula regio: quę
padum Ticinuq, & Verbanu int[edit] lacum: aliq[ur] oppidulis: vias q[ui]
frequetau: in qua linuz gigni & multuz et optimu Pliniu eſt aucto-
nuſ est Nouaria cital uetuſta Auertomacoris vocontior[us] ſiut uult.

NOVARIA.

J
Pliniuſ: edificata: q Albutio Sillo claro oratore ſiut tradit Eusebiuſ per
Octaniani ſmp. etatez ornata ſuif. & ad ànuſ ſalutil octauum & ter de
ciel centenum h[uius]t Dulecirum heresiarchaz in qu[em] cum Clemens q[ui]
tul pont.ro. àaduer ſedum cenſuiflenſ: ipſe i mòtel qui Nonariu
altiſlimi imminet: cù ſecatorib[us] qingentis ſe c[ò]tulit qu[em] ſaltuſu-
nà & p[ene] in accesseſb[us] locuſ ſuſſet tutatul: ni ſupuenieni ſolito maior-
nix plimaz eor[us] p[er]tem ſame ac frigore mortem feciſet oppetere. Dul

Clement qnff pp.

Duleinul.

Duleinul.

Margarita.

& Margarita vxor: cu[j] reliq[ui] eo confecti i[com]modo in potestat[em] neneruſt. Nec ſi errori ut abremutiarent abduci potueſt q[ui] Margari-
ta in conspectu mariti mutilata & ipſe item pari laceratul ſupplitio ip[ro]
polito pertinacel: tor p[ene] mortel quot h[ebant] membra perpeſſi ſunt.

Margarita.

ta in conspectu mariti mutilata & ipſe item pari laceratut ſupplitio ip[ro]
polito pertinacel: tor p[ene] mortel quot h[ebant] membra perpeſſi ſunt.

R D I A

Monl nanq, Boſus noſtè, Coctianz alpui3 promotorium: ceteroſ ſuperauſ
Italie montel ad ipm verticem què ſemp continuatil et eſtue niuibò
tectum h[oe] omno in accelibò eſt: an heret cōtiguil paulo celfitudine de
miſlior Monſ ſi ab hoc Dulcini ſaſto Gaçarorium appellatuſ, in ſummo
cuiuſ vertice & ad eum locu in q[ui]e cōtinuerant heretici Sacellum ſiè
eſt S[ancti] ſnardi uocabulo appellatum: adiacentq[ui] am ſoſtul radiabo
ad auersam partem truerium: cogaſa: & Crepaconq[ui] agri Vercellenſis
oppida & caſtella. Ad T[icin]i item undal eſt Caſtellectuz: & paulo ſupra
ad lacui Vrbani ſiue maioril emiſſorium a q[ui] Graualonuſ Amnil ortuz
b[et] ſinum eſlicit ipſe lacui, qu[ie] mergotij lacui, diſuit. Iſlabuntq[ui] torreſteſ
duo: Graui alpibò deſluſteſ. qu[ie]q[ui] unuſ tonſa d[ur]: alterq[ui] p[ro]ſanci Julij lacui
traſſat euſ lacui ſetinet nomè. Nam eo in lacui inſula eſt a ſancti Julii
eſtia ſiut & lacui appellat. Viſintq[ui] ibi confessoril Julij. veſiſe: miracui-
lil corruſſatel. Suſtq[ui] ad lacui Mergotii ſinſteam Omaſuz. Acæbiuz:
A[im]um: Bogauiuſuz. & ad d[ex]tam Vpauiuſ: atq[ui] Appelliuſm. Ad tonſe ſinil
ſtram Vergota. & ſupra in alpibò domuſſula: qua ſi domoduſſuſam
appellant. Eſtq[ui] unuſ ex quatuor tramitibò: u[n]i a Mediolo[n]ano in galliaſ ſi
ue germaniam traacitur. Ad tonſe u[bo] d[ex]tam Mergotiuſ a qu[uo] ſinuſ
nomen accepit. et ad eandem ſinuſ d[ex]tam Palantia: Canobiu[m] brisa
gum. Alcon[ati]: Carinum: Gardola: & u[bi] T[icin]uiſ ex alpibò graui caden[em].
Lacuiu[m] Sebuinu[m] influit caſtellum eſt noſtè Magainu[m]. Descripſimus
ſupra duoſ amneſ padum illabentel. h[inc] U[m]bnonem: in de T[icin]iu[m]: &
ſinuſ docuiu[m] q[ui]b[us] in loci uterq[ui] amniſ. ex Sebuino h[ic] ex Eupilio ille,
ortuz d[uc]it. Dumq[ui] loca explicuiu[m] ipſi u[l] flumib[us] u[l] lacuiu[m] adiacetia.
medium liq[ui]muſ intaciam planitiem omn[us] Italie populi frequi[ti]t[ui]mam.
in qua Mediolo[n]ani eſt c[it]al potentiſſima: qua[n]o n[ostro] iudicio inſuſe op[i]
nati ſunt q[ui]dam in de dicta[3] q[ui] i medio p[adi] T[icin]i Abdug & U[m]bnoni[ſ]
amniuſ ſi[mi]t ſita. Sz alia eſt eiulde[3] n[ot]is ciuital in Aſia: cuiuſ ſinſel nullie-
amniuſ ſinuſ: ſunt coherenti. Originem u[bo] hi[n]t Mediolo[n]aniu[m] lom-
bardie: qua[n] Liuiuſ Patauiu[n]i: & Iroguſ Pompeiuſ n[arr]ant a G[all]is

Truerim.

Tonſa F.

Magainum op.

MEDIOLANYM.

L O M B A—

L. Floriul.

Emiliul.

Eusebiul.

Enniul.

Liniul.

L. Furiul.

Nerna.

Traianul.

qui duce Brenno in Italiam descendet: populis loca incolentibus est edificata infubres appellabantur de qubus L. Florus ex Linio dicit Gal

li. Infubres: Fermi & immundi corporis alpium Accole sepe alialibus Viri domaro duce iuxauerant, le non soluturol baltea nihil capitolio Emili niector einu domuit. Hec uidemul alia fuisse Italia loca in qubus facili coaluerit mortaliis multitudo tanta: quatinus infubres post-

mediolanenses pone feculuz huerut. Roma non modo non genuit: quem huc multo maiores mediolanenses p[ro]tin: h[uius] faciente aeris lemp

Ab ipso condita infubres dispositione conflictum ex tota Italia com portatam, & vi ductam ex toto orbe mortalium exuberat, male tolerant. Quæ apud Infubres Mediolaneis, post eam c[om]editam vrbem

historici gesta scribuit hic referre operostilimum est, h[uius] non infestat. est instituto indicet eum rey ponemul. Scribit Eusebiu in temporibus supputationibus. Statium Cætilium comediatur scriptorem clauſi ſuſſe infubrem gælum. Et Enniu c[œ]tubernalem: & quodam exiſtimasse ipfum ſuſſe mediolanensium. Scribit Liuſi libro ab erte condita

xx. exestit romanus, tunc pmuz ulta padum ſuſſe ductum: & Galloſ infubres ad iug. pluſi ſuperat in deditionem tunc primam nenitasse, q[ui]de, ad anol rome urbis condite. ccc[cc]x. ſuſſe nideſt. Trigelimus inde Lu� liber habet. Magonem Hannibal is[]em in agro infubri Vulneratiz, duz in Africa legatos reuocaret navigare apud c[or]ſicam obiſſe. Et liber xxxi. habet. L. Furius p[ro]torem romanus g[ui]l of infubres rebellares. & Amilcarem Penum in ea parte molientes, acie vicifſe. Amilcareq, occido milia homin xxxvi. c[el]a ſuſſe. Et li-

bar. xxxii. h[uius] t[em] Cornelius Cæthegeum col. galloſ infubres preliu ſuſſe.

P. Anuloq, post L. Furius Purpureonez, & Claudiu, Marcellum Boioz & infubres galloſ ſubegisse. Marcelliug, triumphatque. Post euz uo trin- phus Urbs Mediolaneis p[ro] anol ferme quingentos pacatiffima: atque a deo florenſ fuit ut illam principes romani quoad occupationes littera

inhabituerunt: Nerna, Traianul. Adrianul. Maximianul. Philipp

R D I A

Constantinuſl. Conſtanl. & Constantinuī quarti q deul & Galluſ. Jonianuſ. Theodoliuſ. Valenl. & Valentianuſ. Julianuī, Galli Item Medioli. Cefarem appellatum ſuifle tradit Enſebiul. Post eam uō tam diu turnam felicitatem pmaſ paſſum & moſtial Mediolanum beato Ambroſio adhuc ſupersite, arſianil ſiut ipſe in omneſ ſcrubit inſtabuſ. quorx p[le]cutionel ſut deſinaret illiricum exuſe contulit. Post ſerantiuō ſiut Enſebiul tradit Auxentiī mortem Ambroſio Mediolani eſpoſ ſuam ſedem reſtituto: omnis Italia ad rectam Chriſti fidez est cōuerla. Pauło tu post Athila Italiaz ingreſſus cu omem affixiſſet Venetiaz. Mediolauiuī, diſtuit, inſuzataq, tue p[ar]ny quienut bellſagitata que Ostrogothi cu[J]uſtiniani ſmp. duciſa geſſerut: q[ui]b[us] in belluſ ut Gorbiu reſiſteret et in partib[J]uſtiniani ſmp. diuaret. Mediolanuī eal p[u]luit diſſicultateſ & anguſtul. ſi habuſ uix toſlerabileſ e[ſ] uident. et tu ſupante famil acerbitate deſitionez tue ſt et ſiut & tue inuitam ſecit. A Longobardil a[J]t eadem Vrb[us] uō q[uidem] deſtructa u[n]q[J]u[m]a: max[im]s moſtiiuſ agitata est. Iliuſq[ae] Carolo magno domiſt. regnoq[J] puatil Mediolanuſ p[er] annuſ L[ux]. & treceruſ ſub Italiae & Romu regib[J]m. Impatorib[J]q[J]ui liberi ſluu- it nullal inſi[m] magnuſ paſſum agitationes: quouſa, Federiui ſmp. Barbaroſuſ ad ſuum ſalutil ſexagelimuz q[ui]ntum & undeciel centeniuſ earu[n] diſtuit. & ſolo equauiſt. Popuſum a[J]t in ſex trib[J] portau: nomme diuſi[na]m ſex loca decimo adminuſ diſtantia paſſum miliario habitare coevit. Sexto a[J]t ab inde anno cum Federiui bello & franci[æ] regib[J] pro tertin[em] Alexandri pont[J]o. ſalut[em] agitare[J]. Mediolaneſes à Parmeſibus Placetiuiſa, adiuti repetitaz priam tanto rehediſcaru[n] atque ardore ut intra trieniuſ diti[J]or p[er]ſo frequetior poteriu[J]or, ſolito facta uideret. H[uius] abuit uō p[er] anuſ c[æ]tumq[J]ui, mirabile incremeſtum adeo ut niſi civilia obſtituſent diſſidia turrian[J]o[n]z: vicecomitum, omni lombardia facili- ter fuerit potitura. Anno a[J]t ſalut[em] ſeptuagelimo ſexto ſupra duodecies centenum Vicecomitel puſſis turrianuſ Mediolani tyza[n]ide ſum potiti. & Anno abinde ſeptuagelimoquarto: Sextul Clemens[J]o. pont[J]o. cum

beatul Ambroſiul.

