522 DRAPACZ - DRAPANINA.

*DRAPCA - DRAPIEZYNA-

guem, dergłam; Vd. praſkati, ribati, strushiti, Slav. štrugati, csesati; Ross. царапнутъ, царапанъ, цапнутъ, цапанъ (cf. Ger. derb, cf. Gr. δρύπτω, δρύπτω, Hebr. 777u TARAPH discerspit). Kto ży, drapie i parska. Kluk. Zw. 1, 116. Jakby drapał po sercu. Cn. Th. 230. przykro. Drapać, ſkrobać, trzeć, ściepać mocno, schrapen, ſtark reiben, frotiren. Drapię się albo kogo w łaźni, diſtringo. Cn. Th. Drapać głowę. Eraz. Dw. a. ſkrobać, im Kopſe krahen. Miał niedźwiedzia chowanego; gdy drapnał we drzwi, był puszecon do niego. Stryik. Gon. R. 2. wenn er an die Thüre kraſte. Drapie się, choć go nie świerzbi. Cn. Ad. 333. Drapiący, miegładki, szorſtki, kraſend, nicht glatt. Bh. drapławy. Lepiény bydź pięknym drzewkiem, niżli onym drapiącym głogiem. Weresz. Regl. 99. - Drapać kogo, szarpać i tam i sam, rozszarpywać, targać, reiſen, zerten, zaufen. Bs. darpitse, drripitse cf. lat, diripio). Drapaią źtado odbieżałę wilcy, gdzie czuią paſterze niedbaſe. Groch. W. 559. Połowyć Polſkę drapili, tym się żywili. Stryik. Gon. N. 3. Zły duch, gdy go popadnie, drapa go a piany toczy. Sekl. Mar. 9. J. Drapać siędokąd, przedzierać się, wzdrapywać się, się mít Můhe hinauf arbeiten. Ross. карабканься, вскарабканься. Coż to tam do drzwi się drapie. Teat. 14, d. 12. Drapać się na góry bardzo przykre. Mon. 71, 116. Przyidzie się po ſkłaſach tych tu drapać, lada umykających wiszów się chwytaiąc. Tward. Wt. 73. Jdžmý lewą, drapny się przez chróty. Mon. 65, 250. Utyka w rysach opoki dziryd; po téy slabéy zaporze, drapie się w górę. Stas. Num. 1, 170. Drapalem się, to nogami, to rękami; przez łosy gruzów i kamieni, cisnąłem się chylkiem. Off. Str. 3. *J. Drapać ob. Drapnąć. DRAPACZ, a. m., drapieżca, drapieżnik, zdzierca, der Erpreſſer, Schinder, Räuber (Bh. drbać fricator). Tych to drapaczów, co z ludzkiéy biady We krwi warzone czynią biesiady. Zab. 9, 345. Zabl. Drapacz, drapieżca, łapacz, uwoduik; unosiciel, raptor. Mącz. - Drapacz, ży ſkrzypek, X. Kam. rzepola, ein Schraper, schlechter Fiedler. J. paff. oszarpaniec, odartus, ein Abgeriffener, Abgelumpter. Słuchay drapaczu. Teat. 43, c. 6. - J. Botan. drapacz, cnicus, rodzy roslinny. Kluk Dyk. 1, 139. Kraßkraut. Drapacz łakowy, cnicus oleraceus. Linn. das gemeine Kraßkraut, Wiesendiftel, Wicfenkohl. Fundz. 399. lipki erisitales, rosnie w Grodzieńkim. ib. DRAPACZKA, i, ż., łaziebne naczynie dołchedożenia ciała, Włod. - Cn. Th. die Badeschrape (cf. ścierka, winnik, botloch). Używali Rzymianie w łaźniach ſkrobaczek czyli drapaczek, na kształt grzebla, któremi upoconych ſkrobano. Pilch. Sen. līſt. 4, 195. J. Drapaczka, cudzidló, grzeblo, szropa, der Striegel. D. Poln. Ler. 457. Sr. 1. schroſa, konſe drapadwo, drapadliczko. DRAPAKA dadź, drapnąć, uciekać, pierzchnąć, prysnąć, ausreiſen, Reißaus nehmen. Rs. damb magry. Ludzie wypadaią, Łapać pomagają, Móy koń iak da drapaka, Wierzgnął nogą chłopaka. Teat. 51, 28. Dał drapaka, iak tylko nogi koniowi ſtarczyły. Off. Str. 9. Spłoszył ten szeleſt pierzchliwą gromadę; iak taki, zdziej mógił, dawał drapaka. Off. Bay. 1. DRAPANIE, ob. Drapać. DRAPANINA, y, ż., łupieztwo, drapieztwo, zdzierſtwo, Raub, Schinderey, Plackerey, Bh. drbanina, swrab. Włodzimierz, w dzierżawach Kazimierza, z łotroſtwem swym poczyniwszy szkody niemałe, ża-

łował potym tego; i acz Kazimierza tą drapaniną sobie rozgniewał, iednak iechał do niego. Biel. Kr. 104. J. Drapanina, potrawa, bigos, siekanka. Włod. Cn. Th. gehacktes Fleisch, Gall. haché. *DRAPCA, y, m., contr. pr. Drapieżca, der Placker, Plünderer, Schinder. Uszła ta bania wina drapcy Spartaka. Hor. 2, 108. Nar. Spar-tacum vagantem. DRAPICHRUST, a, m., włóczega, powsinoga, ein Strauchdieb, Herumtreiber. Ten drapichruſt nie wart, żebym z nim mówił. Teat. 17, 120. Byłabym żoną iednego drapichruſły, czy tam ſtrzelca? pięknegożbym męża miała! ib. 51, c. 27. DRAPIĘ ob. Drapać. DRAPIEZ, drapież, y, ż., drapanie, drapieztwo, drapież, der Raub, das Rauben, die Räuberey; to, co wydarto komu lub zdarto z niego, das Geraubte, der Raub. Jaſtrząb drapieżą żyiący. Otw. Ow. 445. DRAPIEZYCA, y, m. DRAPIEZNIK, a, m., drapacz, drapca, zdzierca, porywacz, łupieżca, der Erpreſſer, Schinder, Räuber, Placker. Dobra, których drapieżca diazek tek odumiera... Weresz. Regl. 94. Na swoje rozboyniki i drapieżce narzekają. Sk. Dz. 851. w rodz. żeńk. DRAPIEZNICA, y, ż., zdzieraczka, porywaczka, łupicielka, die Räuberinn, Schinderinn, Plackerinn, społiatrix. Mącz. - J. Poet. Myth. Drapieżnic było trzy, Aello, Ocupite i Celono, córki Neziem, i ziemi. Otw. Ow. 541. Harpie, die Harpieen. DRAPIEZLIWOSC, DRAPIEZNOSC, ści, ż., chciwość drapieży, die Raubſucht. Wypadły tygrzyce z swą drapieżnością szkaradną. Chrość. Ow. 134. DRAPIEZLIWY, DRAPIEZYNY, DRAPNY, a, e, - ie adv., chciwy drapieży, raubſchichtig, raubetisch, Raub-. Bh. drawń; Sr. 1. torhate, dreczacńe; Rs. хийщный, звёрохийщный. Drapieżliwy sęp. Falió. Dis. U. Drapna psica. Chodk. Koſt. 18. Zwierząt ssących trzeci rząd zawiera drapieżne, ferae. Zool. 282. Raubthiere. Ptak drapieżny, ein Raubvogel, Cro. ſkanyez; Vd. ropna tiza, srakoliza. J. passiv. drapieżą doſtany, wydarty, zuſammen geraubt, erbeutet. Tatarowie z Mińskiego powiatu drapieżny plon zabierali. Krom. 780. praedas). Rozpuſta i zbytek z onéy drapieżney korzyści i obłowu, wszyſłot iuž wytrawily. Pilch. Sall. 52. DRAPIEZTWO, DRAPIESTWO, a, n., zdzierſtwo, drapież, wydzieranie, Räuberey, Erpreſſung, Schinderey, Plünderey. Kradzież częſtza międy ludźmi, niż drapieztwo albo wyarcide przez gwalt. Karnk. Kat. 351. Poddanym poſory opuszczał, drapieztwo urzędników potępiąąc. Sh. Dz. 457. Toż samo drapieztwo, co w Litwie tak wydiwiło, ogarnęło generalność koronną, aby brali oplaty. Uſl. Konſt. 2, 240. DRAPIEZYC cz, ndk., rąbować, plundrować, rauben, plündern. Widzisz tuž niedaleko wilka, iuž mało nie pod oczyma twemi drapieżącego źadko. Rey Zw. 136. (szariącego, rozszarpywaiącego, zerreiſen, zerſleischen). Domicyan dobra poddanych swych, żywych i umarłych, drapieżyl. Kosz. Lor. 84, b. Miało obrony drapieżyli a zbiiali. Biel. Sw. 152. Stryik. Gon. P. 3. Prussowie Grodek zamek oprawili i osadzili, aby ſtamądź drapieżyli w Polszcze. Biel. Kr. 56. Rozbóynicy, spaliwszy Sławkow, drapieżyli w Wieluńskicy ziemi. ib. 361. Spiknienia niezbożników drapieżyły mię. Budn. Ps. 119, 61. (żłupili mię. Bibl. Gd.). DRAPIEZYNA, y, ż., drapanina, drapieſtwo, łupieſtwo, zdzierſtwo, Plackerey, Schinderey, Räuberey. Jakowe łupieſtwo, obciążanie,

DRAPNY - DRĄZEK.

DRĄZKOWY - DRAZNIĘTA. 323

ozynią sobie ludzie, trudno i wymówić; bo prawie iuž
tak na tę lichmaninę a drapieżynę na porząd wszyscy
udali się, iže i dnu z drugiego drapieży. Gil. Pofl. 30.
DRAPNAĆ niah. idnt., 'drapać ndk., uciekńć, pry-
snąć, drapaka dadź, pierzchnąć, Reißaus uchen, aus-
reifen, entſtchen. cf. Gr. δραπετευειν. Namawiał 6 lu-
dzi z kompanii swoiyé i chciał z niemi drapnąć. Teat.
4, b. 79. Drapniymy tu przed niemi. Teat. 3, 83. Ach
drapnę ztąd. ib. 53, c. 68. et 34, 87. Kleant zaſła ra-
niony, a Damon drapnał. Teat. 3o, b. 5. S. Drapnać
dokąd, śpieszno lecieć, wobin eilen (cf. Ger. trabeu). Weź konie, a drapnąwszy co tchu do Warszawy, Przy-
woż nam te uciechy, rozkosz i zabawy. Zabl. Fir. 49.
Jutro pocztą do Warszawy drapnie. Teat. 9, 31. Prze-
kłety ten szkapa, uraz drapa, tak drapa. ib. 51, 28. (iak
leci tak leci). S. act. drapnać ob. Drapać, DRAPNY
ob. Drapieżny. - NB. Pochodz. nadrapać, odrapać,
odrapaniec, podrapać, przedrapać, rozdrapać, udra-
pać, wydrapać, wzdrapać, zadrapać, zdrapać.

*DRAPORATY, a, v, Grosze Krakowskie draporate z li-
terami. Goſt. Gor. 2.

DRAPSIC ob. Drepsić.

DRASNAĆ cz. idnt. zdrasnąć, zadrasnąć dh., ſkóre na
ciele przeddrapać, die Oberhaut auſtrigen, durchriſen, strei-
ſen, abſtreiſen. Rs. yaapanhumb, yaapanamb. Swym i
nie drasnał go grotem. Otw. Ow. 473. Draśnienie, zdra-
śnienie, zdraśnienie, uraz, ein Streif, ein Niß, eine
Streifwunde. Ross. yaapanina. S. fg. obrazić, urazić,
verlehen, verwunden, antaſten, angreifen. Drasnąć kogo
na poczciwości. Tr. Każdy i naymocnieyszy, którego serce
ieſt iakoby lwie, zdraśnie a złęknie się. 1 Leop. 2 Reg.
17. (urazi się, obrazi się) cf. Dražnić.

DRATWA, y, ž., nič szewſka ze szczeci ukręcona. der
Pechdrath der Schuſter. Boh. dratew (cf. Niem. Drath
drot); Crn. drěta; Vd. zhrienſka dreta; Cro. drěta so-
ſtarszka; Dl. dritva; Bs. dritva, vrivča; Rg. drětva tū-
gniza; Rs. bevà, vаровіна (cf. bápb smoła szewſka).
Szewcy do dratew potrzebuią szeczin wieprzowych.
Kluh Zw. 1, 292. Szczecin na dratwě targali, i ſkóre
zebami wyciągali. Dto. 29, c. 42. Gawronie mięso
gzadga się z kuropatwa, iak iedwab' z dratwą Biel. Myſł.
E. 4, b cf. daleko ztad do owąd). DRATWOWY, a,
e, od dratwy, Pechdrath.

DRAWA, y, ž., rzeka w Niemczech, początek bierze w
Bawaryi i łączy się z Dunaiem w Węgrzech. Dyk. G. 1,
178. die Drau, ein Fluß. Sla. Dráva.

DRĄZEK. žka, m., zdrbn. rzecz. drag, - žerdka, eine
kleine Stange, ein kleiner Hebel. Boh. bídłko; Rs. pí-
čajekb. U armaty drążki ogonowe, dwie niby rękoie-
ści, do unoszenia ogona łożowego. Jak. Art. 3. 290.
Drążek želazny sankowy. Ross. конькь, конькокь.
§. Drążki, do chodzenia wysoko albo przeſłapienia przez
co, szczudła, ſtolce, szczeble, die Stelzen. Bh. chudy,
ſtjědła, ſtjěbła, ſtjěbły; Slo. Eſtjěbły, chudy, ſtuly; Sr. 1.
wocježki; Vd. berla, bergla, streuza, hodalka, krukła,
kvaka, shtělza, hodalniza; Crn. shtřełyze; Cro. hodalke,
hodalnicze, schyule; Dl. hodala; Ross. ходу́ли. Drą-
žek, ſtołek, soszka, Střeże. Dasyp. A. a. Któžby się
nie śmiał, widząc na drążkach chodzącą małpę? Mon.
70, 382. Coż ztąd apoleczności, że kto przedziwnie ko-

ziołka ſkacze, albo że doſkonale ieſt wprawnym na drąż-
kach chodzić? Zab. 5, 70. DRĄZKOWY, a, e, od
drążka, łaſkowy, Stangen, Stab, Stecken. Drążko-
we złoto, šrebro, lity goleń złota, šrebfa Rs. саліпко-
вый. *§. drążkowa senatorka (ob. na dragu siedzi).
Zona, aby tam bliżey kuropatwy siadła, J żeby senator-
ką zaſłała drążkową, O iak męża namawia, co dadź to
dadź, byle kasztelanią kupić. Opal. sat. 39.

DRAZNIC ca. ndk., zdraźnić dk., iątrzyć, sierdzić, roz-
sierdzać, wzburzać, podburzać, do gniewu pobudzać (cf.
drasnąć), reiſen, erbittern, aufbringen, bóſe machen
phys. et moral. Bh. dražditi, zdražditi, draždjam, ſſa-
bliti; Slo. dražim; Sr. 2. dražniſch, ſcharwaſch; Sor. 1.
dražnu ho, prudžu; Bs. drasgiti, zadirati, potiſcći; Rg-
drāxiti, razdrāxiti; Cro. drāsiti; Vd. drashiti, drashit,
drasset, nadrassit, sdrashiti, resdrashiti (drashuvati,
= szczwać), podrashkuvati; Crn. draſtiti, nědrastiti, drá-
shem, sdráshiti (Crn. sdráshta discordia; drashniza = ię-
dza), kážhiti, podajam; Rs. дразнімь, дражніо (cf.
Gr. ταγασσειν. δρασσειν commouere, δρασόμαι carpo).
Ran na ciele nie dražniemy; ale szanuiemy ie, uwiiamy
ie, pieſcimy. Gorn. Sen. 570. Dražni się przez to bar-
dziły, niż goi rana. Teat. 1, 39. (paff.). wird mehr ge-
reißt, als geheilt. Nie radź -c ia psa dražnić, cichło
leżącego. Rey Wiz. 102. Day złemu pokóy; nie dražniuy
złego. Gn. Ad. 150. Zle psa w ſtudni dražnić. Rys. Ad.
81. Jeśli niemas kiia, psa szkoda dražnić. Pot. Arg.
369. Nie dražniuy baby. Gn. Ad. 592. Siedź lepiły do-
ma, nie dražń na się złego. 1 Leop. 2 Paral. 25, 19.
nie budź licha; day złemu pokóy; nie igray z ogniem;
nie maluy djabła na ćsienie). Chudy szlachcic służy-
woyńę, a gdy go ſtarość z niéy wyzwołi, psy dražnić musi,
chodząc od domu do domu. Pot. Pocz. 357. (żebrać mu-
si). Ty mię ieno dražniſz, a chcesz wywołać wilka z
lasa. Corn. Dw. 263. Honory, zamiaſt uſpienia ambi-
cyi, dražnią ią czasem. Zab. 7, 278. To wszyſtko nie-
podobna, żeby mi serca nie dražniło. Teat. 19, b, 80.
Kto mi się opiera, dražni moię duszę. ib. 46, c. 79.
Draźnienie, iątrzenie, oburzenie, das Reiſen, das Auf-
bringen, das Recken, Genecke. Boh. dražde, draždilo;
drashba, drashenje, sdrashba; Croat. drasenye (Carn.
sdráshba discordia). Szlachta od wszyſtkich posług, ro-
bot, draźnienia, uciſków, któreby miały bydź w rze-
czach i osobach, chćemy aby wyjęci byli. Herb. Stat.
579. (od wszelkich wexacyi). DRAZLIWOSC, ści, ž.,
łatwość oburzenia się, die Reißbarkeit. Ross. drachan-
woſćь, раздражипе́льнось, раздражи́мось. Draž-
liwość irritáliitas. N. Pam. 8, 218. DRAZLIWY, a,
e, - ie adv., łatwy do draźnienia, reißbar, leicht zu
reiſen. Rs. drachanbwyń, drachyńb; dráčb. Wino nie
służy temperamentom gorącym, cholerycznym i dražli-
wiwym. N. Pam. 5, 134. DRAZNICIEL, a, m., draž-
niacy drugiego, der Reißer, Aufreißer, Aufbringer,
Plucker, Recker; Boh. draždil; Sr. 1. prudžicjer; Vind.
drashnik, podrashkavauz, pobodliuz, podbodnik, po-
huſkavez; Rs. drážnípěwě. Tak mówią do draźnicie-
łów moich. Budn. Jer. 23, 17.; (tym, którzy mną gar-
dzą. Biſl. Gd.). w rodz. čeſiſk. DRAZNICIELKA, i, die
Aufreißerinn. Bh. draždilka; Vd. podrashkavauka). Bia-
da tobie, draźnicielko. W, Soph. 3, 1. DRAZNIĘTA,

66..

524 DRĄZNICZY - DRELICH.

- iąt, liczb. mn. żartobl. cycki, piersi kobiece, die Brûste (der Weiber, im Scherze). Bogato Kleopatra w Siroiach dziwy broi, Przez cienką iedwabnicę drażnięta dychaią. Bardz. Łuk. 180. Bukiet mój tak iey miły, tak iey wzięty, Wespół go chowa z drażnięty. Kochow. 167. W drobne cyrki warkocz kręty Tuż się wiesza nad drażnięty. Kochow. 162. - NB. Pochodz. nadraźnić się, podrzeżniać, przedrażniać, rozdrażniać.

DRĄZNICZY, a, e, od drążnika, Lastråger, Tråger = Ross. drąguleæb, drąguleæckij. Natura czasem umysł daie pański proſtemu drąžnikowi; a duszę drążniczą panu. Zab. 5, 83. DRĄZNIK, a, m., drągarz, tragarz, ein Tråger, Lastråger. Carn. nošhåzh; Vind. tovornik; Ross. drągule. Kazał dwom drążnikom ſkrzynię tę zanieść do klasztoru. Mon. 70, 744. Proſty drążnik, a umysł pański. Zab. 5, 83. §. Drążnik, który chodzi po drąžkach wysoko. Dasyp. Aa. Który na ſtolcach chodzi. Volck. 379. ein Stelzentreter, Stelzengeher. Sr. 1. po woczeſkach khodżaczé. DRĄZNY, a, e, dragowy, od draga, Stangen, - Baum, - Hebel, - Szeł sługa kuehenny drąžny od śpiżarnego po kury do szafarza. Kuchenni słudzy drążni do miała po potrzeby nayraniéy chodzą. Gorn. Dz. 146. iak teraz ſtróże domowe, co w koszal lub na dragach potrzeby domowe znoszą, drążniki, usnacky, Hausſnechte.

DRĄZYC, DRĄZYCIEL, DRĄZYDŁO ob. Drożyć, wydrązać. DRDZEN ob. rdzeń. DRDZENNY ob. drzenny, rdzenny. DRE, drzesz ob. Drzéc.

DREĆZYC cz. ndk., dręczyć ob. męczyć, trapić, quąſlen, martern, zuſehen. Ec. dручу, удручуя, (Rs. obs. dрусzámb cieśnić, cisnąć cf. Ger. drücken, drängen; cf. Bs. dreseli triflis, dreselje moeflitia). Niektórych iako morderz rozmaicie dręczy, biie, spalić, utopić usiluie, o śmierć przyprawuie. Wiśn. 521. Słusne więzienie nikogo nie dręczy. Szczerb. Sar. 87. Bóg nas nie źwozrył, by nas dręczył nudów tlumem, Leez do uciechy, a tég złączony z rozumem. Przyb. Milt. 267. W ten dzień będziecie dręczyć duszę waszę; któryby nie udręczył duszy swéy w to święto, zaginie. Leop. Levit. 23, 28. Wuiek ib., (trapić. Bibl. Gd. umarzać, mowa o potach, den Leib caſteyen, z. B. mit Fasten). Łodź na śrzód morza byla, dręczona od walów. Sehl. Math. 14. (not. „gdzie iey wały bardzo ciężko *czyniły*”). Okrutnie mięiego poſtepowania ze mną dręczą. Teat. 5, c. 25. (frasuią, gryzą, trapiąj). DREĆZENIE, ia, n., DREĆZARNIA, i, ż., měka, męczarnia, trapienie, utrapienie, die Qual, die Marter, Noth. Gorączka, pragnienie, kurczenie, krztuszenie się, muiéy jeſt względem ognia i owych dręczarni i ofſtrego żelaza, którym po ranach ryją. Pilch. Sen. lift. 2, 285. DREĆZYCIEL, a, m., trapiciel, der Quaſler, Peiniger. Ec. dручаймеł, удручимеł. Móy dręczyciel wie o moich měkach. Przyb. Milt. 105. W rodz. zeſiſk. DREĆZYCIELKA, die Peinigerinn, Quaſlerinn.

DREL, DRELOWAC ob. Dryl.

DRELICH, u, m., z Niem. der Drillich, płótno grube trójrotowe. Sr. 2. drúł, Crn. trishert). Od drelichu Wroclawskiego w kołki i pasy, gr. 5. Vol. L. 4, 558. Rozdarszy wszyſtek ſtróy godowy Przy łóžku siadlam na iednym drelichu. Chrość. Ow. 191. na grubym pakłału.

DRELICHOWY = DRĘTWIC.

DRELICHOWY, a, e, z drelichu, Drillich, von Drillich. Drelichowy worek. Jak. Art. 2, 87.

DRELINK, a et u, m., miara winna 50 wiader, w Auſtryi, der Dreyling, in Oesterreich ein Weinmaß von 30 Cimer. Od drelinka, od każdey baryły po 12 groszy. Vol. Leg. 2, 656. Od wina Eubinſkiego od każdego drelinku po gr. 20. ib. 3, 58. Culeus my możemy zwać drelinl. Maćz.

DRELOWNIK ob. Drylownik.

DREMLA, DROMLA, DRUMLA, i, ż., żelazko z sprężynką, na którym przyłożyszy go do żębów, za wciążaniem oddechu, rusząc sprężynką, tony wyrabiają, (z Niem. die Trommel) die Maultrommel, Maulbimmel, das Brummeifen. Boh. drndacſka, dručaly; Croat. brunda; Hg. doromb; Crn. drumla; Vd. vuſtна drumla, brunda (Vd. drumla, boben - běbeń); Ross. vortānb, vaparbāb (cf. warga). Na dremli grać, brząkać. Crn. Th. - Boh. drndati, Ross. varpnamm.

DRENDULKA ob. Dryndulka.

DREPSIC, DREPCIC, *DRAPSIC intrans. ndk., Drepłać, drepcze kont., drobne kroczki źawić, trippelni, kleine Schritte machen. Angl. drippan, Dan. drippe, Suec. trippa). Vd. terklati, kruzlati; Crn. menzám (Bh. drepjam przyczepnać; Rg. treptjetti tremere; Sr. 1. dreptam rodo). Kiedy ptaszkowi nie źało zwykłego napoiu, dreptał nożkami, przypominał powinność. Tol. Saut. 82. Zły, drepcze nogami z kąta w kąt. Teat. 22, b. 4. Lataią po wszyſkich ulicach i właśnie drepczą po bócie. Teat. 36, 33. Pospolicie pies na przodek drapsi na taką chromotę. Oſtr. Myſl. 26.

DRESZ, DRESZCZ, DROCZ, DROSZCZ, y, ż. DRESC, ści, ż. *DRES, ia, m. *DREZ, u, m., drżenie ze wſtrętem, groza, mrowie, falter Schaufer. Dresz wzięła na te słowa Tobiasza, Co słyszał o tég córce, go przełtrasza. Leszcz. H. S. 404. Chwyta zdrętwiała dreszcz członki wybladła. Zab. 14, 160. Mię dreś taki przeszedł, aż mi się cierpko źało. Oſſ. Str. 7. Członki me dreszcz napada. Teat. 55, d. 41. Trzęsie się, dreszcz po wszyſtkim ciele się rozbieży. Bardz. Tr. 273. Po całym ciele dresz iakiſ zcuiły. Niemc. Kr. 1, 178. Porywa go drześć, biie gwaltownie serce. Stas. Num. 2, 187. Gorączki zaczyniają się z droczą, z zimnem. Krup. 5, 314. Po potach naſtępuiąca drocz. ib. 5, 518. Czętła drocz, na grzbiecie się zaczyniająca, z iednego na drugie mieysce przechodząca. ib. 519. Wpadać w droszcz i w gorączkę. ib. 5, 18.

DRE TWIC, TRETWIC cz. ndk., zdrętwić, źrętwić, odrętwić dh., zdrętwiałym ućzynić, zdrętwiałości nabawić, zdrętwiać, ſtarr machen, ſteſ machen, erſkoren machen, ſeifen. Crn. shuliti, shuſlem; Ec. drąłają. Smarowidło to drętwi ſkóre, że ſtwardzieie, Oſtr. Myſl. 26. Dřetwiaće łekařtwo = drętwienie, martwienie czyniąć, narcotica. Crn. Th. §. Drętwić zeby, robić, że zeby cierpną, die Zabne ſtumpf machen. DRETWIEC, TRETWIEC niak ndk., odrętwieć, zdrętwieć, źrętwieć dh., martwieć, nieczułym się źawać, czucie utracać, erſtaren, gefüllös werden. Bh. trnauti, brněti, brnjim, brnjwam, tuhnauti, tuhnauti, kopyrěti; Cro. utripam; Bs. utrinuti, okorjepnutise, ukoictise; Crn. terpniti; Vd. drevenniti, obterdet, oterpniti, obtogiti; Ross. gßne-

DREWIK - DREWIENKO.

DREWLANIE - DREWNIEC. 523

Нѣтъ, истокъ-тѣмъ, оцѣпѣнѣтъ, оцѣпѣнѣтьмъ, коченѣтъ, окоченѣтъ, малѣтъ, обома-тѣмъ; Ес. дрѣбенѣю, дрѣбну, умернаю, мерпнуę, с. lnt. torpeo). Noga mi zdrętwiała, der Fluß ist mir eingefechselt; Croat. noga je zaszpala). Dołać dřetwienia nogi Ross. omca-štěmъ, опсаживаю. Dřetwieć, drewniec, gibkość, ruchawość utracać, steif werden, erstarrten. Od zimna zdrętwiały. Teat. 8, 6. Rs. окоченѣатъ, E. dřer-бабый; Vd. premerl, okoren, oštreken, tog. Spikanarda zdrętwialym i zdrewnialym ieł użyteczna, naparzając. Syr. 40. Oczy komuby poczynały w słup iść i trętwieć, że nie może ich ruszać. Syr. 525. Dřetwienie ożonków Bh. brn, brněni. - Dřetwieć od łstrachu, drehnieć, osłupnąć, kamienieć, erstarrten, vor Schrecken. Z początku na tak dziwny przypadek zdrętwiałem J co się zemną działa, wcale nie wiedziałem. Sym. Sw. W. 55. Od łstrachu w nim wprzód dřetwiały żyły, Lecz łagodne słówka wnet go ocuily. Zab. 14, 245. Wtym nagłym łstrachem wszytkim towarzyszom wielce od zimna krew dřetwiała i upadło serce. A. Kchan. W. 69. Dzrężtwieli długo, a nic nie mówili. Groch. W. 256. Słysząc srogi wyrok, ze łstrachu dřetwiała. Teat. 46, 5. Trętwieją wielkie, małe mówią żale. Pot. Syl. 41. S. Skóra dřetwieć, twardnieć, grubieć, tężeć, die Haut, das Hell, das Leder wird steif, dick, grob. Dřetwieie vel trętwieje, twardnie mi skóra, occallesco, Cr. Th. - simil, poet. rzěka, woda dřetwieje - tężeje, marzuje, der Fluß, das Wasser wird steif, fliert. Pościnał rzeki Luty przerużliwy J kazał chodzić po zdrętwialy wodzie. Karp. 1, 50.

S. Zęby dřetwieją, cierpną (cf. ofkomina), die Zähne werden stumpf, z. B. nach Säure. Bh. zlaſkometi, Vind. sobi ſkomijo, ſkominajo, molijo). Oycowie iedli łagody niedożrzałe, a zęby synów dřetwicią, IV. Ezech. 18, 2. zęby synom ich dřetwiały. Leop. Jer. 31, 29. Owoce, które się zbieraią w dworu tak smaczne, że po nich zęby cierpną i dřetwieją. Mon. 79, 774. Zębów dřetwienie od iedzenia rzeczy kwašnych. Comp. 71., Vd. ſkomina, ſkominoft, ſkominenje. DREWIK, a, m., trętwa, dřetwa, ryba, raia torpedo, der Krampffisch, Rg. darhutglja; Bh. lenoch (-2.) leniuch), ma tę własność, że dotykającemu się iéy sprawie nieakieś dřetwienie. Zool. Nar. 194. Chmiel. 1, 634. Kiedyś się ty leniu na świat rodził, těy saméy godziny, Dřetwik ryba powinność czyniła Lucyny. Zab. 16, 216. trutwa, łstrzewa, Sien. wykl. (cf. trzęsawiec). DRĘTWOSC, TRE-TWOSC, STRĘTWIAŁOSC, ZDRĘTWIAŁOSC, ſći, ž., dřetwienie, obumarcie, die Erstarrtheit, das Erstarrten, das Starren. Sr. 1. zaptroſtjeno; Cro. utraglivoszt; Crn. otterpnuſt; Vd. oterpnoſt, oterpnjenje, toguſt, osharenje; Ross. цѣпленѣостъ, оцѣпленѣостъ; Eccl. dřrabłостъ. Ogarnęła mię śpączka, a pograżonemu w trętwość tak mi się zdawało, iz.. Przyb. Milt. 250. Nowa mu dřetwiałość z łstrachu członki zjeła, Włtana włosy, a mowa w uściej umilknęła. A. Kchan. W. 368. Z zimný trętwość wydobył się i zebrał rozszpane duchy. Przyb. Milt. 356. DRĘTWY, a, e, zdrętwiały, dřetwiały, zkościały, erstarrt. Jak twarz iego spłotniała! dřetwe iego oko. Przyb. Ab. 145.

DREWENKO, a, n., zdrón. rzeczn. drewno, ein Holzchen. Drewienka - DREWKA, liczb. mn., Gen. drewek, drobno rozszczepane drwa do palenia, fiszolc, drewka

suche, Kleinholz, Fischholz, Kaminholz, Bh. připal; Rg. biglja, zbizza). Odpędzay zimno, drewek na kominie Kładąc doſtatiem. Hor. 1, 6. Gospodyni rada gościowi, drewek na komin przykłada. Zab. 14, 274. Już nie przykładają drewek do komina. Lib. Hor. 14. (Cro. drevenka, drevenyak, mensura frumentaria, Mežen. Rs. Drepawica forma drewniana guzikowa; podłatawek drewniana, drepwianica noga drewniana kaleków). DREWLANIE liczb. mn. nie wiem, ieżeli to nie Bulgarowie są, od drew albo lasów tak rzeczeni. Krom. 61. die Drehlenen (Holzleute, Waldleute). DREWNIA, *DEREWNIA, i, ž., drewnik, drewutnia. Włod. skład drzewa, gdzie drwa składają albo rąbią. Dudz. 22. Cn. Th. kolnia, der Holzplaß, die Holzgestätte, der Holzstall, drwalnia; Slo. drewnica, drewenica; Bh. dřenice, drewnice; Crn. drevniza; Vd. druvalishe; Bs. darvariica, drivariqa; Rag. darvariiza, darvoſtaniza, drjevoshranisete). § 2. drehnia, derewnia, drewnianka, budowanie z drzewa, budyne drewniany. Dudz. 22. Cn. Th. ein hölzernes Gebäude, ein Gebäude von Holz. Crn. dervarněza. Chociaże pokój podobny w drewnie Otrzymał, przecię płaczcie po nim rzewnie. Zimor. Siel, 196. w trumnie. - *S. 3.) derewnia, derewienka, ik. деревня, wieś, das Dorf. Zamek i miało Smołensko, iako tež i insze tam miało, zamki, ziemie, włości, derewnie. Vol. Leg. 3, 196. Swěy upatrują cney derewienki wierzchów. Pebr. Ow. 210. Nie w piernatach wychowani pewne Polacy, którzy północne derewnie, Wiecznemi zawsze przykry mrozy, Snadniuchno przechodzili swoiemi obozy. Hochow. 40. włości, krainy, Fluren, Gefilde, Landstriche. *DREWNICTWO, *DEREWNICTWO, a, n., leśnictwo, dozór nad drzewami, lasami, die Försterey, Aufsicht über Holz, Bäume, Walder. W W. X. L. derewnictwo, woſkownictwo, mlyn y i insze dobra, od ekonomii odeszłe, maią bydź odzyſkane. Vol. Leg. 4, 2. DREWNICZY, - ego, m. Subſl. dozorca drzewa, drawnik, drewny, co okolo drzew chodzi, der Holzauffeher, Waldauffeher. Cro. dervär; Sr. 1. drewaczę. Ciebie czynię drehnicyzym, daię-ć urząd nade drwy, abyś rąbał. Cr. Th. 905. DREWNIAK, a, m., owad, termes, der Holzwurm, die Holzmade, rodzay, zawieraiący ów drobny owad, który się wgryza w suche drzewa, ściany i t. d. Kluk Zw. 4, 143. pospolicie zaś mącznika zowią drehnakiem. ib. 370. DREWNIANKA ob. Drewnia S. 2. DREWNIANY, *DRZEWIANY, a, e, od drzewa, z drzewa zrobiony, von Holz, hölzern, Holz-. Bh. dřewenný; Sr. 1. drěwané; Vd. drevni, lesen; Crn. lesen (cf. leśny); Sla. děrvenj; Rg. darvèni; Bs. darveni, derveni, driveni; Cro. dréven, dreveni; Dl. děrveni; Rs. drepvanyj, drepvanyjnyj. Kazimierz Wielki, Polskę drewnianą załał, zołtawił murowaną. Pam. 85, 1, 784. Drewniany trzewik, Vd. zokla). Drewniana matorya Tr. - Afrykańska, z lyka robiona, tak piękna, że blawatowi równa, Baumbaßt, ein Afrikanischer Feug. DREWNIEC niiah. ndk, zdrzewieć dk., w dřewo się obracać, zu Holz werden, sich in Holz verwandeln, hóžig werden. Boh. dřewenči, zdrěwenim; dřewnatěti: Croat. odrevenújem, drevenimsze; Carn. drevenim; Vd. odreveniti, oterpniti, okreniti; Rs. drepvenětъ, одревенѣтъ, оцѣпенѣтъ, оцѣпенѣтьмъ; Eccl. dřeběnějo, dřabějo. Ziele to, póki z korzeniem w

526 DREWNIK - DREZDENSKI.

DRGNĄC.

chrośtovdłość zdrowiała nie wyroście, przychodzi do używania łotowego. Syr. 130. Roślina korzenia długiego drowialego. ib. 756. et 1347. (cf. *Rs. деревенский wiejski*, деревенские gbur, chłop). §. 2. Dzewieńc, drętwieńc, kamienieńc, kościec, erzštaren, steif werden. Gdy się w rzęce kąpał, zły mu od wody zdrowiły. Kosz. Lor. 88. Spikanarda zdrętwiały m i zdrowiły m iešt užyteczna. Sr. 40. Omarznąć, skrzepnąć, zmartwieć, zdrownieć od zimna, obrigescere. Mącz. Ktoż źanąć przed bogiem może, A nie zarazem niemiecie, J na kształt drzewa zdrownieie? Dar. Lot. 4, 3. Patrząc na nię, ze sfrachu zdrowiał ociec stary. Pot. Arg. 138. W nim się krew zsiada, zaraz trupem *drewnie (drawnieie). Pot. Pocz. 71. Ještem do powołania tym p i zdrowiły m do poprawy żywota. Psalmod. 98. DREWNIK, a, m., drowieniczy, drowny. co drwa opatruje. *Cn Th. der Holzauffesser, Holzleger. Co drowianuab kupczący drzewem. Boh. dřewat, w rodz. żeńsk. dřewała. DREWNISTY, a, e, na drzewo pochodzący, przyrodzenia drzewowego, holžartig, holžig. Sr. 1. dřewołyć; Boh. dřewnatý. Drowiłyś korzeń. *Cn. Th. DREWNO, *DRZEWNO, a, n., drowienko zdrbn., ieidna sztuka drzewa, n. p. do palenia, lub też drewno wyrobione iakąkolwiek robotą do iakiegokolwiek używania, ein Stück Holz, ein Holz, ein Scheit Holz, ein Stock, ein Stab, ein Balken. Bh. drwo. Dalem. 99. Sr. 1. dřewišło (Sr. 1. dřewno pokóy, izba); *Rs. Arébko. Kiy drewno iest. 1 Leop. Jes. 10, 15. Zawzdy łacno o drewno, kto psa chce uderzyć. Weresz. Regl. 151. Ci, którzy w przeważnym drewnie po morzu żegluią. J. Kchan. Ps. 163. (którzy wodom powierzywszy łodzie płyną po morzu. Karp. 6, 125. t. i. w śmiałych okrętach płyną cf. *Dl. drevo - okręt*). §. Drewno, Dreckna, trzy dreckna, szubienica, gałęź, der Galgen (daš Holz). Przestępcę tego zawiesisz na drewnie. Budn. Deut. 21, 22. Nieuk doktor, wożnica, kucharz, na trzy drewna. Pot. Arg. 479. (warci wisieńc). Złodzięby był osądzony za słu na trzy drewna kradzież. Kul. Her. 280. Tyraństwo i pycha Amana iść mu na trzy drewna po słu śmieć każaly. ib. 45. Równa się ta chwała onemu, którego na trzech drzewien wżeł pasują. Glicz. Wych. H. 6, b. DREWNY, a, e, do drew. u. p. siekiera drewna, do drew rąbania. *Cn. Th. Holz, zum Holzje. Bh. dřewny, Rs. деревесный, дровянный*. Korzeń drewny, radix Ignosa, z substancyi twardcy zdrowiłych fibr złożony. Fundz. Bot. 2, 5. §. Subfl. *Drewny ob. Drewniczy. DREWUTNIA ob. drewnia.*

DREZ ob. Dreszcz.

DREZNO, *DREZDNO, a, n. *DREZNA, y, ż.. stolica i rezydencya elektora Sąskiego. Wyrw. G, 206 Dresden. Bh. Drždżanń, Slo. Drždáni; Sr. 2. Dreszżane. Drezno, Lipsko, Misna, iż od Polaków pobudowane są, nazwiska same ich iawnie pokazuią. Krom. 44. Elba pod Dresną. Mołt u Drezny nad Elbą. Warg. Wal. 275. DREZDENCZYK, *DREZNANIN, a, m., z Drezna rodowity, der Dresdner. Winnice służą do przechadzki i zabawy Dresdenczyków. N. Pam. 15, 304. Dreznanie. Warg. Wal. 275. w rodz. żeńsk. DREZDENKA, i, die Dresdnerinnen; Sr. 1. Drždżanła. Przyszła tu jedna młoda Sąska, Drezdenka. Teat. 36, c. 15. DREZDENSKI,

*DREZDECKI, a, ie, z Drezna, Drezna się tyczący. W Drezni o się znaydujący. Dresdner. Bh. Drždżanńh, Sr. 1. Drždžanńki. Cekaua Drezdecki. Star. Vot. 1, 3, b.*

DRGNĄC, DRYGNĄC niiah. idnt., Drgać, Drygać hont, drygotać, -ał, oce ndk., podrygać, ruchać sobą lub iakim członkiem, wahać sobą, drżyć, trząść się. zucten, zappeln, sich regen, sich rühren, ein Glied rühren, zittern, beben, erbeben, sich schwingen. Boh. drkotám; -ati; Slov. drkotce zimu, gako ofiła; Croat. dörhtati, trepèchem; Rs. Arigtýmь, Aparámь, Drotok Arigtýmь; Sr. 1. tjeputam, dědotam, cjepeCAM, cjepecu; Vd. zepełtati, zepezhem, sazukniti, samekniti; Crn. dergétám (cf. Crn. dregniti, drgam, drgam, drzewem; tundere; Vd. dregati, dregniti). Ryby ławiał i drgaiące wędziskiem z wody wyprowadzał. Otw. Ow. 128. Tatarzynowi szkapiny sztuka, choć ieszcze w żębiecha, ni kąłka nie wadzi. Oczk. przy. 32. Na wisielka, ieszcze trochę drgaiącego, sąd uczyniono. Krom. 548. in palpitantem adhuc). Jakżeś wtedy na mym łonie drgała, kiedym cie na mych piaftował ręku. Teat. 30. b. 73. Potęžny kamień nań się obalił, J wpół go w łkale, że ni drgnał, przywalił. Jabl. Ez. 27. Od pocisku Adrała ani drgnał przebity. Jabl. Tel. 283. Stał i drgat Kain bratobóyca srogi, Tak czuł blady i niemy koniających twogi. Przyb. Ab. 159. Ogniste rumak nożdrzem wypuszcza oddechy, Nogi mu drgaią na lotne pospiechy. Kras. Off. B. b. W tym czarne oczko kochańcy Elżbiety Drgnęło nieštety! Zab. 12, 404. Koſſ. Drganie oczu. *Cn. Th. das Zittern, Flimmern der Außen. Dębom stołetnim wicher nie sproła, one nie drgną. Zab. 6, 336. (krzepko,{n} nierzuchomo {st}ioią).* Wałecznemu hetmanowi, nim się z sobą woyśka stárły, serce drgało. Pilch. Sen. 181. Od sfrachu łytki im drygały. Stryik. 497. Drga mu pod kolany. *Cn. Ad. 209. (łytki mu drzą, boi się, cf. *Rs. Arigtýbnyj boiałliwy*), et zittert und kebt (vor Furcht). Struna drga, trzęsie się, die Saite erbebt, zittert, schwingt sich, geradth in Schwung. Drganie sfruny, das Beben, die Bebung, Schwung der Saite. Strona, gdy brzmi, bardzo prędko drga; gdyż tak zwolna drgaią, ižby ięy drgania pod widzenie podpadać mogły, żadnego dźwięku nie wydaie, Hub. Mech. 155. Gdy dwie sfrony, brzmiąc razem, różne wydaią tony, można wynaleźć stosunek między temiż tonami, to iešt, między liczbą drgań czyli wahań, które obiedwie sfrony w iednym czasie odbywają. ib. 147. - Drganie, choroba, drżenie, drygotka, łkakanie w ciele, das Zittern, als Krankheit, Wallung (*Rs. Arigtóma konwulsya, Arigtóma kurcz, spasm*). c Ross. mrepomь. Drganie, choroba bardzo pospolita ludziom ciężko pracującym. Dyk. Med. 1, 705. Drganie końskie, przecharśnienie, z gwałtowney pracy i głodu pochodźi; koń w ten czas robi bokami, ciężkość oddechu ma, prawie nigdy się nie kładzie. Dyk. Med. 1, 708. Das Flankenſchlagen der Pferde (ob. Drğega). §. drgnać czym, ruszać czym, i tam i sam, etwaß rühren, bewegen, zucten. Maiąc wielką gorączkę, piersiami robił, rękami drgał. Perz. Lek. 314. Gdybyście za Jagiełła tak błusznił, pewnieby kto z was drgnał nogą na powrozie. Tworz. Ok. E. 1. (wisałby, er wurdę am Stride mit den Füßen zappeln, er wurdę hängen). Drgnał nogą,

DRGAWKA - DROBIAZG.

DROBIAZGOWY † DROBIĘ. 527

umarł, pożegnał się, rozstał się z światem. Cn. Ad. 210. er ist verschieden, hat Abschied genommen. DRGAWKA ob. Drygawka. DRGEGA, i, ż., drganie końskie, przecharśnienie, das Zittern, eine Pferdekrankheit. Ma ten koń drugeg pod kolany. Czachr. Tr. L. 3. NB. Pochodz: drygliwy, *drygawka, podrygać, wzdrugać się, wzdragać się*.

### DRGUBICA ob. Drugubica.

Drob', iu, m. DROB, u, m., w liczb. mn. DROBY, maleńtwo, mały kawałek, kruszyna, mała rzecz, etwas Kleines, ein kleines Stück, etwas Winziges. Bh. drob, drobet, drobte, drobątko; Vd. drob, koś, falat, shkriz, shtukel = sztuka, kawał, kęs; Hg. darab portio; Ross. Drob' obłomek, 2) szrot). S. wogóln. n. p. Drób równać z sporszemi rzeczami. Zebr. Ow. 118. componere magnis parua) drobiazg, maleńtwo, das Kleine, Kleinigkeiten. *S. o ludziach: Dawid rzekł bogu: ia zbroiłem; a te droby, co uczyniły! Budn. 1 Chron. 21, 17. (te owce coż uczyniły! *Bibl. Gd.* drobięta, drobnego źanu ludzie). S. w szczególn. drob', mniejsze domowe ptaftwo, kleines Federvich (Fasel cf. Schmaßlich). Vd. et Crn. drobenze, drobnina = drobięta, bydlątka, owce. Bh. drubeč volucres, alites). O drobiu folwarcznym. Goß. Ek. 133. Folwarkowy drob, kury, gęsi, indyki, kaczki i t. d. Haur. Sk. 217. Gospodarstwo około drobiu albo ptaftwa domowego. Kluk Zw. 2, 93. S. rybi drób, drobiazg, małe rybki, kleine Fische. Karpięta i wszelaki drób łoślić, a stawy tym rybic. Goß. Ek. 68. (ob. narybek). S. Drób, liczb. mn. DROBY =, DROBKA, i, ż., liczb. mn. DROBKI, Bh. drob, droby, drobły, skrzydelka, nożki, pěpki, wątrobki, szuki i główki, które od gęsi, kaczek, lub innego drobiu lub ptaftwa odkrawaią. Wiel. Kuch. 400., = Klein, z. B. Gänseklein, Geschlinge, Gezrosfe, Ob. Jung Gansel, Bh. husß drobechý, drobečty, Rs. rycárb, nompoxb). Drób do pasztetów, iako kuzze grzebienie, wątrobki i t. d. Tr. Paſſetenschlechereyen. Droby bydlęce, iagnięce, są główka, nożki, wątrobka, plucki. Tr. Lämmergeschlinge (cf. Ob. Beuſchel). W inszych dyalektach słowo drob znaczy wnętrza, ielita, trzewa: Vd. drob, drueb, drub, drobje, zhrevu, zhreuje; Crn. drób; Sla. drob, creva; Rg. droob, pikat; Cro. drób, droběcz; Sr. 1. žiwotné drob. DROBIANKA, i, ż., piwo wino chlebem drobno zatarte. Dudz. 36, ob. kaldeszan, die Maßhre, kalte Schaale, Biermaßhre, Weinmaßhre. Sr. 1. drebeno, drebena vedź; Slo. wdrobene gidło, demikat; Rg. pódroba, pódrobiza, podróbaz; Bs. podrobać cf. Vd. terizhnjak Rs. okрошka). Drobianka chleba, piwo z chlebem albo farmuśka, intrita. Maćz. Drobianka z ośrzodki chleba z winem a z cukiern. Syr. 922. DROPIATKO, a, n., zdrbn. rzeczwn. drobię, = maluchne, drobniuchne zwierzątko, ein kleines, winziges Thierchen. Ledwie się trzepiotało, ledwie nożki wlekło, Ubożuchne drobiątko. Nar. Dz. 3, 19. (o dzierlatce). DROBIAZG, *DROBIOZG, u, m. DROBIAZDZEK, żdźka, m. DROBIAZDZIK, DROBIOZDZIK, a, m., zdrbn. fraszka, mała rzecz, małego co, collect. maleńtwo, małołki, eine Kleinigkeit, etwas Winziges, Kleines, Unbedeutendes, coll. Kleinigkeiten, klein Zeug, Winzigkeiten. Bh. drobet, droběcek; Sr. 1. drobaz, držbencza; Bs. drobniąc; Rs. apébeardb, apere-

bezги; мѣлочъ, мѣлазна cf. mielizna; дробынкѣв drobne towary); Rg. drobisak). Zwyczaynie się natura w małych rzeczach wynurza, i ważne nauki przez takowy drob podaie. Pilch. Sen. 65. Z rzeczy naywspanialszych iakieś okruszyny robią, i ucząc takowego drobiazu, rozum upodlaią. Pilch. Sen. lift. 2, 162. Tę odrobinę, którą zowiemy wiekiem ludzkim, porównaw z ową niezmiernością, a obaczysz, iaki to ieſt drobiażdżek. Pilch. Sen. lift. 3, 268. Wszystek ten czas, którego żyiemy, chwilką ieſt; lecz ten drobiażdżek podzieliła natura... ib. 1, 372. - O ludziach, drobiazg, drobiazgowi ludzie, drobni, maleńcy, co do wzroſtu, wieku, dożrzałości, co do źanu, sposobu myślenia i t. d. kleine Leute, Unmündige, Unerwachsene, Ungebildete, Unbedeutende. Dzieci niewychowane; = drobiazg, kleine, unerzogene Kinder. Widząc Ezau niewiały i dzieci ich, pytal: co to? i mówił Jakob: drobiażdzik ieſt, który mi bóg darował. W. Genes. 33, 5. (dziatki to są. *Bibl. Gd.*). Wnet ten drobiazg głupków změdrzeie, iak chlusna iednego z nich. Birk. Zyg. 15. Tam nie przypuszczą owego drobiazu, co to nie urośli i cnoty wielki, ale ieno zaczawszy, odſtapii od nich. Star. Zad. C. 2, b. Nie ieſt wielkim, kogo cnota od drobiazu popołtwa nie odſaczy. Lub, Roz. 203. - Drobiazg folwarczy, iako to, indyki, gęsi, kaczki, kury. Swith. bud. 54. Fasel, Fezervich. Goß. Ek. 133. - Drobiazg rybi, rybięta, cf. narybek, kleine Fischchen. Rybitw rzaſdko co rſłego, ale rychłey iaki drobiazg uſowi. W. Poß. W. 3. 7. Kleinzeug. DROBIAZGOWY, a, e, - o adv., od drobiazu, do drobiazu należący, drobiazu się tyczący, maleńtwa zarywaiący, Rs. мѣоначный (cf. mialki), Kleinigkeits, Kleinigkeiten, kleinflich, detaillirt, ins kleine gehend. Ciekawość, chciwa drobiazgowego roztrząsnienia. Zab. 6, 298. DROBIC czyn. niedok., zdrobić, udrobić, pordrobić dok. drobno dzielić, drobnym czyni, klein machen. Bh. drobiti, drobimati, zdrobiti; Sr. 2. drobiſch, Sr. 1. drebu, rozdrebu, drebiu, drebim; Vd. drobiti, sdrobuvati, sdrobizhiti, kositi (cf. kęs); Hg. darabolni; Cro. drobiti, Rg. drobitti; Bs. drobiti, udrobiti, razdrobiti, zdrobiti, smrřiviti; Rs. Drobimy, drobлю, sодробими, содроблями (cf. Gr. τριβω, Samar. חן fregit; Gr. δρύπτω cf. Gr. δρυμμα, Ger. Trümmer, Rabb. חן collisit). Zdrobisz ofiarę chlebę drobno. 1 Leop. Levit. 2. Drobic chleb, kruszyć, kraszyć, brždełn, Ross. шюримъ, намюримъ. Potrawę i chlěb drobiony zgotował żeńcom. Sk. Zyw. 2, 376. (cf, drobiankę). Drobiony kroczek. Teat. 20, b. 119. cf, drepsić), Nie trzeba ſkib drobić. Cresc. 657. - Trąbieć drobić, przerwając, unterbrochen, abgesekt, stoßweise. Zwolniąc lud pospolity, będziecie proło trąbić, nic nie drobiąc, ani przetrěbuiąc. 1 Leop. Mem. 10. (nic nie przerywaiąc. *Bibl. Gd.*). - Drobic, dzieleniem mniejszyć, słabić, durch Vertheileu schwächen, verringern, *klein machen*. Hetman woyło drobić musiał osadami. Tr. *S. drobić pończochy iglicami. Tr. działa, robić pończochy, strłeken. DROBICIEL, a, m., drobiący co, kruszyciel, der Kleinmacher, Verkleinerer; Sr. 1. drebicjeł; Vd. sdrobuvauz; Ec. drobiumeł. W rodź. żeń. DROBICIELKA. - DROBIĘ, - ięcia, n., zdrbn. rzczwn. drobiec, drób, cf. drobiątko, = zwierzątko, bydlątko, ein kleines Stück Vieh, ein Stück kleines

["526 DROBIEC - DROBNOSC.", "Wieh. Vd. drobenze, drobnina). Nie przywiodles mi\ndrobięcia na całopalenie. Budn. Jes. 43, 23. (bydłatka,\nBibl. Gd.). Nie zarzniesz Jehowie byka albo drobięcia,\nw korytmby była wada. Budn. Deut. 17, 1. (wołu ani\nbydłęcia. Bibl. Gd.).\nDROBIEC, bca, m., mnięsyse\nbydłe, owcze bydłe, ein Stück klein Wieh, Schaafwieh\n(Vd. drobez, drobizh, droblei = odrobina, kawałek).\nPiérworodnego osła odkupisz drobcem. Budn. Ek. 4, 20.\nnot. „to ieſt, baranem albo kozłem”. owcą. Bibl. Gd.\nDROBIECY, a, e, od drobiu, od drobięcia, Kleinwieh =,\nSchmałwieh =. Crn. drobenſke ovillus) Brona drobięca.\nBudn. Neh. 3. 1. brama owcza. Bibl. Gd. das Schaaſ-\nthor. Luth. *DROBIEZNY, a, e, drobiazgowy, dro-\nbny, kleinlich, Kleinigkeiten =. Drobieżne wydatki. Tr.\n*DROBINA, y, ž., odrobina, trocha, kęs, okruszyna,\nein Brocken, ein Bischen, eine Krume. Bh. drobet, dro-\nbinka (Rs. Дробина, дробинъ міоț). Ptaki zbieraią\ndrobiny rozszarpanego ciała. Banial. C. 2, b. Za lada\nmoment trzeba w kray inny pójść, słodkiy życia zby-\nwszy drobiny. Anakr. 78. Cóż mi więc nada, kiedy\nczas płyne, Błądzić w têy życia marny drobinie. Anakr.\n51. *DROBKA, i, ž., w liczb. mn. DROBKI ob. Drob',\nDroby. - §. z. drobiazg, małenſtwo, Kleinigkeiten.\nKtoby tež śliczneciało poganił, że ma dróbki! Zab. 9,\n86. Jżyck. (drobne wady cf. brodawki, piegi). *DRO-\nBNICA, y, ž., minuta. Sadow. Ok. 34. (Sr. z. drobenża\nokruszyna; Cro. drobnina minutiae; Rs. Дробинца wo-\nrek szrotowy). DROBNIECK. niiak. ndk., zdrobnieć,\nzdrobnieć dk., drobnym się ławać, małec, słabiec, win-\nzig werden, klein werden, schwach werden. Zdrobniałe\npotomki bogatego dziedzica. Kras. Pod. 2, 167. Przy\nowę wspaniałości, ci co się w swych domach zdali bydź\nwielkiemi, znacznie drobnieli. Pilch. Sen. lîſl. 324.\nKsiążeta Kiiowscy dla niezgod i domowych woien dro-\nbnieć poczęli i słabieć. Nar. Hfl. 7, 45. Puls u pacyenta\nzdrobniawszy, cofnał się. Perz. Cyr. 3, 189. Odrobniały.\nBłaž. pr. DROBNIUCHNY, a, e, DROBNIUCHKI,\nDROBNIUSKI, DROBNIUTKI, DROBNIUSIENKI,\nDROBNIUTENKI, DROBNIUSIENECZKI, DROBNIU-\NTENECKI, a, ie, - o adv. intens. adj. drobny, gans\nklein, winzig, winzig klein. Boh. drabauchy, drobničky,\ndrobańcě; Crn. drobzhekun; Eccl. Дробненкій; Ross.\nкрówечный (cf. kruszyć). Ziemia z tak drobniuchnego\nnasienia tak wielkie pnaki wydaie. Budn. Jc. ſtar. 26.\nDeszcz drobniuchny. Boter. 201. Drobniuchna ręka.\nZab. 16, 177. (delikatna). Korzenie drobniusienko\nſluczone. Archel. 3, 41. DROBNO, adverbium słowa\nDrobny (Bh. drobne minutim; drobet parum, paullum\ntrocha) klein, aus kleinen Theilen bestehend. Drobno\npisać. Drobno mięsiwo posiekać. DROBNOMIERZ, a,\nm., instrument, do mierzenia małych łuków. N. Pam.\n19, 84. micrometrum. ib. 75. das Micrometer, der Klein-\nmesser. DROBNOSC, - ści, ž., μικρομερεσια exilitas\npartium. Cn. Th. Kleinheit, Kleintheiligkeit. Vd. drob-\nnuſt; Rag. drobnós; Ross. дрónостъ, мѣлкостъ,\nмѣлкота. Wiele rzeczy wielkich z małych drobności\nurostoło. N. Pam. 15, 567. Często drobności pocytane\nza rzeczy wielkie. ib. 377. (drobiazg, małenſtwo). 2.)\nmałoliczność, liczba mała, kleine Anjabl. Do pięciuset\ndawnićy było biſkupów, teraz was tylko pięciu w cały", "DROBNOSTKA - DROBNY.", "Afryce złołało; a w tey drobności swary między wam ą\nprzodkowaniu powłażą: Skarg. Dz. 1024. DROBNOST-\nKA, i, ž., rzecz małéy wagi, eine Kleinigkeit, Sache\nohne Werth, Geringfügigkeit. Seymy takiemi zarzucano\ndrobnoftkami, iż klócąc się, opuszczano to, co pra-\nwdziwie było potrzebnego Gaz. Nar. 1, 307. *DRO-\nBNOSYPKI, a, ie, *DROBNOSYPY, a, e, drobno\nsię sypiący, miałki, kleinkörnig. Jm mnoży morze pia-\nſki drobnosype. Tak się urodzi gumno twe obſite. Bi-\nlaw. Myſł. F. 3. DROBNOWID, u, m., Hub. Wſl. 376.\n= DROBNOWIDŁO, a, n., Zool. Nar. 69. - DROBNO-\nWIDZ, a, m., varżedzie do widzenia drobnych rzeczy,\nktórych samym okiem doyrzeć nie możemy. Rogal. Doś.\n1. praef. das Microscop (sporysz). Owad tak drobny,\nże tylko przez drobnowidze doſtrzeżonym bydź może. N.\nPam. 2, 155. Microscopium nie žle drobnowidz się mó-\nwi; ale nie žle wyrazilbym mnogowidz, że nietylko dro-\nbne rzeczy pokazuje dobrze, lecz i sporsze, pomnażając\nwzrok, lepiéy obiaśnia. Klecz. Zd. 76. - Fig. Wad\niak przez drobnowidło będę szukał wszędzie. J tam na-\nmet ie wytknę, kiedy ich nie będzie. N. Pam. 6, 314.\nDROBNY, a, e, Bh. drobny; Sr. 1, drobné; Cro. drò-\nbën; Dl. szitni; Vd. droben, sdroblen, tinek; Carn.\ndrobne, pizhle; Rg. dròbni; Bs. drobni; Rs. Дрónный,\nмѣночный, мѣлкій (cf. miałki), małoczątny, klein-\ntheilig, aus kleinen Theilen bestehend, klein gemacht,\nklein. Drobne drewka, drobna siekanka. Moneta drobna,\nszelągi, grosze, czechy, potroyne. Goſl. Gor. 2. Drobny\npieniądź, Vd. droben denar, drobsh. Crn. boshják).\nDrobne pieniądze, kleines Geld, albo też drobne bez do-\ndatku słowa pieniędzy: n. p. Nie mam drobnych, id\nhabe nichts Kleines, kein kleines Geld. Drobnych nie\nmiałem; a częſtokróć i zmienić nie było co. Teat. 31, b.\n14. Uyrzał Jezus wdowę ubożuchną, źładsiącą do\nſkarbu dwa drobne. Budn. Luc. 21, 2. (dwa drobne pie-\nniążki. Biſl. Gd.). §. 2.) mały, szczupły, klein, ge-\ntinge. Z drobnego nasienia wielkie roſtą drzewa. (pal.\nsat. 148. (cf. Sr. z. drobnik drobny mały ięczmień).\nLepszy był twój drobny koń, niż nasz zbyt wyniosły.\nAlb. n. W. 13. Jeſt tam po trosze kóz i bydla, ale drob-\nnego. Boter 249. (cf. drobiec, drob). Każdy, acz nay-\ndrobniejąſzą maiący roztropność, uznać to musi. Bals.\nNiedz. 1, 159. §. 3.) małoważny, drobiazgowy, klein-\nlič, getingufig. Ludze znaczy. po wielkich myślach,\nmają swe drobne zabawy; które mnieysi w nich upatru-\njąć, próżnowaniem zowią. Lub, Roz. 481. otium. Za-\nrzut god od przedaiących nie mnięy bledny i drobny,\nale godny pamięci i baczności powszechny. Uſb. Konſt.\n2, 55. §. 4.) niesilny, niemocny, schwach, kraftlos.\nOgromny zwierz na drobnego nie dba szczeniuka. Tr.\nDrobna to praca. Podług drobney możności moiéy. Tr.\n§. 5.) niegeſły, rzadki, dünn, nicht häufig. Drobne w\ntym lesie są drzewa. Siew drobuemi wychodzi kielkami.\nTr. §. 6.) Drobna szlachta, drobny lud, niższéy ran-\ngi, pospolity, der niedrige, kleine Adel, das gemeine\nWolſ. Sadło swiſtkie godzi się chłopom do grochu i\ndrobney szlachcie. Cresc. 567. Teat. 25, c. 21. Starać\nsię trzeba, aby drobnego ſtanu ludzie, im naywięcęy mo-\nże bydź, bezpieczni byli od krzywd. Modrz. Bazyl. 506.\n(zaraz potym: podlego ſtanu ludzie). Namieszało się\ndro-"]

DROCIANY - DROGA.

DROGA.

529

drobnieyszych osób między pany. Baz. Sk. 223. Obmyślić, ażeby robotnicy, rzemiešlucy i lud drobny mogli sobie chleba zarobić. Mon. 73, 495. DROBYSZ herb, litera mała h; przez który wiesz trzała żelezcem przechodzi; koło niędy dwie gwiazdy. Kurop. 111, 13. ein Wappen. Pochodź: na-drabiać, na-drobić; odrobina; podrob; przydrobić, wdrobić, zdrobić, zdrobniały.

DROCIANY ob. Drotowy. DROCIK, a, m., Dimin. słowa Drót, ein Dräthchen.

DROCZ ob. Dreszcz.

DROGA, ž., (Bh. cěsta cf. ścieszka, dráha; Slo. cěsta; Sr. 1. droha, puch; Sr. 2. droga, puch; Vd. zheſta, pot; Crn. zěſta, pot; Sla. půt; Rg. půt, drům; Cro. czezta, czeszta, půt, drům, czepas; Bs. půt, źaza, drům; (Dl. draga vallis cf. drożyć); Rs. dorpora, nýmb; Gr. τρειχεια; Hebr. יר יר derech via, יר יר darach calcauit). mieysce, którym dokąd iadą, idą, płyną, der Weg, die Straße. Słowo to powszechne zaymuje gościńce, ścieszki, ulice. Droga torowana; ob. torować drogę, Rs. mórımьb дороры; Ec. пуметворю. Droga równa, gładka, Rs. vulg. гл.άбъ. Zła droga zepsuta Ec. элоп'ум'іе; Rs. paćnym'яга. Droga Krakowska, nierówna, pagórkowata, wąka. Droga krzyżowa = zbieżenie się drog, der Kreuzweg; rozstanie się drog, rozstaynia, der Schideweg. Dobrowolna droga ob. Dobrow: die öffentliche Straße, die Heerstraße. Drogi i mieysca rozmaité maią miary i liczbę. Warg. Kure. praef. Tobie to, złodzieciowi tylko iedna droga. Pot. Arg. 724. also Szukającemu tysiąc drog, uciekającemu iedna. ib. 600. Dwie drodze (Duałis) W. Poſt. 2, 74. Przyszło do niego szczęście, nie wiedząc drogi. Czaeh. Tr. B. 1. ślepo, traſunkiem). Nieszczęście iakie to zrządziło, Co i takiego drogę przestąpiło. Tward. Daf. 30. (n. p. baba, zaiąc: zaiąc drogę przebieżał, z rów'ka nieszczęścia. Cn. Ad. 1296.). Drogą kto chodzi, tą drogą nie zabłądzi. Paszk. Dz. 77. Czarna droga TatarSKA, czarny szlak, (ob. Czarny). Biel. Sw. 264, b. Naprowadzam na drogę Ec. пуметовісм'ю, пуменастав'яню; Gr. ὁδγύω. Po drodze co, mimochem de Rs. perenymьbe. Mieć się ak groch przy drodze ob. Groch). - Dzień drogi, eine Tagereise. Gonili ich dzień drogi. 3 Leop. 1 Mach. 7, 45. Przez drogę, przez ulicę tylko, niedaleko, nur über die Straße, nicht weit. Niezabawem powróci, gdyż dom tylko przez drogę. Teat. 24, c. 65. Kiedy zacznę krzyczeć z drogi! Dzwonnik tracilby słuch drogi. Teat. 52, c. 48. Z drogi! z drogi! iaki taki, bo idzie Jaśnie Oświecony. Teat. 55, b. 14. Zab. 4, 345. Prov. Slo. opilemu čłowiku i pan boh f cěsti wihn'ě. a.) Droga przez cudzy grunt, - prawo, wolność ięcdźenia przez cudzy grunt. Cn. Th. das Wege:cht, Tricbrecht über des andern Grund. b.) Aſtron. droga młęczna na niebie, die Milchstraße. Białawy pas wpórszód nieba, nieforemnego kształtu, i owdzie iakoby na wyspy podzielony, nazywamy drogą młęczną, via lactea. Hub. Mech. 552. Droga białomłeczna na niebie. Zab. XIII, 119. c.) Drogi w winnach, w ogrodach, z chodzenia. Cn. Th. die Gänge in den Gärten ic. §. 2.) Droga, którą czyniemy], podeymuiemy, podróż, iazda, ście (Bh. cěsta; Cro. putuvanje; die Meise, der Weg. Słubne drogi na cudowne mieysca, iuž teraz rządkie. Grochl. W. 264. (cf. peregrynacya, pątnikowanie, Wallfahrten, Tom. I.

święte drogi. Pan. 85, 1, 594. Słubował odprawić Częftochowską drogę. Paszk. Dz. 27. eine Wallfahrth nach Eisenstockau. Wam dobra noc; mnie w drogę. Brud. Ufl. A. 4. Jechat, nie wiemdokąd w drogę. P. Kchan. J. 121. er ist verreist. Niemasz męża w domu, poszedł w drogę daleką. Budn. Prov. 7, 19. Drogę odprawić Cro. putuvati (cf. pątnikować). Droga zawsze drogą. Dwor. D. 3. kosztowna a niewygodna; doma naylepiły. Odchodzisz! szczęśliwa droga! Teat. 53, c. 58. głuckliche Meise; Ec. bławomeſcmei; Gr. ἀνοία; Ec. bławomeſcm-ву) - Gr. ἀνοροέω. W drodze, z idąc, Vd. grede, med potam, gredeozh; unter Wegens. Wybierać się w drogę, ob. wybierać się. §. a. Droga, z opisanie drogi, którydy iechać trzeba, Cn. Th. drożnik, Guide Gall. ein Wegweiser, eine Wegebeschreibung. Drogi czottowe przez całe Niemcy; tytul ksiązki, dąicallyę wiadomość u nich. b.) Opisanie drogi przez kogo odprawioney. Cn. Th. Meise, Meifebeschreibung. Zbilirow/koiego droga do Szdecy. §. 3. Fig. droga, sposób do dołysza czego, der Weg, die Art und Weise zu etwas zu gelangen. Począł szukać tych dróg, żeby mu się bić nie przyszło. Gorn. Dw. 31. Ludzie do sławy dwie ieno drogi maią, szabłe a pióro. Star. Vot. B. 4, b. Jedna droga do błędu, a tysiąc do śmierci. Wolſk. Tysiąc ieſt drog do błędu; lecz iedna prowadzi Do prawdziwych piękności; tą rozum iſdź radzi. Dmoch. Szt. R. 5. Nie z drogi podobno Pan Lnpa mówi, iż piękność nie ieſt zawzydza dobra. Gorn. Dw. 409. nie od rzeczy). J to nie z drogi i nie od rzeczy będzie, powiedzieć tu i o powinnościach przychodzieli. Budn. Cyc. pow. 65. Szydził z wierzących, mówiąc bardzo z drogi. Zebr. Ow. 208. (ſehr ungereimt). Te ich słowa zdały się być Skanderbegowi nie z drogi Baz. Sk. 273. Drogę komu do czego ukazać. Cn. Ad. 210. J owszem drogęć sama pokazuje Natura, radząc śpięsznie do miłości. Paſt. Fid. 153. Kto się wielu drog chwyta do iakowego zamiaru, naybardziey błądzi. Kras. Pod. 2, 52. Jakby Izy swe uſkromić, nie znayduie drogi. Groch. W. 420. Przeſtronność morza i nieświadomość ięzyka, do handlów drogę zagroziła. Pilch. Sal. 151. Dzieci, którym fortuna do wielkich urzędów drogę ściele. Kłok. Turk. 32. (sposobność ułatwia). Nie Panu Chryſtusowi, ale iego przeciwnikowi droga się ściele. Hrbl. odp. L l 3. b. (ſłužba się odprawia). Przez świętych do boga, a przez sług do Pana, Droga każdemu, iak mówią uſłana. Jabł. Ez. 14. przyſęp). α.) Drogą, - sposobem, auf dem Wege, vermittelſt, durch. Rozkazał król wszyſtkie królewszczyny drogą licytacyi sprzedadź. Ufl. Konſt. 1, 195. β.) Droga, - sposób zachowania się, poſłepowania, der Weg, der Wandel, der Lebenswandel. Młody człowiek drogi swéy, gdy się źarzeie, nie odſtapi. Biał. Poſt. 175. Droga Pańka ieſt pokora, snažność... ib. 55. Tak o nich kościoł trzyma, że są na zbawiennéy drodze. Falib. Dis. o. 2. Moia dusza nie ieſt na dobréy drodze; pozwol mi wprzód wyspowiadać się, nim umrě. Teat. 29, 97. Syn moy na dobréy ieſt drodze; iuž nie gra. Teat. 1, 116. Czemuś nie chciał chodzić drogą sprawiedliwości, aleś gdzieś chciał godzić nogą? Kulig. 162. Swiat sídła na drodze zaſtanowił, po której chodziła i chodzę. ib. 245. Interessa moie na dobréy drodze. Teat. 25, b. 21, et 24, c. 83. (dobrze się kierują).