J[J]uſtini[J]anuſ ſmp.

Caroli magni[li].

Federiui ſmp.

Clementi vii. pp.

L O M B A_

Johānel Galeatiul.

Ludovico Banato Imp. Adulto multil agitaret molestiſi in illiul da
mm. decenilq Luchinum Vicecomitez romane eccl[esi] Mediolano Vi-
cuum: & ei germanus Joh[em] Mediolani archi[ep]n creavit. Annoq,
abinde pluſ minuſ quatuorſimo Joh[anel] Galeatiul vicecomel[]muſ
ab Impatore dux Mediolani in ea familia e c[oe]titutul: pri[ceps] certe
regno: & imperio: potiul q[ui] eo ducatu lolo dignul: cum propter inſi-
gneſ alia[que] iu[tr]tutel: tum maſſe q[ui] doctina & iu[tr]tutib[us] exultoſ vuo-
apud ſe h[re] atq[ui] exollere curavit. Omui[que] aut ec[ton]us q[ui] dilexerit-
p[mi]l ſuit Petruſ Cretenliſ p[er]tia candidu[ſ: q[ui] nonar[ie]liſ e[pi]ſ poſtea
Mediolan[ei]ſ arch[ie]p[us]. deinde romane eccl[es]e Cardinalis: et demu-
tum[que] pontiſex Alexander q[ui]tul nomi[ne] eſt: appellatul. Iſo[mi]n
liu ſeculi vit doctiſlimul q[ui] t[em]p[re] Joh[anel] ipſe galeati ducatu mediolani
a Ladiſlao lucimburgenli roman[us] rege ornatus eſt: orationez h[uius]t
doctrina & rei uariar[ia] copia redundantez, que inter multa ornamen-
tum urbi Mediolani c[oe]tineta h[ec] h[oc]. Mediolan[um] philico n[ati] ſitu-
luo ab incendiil caumatum & frigorui r[igor]ib[us] equali[que] abeſſe ac
pp[ea] locum totiul orbi[li] tempatiſlimu[ſ] aeremq[ui] ſerentiliſimu[ſ] & aq[ui]
in putei[que] ſalubritatem obtinere: Cum tu[que] lacu[li] pulcherrimi
decem & septem: & lexaginta quatuor Alumia terc[es] ſupersi[ſi]tui urrei
gantia in illiul agro reſpiatur. Dicte[que] idem pontiſex Bernabam Pauli
condi[sc]ipulum & comitem p[mi]um ſuſſe Mediolanenliſ eccl[es]e e[pi]um.

Petrul Cretenliſ.

Beaui[ſ] Ambroliu[ſ].

Cui paulo poſt ſuccesſerit b[us] Ambroliu[ſ] doctor eccl[es]i celeb[er]rimu[ſ]:
a q[ui] ſanctus Aureliu[ſ]. Augusti[mi]l doctor & ipſe excellentiſlimul in ipſo
Mediolano ad fidem ſp[ei] conuſus ſuit. Joh[ane] Galeatio: & poſt eum duo-
bul filiil Joh[ane] maria p[mi]um: & poſtea Philippo Maria qui tercius
dux ſuit: vita ſunctil populi[ſ] Mediolanenliſ in lib[er]tatem ſe erigen[
poſt] Alperam inſignemq[ui] famam bello perpeſſam urbe[m] dedidit Fu-
cis[cho] Sforzie attendolo Cutignola romadiol[es] Sforzia primo patre
or[i]indo: cuiu[ſ] decorat roboratq[ui] principum Maria Blan[cha] v[or] Phi-
lippo ſt[ato] duce nata regio titulo faſtuiq[ui] digniſſima. Genuit Mediolan[ei]ſ

Franciſchul Sforaz.

Maria Blan[cha].

R D I A

Vrbſ Alexandrum ſecūdum: tertiumq[ui] Urbanum ex nobili gente cri-
bella ac Celeſtinii quartuſ pontifices ro. Datum q[ui] ſeπ ſnuſ, q[ui]
ſi beato Gregorio credimus ſancuſ & doctuſ p[ri]g[ui]uiſ ſuiſt amantil-
ſimul plurimuſ profuſt. Imperite u[n]o ſcripſit Alexāder q[u]n[ti] pont. ro.
Valerianum: & Galienum ſmpatoreſ Medioliu[m] genitos ſuſſe: Sed
Heliuſ Spatianuſ ſcribit anu[m] patu[m] Didi[J]uli[u]mi ſmpatoriſ ſuſſe
mediolanu[n]ſem. Et Heliuſ Capitolinuſ dicit Valerianum ſu[n]iore[s] u[n]
natum: I[]z lepultu[m] ſuſſe Medioliu[m]. & Flaviuſ Eutrupi[u] in alterinu[s]
Valeriani geſtui ſeb[us] tradit: acceptam ſuſſe cladem ſub Aureliano a Mar-
coman[i] ſ p[er]rorem. Nam dum iſ a fronte u[n]o curat occurerunt ſubito
erumpentib[us]. D[u]nq[ui] illuſ a dorlo perſequi patat omi[n]a arca Mediolanuſ
uastata I[es] poſtea qu[ui]o[s] & i[ph]i Marcoman[i] ſupati I[es]. Fueru[t] et patrum
n[or]o[us] memoria Mediolanu[n]ſes i[n]re conſulti excellent[em] Obertuſ de Orto.
qui eam compoſuſt inu[i]l ciuiliſ partem q[ui] uſus ſeudon[us] appellatur: &
Christoforuſ caſtillioni[u]ſ i[n]re conſultor[us] ſue etat[i] faci[e] p[re]cepi ac Joha-
nel itidem caſtillionen[i] ſepuſ Vicentinuſ ac paulo poſt ad n[em] perue
neru[t] etatem Viri duo eleganter doci ordinuſ ſancti Auguſtini unu[n]uſ.
Alter ſancti Franciſi. Alter. qu[ui]o[s] iſſe Andreuſ Biliuſ h[is] Antoni t[rad]
ſi[ſ] appellati aliquot edideru[t] opera: q[d] i[ph]i dicendo & ſcribendo u[n]u[n]t
abq[ui] n[or]o teſtimono oſtendent[i]a. Ornat qu[ui]o[s] p[ri]t[am] Joseph Bipriuſ
ſacriſ ſeculari[b]uſq[ui]r[i]s appr[i]ime eruditiu[s]. Sz ad propoſitum i[n]ter n[em]
poſt T[ie]ni oſha paduſ longo tractu[m] nuſo[]lum[i]e ad d[ex]t[em] angeliq[ui].
E[r]t u[n]o inſte[] proximu[n] ſicidam: & ſancti Juluſ lacu[m] torreni[G]ogna
apud Chochu[m] oriunduſ: & ad ſanctam Martam: neblo[la]q[ui] curuſ
perdeni[.] ad p[adi] ripam u[bi] ſicida Fluniuſ oſha b[r] Bremoide. Et ad ei
Fluniuſ d[ex]t[em] Paleſtrum: Supiuſq[ui] Romagnuſ oppida inueniunt[er]. Ad
Scicide au[t] ſinuſtaz, u[bi] S[ar]muſ influi[t] torreni[u] ſunt V[er]celle ciuata
uetuſ appoſtlineq[ui] a Martiali coqu[uo] poeta appellate. Et quaſ p[lin]i a Saluiuſ
bibiciuſ ortal tradit. Tenneru[t] au[t] Saluiu[m] populi monteſ in N[i]cie[u] ſuper-
emineteſ. De h[ac] urbe Fliniuſ Extat lex cenloria untimiliaru[n] aur[i]

Datiuſ epuſ.

Flaviuſ Eutrupiuiſ.

Obertuſ de orto.

Andreaſ Biliuſ.

Scicida Fluniuſ.

VERCELLE.

M[art]ialiſ.

L O M B A_

Ensebinul.

fodine, q in vercellentn agro canabit, ne plus qn, bonum in ope auris, fi-
ciendi publicani hærent. Et Ensebiul. Celsariensis in tporz supputatòbò,
tradit Ensebium. Vercellensium epìm lacte, dogmatum peritùa cla-
tuistle. Nosq, historiay fecundo ofredimus valentinianuz, fecius Constan-
tij comitis ex Gallapladia filmum milistle, ardabutum orientil prefecù
adùlus Castinum. Comitem Johànil adultim Impatoril ducem: & pœ-
lio apud Vergellam còmisso Castinum lupatum: captumq, huistle. Supiul,
ad eandem sinistram scide, adberet Burgul. Sat noq, ad dextam Andur-
num. Ad Sinistram est Bedulium. Debinc ad padium est Trinum oppiduz.
Broliapatrum nôr, etate celeberrimo militu ductore: & monastio
Lucedi amplissimo ornatum. Et Duria baltea proxime hætur annil apd.
Aftubiam in alpibul oriundul: cui anni inferiul còtinet Crefceniuz
nobile oppidum. Supiul Salugie, pauloq, lupæ est Epomedia a boni—
equor, domitoribus lingua gallica sient Plinio Placet appellata. quam,
idem affirmat populum Romanum Sibillinil libril admonitum ac
infilum codidisse. Debinc aſcendendo per vallem angulſe, pretorie v-
um, diei itinere est Monf iouetul. Et lupæ est Augusta poria iuxta
geminaal alpium forel ſita: graial atq, pennial q, herculez, & poenol	ranfile Pliniul asſeetit graiol oppinari. apud q, eam incius fuit mar-
more titulul ille p[ro]andil populoſ ennumerans quol Celsar Augustus
in alpib[us] ſubegit. Dicitq, Pliniul Coctianal cuuitateſ duodeam nò fu-
ſſe, addital titulif Augusti: q[ui] mihil hoſtile còminiferant. Geminaq,
aüt forel graial: atq, peninal, n[ec] appellant. Alteral montem Jouil, ubi
monastium est nobilissimuz ſancto Bernardo dicatum. Alten colum-
nam Jouil: qua iter est ad nallem tarantaliq allobrogum: qu[ia] q[uidem
vallem ſlara annil excipit. Ad Sinistram durie, balteq annil oppidù
est Maçodium. Ortuſ debinc filmuſ padum illabitur: cui ad hoſtius
est Clauaſtium nobile oppidum, et lupiul ſancti Martini ad dexteram,
ad Sinistramq, ſancti Benedicti de fructeria h[ui]tur oppida durie riparie