67

530

DROGI.

Pochodź: *Drógopisarz, drożka, drożny, bezdrożny, drozyłko, drożyć, oddrożyc, wydrażać, wydrożyć, wdrożyć się, drożny, zdrożność, zdrożnie, dwydrogi, tróhydrogi, i t. d. nadróżny, podroz, podrożny, przydrożny.*
**DROGI, a, ie, Compar. Droższy; DROGO Adverb., Drożey Comp.; Bh. drahń, draßsi, draho, draże, drażej, drażegi (sed. Bh. drahń grandis); Slo. drahń; Sr. 2. drogi, drogo; Sr. 1. drobi, droho; Rg. drogъ, Hg. drága; Vd. et Crn. drag; Cro. drág, dragi, drago; Dt. dragh; Bs. dragh (Bs. et Sla. - drago z - kolwiek); Sla. łkupo; Rs. dpałł, doperł, doperb; Ndr. f. dür; Dan. et Suec. dyr; Angl. dear, Ger. theuer. §. 1. Oppos. tani, theuer, nicht wohlfeil. Nie wszytko ieſt drogie, co się za wyższe pieniądze kupuie; to dopiero ieſt drogie, gdy cenę pospolitą i nayczęlszą przechodzi. Gdy ią przechodzi czwartą część, drogi ieſt; gdy połową, znacznie drogo; gdy trzema czwartemi częściами, bardzo drogo; gdy drugie tyle, bardzo wielka drożyzna. Kluk. Rosl. 1, 247. Drogo kupił, kto długo prosił. Gem. 75. Nulla res carius conſtat, quam quae precibus empta eſt. Sen. Drogo co kupić, osolić, opieprzyć, przepłacić. Cf. Th. Drogo przedaie towar, kto go drogo kupił. Kłok. Turk. 96. W wielkich miaſtach zawsze drożey. Kluk. Rosl. 3, 250. Droższe rzeczy smacznieysze. Cf. Ad. 211. (drogość rzeczy cukruie). Jronice Sliczne rzeczy, a niedrogie. Wolk. - Wziąć pieniądze drogo. Goſt. Gor. 16. (w wielkié cyne, wysoko przyjmować). - Kupować co za drożę pieniądze, Torz. Szk. 228. z znaczne, wielkie pieniądze drogo, fūr theures Geld, theuer). §. 2. Wielką wartość mający, kosztowny, von hohem Wertbe, kōſtbar, edel. Drogie złoto w pieniądze; ale droższym bydź się zdaie w koronie. Bals. Swięt. 2, 584. Drogie perły i cenne korale burzliwe rodzi morze. Pociey. 126. Nie wszytko drogi kruszec, co się mignie, Zab. XIV. 102. Nar. (cf. nie wszytko złoto, co się świeci), edles Metall. Drogie kruszce są dziełem sałmego ognia. Stas. Buff. 102. Drogie kamienie, Edelsteine; Bh. drahny kamen; Slo. drahń kamen; Hg. drága kö; Dl. dragi kamen; Rg. draghi kämenak; Vd. shlahtni kamen, dragi kameni); cf. Sr. 1. drohe želo, drobi koren aroma; Vd. draguſtvu, dragotinſtvu kleynot). Metel Kartagińczyków zbiwszy, korzyść nad podobieństwo droższą wziął. Warg. Kurc. praef. Jak co drogiego ważyłem sobie; Jak rzecz ukochania godną szukał tego. Kulig. Her. 46. U człeka w naukach zanurzonego czas bardzo ieſt drogi. Boh. Korn. 4, 108. Sr. 1. drohotnć. Wiem, że w We Pana czas drogi. Teat. 34. b. i i. Drogie nam godziny upływaią. ib. 22, 7. - §. 3. Drogi - cenny, szacowny, poważany wysoce, hoch geachtet, hoch geschäftt. Podlug prawa waszego, toby tedy iedna grzywna droższa niżli głowa meia była! Gorn. Wt. H. Czyli to droższe są rzeczy wasze, niż wy sami? ib. H. 2. Wybrańce, gdy się wprawią w rzemiesło rycerskie, za czasem u królow mogą bydź niżli wy drożsi. ib. S. 4. Począł rzecz od domu swego źarżytnego; nie zaniechł bogactwa, urody, lat, czym wszyſtkim u księżny miałby bydź drogim. Gorn. Dz. 70. Drogo to sobie szacuiemy, czego trudno doſtaiemy. Cf. Ad. 211. a.) mój drogi! mein Theurer, mein Theuerſter; Crn. drage moj; Dl. drag, mijł; Sla. dragi, ljupovnik, drágà, milloſtnica, ljuba;

DROGIET - DROGOSŁAW.

Cro. dragovati blandiri). Azaż nie często słychamy o-
nych iedwabnych słow: mój drogi, mój złoty, moie
serce! Klon. Wor. praef. (cf. nieoszacowany, nieprze-
placony, nayukochańszy). Każda mi praca, mój drogi
Karynie, Dla ciebie z tobag milusieńko plynie. Paſt. Fid.
258. Kędyś poszła odemnie, moia droga żono, Gdzie
cię zaprowadzono. Zbil. Lam. A. 3. Zegnam cię drogie
dziecko. Węg. Marm. 1, 93. Niech iuż zaśnie dzieć
drogie, Uciezsne, śliczne, chędogie. Groch. W. 368.
To do naydroższego oyca należy. Teat. 496, 5. - §. II. Jak
drogi? iak drogo? - iakié ceny? po czemu? wie theuer?
Jak drogi łokieć tego sukna? Jak drogo kupiſes te šrebra?
III. Drogi, z drogo przedający, theuer, theuer verkaufend.
(cf. opieprzyć, osolić; Vd. drag, dragoten, osolen). Nie
chodź do tego kupca, bo on bardzo drogi. Tr. Drożey
ćen, a w miarę zapłacą. Cf. Ad. 211. Nie bądź z tym
drogi, co cię nic nie kosztuie. Gorn. Dw. 372. b.) drogi
bydź w czym, trudnym bydź, drożyć się, šwicrig seyn,
ſich nicht leidt geben. Przeprosi Tryzna Ossolińskiego;
byle też i on iuż więcej nie był w tym tak drogian. Boh.
Ossol. 1, 120. c.) Drogi rok, drogi czas, ſkapy, theure
Zeiten. Drogi to teraz czas, trzeba się miarkować. Mon.
75, 684. (DROGIET, u, m., DROGIETA, y, ž.,
z Franc. drozg, cf. Lat. Trocclus, materya półwe-
niana, półiedwabna, Droguet, ein halbwollen, auch halb-
seiden Zeug. Po całym mieście Szczęsny chodzi w dro-
giecie. Min. Ryt. 3, 210.). DROGO Adverb. vide
DROGO DROGOCENNY, a, e, poet., kosztowny, wiel-
kié cyne, theuer, kōſtbar; Cro. dragoczeni n. p. Indyjskie
drogocenne perły. Min. Fars. 24. Złoto szacowne i dro-
gocenne. Mon. 69, 654. Jmazinacya nasza czyni rzeczy
drogocenne. ib. 71, 148. Drogocenność, Rs. dpa-
raguńność. *DROGOKUPNY, a, e, za wielki pieniądze
przédayny, theuer, von hohem Wertbe. Drogokupne so-
bole. Banial. J. 2. Nosicie się dla zbytku w drogo-
kupnym złocie. Pot. Zac. 151.

DROGOMIR herb. (od drogi mierzenia), w polu czerw-
nym trzy nogi zbroyne z oſtrogami. Kurop. 3, 13. ein Wappen.
DROGOMIRA, y, ž., Drahomira, imię białogłowskie Czěkie.
DROGOPISARZ, a, m., der Wegebeschreiber, der Reise-
beschreiber. Tr.
DROGOPŁATNY, a, e, drogokupny, drogocenny, theuer.
DROGOPŁATNOSC, -ści, ž., płaca wielka, kosztowność,
theuer Preis, Kostbarkeit. Wartości edukacyi nie źa-
nowi drogopłatność francuzkiego guwernora. Zab. XI,
406. *DROGOSŁANY, a, e, u. p. Drogosłane mary. Kmit.
Tr. C. 3. t. i. kosztownie wysłane, kōſtbar bedeckt. DRO-
GOSC, -ści, ž., Bh. draho, drahota; Sr. 2. dragoſch;
Slo. drahota; Vd. dragota, draguſt, draginja; Rg. drà-
gos, dragócchja; Cro. dragocha, dragota; Dl. dragozt;
Hg. drágaság; Rs. dpařocmb; Ec. doperomá; Sr. 1.
drohota, drobotnosći; cena wielka, das Theuerſeyn, der
hohe Preis. Drogość tego towaru wſtręt mi czyni od dal-
szego kupienia. Ld. §. 2. Drogość w żywności, głód, die
Theurung. Drogość wielka; iednym zębem trzeba ehleb
ieſć, Cf. Ad. 211. Drogość rzeczy cukruie. ib. ob. droższe
rzeczy smacznieysze). §. 2. Wartość wielka, hoher
Wertb. Nic w drogości nie przechodzi zdrowia. Ld. Drogość
z ludzkiego rozumienia roście. Cf. Ad. 211. DROGO-
SŁAW herb, w polu czerwonym półpierścienia šrehrnego,

DROGOTKANY - DROT.

do góry barkiem floiącego, na nim strzała. Kurop. 3.
15. ein Wappen. DROGOTKANY, a, e, kosztownie
tkany, kostbar gewirkt, gewebt. Ja nie dbam, żeby orszak
sług za mną ubranych Stroyno, chodził, w iedwabnych
szatach drogotkanych. Zbyl. Zyw. A. 2, b. Ni opon dro-
gotkanych, ni kosztownych pałaców, ni twierdz niedo-
bytych Pragnę. ib. A. 2.

Pochodź: Drożyć, drożeć, poddrożyć, poddrożeć,
przedrażać, przedrożyć, przedrożenie, wydrożić, zdrojeć,
zdrożaly, drożyna.

*DROGOWODCA, przewodnik Rs.путеводимельb. in
fem. путеводимельница. Przewodnictwo путевод-
сْтво. DROGOWY, a, e, od drogi, ob. drożny. Weg-
Reise; Bh. ceestn, ceestown; Crn. zeestne; Cro. pútni;
Ec. пuthный (cf. putny), Rs. дорожный, путевый,
походный. Drogowe Subſt. myto od drogi, Wegegebild,
Straßengeld. DROHICZYN, miało dosyć znacze
w Podląskim, mieysce seymików i sądów, Dykc. Geogr.
1, 174. eine Stadt in Podlach. DROHOBYCZ, miało
w Woiew. Ruſkim, teraz w cyrkule Samborskim. ib. 1,
174. eine Stadt in Reuſen. DROHUBUSK abo Doro-
hobuſk, miało w powiecie Włodzimirſkim. ib. 174. eine
Stadt in Luth. (DROMEDAR ob. Drabarz. DROMLA
ob. Dremla.)

DROP', ia, m., der Trappe, die Trappgane, ptak, otis
tarda, wielkości indyka; nie lata wiele; ale bieży prędko
i dugo. Zool. Nar. 244. Bh. droſſ; Sr. 2. trappa,
groppun; Bs. dropglja; Vd. trop, tropla, trapa,
(cf. trop); Cro. drop, tůzok, tucz; Rs. арахва, ау-
дакъ (cf. Ec. моропь śpieszność, Rs. мропа ścieszka;
Ger. traben, trappen, cf. drab, drabować); Slo. lužni
ptak cf. lěžny). Ciężkie dropie. Banial. J. 3. Drop'
ksykał. ib. J. 3, b. Dropie tokuą w Marcu. Ład. Hſł.
Nat. So. Drop' mały, otis tetrax. Rs. трясучка,
смрепем. - §. 2. Głupiec, ein Einfaltspinsel. Dropie.
Pim. Kam. 126. DROPI, ia, ie, trappen -. Rodzay
dropi należy do rzędu bocianego. Zool. Nar. 244. Rey
Zw. 231. DROPIATY, a, e, tak upſtrzony ciemnosi-
wozerwono isk drop' na grzbiecie, bo ten ieſt płowo
z czarnym pomieszany. Ład. Hſl. Nat. 30. Siwe konie
dropiate. Hipp. 8. Rothschimmel. Gatunek siwey sierſci
ieſt dropiaty. Lek. Kon. 5. Dropiatec sierſci koń bywa
mdly i slaby. Lek. Koń. 5.

DROSZCZ ob. Dreszcz.

DROT, u, m., (Bh. drát; Sr. 2. drot; Cro. drót; Hg. drót;
Dl. sicza; Crn. drát, zhilěshn; Vd. drót; Sla. xica gvo-
zdena; Rs. проволока, проволочка (cf. przewlec)
Ger. der Drath; Suec. träd, Dan. traad; Angl. thread)
kruszcowa nić, n. p. Drót želazny, Rs. cymyła. W dró-
tarni téy želazne droty ciągniono. Os. Zel. 69. Zelazo
ciągnione na drót. N. Pam. 15, 352. Drot śrebrny do
związania polipu, powinien się wprzód w ogni u od-
miękćzy, żeby się nie złamał pod czas operacyi, Czerw.
Narz. 19. Drót, - mosiężne abo miedziane piórko, któ-
rym Rzymanie pisali. Cn. Th. - ſylus, der Schreibegriffel.
Drot kędziorny. Tr. - želazko do palenia wołew, ein
Wickeleifen, Brenneifen. Fig. Chciał się napić, gwałtowną
zmordowany szargą. Až ięzyk drotem łanie śierpnąwszy
i z wargą. Pot. Zac. 149. t. i. zdrętwiał, die Zunge cr-
starnte ibm. - Drót, iglica do robienia pończoch, die

DROTARNIA - DRODZE.

531

Stricknadel; Vd. pleteuna jigla; Rs. спицы вязальныя.
Pończochy na drotach robione t. i. dziane, drobione, nie
na warsztacie robione, gestruckte Strümpfe. Pończoszki
na drótach robi. Mon. 67, 164. - Transl. Niezgrabna utnio,
rdzą zaszłe droty, Natężcie głosu, niech zabrzmią noty.
Zab. XII, 6. poët, miało: Stróny Saiten. §. 2. Dro-
tami zowią też cieńsze nici grubszą składaiace, dünnere
Faden, aus denen der stärkere zusammengedreht wird
(cf. zweydräthig, dreydräthig). Powrozek ze trzech dro-
tow nie łatwo się rozerwie. Leop. Ecel. 4, 12. (ze trzech
promyków. 1 Leop. snur troiſty. Bibl. Gd.). ein dreß-
drathiger, dreyſacher Schnur. cf. tröydrotowe pończochy.
§. Drot nazywa mularz sam oftry kant w wyprawie na
winklach, i teu czasem bywa zrzynany. Mag. Mfkr. bey
den Mauern, die scharfe Ecke einer Wand. DROTAR-
NIA, DROLOWNA, - i, ž., fabryka, w któreby że-
laza i inszych kruszców ciągną dróty, nazywa się drotar-
nia. Os. Rud. 524. die Drathſicherey. Os. Zel. 69. Vd.
zhubeshneria; Rs. воючыльны. DROTOWNIK, a, m.,
Bh. dratnjk; Crn. zhilěshnik; Vd. zhubeshnik, zhubesh-
nar; Rs. воючыльшикъ; chodzący koło ciągnienia albo
robienia drotów, der Drathſieher. Tr. DROTOWY,
DROTOWNY, DROCIANY, a, e, od drotu z drotu,
von Drath, Drath-; Bh. drtowb; Vd. zhubeshni; Rs.
поверочный, сумųжный, n. p. Złoto drotowe;
śrebro drotowe. Goſt. Gor. 110. Gryf był uchwycon, a
to siecią drótowną. Myſl. d. z. Drotowe sieci. Smot-
Lam. 9. Oszukują złotnicy przez owe szkodliwe szmelce
w robotach drotowych. Złotn. A. 2, b. Tatarzyn w pra-
wéy ręce drotową trzymał kanćzug plecią. Pot. Jow. 32.
Drathſlechte. Powróz drotowy. P. Kchan. Orl. 1, 91. -
Pończochy dróciane, - na drótach robione, oppos. war-
sztatne gestruckte Str. - Pochodź: dratwa.

*DROYKI, a, ie, zbyt słodki, sehr süß, übersüß, geil.
Syxt. Szk. 101.

DROZD, a, m., Bh. droſd, cwrčała; Slo. drosſd; Sr. 1.
dróžen, dróżna, drosyn; dr. 2. drosn; Rg. dróxd; Vind.
drues, drus; Crn. drusg, dlěſk, brinovka, zigovt; Sla.
drózd; Bs. drozdr, drogn; Cro. drózd, borovnyak, bra-
nyug; Dl. dron; Rs. дрозд, дрозденкъ; Dan. et
Norweg. troſt; Suec. traſt; Bretan. drasque; Anglos.
throſtle; Angl. thrusc, throttle; Gall. tourette; Lat.
turdus; die Drossel. Drozd większy, turdus viscivorus,
leśny ptak, żywący się iemiolą, visco. - Drozd śpiewak,
turdus musicus, żywi się iagodami iałowcowemi; słowika
śpiewaniem naśladuie. Zool. Nar. 224. Drozdy miłe.
Banial. J. 3. Drozdyk ſkrzypią. ib. J. 3, b. Mieysce
karmienia drozdów Ec. дроздомелише, дроздоп-
málше turdarium. §. 2. Drozd morſki, ryba nakra-
piana, Cichela, Crn. Th. DROZDOWY, a, e, od droz-
dów, Drossel -; Rs. дроздовый, дроздакий.

DROZDZE, Drożdże, G. drożdżów et drożdży plur. (Bh. drożdi,
kwaſnice; Slo. droždje, kwaſnice; Sr. 2. droždeje; Sr. 1.
droždże; Vd. droshje, troſkje, troſka, vnat, mödenze;
Crn. dróshje, vólovze; Cro. drósgye (faeces vini lagier);
gampa, táłogh; Rg. mùtex (cf. měty); Bs. drozgd,
kisseliła (cf. kisnąć); Rs. dróždże, dróždi, dróžжи,
подónkъ; Sup. Germ. Druſen, cf. Trug, Treſter; Holl.
Droessem; Anglos. Dros, Dreſten; Angl. dregges, dregſ:
Suec. draegg; Jsl. dreggiar; Graec. τρέψ: Lat. Med.

67.

532

DROZDZANY - DROZNY.

drascus). Ustoiny trunków albo napoiów, ósobliwie piwa, wina; u oleiu i kawy zowią się fusy; u wódki braha, die Hefen. Roscicki kisnące, co pod czas swego wewnątrznego ruchu opuszczań na dno, pospolicie drożdźami zowią. Krumt. Chy. 541. Wino, które długo stało na lagrze, albo na drożdźach po Polsku. Cresc. 344. PSENNE mąki rozczyniają się drożdźami. Kluk Rosl. 3. 262. Fig. Ta miłość iak ciało na drożdźach rośnie. Teat. 10, 76. Słowem, do drożdźy wypić musisz, coś uwarzył. Zab. VI, 327. Zasłużył kieliel ten wypić i z drożdźami. Bzow. Roz. 63. Sami się sądźmy, ieżeli niechcemy Drożdźy kosztować, z téy co dziś piemi Beczki tak przykréy. Groch. W. 568. Ma każdy likwor swoie drożdźe na dnie; nikt bez ale. Burl, A.3. Meton. Gardło zalepił drożdźami; drożdźami śmierdzi, z upił się, et hat sich benebelt. Tr. DROZDZANY, a, e, z drożdźy, von Hefen; Rs. дрождный. *DROZDZEC niiak. ndk., zdrożdźeč dk., geścieć, dic werden. Zdrożdżała krew. Oczk. Prz. 5. DROZDZOWY, a, e, od drożdźy, Hezen = ; Rs. дрожжевый, подонный; Ec. дрождный. DROZDZYSTY, a, e, pełuo drożdźy, hefig, voll Hefen; Slo. drojdawń, kanń; Sr. 1. drojdopité; Cro. drosgylyv.

DROZĘ ob. Drożyć. DROZEC, al, - eie, neutr. ndk., zdrożeč dh., w cenę išdź, w górę, drożźnym się ławać, theurer werden; Ross. взаморákъ, дорожаю, n. p. zdrożała znowu kawa. Ld. DROZEY Compar. Adverb. Drogo.

DROZKA, i, ž. Demin: słowa Droga, ein kleiner Weg, eine kleine Reise; Sr. z. drozka; Rs. дорожка; Bh. cesticka; Sr. 1. pucisik. Swoie modlitwy odprawił, żeby mu bóg w iego drożę blogosławił. Paszk. Dz. 41. Drożka świeta do Mekki iełt nakazana wszyftkim bisurmanom. Ktoh. Turk. 194. Drożka Jakubowa, š. Jakuba droga, lacteus orbis circulus. Mącz. die Milchstraße. cf. droga meczna białomleczna. DROZNIK, a, m., ow co droży, wydraża, tocznik, tornarius. (vid. drożyciel). Mącz. der etwas aushöht, ausgestäbt, ein Drechsler (cf. tokarz). Rs. дорожникъ hebel do laśkowania). II. Drożnik, opisanie drogi, którą gdzie iechać trzeba. Cr. Th. ein Wegweiser, ein Buch das statt Wegweiser dient. DROZNY, a, e, DROZNIE, DROZNO Adv., od drogi, Wege = ; Bh. ceſtny, ceſtowny; Sr. 1. pucjowne; Ec. mes廷venный, по коропору импли можно. Drożne łkryty. Hul. Ow. 162. Drożny, gdzie droga, drożyſty, przyſtewny, weſsam, zugánglich, gangbar. Ziemia spuſtosłań i niedrożna. 1 Leop. Ps. 62, 3. Na puszczy a niedrożnym mieyscu. 1 Leop. Jes. 45, 20. (na *przedrožu. 3 Leop. ob. bezdroże). Droga niedrożna wiedzie ku śmierci. 1 Leop. Prov. 11, 28. (błędna 5 Leop.) §. 2. Opposit. zdrožny, z niezdrożny, dosodny, łosowny, angemeffen, paſſend. Weneci w tym gatunku poſtepuią drożnie, J swoie dyplomata wydają oſtrożnie. Klon. Wor. 54. Zdało im się, że nad to nic drożniejszego u siebie naleźć nie mogli. Biel. Kr. 582. Kto się gniewa na brata swego niedrożnie, winien sądu, Sekl. Matth. 5. (bez przyczyny. Bibl. Gd.). Wszytkie owe gienealogie, przez które naród Slowiański niedrożnie i niepodobnie wiodą. J. Kchan. Dz. 189. Bogom niedrożno źarych sieſrzyc żelazny wyrok łomić. Zebr. Ow. 598. rumpere non possunt, niepodobna im, niemożna).

*§. Drożny, zdrożny, verkehrt, unrecht. Adwersarze dopuszczań wielce rzeczy drożńcy, pismu S. z każdey miary przeciwny. Salm. 4, 462.

DROZSZY, a, e, Compar: słowa Drogi. a) DROZYC, ył, y, Act. Niedok., zdrożyć dh., droższym czynić, theurer machen, vertheuern; Bh. dražiti, zdražiti; Crn. dragim; Vd. dragiti, sdragiti, predragiti, sdrashiti; (Rs. дорожимъ - cenić). Potrzeba rzeczy drozy. Crn. Ad. 355. §. 2. Drożyć co, z drogo szacować, cenić, szacować, hoch und wert� halten. Godzienich złek iełt, że go tak wielmożysz, Zeo tak bardzo w sercu swoim drożysz! Chrość. Jow. 31. Cnoty pragnie i uczciwogeto wychowania; które obie rzeczy kniaż księżnie przyznaie, i tym ią sobie wielce droży. Gorn. Dz. 98. §. II. Drożyć się, drogim się czynić, sich koſibar machen, theurer machen. Krysztal brylantowany wielu oczy zwodził, Gdy się więc nad rubiny i szmaragdy drożył... Kras. Bay. 63. (wynosił się w wartości). §. Trudnym się pokazywać, Schwierigkeiten machen, um noch mehr zu gewinnen, koſibar thun, (sich zjeten). Bh. zdrahati se; Rs. дорожимъся. Drożyla nam się Jejmość, teraz my nie tani. Zabl. Fir. 82. Nie droż się tak bardzo. Teat. 1, 102. Nadto, się z nią drożysz. ib. 54, b. 24.

b) DROZYC, *Drużyć, Drażyć, - ył, y, Act. ndk., wydrożyć dh., qu. v.) wydrażać, dłubać, żłobić, czczo robić, hóhlen, aushöhlen, eingraben; Bh. dlabati; Slo. dlabu; Rag. důbſti, izdůbřti; Crn. dóbſti, dóbem, děbam, bezkám; Vd. dlietiti, sdlietuvati, spehvati; Cro. dubſzti, izdubſzti (cf. Dl. draga vallis cf. droga); Rs. долбийъ, ложкий; Eccl. юдолью, вдупленяю, вдолбляю, вапамю, аупалю. Pegaz co Hipokreńki zdrój kopytem drożył. Pot. Jow. 1, 148. Niech to wschód i zachód w twardy marmur droży. Pot. Syl. 223. Gdy patrę dłużeły, on promień się w promyki cieniuszeńkie druży. Pot. Arg. 431. DRÓZENIE, ia, n. Sußfl. Verb. důbanie, das hóhlen, aushöhlen. DROZONY, a, e, Perf. Pass. důbany, wydrożony, ausgehöht. Drzewo wewnątrz drożone i natkane rzemieniem. Jer. Zb. 68. Cro. súpilyaszt. DROZYCIEL, a, m. ten co obrazy rzeże, caelator. Mącz. der Bildschniger, durbacz, der Kupferstecher, drożnik. DROZYDŁO, a, m. dlóto, der Meißel, Grabſchiel. Sporszym w ten czas, gdy większym bêdziesz iodem, drozydym dam ci napis mły. Zab. IX, 380. Eyss. Vd. svotlenka, svotouniza.

DROZYNA, y, ž. biedna wązka droga, ein miseraſler, enger Weg. Wie tayne drożyny w tym lesie. Teat. 55, 81. DROZYSKO, a, n. z przyganą, zła fatalna droga, ein schlechter, häſlicher Weg, ein Waldweg, ein Rebenweg, ein Abweg. Leśne i bagniſte drożyska. Krom. 289. Leśnemi i ciasnemi drożyskami zboże do miaſta woził, Warg. Cez. 231. (cf. manowiec). Uiechała ciasnemi w geſtwie drożyskami. P. Kchan. Orl. 1, 53. 1.) DROZYSTY, a, e, pełen dróg n. p. peruii saltus drożyſte, przestronne dąbrowy. Mącz. - (Oppos. bezdrožny), weſsam, wo Wege ſińd, wo durchzukommen ist. ob. drožny.

2.) DROZYSTY, a, e, drożony, wydrożony. Cn. Th. ausgehöht.

DROZYZNA, y, ž. drogość żywności znaczna, die Theeutung; Bh. drahota; Vind. drashina, draginja, dragina, dragota; Cro. drasina, dragocha, dragota, szkupócha;

DRUCH - DRUGDZIE.

Hg. drágaság; Rs. дороговызна, дороговъ; Ес. дорогома, высокая цѣна. Дроязына wielka ieſt, gdy cena przechodzi drugie tyle pospolitą. Kluk. Rost. 3, 248. Wielkie nieurodzaje czynią wielką drożynę. ib. 251. Nie było drożyzny, chociaż dwieście sfatków z zbożem flaga zalała. Nar. Tac. 2, 311.

DRUCH, DRUH, a, m., Bh. druh sodalis. cf. Druthe
w prawie Saliyſkim, miniſer sponsae, Brautführer.
Adlg. Vd. drushnik, tovarsh (cf. Vd. drushe z mał-
żonek; Cro. drůg, drůgh socius; Dl. drug; Rg. druxi-
tegl, drugh, druxeechi, druxbenik, drugar; Bs. drug,
drugar; Rs. drugły, соарърб amicus; Ec. подрурѣ,
(cf. Drugi). towarzysz, kollega, spólnik, der Kamerad,
Gespan, Geselle, Kollege. Pompeiu, z druchów moich
pierwszy mój kompanie, Z którym nieraz dzień dług
prawiłem przy dźbaw. Hor. 1, 219. Min. meorum prime
sodalium). J znaiomi i poufali druchowie iakoś iuż o-
demnie źronią. Psalmod. 51. Gdzie nas kolwiek fortuna
poniesie pódziemy, Druchowie mili, acz końca nie
wiemy. Petr. Hor. B. 2. wierni druchowie. Zimor. 229.
Prov. Croat. chlovekuje veksa túga, Kad' ù saloszti ne
ma drúga, Ki ù saloszti druga ima Boli mu sze pól odni-
ma. cf. przy niernym przyacielu žaden nie ubogi). Lepsze
ſto druhów, niżli rubłów w kalecie, Lecz to gorsza *niet
(nie masz) druhów bez rubłow na świecie. Jag. Gr. B.
4, 6. Ty tym czasem druchu, Póki pieniędzy nie masz,
posiedzisa w źańcuchu. Pot. Arg. 727. (ieſt tam mowa
o iednym, który w dziewosłęby do królowey ieżdżil).
Jak to druh dobry do swoicy drużyny Bocian do liszki
przyszedi w nawiedziny. Kniaż. Poes. 3, 146. Tak
rzekł do drucha. Dwor. E. 2. Pytał się druh u druha.
Exam. 38. (cf. siabr, swat, družha; cf. drużyna, dru-
żyć). DRUCHNA, y, ž., towarzyszka, drużka (Bh.
družiſcła miniſra sponsae; Vd. drushiza, tovarshiza; Bs.
drugariça; Rg. druxiteglizza, druxizza, drugarizza, drux-
benizza, drúga; Ec. другина, подрýra (= przyiaciołka;
подружie małżonka); die Schülfinn, Begleiterinn; in-
sonderheit die Brautjungfer. Nadiław ucha, co druchny,
coć i mówią swaci. Gaw. Siel. 571.

DRUCZEK, - czka, m. demin. słowa Druk, kleiner Druck,
kleine Schrift.

DRUCZYC, ał, ý, cz. ndk., Dzierlatka druczała. Banial,
f. 4. gorgolita, ćwierkała, zwitſchern.

DRUCZYSKO, a, n. druk niezgrabny, paſkudny, clender,
miserabler Druck, clende Schrift.

DRUDZY nom. plur. masc. słowa DRUGI. *DRUG DY adv.,
Bh. druhdy, čaſem; Sr. 1. drudě; Vd. drugdai, drugzhafs,
drugazh; Cro. drugda, drugi put; Rg. drůgda; Sla. dru-
gacsie (= niby: drugie gdy, drugą razą, drugi raz, (cf,
drugdzie) czasem, pod czas, niekiedy, zumcilen, Drugy
mniemamy, iż to nam zdrowo, czego się nam zachciąto,
a ono ieſt trucizną; drugy mniemamy, iż sobie dobrze
życzem, a my się sami zabiiamy; drugy mniemamy, iż
bliżniego miluiem, a my sami siebie. Skarg. Kaz. Niedz.
590. To, co się drugy mówi abo pisze, ia mam nie
tak z wielkiego czytania, iako z uſtawicznego myśleni.
Orzech. Qu. 173. *DRUGDZIE Adverb., (drugie gdzie
Etym.) gdzie indziey, gdzie niegdie, anderswo, hier
und dort, stellenweise; Rg. drugovdje, drughdje; Bosn.
drugovje; Sla. drugdi; Vd. drugazhi (= inaczey Crn. dru-

DRUGI.

535

gaku); Crn. děrgam, děrgod; Sr. 1. drudje; Cro. dru-
gam, drugde; (Cro. drugach - inaczéy; Cro. drugud -
inědy; Cro. od drugud z inąd. W drodze drugdzie po
małej iadą, a mieyscy prědko poganiają. Skarg. Kaz.
Nied. 109. Kiedy do nas z waszemi proiektami przy-
iedziecie, Niegdie w nich ieszcze przydamy, a drugdzie
uymiemy. Bielś. S. N. 14. Wszędzie ichała trawami
wielkimi nad morzem; drugdzie też piaſkami. Gwagn.
123. Tak wielki był głod, iż matki swoie dzieci iadly,
drugdzie słužebniczki. ib. 61. Not. Jak drugdy o czasie
niekiedy; tał o mieyscu drugdzie znaczy niekiedy.

DRUGI, a, ie, Bh. druhъ; Slo. druhí; Rg. drugi;
Sr. 2. drugi; Sr. 1. druhi; Vd. drugi; Crn. druge, drugi;
Cro. et Sla, drugi; Bs. drughi; Rg. drughi; Rs. drugří,
ádrůř. §. 1. Numer. Ordinal. w porządku liczby po
pierwszym naſtepiący, wóry, (cf. Cardin. dwa), det
žweyte, det andere. KRASICKIEGO Pana Podſtolego część
druga, rozdział drugi, karta dwudzieста i druga. Nie
może bydź drugi; bo ieszcze takiego pierwszego świat nie
miął. Teat. 11, b. 4. Drugim bydź w rzędzie, Ross.
вмōрсвовамъ. - Która teraz godzina? druga! welche
(Stunde) ist es? oder wieviel ist die Uhre? (die zwepte)
zwey! zwey Uhr. Czy to iuż druga? sc. godzina. Nie!
dopiero wpoł do drugiése; naywięcę trzy kadwanse na
druga. - Ja tam drugi raz nie pódłę; drugi raz nie po-
syłay mnie tam. Teat. 19, 24. Drugi raz na iednymże
się potknąć, nie rozum. Crn. Ad. 211. zum zwepten, male-
Raz, drugi, i trzeci. Dambr. 250. Drugi raz, po dru-
gie, Vd. drugemali, endrugikrat, enodrugobart, drugizh;
Crn. drngezh; Cro. drugóch; Rs. вдругорѣ, вдруг-
орядъ. Drugi nalew piwowarski Rs. drugrākh. Ca
drugi dzień, Bh. obder; co drugą noc, Bh. obnoc. §. 2.
Jeden z dwóch, bez względu na naſtepſtwo liczebne, iako
opos. słownu ieden, der andere, einer von zweyen, ohne
bestimmte Zahlenordnung. Jedno ku drugiemu, albo iedno
drugiemu pomaga. Crn. Ad. 315. Jedna, gdy iey unikasz,
w drugą wiedzie wada, Z iednego nierofstropny błędu
w drugi wpada. Kor. Hor. 4. Jednego błędu uchodzącą
głupi, trafia w drugi. Crn. Ad. 312. Jednego złego po-
zbędziesz, a drugie wiełsze naſtapi. ib. 313. Jednenu
gody, drugiemu głody. ib. 314. Jednemu się zmiele,
drugiemu się ſkrupi. ib. Jednemu szyła golą, drugiemu
i brzytwy nie chęć. Gemm. 115. Jednoś upuścił, dru-
giegoś nie doſtal. Crn. Ad. 316. Jedno wznodzi, drugie
zchodzi, albo iedno zchodzi, drugie wznodzi. ib. 317.
Jeden szyje, drugi porze; ieden buduie, drugi psuie;
ieden tak, drugi owak; ieden robi, drugi trawi. ib. 308.
Jeden to lubi, drugi to. Gemm 115. Jednemu się to
podoba, drugiemu owo. Gemm. 115. (cf. Każdy co in-
szego lubi). Jeden sasa, drugi do lasa. Gemm. 115. Je-
dno bez drugiego nic; iedno do drugiego. Gemm. 116.
Jedno porzuci, drugie weźmie. ib, 116. Jedna zbrodnia
rodzi drugą. Stas. Num. 2, 29. Co iednym uchem uſły-
szysz, to drugim wypadnie. Biał, Pofl. 189. Rzadko
którzy (= albo ieden) ziołęcyńca wziął drugiego w łyka, Ani
rozboynik będzie ścigal rozboynika. Jakub. Boy. 39. Not.
częſło miaſło drugi powtarza się toż samo słowo, iak tu
w tym przykładzie: rozboynik nie będzie ścigat rozboj-
nika (= ieden rozboynik nie b. śc. drugiego, cf. Kruk hru-
kowi oka nie kluie, = ieden kruk drugiemu. - Wydawał

534

DRUGI.

sąiad sąsiada, przyiaciel prviaciela, powinny powin-
nego. Skarg. Zyw. 2, 169. t. i. ieden sąsiad drugiego,
ieden przyiaciel drugiego etc. cf. od domu do domu cho-
dzić t. i. od iednego domu do drugiego. cf. Od czasu do
czasu. b.) Przeciwny, na odwrót, der andere, entgegen-
geşehte. Z iedną stronę słały wojska Augusta, z drugą
Brutusowe. Warg. Wal. 19. Na drugi brzeg wysiadłszy,
poiechał daley. Na iedný stronie tego medalu był bust
królewski, a na drugiøy miało Warszawa. Drugą pod-
leyszą stronę sukna złowią nice; zład suknią przenicować,
na drugą stronę przerabiać. Ld. - a.) ieden, drugi, drugi,
drugi : ieden, drugi, trzeci, czwarty, der eine, (der
andre) ein anderer, (der andre d. i. dritte) ein dritter,
oder noch ein anderer; ein vierter, noch ein anderer ic.
Jednemu dał bóg rozum, drugiemu wymowę, drugiemu
radę i dowcip, drugiemu umiejętność prawa, drugiemu
do woyny, drugiemu do Rzptleyt, drugiemu do rządów,
drugiemu do kapłaństwa, i inae innym dał talenta swoie
rozmaite i niezliczone. Skarg. Kaz. 469. Dal iednemu
pieć talentów, a drugiemu dwa, a drugiemu ieden, każ-
demu według własnego przemożenia. ib. 465. β.) ieden
w drugiego. Gemm. 114. cf. chlop w chlop; koń w koń z
ieden tak dobry, iak drugi, einer so schůu, so gut, so brav,
wie der andre. § 5. Drugi - drugi raz, niby to po-
wtarzanie pierwszego, noch einmal, noch ein sol-
ches, socher, zweymal, zum zweyten mal. Na przyłoyne
opłakanie takowego przypadku Cyteronowego drugie-
goby Cyterona trzeba. Warg. Wal. 160. Napominaniem
swoim możesz poprawić bardzo wielu; a tyle drugie nie-
ważnych urazić na siebie. Mon. 69, 356. noch einmal so
viel, zweymal so viel. Drugi taki albo taki drugi. Cn. Th.
Pierwszy punkt sześćcia, mieć drugiego siebie. Zab.
13, 228. sein zweytes Ich. (cf. druck). § 4. Drudzy, -
reszta ludzi; drugi z ieden z reszty ludzi, ein anderer,
andre, (als die, von denen was bestimmt worden ist);
Vd. ti drugi, huni; Oppos. sobie: ein anderer, andre,
(als ich, als wir). Drugim dogodzić, sobie zaszkodzić.
Cn. Ad. 214. albo Drugim dobry, sobie zły. (cf. Cudzą
psenicę ogania, a iego wróble piiią). Dam rad drugiemu,
Jogodziswysz sobie samemu. Cn. Ad. 1073. (cf. Pierwy
Sobkowi, potym Dobkowi). Drugich opatruiesz, a sam
tego bardziøy potrzebuiesz. Cn. Ad. 212. Drugiemu
rozdaiąc, sam na się pomni albo Drugich dzieląć siebie
nie zapominam. Cn. Ad. 216. Drugich prowadziemy a
sami błądziemy; albo Drugim mądry, sobie głupi albo
Sam błądzisz, a drugich rządzisz. ib. 213. Drugiemu
dobrze wnet poradzimy, a sami sobie nie umiemy. Cn.
Ad. 216. Drugiemu przygania, a sam nie nie czyni. Cn. Ad.
215. - Slo. Prov. gaki ge kdo Selma, tak tef i o druhich mił
(cf. ożogiem maca drugiego, kto sam w piecu lega cf.
Sameś taki). Drugiego chcąc oszukać, sam się oszukał,
albo co drugiemu umyślił, to samego potkało; albo Kto
drugiemu dół kopie, sam weń wpadnie. Cn. Ad. 215.
Drugi robił, a on się dobrze ma. Cn. Ad. 115. Niech też
i drugi robi. Cn. Ad. 560. Zažem ia tu sam tylko ieſt,
niechay tež drudzy dałą. Sekl. 104. Piymy iako drudzy.
Teat. 43, c. 164. Wyb. Co tobie nie miło, tego dru-
giemu nie czyń. Cn. Th. not. „nie rozumię: drugiemu,
to ieſt, wtóremu; ale każdemu, choć ieſt trzeci, dzie-
siąły, setay; nikomu, żadnemu vel blizniemu.” - § 5. Jaki

DRUGOKROTNY - DRUK.

taki, (małcher andere), einer und der andere. Powiadają
o Wenetach, iż drugi i umrze tak; a iako żywo na koniu
nie siedział. Gorn. Dw. 125. Byłę czasem poiętnieysze
od drugiego człeka. Teat. 52, 10. Sława książąt Li-
tewskich potąd w ciemnochmurnych iaskiniach siedziała,
o których drugi własny Lítwin przedtym ani słyszał.
Stryik. 404. J dziś w każdym prawie kąć Litfikmi ieſt
po części Litwy; z których drudzy rzałdo po Litewsku
rozumieią. ib. 528. By tu wasze grzechy na kazaniu po-
wiadane bydź miały, czymbyście tę sromotę odkupili! i
drudzyby umrzeć woleli. Skarg. Kaz. 3. - §. Drugie =
niektóre: drudzy - niektórzy, einige, manche. Artykuły,
ktorescie nam w ręce podaly, nie wszytkie, ale drugie
nam się podobały. Bielś. S. N. 14. Z tych kościołów
ieszcze i teraż drugie całe słoią; a drugich tylko rumy
znaczeń ukazuia. Groch. W. 188. Starzy drudzy wielo-
mówni są. Skarg. Dz. 222. Nie każdy płacz ieſt z nie-
dowiarstwa albo z krewkości, drugi też ieſt z wesela,
drugi z miłości, drugi z skruchy. Skarg. Zyw. 2, 406.
- y. 6. Drugi - iaki, (ieden) cin. Bifkup ten tak żył,
iako drugi zakonnik. Skarg. Zyw. 1, 55. er lebte wie ein
Mönch. Błażey święty na brzeg wyszed z iasną twarzą,
iako drugi anioł. ib. 77. (cf. prosiła Kunegunda, aby tak, iako
iedna mniszka pogrzebiona była. Skarg. Zyw. 1, 155. Nie
miał Moyżesz dworzan; na wszynkim, iako ieden pospo-
lity człowiek przestawał. Skarg. Zyw. 1, 332.). DRUGO-
KROTNY, a, e, ie adv., drugi kroć powtórzony,
zweptymalił; Vd. drugoverften. DRUGORODNY, a, e,
kg. drugorodjen, (cf. pierworodny) zweyntgebohren. DRU-
COZENIŁC, ńca, m., co się drugi raz ożenił, der die
zweyt Frau hat. Tr. Ec. двоесbrанный. DRUGO-
ZENSKI, a, ie, tyczący się drugiego małżeństwa. die
zwynte Ehe betreffend. DRUGOZENSTWO, a, n. po-
wtórzone małżeństwo. die andere Ehy. Tr. - DRUGUBICA,
*DRUGUBICA, DRYGUBICA, ž. cf. dryga, Verriculum
bilix vel trilix, carens sinu. Cn. Th. sieć na ryby. Dudz.
36. Bs. zagasggna, mrjesgja za ribbu; ein Fischernch, eine
Mathe, das Zuggarn, Streichgarn: Desferr. der Segen;
z lac. sagna). Na rzekach i na szerokich wodach, mie-
wały sieć, którą transuersariam, u nas drgubica zową
abo mrzeżną, ze trzech sieci złożoną, śzednia gęsta, a
dwie łkayne z obu stron rzadkie oka miewając. Crescent.
643. Drygubica; sieć ta robi się potróynie, średnia
pola ieſt gęsta, dwie z obu stron z rzadkimi okami; zała-
nawia się iak ściana w wodzie od brzegu do brzegu. Kluk.
Zw. 3, 244. 2.) Drygubice na słomiki; nazywam tak dla
podobieństwa, ile że na średznicy ścianie gęścieyszey
z těy i owoły strony są ściany z rzadszemi okami. Klu-
Zw. 2, 347. ein Kerchennch.

DRUH ob. Druch.

DRUIA lub Sapieżyn, miało w Wileńskim dosyć handlowne,
nad Dźwiną. Dykc. Geog. 1, 175. eine Stadt in Lith.

DRUID, a, m., pogański kapłan, które imię niektórzy
chęć wyprowadzić z Słowiańskiego dru., deru - drwa,
drzewo, że pod drzewem światałości odprawowali, der
Druide, ein heidnischer Priester. Druidom samym o
bogach fata pozwoliły i wiedzieć i nie wiedzieć, Bardz.
Luk. 12.

DRUK, u, m., z Niem. der Druck; Bh. tisk cisk; Sr. 1.
czisAGERKE, pišmiki; Grn. utis, utis, utišk; Vd. flisk,

DRUKARCZYK - DRUKARZ.

shtampa; Bs. ital. sctampa; Cro. stampa; Rs. книгопе-
чайтан'є, мередорен'є; Ec. печатарство. - 1.) Wy-
biiane litery, bite księgi, die gedruckte Schrift, der Druck.
Co druk głosi, to prawda; bo od czegożoby służył? Kras.
W. 17. Mamyć tak siła nauk; lecz za wszystkie druki
Więcey choć ieden przykład ma w sobie nauki. Pot. Pocz.
228. Tak oni udają w druku swym. Zlot. B. b. - §. 2.
Druk, pismo, którym drukuą; lane litery różnego ga-
tunku, które na papierze wybiiają, die Druckschrift, die
Schrift des Druckes, der Druck. Ciśnięto w Krakowie
drukami szkoły główny Koronney. Przyb. Batr. fin.
Edycya ta dobra; tylko druk bardzo drobny. Ld. Druk skła-
dać, spaiać, sfehen. (cf. wybiiać). §. 3. Druk = druko-
wanie, (Bh. tisknuti = ciśnięcie); das Drucken, der Druck.
Powiadasz: drogi druk, i papier kosztuie. Opal. Sat.
67. Już też te okoliczność warta druku. Tear. 43, c. 85.
O Fauście! z twoiey łaski druk głupstwa wycisłka! Kras.
W. 11. Podadź do druku (Bh. dati do tisfu), in den Druck
geben; w druku bydź (Bh. byti w tisku), im Drucke seyn.
cf. prasa.) wydadź w druku, (Bh. wodati w tisfu) cf. na
iawią, na świat, z pod prasy. - §. II. Druk fig. wyraz, wyra-
żenie, wizerunek, der Abdruck, das Ebenbild. Utrzymywał So-
krates kszałyta wieczne i wszyskich rzeczy niby druki. Min.
Ryt. 1, 309. ideae, paradigmata). III. *Bywaią działa
z miąższych żelaznych druk albo sztabów wespól zbytych.
Archel. 27. Cisenstabe. DRUKARCZYK, a, m., cze-
ladnik drukarski, der Buchdruckergeselle. DRUKARKA,
i, ž, kobieta co księžki drukuie, (Bh. tiskafka), die
Buchdruckerinn, (die selbst druckt). DRUKARNIA, i,
ż, (Bh. tiskatna = *ciskarnia, impresſy, knihárna; Sr. 1.
cžižčerna; Rg. utjesctenizza, pritjesctenizza; Vd. tiskka-
ria, itiskalische, shtamparia; Crn. tiskarya; Cro. źampar-
nicza; Bs. sctamparia; Rsn. dрукарня; Rs. книгопе-
чатня, печашня, печайной дворъ; die Druckerey,
Turcy boią się, żeby drukarnie nie odięły sposobu życia
przepisującym księgi. Klok. Turk. 42. Drukarnie prze-
łaną drukować; a ludzie przełtaną mówić, czytać, pisać
i myšleć. Bibl. Targ. 3. Drukarnia Mitzlerowfka kor-
pusowi kadetów ofiarowana. Vol. Leg. VII, 810. DRU-
KARSKI, a, ie, od drukarza, albo druku, Drucker -, Druck -, Buchdrucker -; Bh. knihaŕſch; Cro. źamparszki; Vd. tiskariou. shtamparski; Rs. печатничий, мередорщиковъ, мередорщичій, n. p. omyłka drukarska, Bh. ompl. tiskarskъ; Rs. опечӑмка. Drukarski papier, abo wodny; Rs. книжная бумага. (oppos. kleiowy; pisarski). Drukarska nauka wynaleziona przez Jana Faułta. Ld. Rytmow teraz tak wiele, że im drukarskie prasy zalewie wyłarczyć mogą. Dar. Lot. A. 2. Wolność drukarska. Mon. 73, 504. wolność prasy, die Preßfeyheit. DRUKARSTWO, a, n. chodzenie koło drukarni, das Buchdrucken, die Buchdruckerkunst; Bh. tiskarſtwi, knihaŕſtwi; Ec. печатарство. DRUKARZ, a, m., Bh. tiskar, *ciskarz, impresſor, knihaŕ, knihitiskar, knihłačitel: Slo. knihotiſkár, knichtlačitel; Sr. 1. cžižčernik; Bs. utjesctenik, utjesctitegl, sctampatur; Slá. shtampatur, pritiskarac; Rg. utjesctenik; Vd. tiskar, tiskavez, tiskuvauz, shtampar, bukvitiskar, puhdrukar; Crn. buqveſtiskavz, utiskavz, tiskavz, tiskár; Cro. źampar, pritiskavecz, drukar; Rs. печӑшникъ; Ec. dрукарь, друконачӑлникъ. (dift. друштěль, удруштěль dręczyciel); der Drucker,

Buchdrucker; typograf, drukarz, tłoczyciel. Mącz. Po-
wiadasz, drogi druk, i papier kosztuie; Napisz iedno co
godnie, naydziesz na drukarza. Opal. Sat. 67. Milton
w oſtatniéy złył nędzy do śmierci; a drukarze na raiu
utraconym ſto tysięcy talerów żyſkali. Dmoch. Szt. R. 89.
albo raczey księgarze). - §. 2.) Drukarz, wybiacz w druk-
karni, który w prasie wybiła. co źródłacz uiożył, der
Drucker in der Druckerey, im Gegensätze des Sebers. - S.
Drukarz płotna, co płotno drukowane, to ieſt, farbowane
prasuie, Rs. набойжикъ. DRUKARZOWA, y, ž, żona
drukarza, des Buchdruckers Frau, die Buchdruckerinn. cf.
Drukarka. DRUKOWAC, ał, wie Act. ndk., wydruko-
wać dokon., bić księgi, wybiiać litery, Bh. tisknauti -
*cisnąć, i tak też podpisał Przyb. Batr. ciśnięto w Kra-
kowie, drukami szkoły główney Korонy; drucken, Buc-
cher drucken; Vd. tiskik, vtisnuti, shtampati, drukati,
obtiskati; Crn. ftisneti, ftiskam, utiskam; Bs. utjesciti
knighe, sctampatti; Rg. vtjesctiti: Cro. pritiskkati knyi-
ge, źampam, drukam, źampanye; Ec. друкую, дру-
кованный; Rs. печатать, напечатать, тиснуть, тискать,
Rs. набивный, набойный; Plótno drukowane Rg.
набойка. Z drukowanego płotna набойчافتый. - 3.) Fig
wybiiać, wyciſkać, abdrücken. Nikt go nie uczy, sameg
wskazuje Natura w sercach i z wieków drukie. Paſt. Fido
152. Łzy pławią hoyne, że mokre tropy Drukuią boſe.
za niemi ſropy. Miask. Ryt. 88. *DRUKSKŁADNIK,
*DRUKSPOYNIK, a, m., co w drukarni litery źłada
podrukować, przedrukować, przedrukować, zdrukować,
wdrukować, wydrukować, zadrukować, zdrukować.
DRUMLA, Dromla ob. Dremla.
DRUZBA, y, m., (Bh. et Slo. družba paranymphus; Crn.
drúg; Vd. zaumar; Sr. 2. družba, poſtraſcha; Sr. 1.
brascha; Rs. дружка 1.) przyiaciel pana młodego, 2.)
para, 5.) iedno z téy pary. Ec. дружка, невѣствова-
нікъ, мысяцкой, предобручиникъ, коморный
сговорарваєть жениха съ невѣстюю. (cf. Vd. drushba,
drushtvu - towarzyftwo ob. dru'yna; Vd. drushe, sakon-
ſki mosh - małzonek; Rg. drúgh, druxbenik collega,
druxba = towarzyftwo; Bs. drusgba; Slá. drúshtvo; Crn.
drùsba, druſtvo, towaruſtvo; Rs. et Ec. ару'жба, дру-
гоюбіе przyjań'и; Etym, druch); = dziewoſaab, raiacy
małżeńftwo. Włod. swat, *żerzec, *żerca, der Braut-
werber. (w prawie Saliſkim Druthe). Koń się pod
drużbą zaicździł. Tear. 6, b. 80. - 2.) imiennik, iednego
zemną imienia, nie zaś nazwiska. Dudz. 36. der Namen-
vetter, von gleichem Taufnamen. My też, co teraz imię
twe nosimy, Stanisławowie pokornie prosimy, Proś za
družby swe grzeszne Stanisławie. Groch. W, 270. Zdrów

Poch. druczek, druczyſko, nadruhować, oddrukować,
podrukować, przedrukować, przedrukować, zdrukować,
wdrukować, wydrukować, zadrukować, zdrukować.
DRUMLA, Dromla ob. Dremla.
DRUZBA, y, m., (Bh. et Slo. družba paranymphus; Crn.
drúg; Vd. zaumar; Sr. 2. družba, poſtraſcha; Sr. 1.
brascha; Rs. дружка 1.) przyiaciel pana młodego, 2.)
para, 5.) iedno z téy pary. Ec. дружка, невѣствова-
нікъ, мысяцкой, предобручиникъ, коморный
сговорарваєть жениха съ невѣстюю. (cf. Vd. drushba,
drushtvu - towarzyftwo ob. dru'yna; Vd. drushe, sakon-
ſki mosh - małzonek; Rg. drúgh, druxbenik collega,
druxba = towarzyftwo; Bs. drusgba; Slá. drúshtvo; Crn.
drùsba, druſtvo, towaruſtvo; Rs. et Ec. ару'жба, дру-
гоюбіе przyjań'и; Etym, druch); = dziewoſaab, raiacy
małżeńftwo. Włod. swat, *żerzec, *żerca, der Braut-
werber. (w prawie Saliſkim Druthe). Koń się pod
drużbą zaicździł. Tear. 6, b. 80. - 2.) imiennik, iednego
zemną imienia, nie zaś nazwiska. Dudz. 36. der Namen-
vetter, von gleichem Taufnamen. My też, co teraz imię
twe nosimy, Stanisławowie pokornie prosimy, Proś za
družby swe grzeszne Stanisławie. Groch. W, 270. Zdrów

DRUKARZOWA - DRUZBA.

535

556

DRUZGAC - DRUZYNA.

DRWA.

rość, Stasieńku a swej białej szaty, strzeź byś nie zmałał, drużba mój, za laty ... ib, 598. (Grochowkiemu Stanisław było). DRUZBAKI, Raúfschenbach, wieś w Starołtwie Spizkim, sławna laźniami i wodami zdrowemi od Krak: 13 mil. Dykc. Geogr. 1, 175.

DRUZGAC, ał, a, albo DRUZGOTAC, *DRUZUZGOTAC, ał, druzgoce (et Frequ. Druzgota) Verb. Act. ndk., zdruzgotąca Dokon., (Bh. zdržihati, trastotati cf. noſtrum trzaſk) z trzaſkiem złamać, zkruszyć, zerschmettern, zetſchlagen, zerkniſchen; Rs. можить, разможить, можжү. Remigiusza czaszę onę zdruzgotaną społ, iż i rozpadlin znać na niey nie było. Skarg. Dz. 1021. Gdyby łodź z onych źkał upadła, w kęsyby się zdrużała. Biel. Hſl. 283. zdrzuzgocze. Tward. Wt. 74.

DRUZKA, DRUSZKA, i, Bh. družiſka; Slo. družica, druzice; Crn. drushiza; Dem. słowa Druchna, towarzyska, assyſtentka panny młódej, panna drużąca, dziewosłębica, swachna, die Brautführerinn, Brautwerberinn, Brautjungſer; Sr. 1. Swónſa; Ec. чермокница, свѣха; Cr. drusbenicza, tovarusica socia; Vd. drusha, sakonſka shena uxor; Carn. druhize Charites Wdzięki ) . Wubiorach wyszywanych będzie przyprowadzona do króla, dziewice za nią, druszki iéy, przywiedzione będą tobie. Budn. Ps. 45, 14. (towarzyski iéy. Bibl. Gd.). druszka. Pot. Syl. 250. On wzywał bogów z Stygu i Kocytu J drużek nocnych i piekielnéy zgrai. Chrość. Luk. 211. DRUZYC, ył, y, Neutr. ndk., towarzyszyć, assyſtować, dziewosłębic; Bh, družbiti paranymphum agere drużiti se sociare se; Cr. drusujem - towarzysze: Rg. drùxiti comitari; Bs. drusgiti - towarzyszyć; Vd. drushiti, parati, dvojati = parzyć parę; Vd. sdrushiti se = sprzymierzyć się; Vd. sdrushliu = małżeński; Rs. дружим usługiwać, дружимься poprzyjańći się, сружимь przyjańći); Gesellschaft leisten, zur Gesellschaft dienen, freywerben. Straszliwa Juno była przy šlubie J Hymen z nią drużyl. Chrość. Ov. 72. Ec. небвомовдывую; Gr. νυμφαγωγω. Na gody, ni się Juno swatowna źtawiła, Ni Hymeney, i Łaſka w łożnicy drużyla. Zebr. Ov. 150. Przyrodzenie łosy iéy w tak śliczne uwilo pierścienie Jakoby ie do šlubu Troiańkkey Heleny Piękniej nie utreſły drużące Laceny. Tward. Pasq. 10. t. i. druchny, drużki, swachny, die Brautjungfern, Kranziungfern. (cf. drużyna); Bh. druzebna neſela środowotna Laetare; drużbance, placek, iaki w tę Niedzielę pieką.

2) DRUZYC ob. Drożyć.

DRUZYNA, y, ž. collect, druchowie, towarzysze, poczet, towarzyſtko, die Gespanen, Gefährten, Begleiter, Kameraden, die Kameradschaft, die Begleitung, das Gesolge; Vd. drushtvo, drushtvu, drushba, tovarſtvo, sprevod; Crn. drushina = domownicy; Rg. druxba, druxina, druxtvo; Bs. drusgba, drusgina, drusgtvo; Cro. druſtvo, drùsba, tovaruſtvo; Cro. drusina; Dl. chelyad familia, dem. drusinicza; Dl. chelyadcza (ob. celadka); - Rs. дружина = towarzyſtko, 2.) małżonka), - Książe Lew zbity, sam w małéy drużynie ledwie uciekł. Stryik. 310. Woicwoda zebrawszy się w małym uſie, tak żołnierzow, iako zbieranéy drużyny, uderzili na nieprzyyićiół. ib. 309. Rzucił się nań w małéy drużynie to ieſt z trochę swoich konnych. Warg. Wal. 74. Niech myśl twoia i wola z drużyną się zgadza, Bo kto bracią opuszcza, iawnie

się sam zdradza. Papr. Kot. T. 4. „Nadgrobki zbieranéy drużyny“ Symonidesa, przez Łęskiego nam zašowane, przy Sielankach tegoż. §. 2.) Fig. Pětna dziwów natura, kto uwagi żada, niech się zgodnéj drużynie pszczół w dzieni przyglada, Zab. IX, 104. Zabt. 3.) Z przyganą: chałaſtra, Troß, (cf. vetus Germ. Dross), Gesindeł. Kiedy oddadź dziesięciny, niemasz nic, a ieſt na wſawne drużyny. Wad. Dan. 91. Salin. 2, 165. Po těy wne pufte Rzymſkie gmachy, nie szlacha tajełni, ale licha świata drużyna. Bardz. Luk. 119. Otoczony mnóſtwem drużyny ubogiéy. Teat. 46, 2. DRUZYNA herb, iedno co SRZENIAWA. Kurop. 3, 15.

DRWA, G. drew, plur., materya ta do budowania, do pałenia, którą nam drzewa daią, Holz, das Holz; Boh, drwa, držwi (drwo = drewno); Rg. dárva; Crn. derva; Cro. děrva (dervo = drzewo); Rs. дрова; Gr. δῶσα; Ger. obs. Dru, Drt; Angl. tree). W lesie rąbiąc, usłyszawszy krzyknienie, iął uciekać z wozem drwy nałożonym. Gor'. Wt. J. b. (drwami albo drzewami, drzewem). Ona drew od ogień teraz nie oszczędza, J przykre, iak ia, zimno od siebie odpędza. Zab. XIII, 156. Nade drwy : nad drwami albo drzewami przełożony, Holzaufſcher. Urzędnik nade drwy, drewniczy, drewnik). Drwa dobrze zwieńdle, czyli terminem hutnym sztyzy. Torz. Szk. 17. Drwa rąbać Vd. druvariti, druve napraulati). Męczennik poszedł na mieysce pochodniami i drwy zewsząd ogrodzone. Baz. Hſl. 30. (na ftos). Jzaak drwy obciążony. Zrn. Pofl. 3, 784. Coraz więcćy drew, im w las idziesz dłużej. Pot. Arg. 716. (cf. co daley, to gorzey). Lecą trupy, iako drwa, ten źeka, ten kona. Pot. Arg. 293. Moc Pańkfa żołnierza ślepiła, Drugich iako drwa na ziemię walila. Groch. W. 261. wie ein Stück Holz. Tak spią iako drwa. P. Kchan. Jern. 227. Zdięty Jezus těfknicą do uczniów się kwapi, Až oni spią, iako drwa, i Piotr z niemi chrapi. Pot. Zac. 30. W cudzym domu drwa rąbią, a do nas wióry lećą. Rys. Ad. 71. (cf. przy złym i dobremu się doſłanie). Kto żądże ciała pełni, świecką butą puchnie, miało zasługi djablu drwa niesie do kuchni, Pot. Zac. 141. Drwa do lasa wozić, t. i. zdjiece czego dosyć, tam to słać, Noctus Athenas. Męcz. Slov. do hori drtwo wozit; do Donagé wodu noſſt, nierofropnie pracować. Kpcz. Gr. 3, p. 90. Na tamtéy ſtronie, iak twój towar płaci, Pytay się braci, Byś drew do lasa nie woził. Klon. Fl. D. 3. (cf. tluſty połec smorować). §. 2.) Drwa, osobliwie drwa do palenia, Brennholz. Drzewa na budowanie i na drwa godne. Stat. Lit. 33. §. Fig. czece mowy, rzeczy, bez sensu, bez smaku, czość, próżność, niesmak, leeres Geschwächte, Strožeug, dummes Zeug; Abgeschmacktheit. Ryby, które w Dnieprze łowią, bardzo są złe, iakoby drwa gryzł. Syrt. Szk. 61. Uważay zawsze pilnie, co może bydź trefnie, a co, iakobyš drwa gryzł. Gorn. Dw. 163. alš wenn man Stroh kanete). Co odpowiedzieć, gdyż twoia mowa drwa i pańczyny. Chrość. Job. 133. On naywyzsze w młodości zwiedziwszy urzędy, Widział, że wszyſtko próżność, drwa, kawy i błedy. Pot. Arg. 218. By piorun wszyſtkie kąty nauk zwierzęć i zbieżeć chce, a naofatek we drwa. Podw. Wr. 14. Nie mamy pierwey odpowiedzieć, niż drugi kończy, żebyśmy czegoś inszego nie odpowiedzieli, coby nie grżecay było; a takbyśmy po-

["DRWAL DRWIC.", "DRWIARZ - DRYGANT. 537", "poszli iako mówią w kawki abo we drwa. *Etazm.* Ob. C.\nNasza z nowemi coraz elekeya pany, Pełna błędu, pełna\ndrew a godna nagany. Pot. Arg. 114. Zdrożne zdania,\ndrwa! kawy! Pot. Pocz. 676.", "DRWAL, a, m. DRWALNIK, co drwa przedaie, rąbie, der Holzhäuter, Holzhändler. Crn. dervár; Ag. daryár; Cro. dervár; Vd. drnvar). Drwal rąbią drwa nad rzęką, sickierę w wodę wpuścił. Ezop. 72. Teat. 54, b. 25. Drwalnik objad sobie gotieu w dolmie i rąbie drzewo. Dmoch. Jl. 280. §. człek tak na rzeczy jako i na obyczaiach gruby, niewdzięczny, durus orațone et moribus. Mącz. cf. nieokrzesaniec, grundychwal, grundal, basalyk, badwan, ein Delpel, ein Kloß (Orst. ein Talg) (ein hoherner Peter). Nie za szlachcica, maią cię za drwala, Boi co poczniesz, to podrwiš. Pot. Pocz. 57. Gnoji twarz (francowatą) okładaią, skubią panny drwale, Ty dła lia przeGLYPH<223>GLYPH<223>GLYPH<223>GLYPH<223

558 DRYGAWKA - DRYIAKWIANY.

częścić wałachów, niż drygantów używać zwykłi. *Hipp. 27.* W walachach krew się tak zbytecznie nie mnoży, iak w dryganciech. *Leh. Kon.* 11. - *Fig.* Szedłes z domu drygantem, wróćis się wałachem, utrzebił cię rzezimieszek. *Klon. Wor.* 36. Kazałbym takowe dryganty, co około cudzych żon rżaią, powałałyść. *Lekarst. B.* 2, DRYGAWKA, i, ż., flisowski wyraz, rudel tratwiany. *Urm. das Steuerruder auf den Flößen. Dergawka. Tr. DRYGLIWY, a, e, - ie adv., drzący, zitternd, zuckend. Rs. Дрогавый z boiaźliwy.* Woda spłynie potém Z łstoącego ieziora drygliwym odwrotem. *Przyb. Milt.* 375. DRYGOTKA, i, ż., drżenie, Ross. mpenomb, das Zittern, Zucken. Z téy nagłéy gorącości przychodzi drżenie, albo iak mówią poprostu drygotka. *Syxt. Szk.* 249., *Rs. Aeproma kurcz, spasm, Aeproma konwulsya. DRYGUBICA ob. Drugubica.*

DRYIA, - yi, ž., z Grech. ἀ τρίας, τρόγκα, n. p., na kołskach do grania. *Wtod. die Dreve, drey Puncte, z. B. auf der Müsself. Dryia w Szmiglu konia wygrała, a chłopa obieszono, Rys. Ad.* 11. (Kołska). §. Dryia ieł trójkąta figura, na trzy węgły tak rozłożona *'. Orzech. Qu.* 64. §. potróynie, po trzech, trzema, zu drey. Co ociec ieźdil parą, czasem dryją, to pan syn chowa koni processyą. *Kochow. 179.* (trzema kołmi). DRYIA *herb, w czerwonym polu między dwema liniami, które od prawéy lewą ukosem idą, trzy kamienie żółte, na hełmie trzy łstrusie pióra. *Kurop.* III. 14. ein Mappen.*

DRYIACZNIK, a, m., co dryiakiew robi, przedać, ein Theriacsmacher, Theriacskrämer, cf. oleykarz. (Boh. dryačník. 1) negotiator theriacarius, 2) garrulus plotkarz, gadula, dryačnice, *dryiacznica, plotka, swiegotka, garrula*). DRYIAKIEW, - kw, ž., Bh. dryań; Rog. teeriaka; Sr. 1. dreyak; Crn. terják; Vd. teriak; Croat. terják, turják; Hg. terjék). Sok przyprawny przeciw truciznie, imię ma z Gr. ἀργον, ἀργα, z beſta iado-wita, žmiia; iuž że w sobie zawierał cześci zmii, iuž że go używano przeciwko ukąszeniu zmiiowemu. *Dykc. Med.* 1, 710. *Zool. Nar.* 203. - *Kluk Zw.* 3, 72. *der Theriac. Prox. Dobry ieł wąż dryiakwi, dobry i truciznie. Pot. Jow.* 2. Wyciągać dryiakiew ze žmii. *N. Pam.* 22, 110. (złe na dobre obrócić). b) ogólnie, wszelkie przeciw truciznom lekarstwo, antidoton Gegengift, lekarstwo, Arzeney. Czosnek ieł dryiakiew chłonska, bo w nich gorąco przyrodzone pomnaż. *Urzęd.* 18. Proch *ze skórek bobkowych przeciw wszelkim iadom ieł prawa dryiakiew. Cresc.* 418. Czosnek dobry bardzo ieł ludziom prostym, którzy iadała grube rzeczy, tedy trawi w nich te karmie, a przeto ieł ich dryiakiew. *Sien.* 9. Nie tak dobra dryiakiew z rozmaitych gadzin zgotowana, iako iafmużna. *Psalmod.* 55. §. 2) Dryiakiew polna, albo ziele S. Urbana, *Scabiosa Linn.* ieł ogrodowa, ieł i dzika. *Kluk Rosl.* 2, 245. *Esfabijen, Gründkraut.* Dla tego tak nazwana, iż iako prawdziwa dryiakiew bywa wielkim lekarstwem, ta nie mniej skuteczna. *Syr.* 1270. Dryiakiew polna, *scabiosa arvensis*, podgryziona, sucisca, górna columbaria, siarzyła ochroleuca Linn. *Fundz.* 151. *Bh. bližni bylina, čerkuš; Rs. груданъ мръвъ, чермогрышъ.* DRYIAKWIANY, DRYIAKWOWY, a, e, od dryiakwi, Theriacs-, Dryiakwiane

DRYIAWNIK - *DRZASNAĆ.

lekarstwa przeciw iadom i truciznom z dryjakwi czynione. *Syr. Ziel.* 111. Objął sienie, przysionki zapach dryiakwowy. *Kras. Sat.* 58. DRYIAWNIK, a, m., chrościna kozłek wielki, *Valeriana Phu dryiawnikiem dla osobliwych skutków zowią przeciw wszelkiemu iadu.* *Syr.* 49. *Valdrian, Theriacskraut.* §. Dryiawnik, ryba, DRZTWIK. *Tr.*

DRYL, DREL, u, m., DRYLOWNIK, DRELOWNIK, a, m., gatunek swidra lub ćipecy swidrowéy, u cyrulików trepan, z Niem. *der Drilbohreer. Swidrem maiącym w sobie dryl klinowaty, wytoczysz dziurkę.* *Perz. Cyr.* 2, 295. Swider do wiercenia czaszki ma jedno żelazko do dryłow klinowatych podobne. *Perz. Cyr.* 2, 294. Drylowników okragłych i płaskich 18. *Jak. Art.* 2, 289. DRYLOWAC, DRELOWAC cz. ndk., drylownikiem wiercieć, drllen, mit dem Drillbohreer bohren; Sr. 2. drillowasch.*

DRZNDAC cz. ndk., drynduć idnt., wahać czym, ruszać czym, drgać czym, machać, womit wedeln, rühren. Møy mucyk drynda chwoſtem. *Zab.* 10, 200. *Zabt. DRYNDULKA, DRENDULKA, i, ż., doroszka, faetoncik, gatunek małych poiazdów ulicowych do naymowania, ein kleiner Miethswagen, eiwe Art Giaker.* *Zgrubiate Dryndula.*

DRYS, ia, m., *Demin. słowa Drygant. - ogierek ein junger Hengist. Hipp.* 358. Nie kwikaycie tak zbytnie, moje miłe fraszki, Bo pewnie Censor z drysiów poczyni wałaszki. *Kochow. Fr.* 141.*

DRYSSA, y, ž., rzeka w Litwie. *Wyrw. G.* 20. ein Fluß in Lithauen.*

*DRYWOTNIA, i, ż., złe mówią miało wiorzyſko. *Dudz.* 31.*

*DRYZDACZKA, i, ż., biegunka, łoflec rzadki, die Scheiſe, der Dünnschif. *Bndtk., Ross. Arieſch.* *DRYZDAC cz. ndk., Dryzduać idnt., rzadki łofec mieć, důnn ſcheiſen. *Bndtk.*

DRYZLOWAC cz. ndk., u. p. dryzlować, poiechać na koemedyą, odbierać wizyty i oddawać, otoż cała ięy zabawa. *Teat.* 57, 135. może z Niem. *driefeln, aufdriefeln rozkręcać, odkręcać*). Szkatuleczka do dryzlowania. *Teat.* 57, 275.