R D I A

padum

amnif deinceps illabentif proxima heret ostio Taurinensius ciuitas
uetuliffima: p quâ p[mi]u3 hâmbalez Italiam ingreſſuz veniſſe. Liui'
xxi. ostendit. Taurini galli proxima genſ erat i Italiam digreſſo. Et
inſi. Per op[or]tum tauriniſt proſſe genti aduerſus Inſubreſ motu
bellu3 erat inde ex ſtatuis monetat hâmbal Taurinorum, unam
Vrbem capit euſ gentil. quâ nolentif in amicitiam non uenerat vi
expugnavit. Riparie fluio[rum] ad dextam oppida Lantinu3. & Bellege
rium. Ad ſiniftam Tiriacum & Druëtum ſt. proxima: eoq. inſi
rum Iſpatio q[ui]d padum binar[que] duriaſ & alpeſ inſiacet: est regio ca
napicium appellata: in qua t[em] nobiliu3 familie oppida p[os]ſident
& caſtella Valpergani. ſancti Martini. & ſancti Georgij comiteſ. Nec
longe abſunt à Taurino Sangoni amnif in padum labentif ostia: cu
ad dextam herent oppida Ripolum. Auiſiania: inter quę e monaſſe-
rium celeb[ere] ſancti Antonij de temerſo. & Sanctuſ Ambroſiul oppi
duluz. Et paulo ſupinuſ ciuſtal est Secula. Supiuſq[ui]a ad Sangoni amnif
ortum: est ſeſſanna. Cluſiola. poſt h[ac] amn[is] padum illabitur. cu[p]
xim[ui] ad ſex millia paſſus est p[innarolum] nobile oppidum. nobili
item monaſſerio exornat[ium]. Supiuſ Petroſa oppidum. Et ad ſorem
ſinifторſum est oppidum Pragellatu. Cui amni h[ericar]aſiun p[mi]
[pr]t Monſt[b]obiuſ dextrorſum heret. Poſt Cluſiolaz. Pelix fluuiuſ cluſo-
no auetuſ: padu3 illabit[ur] Pancaleriu[m inter & uillam franchiz op-
pida popuiſſ frequëtata. Fuit q[ui]a Pancalerium auquaſta Taurinorum an-
tique ligur[u]m ſtrpiſ. apud quâ Pliniu[m] dicit Padum p[mo] n[au]iga-
bilem eſſe. & Villafrancha p[mi]u[que] ponte ſub[li]ceo padum e[ſ] complexa.

Pado auct fonti ſuo iam propinquati oppida ſt. proxima Reuelluz & Pai
ſana. Et ad ſup[mi] ultimiq[ui] torrentiſ illum illabentil ſontem ut di-
ximus oppidu3 e[ſ] Cricium. Deinceps ſt. Alpium iuga. et ea quide3
que hâmbal Italiam ingreſſurul aceto irtupit.

Ciuſtal Taurinensiu3.

Tiriaann op.

Sango fl.
Ripolum op.

SECVSA.

Pinnarolum op.

Pelix ft.

Villa francha.

Cricium op.
Hannibal.

VENERITIE

ITALIE ILLUSTRATE LOMBARDEA REGIO.VII. FINIT.
VENETIE EIVSDEM REGIO.VIII. INCIPIT FELICITER.

OMBARDIA ad finem perduet. hactemul
letuatum morem sequi nolumul ad proximo
rum pado annuum hoestia reuerendum esset.
Sed cum ab ultimil padi ostiil ad fornacel ap-
pellatil Venetiar. urbi Ducatil finel aqual gra-
datal stagnantes mari adriatico aque false ob
tineant. inqual. Athelis Annui. post Mediacus.
deinde Timaui definiunt amnel. iplam Venetiar. cuitatem eisdem
circudatam aquil. puſe. Marchium Tar nilanam. & Aqlienem ſiue
Foro iulienſem regioneſ deleribi ne'ce est. Postmodum nang. ostia
curſuſq. Flunory. in ſicco meliil proſequem? Secundum tipas quor-
ex nostro inſtituto eſdem regioneſ & eorum particulari certius me-
memiſ. Venenal cuitatem in initio adriatica maril ſinn ſitam ad
annu ſalutil quinquagenum ſextum ſupra quadringentenim ſuſſe co-
ditam: quo anno Athila rex Flunory. Aqleiam diruit. docuimus
in hitoriil. habet aut einl ducatil regio ſminol longitudine miliz
octoginta ab aquil olim gradatil. ubi est Gradul cuitas ad Lauretuz
olim oppidum a Vitali Faledro edificatum: nec aut Pado proximum
ubi ad Fornacel diximus Padi ostia appellari. Latitudo autuaria n
nulloſt. aliol ſminol q. quonſq. cedentel recedentelq. maril aque ad
ſicum stagnando perueniut. Eiul regionil diuerlo modo nonulli
meminerut netuſi ſeptoreſ. Antoninuſ Enimpiuſ Romani impú
provinciar. regioniq. itinerario: cum à Rauèna Aquleiam p. Altinu
iter deleribét. hec ne Venetiar. stagna appellat ſeptem maria: qd' à
Rauèna aleinum uſq. ſeptem nada eſſent nauii tranſmittèda. Et Vir
giliuſ qd' diffuſe in patam descriptione inſta ostendimt. ubi Patam e-
dificationem ab Antenore factam nartat. ſic ht. Et ſotem ſupare timaui.

Mediacul fl.

Venetie. CIVITAS

Athila rex.

GRADVS.

Antoninuſ piniſ.

Virgiliuſ.

VENE TIE

Vnde pota nouem uato cù murmure mòrit. It mare preruptum.
& pelago pmit arua ponàti. Est hoc totum. qd'a pado ad aqual grada-
tas littus rumpens collem eul poeice a Virgilio appellato: inter-
ipfa nada linquit q' nè luttora appellamur. In sìle eo concluſe Ipatio
que habitant uariol huerunt conditores q in vnicam hanc venetiaz
cinitatem opel & colilia cotulerunt. Unde hanc Venetiaz cinitatem
pro una regione no immerito a nobil politam eſſe intelliget qui con
ſiderabit no mo opel eul cuiuſe, aliiul regioni ſtalice opibz equpe
tandaſſe. Sz multa ſuſſe urbe multa oppida quorè exidio hæ uni
da ſit colida. Aquileiam. Altonum. Concordiam. Patuum. Mòtemſli-
ci. Opitergium. Et adiam. Equilim. Gradum. Caprulaſ. & Lanreti.
q. ex Vicentia. Verona. Mantua. Brixia. Mediolano. & Papia. ab Arbi-
la Aſſieli. & ab alio ſtalie cinitatibò preferim urbe romæ: diuerſis in
percutionibò nobiles & potentioreſ quosq; Venetia a pni. configiſſe in
historiù abunde docuimur. Iget Aquileſes pmi gradum: Concordienſe
coſidere caprulaſ altinateſ ſiuit urbem ſuam in ſex portal diuſal habe
bant. ſex quoq; in ſtagnoz inſulis oppida condideruit. Torcellum Ma-
iorum. Burianum. Amoriacum. Constantiacum. & Aimanum. pata
uinoz pats Rumum altum. & poſte Dorſum durium. Monteflicenſe
Adeuſtiniq. Methamaucaum. Albiolam. Peleſtriam. ſiue ut Plinur-
appellat Philiſtina: & Foſlam clodium. q' nè est cinitaſ Clugia. C re
uit aui illico ab ipſo conditioniſ inuo Veneta cinita: q2 no a paſto
ribo ſiuit Roma. I3 a potentiarii diuoriboz, regioni olim Venetie.
ſuit a principio ſiuit diximus habitata. Primis extinorè venetis ſornan
dil attulit adiuſetum Narles Eunuchil parriuſ pmi juſtiniam Im
peratoriſ copiaz in ſtaliam aduerſis. Gothoſ miſlaſ dux. qqd' veneti
euz traducidil a Iaruiſio Rauenam copiil naugio immuſent. Poſt qub
egetat gothoſ ecclias ſancti Theodori. & Gemimani de capite Broliy in
Venetis edificauſt: quæ anno ipſi condite cœtelimo & trigelio ſecundo

Aque gradate.

Aquileia.

Caprula op.

CLVGIA.

Narſel.

V E N E T I E.

Arnulphus rex.

Arnulphus rex Longobardorum Patauum cuitatez post rotlenfe excidiz
apredicto Narfete Eunucho rauenatibque instauratam igni fer
roq, absurplit: & quotquot p[re]me cladi supfuerat ac inpatria eo
aluerant. Pataunim fecunda transmigratione in stagna Venetiarum co
fugientel Rimu[n]tum impleuerut: & oliuolenfe castrum, ubi nunc
custellanum est ep[ro]m condidere, atq[ur] eo t[re]pre sancti Martini. & san
ci Johannis in bragula eccl[es]ial constructerunt. Mirum uio est & ſi
mo excolendum laudif p[er]conio potuiffe a tor taq[ur] diuerſis urbi
& oppidov[us] p[ro]ſi conditam cuitatem p[er] an[no] prop[er]modus mille
tunc quaz[us] retinent rem. p[er] conferuare. Nec in re[ge]s m[ü]danatum

coditionil adeo fuit expert h[oc] ciuital q[ui] p[er] singu[al] qual[que], etates
ſuol ut inq[ui]t poeta manef fuerit perpeſſa. Quinobrem et incremè
ta ſi matim f[ac]it in c[ess]til facimus ſtaliè cuitatib[us] explicado: Labor[er]
quoq[us], & difficultatet pariter oſtendem[us]. & ne in alia[rum] urbi
quas in h[ac] c[ò]denda deſtrui contigit negotio ulti[mi]l laborandus lit.
omia ſi mul c[ore]xem[us] ut facta inter condendum deſtruendiq[us]

variatio certior h[ec]atur. nec incognitum uidetur aſſiſſa priarchali
dignitate incohare q[ui] eam ſimus in rebus ſtaliè ſemp[er] momenti plinu[m]
huille ad annum ſalutif ſecreſſimum decimu[m] Gifulſus dux F[oro]
[ui]nianu[m] ſolens ſu[m] Agiluſt[em] longobardorum regi[rum] eſt. dignat[ur]e
in priarcham ueteriſ aquilei[ſ] Candiano ſuperſtite patriarcha no
ue aquilei[ſ] que apud gradum fuerat a romanu[m] pontificiab[us] c[ò]ſtitu-
ta. Et àno inde q[ui]to partium c[ol]enſu c[ò]ſtitutum eſſet: ut q[ui] eſſet
aq[ilei]e priarcha omem c[ò]tinèt[il] regione, moderare[que] eſſet apud
gradum omi huic que n[unc] est: Venetiarum duatul regioni p[reeſſet].