DRZAĆZKA, i, ż., drżenie, drygotka, daž Zittern. Tay febry, aż ią wyda rąk drżączka niezdrowa; Wrzód głupiec tylko, przez wſtyd, niegoiony chowa. *Zab.* 8, 333. Fałszuią dokumenta, rękę ma od drżączki wolną do ſkrobania. *Nar. Dz.* 3, 151. Mnie drzączka popadła, źłałem iak bez duszy. *Otw. Ow.* 564. Zdjęty był nagłą drżączką po wszyſtkich członkach. *Nar. Tac.* 2, 328. Mię drzączka wſkroś porze Leżąc w śniegu na dworze. *Brud. Oſtat.* C. 4. Drzączka ziemię znędzniła. *Brud. Oſl. B.* 3. t. i. tręsienie. 2) Febry pospołstwo nazywa drzączkami, zimnicami, psinami, ciotuchnami. *Krup.* 5, 527. daž kalte ſieber. *DRZAĆZKA, Briza Linn. rozdży wasłaciwéy trawy; u nas ieł mała i średnia, hydlełtom ulubiona. *Kluk Dykc.* 1, 82. - *Fundziłt* 150. *Bitztergras.*

*DRZASDZISTY, a, e, n. p.* Psia róła liftki ma szare, iako na ilmie drzasdziſte. *M. Urzęd.* 98. może chropowate, pelne rozpadlin, rauh, schrumpſlig (cf. *drzazga* = *trzaſka*). *Bh. drasławy.*

*DRZASNAĆ się, zaimk. idnt., złęknąć się, erſchrecken,*

DRZĄSTWISTY - DRZEC.

zusammenfahren. Suchasiac słów tych zdrząło się serce
twoie. 1 Leop. 2 Reg. 22, 19. ułękło się. 3 Leop.).

DRZĄSTWISTY, DRZĄSTWISTY, a, e, dziarstwity,
grubo piaszczyštły, glareosus, Mącz. (Bh fterkowitý)
kiesig. Volckm. 371. Sr. 1. wotropericţiyite. DRZA-
STWO, DRZASTWO, a, n., piasek na poły z drobne-
mi kamyczkami na brzegu rzeki abo morza; dziarftwem
niektórzy wziąą. Mącz. glarea. Kleß, Gries (Gruß
Grand). W iamach ziemnych mieszkali, abo na drzą-
twie. IV. Job. 30, 6. (w skłach. *Bibl. Gd*.). Drzaftwo,
dziarftwo, gruby & kamieniły piasek. Volckm. 371.

DRZAZGA, DRZAZCZKA ob. Trzaſka.

1.) DRZEC, darł, darli, drze; Prim. Praes. Dræ; Act. ndh., zedrzeć, zdarł dh., qu. v., Dzierać, at, a Frequ. et cont.; Bh. drěti, dřel, dňu, dráti, dral, deru; Sto. drat, dru, děrem; Sr. 2. drěch, drěju, sdřach; Sr. 1. drsjć; Bs. derati, odrjeti; Crn. drěti, děrem, dertje, dertya; Vd. drěti, děrl, děrem, odirati, sdřeti; Croat. drěti, děrem; Sla. derati; Rg. deratti; Ross. Apāmb, depy (cf. Gr. δέω excorio, Arab. 777 darah cf. lat. traho cf. Ger. zerren). 1) drapać, paleami, paznokciami rwać, szarpać, reiſen, mit den Händen, Fingern, Nügeln reiſen, zerreiſen. Z gniwne drze lift, i rzuca go na ziemię. Toat. 29, 75. Bieł drze na dwoie. ib. 22, b. 10. Zalem zwyciężona szaty darła. P. Kchan. Orl. 1, 199. My bankiety wsole, my dziewcząt potyczki, Gdy w zwadce paznokciami chłopami drą policzki, Spiewamy. Hor. 1, 35. Nar. Na co drzeć na sobie wlosy? Pitch. Sen. 165. die Haare auf dem Kopfe zausen, rausfen. Grzebień ten bardzo drze, der Kamm rausft. Drzzy się za leb, gryž ze złości, żebyś pěkł z zazdrości. Teat. 56, c. 42. Wieprz głodny drze wór, a kwiczy. Zebr. Zw. 93. Lyka drzeć... odzierać Baſt reiſen. Gdy się lyka drzeć dadzą, w ten czas ie drzeć trzeba. Zab. 16, 149. Pomiwn w ten czas drzeć, kiedy drzeć się dalią lyka, Korzyłay z pory, ſkrzydla czas ma, w lot umyka. Min. Ryt. 5, 358. Lub. Koz. 107. man muſz daſ Cieſen ſchmieden, wenn es warm ist. Drze lyka kędy może, i z drzewa suchego. Key Poff. Oo. 4. (zdzieracz, zdzierza, łakomiec). Kędy możesz, drzesz wełną z bliźniego. ib. U. 1. (zdzierasz go). §. Piora drzeć, Federn reiſen, Bh. pěri drat; Sr. 1. pěri drsjć; Vd. omusniti, odliżiti, Federn ſchleiſen. Większe piora od pśchu drzeć trzeba, t. i. obdzieraią się same tylko choragiewi, a pieńki odrzucaią. Kluk. Zw. 2. 158. W Liftopadzie, dziewki poczytnaią pierze drzeć, Zaw. Gosp. Przy ſtarości niemasz sił do prac ciężkich, pizetoż abyś darmo czasu nie trawił, racz drzeć pierze. Boh. Kom. 3, 77. Dobrze tobie picture drzeć. Cn. Ad. 192. (cf. kądziel prząść, kozy paść, za piecem siedzieć), Dracy piora. Suſł., Vd. omusovez, omusnik. 2) drzeć suknie, szaty - uſwianiem przecierac, rozdzierać, Kleider abtragen, abriſen, durch den Gebrauch reiſen. Chłopiec ten bardzo drze suknie Tr. Jeſt czas *drania* (darcia), a czas zszywania. Budn. Eccles. 3, 7. (czas rozdzierania. *Bibl. Gd*.), 3) drze albo orzę nowiny, nouello Mącz. (cf. wzdzierać, wzdarty) reiſen, auſreiſen, psuſugen. Nowośarta rola, noualis. Mącz. (Nowina cf. Lada). Gdyby kto chciał nowinę drzeć abo kopać. Cresc. 105. 4) Wielki wrzaſk z daleka mu darł uszy. Offol. Str. 8. t. i. uderzał o uszy, ein

DRZEC.

539

großer Lärm erschütterte sein Ohr. 5) drzeć gardziel: wy-
ciągaiąc szyę kryczeć, mit ausgestrecktem Halse schreven.
Sr. 2. ſe dresch; Vind. drěti se, derem; Carn. drěti se,
cum clamore lacrymari). Wnet iako gesi wiec do żobi,
Drą chrapiowe gardziele, wypuszzone z koyca, Niech
umrze król žydowski, niechay žyre zbóyca, Krzyczą ży-
dzi, Pot. Zac. 94. Vibrifare, vocem in cantando cri-
spare, trafić głosem w śpiewaniu, t. i. drzeć, trząść a
wykręcać głosem. Mącz. 6) fig. drą sobie oczy z niena-
widzą się, ſie mochten einander die Augen auskrahen.
b) drzeć koty, lisy z kim: kłócić się z kim, w zatargi z
kim póyśćź, mit einem hadern, zanfen. Darłismy dotąd
kota, a djabeł wie czego. Zabt. Zbb. 11. Chociaż masz
przyjaciół, z drugiemi kota drzeć abo iaką nienawiść
wieśćź musisz. Modrz. Baz. 175. (Not. moje rząd, że
chart, złapawszy kota sc. lesnego, czyli zaiąca, drze
go, to ieſł, szarpie, der Windhund zausſet námlich die
Gelbfäke oder den Hasen wader herum). Bić się o nie-
spelnienie albo drzeć lisy, ab tuc ſkenlicę o leb, wyr-
cy szalonemu należy, aniž swobodnemu. Lekarſt. B. 2.
7) drzeć kogo - zdzierać, ſkuhać kogo, złupić go, einen
preſlen, schinden, rupſen, plaſen, ihm die Hant über die
Ohren zichen. Kupećow drze bynbogatszych przez srogi
wymysły, Wkłada na nich gabeły, nim do portu przyszli.
Jabl. Tel. 36. Czy Woyt iaki, czy ſtaroſla, Drze nas
ieden, drugi chloſa. Knioź. Poez. 2, 178. Pan drze
chlopa, iako ſkopa; a djabeł Pana, iak barana, Jabt.
Fz. 182. Taiemnie ubogiego drze ledwie nie ze ſkóry.
Groch. W. 13. II. Drzeć Verb. néutr. dziurawieć,
reiſen, entzwey gehen, Lëcher bekommen. Bóty te ma
dopiero tydzień, a iuž drą. Ld. - §. Fanaticus homo, czło-
wiek, któremu koczki drą we łbie, abo mu się muchy
roią w głowie, iako niektórzy mówią, Mącz. - III. Drzeć
się, recipr. dziurawieć, reiſen, entzwey gehen. Szaty
się drą, czas kruszy perły i złoto. Mon. 74, 338. 2)
urwać się, abriſen, entzwey reiſen, entzwey gehen.
Powróz się drze. Ld. 3) drze się drzewo - da się drzeć. Cn.
Th. der Baum oder der Baſt reiſt, d. i. läſt sich reiſen,
abzichen. Lyka drzeć, kiedy się drą. Cn. Ad. 455. 4)
Drzeć się - w zatargi z kim chodzić; kłócić się, bić się,
mit einander hadern, sich herumſchlagen, zanken, sich bei-
ſen. Meſkwa, chcąc kogo z serca pochwalić, mówią:
iest to taki bohatyr, żeby się mogł i z Litwą drzeć.
Gwogn. 574. Drą się, iako dway koci. Pot. Arg. 761.
§. 5) gwaltownie się rozciągać, sich ausrecken, ausdehnen.
Kto to słucha. Drze się mu geba od ucha do ucha. Hor.
2. 131. Nar. Częſto ziewa, i mnie się geba drze; go-
ście ten przykład naſladuią. Mon. 68, 244. - §. 6) drzeć się
gdzie - cisnąć się, dobywać się dokąd, Rssss. kapab-
kaubčen, wohin dringen, andringen, sich wohin oder wožu
łdngen. Łakomi z głodu wilecy, wiedząc swe przebięgi
gdzieś do owiec, choc w dobrze zapartć kosarze, drą
się do nich na oślep. Tward. Wład. 254. Drzeć się na
ſkaly. Teat. 56, b. 25. Ja w Sabińskim lesie Buiam bez-
brony, až do mnie wilk drze abo. Mon. 70, 552. Drze-
ci na lono mi się drą. Weg. Mar. 3, 279. Drze się oślep
w swe nieszczęśliwości. Zebr. Ow. 128. (in sua fata
ruit). Ja wingowie na miecz nieprzyjiacielſkie iako na
wesele, oślep się darli. Sryk. 181. Widzisz tę górę?
ku niebu się wznosi, Temi cierniami drzeć się na nię

68

540

DRZEC.

DRZEMAC - DRZENNOSC.

trzeba. Kniaż. Pœz. 1, 27. Na broń nieprzyacielską się darł, w ogień prawie last. Warg. Cez. 235. Slawa iuż iego drze się w obłoki. Zab. 11, 344. Zabt. Mołkwe wspomnawszy, drą się gwałtem wielkim w uszy w w oczy nasze, mężne, zawołane, wielkie dzieła iego. Birk. Kr. Kaw. 36. §. Drą się o ten towar z ubiegą się oń, cisną się doń, man reiſt sich um diese Waare, es ist ein Gereiſe darum. §. Drą się dziećciu zeby dobywaią mu się, kliuą mu się, die Zahne brechen bey dem Kinde hervor, das Kind zahnet. DARCIE, ia, n., Subſt. verb. das Reiſen. Gr. δαγσις, Crn. dertje, dertya). Darcie pior, das Federnreiſen, Federnschiſen. 2) Kolika albo darcie w kiszkach. Syr. 545., Sla. děrtavica). Darcie, kłócie, parcie, kolika, choroba. Slesk. Ped. 410. die Kolik, die Darmgicht. DARTY, a, e, part. perf. geriffen, Eccl. dremый. Darte pióra, geschloſſene Federn. Darta deſka ob. dranica. Darty edwab', geschloſſene Seide. Czepek przetkiony dartemi cielifemi iedwabiami. P. Kchan. Orl. 1, 123. 2) darty, co się da drzeć, odrzeć, obłupić. Crn. Th. ó dagrós Gr. was sich reiſen läſt.

Pochodz: dodzierać, dodrzeć, dodarty; nadzierać, nadrzeć, nadarty; naddzierać, nadedrzeć, naddarty; odzierać, odrzeć, odarty; odartus; odzierać, odrzeć, oddarty, obdzierać, odedźer, obdzierać, obedźer, obdarty, obdzierca; podzierać, podrzeć, podarty; poddzierać, podedrzeć, poddarty; rozdzierać, rozedrzeć, rozdarty; wdzierac, wedrzeć, wparty; wydzierać, wydrzeć, wydarty; wdzierać, udrzeć, udarty, udzi; zadzierać, zadrzeć, zadarty; zdzierać, zedrzeć, zdarty, zdzierca, zdzierſwo; zadzierk; paździerze, Październik; dziura, dziurawić, i t. d. (Bh. děrauy dziurawy); wzdzierać się. Może tu też należy: dar/ki, dar/kość; dziarſwo, dziarſwily albo drząstwo, drząstwily. cf. droga cf. tor.

2) DRZEC drzeć (obs, drzać), drżał, drżeli, drży, drzę. Neut. ndk. (zadrzeć dk., qu. v.), Bh. kṛaſti ſe, kṛiſti ſe, drkotati; Sla. děrtati; Cro. derhati; Rg. darchjatti; Vd. darhchjati, drrihtati, drriehchjati, derhati; Vd. derjetati, derjezhem, se sdersniti; Crn. děrgetám, dergózhem; Sr. 2. diſach; Sr. 1. rżacj, rzu; Rs. Arожамь, Arожь, Hebr. wu̇ raasch), trzaſć sobą, drygać, zittern, běben. Drżąc tę noc przebyliły od zimna srojego. Fabt. Tel. 82. Drży iako ryba z prądu. Pot. Zac. 58. Nie znam tu nikogo, ktoby drżąć kroki moie doprowadził do niego. Teatr. 49, 94. Bogust. Niech ta ręka nie drży, która trzyma szalę. Psalmod. 30. Cóż drzą ci ręce; ieżeli rękami nie możesą; więc iuż odwiąż i zębami. Paſt. Fid. 133. Drzące osiki. Pot. Arg. 377. Jawor chciwym poruszony drżał wiatrem. Paſt. Fid. 48. Powietrze z głosów pomieszanych drżalo. P. Kchan. Jer. 113. Jako drży promień na wodę ciśniony, Tak nie-spokoyne źrzenice toczyła. P. Kchan. Jer. 402. (cf. migać). Szarpie honor mój, aż uszy drzą słuchając. Boh. Kom. 1, 22. (aż uszy bolą). §. Drżeć z boiażni, mocno się bać, lěkać, strachać się, vor Furcht zittern, sich fehr fürchten, beben. Drzą ludzie, kiedy się boią, dla oziębienia; bo ciepło przyrodzone wewnątrz się ku pi. Petr. Et. 247. (cf. blednąć, bladość, płotnieć, cf. popuścić). Cycero będąc lękliwym z natury, łytki mu drząły, kiedy rzecz iaką czynił, a chociażby naylepiły

sie gotował, przedsię drżał. Kosz. Cyc. C. 1. die Knice schlotterten ihm. Jm przyſtoi drżeć przed wami. Pilch. Sall. 171. Rozpułtnicy drzą i przed swoim ciemiem. Fabl. Tel. 18. Ludzie w szczęściu zuchwali, w nieskończeniu drzą, nie wiedząc zdje się udadź daléy. Fabl. Tel. 187. Tak go poſtraszył mową swoją, że wszyſtek drżał iako ryba. Birk. Gt. Kun. 70. Sla., Prov. sträh me je, děrshchem kao pěch). Drżeć o co, obawiać się, um etwas beſorgt ſeyn, für etwas zittern. Drzę o konſtyucyą moje, bo widzę codziennie pisma przeciwni éy powitańace. Gaz. Nar. 1, 128. Stan. Aug. c) Drżeć na co z chciwości do tego drzeć, vor Begierde nach etwas zittern. Prurire in pugnam, piszczeć, chciwym bydź abo drżeć na bitwę. Macz.

Pochodz. drzączha, drżeść (dresć, drocz, droszcz), drženie, zadrzeć, cf. trząść, trzęsę, i t. d.

DRZEMAC ob. drzynać. DRZEMELIK, DRZYMLIK, a,

m., ptak należący do rodzaui orlego. Zool. Nar. 277. między drapieżnym płaſtwem naymnięszy, podobny do sokola; ugania się za ſkowronkami. Ład. Hſt. Nat. 30. der Lerchenſaſk. Bs. poſtoluvka, vitruscja; Vd. et Crn. ſimdr) falconellus. Rzączyń. auſt. 354. Czach. Pr. 2, 245. Drzemliki zgodne. Banial. J. 3. Sokoł, rarog, białozor z iaſtrząbkami kwili, krogulce, drzymlikowie toż ciszcy czynili. Iby. J. 3, b. DRZEMLIWY, DRZEMOTA ob. Drzymliwy, Drzymota.

DRZEN, DRDZEN, RDZEN, a naylepiły ZDRZEN, - ia, m., Bh. strjeć, střen', žřen', dřen', dren; Sr. 2. dijen; Sr. 1. tjo; Crn. ſterhšn; Bs. sredića, sridića, srricika, sarcika, mozak; Rs. сердцевина, ст méřжень, смереженкь. Rzecz pulchna, rzadka, komorkowata, siątkowata, w poſzrodku drzewa iak w rurze zawarta; ona to ieſt žyciem roślin. Bot. Nar. 16. medulla, daß Mark in der Mitte des Holzes. 2) wybór, treść czego, kwiat, der Kern, daß Beste einer Sache. Uszy gałązkami ruty albo drzeniem, który drudzy trześćią nazywaią, zatkawszy, bolenie głowy uśmierza. Syr. 533. Spahowie, drzeń i treść sama woyſka Tureckiego. Kłok. Turk. 208. §. Drzeń, miaſto w Brandeburgii, die Stadt Driesen. Bndt. Pochodz. Drzeniſy, Biedrzeniec.

DRZENIE, - ia, n., Subſt. verbi Drżeć, z trzęsienie sobą, daß Zittern. Bs. drrihat, treptenje, drriehchjanje; Cro. derhtanye; Sr. 1. ržani; Sr. 2. diane; Ross. Arожь (ob. dreszcz). Drženie, drzącząka choroba, poruszenie przemienne, przyewane, mimowolne, nieporządne, dąże się uczuć w jednym, lub w kilku razem członkach. Dyke. Med. 1, 713. Drženie serca. Comp. Med. X. x 3. Cziach. C. 2. Dambr. 787. - *§. Drženie ziemi, z trzęsienie ziemi, daß Erdbeben. Vind. trefs, potrefs; Hebr. wu̇ raasch. n. p. R. 1301 było ſtraszliwe drženie ziemi po wszyſtkiėy Pruſkiėy ziemi, trzykroć się chwiała ziemia, iž ledwo ludzie na nogach się trzymali. Stryik. 261. R. 1200 było wielkie drženie ziemi w Polszcze; i wiele kościołów i domów się poobalało. Bielſk. Kr. 111. - Cresc. 672.

DRZENISTY, RDZENISTY, ZDRZENISTY, a; e, pěen drzenia, mąſzig, voll Mark. Winna macica nie tak drzyniła ieſt, iak bez, kalina. Cresc. 54. Sadzele są wrzody tak czcze, iako i drzeniſte. Sienn. Rej. DRZENNOSC, ſći, m., obſtość drzenia, drzeń, die Markigkeit, daß

DRZENNY - DRZEWICA.

*DRZEWIE - DRZEWNY. 541

Mark im Holze. Drzenność w dziebie pospolicie ieſt twarda i mocna. Jak. Art. 3, 133. Drzewa im więcej maią drzenności w obrębach swoich, tym też mniejszy mieć będą gąbkowaniaści. Jak. Art. 3, 133. DRZENNY, a, e, od drzenia, Mark-. Biel, któremu sok będzie dodawał obřitego pokarmu, przemieni się w drzenne drzewo. Jak. Art. 3, 136. — S. tr. Drzenny drag z wałek w ludwiasarni długi żelazny, osadzaiący się w formę armatną, kiedy armata nie leie się pełno. Jak. Art. 3, 290. et 1, 187. Herzwalze, Herzbaum, der die Höhlung der Kanone bewm Gussie ausfüllt.

DRZESC ob. Dreszcz, Drocz.

DRZEWCE, a, n., *DRZEWIEC, wca, m., Bh. drzewce šariffa, kopija, pika, Etymolog. Drwa, Drzewo (Eccl. drepokáli, drepónya y kópey = oszczepiſko, der Landzenſtiel), eine Lanze, ein Spieß. Każdy sztachcie za Kazimierza Jag. z każdego źła grzywien dochodu, miał ieznego z drzewcem na woynę wyprawić; a pod iednego ieznego z drzewcem imieniem, zamykali się trzy iezdni, bo ieden zbroyny z drzewcem musiał mieć przy sobie dwu drugich ſtrzelców z kuszami. Stryk. 607. Władysława pod Warną głowę uciążwszy Janczarowie na drzewiec weskli i po woysku nosili. Bieł/k. Kr. 335. Pieszy u Rzyman źiali z drzewcy tak długimi, iako na 14 łokci; dwa ręką zakrył, a dwanaście wyłożył. Papr. W. 1, 150. z M. Bieł/k. Joab wziąwszy trzy drzewca, przebił niemi serce Absalomowe. Radz. 2 Sam. 18, 14. — S. Sylla dobra buntowników pobytych pod drzewce dał. Kozs. Cyc. A. 2. cf. subhaflatio). DRZEWCZYK ob. Dzierlatka, drzewianka, DRZEWECZKO, a, n., Dem. słowa Drzewo, Drzewko, das kleine Bäumchen. Drzeweczka, ziołeczka. Jeż. Ek. D. 1. Topolne wysoko roſtące sadzi młode drzeweczka. Lib. Hor. 109. — Birk. Zyg. 55. S. Małe drzewce, kopiyka, ein kleiner Wurſpfeß. Drzeweczko wziąć, i z nim do pierſcionka albo do czapeczki mierzyć. Rey Zw. 113. DRZEWIANY, a, e, Boh. diewěnný, drzewniany, z drzewa, hölzern, von Holz. Gołębie się nayradnicy legą w drzewianych, to ieſt z drzewa zbudowanych goſebnikach. Cresc. 584. Słužysz boğom drzewianym i kamiennym. Radz. Deut. 28, 36. Wolał pić z drzewianéy czaszy, opuszczając śrebrne kubki. Skarg. Dz. 1021. — 1 Leop. Bar. 6, 3. S. drzewowy, Baum-. Wszyſtką igaſtość ſkory drzewiany, choć zielné, źawa się z materyi ziemi, która ze śrzodka drzenia na wierzch kywa wytłoczona. Cresc. 54. DRZEWIANKA, i, ż. DRZEWCZYK, a, m., rana arborea, żaba mała, gladka, zielonawa, na drzewa łażąca, muwchami się żywiąca. Dla oznaki odmiany powietrza chowaią ią w naczyniach szklanych. Zool. Nar. 206. — Kluk Zw. 3, 64. der Laubfrosch. *2) Dzierlatkęmy powinni zwać drzewczykiem, że przeciw zwyczaiowi ſkowronków, na drzewie siada. Kluk. Zw. 2, 252. die Haubentcherje. 3) Sokolik drzewiec, albo sokoł mniejszy, falco subbuteo, mniejszy od sokoła, ale mu zupełnie podobny. Kluk Zw. 2, 505: der Baumſalk. DRZEWIASTY, a, e, do drzewa podobny, holzicht, Holz ähnlisch. Bh. diewnaty, Rosliny iednegoż rodzau i czasem maią gatunki iedne drzewiaſte, drugie zielne. Bot. Nar. 148. Torebka drzewiaſta capsula lignosa, gdy ſkórka ieſt twarda, iednak na ściany podzielona. Fundz. 2, 85. DRZEWICA, herb,

w polu błękitnym miesiąc żółty, rogami do góry, gwiazda iedna pod nim, druga nad nim. W hełmie pić piór ſtrusich. Kurop. 3, 14. ein Wappen. 2) miało w Opočnyńk. e. Stadt. *DRZEWIE, ia, n., collect. z drzewa, Bäume. Vd. drevje, drevesa; Crn. drěvje). Wszyſtkie drzewie kołące dobrze sadzić po groblach. Cresc. 22. Gdy obleżesz miało, nie wytracisz drzewia iego, rąbiąc ie siekierą. Budr. Deut. 20, 19. Drzewie niektóre ieſt samo z siebie bardzo wilgotne. Cresc. 52. et 105. DRZEWIEC ob. Drzewce et Drzewczyk. DRZEWIEC, drzewieć, -iał, -ieli, -ieie neutr. ndk., zdrzewieć dh., drzewem się ławać, w drzewo rosnąć, zu Holz werden, in Holz übertgehen. Cn. Th. cf. drewnieć (Ec. drepbimß ſtarzeć). *DRZEWIEY obsol. adverb. (Bh. dijw, dijwe, diſwegi, comparat. słowa byp prědko, wnet), prědźey, rychley, pierwøy, eher, früher. Ec. drevbe = dawno; drepbnyj dawny; drepbocmß ſtarodawność, drepbimß ſtarzeć; cf. Crn. drěvi = dziś wieczor). Nie drzewiény będzie iadł, aż pierwøy odprawię rzecz swoje. Radz. Gen. 24, 33. Rozkaże, aby wszyſko wyniesiono z domu drzewiény, niżli wniydzie do niego. Leop. Levit. 14, 36 (pierwøy niż sam wniydzie. Bibl. Gd.). Władysław Płockiego zamku Konradowi drzewiény puścić nie chciał, aż mu też Goſtynia iego puścił. Bieł/k. 164. Drzewiény niżli ſtanęły granice świata, pierwøy niżli wiały wiatry, przedtym niż huczały gromy, ieszcze niż się ośwjecały yłkawice, i drzewiény niż były umocnione grunty raiowe, tedym ia myślił. 1 Leop. 4 Ezdr. 6, 1. — Kucz. Kat. 2, 364. — Baz. Hfl. 105. Posły iednak posłali nadrzewiény do siebie, Chcąli by nie przychodziło ku téy potrzebie. Kmit. Spyt. B. 1.

DRZEWIENKO ob. Drewienko, DRZEWINA, y, ż. DRZEWINKA, i, ż. zdrbn., mizerne biedne drzewo (cf. drzewsko), ein armer, elender Baum. Bh. drzewinka abrotanum Boże Drzewko). Starą drzewinę, wiśninę palić; z tych naylepszy popioł. Zaw. Gosp. Jědby są podlegle zepsuciu, jak inne drzewiny. Fors. Drz. 59. Nigdy po drzewinie nie chodzą przygody. Rey Wiz. 44. (nie po drzewach, po ludziah chodzą przygody). DRZEWISTY, a, e, pełen drzew, iesity. Cn. Th. waldig, holzteich. Ec. drepbocmß, drepbysczmß. DRZEWKO, a, u. Dimin. słowa Drzewo, ein kleiner Baum, ein Bäumchen. Vd. drev'ze; Crn. drěvze; Cro. drevcze; Sla. děrvce; Rs. drepbwo; Ec. drepbwo (Dl. drevcze nauculum); Dl. sztabalce; Bh. Stumek, stromek, stromček; Slo. stromek, stromček; Sr. 2. bomk; Bs. důbač, dubicch). Przy suchym drzewku i pokre goreie. Bratr. R. Zuay co drzewko zielone, co zbótwiałe próchno. Teat. 42, c. 35. Boże DRZEWKO albo drzewko P. Maryi ob. Boży. DRZEWKOWATY, a, e, - o adv., na kształt drzewka, wie ein Bäumchen, bäumchengeſtaltet. Odziomek drzewkowaty surculus dendroides, ma kształt drzewka ſloiącego, a na wierzu chalezie w koronę ułożone. Fundz. 2, 19. DREWNICZY, —ego, Subſl., co ieſt od drzew, leśniczy, der mit den Bäumen, mit den Holzern zu thun hat, der Holzfaller, Holzauffeher, Föſter u. f. w. DRZEWIEC niłak. ndk. zdrzewnieć dh., drzewieć, w drzewo rosnąć, zu Holz werden, holzicht werden. Aby korzeń marchwi nie zdrzewniał. Syr. 130. — *DRZEWNO ob. Drenno. DRZEWNY, a, e, od drzewa, drzewowy, Holz;, Baum;,

542

DRZEWO.

DRZEWO.

Bh. d्रेव्न; Sr. 1. жělenod्रेवане. Pufte place w Ia- sach zasiać nasieniem drzewnym. Mon. 74, 706. Pień drzewny arboreus, kiedy poiedynczy wyrała i dło- trwa, Botan. Nar. 58. Naród ten, po lasach się błą- kaiący, łowami i drzewnemi owocami się żywił. Tr. Tel. 182. Baumfrüchte. Drzewny czerw, Bh. d्रěwni ćerw. Bluszcz drzewny, około drzew wysokich się pnie i obwiła. Syr. 886. S. niedrzewny drzewa niemaiący. Cn. Th. bezdrzewny, holges, holzarm, ohne Bäume.

DRZEWO, a, n., słowo to u nas ma dwa główne zna- czenia ligni Holz, i arboris Baum. Cieniowania w zna- czeniach tych po dyalektach zachodzące, godne zaftano- wienia: Slo. et Bh. drěwo, drwo Dalem. 99. lignum, držinn ligna: strom arbor; Sr. 1. drewo lignum; roztżacie drěwo, štom arbor; Sr. 2. drowo lignum; bom arbor; Crn. dervu arbos, artrum, drěvje - sad; Crn. łęs, leis lignum cf. las; Vd. drevo, drevu, drevesa, drevje arbor, druve drwa na opał; Vd. liels lignum: Cro. drévo, dervo, łęsz lignum, arbor; Dl. drevo, brod, ladja nauigium; Dl. sztablo arbor (cf. zdzieblo); Rg. darwo lign, drjévo nauig, stablo, stabar, dub (cf. dąb) arbor; Bs. darvo, drrivo, drvo lign, drjevo, bród na- uis; Stablo, çabło, çablicch, dub arbor; Sla, děrvo, Stablo; Ross. déreno, arbor, déreno, ab'ch lign.; Ec. déreno arbor (ob. drwa cf. Angl. et Dan. tree, obs. Ger. Der, Dru, Gr. δῶος. Gr. δευδον cf. Druid). Drzewo iest udokonalonym bielem. Bot. Nar. 15. duß Holz. Drzewem albo z drzewa co robić. Cn. Th. in Holz at- leiten, aus Holz machen. Na dwu *drzewu zasiadł. Kosz. Lor. 41. duabus sedet sellis. Wolą siedzieć w izedzie z drzewa, niż w murowané wieży. Pot. Jow. 200. Nie z każdego drzewa Merkuryusz. Pot. Jow. 2, 8. Księdz tam klepie Djabel wie co z pamięci na święconym drze- wie. Nar. Dz. 3, 145. na ambonie. Do drzewa twardego należą: dąb, brzołt, trzmiel, orzech, iarząb, obroftaica, grabina, płonka. Do miętkiego: jasion, buk, kasztan, iodła, sosna. Jak. Art. 3, 152. hartes Holz, weiches Holz. Do liściowego, czyli iak u nas zowią, do czarnego drzewa, należą dęby, iawory, iesiony, wiąze, lipy, brzozy. Mon. 74, 744. Laubholz. Do *szipliowatęz, czyli iak u nas zowią, do czerwonego drzewa nalżą, sosny, iodły i isłowiec. ib. 75. Nadilbelz. Drzew ścinanie, spuszczanie, rąbanie, koło drzewa chodzenie Vd. druvarjenje, druvaritje, druv napraulene. Slo. Prov. k kajdeho drwia uhle pali, z każdego drzewa węgle pali, omnia in suum emolumentum convertir. §. Z roslin powszechnie wziętych, drzewa są to, które mają więcej cząskł tegłych, tégich, aniželi czych, trwając lat nis- mało. Kluk. Rosl. 1, 4. der Baum. Drzewo płodne, rodzące, owocorodne, sadowe; drzewo płonne, nie- płodne. Cn. Th. Części drzewa są; korzeń, pień, ga- łęzie, gałązki, latorośl, szczeł, liście, kora, biel, drzeń, korona, szczyt, chochoł, czub. - Drzewo krzywe Eccl. kłapiņa; Rs. pory'as, pory'abka. Drze- wo wyschłe Eccl. cушіło. Drzewo żywota było w po- śrzodku raiu; i drzewo wiadomości dobrego i zlego. Bibli. Gd. Genes. 2, 9. der Baum des Lebens; - der Baum der Erkenntniß des Guten und Bösen. Wycięto drzewo, usechł pniak, pokruszyły się gałęzie. Psalmod. 41. Slo. Prov. geden strom ne rodi hág, iedno drzewo

nie czyni lasa. cf. iedna iąskołka.) Jakie drzewo, taki owoc. Cn. Ad. 686. Slo. Prov. gaki strom; takć owoca. Znać z owo- cu drzewo. ib. 1361. Dobre drzewo owocu zlego nie uro- dzi. Zimor. 247. Prov. Cro. Chim szu dreva viszokeja, Szeszu niénye rodneja: im drzewa wyższe, tym mnię rodzayne (cf. chłopa w korze nie mierzyć). - Ani chybi, što know! K. ieszuse to drzwo nie urosło! Teat. 35, 75. Każde drzewo ma swego robaka. Kras. Lift. 55. cf. każ- dy ma swego mola. Jm ftarsze drzewo, tym się bar- dzicy psnie. Zab. 15, 220. Na pochyłe drzewo i kozy łkażą. Gemm. 167. (na ubogiego wszedy kapie). Dræ- woby uschło, gdy pocznie przeklinać. Cn. Ad. 217. (zło- rzeczliwy). Przeklina go, aż drzewo schnie, imprecatur illi quaeque pessima. Ańcz. To wszytko nie po drze- wie chodzi, ale po ludziach, co się na kogo przygodzi z bozkiego dopuszczenia. Kulig. Her. 107. (nie po drze- winie chodzi przygoda). Potrzała po ludziach chodzi, a nie po drzewiech. Glicz. Wych. N. 8, b. (Indzka rzecz nieszczęściu podlegać). §. Drzewo wołkowe w Ameryce, Myrica cerifera Linn. der Wachsbaum, krzew, którego iagod mięsiwo iest wołkowe, na świece zdatne. Kluk. Dyke. 3, 133. §. drzewo, drzewiec, drzewce - ko- piia; pika, oszczepiłko, die Kanze, der Spieß, der Schaff. Racowie za Ludwika Węg. naprzed do nas służ- bę żołnierką z drzewem aż tarczą wnieśli; i na ten czas łtarożytną broń Polską, kuszę i rohatyną nasi po- rzuciwszy, do drzew się rucili. Biel'k. 218. Klorynda, widząc przeciw sobie We wszytkim begu rzeźwiego iu- naka, Skoczyła także z drzewem w one'y dobie, Chcąc go ugodźić w gębę nieboraka. Trafili się w leb i skru- szyli obie Drzewa . P. Kchan. Jer. 61. Króla na szable i drzewa pozywa rycrz błędný. P. Kchan. Orl. 1, 247. Szczeciny nałęźone by Drzewa złożone, densis si- miles haſtilibus horrent. Zehr. On. 197. On podniosł oszczep swøy, albo kopiią swą, albo drzewo swe na trzy ſta. Budn. 1 Chron. 11, 12. not.) By mię nie był lud ten lekce poważył; nie podniostbym był drzewo me- go przeciwko nim. Radz. Judith. 11. 2. (nie podniostbym był oszczepu mego. Bidl. Gd.). Meron. drzewo - zbroy- ny drzewem albo drzewcem, der Langenmann, Lang'ndr- ger, die Kanze. Kiedy obywatel woiennym sposobem za granicę ruszyć się rozkazemy; tedy pięć grzywien na każde drzewo zapłaćić obiecuiemy, Herb. Stat. 588. §. na drzewo z na służbę woienną z drzewem, Langendienst, Lang'kriegsdienst. Przykryć ono był statut osobna każdemu, wziawszy na drzewo, ciągnąć za granicę; ale Rzplety był bardzo zdrowy. Gorn. Wl. S. 4. Trzebaby wrocić nazad onę konſtytucyą, ižby król, dawszy na drzewo, mógł szlachtę pociągnąć za granicę, i trzymać iaką chwilę. Gorn. IVL S. 3, b. §. Kiedy się czyfte šrebro rozpuści w żywym šrebrze i serwaserze, i zmieszawszy z wodą po- ftawi w cieple, wyrała niby przedziwne drzewko šrebrne, drzewem filozoficznym, arbor Dianae, philosophica, zwane. Kluk. Kop. 2, 317. der Baum der Diana, der philosophische Baum. §. Drzewo życia, Anatom. Gdy otworzą muszczek z upelnej iego długości, poſtrze- gaią rozdziały subſtancyi białej, rozchodząćy się po sub- ſtancyj popielatéy, na wzór rosochatości wypadających z pospolitego pnia drzewa. Nazywaią ie drze- wem Dyany. Dyke. Med. 1, 717. der Lebensbaum. S.

DRZEWOBRAŃIE - DRZWI.

Drzewo krewności ieł wymalowane niby drzewo, mał-
ce w sobie iako pięń i róży, początek rodzain i rozmaite
łtopnie krewności. Saxon. Porz. 123. der Stammbaum.
Drzewo pokolenia Pana Jezusowe. W. Pofl. W. 3, 364,
*DRZEWOBRAŃIE, ia, n., Eccl. *древобраніе ligna-
tio, Gr. ἀγιαλισμός, das Holzfammeln.* DRZEWODZIEY,
- ieia, m., robiący drzewem lub z drzewa, cieśla, sto-
larz, stelmach, kołodziecy, faber lignarius, der Holzar-
beiter. Cro. drevodelya, dervodelecz; Dl. dźravodelya,
drivodylya, dźravodelich; Sl. děrvodilac; Rag. darvo-
deglja, darvodjegljaz; Bs. dervodiglja, drrivodiglja, dar-
vodiglja; Ross. Ec. *древодѣя, древодѣя, древо-
ѣвателъ.* DRZEWODZIELNY, a, e, - ie adv., Rg.
darvodjeglni; Fecl. *древодѣвателѣнъ* Gr. ἀγιαλογικός.
*DRZEWODZIEYSTWO, a, n., robienie drzewem,
ciesieltwo, stolariftwo, kołodzieyftwo, das Holzarbeiten.
Rg. darvodjeglftwo; Rs. et Ec. *древодѣянѣе, древо-
ѣвсцѣво. Drzewodzieštěwem się trudnię Ec. древо-
ѣвсцѣвю Gr. ἀγιαλογικός.* DRZEWOIAD, u, m., zie-
le ob. Omieg. DRZEWOŁOM, u, m., poet, chmura
z wiatrem wielkim. Dudz. 37. (der Baumbruch) ein
Bäume brechender Sturmwind. Były to owe tylko kró-
tkie drzewołomy, Co z gęłtym deszczem łfraszné wysy-
paly gromy. Zab. i, b. 180. Nar. DRZEWOŁOMY, a,
e, drzewa lamiący, baumbrechend. Děbome słołetnim ani
wiatr zprofta, ani gromy drzewołome - Zab. 6, 356,
*DRZEWORĘBACZ, *DRZEWOSIEK, a, m., Iupacz
drzewa, rębacz, drwal, der Holzbacker. Slo. drewostep,
dřewostěpec; Cro, dervocźep; Ross. арвосовѣкъ, Ec.
древовѣчнѣгъ, Greck. ἀγιαλογικός. - *§.* Drzewosiek,
*DRZEWOTOCZ, czerw drzewowy, der Holzwurm, die
Holzmade. Slo. drewotoč, dřewni čerw; Rs. арвосовѣкъ.
DRZEWOWY, a, e, drzewny, od drzewa, Baum-
 Holz-. Bh. dřewny, stromowy, Pałac drzewowy ieł
piękny flós na ogień domowy. Haur Ek. 8: Skóra drze-
wowa nie ieł z tak cieńkich żyłek spoiona iak skóra
zwierzęca. Cresc. 54. Bluszcz drzewowy. Sien. 60. ob.
Drzewny. DRZEWSKO, a, arbor infelix, inanis. Cn.
Th. z przyganą, ein elender, ein häßlicher, untauglicher
Baum. Sr. 2. dworįśko; Sr. 1. dworįśko; Ross. сланейб.
2) Skoro się Jezus drzewśka (t. i. mar) dotknął, ożył
martwy. W. Pofl. W. 2, 255. als er das Holz, die höl-
żerne Wohre berührte.

Pochodź. ob. pod słow. Drwa.

*DRZYZGOTAC ob. Drużgotać.*

DRZWI, Gen. drzwi plur. Boh. dwěre, dwyře (cf. do-
wrzeć, dowierać cf. wierzeia Bh. dwereg, dwěrże, weřegł);
Slo. dwěre; Sr. 1. durje, dure, duri; Sr. 2. žura; Vd.
duri, dure; Crn. dauri, durě; Cro. dviri, vrata; Sl.
vráta (cf. wrota); Rs. аврěб, аврěи; Ec. аврěb (cf.
dwór) Gr. αυγα, Ger. Thüre, Thor, Suec. dör, Dan.
dor. Ang. door, Pers. der. Alban. dera. Crim. thurn;
Chald. ضنّ tera, Syr. ضن taro, Arab, ضنّ. 1)
otwór sam, dziura sama, plac do weyścia, weście. Cn.
Th. die Thüre, der Eingang. Dobrze mieć wiele drzwi
w domu. Cn. Ad. 529. Drzwi abo weść tyłne, plac
do weść tyłem. Cn. Th. die Hinterthüre. 2) drzwi z
dźfki, fórta, wrota, dźwierze, cf. dźwirki, die Thüre,
die Thürstügel, der Thürstügel. Drzwi w różnych po-
mieszkaniami bywaią dźhowe, sosnowe. Kluk Rosl. 2,
158. Drzwi kościelne, 1 Leop. Act. 3, 2. die Kirchenthüre.

DRZWICZKI - DRZYMAC. 543

Carſkie drzwi ob. Carſki. - Drzwi bramne, Thorſügel. Drzwi dwuſkrzydlaſte, rozchodzące się. Cn. Th. Flügelthüren. Czworoskrzydłe drzwi, quadrifores. Cn. Th. gebrochene Flügelthüren. Drzwi kraciſte, z kraty, z szczeblów, Gitterthüren. Drzwi spuszczane do piwnic. Boh. Djab. 2, 144. spuſt, Fallthüre. Zaſłepować komu ode drzwi. Mon. 71, 351. einem die Thüre verſetzen. Zamkuć drzwi przed kim. Teat. 18, 55. Choć drzwi zamkniesz, znaydzie zły duch dziurę, Pot. Arg. 701. Cóżby po drzwiach było, kiedyby ich pewnych czasów zamykać i odmykać nie potrzeba? Pim. Kam. 141. Robota niepotrzebna, drzwi do lasa. Cn. Ad. 995. Rys. Ad. 9. (cf. wodę mierzyć). Oknem wlezą, komu drzwi złoto nie otwiera. Pot. Pocz. 608. Smaczno iada i piia, dłužnicy drzwi nie pilnuią. Falib. Dis. F. Na cóż to między drzwi i podwoje śalcą wrażać. Teat. 30, 25. (nie narażay się). Drzwi i ściany częſtokroć nas wysłuchają. Teat. 12, 8. (wszędzie śpieguią). Kto drzwi za sobą nie zamyka, albo pańſkiey albo psięy natury zakrawa. Rys. Ad. 32. O wilku mówią, a wilk przede drzwiami. ib. 52. lupus in fabula). Małej tam cojeść i co pić; siedziałem iak u Pana Boga za drzwiami. Offol. Bay. 2. (cf. iak paček w maſle). Kto nie ma co dadź, musi u drzwi ſtać. Rys. Ad. 27. Prosili iałmužny, do drzwi ode drzwi chodzić. Birk. Dom. 80. (od domu do domu). We drzwi kolatać, - naprzykać się komu. Wolk. Napomnienie iednym uchem do głowy nam wpada; a drugim iak drzwiami wypada. Jabł. Ez. 80. Uſtawy kraiowe zasługom obszerniły drzwi otwieraly. Pam 83, 2, 182. (większe pole im daly). Slo. ſmrt mu při dwěrách ſłogi, śmierć przede drzwami, tuž, blizko). Drzwiami ſkrzypać, próżno co robić. Wolk. Ah za drzwi! = precz, won! heraus, willſt du heraus! DRZWICZKI, G. drzwiczek, plur., Demin., Bh. dwirſa, dwijſa, dwěrły, dwěrce; Vd. durize, vratice; Sr. 1. durcſa; Sr. 2. zutka; Rs. аврѣны, das Thürchen, eine kleine Thüre. Raz w rok te drzwiczki otwierają. Star. Dw. 26. Skryte drzwiczki za ołtarzem były. Wad. Dan. 262. DRZWICZNY, a, e, ode drzwi, Thürt. Bh. et Slo. dwernij; Rs. dверный.

Pochodź. bezedrwi, nadedrzwie, odźwierny, odźwier-
nia, odrzwie.

DRZYMAC, DRZEMAC, - ał, - a et drzymie neutr. ndk.,
Bh. drimati; Slo. dějmem; Rag. drjémati, zadrjémati;
Cro. dremati, dremlyem, dremlyati; Bs. drimati, drí-
mati se, Sr. 1. driemacъ, drjimam, dremam; Car: dre-
mati, dręulem, dręmam (Crn. drámem sě somnum ex-
cutio); Vd. driemat, drimlem, k' spanja kinkati; Ross.
ápěmalemъ (cf. ápříхнумъ); Ec. ápěmaló cf. Lat.
dormire, dormitare, Meklenburg. dörmen, Niederd.
drömken, drimsen, Gr. δαράσειν, Hbr. πη; Suec. et
ſsl. dur = drzymanie, cf. Ger. träumen), z niemocno i
niedługo zasypiać, Schlummern, propr. et fig. Poſtronne
monarchie drzymią dotąd bezpiecznie, póki u brzegów ich
nie zakolacą. Psalmod. 87. Nie racz drzémać ty Panie,
który nas ſtrzezesz! Modl. Gd. 39. Na złych pomłaź nie
drzemie, a nagroda nie omieszka. Wisł. 381. Czasem
bozki Homer drzymie. Zab. 4, 21. Offol. Drzymał Ho-
mer niekiedy; fraszka to Arzymanie; My nie drzymiem,
ale śpiem... Kras. W. 9. Drzymiący umysł. Teat. 6. b. 33.
II. drzémie się komu = sen go napada, oczy mu w kupę idą,
lepią mu się, cr ist schląfrig, der Schlaſ komut ihm an.

DUCH

duch znaczy pierwotnie powietrze, którego oddychaniem żyiemy. Kpecz. Gr. 3, p. 74. oddech, der Geift, der Hauch, der Athem. Wszyscy się z legowisk ruszają co duchu. Zab. 1, 183. Nar. (co tchu, in vollem Athem). Sama co duchu się wybierała; ieszcze czwartego konia zakładano, ona iuż na wózku siedziada. Ossol. Str. 3. Duchem tam pobiegł, co tchu, in żywo, aus vollem Athem. (ob. Duszkiem). Widzając królowa Saba wszytkę mądrość Salomonową, nie flawało ięy więcćy ducha. W. 5 Reg. 10, 5. (zdumiała się bardzo. *Bibl. Gd.*). Jam się spodziewał, żeś ty miał ofstatnie duchy moie zebrać, że zamkniesz oczy me. Jabl. Tel. 258. meine leżten Athemzuge. S. Duch, para, wyziew, wyskok; Vd. dushik, shganik; der Dampf, Dunst, Brodem, Geift, Spiritus. Duch piecowy do suszienia Inu tak ma bydź umiarkowany, aby ciepła słonecznego nie przechodził. Przedz. 24. Duch salétrzany, serwaser, tega wodka chimicznie wyciągniona z salętry. Jakub. Art. 3, 290. Duch wszytek ciągnął się do wyższego sklepu. Torz. Szk. 108. Tygle wolnym duchem, słóćm albo wiatrem suszone. ib. 105. – S. Sok nerwowy abo duchy ożywiające, spiritus vitales, są ową naysubtelniejszą plynnością w nerwach, która dla swej lotności z wielką szybko-śą poruszenia czyni. Kluk. Zw. 1, 34. der Nervenfist, die Lebensgeistet. Wino to duchy ożywiające, które w sercu bytność swoją maią, oczeritwia. Syr. 502. duchy serdeczne ożywia. ib. Duchy cielesne posła i oczeritwia. ib. 3y2. Vd. shivotna duhovitnoſt. S. Duch, tréſt, rżeń, iądro czego albo dzieła iakiego, der Geift, der Kern eines Werks. Duch wszytkich dynarów, esprit des iournaux. Ld. – S. Duch; G. – a, – to co nas ożywia, życie, der Geift, die Lebenskraft, daß Leben. Wpuszczą w te kości ducha, a będą żywe; i dam im ducha, a będą żyć. 1 Leop. Ezech. 37, 6. Gdy dusza sądzi o rzečach, zowie się rozumem; gdy czuć, zmysłem gdy dycha, to duchem. Sak. Dusz. 67. Przedsięwziął ieſć i pić, póki ducha źanie. Chrośc. Fars. 498. Weszło do korabu po parze z każdego ciała, w którym był duch żywota. *Bibl. Gd. Genes.* 7, 15. O boże duchow wszelkiego ciała. *Bibl. Gd. Numer.* 16, 22. – S. litność z ciałem złączona rozumna, dusza; oppos. ciało, der Geift, die Scele. Nazaiutrz ducha wypuścił. Skarg. Dz. 850. er gab seinen Geift auf. Wynidzie duch z człowieka, a on się nawróci do ziemi. *Bibl. Gd. Ps.* 146, 4. Wróci się proch do ziemi; a duch wróci się do boga, który go dał. *Bibl. Gd. Eccles.* 12, 7. Mało mu na tym, ducha – li śróźd pogańkich szyków, Domowych – li wylele dotkliwych ięzyków. *Tward. Wl.* 75. S. żywy duch, żywa dusza, człowiek, u. p. Niktże cię nie widział? R. żywy duch. *Teat.* 20, b. 112. keine lebendige Scele. S. Duch, to co zagrzewa umysł, Geift, Geisteskraft, Kraft, Begeisterung. Słowa, które ia wam mówię, duch są i żywot są. *Bibl. Gd. Joan.* 6, 63. Duch pomły nie oznacza dobrę duszy. *Teat.* 21, c. 40. Gdy woyna koniec wzięła, w Moskwę duch iakoby się wrócił. *Tward. Wl.* 51. (otucha; – ożyli). cf. *Bh. ncedh infirmitas.* S. Fantazya, opiniia, uroienie, Meinung, Einbildung. Ani chce błędu poznać, ani prawdy słucha, Pełen o swym rozumie wsokiego ducha. *Nar. Dz.* 3, 120. Co ten Paryż umie, kiedy i ten proſty wieśniak, takich tam duchów nabrал. Tom. I.

DUCHAK - DUCHNA.

545

Tear. 35, c. 27. Nabiera fantałycznych duchów. Mon. 71, 553. Mąż, który nie ma mocy nad duchem swoim, ieſt iako miało rozwalone bez muru. *Bibl. Gd. Prov.* 25, 28. S. Umysł, wola, rozum, myśl, der Geift, Wille, daß Gemúth, der Gedanke. Coż, duch ci był ochoczy, lecz ciało nie duże. Pot. Arg. 384. Jednym duchem tchną. *Cn. Ad.* 311. Jego to on duchem mówił, podług iego woli, iemu gmysli. *Cn. Th.* Pisarz tego dziela iuż nie żyie; ale słysząc one, będziecie towarzyszyć prawie duchom iego oftatnim. Gaz. [Nar. 1, 155. Duch filozoficzny, podnosząc się powoli na zwalisku przesądów, rozumowi przywraca panowanie. Zab. 8, 185. Włtydzą się tego wyiawić, co w duchu chowią. Tear. 7, 70. Duchem był z nami. Hrbl. Art. 202. im Geiste. On w duchu się, iak mówią, śmiecie. Jabl. Ez. 65. Mon. 76, 235. er łachł in feinem Geift. Goście byli zli w duchu na gospodarza. Zab. 3, 109. S. Duch. rozumna iftota bez ciała, der Geift, ein körperloſes vernünftiges Wesen. Duch ieſt iftota poznawaiąca i chęcać, wszyſtko pizenikająca, żadný wielkości, figury i cżeści nie małącą. Boh. Djab. 11. Bóg duch, ieſt, ciało nie ieſt, nie ieſt rzecz widoma, bo ducha własność ieſt hydź niewidomyn. Wisn. 512. Duchy, dusze zmarłych, duszyce. *Cn. Th.* die abgeſchiednen Œcclen. Zgielkiem tym przetrzasiona zawoła: wszelki duch Pana Boga chwali. *Teat.* 29, b. 106. et 16, b. 233. Ossol. Str. 1. alle guten Geiſter loben Gott den Herrn. Duchowie dobrzy, z aniołowie. Dusza nasza duchem się zowie, gdy z anioł, którzy są szczérzy duchowie, obmyśla rzeczy niebieſkie; ale się duszą zowie, gdy rzeczy ziemſkie i te z bydlem równe zabawy, na sobie nosi. Skarg. Kaz. 85. – Zły duch, z djabel, czart, bies, szatan. n. p. Święty ten duchy gniewliwe i czarty wymiotał. Skarg. Dz. 14. Naukami zabronionemi duchów złych przyzywali. Chefm. Pr. 186. Oy, idzie ku nam niedźwiedź, zjadłby złego ducha. Jabl. Ez. 78. (bies, djaboł). Starzy mienili, że każdy człowiek ma dwu swoich duchu (Dual.), który z nich ieden szczęście przynosi, a drugi nędźę czyni. Erazm. Jez. B. 5, b. S. Duch święty, der heilige Geift. Bóg ocieje ieſt duch, Syn Boży ieſt duch, anioły nazywamy duchami; lecz gdy mówiemy, wierzę w ducha świętego, ma się rozumieć trzeja osoba trójcy ſ. Karnk. Kat. 63. et 764. Kuez. Kat. 162. α.) Duch święty ieſt miłoſć boża, którą bóg samego siebie miłuie. Duch mądrości i rozumu, duch porady i mocy, duch umiejętności i pobożności, duch boiažni bozkićy; to, pismo zowie czasem darami ducha świętego, czasem duchem ſ. Karnk. Kat. 66. die Gabriël deſh. Geiſteſ, der h. Geiſt. Duch S. z nami. Tear. 24, b. 64. Prawie duchem S. ten pralat cnotliwy przeſtrzegał, aby gotowość na poganina była. Falib. Dis. X. 1. β.) Paſterzów przypowieść: do świętego ducha, nie zdeymuy kożucha Haur. Sk. 55. do zielonych Swiąt, vor Pſingſten. (DUCHA ob. Duha). DUCHAK, a, ṁ., duchowny, od kościoła S. Ducha, ein Geiſtlicher, von der h. Geiſtkirche. Za Leszka Białego duchacy Krakowscy wzięli w podziale prace około szpitalu chorych i wychowu podrzutków. *Nar. Hfl.* 4, 224. DUCHA, y, ż., czapka nocna z puchu. Dudz. 37. Ern. 75. eine mit Daunen gefütterte Schlaſmühle, eine Federmühle; Sla. dushek, perixja - pierzyna), Główne

69

546 DUCHNIAK - DUCHOWNY.

poduszeczki drudzy duchną zowią. Syr. 533. ein kleines
Kopfkissen. Heifmem siei pieczętuiesz; pierzyny i kuchni
Pilnuiąć; dalekoćby piękniéy było w duchni. Pot. Pocz.
537. Królewna tam z swoiemii pannami łuk ciągnąc
wolniuchny Albo na przestrzał do duchny.
Pot. Arg. 356. §. 2. Jmię zmyślone królewné y pie-
śniach Myszeidos Kras. (cf. panna duszka), die prin-
zeſſinn in der Mausade. DUCHNIAK, a, m., z przy-
ganą duchowny, pop, der Pfaff, der Schwarzrock.
Duchniak co noc do młynarki chodził. Pot. Jow. 2, 41.
DUCHNICZEK, czka, m., z urąganiem popek, spół-
tisch, Schwarzröckel. Siła takich duchniczków, co od
dzbana idą Do ołtarza, od kufla do kielicha śpiesząc.
Opal. sat. 129. W rodz. żeń; DUCHNICZKA, i, ż.,
cf. zakonniczka, ksieni. *DUCHOCIĄG, u, m., wia-
trociąg, powietrzociąg, machina pneumatyczna. Klecz.
Zd. 75 et. 76. die Luftpumpe. *DUCHOMOR, a, m.,
duchni czylis duszę morzący, utrzymuiąc, że śmiertelna,
ein Seelentödter, Läugner ihrer Unsterblichkeit. Blużnią
duchomory, utrzymuiąc śmiertelność duszy, czynią ią
potworem boga dziwacznym. Zab. 9, 47. Zabt. cf. Ec.
Aухобóře Gr. πνεματομήχων; Ec. духобórskeit
Gr. πνεματομαχῶ. *DUCHONOSNY, a, e, Ec. Aду-
хоносный, который духа св. имбём в себ (cf. bogonošny), pełen ducha S., voll des h. Geißels.
*DUCHOWESELNY, a, e, le adv., rozweſelajacy
ducha, den Geißt erkreund. Chodk. Koſt. 52. DUCHO-
WIENSTWO, a, n., Boh. duchowenſtwo; Sr. 1. duch-
umſtwo; Slo. knaſtwo; Hg. papirend; Crn. duhovshena;
Vd. duhounſto, duhouska, farſtvu, duhounſto, duhoushina;
Rs. духовенſtwo, причепъ; Ec. священничество.
Stan duchowny, die Geißlichkeit, der geißliche Stand. Udał
sieg na duchowieńtwo czylis na ſtan duchowny, Crn. Th.
cf. Kapłańctwo. §. Collect. ludzie duchownego ſtanu,
Geißliche, die Geißlichkeit. Prześwietne duchowieńtwo
niech żyie. §. Duchowność, die Geißlichkeit. Dusza nasza ieſt
z cielesności i duchowieńtwa spoiona. Cielesność chce
wczasów, rozkoszy; lecz duchowieńtwo i rozum, gdy
wzdi, że to uczciwości szkodzi, przeciwic się winny.
Sharg. Kaz. 597. *DUCHOWNIK, a, m., duchowny,
xiądz, nieświecki, ein Geißlicher, einer vom geißlichen
Stande; Cro, Bs., Sta. er Crn. duhovník; Vd. mashnik,
dohounik; Rg. duhovník, zarkovgnak; Rs. богосу-
жийпель, причёмникъ. Chciał im pokazać, że pa-
pież i duchownicy maią bydź przekładani nad pany
šwiecie. Baz. Hſl. 4. *§. Rs. духовникъ spowiednik,
ociec duchowny, der Beichtvater. Za iego perswazyą,
iako na ten czas duchownika mego, dzień wſtapienia
do zakonu naznaczyłem. Smotr. Ex. 15. DUCHOWNOSC,
-ści, ł., Vd. duhounoſt, duhovitoſt; Ec. духовноемъ;
ſtoność duchowna, Geißlichkeit, geißtiges Wefen. O du-
chowności a nieśmiertelności duszy. Mon. 73, 547. et
70, 142. §. Bogomyślność, geißtige Denk - und Hand-
lungsart, Geißlichkeit. DUCHOWNY, a, e, - ie adv., od
ducha, geißtig. Boł. duchowni; Rg. duhovni, dusevni; Slav.
duhovnieſki, duhovni; Vd. duhoviten, duhouni, duhoun;
Crn. duhovne, duhovske; Cro. et Bs. duhovni; Sr. 1.
buchouny, duchomny, duchowné; Rs. духовный, при-
temнический. §. metaphys. Dusza, ieſtość wcale du-
chowna, Mon. 70, 142. Stworzył bóg z niczego duchowne
ſtworzenie, to ieſt, niezliczone anioly. Kucz, Kat. 49.

DUCHOWNY - 1.) DUDA.

Nie materyalnym, ale duchownym sposobem. Sak. Prohl.
36. Dusza ieſt duchowna, niematerialna, nieszkładana.
Kluk. Zw. 1, 54. Duchownyś człowiek, iedzenia nie
potrzebuiesz; a my cielesni musim ieść i robić. Sharg.
Dz. 247. Martwił Paweł s. ciało swoie, które snadź
duchownieysze było, niż dusza moia. W. Poſt. W. 3, 301.
Te cuda tym wiełsze są, im są duchownieysze, tym
zacnieysze, im nie ciałom ale duszom pomagają. Birk.
Kaz. Ob. H. 3. §. Moraln. bogomyślny, geißtig gefiunnt,
geißtig, im geißtigen Verſtande. Stał się z niego wielce
duchowny i nabożny kapłan, przykład cnot wszelkich.
Sharg. Dz. 738. Zazdrościwi owi Faruzowie, oni Du-
chowni nieduchowni. Sk. Kaz. 166. Uſta nasze duchо-
wnie maią bydź obrzezane, aby nie mówiły złych słów.
Biał. Poſt. 144. Duchowny wykład pisma. Ld. - §. a.) Du-
chowny oyciec, miſtrz magiſter pietatis. Crn. Th. der
geistliche Lehrer, duchownik, spowiednik, der Beichtva-
ter; Sr. 1. duchowné knez clericus. Tyeh bóg karze, którzy
sieg ocyom duchownym karać nie dopuszczą. Sharg. Dz.
322. β.) Oyciec duchowny, - chrzesny, der Herr Pathe;
duchowna matka, - chrzesna. Tr. die Frau Pathe.
- Duchowny ſtan, - księza, duchowieńtwo, der geißliche
Stand. Człowiek duchowny, duchownik, ein Geißli-
cher. Nieszczęśliwa ta kompania, w której się człek
duchowny znamyduie. Boh. Kom. 3, 282. Duchowne pra-
wo, które od papicżów i od biſkupów dla rządzenia
rzeczy kościelnych uſtanowione. Sax. Porz. 3. daß geiß-
liſche Recht. Królu, wychowano cię przy kościele; ſtrzeź
sieg, abyś po duchownemu nie rządził. Stas. Num. 2,
207. auf geißliſche Art, auf gut geißtich. DUCHOWNY,
ego, Siſt./, ieden ze ſtanu duchownego, ein Geißli-
cher, der Geißliſche; Bh. duhowni; Cro. pop, qu. v. Jeden
brat žołnierzem, a drugi duchownym zołał. Ld. (cf. Rs.
Aухóbnaſt teſtament, oſtatnia woła; Aухóbniua teſta-
ment, zakrzyſta; Rg. et Crn. dohovnisę - klasztor.

*DUCZAJA, i, ż., (cf. duha). Wěż ſtarą ordzewiają-
blachę; tę ſkrzyw na podobieńtwo rogu wołowego;
wymyyże one duczaię żelazną, i nakładź w one że-
lażną duczaię tego nasienia. Sienn. 614 traąbka żwi-
nięta, etwaß zufammengerolltes, eine Düte, Möhre.
- demin. *DUCZAYKA, i, ż., dołek wykopany, ein
Grüßchen, eine kleine Grübe. W ziemi parę duczaik
wybrawszy, nabożeńtwo rozczyna. Zebr. Ow. 168. ege-
ſla scrobibus tellure duabus). Kopa w ziemi duczaykę,
humum effodit. ib. 273.

1.) DUDA, y, m., DUDARZ, a, m., Bh. keydać, dudać
cf. Germ. düten, dudeln; Cro. dudàſs, dudás, diplas;
Hg. dudás; Sr. 1. koſler; Rs. дудошникъ; Ec. ду-
дилникъ; co na dubach gra, gayda, der Dudelsack-
pfeser. Krzyzkowie, cymbaliftowie, dududowny, i insza
wieyska muzyka. Vol. Leg. 5, 179. Zawołany dudarz
iuž nadyma ſkórę. Zab. 10, 71. Koſſ. Nie ma duda
na pobór, znaydzie na gorzałkę. Pot. Arg. 602. Du-
darze, ſkomorosy, płaćą każdy po groszy dwadzieścia.
Vol. Leg. 2, 996. Dudę wolno będzie chować, chociaż
zje za dwoie psów, a wypie za dziesięć wołów; bo
mnieyszym go mytem odprawi, niż organiſte, bo dudy
nie tak drogie, gdy kozieł po śmierci wrzeszczy, a woż-
nica go drażui. Lekarſt. D. b. W tym grobie duda
leży; dudy naleziono A po śmierci na staréy wierzbie
obieszono; Smierć trochę uprzedziła, i opak się źłało,

DUDA - DUDEK.

Bo co się dudom dzieie', to dudzie bydź miało. Siel. Anon. 407. Pot. Jow. 62. Ledwieby się dudarzowi abo przekupce na trecie to zeszło. Pimin. Kam. 105. Wziąć dudę z dudami. Mat. z Pod. C. 3. (cf. konia z biczem). §. - Fig. Alleg. Coź wy zasię rzeczenie nie- szcześni dudowie, którzy opuszczaią szczery głos trą- by niebieśkięy, co innego światu przynosicie. Rey Apoc. 11. §.2. Duda, imię, które dąży gończym psom, der Name eines Stäubers oder Stöbers. §. 3. Duda, dudek, gluptas, ein Einfaltspinsel, ein Gimpel. Kto pisał tę piosnę, wielki musiał bydź duda. Zab. 1, 112. Nar. §. 2. DUDA, y, ž, also raczey DUDY, G. dud et dudów plur., gaydy, cf. multanki; Bh. dudy, keydy, ffutky; Morav. kaydy; Vd. dude, meshniza, pishou na mich; Crn. měshin; Sr. 2. měchawa; Rg. dipli, mje- senzniza; Cro. duda, dude, diple; Hg. duda; (Rs. Ay- da, aydka, ayădokka, bolынка - piszezalka ze trzci- ny); der Dudelsack, die Sackpfeise; (cf. Germ. die Dün- te, Düten; Nieders. Teute; Holl. tuyen; Angl. to toot; Suec. tuta; Ger. Dubeſt). Jak dudy nadmiesz, tak graią. Gn. Ad. 289. Zaniechay regala, iečeli i na dudach zabczeć nie umiesz. Opal. sat. 6. Dudy leżą, kiedy ich nie nadmą. Dwor. B. Niedźwiedź zdechł, kiedy o ziemię. Rys. Ad. 48. Oczy mruży i meicie, iak dudy bez pary. Pot. Arg. 297. Ci biodra z brzu- chem trzymają i udy, Owi pierś z głową, niby martwe dudy. Chrość. Luk. 91. Nagła znowu pogoda; razem spadną wiechły Buntów owych; wszyscy cyt, wszyscy dudy w miechy. Pot. Arg. 602. (umilkli). Jak dudy ten człowiek, pro imbecilli, languido, exossi. Aliquan- do in laude quoque, pro non refractario, cui facile eſt quideis persuadere. Gn. Ad. 289. er läſt mit sich machen, was man will. - Dobryć król sam; ale cóż? własne dudy żyie, Tak zaſra, iako dworſkie nadmą go fakcye. Pot. Arg. 160. Weseléby było, kiedyby było Dudy. Dwor. J. 1. t.i. Staroftwo w Litwie, które sobie ktoś tą dwusłownościa u króla uprosił). A ty Smor- gońſka dudo! znay, žem z ciebie drwiła, Właśnieś też wart zazdrości! Zabt. Zbb. 14. (dudku, głupcze - du Smorgonischer Dudelsack, Einfaltspinsel, Dölpel, cf. Smor- gonie. - Znowu szlachcic w gniew, znowu błazna bio- rą, Znowu mu dudy potężnie opiorą. Pot. Jow. 1, 196. (pludry, zadek). DUDAC, al, a, Act. ndk., na dudach grać, dudeln, auf dem Dudelsack spielen; Boh. dudati; Rs. aydamь piszeć na trzcinie. §. 2. Głos dudom podobny wydawać; dudeln, einen Ton wie der Dudelsack von sich geben, schreyen wie der Wiedehopf. Dudek duda. Pot. Syl. 28. Dudkowie dudali. Banial. J. 3, b. §. Ani dudać o czym, ani myśleć, etwas gar nicht vermuthen. (ob. ani dudu). O złym nie dudiając przybyła. Zebr. Ow. 227. fatorum nescia). O Akteonie ani duda ona. ib. 77. illa quid Acteon nescit).

DUDEK, dka, m., DUDOSZEK, - szka, m. zdrbn., Bh. dudek, dedek; Slo. dudek; Sr. 1. wupak, hupak; Sr. 2. hupaj; Vd. uudeb, vodeb, butei; Crn. odap, otap, adofs, směrdakávka; Cro. děp, děb, dáb, futach; Dl. dedek, bosij petesich, kokotich, putpudin; Hung. babuk; Sla. kukavicsji korj; Bs. dedek, bosgji pivać, bosgji piteo, putpuden; Rs. вдаб, удоб, пусмоп- ка, бусмопшка, поматуйка; Ec. вдаб; ptak rzędu

DUDKA - DUDKI.