Gifulfil Dux.

Lotharit rex.

Quartodecimo abinde anno cum Rotharit longobardorum rex Opit[
giu[m] ciuitatem dirruſſet einu[m] c[ui]nitati[que] e[n]no[m] Magnu[m] ad stagna
conſuigienſ c[ol]enſu & aucaſtate Seuerini pont. ro. ac Erachij Impe-
ratoris citatem c[ò]didit que ab ip[ro] Impatore Etadea et appellata

Seuerinul p[ro]p[er].

ERACLEA.

VENEȚIE

Eodemq, anno Paulus Altini epiſ, cù populo ſuo q cladib ſupſuerat Torcellum ſe cōſerens ſedem ibi Seuerini pont. ro. auſtate firmaut q nunc extat: cuiſ pontificiſ conſenſu pariter Patauin epiſ arrianam heretim que tunc in miſſ Italiæ loci feruebat, decinās ſedem epiſem in methamaucum inſtitut. Quo àno ſedere inter lo gobardol regem & ducel ac Venetiaru cuiutatem icto declaratum est: ut tota terrestri Venetia ab Abdna ad aqual ſalas Lombardia & qoq in iſis eſtet ſalis aqſ Venetiq appellarent. Ad annum uó ſalutis ſexcentefimum & quinquageſimù Cōſtanti ſmp. Et adiſ fili Torcellum uenienſ ut romaz accedēt. niſum q est in ſorcello pri marin ſ constantiacuſ de ſuo nōre uoluſt appellati. Eradea citate intim aucta euſ pſi parſ in uicnam cōmigranſ inſulam Egluiz cōdidi: citatem cuny, ànſ triginta duob ſupra ducētōl Venetiq uariam ſb tribuni hūſent gubernationiſ formaſ p[er]miſ earu dux in Eradea & euſ eradeanuſ Paulinuſ àno ſalutis ſexcentefio nona gēſimo leptio a p[ri]archa epiſ. clero. tribuniſ procerib & plebeis creatuſ est: q dux ſoſedere cù Longobardiſ icto Eradee fines a plane maiore ad minore ſ produxit. Et àno inde unde uigefimo Vrlu item Eradeanuſ dux: mortuo Paulino ſuſſeſt est: q anno leptimo ducatul ciuili in tumultu occuſus est: ſicq, labo[rum] ſuor[em] Veneti initia hære ceperut. Nam eo ducat[em] nōre antiquato Dominicuſ Leo ma gifter militum attributa ducat[em] poſtate creatuſ est: cui poſt ànuſ p[er]miſ, deſimeto ſuſſectuſ felix cor niہa maſſi militu pariter est ducuſ. Et terr[em] item Julianuſ ceperiuſ: ac quartu[rum] Joha[n]eſ Fabri acuſ maſſi militum ſb dioti. ſb hic ciuili item tumultu maſſatu depoſitus occuſa, p[er]matuſ est: Ad ànumq, ſalutis poſtea leptingetefu[n]z quadragelimiq, ſecu[d]um Deuſ dedit Vrlu quodam ducil interfeet filuſ mutata ab eradea in methamaucum ſede & maſſeruq miſlitum nōre exploſo dux est: dictus: q àno ducat[em] terciodecimo cù

Epiſ Patainuſ.

Venetie quāndo.

EQVILEA.

Vrluſ dux.

Felix cornicula.

Julianuſ cepariuſ.

VENE T I E

ad brintem amnibus ostia castellis edificare cepillent. in tyramidibus supe-
tionem uenit. & tumultu exorto depopitus fuit exccatus. Et quod iu-
catu suffectus Galla ano quartodecimo tumultu captus oculorum, est-
effusus. Nonaq. sub inde regimini forma est facta. Ham creato Duci
Dominico Monegario Metamorphesi duo analogi tribu[n] ad clau[m] pari
poterit conseliri fuerit creati. Et tis hic est dux post annum i tumultu
oculorum simul ei ducatu amavit. Ad eracte nato[s], item rei ueneta re-
duit. & Mauritiu[m] dux est factus. Q[ui] post annum malo exemplo filius
ducatus coniortem allumplit. Quo ano p[ro]muli Adrianus p[er]p[ro]. obedi-
tum olim uoleniti eccles[iar]ium dedit episc[opus]. a quo Sancti Moy[s]i ecclesia
edificata est. Iniec[it] uio Mauritiu[m] Dux in Joh[ani]nem p[ri]iarcham qua-
dem[em] manum adeo uiole[m]at. ut breui ille obierit. Sufficientis, p[ri]
archa fortunatus conspitatione contra ducem in predeces[tor]is su[m] ul-
tionem initat exorto tumultu pulsus in franciam se co[st]ulit. Deinde
tamen ducatu sunt pariter Mauritiu[m] dux & filiuli. & illius v[n]icus
obeleri u[m]t[em] tributus methamau[c]entis in Venetiar[um] ducatu est su-
fectus. Eo denique ano qu[em] erat salut[i]m octingentem su[m] quartu[m] Obeleri
dux cimilis tumultu patria pulsus Tarmilium se contult. ubi ab exuli
bul[us] uenetil ite[m] dux creatus fuit. q[ui] beatum f[erem] ducatus consortes,
accept[em]. In[otea] Pipinu[m] Caroli magni fili[m] rex Ital[i]e a p[ro]m Adriano
p[ont] ro. co[st]itutus anno salut[i]m octingentem nono in Ital[i]asia uenit
en[i] hinc p[ri]iarcha Fortunato. inde Obelerio & Beato in[sign]antib[us]
bello Veneto[m] agitur cepit. q[ui] prehio apud Tarum ilium consillo supe-
rati ei Carolo magno & Pipino filio Ital[i]e reg[e] p[er]federa consenerunt.
quib[us] in federi[m] actum est ut Obeleri u[m] Beat[i]s, ducel apud me-
thamancum exularent. Nec tis inuenio aliquem a Carolo & Pipino
mag[ister]um administrand[i] Venetiar[um] rebus fuit impos[i]tus. Eo-
dem aut[em] ano Et ad eam Veneti destruxerunt. V[n]i max[i]ia nobilium
pars qui postea Venetia[m] uis[i]s, in hec t[em]ta gu[br]nareunt. in urbe consulel

Dominicus dux.

Mauritius dux.

Obelerius dux.

Pipinul rex.
Obelerius & Ducef
Beatius

illam auxere.

VENERITI

illam auxere: pariterq, eodem anno aquileiensis in Venetia, urbis
conditio huille uideat. Eoq, anno Agnellus particiatur eracte, an
primul dux fuit, qui in ruoalto influa electus palatum ducale nunc
extant edificavit: pariterq, eodem anno apud Olivenke castrum exis
cathedralis ecclesia ab eo castrello appellata est castrellana: & pro
Veneta Rinnul albul cimitat, die cepta. Agnellus exinde dux tertioq sequitur est
anno Eracte, rehediensium ambitu strictior est appellavit cimitate, no
uam: quod & nunc tōne epatis magis q, hitationum retinet nomen,
demq, Agnellus filius suus duobus alsumptis in ducatu confortel mona-
sterium laneti Cachariæ edificavit, inibiq, eiuldem laneti corporu reli-
qualib, locavit. Vrbus aut epul ecclesiam suam castellanas laneti Petri uo-
cabulo decoravit: quo tpre eius conlanguinei Sancti Seneri: & Sancti
Laurentii ecclas in geminis infulis construxere. Conspicuit uio ad-
uerium trel bos duces patrem & filios Johæn Tornaticul: & Bonus
bragadinus: q, capti, coniucti & apenli patibulo intierunt. Ad octigé-
tefimum aut & uigefimuz sefptimù salutis annuſ, defuncto Agnello. Ju-
ſtinianuſ particionus in ducatu solus est ſuſfectul: anno cujus ſecundo bi-
Marci corpor Venetal ex Alia est delatum. eoq, qui sequitur est: ano cum
Justinianus obiſet dux Johæn frater est ſuſfectul: quo anno biu Mar-
ci ecclesia est edificata: & per id tpril ducto in Methamaneu, exeritu obe-
leriul ibi exil ocaſus & cimitat est destrueta, cujus demolitioni ced-
q, Obeleri cauia factum est: ut uocatul inſtantam Johæn Dux accel-
ferit: eoq, abſente Castellanus epul: duoc, cinef rinnali cuitatil curaz
admiſtrationil ducali attributa potate geflerut. Johæn aut Dux
Francia reuerſus: cimiliq, timulti ducatu delectul: & tonſoratiu-
melicia diem obiit. Anno postmodum qui ſecutul est trigelimo ſex-
to & octingentelio Petrus Trundonicul Pola oruinduſ dux est creatu
qui Johænem filium ducatu conſortem huit: eccitam, laneti Pauli
edificavit. Quartoq, ab inde ano Sclaui caprulal Venetor, Urbem
vi captum deſtruxerut. ſergio qui dictul est: of porci tunc pont.ro.

Agnellus particiatur.

Vrul epul.

Bragadinuſ.
Justinianuſ dux.

Castellanus epul.

V E N E T Í E

Johannes dux.

Vrlul particiacul Dux.

Campangæ

Petrus dux.

Petrus Candianus.