547

sroczego, upupa epops, wielkości kosa, z czubem na głowie pierzyftym; gniazdo robi z gnoiu w dziuplach; przykrény ieſt woni. Zool. Nar. 266. der Wiedehopf. Duda- kowie dudali. Banial. J. 3, b. Dudek duda. Pot. Syl. 28. Ze ten ptak zawsze śmierdzi, ztąd przysłowie: śmierdzi iak dudek, Kluk Zw. 2, 289. Siedziałem wedle cieby wczoray czas malutki. Z gęby iedzie gorzałka, z zakołnieray dudki. Pot. Pocz. 421, t. i. smród). Pu- hacze nienawidne, dudki śmierdzące. Ban. J. 3. Ma-ć też dudaszek czubek i pſtrociny, A przedsię śmierdzi, tak iako i inny. Rey Zw. 220. Dudek i sam śmierdzi, i gniazdo swe zaplugawi. Rey Zw. 52. Znać dudka mię- dzy dzięcioły. Rys. Ad. 78. Dudka między kokoszami snadnie poznać. Stryiſ. 220. Znać dudka z czubka. Gn. Ad. 1361. (znać wilka po sierci; znać z octu wino). Każdy dudek ma swóй czubek. Gn. Ad. 340. (nikt bez ale; albo też: każda głowa ma swoją czapkę). - Nie grab' dudku siana, ulgniesz po kolana; Będzieszli tak zuchwały, Uwięźniesz jak mały. Jako się zamoczysz, z błota nie wyſkoczysz. Bies, Roſk. A. 4. (cf. Szaszku nie podeymuy się legawego pola; quid valeant humeri. §. 2. Z wytykaniem głupftwa; dudek - głupiec; ein Gimpel, ein Schöps, Einfaltspinsel. Ci na dudka poszli, co to zdanie utrzymywali. Sienn. wyſ. Milczże dudku bor- rowy. Teat. 53, c. 18. Miły dudku! Tworz. Wie. 88. Kłaniay się dudku. Teat. 22, b. 20. Ja tu iak dudek ſtoje. ib. 55, d. 10. Powolność zbytnia nas w dudki poſtrzyd dopuszczła. Mon. 70, 258. Na dudka kogo wyſtrychnąć. Teat. 55, b. 58. Nie oszukasz, nie tu dudki łowić. Gn. Ad. 630. Tak bracie, dudki łowią. Pot. Arg. 232. Gn. Ad. 1153. Niech inszy dudkiem będzie; mnie iuž nie zwiedziecie. Jahub. Bay 244. Nie dudek Jakubek, er iſt kein Nart. Gemm. 181. nie Do- rota). Wielki z ciebie dudek. Pot. Jow. 119. rura.) Nie na dudka traſileſ, gotuy się na mnie dobrze. Boh. Kom. 1, 189. Pokażę dudka na kościele. Mon. 66, 723. (nie złapiesz mnie; odrwisz się na mnie). Byłoć mędrców wiele, Co sobie wywróžyli dudka na kościele. Zab. 12, 168. Zabt. (okpili się). §. Dudkami Bonifatrów zwanoć cf. czubki. - §. Dudek od żony, z rogal, ein Hahntrey. Tr. Kiedy ſtarzec młodą za żonę bierze, z żony kokietka, a z męża pewno dudek. Teat. 51, b. 112. §. 2. Dudek, trigrossus potróny grosz. Urs. Gr. 358. ein Düttchen, ein Deut. Czasmem człowieka choć rzecz ucieszy malutka, Dałem dudkowi, czego nie wymawiam, dudka. Pot. Jow. 2, 74. Czuwaią na iego śmierć, na iego dudki. Opal. sat. 29. (dziegi, na pienią- dze, Gerl). DUDKA, i, m., dudek, dudarz, der Sackpfeiser. Satyr dudka, imieniem Marsyas. Otw. Ow. 232. DUDKI, ów, (Bh. dudky scutica korbacz), że- laza, a REMIowi nos uymuią, die Pſestange, wo- mit dem Pſerde die Naſe eingeflemmt wird. Tr. DUDKI, G. - ek plur., Demin., małe dudy, multanki, eine kleine Sackpfeise. Božek Pan ze trzciny woſkiem zlepione dudki zrobił, z nierównych piszczeli złożone. Otw. Ow. 42. Senatorowie posłów datkiem na swą stronę zacią- gać, a kędy się im podobało nawodzić, a zgoła właśnie, iakoby dudki iakie (gdyž tak z nich niektórzy przeszy- dzać zwykli), nadymać ich poczęli. Krom. 689. quasi tibias inflare. cf. Dorotka). §*. 2. W wielu aktach

69.

548

DUDKOWAC - DUGA.

Mazowieckich, Rawskich i pobliżuowych, były powołwiczne
księgi czyli łomanych łfronic; takie wątkie księgi na-
zywano dudkami. Czack. Pr. 2, 158. Actenbücher in ge-
spaltner Bogenform. DUDKOWAC, - al, uie Act.
ndk., dudać, dudeln, auf dem Dudelsacke blasen. Tam
radzi dudkuią, gdzie dudy ładuią. Dwor. D. 2. (gdzie
zapłata, tam muzyka, cf. iaka płata, taka robota). S.
zarty, śmieszki stroic, błaznować, Narrenspoffen ma-
chen, Poffen treiben, den Narren machen. Dudkuią przed
Jezusem ukoronowanym diaby, To obiema, to iednym
klękaiąc kolanem. Pot. Zac. 114. S. Nadłkakiwać komu,
einem aufspringen, aufwarten, zu Gebote ftehen, auf je-
den Bink paffen. Dworzanin u dworu zabiega, dudkuie,
usługuje. W. Pofl. Mn. 219. Gdy geſły worek u kogo
poczuia, By tež byl iako świnia, wszyscy mu dudkuią.
Rey Wiz. 97. By mia koziel pieniądze, to mu dudku-
iemy. Papr. Kot. N. b. et (0. 2, b) Pochlebſto i *dut-
kowanie. Rey Pofl. S. 5, 5. Rey Zw. 13. Każdy przed
tobą dla bogactw dudkuie. Budn. Apopht. 132. Nie
dudkuy złem plemieniu, Nic na tym, choć ma w rze-
mieniu. Rys. Ad. 49. Pani swojei bić nizierno czo-
łem, dudkować, umizgać się, iak czapla w kobieli.
Mat. z Pod. C. 3. Gdy się trochę fortuna iego za-
chwiała, iuž za pieniądze przyjaciol, nie mógł dołać,
których pierwøy darmo wielkiemi rotami za nim i před
nim dudkuiąc chodziło. Stryik. 691. - S. Durnieć z trwogi,
vernarren. Oto ſtaią na głowie włosy, dudkuie serce,
groza wspomnieć na takie fraszydła, Ossol. Str. S.
DUDKOWY, a, e, od duda, Wiedeheopſs -; Rs. Wó-
довый. DUDLIC, ił, i, Act. Ndk., dudiał kontyn.
na dętym instrumencie bezsztucznie, niedbale grać, dudeln
-żyiesz rokoszny ziemi wychowanek (koniki polny) Dudłec
ustawnie w organek. Anahr. 36. S. W dzbanie wina piiany
wargi swoie duda. Jabt. Tel. 47. dudłec wrąza, et dudelt
ſetne ſippen in den Weinfuß hinein. NI DUDU Adverb.
wcale nic, i tyčka nie, ganz und gar nichts; auch niicht so
viel. Często Jowisz dla diżewki o niebie ni dudu, Często dla
niéy do głupſtwa brał się i do cuchu. Zabl. Amf. 5.
Poliarch ieden w iéy uſciech; o Palladzie ni dudu.
Pot. Arg. 441. Spi, piiany masłokiem czlek na obie
uszy Rozkoszy tego świata, ni dudu o duszy. Pot.
Zac. 35. Jnaczéy ani dudu. Teat. 29. 15. - DUDZI-
STA, y, m., dudarz, duda, der Sackpfeifer. Dla więks-
széy powagi niech habit różną noszą i różne baczmagi,
aby znano co posel, co trybunaliſta, co senator, pro-
kurat, a co tež dudzifta. Star. Vot. E. 4, b.

*DUERN, u, m., (cf. kwatern, sekftern, oktern) wyraz drukarski, oznaczający, że pod iedną literę alfabetu, którą na spodzie we źrzkodu karty dla liczby kładą, dwa arkusze podciągniono. Tak na ofatniéy karcie Marc. Urzęd. znaydzieß. A, B, C, D, E etc., wszylſt-ke tryerny; oprócz Rr, Ss, Tt, które duerny są: t. i. Z tamtych liteŕ każda rozćiaga się przez trzy arkusze albo 6 kart in folio; z tych każda tylko do dwóch arkuszy albo czterech kart; die Duerne, in den Buchdruckereyen. Ld. DUET, u, m., śpiewanie w dwoie, das Duett, der Doppelgesang, z Włosk. duetto. S. Gatunek floiu kobiecego na głowę, ein Weiberkeſpuph. Ubrać się w czolko albo w duet. Teat. 22, 58.

DUFAC, DUFNOSC, DUFNY ob. Ufać, Ufuość, Uſny.

DUGA, i, ż., *DUHA, DUCHA, y, ż., (slowo iedney z tych

DUGOWAC - DUKWIAT.

rzeczy, które nie znaydują się w Polsceze. Dudz. 32.)
kabłak nad chomątem, der Bügel über dem Komment (Rs.
Aytà z łuk, Aytовый, ohłączny cf. duczaia). Duha do
wózka iednokonnego bywa brzołtowa, ceremchowa. Kluk
Rosł. 2, 158. Za chomąt chłopłki 6 groszy; za duhę dwa
pieniądze. Stat. Lit. 395. Krzywicę iako duhę głowę
swoję. Leop. Jes. 58, 5. (zwiesicę iak sitowie, Bibl.
Gd.). Jnszy fryz, inszy zmudzin, insze są szewluchy,
Przyrodne do orzyka, chomąta i duchy. Pot. Jow. 197.
§. Słow. et Bh. duha, daube, Tausel; Rg. dùgha; Bs.
dùga, łuk nebeski; Sla. dùga; Cro. duga, puga, huga;
Sr. 1. tucjel, tntjel; Sr. 2. tůža, ptuža, ptůža; Ec.
et Rs. Aytà nebescką, páąyra; Crn. mavérza; Vd.
maura, maverza, boshji łtol, piauka); tęcza, der Regen-
bogen. Duha abo tęcza, i teraz przede dźdźem i po
dźdźu pospolicie na kształt duhy się okazuie. Stryik. 7.
Slo. Proš. piige gako duha wodu iignis potarun. S. du-
ga, wyraz ciesielski, n. p. weźcie na dugę tę belkę, t. i.
podnieście ią, podsadziaje pod nie ieden koniec drugą;
a dugi przez inszą klodę cisnąć na dól. X. Kam. bey
den Zimmerlenen, die Schwippe. DUGOWAC cz. ndk.,
zdurować dk., podważać, X. Kam. auf die Schwippe neh-
men, wippen.

DUKAC, al, - a Act. ndk., Duknąć idnt., w róg tra-
bic, düten, auf einem Horne blasen. CN. Th. Owczat
iuž duknał; dwa razy dukniy. Tr. §. žaba duka, rze-
goce, skrzeczy, der Frosch koart. Zaby wrzaſkliwe du-
kaią. Simon. Siel. 50. Dukaiącą sobie w wodach żabkę,
kaczka pożarła. Gawir. Siel. 591. S. Dukam, powtarzam
iedno z uprzykrzeniem. Dudz. 22. einen womit in den Ch-
ten liegen. Uławicznie mi o tym duka. Tr. S. ob. dukwać.

DUKAT, a, m., DUKACIK, a, m. zdrbn., czerwony złoty, czerwieniec, der Dukaten; Bh. duſat; Vd. dekat, slat; Bs. sgjutica, sgjuticiła (cf. zölty); Rs. чёрвонец; (Cro. dukat - 25 gr.). Powszechnie bierzemy dukat za czerwony złoty; w śrzednich wiekach były te obiedwie monetny rzeczy różne. Kiedy floreny zaczęły bydź pojedysze, czyste złoto wybiiano, i te od xieſtwa (Apulii), w którym ie bito, nazwano dukatami. Czack. Pr. 1, 165. Mocny promotor, co się dukat zowie. Jabt. Ez. 14. Dukatami ponabiałał trzoſki. Zab. 11, 188. Bieda, kiedy czlek nie ma dukacików. Teat. 45, c. 17. Wszak i tobie zdałyby się dukaciki. ib. 15, c. 14. DUKACINA, y, ž. mizerny dukat, ein armer cender Ducaten. DUKACISKO, a, u., szpetny nieforemny dukat, ein häßlicher ungeschlachter Ducaten. DUKATON, u, m., moneta šrebrna Włoska, Hollenderska, Szwedzka i t. d. eine Silbermünze, ein Ducaten. Dukatony Weneckie. Star. Mon. A. 3. DUKATOWY, a, e, od dukata, Ducaten z. Złoto dukatowe ma 23 karaty i 16 gran. Kruml. 67. Łesk. 2, 87. Rs. червónное золото.

DUKT, u, m, z łac. ob. Ciąg cf. cug.

DUKWIEC, iał, ie, intr. ndk., Dukać kont., (cf. Germ.
ducken). fałdów nad czym przysiadywać, ślećzyć; übet
etwas lange und unaufhörlich liegen. Jnni nad robotą
dukwiąc, święta gwałca. Bals. Niedz. 2, 265. Slepi,
duka w zbotwialych szpargałach młody susceptant w pie-
niackiey aſkini. Monit, an. 65, 48. Rs. korpłbmb,
mišiłaŕmb. DUKWIAT, a, m., siedzący nad czym,
dukwiący, śleczący, der über etwas lange flßt. Bndt. z
Zab. 8, 327.

DULCINA - DUMAC.

DULCINA, i, ż., z łac. dulcis, kochanka, das Liebchen,
(Dulcimene, Dulcynea,): Kupił iarmark swojej dulcince.
Tr. seiner Schonen.

DULCZYC intrans. ndk., dukwić, ślećzyć, worüber sichzen,
brüten. Ja sobie tyle pracy daię, dzień i noc dulczyć
muszę, abym z ciebie co wyciosał. Teat. 30, b. 55. §. ušta-
wicznie zrzędzić. Wołsik. in einem fort gnurten.

DULCZYC herb, półpierścienia, a na nim litera wielka T;
w hełmie pięć pior Strusich. Kurop. 3, 14. ein Wappen.

DULKA, i, ż., Dulki są po dwa kolki w burcie dla każ-
dego z flisów, między które kładą poiazdy, kiedy niemi
robią. Magier. M./kr. die heiden hölzernen Pflockchen auf
dem Vorte, zwischen denen sich das Mündert bewegt.

DUMA, y, ž., Bh. dümméka; Rs. Дума, *) zaftawianie
się uwaga, rozmysł, das Nachdenken, Erwägen, Nachsinnen
cf. ymb. W dumie zoftaże nad wielkiem cnotami a
oraz i niewinną śmiercią Sokratesa. Mon. 71, 180.
(w zadumieniu; dumiając). §. uroienie, domyśł, do-
mniowanie, Einführung, Dünkel, Meynung. Wszytkie
swoie o doczesnym pokoiu i rozkoszach dumy na stronę
odłożywszy, wołay do boga: okaż mi droge prawą.
Smotr. Lam. pr. Pogaństwo rozumiało, że bogowie
żony maią, i według dumy ich była żoną Jowi-
szową. Budn. Apophr. 138. Dokądże wy chramać bę-
dziecie na dwie *dumie (Dual)? ieśli Jehowa böğ,
idziecie za nim. A ieši Bahał, idziecie za nim. Budn. 1
Reg. 18, 21. (na obie strony *Bibl. Gd., t. i. wątpliwe
zdanie). §. 2. Górnomyślność o sobie, wysokie mię-
namie o swojéy zacności, Eigendünkel, Dünkel, stolze
Meynung von sich, Höhmuth; Vd. prevsetnoſt; Crn.
ohól, mogozhnomisloſt; Cro. oholnozt, gizdozt, baha-
toſt; Bs. oholoſt, uznosnoſt; Sla. hólloſt; Rg. oholoſt,
osórnos; Rs. Améhie (cf. Amimt dać) высокомýме,
спись, заносчубосить; Ec. высокопарство. Chcieć
bydź, czym bydź nie możem, duma to ieſt podła.
Kras. sat. 52. Jameci chciał z nim z początku poſtąpić
łałkawie, Ale że dumy iego tak na harde każ, Weźcie
go pod ſtrażą. Morszt. 154. Nestor Achillesa szumy,
pychę Agamemnona i Aiaka dumy, moderował. Jabt.
Tel. 147. Kupiec zuchwałowy odpowie mu z *dumu (z dumy),
Wszyſtko pochodzi to z mego rozumu. Jabt. Ez.
54. Dość iuž dumny, na większąs dumę dziś go wsadzil.
Dmoch. Jl. 1, 248. Znamci ia dumke twoje. 1 Leop.
1 Reg. 17, 28. Nie mialby dla czego zuba podnosić
nad drugiego, ani sam dumy sobie ſtroić. Gil. Poſt. 105, b.
§. 3. Duma - elegia rycerſka, niby zamyślona pieśń,
das Heldentrauerlied, der heroische Klagegeſang, Elegie,
(cf. Germ. Ton, Dün, Döhnken). Duma o Stefanie
Potockim. Suchaycie rycerze młodzi, Załosnéy lutni
ięczenie Niemc. P. P. 152. Jsne ieſt spiewanie pie-
szzone, iako są lamenty, dumy; insze spiewanie mę-
zkie, iak na woynie. Dawali im Grecy pewne prze-
zwiska od powiatów Doryka, Frygika; iak w nas Ru-
ſkie lamenty, Podolſkie dumy. Petr. Pol. 204. Nad tohą
duma będzie spiewana. 3 Leop. Jer. 51, 14. (piosnka
marynarska 1 Leop.). Fig. smutne spiewanie, Tranet-
geſang, Klagefon, Tranerton. W maiowéy chwili Już
o wschodzie słońca dawne słowik dumy kwili. Zab. 1,
105. Nar. Wdzięczne dumy ptaszątek. Brud. Oſtat. A. 3.
DUMAC, ał, a, ndk. *§ 1) obſol., transit., taiemnie myślić,
w myśli ukladać co, auf etwas dichten; Rs.думаь,


DUMCA - DUMNOPŁASKI. Słg

DUMAIA, обдумать, обдумывать, удумать. (Eccl.
ДУМАЮ Gr. συμβαλέω consilio; думнохαγλάστυ
konsulat). Nie dumay na bliźniego twoego zła; gdy on
mieszka beżliecznie z tubą. Budn. Prov. 3, 29. (nie
knuy złego. *Bibl. Gd*). Izali nie błądzą, którzy dum-
maią złość? zaś miłosierdzie i prawda dumiającym do-
broć. ib. 14, 22. (wymyślają. *Bibl. Gd*.). Maszkara dawa
wszytkim złościwym wolność, dumać co złego. Modrz.
Baz. 141. §. *Jntransit. Zamyśleć się nad czym, staun-
tend nachſinnen, stieren, (verbleſſt feyn), steunen, hin-
ſtaren in Gedanken; Rs. ODAUMAIBA, подгорохињься.
Nie maiąc pokoiu, ni swobod w téy chwili, Siedli i
rozplaczą się dumaćą nad sobą. *Przyb. Milt.* 298. Ociec
duma, kwapi się niefkoro, Twarz mu się mieni, sam
cós rozmyśla wątpliwie. Bard. Tr. 311. Saul sobie dum
ał a myſlil, niech się na Dawida obali reka Filiſtyſ-
ſka. 1 *Leop.* 1 *Reg.* 18, 17. On sobie piłnie duma o
mnie. ib. 25, 22. O złoty ieden zapamiętałby się i
padłby w rozpacz, dumaiąc tak to na swym umyśle,
a cożby to za nakład mial być, siłaćby to! *Glicz. Wych.*
M. 2, b. Nie dumiając wiele, z więzienia się wylamał i
szedł sobie śmiele. *Paszk. Dz.* 36. Puściwszy w słup
oczy, Duma, ni ſtary wałach do pocobcy. *Pot. Jow.*
29. To mięsce przyjemne smutkiem nie odróż, wzywa
dumać; dumanie lubości przymnaja. N. *Pam.* 3, 337.
(melancholii nabawia). Melancholiia czyli dumanie. ib.
die Melancholie. Wódka ta těſkność, zěd dumanie od-
dla. Spicz. 104. Ocet z morſkiéy cebuli pomaga pa-
daiącą niemoc cierpiacym, także dumaiacyn, szaleiącym
i zapomniałym. Sienn. 628. (melankolicznym, cf. dumieć,
*zumieć, zdumieć* cf. *um*). §. Těſknić za czem, siſch
nach etwas bangen, schnen. Zaichcawszy za Dunay, iuž
do domu nie dumay. Rys. Ad. 81. §. Zdumiawszy się,
melancholicnie śpiewać, in Gedanken melancholiſch ver-
tieſt ſingen, ſtaunend ſingen. *Ib.* trap¹ się nadto srogo-
ścią Glicery. Nie dumay smutnym wierszem na nieszczery
Poſtepck... Hor. 1, 149. Min. neu miserabiles de-
cantes elegos). Sobie ią dumam; nie pragnę by ſkały
J lasy po mych baletach ſkakały. Kochow. 258. Surmy
frasobiowe dumaią. *Leszcz. Klass.* 64. (żalosnie grają).
DUMCA, y, m., DUMIEC, - mca, m., człowiek dum-
ny, o sobie górno myślały, Rs. спесивеуь, спескьо;
ein Mensch voll Eigendünkel, ein Höhmuthiger. Uchoway
boże, żeby się który szlachcie był przeciwil króemu
z tych dumców. *Przefr.* 90. DUMIEC się, - iał, ieli,
dumiecie się *recipr. ndk.*, (zdumieć się *dokon. qu. v.*).
z podziwem zaſtanawiać się, zdumiewać się, Rs. MAŁMB,
обомаłmb; über etwas ſtaunen. Gdzie się na tyle
rzeczy ludzie dumiecie, Ja prócz boga i duszy, nie
nie mam na świecie. *Dmoch. Sąd.* 28. Na bogactwa
iego dumieią się oczy. *Dmoch. Jl.* 1, 268. DUMIENIE,
ia, n. *Subſt. Verb.*, zaſtanowienie z podziwem, zdu-
miewanie, das ſtaunen. Z dumieniem wielkim temu się
dziwować nie mamy, że bóg w ubołtwie urodzić się
raczył. *Biał. Poſt.* 72. DUMKA ob. Duma. DUMNE,
DUMNO, Adverb. słowa Dumný, hočmuthig; Rs. 23-
носиво. (cf. *Rs. culg. думно - wątpliwie*). Wynosi
on się szumno i dumno, gdyby jeno zawsze tak źawało.
Haur. Sk. 204. Porzuć surowość twoje, nie idź zemną
dumnie. *Teat.* 44, 25. *DUMNOPŁASKI.* a, ie, na-
dęty a czczy, hektrabend und schaal. Pełne są smie-

550 DUMNOMYSLNY DUNAY.

DUNAYSKI - DUPELTOWY.

sznych a dumnopłaskich wyrazów ośnatkich wieków pagenigryki. *Pir. Wym. 315.* DUMNOMYSLNY, a, e, - ie adv., gornomyślny, hochherzig, hochmuthig. Schyl pod swego dumnomyślny głowy. Zab. 16, 348. DUMNOSC, -ści, ż., wyniosłość, górność, pyszność, der Hochmuth, die Hochmuthigkeit; Vd. prev'setnoft; Rg. oholoſt, osórnos). Dumności swoييە заłożык nie umieią granic, *Mon. 71, 433.* *DUMNOWYNIOSŁY, a, e, dumą uniesiony, stolz aufgeblasen. Nie day się dumnownyioslym pankom zrażać. *Pitch. Sen. lift. 357.* DUMNY, a, e, 1*, w Moskwie, tak iak buczny tytuł, - zacny, zacnøy rangi, vornehm; (Rg. duma, tαιemna czyli sekretna rada, думной дворянинъ, дъякъ, человѣкъ - zasiadający w radzie, konsyliarz, sekretarz rady; Ec. dумный consiliarius radny; Cro. et Rg. dumna - zakonnica). Dumnii boiarowie moſkiewcy i dumny Diakon abo piceźtarz. *Zoth. Mſkr. 50.* Dumnii boiarzyn. Boter 160. My pełnomocni posłowie, Jch Carſkich Wieliczeńſtwa bližni boiarowie i dumnii ludzie. *Vol. Leg. 6, 153.* - S. O sobie wysoko trzymałyć, hochmuthig; Bb. zpupń, myłnij; Sr. 1. hoffartny; Sla. ohol, höl; Rg. ohól, ossoran; Crn. ohól, ohola; Vd. preusetn, visokonoshen; Bs. uznosi, oholi; Rs. высокоумный, господоватый, бояроватый, заносивый, специвый; Ec. высокопарный, высокосердечный, гордый, величавый, коморый много о себѣ думаemb. Z pysznemi i dumnøy fantazyi ludźmi przeławać nie chcial. Skarg. Zyw. 543. O dumny, gdy fortuna pochlebi choć mała, O tchorzu, gdy cię trwoga w ſtrachu oblicała. Bard. Tr. 196. Naylepszy sposób na dumnego, nic nie dbać o niego. *Tr. Dość iuž dumny, na większąś dumę dziś go wsadził. Dmoch. Jf. 218.* Ty's młody a łateczny; nie dumny w darach, których ci niebo szczodrze udzieliło. Zab. 7, 212. Kossak. Dumnii glorieux. Teat. 24, 67. Czrtr. Dumnym bydź, Rs. высокоумствоваты; Ec. велемудрствую, много о себѣ думаю, высоковсмствую.

*DUNAĆ, ął, - ęli, dunie, cz. dk., Sr. 2. dunnuch, duch; Rg. dunuti, dutti; Bs. dunut; Rs. Dumnuch, dумь, дую ąć, dmuchnać, blasen. Chryftus dał a poſtolom, dunawſzy na nich, Ducha S. Fund. 3. - S. Prynąć, drapnąć, dmuchnąć, uciekać, auſreifen, davon laufen. Dwornik oſtatek zmlócił i do lasu dunał, A klucznik drugą dziurą za nim się wysunął. *Rey Wiz. 12.* b. Gdy uſłysząc pukawki, działa w zamku runie, Ali nasz z płochą twarzą precz od zamku dunie. *Bielſk. S. N. 53.* Nie duſay, radzę, nikt prawie fortunie, Zawiódłszy cię w las, ni wzwiesz kiedyć dunie. *Rey Zw. 229.* b. Nie pokładay nadziei w obłudnøy fortunie, Ta cię tylko zawiódszy, na ſtronę wnet dunie. *Papr. Kot. S. b. ib. Jf. 2.* *Rey Zw. 254.* b.

DUNAIEC, ayca, m., rzeka Polſka, wypada z gór Karpackich, wpada w Wisłę. Dykc. Geogr. 1, 176. der Fluß Dunaieß. Ten komu się morze zdarzyło przepłynąć, Może na Dunaycu zginać. Zab. 13, 283. Trgeb. Lepsze iayca od Dunayca, niżeli od Wisły. *Rys. Ad. 38.*

DUNAL, a, m., Dunale są dwa gwozdie z uchami od łaków i te na wylot do budy na szkucie wychodzą i są szplintami zabite. *Magier Mfkr. zwej Nägel mit Gehren, die in die Schiffscajüte durchgehen.*

DUNAY, - aiu; m., rzeka wielka w Niemczech, która

przez Niemiecką i Węgierfką ziemię bieżawszy do Tatar, siedmią odnóg wpada w morze czarne. *Otw. Otw. 67. Biel. Hſt. 357.* Slo. et Bh. Dunag; Dl. Dunay; Hg.

*Dunà; Sla. Dunáj; Rg. Dunav, Dunaj; Bs. et Cro. Dunaj, Dunay; Vd. et Crn. Dunáva (Vd. et Crn. Dunava, thunonska deshella - Auſtrya; Vd. et Crn. Dunej, Dunnej - Wiedeń); Rs. дунай; die Donau. DUNAYSKI, a, ie, od Dunaiu, Donau =, von der Donau; Bh. Dunayſh; Cro. Dunayszki; Dl. Dunavszki; Rs. дунай-ский.

DUNY, G. dun, plur., die Důněn; (Holl. dupnen; Gall. dunes; Angl. downes). Są góry małe z piaſku wysypane przed brzegami morſkiemi wzdłuż leżąće. *Wyrw. Geogr. 12.* Przy dunach wśród morza wysypanych toną. *Przyß. Milt. 224.*

DUNCZYK, a, m., człowiek z Danii rodem, ein Dänec. Duńćykowie posiedały także niektóre osady w Aneryce. Dykc. Geogr. 1, 159. Duńczykowie, duńczycy, duńczyki. *Dudz. 11.* Rs. дачанки. DUNKA, i, ż., kobietaz Danii rodem, eine Däninn; Rs. дачанка. DUNSKI, a, ie, od Danii, Dänisch, von Dänemark =; Cro. Danszki; Hg. Dániai; Rs. дачки. Króleftwo -Duńſkie zawiera w sobie niemała część ziemi onéy, którą niekiedy zwano Cymbrica Chersonesus. *Gwagn. 438.* ob. Dania. Ze króleftwo Duńſkie dawnayneysze ze trzech króleſt w północnych; przeto krół Duńſki ma pierwszeńtwo przed Szwecyą. Dykc. Geogr. 1, 158. (cf. *Dąnſko, Gdańſk*).

DUNIEC, ńca, m., Doniec ob. Duńſki Kozak.

DUODEC, z łac. n. p. książka w duodec, Vd. dvanaiftina, dvanaiftnoſt.

DUP' ob. dub', dziup'. DUPA, y, ż., DUPKA, i, ż., Devin., zadek, rzyć, zadnica, der Arſch, der Hintere; Sla. guzica, ſtraxnjica; Rs. жопа, задниця. Więcęły w dupie gówień, niżli w głowie rozumu. *Rys. A'. 75.* Czy wcale go niemasz, czy rozumy w dupie? *Pot. Jow. 2, 30.* Wolno dupce, w swoiey chałupce. *Rys. Ad. 74.* (cf. dupiaſty). Dał mu w dupę, w sepet, w cymbał, w chałupę, w zadek, w ſtarą panią. Około dupki dziećęcy. *Spicz. 134.* S. Członek wſtyldliwy żeńſki, die weſblidhe Schaam. Nie trzeba gładysza do dupy. *Pot. Jow. 2, 35.* Dla dupki utracił maiątek. (cf. kiep', kieptwo). S. Kurze dupy abo dupki, narołki wedle otworu poſładkowego. *Perz. Lek. 2, 19.* Feigewarzen. DUPEL, DZIUPEL, - pla, m., DZIUPLA, i, ż. dup', dub', dziub', eine Baumhößung. Niektóre ptaki gnieżdżą się w dziuplach, to ieſt, w wyprochliznach drzew, *Zool. Nur. 229.* Dudek gniazdo ſciele z gnoin po dziuplach drzew. *Lad. Hſt. Nat. 32.* Zaiąc wie bory, lasy; ty iako odludek, Prócz targu nigdzież nie wiesz; siedzi w duplu dudek. *Pot. Pocz. 501.* Siedź iuž plugawcze w swym duplu obrzydły, Wdziawszy kożuch za zbroję, za miecz wziąwszy widły. *ib. 125.* (cf. Domator, domak).

DUPELBIR ob. Dubelt. DUPELHAK, u, m., (cf. hako-wnica, półhak) z Niem. Doppelhaken, gatunek dawney ſtrzelby, z których za pomocą podławki do ośmiu łó-tów ołowiu wyſtrzelano. - Działeczka albo dupelhaki. *Archel. 2, 62.* DUPELTOWKA, i, ż., fuzya z podwoyną rurą, ein Doppellauf, eine Flinte mit zwey Läufen; Vd. dvoika. DUPELTOWY, a, e, Doppel =; Vd. do-

DUPIASTY - DURNICA,

pelt; Cro. dvojſtruk; Rs. мохръвый; Ec. сухубоки-
меный, o trunkach: drugie tyle mocnieyszy: n. p.
dupeltowe piwo, Teat. 19, 20. Doppelbier, dupelbir.
Syr. 946. Dupeltowa wódka, Doppelbraunthein.

DUPIASTY, a, e, tęgą czyli dużą dupę maięcy, stár-
łsćił, DUPKA, Demin. Nom. Dupa qu. v.

1.) DUPLA, i, ż., podwoyne, drugie tyle, daś Doppelte.
§. Tela serica densior vel bilix. Cn. Th. zweydrăthiger
Seidenzeug, kitayka dupla, Doppeltaſſet. Kitayka dupla
karmazynowa zł. 1. gr. 20. Goſl. Gor. 112. tańſsa po
zł. 1. gr. 12. Kitayki dupli łókieć zł. 2. profleý gros-
szy 10. ib. 78. §. Miaſta szos dwójy, który zowią du-
plą, płacić maią, na przyszły rok. Vol. Leg. 5, 52.
Miaſta szos, który zwano dotąd duplą, dwie sympli
w sobie maięcy, płacić maią. ib. 592. Doppelſteuer,
doppelter Schöß. 2.) (*DUPLA ob. Dupel). DUPLAK,
a, m., podwóyny grosz. Cn. Th. (ein Doppelgroſchen),
ein Zweygroſchenstück. DUPLETA, DUBLETA, y, ż.,
drugi exemplarz czego DUPLIKAT, u, m., daś Duplicat,
die Dublette; Gall. doublet. §. Nieprawdziwy drugi
kamień, ein falscher Edelstein, eine Dublette; Rs. сма-
зенъ, Dublety, szmelce, rubiny farbowane. Złotn. C.
DUPLIKOWAC, DUPLOWAC, al, uie Act. ndk., zdu-
plikować Dokon., brąć dwa razy wielkość iednę. Sol/k.
Geom. 2. dupliciren, dupliren, verdoppeln, doppelt neh-
men, zweymal nehmen. Duplikowany, a, e, Part. Perf.,
dwa razy wzięły. ib. Sr. 2. topplowaſch; Bs. duplati,
zduplati. DUPLON, DUBLON, u, m., Gall. duplon,
podwóyny dukat, die Dublone. fig. tr. podwóyny, so-
wity, doppelt, zwieſach. Heretyków tych móemy pie-
kłowczykami zwać, a ieszče duplonami, to ieſt, więk-
szemi; sami djabli tylko sympliczną wielkość złoſci ma-
ją, ale oni dwoiſtą. Birk. Exorb. D. 4. b. DUPLOWKA,
DUBLOWKA, i, ż., szycie na około klinika u trze-
wika damskiego. Mag. Mſkr. die Doppelnath am Zwickel
im Damenschuhe.

DUPNIASTY, a, e, pełen dubiów, wydupniały, wy-
próchniały, Bh. daupnatły; Rs. дуплӑсый, дупло-
вамый, (дуплаймъ) wydrożyć drzewo; Ев. дуплень,
yoproЛО (редина выгнила и пуста; ausgefauſt,
hohl, voll ausgefaulter Löcher. Cn. Th. DUPNIEC niiah.
ndk., wydupnieć dk., zołtawać wydupniatym, czczym,
wydrożonym, hohl werden, łocherig werden. Zeby od załału
zakażoney flegmy próchnieją i dupnieją. Eraz. Ob. A.

*DUR, a, m., Rs. ауръб krнаbrноść, upor, Eigenſinn,
Tücke. Dur cię iął schizmatyku. Smotr. Ex. 92. Puść
za góry Szpetne chmury, Bo świat bury Szuka *dury,
By cię *snury J za mury Związał po swéy woli. Rey
Zw. 29.

DURAK, a, m., DUREN, -rnia, m., Rs. дурӑкъ, ду-
ралей, дурачийце, дурачекъ, придуръ, юропѣ;
Suec. dare cf. vetus Gallic. daurné, etourdi); der Thor,
ein Stolzbummer Kerl, hardogłupiec; Vd. terklazh, amosh-
nik; Crn. abota; Cro. bedak; Bs. trům, budaloft). O-
badwa błazny; albo ieden kiep', drugi dureń. Dwor. -
Jabl. Ez. 12. Niech się ten dureń kędje indziey żeńi,
nie tu. Pot. Syl. 355. DURNICA, y, ž., głupiodumna
baba, Rs. Аурица, дурънда; Ec. Аура; Vd. abotniza;
eine Thörinn, ein Stolzdummes Weib. 2.*) Bzdurſtwa,
drwa, Geschwäche. Gdy wam durnice i baiki przynoszą,
Wnet audyencyą w was ia uproszę. Jabt. Ez. 58.

DURNOSC - DUS.