Petrus tribunul.

in quo àno épul Maurul eccl[esi]am Sancte Margarite extruxit Petro
Trundonicò nita huncto. Johaneſ filiul ducatum solul obtinuit: quæ
a Sancti Cacharię eccl[esi]a redeuntem: populi tumultu concitato occi-
dit & in eadem eccl[esi]a lepeliuit: anno salut[i]i octingentés[i]o quarto: erat-
q[ui] Vrlul particiacul ſolemni tum more electus: cum defuncti Ducis
famuli palatinum populo non priuſ reddere q[ui] p[upiliam] ſibi influlæ, certa
cum imunitate habitandam impetuerunt. Vrlusq[ui] dux anno ducat[i]u ſui tertiodecimo
Johænem filium ducat[i]u conſortem accepit.
Qui & campanæ duodecim anno salut[i]i octingentés[i]o ſeptuageſimo
Impatori grecor[u] milit. Fueru[n]tq[ui] h[us] campanæ, qua[rum] p[ro]ut et rei uidit.
G[er]eslit u[bi] Vrlul iste dux maximal res non minuſ Italię q[ui] Venetisijklòlal.
N[am] Sarraceni ſpoliata: inflamataq[ui] Ancona omem Italię oram q[ui] inde
ad Drundus intercedit pariter affixeru[n]. In quoſi ſinuſ Taretini orat
uastare patantel cu[us] Vrlus duxiſſer. ſuparunt chriſtiani. Fugataq[ui] in
de clas[is] Sarracena Gradum Urbem inualit. Tuncq[ui] Vrlus qui illor[u]z
terga fuerat inſequiutus repullos à Gradu non priu per lequi deſtitit q[ui]
omis Italię ora in ſupum mare uerla est reddita pacatiſtima. Vrlò
duce mortuo Johaneſ filiul dux soluſ Comacum citatem de tamen-
natibus cepit. Et anno inde tertio Petrus fr[em] ſuum ducat[i]u con-
ſortem h[re] obtinuit: q[ui] nonuſ dux eccl[esi]as Sancto[rum] Cornely & Cipri-
am i[m]ethamaucenli ſittore edificavit. Sz ambo ducel inſa ſe[n]tum
qui lequt[i]u è annu[d] ducatu ſe abdicàrt. Creati[us] a[n]t est ad anu[m] salut[i]i
octingentés[i]imù ſeptimù Petrus Candianul vit preſtantilſimul quę
ſclam[i] uno ſupato: Alto redintegrato preli inter feceru[n]. Johanneq[ui]
particiacul quem ducatu ſe abdi[c]asse ostendimul ut ſeditioni occu-
rerer in Urbe ſatibcenti ducatum àſſumplit. Cuiq[ui] eum ſexto depoſi-
ſſet menſe ſuſfectuſ est dux ad annu[m] octingentés[i]imù octuageſimù
octanum Petrus cognomité tribunul: quo annuſ regel duol Italia p[er]
habitil ſanci[al] ex italical h[re] cepit Berengar[i]um Foroiliu[n]ienſem: &
Guidonem ſpoletanum ducem. Anno a[n]t q[ui]de[re] tertiu[n]l è lequtu[n]l:

VENERITIE

hie dux Petrus tributus vebit Venetiarum partem muro cingit à ri-
no castelli usq, ad lancam Mariam in uibanico ibi, canale mainus
ferrea clausit cathena: cui capita hinc in predicta ecclesia inde i Sancto
Gregorio obserabant: qui annus Italiè felicitatem fuit: quod Vngari a
Tarvilio Mediolanum usq, omnia cedibò: incendiis, fedarunt: & stagna
Venetorum pelliciatis nautis tumultuarie fabricatil ingreſſi cimitatem
nostra Clugiam q, & caput aggerit populati ſunt. Eoſ tì Berengariuſ
tex cu quidem armatoz milibz alio, tulum repreſlit. Et tandez omni
pene amíſo exciti ingenti data pecunia ut in hungariam reditent de
liniuit Petro tribuno ducatu ſui ano vigefimo tertio uita fineto ſuc
ceſſit. Urfus particiari ſecùdus: p cui tertia Contraduſ alemánus ex ea
gente p[er]miſ licet papali confirmatione caruerit impium inſalit. &
rebus p[er]Italiam fluctuantib[us] Sarraceni maiorem eius partem occupa-
nerunt. Successit, huic post vigefimù annus in ducatu alter Petrus
candianus q nacuſ p debilitatem imp[er] & Italiè occasione, primus
Venetorum potentià in liburniſ Dalmatise, auxit: & Genus ſe à Sarra
ceniſ ſpoliata Veneti in italif mari potentioreſ eè ceperit. qua qdeſ
potentiam usq, in h[ec] tertia p imp[er] tomam tam græci, latini incli-
nationem auxerunt. Nam germani ſmpatotres: et ſi terza quindecap[us]
qualem nullam fr aliq[ui] mari potentiá, h[uius]uerunt. Iſtag[ui] deinceps in
hac uenetiam regione benitati cofulentel nihil aliud, motus intefino-
aut fabricat loco[rum] quod nostri est propoſiti attingemus. Per Octonif le
cundi Impatoris tertia, ad annui ſalut[em] nongefelimus leſtuagelimù
quartum Veneti Petriuz candianuz ducem deicere cupientel cum
ille ſe in palatio tueret inieto igni p[er]cire & ſulphure mixto & pala-
tium & ecc[esis] Sancti Marci Sancti Theodori Sancte Marie i uibanico.
& plus[que] trecenta[rum] domoſ funditus combuxerunt. Duxq[ui] cum
filio & complicib[us] est interfectus. Hecq[ui] omnia edificationi ſuſfectus illi
dux Petrus Urſeolus vit optimus instauravit. qui & gradiz citatez
instauratam muro cingit. Quo item t[em]pre monasteriuz ſancti Georgij

Cathene.

Berengarii rei.

Petrus Candianus.

Octo Impator.

Petrus Urſeolus Dux.

VENE TIF

destructio Adriæ.

Pepul priurcha.

Benedictus pp.

Henricus Imp.

Vitalis dux.

a Johane mauroceno monacho est amplificatum. Ad annum uo salutil
millium & nonum Adrienſes magne olim Adrie urbiſ reliqul apud
lauretum ſupato Veneti tanta confecerut occidione ut diſi ille ultim
fiit ciniti à qua mare Adriaticus est appellatum: quo item anno Pe-
pul priarcha agleienſis Gradum citatem dolo captam deſtruxit quia
Veneti iteru illico instaurariit. Anno inde xx. Dominicali Vrſolii pul-
ſo Petro Barbolano parma dux fit: & tio die Rauenaz metu cofigit.
Dominicalq flabonicul tuc exil in p[ra]macy revocatil dux est factus.

Et ad annum quadragelimuz terciu ſupra milluſ Pepul patriarcha
agleienſis noni B[]n[]diecti pontificis auetate atq. c[]ſenſu Graduſ ſibi ſu-
bic[]t ec[]ctual diuuijt Vrbem ſpoliat. & Veneti c[]uiſdem pontifici[]l an-
ctoritate eandem instaurariit. Annoq. inde quadragelimo Dominic[
] contarenul Dux monasteriiu ſancti Nicolai in littore & propinq[] loco
monasterium ſancti Angeli edificavit. Ad centefimum uo atq. milliuſ
ſalutil annuſ incendia bina Venetiu fueru: quib[] parrochialec[] ec-
delie ad viginti ſimil cum parochianor[] dominil arſerunt: quo t[]p[]re
Methamaucenſis c[]uitat in undatione maril atq. incedio uaitata: &
pen[]e ſubmerſa est: Terremotuſa ſupuenien[] Venetial ubiq. affixit. Ter-
niodescimo au[]t abinde ano q[]uatu[]r Henricul impator Verona Venetias ue-
netia[] Venien[] ſituiuq. & regionem c[]uiſatis admiraui Venetial regni[
] appellari decreuui: & eo qui ſecutil est[]no Marcu[]lulianu[]l monaſt[]riu
Vit[]ginu[] de caritate inſtruxit. Duodecimo deinceps[]ano Veneti Moto-
nio peloponen[] ſimt potiti. Petruſq. G[]atiloſu[]l ec[]ctiam ſancti Clem[
]tis. & hoſpitale in canaliſ Orphani triu edificau[]t. Unde uigeſſimoq.
inde anno turri[]l campanaria ſancti Marci exci[]tata est: Sz nec adeo co-
nuare potuit quiu[]ſ incohata q[]n ad an[]num ſalutil ſeptuageſlimu[]s pri-
mum ſupra undecieſ centen[]um Vitali[] Mihael dux fueru interfectu.

A ugebantur in diu inf veneto[]r, op[]el mirabili incremèto. Nam ad annum
quartum de diuodecif centeno Veneti Franci[] bello ſotiat[] urbi Con-
ſtantinopolitane dominio fit potiti. Et[]ano inde quadrageſio ec[]ctia

VENE T I E

Sancti Francisci Venetijs. & Monasterium Sancti Cypriani in Torcello
edificatum. Unde trigesimoq, inde anno ponitum alii publicus est co-
structis. quo tunc cum duplicatum est Venetijs molitione Vectigal
populi in tumultum concitatut arma cepit. S3 ius qui se ducet incen-
toresq, ingerebant captis. ecuetoq, apenlis qeſ ilico cuitati reddita
est. Maiorem uio plimiq, fatiendum anno inde unde quouagelimo tu-
multum vrb Veneta ſenſit. cum Baiamoni. tempulus reſ novarum
cupidit una cum quinil Barocijs. doris. Badoarijs. & Basilijs regni
affectavit. In quoſ pro demeritis publico consilio animaduſum e. qeſ-
q, cimil & concordia in huc ius, tpsa annis duo de quadraginta atq.
centum Venetijs ſuit. S3 iam lati multa de Venetiaq origine ac inſ-
ipiam constituendam rem p. nel edificatil. uel dittutil cuitatib & op-
pidil ſunt dicta. Ad uiroſ itaq, eiſdem ex nio moro institutoq, ueni-
amul. Habuit ſemp hactenus Vrb Veneta viroſ maritimor belloru
& mercature gloria claroſ. Sed ante patrum etatem millo decorata
est viroſ tris ornato. præter q, Andrea dandulo Duce quem Franciſa pe-
trasse testimonio doctum ſuſſe ſimul. Patrum uio memoria Caroli
Genni vir inter Venetoſ non ſolium etatis ſi. 13 priorz ſeculorx litteril
ornatissimul. & redus bello gestil ita claru ſuit ut alter Camilluſ me-
rito a uenetil appelletur: qui qdem clugienſi bello. qda cum venetil genu
enſel diſſicillimum ac periculolíſſimus geftere unico nauali prelio ſeli-
cillime geſto. Genuenſes a Venetil et eo bello uinci posle p[er]miſ docuit.
& omni eo bello homi[m] ferotiam ſua fortitudine constantiaq, compe-
ſuit. Demu[n] Bucardi[n]i regi[us] francor[x] nauali exavit ſupremum ducem
dum opem p[ata]ui[n]il aſſerre cuperet. prelio ingenti gloriolíſſimoq, ſu-
peravit. q omnia Leonarduſ justinian funebri. Inculentíſſimaq, orone.
E t Petrus Paulus Vergerijs elegantissimil duabus c[ap]tis copioſſime proſequi-
ti ſunt. Fuit & paulopoff Cachar[ia]t taru[n]i[n]an vir doctrina. consilioq,
celbertrum. oratio c[ui]n[si] extant coram Gregorio duedecimo pont.
ro. habita pro eccl[esi]e Vnione ſuadenda illum eloquentiſſimum ſuſſe

Monasterius Lenti Cipani.

Vrb Veneta.

Andrea dandulul.

Bucicardul.

Cachar[ia]t.

V E N E T I E.

Leonardus.

ostendit. hoc autem loco multo: prestantissimorum, uidimur Petrum emilianum, episcopum Vicentinum, Iriis multum plimum prudentia decoratum Leonardi Justinianum magni nobiliq, ingenijs viz, q, inter alia biannarii Latina & greci studia multe adolescent, inueni, deditur dulcissimam carminem, & peritissime ungariter composit, omne repleuit Italiam. Et post-natu grandior scripto & pronuntiatione tam Latina quam vulgaris eloquentissimus: ac Senator gravissimus, in administratione rei, p. potestatis suus.

Marcus Lippomannus.
Paulus religiosus.

Marcil, Lippomannus inter consultum grecum, caldear, & hebraeum litteras eque ac latinalis earregie doctus erat. Paulinorum, religiosus dialectos neri feculi supposit: q & paucis in phya cedent: theologijs, insignis est habitus. Franciscus Barbadicus gravus: optimus: ac prope modus lances. & Daniel victorius cines splendidissimus: fuerit huanitatis Iriis habuens quae, medioriter eruditi. Petrum Lauredanum rebus, bello gestis clarissimum: quem Veneti alteras: Claudium Marcellum in sua patria appellare posuit: hoc in loco a nobilis poni mizuum: qui meminerit eum latinalis Irii grāmaticalel penitus ignoratasse. I, eius ingenium non duximus merita fraudandum laude, quod omnia que p etatem suā mariti gesta sunt: quorum iple magna parle sunt & maril portuolitatem, nautagandi, rōnem vulgaris scripto copiosissime prosequitur est. Sed duis eos ex mortuis q in pria daruerunt docet, pergrimmus dignitatem matrim, Venetorum nantzando post potuam: fuerit ex gente corvaria.

Gregorius pp. xij.

duodecim Gregorius pont. ro. & Antonius nepos, suus romani ecdesi cardinales, ea inter, mori & uite sanctimonia quod pueratur, & celebres reddere potuisset. Fuerit ex maurocena & landa gente cardinales, duo uirtutibus, Iriis, ornatis, & alii pontificem paulo post habuerent Veneti ex condilmaria gente Eugenium quartum cuius gesta per historiam nēnus orbi notissima pontificatus, romanus, ante se fuerunt prestantissimam patrem: & aliorum turbe multo dignirem eum reddiderunt. Quantum aut ad doctrinam Iriis, attinet quibuscumque in catholico primal partes tribuimus. & si Eugenius pontifex nec viri nō alia

Eugenius. uj. pp.

VENERITI

scienti particulariter perdiscende animi adiecit doctor, eccl[esi] ora-
tor, historico, latinorum libror omnino & legit assidue. & quo exat mi-
rabili ingenio subtilissime intellexit. Isq, buno extit. Ludovicum
blatio p[re] medico. Venetum a p[ri]iarchatu cui prees aq[le]ienalem appel-
latum p[q]n[que] sedi apostolice Camerarum singulari prudenti virum
tem ecclesiasticam locutem i[p]rimis admistari voluit. Ornaut etiam
cardinalat[ur] dignitate Petri Barbul ex sortore nepotem. Qui adoles-
cens optimus tanta duodecim hactenul annis humanitate atq[ur] etiam
integritate & simul libalitate est usus. ut & alter Titul Vespasiani
& q[ui] illi tribuebat, delitie humani g[ui]s sit appellat[ur]. Vir aut factus
tituli sancti Marc est ornatus & patrio cognomine Cardinalis Vene-
tiar dictus. Super sur, Venetis Dux Francischul Foscarul uirtu-
tum preter h[uius] gloria ornatis, & c[ui]es Francischul Barbarus
excelentissimi Vir ingenij cuius h[uius] g[recar] & latinar[um] doctrin[em] an
eloquenti editt[us] operib[us] celebrat[ur] aut in admistanda re p[er] lapidi-
& p[ietat]i, aut gestar[em] prefertim apud krixiam reu gliam anponas
h[uius] facile possit d[omi]nare. And real mauroceni bonar[em] artiu, studi-
il ornatus lapie & guber n[ada] re p[er] periti gloriam h[oc]. Et ci- mola
ul Donatus & li gerenda re p[er] fuit occupatissimus. I[er]i adeo imbut
ut cui historiam teneat: tum heroicos versus sepe compo luerit elegat[ur].
Pariter Cacharia taruitam supriori Cachar[em] filius ac uirtutil h[uius]
Barbonus maurocenus: Ludovicus Foscarenul. Vitalis landul. Candian,
bollamur iure consultissimi. Nicolaus, Cannali & li iuri cuii & simi
re p[er] s[unt] d[editi]. tamen oratore p[er] poe mat aq[ur] egreti e callent. Laural
quitinu[m] magni g[recar] Latinar[em], h[uius] periti in u[tris] cognitionem
addidit. Joh[an]em i[hi]o Corneliu[m] s[ine] ut ni[que] corrupte eam appellant-
uerit am gentem Cornarium doctum elegantem, morib[us] Venetie
habent. Et Paulus, Barbus equestris ordinis germani tris sui Petri Bar-
bi romane eccl[es]ie cardinalis integerrimi humanissimiq[ur], ac d[u]c[et]e ab
Eugenio pontific[em] originis materne gli[am] bonar[em] artiu, in quib[us]

Ludovicus priarcha.

Petrus Barb, cardinat.

Francischul foscarul Duy

Andreas maurocenus.

Barbonul.

Johannes cordinalis.

VENE TIE

Bernardus.

excellit studiis accumulat. Andreis Julianis bono vir ingenio. Bernardus Justinianiis Leonardo genitus. Hieronimus barbadicus. Francisci p[etr]ici filius. Nicolauque. Barbus litterariornameti gloriam & Landez h[uius]t. Quid q[ui] alterum in narrationibus ordine errorem incurrimus; qui prelatus ecclesi[esis] Venetis secularibus postposuimus. Sunt ex Venetis Laurentius Castellanus. Fantinus Paduanus. epi. Viti doctrina & iute gravitate ac lapia venerandi. Gregorius corzznius patrui pontificatus nomen referens sedil aplice prothonotarii. hor[molan] Bar[barus] Fratris[n] nepol taru[s]inu[m]. Petrus monteus Brixianus. Jacobus Senus feltrensis et belinensis. Dominicus torcellanus. epi. non n[oster] utriusque c[ivil]iis & pontificii: ac theologie doctrina, sicut e[rum] decet professionem

Petrus monteus.

Petrus thoma[s]ius.

abunde pleni: 13 eloq[uo]tia quoque, ornatis filiis sunt ut ei manipulators. Studio periti[que] multo[s] etatilis me[s] s[cribendo]: dicendoque, equent. Petrus thoma[s]ius medic[i]orum non magis uenetore, q[ui]c[et]que etatilis nostre eloq[uo]tis filius h[abetur]. Sed iam nos imid[i]que nimis expofuit bremitatil re specti[que] qui multo[s] pretiri facit: quos tanta c[ivil]itate habet litterarum studiis vel imbuto[s] vel opam independentes.

ITALIE ILLVSTRATE VENETIE REGIO.VIII. EXPLICIT. & MARCHIA TAKVISIHA REGIO.VIII. INCIPIT FELICISSIME.

Mintius fl.

RIBVS EARVM quæ h[uius]ma nobis descriptrae sunt octo regionum c[ogni]etem e[se] ostendimus. Marchiam Taru[s]inam Rom[an]diolem scilicet ad Ne[]larie Brigantinic[que], palindes. Venete urbi ad a[que] s[alas]. & Lombardie ad Mintium ac Benacum. Fecit timen Benaci certis & copio[s]u[m] describendi n[ec]itali ut ad e[m]i d[ex]tem littoralem j[ita]ta oppida & castella Lombardie regioni cumque e[se] non debent ad ium ex- timul. Predicti itaq[ui] trium regionum & alpium ac p[adi] atque, lenni amni[m] contra Caprulas inflam in mare Adriaticum, defluens finibus, conclu[s]a erit Marchia Taru[s]inina. Eam regionem q[ui]que, alia[que] Gallie

MARCHIA TARVISINA

citalpime qnoq, tranſpadane Italiæ partem appellatam romane eccl[esi]e
monumëta eſſe nolunt partem Dalmatic[ie] inpra mares ut nihil abſut-
diuſ potuerit excoſitari cum nulla ex parte Dalmatia ad huus regio-
nil ſineſ un[que] pertinuerit: q[ui]q[ue] par eſſe uidetur abſurdita[li]: barbaro mares
uocabulo maximaſ atq[ue] ampliſſimaſ urbeſ Veronam Patauinnq[ui]
título ſubici Taru[i]ſio: quam cinitatem ille opulentia poteratu: & di-
guicite ſemper antea ſiuerit & nunc longiſtime ante ierunt. Posterior ſi
ſuit indita ab eccl[esi]a appellatio. Nam Longobardi o[n]um q[ui] Italiam in
uaberint ex[n]or[u] ſuperbiſſimi romani Imperii & Italiæ dignitatez
eueretere ac o[n]o deletere conati leget noual que alicubi in ſtalia exſat.
condidere morer: títul: gentium & reſ: uocabula immutauere: ut-
aſſi ſiare audeamui ſociationi ſMANE LATINI uerbil qua ne duz Ita-
lia ſ[ic] romano quoq[ue] impio ſubieci p[er]liq[ue] populi utebant mutatione
ſactam in uillgarem italicam ſi appellationat: p[er] longobardoz[que] tempora
incobuſe. Iq[ue] incognitum nobil q[n]ui opus de locutione romana ad Leo-
narduz arretinuſ edidimui. Postea didicimui viſiſ Longobardoz[que] legib[us]
in quib[us] de mutatione ſacta multar[us] reſ[que] uocabilis tituli tractar[us]
ſunt politi. Quin et publice admiraſtrationi & priuatim uiuendi inſi-
tuta accuratiſſime ab eſdem ſiueri mutata: & eo uſq[ue] ip[u]n[us] genti-
processi inſania ut romanarum charactere ſiar[us] penitui post polito
noual ipſi & ſua ineptia gentiſ barbariem indicantel cital pro tris
admiuenerint. Ecotra uio Ostrogothi eque ac cuiuſ romani Latini
delectati tris nullam in illi[barbari]em offiuerunt. Nam Theodericus
reſ p[er]miſ latine & grecè doctuſ a Maſaliunta euilſilia doctior. et
Theodatuſ reſ tertiuſ & p[er]mi nepoſ doctiſſimui ſuere. q[d] longobardo-
tum u[l] regum u[l] p[er]ciu[m viroq[us] nemini contigit. Nullam uio ali
am ab Ostrogothi ſactam ſuiffe mutationem hinc maxime credim
constare quod Theodericus & eum imitati regel ceti Ostrogothoz[
qui] ſua imagine nemini ambitione abſtinentes auruz el arogetum
prisco cudi romanor[us] ſigno uoluerut. Sz ad rem longobardi in e

Longobardi.

Mutatio lingue latine.

Oſtrogothi.

M A R C H I A_

italie parte maxia: quan obtinebant: regione habuerit quatuor
a ducibus: administatal inquiio: nullum successioniil inis ducum filiil
& nepotibb: competebat: beneietanaz. Ipoletanam: taurinenenlen:
& foroiiulienlem: dualq, opulentia & amplitudine supioribni parel.
Anconitanam atq. Tariilinam etse voluerit: ea affectas legis condicti
one: ut q regum aut gentil longobardor: concilij permissione &
decreto impetrasset: eal filis & agnatil succelione poslidendal relique
di uil facultatem, hret. Nomenq, hunc significail perpetuum ma-
gistatum in longobarda barbarie marchionatus est appellatum.

Quo aut tere Carolus magnus: sicut supra diximus nomine indito
Romadiole: lombardiam uoluit appellari regione: in qua regni
ledem gens illa diutius hnerat Romana ecclesia hanc de qua nunc
agimus regionem de longobardis limptam appellavit ut diximus
dalmatiam supra mare. S3 credo factum esse a minori nostri
aflutate. ut huc ipa manerit appellatio Marchie taruiline mintio
& euil ut inq Virgiliu patre Benaco ad linistam relictis nostre
descriptions pado renul initium fatiemul. Cui p[ro]mum ad Mintij
ostia iminet Sacheta vicul famili[ae] nobilis capanenium villa qua
successione annil ducentil in cognatione continuata posledert. Inferi
uliq, est Serauallis arx principum Mantuanor: munificima unde
pariil mille abest. Oftilia oppiduz in regione p[er]mati: lupti operis
arce menib, & ductil incircutum fossis conclusi: paludib[us] mu-
nificimi, q[ui]d a Veronenli pp[ro] cuj agri iurium fuit ad anum la-
lutil q[ui]nquerimuz unde: et centemuz edificatu. Marchionel po-
stea Mantuani diutilime poslederit. Amplaq, & recta est vigelimo
inde military Veronam via aliquor ap[ro] Oftiliam loci lucala impo-
sitil pontib[us] arabiq, & castellu munitioni oftiliensib[us] preſidio: fu-
turil. Pertinetq, ad bo[rum] ponte paludil initia quam in romadiole ſim-
bus descriptam Melaric: brigantiniq, agro diximus continere. Au-
gentq, sicut ostendimul eam paludem Tartarul & Menacul amnel.

Carolus magnus.

Virgilius.

Sacheta Vicus.

Serauallis arx.
Ostilia op.

Marchionel Mâniani.

T A R V I S I N A

quos? Tartarum in Veronensibus ad gretianum orundum hæt ad limi
stam mungarolum quod nobili familiæ Veronensium Nugariole ville &
prime originis p[rae]fuit. Inflataq[ae] porcaritia & Gajium viai[que]
fluvio dextrorum adiacent. At Menaculam amnibus orti[que] ad magnanum
hæc Ceretam vicum pretellas, preterfluit. Inferius u[que] eade[m] palatul.
sicur[em] in Adriæ urbe[rum] uetustissime descriptione ostendimus auget.

Ab athelis flunis scilicet ad Castriguarium appellata, eam, non s[an]tu-
ram pro nostro hactenus omni in Italia seruato more pro o[trio] Atho-
lis finistrorum cogimus accipere. Is a[ut] Athelis famæ celebris flui-
nibus de quo Virgilius in bucolicis Athelis ut propter ameniz. P[ri]
mum h[us] ad finistram vicum Villam batolomeam appellatum. P[ra]
loq[ue], flupul Athelis finistrorum heret linuum oppidu[m] populo opi-
bus, plenum inde Athelis Seuedum adiacet oppidus bratlice &
multe & dulcissime feracissimis. adeo ut Plinius credamus, si h[us]
nunc incoleret Veronam, nec Sabellam in admiratione ut scelib-
crispam, nec pullulantem cauliculam articinaz. Seuedenflis bratlice.

Seuedenflis, cauliculam nihil aliis Veronensibus uellet dislentire pre
polituruz. E[s] u[que] u[n]cens[m] mille pati[n]es q[ui]l[em] Veronam ostiliaq[ae], diximus
intedere campi quæqua uerfum excapiunt amplissimi eq[ui]ssimiz,
in q[ui]b[us] recte immine u[que] Vicis Inflata sæligerum appellatul[us] com-
munito preſidio e[cc]tus. & Veronensium villis adeo ornat[us] ut accedent
te populi qu[em] h[us] multitudine urbi[rum] potiunt e[que] oppidi ſpetiem pre ſe-
ferat. Campof[us] h[us] ut diximus patentissimam manufactam ab agricul
tore ut diximus t[aro] impedit for[ſa]. adeo ut eam n[am] comittendis
maximam inter extatul[us] preliu[m] de industria feasse ac complanasse
ſi[ta] ſula. E[s]ta[que] h[ic] loci[que] de quo Luiu[m] undeſeptuagelimo e[ab]h[us] qu[em]
Luca[us] Floris brenatoribus ſiu uerbi[rum] libuit apponere. C. Maru[m] cim-
bro[s] p[ro]biemem alpib[us] denoluto[m] in campi[rum] Venetis ſiu am vini &
coctarum earium mitigato[rum] aggreſſul est. & illuf[us] petentib[us] proſu[n]z
diem p[ugne] ſtatuit inde ſexaginta milia ceciderunt h[inc] ſcio minu[m]

Menaculam amnibus.

Atheis finibus.

Plinum.

C. Marum.

M A R C H I A

Voleful Rex.

Theodericus rex.

Ariiful.

Troglus pompeius.

Lacius Benaci.

Rex eorum Volelus pugnans interiit, non inultus. Vxoreſeorum acer
rimo bello capte libertatem non imperantel ſuffocati eliſiſ, inſati
bus mutuiſ vulnerib & capitil ſapiteſ ſe necaruit. Quæ victoria
eodem die Romæ per Laureatol Caſtorem & pollucem lita & celebrata
fiuit. Figurini qui Noticos alpium tumuloſ infederant, ſuga diſpiti
in lotrocinia. Theodericus quoque, Ostrogothus rex p[er]muſ Odoacren
herulorum regem qui Romam & Italiam anniſ iam octo occupauerat
apud Soncii annem ubi p[er]muſ occurrit, recedere compulit, dem-
de in campil Veronensibus ingenti prelió. q[ui] t[em] c[or]tinnuatibus ediſ:
ſuperavit. Facta[que] maxima in utroq[ue] excedit: in Odoacri partibus ma-
ior c[ed]es. Ariuſtus &iam Baioarion, dux ductil aduerſus Vgonem
burgundum J[er]talie regem copiſ a Veronensibus in Vrbem receptuſ
ato[que] rex appellat[i]us est. Cito[que] Vgo ad Verone re[cip]ationem maciſt
duxſſet copiaſ prelium bis in Verone campil est commilium in q[ui]
ſupavit Vgo. & Ariuſtus fugient Verone portiſ à cuibus et excludus.

Veronenses u[bi] rebellionis culpa in Racherium e[pi]nuum reiecta, vem
am deprecati impetuerunt. & Epiſ Papiam relegat[i]us est. Sed ut-
iam ad Athelium redeamuiſ illeuuiſ qua campi ad p[er]mol collet define-
re incapiunt Veronam diu[i]dit pene mediam: qu[ia]z Vrbem auctore
ex Trogo Pompeio justinil G[al]loſ qui vrbem Romam c[er]petuit & pari-
ter Mediolanum B[ri]xiam & Bergomum edificasse. Nec in minu-
tem e[mi]t q[ui] diu[i]dit Veronam Athelis ut cultodie ſimul ornamento[que]
& libuehendis, deuehendiſ, merciſ & frugiſ magno ſit utui Vero-
nensibus, qu[ia]do q[ui]dem ſupra infraq[ue] & c[ir]ciui ager est prec[i]pue bonitati
multa g[ui]nens in Vrbem conuebenda: dei vim maſi[i]um. Frumenta
incoliſ in mercaturam ſupabundantia. uinorum varietatem atq[ue] pre-
ſtantium pomor[i]i omniſ generiſ copiam & lanam c[eter]aſ ſtali[e] ſubti-
litate ſupintem: ut miſſa ſit ſtali[e] regio qu[em] partem inde non accipiat-
indumento[que] oleum, cum c[eter]e agri partel: tum maſt[e] Benaci lacui
dextera preſtat ora. Oclearum conſitut[i] in ſilu[e] ſperiiem ampliſtimo c[ot]en-

T A R V I S I N A

ta frumentaq; seminarii ager amplissimus undiq; patens mittit vi-
norum prestatia ei multis possit alius ostendi rationibus tum maxime
uno extollitur argumeto. Theodatul Ostrogothorum rex tercius cum
sciret in veronensli agro esse uinum sicut Cassiodorus appellat accina-
ticum odoris. saporisq; suauissimi illud romas namibò Athelii in sulpum
mare delapsis comportari curauit libetò; Cassiodori verba apponere:
uinu eteniz illud colore purpureo regnimi sapore pêpuum: dulcedo
cuius in effabili suauitate sentit. Cum in tactus eius denfitate pinguel-
cat: ut carneus liquor: aut potio edibilis videat. Pomorù copiam & li
non mille huit alie cuitatet italie veronensli parem: nullo in loco taz
odoratia tamo, varia spetie inueniunt: que perpetuitatem huit plurimi
faciendam. Cum senescentia tam seruient solida & illela: ut florentibò
& nouellus imixta măducent. Lang: pêstantiam gregel & armenta a pa-
stitionis propetate accipunt: quam prata campiq; prospectu q; amenil-
limi naturaliter pêstant. Cum in mons altissimus virbi sulpeminenl bal-
dul nomite: et eandem herbilis lus ingenitam & multo maiores virtutez
pêstet. quod herbilogi undiq; confluentef, multa herbarz radicumq; genera
animatiuq; saluti opitulantia inde legant. Diuerſe et p agrum veronè-
ſem per q; oppida ſeaturiunt aque: non minus ornamento a natura q;
ſuus attribute: ſeu irrigationes ſeu innumerabilia artifitiorz genera
ſeu hauſtu ipse confidës c quibus celebrem uniuſ vim no reticêdam eſſe
censuimus. In nalle qua a telluris virtute: & frugum pêstantia poligellaz
appellant: ubi negarine loco est nomen: Mamme ad inſlam muliebriz
formam de laxo fabre ſunt ducet: ſub quarz papillif perpetue ſtillant-
aquile: & li lactant mulier papillaſ alper ſerit atq; lauerit ex ſiccatuſ alii
quo: ut fit ul morbo: ul cali alio ills humor lictens reuocat. Sz iam solli di
ora Verone sicut & cetil vrbibul ornameta: uirol omnis etatil pêstantef
attingamul. Genoq; sicut religionem Christianam & ſnam ipplus decet.
ſanctitatez p[er]miſerit: q[ui] Verone preſiul celebris ſanctimonie multz
ſcripſit extantia facras utriuſq; testameti tras declarantia et ambro-

Theodatul Rex.

Lang.

Monſtaldul.

Ceno.

APPULIA

res id audacter spondědo impetranere ut foedus daret, neq, ut
equo ſi foedě, is ut inditione ppſi romani cēnt, ſicq, Appulia è
perdomita. Libro aut. x. Magnus motus ſervilis eo anno iappul-
lia ſuit. Tarětum prouſtiam. L. Poſtimi? pretor habebat. Is de pa-
ſtoruſ coimratione q uiaſ latrocinijſ paſcnaq, publica infesta
habuerat questionez ſeuere exercuit, ad ſeptez milia honuſ co-
denanit, multi inde ſugererit, de multil ſumptuſ et ſupplitiuiſ.

S ut pma·appuloruſ ad ſiſerni ſinixtraz oppida Campul marinuſ
in littore, et intuſ x. miliario Iariniu novuſ oppiduſ, albi ſuffeſtu
uetuſtiffimo euſdeſ, noſ proxie ad duol mille paſſuſ demolito
de q Iiniuſ. li. xxij. Post descriptaz hānibal ſugaz ab agro faler-
no ſic h[.]. hānibal ex peligniſ flexit iter retroq Appuliaz repeteſ
Galerenuſ puenit ad urbe, dictator i Iarinate agro caſtra com-
muniuſ. G. Celar i comētaruſ. Inde Celar ſeptez, omio diez
ad Corfiniuſ comoratuſ p ſineſ Marrucinorx. Frentanorx. & la-
rinatuſ i Appuliaz puenit. Quarto ſup Larini uetil ruinaſ mili-
ario è Casercaledi oppiduſ, cui ad duol mille paſſus proxie ſut
rume Gerioniſ oppidi uetuſtufimi de quo Iiniuſ li. xxij. Cum
ad Gerionez iaz, bieme impediente coſiſteret belluſ Neapolita-
m oratoreſ uenerit Romaz. Et inſtra: ſi diu pro Gerioniſ Appuliæ
castelli inopil. tanq[.] pro Cartaginil menib pugnauiſ. Superiuſ
ſut Loueniuſuz. Morronuſ. Castellu Lineuſ. Petrella. Montagan
Jacobi copiaz ductoriſ egregii p[ra]tia à q cognome h[.]t in coeta.
Rochetta. Ratinuſ. Buſſum. Baranellum. Vincultoriuſ, q[uod]a bo-
nino & ſiſerni amniſ origine q[ui]b[us] milia paſſus abest. Mediocq
in m[ō]tiuſ a mari ad Bonianuſ tractu Montiagano ad ſinixtraz,
quarto proximuſ è miliario. Campul baſſus à q[ui] oppido patriaz
q[ui] & cognome h[unt] comiteſ Campibat[.]i: quor[em] Karoluſ copial cuj
prudet[ie] & fortitudinil[]a laude ducit. A ſiſerno aut[em] fluniuſ nunc

Liniul.

Liniul.

Rocbeta op.

APPYLIA

Fortorius viginis milia passus i littore distat. Qui qde2 fluviis in mare se exonerat prope lacus Lefinae appellatum. Lefinaq oppiduz quatuor à mari milib distans lacui cui dat nomè mille passibus anni fortorio et arduo etolle oppiduz i regione egregium. Serta capriola appellatiz. Supinus se oppida & Castella Sancti Ju- lianul. Colli fortul. Machia Petra createlli. Campul petre. Geldonuz. et i ſumo circuit maior cui proximus Fortor amnif b[us] ortuz. Ad Sinixtraz u[bi] Fortorij amnif Sacy Nicander oppiduz q[ui]a passus a mari distans lacui Lefing iminet ad eam parte[que] Monti gargano è polita proxìa. Interi qu porcina oppiduz qndeciz a for- torio & duo a Gargani motil radicib milia passus h[ab]est. Sexto[rum] ſupra Porcinaz miliario oppiduz Sacyl Seuerus. Sexdeciz a Fortiò & lex à Gargano milib recedit. Prius u[bi] q[ui] ulta procedamus. Garganu prisc i plentis, nois mòtem fama notissimus, desira- mus. If ad ifimos radices i planities, definetel ducētorum milibus circuitu patet. Qua u[bi] in parte ad occidentes, solem uerſa Fortorius, amnem & marſi adriatici ſimus ſpectat lacui h[ab]utam appellatuz. triginta milia paſſus incitenitu c[om]plexuz. cui qde2 lacui Castella circuminets. Caprinum. Cagnamiz & ſatella et qua moſt ipse in mare prominet Rodium ut nunc appellant oppiduz inſeriora obinet. q[ui] aq[ui] promotorius, et oppiduz P[ro]holome. Plinuſq[ui] & ceteri omnis prisc i tyriuz appellatut. Sup[er] est oppidum Vicul dictu: et ſupinu motil ſumitatez, obtinet preclaruz ſancti Angeli oppidu à q[ui] mons ipse preſentis t[em]p[er] ut plurimuz noſationez h[ab]ornat[us], templo cu[que] edifiis. cetero qu apparatu: tum maxie ipfa religioliſate conspicio q[ui] Archangeli Mihaeli patrociuus, apud deu[rum] nostrum imploraturi toriuſ chriſtiani orbis p[er]maſio p[er] uniuſa àni t[em]p[er] cœurſi frequentat. Qua u[bi] Garganu ſpectat i orientes, solem oppiduz è portuſuz nunc keſtia olim ueſtice appellatum undè 6

Lefina op.

S. Nicander op.

Caprinum op.

S. Angeli op.

APPULIA

Alexander. iij. ff.

oſtendimus i historijs Alexandruſ, uj. pont.ro. a Guihelmo ſeando
norma[n]or gentil rege aduutum ſoluitſc cuż tredex triemibus
ur pacem cum Federico p[ro]mo Impatore peſſimo cōpōſitur Venetiaſ
nauigaret. Eoq. i loco. cuż ſit ſecuſiż Gargani promotoriuſ P[ho]
lomeniſ Adriatici maril ſinum ſinite ac ſonuſ mare aſſerit inco-
bare. Qui et dicit Diomedil inſulam Gargano ad triginta milia
patiis e regione proximuſ e[que] Eſtoq. h[ec] inſula de qua biuſ Auciſi
Auguſtiniuſ de cuuitate deſi ſcribens aliqua dicit q[ui] ab ipſo tranſa-
p[ti] ſunuſ q[ui] pro auctoriſ gratiitate ſidem quaſ uolet poterit ad-
hibere. Diomedez ſeru[n] deſiſat[i] & lotios ſuos i auſeſ e[que] conuſoſ.

Diomedel.

no fabuloſo poeticoq[ui] medatio: i[que] historica attestatione. Quin et
templum eius e[que] au[n]t i inſula Diomedica non longe a m[orte] G[
]ar-
gano: & hoc templuſ circumuolare atq[ui] incolere haſ alit[ur] tam mi-
rabili obſequo ut a[que] u[m] implement & al[per]gant: & eo[rum] g[reci] u[n-
]en-
]erint aut g[recor]i i[n]p[ro]e progeni[ti] non ſolum q[eta]ſt et ſle. veni etiam
]inſuper aduolare. Si aut alienigenal u[iderint] ſubuolare ad capi-
ta eu[que] grauib[us] i[ctib]o ut et perhibent u[ul]nereare. Ham erudil &
graci[d]ib[us] roſtril ſatil ad h[ec] prelia perhibent armate. Eam u[n]
inſula[] TREMITI appellata[] & Diomedil ut nideſ templuſ illud n[ot]
inhabitant religioli ordinil[es] Sanci Gregorii in alga appellati q[ui]
n[ot] minuſ hoc i loco q[ui] Venetuiſ ſi[mi]t oſtendimus et ſo[n]t & au-
xit gli[o]uſ p[ot]ifex qua[n]t[u] Eugen? q[ui] u[n]t[em] auſterital & l[act]imo-
nia adeo cu[u]diſ et admira[b]ili[] ut cuż aduenil om[i]bi[us] ſint h[osp]ite[a]l,
ac munifici a nulli[] ſul perdi[t]uſi[mil] qua[n]t[u]q[ui] genti[]z & n[atio-
num pyratil u[lla]z h[act]enuſ accepe[n]t leſione, eor[n] noſ quod dam
narrare au[n]diu[n]us haſ auſeſ Diomedil nom[em] reſi[n]etel magnitu-
dine a[n]ſeril inſula[] h[he]te multa[]ſ i[que] o[n]to om[i]bi[us] i[n]n[oc]ual: ſi alig[d]
ei[] ſul templo preſtantel obſequum. De Gargano m[orte] h[ui]t alig[
] Virgiliuſ & Seruuiſ qu[em] Appu[li]e notione[]z plurim[u]z fati[n]t.

Eugennuſ. ff. iiij.

APPULIA

Nam cum Virgilius in. viiij. dicat Garganu condebat iapigif arcens. Exponit Serui? Japigia e pars appulie in qua e moni Garganu quae iuq. i Adriaticum profeedit pelagiu. Lucan et dicit. Dalmaticque sinu calabroque obnoxe otro. Appulul adriacul garganu exit in undal. Garganu mo'tez adiacentiaq oppida Sarrateni per Gri. moaldi longobardu regif tertia ad annu falutil paulo plus leptin-gente limuz ceperuit quos idem rex expulit ppis Christiani ibi, conferuat ut illim genl longobarda i ducentil egnorque suor amu talem pliter int Italie opam. Ad amu ex inde paulo plus minu-centelimus Carolu magnu Jmp. & Francorh rex Sarratenor Garganu expmentel cu expulisset omnia pacifice posse dit que ab ipso Gargano ad Corduba, Hispanie urbe, intere dit. Pri auiit q. expolita mari post Garganu mo'tez profe quat alia descriptam que ad amne Fortorius incohau. Supra Sancti Seneri oppidu quarto miliarie est turri maior castellu duodecim milib, a for-torio receden et lupera totidez milibus a turri maiore abest cast-lucium oppidu vnde parno distat spatio MonfrotanuJ et lupera est cellentia. Post oppidu Sancti MarcuJ inde Vulturia & proxime Sancti Bartolomei oppidu qd e Gandi: Supp. id est KossetuJ; Suppui Fortori amnij fonti Monfalso castellu est proximum.

Virgilius.

Carolus magni Jmp.

Monfalso.