552

NIEC, -iał, -iel, durnieie neutr. ndk., Rs. дурӑ-
читься (дурнѣть, подурнѣть: brzydnieć), дурѣмъ,
одурѣмъ, durnym się ławać, thricht werden, vor
Stolz zum Narren werden. Tr. DURNOSC, -ści, ż.,
głupiło z dumy, Thorheit, dummet Stolż; Rs. ду-
ренье, дурӑчество (дурность, дурнота brzydkość);
Ec. Ауда; Vd. budaloft, abotnia. DURNOWATOŚC, -
ści, ż., odurzenienie, głupowatość, błódſinnigkeit. Mimo-
wolne wyobrażeń powodowanie, od przedmiotów zewne-
trznych odbłąkaiące się, durnowatością zowią. Perz. Lek.
192. Saula na durnowatość choruiącego rozweselił Da-
wid, graiąc na cymbałach. ib. 199. DURNOWATY, a,
e, o adv., odurzony, głupowaty, błódſinnig; Rs.
дураковатый, Ауренкій, дурноватый. Wielka
choroba ludzi durnowatemi czyni. Perz. Lek. 148. DUR-
NY, a, c, DURNO adv., Rs. дурӑчкій = (дурный =
brzydki), Ciągnie na nas bezpieczny, pyszny, durny,
zbroyny. Pot. Arg. 12. J tobie przeyrzały Nieba śmierć
prędką od mężnieyszey ręki, Coś to teraz tak durny i
zuchwaly. P. Kchan. ſer. 245. Jakby inuž w niewoli
nas miał durno kazał. Jabt. Tel. 146. Ze nie każę
zbyt durno nad utrapionemi, Pokazałem to światu przy-
kłady moiemi. Bard. Tr. 84. Według twéy durney
głowy, musi to być. Pimin. Kam. 280. Z berdzysem
Arkas durny wyſłupie. Zebr. Ow. 200. furens). Durne
i głupie mniemanie. Sak. Kal. D. 2. transl. Durneć
złoto nas sprząta; nie czuć było woyne. Gdy bukowy
na ſtole stał kufel nieſtroyny. Ryb. Głęs. B. 2. DURO-
WAC, al, uie, intrans. ndk., Rs. дураймъ, придур-
ивамъ; Ec. Ауріо, дурӑчествую, буисствую; Bs.
budaliti); błaznować, Thorheiten begehen, Narrenstreiche
machen. Niechay Pan błaznuie; łacno mu durować.
J. Kchan. Dz. 101. Phaeton gdy raz durował, oycem
Febem butny, żłałał go Jnačhowic. magna loquentem
gdy się iunaczył). * Duruię, furor, furore exagitor.
Urs. Gr. 256. ich wüthe, rafe. DURZEC, al, eli, durzeie
niiok. ndk., odurzałym się stawać, zadumiałym, zapamię-
tałym, ganz betbört werden, staunen, verblifft seyn. Du-
rzciesz nad tym obrazem. Tab. 15, 135. Jých. DURZNC,
yl, y, Act. ndk., (odurzyć dk., qu, v.). z rozumu zbliąć, b.
thören, den Verstand benehmen; Rs. дурӑчимъ, одурӑ-
чимъ. Będziemy ią durzyć przed ślubem, a po słubie swoje
zaczniemy. Teat. 22, 12. Dawne były matki wesołe i
dzrołe, nie durzyly im głowy dymy romansowe. Niemc.
Pow. P. 69. (Cro. oddurjavam abominor.). DURZY-
CIEL, a, m., odurzaćiacy kogo, der einen zum Narren
macht. w rodz. żeńk, Durzycielka.

Pochodź: badurzyć, bzdura, bzdurfwo, bzdurzyć,
odurzyć, odurzeć, odurzały, zdurnieć, zdurniły.

DURSZLAK, u, m., z Niemc. der Durchſchlag; Sr. 2.
durchſchlag, trischlag; przetak. Haur. Sk. 76. (Bh. cedidlo,
cednik, cezał; Sla. cidilo, cf. cedziworek). Durszlak
od pras winnych. Otw. Wirg. 406. Durszlak blaszany.
Cresc. 53. Ern. 182. Durszlak w kuchni, naczynie
blaszane lub miedziane, przez które gąszcze, sosy etc.
przeczezają się. Wiel. Kuch. 400. U słoſarza durszlak
ieſt śpiczaſte narzędzie do przebiiania dziury w żelezie,
der Durchſchlag des Schloßſers, das Durchſchlagcſen.

DUS, Duś, ia, m. Demin., dukacik, ein Ductchen. Byle
ſatki powróćiły z fryoru, i kochanych dusiów przywozły,
sprawię córce rubron. Ossol. Str. 7. Dusie grunt, reszta

552

DUSIC - DUSIC SIĘ,

bliktry. Teat. 43, c. 19. Wyb. Jeśb bogacz wielki, i
dusie pewne w niego. ib. 27, 9. Woli on kochane du-
sie Niż kobiet ładkie gębusie. ib. 55, e. 8. Dwieście
dusiów. ib. 48, b. 42.

DUSIC, il, i, duszę Act. ndh., (zdusić, udusić, zadusić
dk. gu. v.). Bh. dupty, duptywati, duptywam, duptym,
dusyti, rdansyti, Sr. 1. duśu, dušem; Rg. duusejm;
Rs. A. A. mihm, A. myy; (Hb. 777 daach exstinent eit
compressione; (Crn. dušim, duham pachę); Vd.
gerzhiti, sagerzhiti, (cf. kardło), dusić, duszę maiącego,
żyiącego, dawić, cinen würgen. Jan patryarcha cesarza,
iako mały Dawid Iwa, pisaniem za szyję dusił. Skarg.
Dz. 702. Gdy ianezara duszą; trzy razy na znak z działa
wypalą. Kłok. Twk. 220. Ztąd go nudzi świerzb, zewsząd
ciężki kaszel dusi. W ustawicznych eczeniach łękać stary
musi Zab. 8, 396. Duszący Bh. udusłiwń. §. 2. Fig.
przytłumiać, n. p. Dusić słowa w mowie, nie wyraźnie
domawiać słowa, die Wörter verbeißen. Tr. Dusić w so-
bie uczucie, = hamować, hemmen, zurückhalten, unter-
drücken eine Bedingung. Na reszte przelamuie się, dusi
w sobie żałość, tłum ikania, i tak dalęy mówi: Stas.
Num. 2, 74. Dusić ogień, tłum ić, przytłumiać, das
Feuer dampfen, nicht ausfödern lassen. Ogień, co go du-
sisz, to się barzicy żarzy. J. Kchan. Dz. 141. Nie po-
dobna aby ogień, który się tam dusił, na wierzch wy-
dać nie miał. Falib. Dis. 111. = W kuchni dusił, smażyć,
dämpfen, in einem verschloffen Gesäße kochen. Dusić
pieczenią, gołębje, Vd. ohlapiti, pohlapiti. Duszone
mięso, Sla. prigano méso, Vd. nebulenu, ohlapujenu,
pohlapnjenu mesu, tempfanu mesu). Duszona rzepa Vd.
smodnize, smounize). Duszona pieczenia fig. gorąca
łaźnia, bicie, plagi, ein heises Bad, eine Prügelsuppe.
Ja się na nivu zemszęce, dależyże Mospani, sprawmy
mu duszoną pieczenią. Teat. 22, b. 104. Goliz. Wę-
gle dusić, tlic, Kohlen brennen, Kohlen schwelen. -
Prawdę dusić, sekret dusić, ukrywać, zurückhalten,
verschweigen, bep sich behalten. Na nic się nie przyda
prawdy dusić. Ossol. Str. 7. Naypoufalszym nie ufała i
przeto duszą sekret w sobie. Pilch. Sen. līſt. 15. Wola-
bym powierzyć ten sekret wierny słudze, iak dusić go i
męczyć siebie. Teat. 24, 112. Cztr. Dusić przy sobie,
zatrzymywać, nie wydawać, zurückhalten, nicht weggeben.
Tacy kowale snadnie fortunę ukuią, Co to splesniałe
trzosy w domach swoich duszą. Opal. sat. 58. Kupiec
ten zboże dusi, czekając lepszęyceny. Ld. - Dusić łachę,
duszkiem wyciągnąc, wysuszyć, auspfeifen, ausleeren,
kis auf den lesten Tropfen ausdriften. (ob. dusikufel).
Ocyciec Rafal tym czasem, Pomrukuiać sobie basem,
Chwaląc wstrzemiężliwość świetą Dusi łaszkę nadpoczęta,
Kras. Līſt. 154. - Dusić robotę iaką, pilnie nad nią
dukwić, fleißig worüber siben. - Gąsiora dusić nazywiaj
ſлы, kiedy łanąwszy na piaſku spychaią. Magier Mſkr. das
Schiff von der Sandbank tosmachen. (ob. Gąsior).
Sło. duſi Slowencinu, Uherčinu, Remčinu, Latinčinu,
eſt malus Slavus, Hg., Ger., Lat. DUSIC SIĘ Verb-
Recipr., 1.) duszę się, duszno mi, nie mam wolnego od-
dechu; mir iſt beſlommen. Dusić się będą ludzie od bo-
iażni. Budn. Luc. 21, 26. (drętwieć będą. Bibl. Gd.).
Fig. Sumienie się twę dusi, żeś mnie tak zgrała. Teat.

DUSZENIE - DUSZA.

43, b. 42. 2.) Dusić się z sobą = ieden z drugim, wel-
czyć, biedzić się z sobą, mit cinander kämpſen, ringen.
Mocni dusili się z sobą; a tym czasem slaby się wyſli-
nąłt. Oss. Bay. 2. 3.) Ogień gdy się dusi, będzie nie-
pogoda. Haur. Sk. 104. t. i. gdy się nie iasnym płomie-
niem pali, das Feuer glimmt, schwelt, schmaudt, lodert
nicht auf. Gdy się zacznie dusić w piecu, ogień się po-
kaže niszywy i niebiely, znakiem, że w piecu wiele się
iuż żaru napaliło. Torz. Szk. 110. DUSZENIE, ia, n.,
Subſl. Verb, dawienie, przytłumianie; w kuchni smażenie
nakryte; das Würgen, Huumen, Dämpſen. 2.) Dusze-
nie nocne mara, mora, das Alpdrücken, der Alp, die
Truth; Sor. 1. duſchate kłodot. Duszenie nocne, mora,
kiedy kto mniema, żeby go kto dusił we śnie! Volckm.
202. DUSICIEL, a, m., Rg. dusemik, izdusjak; (Cro.
barb. düsemanin = nieprzyjiaciel); Fc. Aymineel, uda-
brišeel; który dusi Włod. der Würger. Wąż olbrzym
dusiciel, Boa conſtrictor, do piętnaltu lokci długi, znay-
duie się w Ameryce; rzuca się obsbes na zechodzące
zwierzęta, wiecie się około nich, i ćesifka aż udusi. Zool.
Nar. 201. W rodz. żeſk. DUSICIELKA. - DUSIDŁO, a, n.,
narżędzie duszenia, dławidło, ein Würginſtrument. Zebr. Ow.
251. Kat uwikławszy go w sidle Zepchnie i odbieży go na
onym dusidle, Szubienicą to zowią. Klon. Wor. 40. (die
Würgmaschine, der Galgen). DUSIENICA, y, ž., dusidło,
czubienica, der Galgen. Wronki się pasą koło dusienice.
Klon. Wor. 40. DUSIKUFEL, - fla, m., moczymorda ein
Saufung. A te dusikufle co tu robią? Teat. 28, b. 11.
DUSZA, y, ž., Bh. duſſe; Sło. duſa, duſſe; Sor. 1 et 2.
duſcha; Sla. duſha; Cro. dusha, dussa; Dal, dusa; Rg.
duſcja; Bs. duſcja; Vd. dusha; Crn. dusha: (= Gr. συσία)
Rs. duſmă; władza życia, życie, żywot, die Eccle, das
Leben, die Lebenskraft, der Geißt. Od tego, że dusza
ożywia ciało, zowie się żywotem. Sak. Dusz 67. Dusza
daie nam žyje. Teat. 25, b. 91. Uriekając sprosnie,
duszę wypuścił. Skarg. Dz. 499. er ließ sein Leben, gab
seinen Geißt auf. Ledwo z człeka dusza nie wyſkoczy od
zimna. Teat. 36, c. 6. W łóżku bez duszy go załano.
Pam. 83, 43. Pomarli, co twoię dy susz szukali. Biel.
Hſt. 29. Ze on duszę swą za to nas położyl; my takież
mamy kłaść duszę swą za bracią. 1 Leop. 1 Jan. 3, 16.
ib. Jan. 10, 15. Sekl. Jan. 13. not. „żywot“). Powiędli
wszyscy, iakoby im wpół duszy nie itało. Smot. Ex. 17.
(strupieli). Crn. duszepuſt - zgon; Ec. cawушный oży-
wiony, žywy, beſeelt; Ec. вушеvlájo, Gr. ερμυχών
animo beſeelen. O Zaporofkich baią, iż ci iunacy dzie-
więć duszy maią. Paszk. Chor. A. 2. Z Korhanowskiego
o duszach inż wiecie, Ze iedna ma bydź w ciele, a druga
w kalecie. Jag. Gr. B. 4. Sam radby umknął się gdzieś
z duszą. Bardz. Tr. 377. Kiedy z oyca dusza, na panią
matkę opieka spadnie. Falib. Dis. R. 2. Jakešmy się na
niego do szabel porwali, Nas było wielu, ledwie zoftał się
przy duszy. Niemc. Pow. P. 85. Rzekł, ponieważ tak
na mą nacieracie duszą, Ja od nieprzyjiaciela ratunek wziąć
muszę. Otw. Ow. 187. Zakazano, żebyś krwi nie iadał;
bo krew ieſt dusza; przetoż nie będziesz iadł duszy
z mięsem iéy. Bibl. Gd. Deut. 12, 23. Wyrobnikowi
tegoż dnia dasz zapłatę iego, abowiem ubogi ieſt, a z te-
go żywi duszę swoję. ib. 24, 15. Gdy glod zaſ wszyſt-
kich nierodzielnie dusi, J to dadź przyidzie, co kto ma
przy

DUSZA.

przy duszy. Chrość. Fars. 390. Szeląga nie ma przy duszy. Teat. 8, b. 14. Winien ieł z włosy i z duszą i z ciałem. Mącz. animam debet. Gdybyś kogo bił, tak żeby śmierć zaszał, tedy dasz duszę za duszę. Bibl. Gd. Exod. 21, 23. Miłował go, iako duszę swoję. Budn. 1 Sam. 20, 17. Ey nie żartuy, ta ieł dusza iego iedyna; wierz mi, nie ma nic milszego. Pafl. Fid. 157. Wieczko moia, duszy møy duszo! Karp. 1, 39. Duszo moia, pociecho iedyna. Teat. 53, 42. § 2) uczucie = serce, die Seele, die Empfindung, daß Herz. Pierwszych chrzescian było serce iedno i dusza iedna. Skarg. Dz. 19. ein Herz und eine Seele. Jedna to dusza (o wiernych przyiaciach). Cn. Ad. 311. Bazyliusz z Grzegorzem żylji iako dusza iedna we dwóch ciałach. Skarg. Zyw. 1, 3. Ja i on iedną prawie żyiemy duszą. Teat. 21, b. 11. Jedną óuszą w dwóch ciałach techneli. Mon. 70, 654., Bs. zduszciti se animo coalescere, Eccl.единодуш твую Gr. ὁμοφυχέω; Eccl. единодушный Gr. ὁμοφυχος = Eccl. согласодушный, у котораго душа или сердце съ къв согласно, содушный, таккуюже душу имушій. Ec. единодуш'е Gr. ὁμοφυχία. - Ec. благодушный Gr. ἀυφυχος, ἀυφυχος, Eccl. благодуш'е Gr. ἀυφυχία, ἀυφυχία animi praeflantia, alacritas, animositas, generositas; Eccl. благодушствую Gr. ἀυφυχέω, ἀυφυχέω (cf. tuszyć, otucha). Z duszy całey, serdeczny, uprzemymy, Rs. задушевный. Z duszy i serca wielbie wspaniale to hasło = naród z bogiem, bóg z narodem. Gaz. Nar. 1, 196. St. Aug. Wiersz pełny duszy i ognia. ib. 302. W te wargi dusza się zebrała Ergaście wszytka. Pafl. Fid. 73. Z duszy całęy kontentem. Teat. 48, b. 4. et 15. 107. Z duszy serca to uczyni, von ganzer Seele, von Hertzen gern (ob. serce). Dusza go ma nie cierpi, ib. 48, b. 4. Mię te bluźniersłwa za duszę wzięły. Smotr. Ex. 15. Ie gićengen mir an die Seele. - §. Dusza różna od ducha, iako władzy wyższye, rozsądku, rozumu, niedere Seelenfräfte. Słowo boże przeznika, aż do rozdzielenia i dusze i ducha, i myśli i zdania serdeczne. Bibl. Gd. Hełr. 9, 12. Dusza nasza duchem się zowie, gdy obmyšla rzeczy niebieśkie; ale się duszą zowie, gdy rzeczy ziemskie i te z bydłem równe zabawy, na sobie nosi. Skarg Kaz. 85. § 3) iftość w nas myślaća, przez ciało działająca, wolą i rozum maiąca, die Seele, daß in uns denkende Wesen. Dusza człowieka ieł to iełtestwo i moc nieiaka, która okazuje się przez rozum, wolą, wolność. Mon. 76, 211. Jako matka między pszczolami, dusza w ciele człowieczym między wszytkiemi członkami. Gil. Pofl. 45. Wielce się przełęklszy, poradzili sobie, bo mądra ieł rzecz dusza w potrzebie. Skarg. Zyw. 2, 395. Psu oczy przedał, a czartowi duszę. Jabl. Ez. 161. Dam mu i to, ale powiedz, że za iego duszę, Boh. Kom. 1, 145. (cf. sumnienie). Zydowska dusza a księże zebranie. Rys. Ad. 80. O dziś się z mięsca nie ruszę, Przyrzekam ci to na duszę. Karp. 1, 147. bey meiner Seele! Na duszę moię, żeć dotrzymam tego. Pafl. F. 277. Ah! na mięto duszę, Zamknąć ich muszę. Teatr 52, d. 71. ib. 30, c. 30. - ib. 55, b. 87., Slo. na mog' dušu; Sr. 1. nam dušku, na moju dušku; Vd. per mojei dushi, cf. Vd. perdushiti se, sadushiti se, Bh. dußati se, dußugt se iurare in animam suam. Crn. perdúsham se = duszę zapisuię). Brac' na

Tom I.

DUSZA.

553

duszę ob. Brać). Nie zarazem, kiedy się ezłowiek pozyna w żywocie matki swéy, dusza bywa wlewana, ale za czasem, kiedy ciało zupełnie będzie. Karnk. Kat. 31. - § 4) dusze zmarłych, duchy, die vom Körper getrennten Seelen, die Geißler. Dusz ludzkich przechodzenie w ciała drugich ludzi abo zwierząt, a z nich zaś w ciała drugich ludzi, Metempsychosis. Cn. Th. die Seelenwanderung. Nieboszczyk møy ociec, Boże święć nad duszą iego, tak mawiał... Kras. Doś. 19. Nieboszczyk møy brat, Panie święć nad duszą iego... Kras. Pofl. 1, 70. Gott sey seiner Seele gnädig, Gott habe ihn selig. Bs. zaudugbina, dobro djello ućigneno za duszu, almułtvo (cf. zaduszny.dzień). § 5) ftworzenie duszą obdarzone, per excell. człowiek, die Seele, daß mit einer Seele begabte Geschöpf, der Mensch. Jeł takich mięs wiele, gdzie się sama dusza miało wszytkiego człowieka khładze. Sak. Dusz. 32. Dusza nasycona i plafr miodu podepce, ale glodnøy duszy i gorzkość słodka. Bibl. Gd. Prov. 27, 7. Nie tożsawił ni sz zątka w mieście, i wszytkie dusze wytracił. Bibl. Gd. Jos. 10, 40. (wszytko, co dycha. Budn.). Wziął Abram żonę i brata i wszytkę maiętność, i dusze, których nabyli w Haranie, i wyszli. Bibl. Gd. Genes, 12, 5. Nie była z nią na ten czas, żadna żywa dusza. P. Kchan. Jer. 157. keine lebendige Seele, kein Mensch. Udał się do wsi, bliško mięsca bitwy będąćy, w której żywę duszy nie znalazł. Perz. Cyr. 3, 82., Bh. ani Kīrīkska ne było doma. Dusza fałszywa. Teat. 53, 52. (człowiek, charakter fałszywy). Dusza prawa. Rey Pofl. T. 4. Rozumiałby kto, że niewinna dusza, a w tobie całe piekło ieł zamknięte. Teat. 10, b. 28. (niewiniątko). Ec. чисудушный, comośceradźczyński. Dobra dusza; człowiek ani ży, ani dobry, eine gute Seele, eine ehrliche Haut. Wielki z niego proflaczek, ale przy tém bardzo dobra dusza. Teat. 53, 24. Był møy ociec z tego rodzaj ludzi, których to pospolićie nazywaią dobrą duszą. Kras. Doś. 13. - 6) sprężyna czynności, die Seele, die belebende Triebfeder. Pan Doświadczyński był duszą każdego posiedzenia. Kras. Doś. 63. On duszą rozrywke i przewodnikiem do wszytkich uciech. Teat. 7, 27. Ządza duszy pozwala buiać po całym świecie, przetoby ią duszą duszy nazwać. Mon. 71, 877. 7) dusza, treść, drzeń iakię y rzeczy, duch ięy, wyciąg, die Seele, der Geißt, die Hauptkraft, der Kern einct Sache. Extrakt, to ieł wyciągnienie duszy albo iftoności z roslin. Syr. 96. Iftność albo dusza z ruty wyciągniona, ib. 546. - §. II. 1) Wewnętrzne hydrożenie armaty, zowie się duszą. Archel. 3, 54. die Seele der Kanone, die Höhlung. W sznurach пладаacych się z wiećy niż trzech żeber, duszą się zowie sam pośrzodek, bądź to z nici dany, bądź też pleciony. Jah. Art. 3, 290. der Kern in einem Stricke, die innern Fäden. cf. Vd. luzhna dusha Knot lampy. Odpodnie miąższe żelazo, które przez całą oś przechodząc, w drzewo z dołu się wpuszeza, zowią duszą. Archel. 3, 62. das Sahlband. Dusza żelazka od prassowania chufu, der Bolzen des Pletteisens. - Dusza pióra = wewnętrzny w pieniu pióra drzeń, die Seele im Federtiele. Tr. - Dusza formy, ieł to część ięy wewnętrzna, którą metal oblewa. Os. Rud. 170. die Seele der Gießform, der Theil, den das Metall umfließt. Dusza bomby; kula gliniana, zro-

70

554

DUSZE = DUSZEYKA.

DUSZKOWY - DUSZNOSC.

biona na wrzecionie żelaznym, czyniąca po odlaniu pró-
żne mięsce w bombie. Jak. Art. 3, 290. der Kern, die
Höhlung der Bombe. - §. Botan. macierza dusza ob.
Macierza, DUSZĘ ob. Dusić. DUSZENKA ob. Duszey-
ka. *DUSZETRATNY, a, e, - ie adv., duszę gubiący,
duszę tracący, *duszozgubny, sełcenverderbend. Złe i
duszetratne rzeczy. Smotr. Ap. 178. *DUSZEWNY ob. Du-
szny. DUSZKA, i, ż., Demin. słowa Dusza, das Seeł-
chen. Rg. duszizza; Cro. duszicza; Bs. duszcza; Ec. dý-
uschka (Rs. душка wentylator; dołek serdeczny; Crn.
dushk aěr.). Meton. Da on duszkę święta - da on ła-
fkę bożą - nie da nic. Gn. Th. 488. (cf. z bogiem!).
2) pani duszka, milośnica (cf. małpa, gamratka) die
Buhlerinn. Kazimierz wróciwszy się z Rusi, dopiero
znowu na zbytki się udał, i miał iedną panią duszkę w
Opocznie, drugą w Krzeszowie, a trzecią w Lobzowie.
Bielk. Kr. 193. Poznań ią zaraz po słroiu kto była, J
krzyknie: anoż pani duszka z gachem. P. Kchan. Jer.
555. Upoił go bardzo, i położył podle niego panią du-
szkę, ktorą naprawił, że mu klucze ukradła szkatuly.
Nar. Chodk. 1, 191. (z starego pisma 1592 R.). Prze-
ftań na saméy poduszce, A. J. pokoy pani duszce. Bie-
taw. Mysl. A. 3. Fraybiterki, pani duszki. Paßk. Dz.
127. Ezop. 133. Biada gladkim rozkosznicom, Pa-
nion duszkom upśtrzonym. Brud. Oſt. E. S. Przysięga
milosnicy, pani duszce. Męcz. Rzekła Pallas, nie
mnieć to onego iabłuszka Było dano, Wzięłać ie ona pa-
ni duszka, Chytra Wenus. Rey IViz. 85, b. - §. 5) mój
duszko, mój duszka, moia duszko, moie duszko, podług
rodzaiu osoby, do których się mówi - o mój ty kochany,
iedyny, moie życie, moie serce, meń Herzchen, meń
Schägchen. Rs. dушенька. Odniesł to, mój duszka,
memu bratu, Zebr. Ow. 255. fidissime). Tak ieſt, mój
duszko, tak. Twor. Wie. 50. Mel meum, mój duszko!
mój rodzony, mój mily. Męcz. Coż go (kota) w uszko
ukąsiło, bo się łapką skrobał mój duszka. Zab. 15, 285.
Treb. Dafui mój duszka. Zab. 15, 424. Zabt. 4) Bo-
ran. Macierza duszka ob. Macierza d. *DUCHEM, *DU-
SZEM, DUSZKIEM adv., iednym tchem, nie oddychaiąc,
nie odpoczywaiąc, in einem Athem, in einem Zuge, auf
einen Zug. Bh. gědnim dauffkem, na geden dauffck; Cro.
na dussak; Bs. u jeden dussjak; Rg. na dussjak; Ross.
Akhomb. Umie on gorzałeczki duszkiem kwartę wypić.
Rey Wiz. 62. Jedzę za drugą szklankę wytrzaśał a du-
szkiem. Teatr 45, c. 76. Wyb. Co dobry knfel duszkiem
zmoże, to grzeczny pachołek. Falib. Dis. R. 3. Po łekku
będziesz pił, a nie duszkiem. Syxt. Szk. 279. Kto tam
nie wypił nalanęy duszkiem, Wziął podług uſtaw w gło-
wę garnuszkiem. Nar. Dz. 1, 124. Polknął duszkiem
pełną źklenicę; po téy, nie oddychaiąc, połknął drugą.
Offol. Str. 1. Spiewańcę pelniliśmy duszkiem miodek sło-
dki, Ten za zdrowie Jagnienki, tam ten za Dorotki. Zab.
1, 187. Hollender częſtym się zakrapia duszkiem. Min.
Ryt. 2, 299. (lykaniem, piciem, wyłykaniem iednym
tchem). §. co tchu, co tchu staie, in vollem Athem,
gau vollem Athem. n. p. Ona co prędzey wziąwszy się ku
gęſtwie, Gdzie niosły oczy *z *duszem uciekała. Tward.
Daf. 66. Duchem pobiegł na drugą wieś. Ld. DU-
SZEYKA, DUSZENKA, i, ż., pani duszka, das Lieb-

chen, die Buhlerinn. Aliści wszysłko, cokolwiek zofta-
lo, Miało Duszyckiéy duszeńce się dało. Bratk. P. 3.
Duszéyka smaczne pioruszki gotie, A arsenikiem po-
wierzchu cukruie. Bratk. K. 3, b. DUSZKOBY, DU-
SZKOZYBY, DUSZKOZ go, czegokolwiek, z oby to. Gn.
Th. o gdyby tu! Wtod. ach wenn doch! o wenn doch!
wollte Gott! Duszkoby znaleźć całeka takiego, By mnie
pozbawił gościa tak złego (podagry). Comp. Med. 384.
Duszkoby w wolnéy popłynąć wolności! Wad. Dan. 37.
Duszkožby i prędzey umierać; ale dosyć woli bozkiéy
rychło. ib. 178. Duszkóžhy Poliarcha w takiéy miesza-
ninie! On sam tylko iedyną tarczą i pażą. Pot. Arg.
374. Obudziwszy się chlop mówił: hey, hey, duszkož-
by tam na iawie bydź, i zażyć, iakom téy nocy we śnie
zażywał. Haur Sk. 160. DUSZNIE adv., z duszy, ser-
decznie, von ganzer Seele, von Herzen. Duszniem się
z tego radiował. Mon. 76, 142. Dusznieie sobie życzył
zoftać Hrabiąc. Uſtrz. Kruc. 2, 504. Do domów prosili
dusznie o dymissą. Tward. W. D. 2, 189. Synu mój,
niesłusznie Potwarz na cię tę kładlem; żal mi tego du-
sznie. Min. Ryt. 1, 57. Dziwować się dusznieie mamy te-
mu, Ze Hiena wprzód bywszy samicą, zoftała samcem,
2) koniecznie, durchaus, poniewoli. Gn. Th. Takich
trzeba dusznie na gardło sądzić, aby więcćy nie broili.
Star. Vot. E. 4. Upatrował go w sżedzie, żeby się du-
sznie z nim zprobował. Tward. Pasq. 86. Nie odkładny
do intra, dziś łyż ftryiu słusznie, Młody może, staremu
trzeba umrzeć dusznie. Kochow. Fr. 49. Nie dopuszczaią
wołoności żadnéy obierania religii; ale wszytkim dusznie
rozkazaią bydź protestantami. Birk. Et. 16. DUSZNI-
CA, y, ž., Bydlęta robocze, podległe są iako i czło-
wiek ślinogorzowi kataralnemu i zapalającemu, i to na-
zywaią dusznicą. Dyke. Med. 2, 3. Verſetzung des Athems
durch Brusigeschwüre, Engbrüſtigkeit. *DUSZNIK, a, m.,
duszy nieprzyjaciół, der Seeleſtind. Mam te, czarcie,
nadzieje, Ze się z twoich fortelów, duszniku, naśmieję.
Groch. W. 187., Crn. et Vd. dushnik - krtań, luſt,
przewiew; Ross. d) шник) luſt, dушникcьк, духо-
ва)хня баńка wonna, ein Nicosifidchen; Ec. душник,
мѣх внутри человѣка, приплягамельный возду-
ха, леккое, płuca). DUSZNO adv.; 1) tu duszno, tu
ieſt zaduch, ciężkie duszące powietrze, hier iſł zum Er-
ſticken, hier iſł beklemmend, drückend, drückende, schwere
Luſt. Słowo Rukkie. Duss. 52. 2) duszno komu; do-
grzewa mu, es beklemmet ihn, es iſt ihm schwüle, beklom-
men. propr. et fig., parno ciasno mu; n. p. Kazimierz,
że mu iuž duszno było, wziął z Bolesławem do dwóch
miesięcy przymierze. Bielk. Kr. 150. Jak to niewie-
ściu)ch zniesie kirys w boiu, Gdy mu w bławacie duszno
na pokoiu? Kochow. 39. Dobywał Rzymu, i iuž Rzy-
mianom było bardzo duszno. Rey Zw. 86, b. Duszno
duszy moiéy, w ciężkiéy żałości nic iéy nie ukoi. Ryb.
Ps. 43. On rozdawał, sam iuž prosi, Wczora Pan,
dziś mu duszno. Bal. Sen. 44. DUSZNOSC, ści, ž.,
die Engbrüſtigkeit, das Keichen, schwerer Athem; Boh.
duſnoff, duſhnota (duſsneti = dusznic, duszność cierpieć);
Rs. духома para, wydech). Dusznica, przytrudnięysze
oddychanie, n, p. Duszność pochodzi z źarości albo z
zaſtarzalego kataru. Haur Sk. 421. (cf. Dychawica). O

DUSZNY - DUSZOZGUBNY.

duszności i dychawicy, de aftmate. Perz. Lek. 184. -
§. duszność powietrza, ciężkość oddychania w nim, die
Schwere der Luft, die einem bekommen macht. DU-
SZNY, *DUSZEWNY, a, e, od duszny, duszy się tyczacyj,
Seelen-, der Seele, die Seele betreffend. Boh. duſſny;
Bs. duscevan, duhovni; Ross. душевный, душный
(Cro. dussevni conscientiosus. Dal. dussevnoszt con-
scientia). U nas i w świeckich i w dusznych rzeczach
gody niemas. J. Kchan. Dz. 177. Dobra wierzchne,
dobra duszne, dobra cielegne. Petr. Et. 26. Od boga w
dary duszne, opatrzony będąc. Birk. Dom. 97. Duszne
sily daleko ważniéysze są, niżli cielegne. Ezop. 123.
Duszewne. Smotr. Ap. 35. Choroba duszewna, grzech.
Pimin. Kam. 182. Jak sobie dusznego życzę zbawienia,
Mon. 73, 517. Już tedy kreaturo nieszczęśliw teząć,
abys swą fkruchę duszną wyraziła. A żal i gorzaćzoż żalu
na wierzych wynurzyła. Kulig. Her. 4. y. duszę maiacy,
Befeelt. Rzeczy duszne i bezduszne. Petr. Ikon. 51.
§. duszny, duszący, oddech ciążacy, bekllemmend, cr-
tifend. Vd. hlapliu, slapoviten. (cf. Crn. dushlov respi-
rabilis. *DUSZOBOYCA, y, m., zabóyca duszy, der
Seelenmörder. Odrepy od prawdziwego paſterza, a przy-
ſtania do szubrawców i duszobóyców piękelných. Birk.
Froh. D. Birk. St. C. *DUSZOBOINY, a, e, ie
adv., zabiiaiacy duszę, ſeelenmordend. Paciorki te bro-
nią są na duszoboyne one mocarze. Chod. Koſt. 11. cf. Ee.
Aушеборемbie Gr. ψυχομαχία; Ec. дупеборемую Gr.
ψυχομαχεω. *DUSZODAWCA, y, m., Ec. душебаевъ
Gr. ψυχοδόγης, der Seeelengeber. *DUSZOIEDZCA, y, m.,
der Seeelengeſſer. O żeby duchowny był duszoiedząc, t. i.
niczym się innym, ieno dusz bołu pozyſkaniem nie kar-
mit. Sk. Zyw. 268. *DUSZOLÓWNY, a, e, ie adv.,
dusze chwytajacy, ſeelenſangend. Duszolowne grzechy.
Ryb. Gesl. D. 2. *DUSZOLUBNII, a, m., der See-
ienliicher, Freund der Seele. Ec. аушебоевъ, ауше-
юбимеъ, aſſ. аушеюбийъ, Greck. φλούχος.
*DUSZONIENAWISTNIK, a, m., der Seeelenbäſſer. Ec.
душеюненяидъ Gr. μισόβηχος. DUSZONY, a, e,
part. pefſ. verbi Dasić, gewurgt. y. w hachni, w zam-
kniętym naczyniu gotowany, o mięsiwie, gedämpſt; n. p.
duszona potrawa, ein gedämpftes Gericht; duszona wolo-
wina, gedämpſt. אַנּוּכִּיִם: duszonika. Bndtk. *DU-
SZOROZBOYCA, y, m., *duszobóyc, der ſeelenmör-
der. Dvay kacermiſtraowie, iadowi duszorozboyry. Sk.
Dz. 1181. Sk. Zyw. 2, 194. *DUSZOROZBOYSTWO,
a, n., zaboy duszy, der ſeelenmord. Oby króleſtwo od
domowego duszorobýſtwa, a niezgody womeł było.
Sk. Zyw. pr. *DUSZOSKAZNY, a, e, ie adv., ka-
żacy duszę, Seele verderbend. Ec. душемаѣный Gr.
ψυχοδόγος, Suſſ. душемаймествомо Gr. ψυχοφο-
γία, Ec. душемаймеъ Gr. ψυχοφογύς. *DUSZO-
ZBAWIENNY, a, e, ie adv., ſeeleruſłöſend. Ross.
душеосаймеъный, душепаоцый, Ec. душема-
хиameъный. Nauka duszobawienna. Pim. Kam. 396.
Duszozbawienny pozytek. Smotr. Nap. 9. *Duszozba-
wiciel Ec. душеспасиameъ. *DUSZOZGUBNY, a, e,
ie adv., ob. duszetratny, Rs. душепагъный, душе-
паймеъный, душемаѣный; Ec. душегубитель-
ный. ztąd душег) биitechствую, душегубитель,


DUSZYCA - DUZOSC.

555

душегубительство, душегубство. DUSZYCA, y,
ż., dusza zmarłego, duch, der abgeschiedne Geißt, die
Seele des Verſtorbten. W podziemnych krainach, blade
duszyce mieszkanie swe maią. Groch. W. 604., Sor. 1
wotemkiete dusche (NB. Dusii a Gallis adpellati sunt dae-
mones improbi mulierum appetentes. Reines. defens. va-
riar lect. 15+.). Blade duszyce, naymnię nie wiedzą iuž
co to tęſknie. Groch. W. 456. Poszarpię pazurami
wam krzywemi lice, Jaką moc zmarłych maią po śmierci
duszyce. Hor. 2, 352. Min. Godny ten rym święty
uſtroni, Słodko duszycom w chętne uszy dzwoni. Hor.
1, 256, Nar. umbrae). 2) biedna dusza, die arme Seele!
Jeſtliże na tym dosyć, iż ciało ubrane, A na miléy du-
szycy wszyſtko odrapane. Rey Wiz. 54. DUSZYCZKA,
i, ż., Demin. słowa Dusza, Duszka, das Seechen. Bh.
duſſichka; Crn. dushiza). W. Poſt. W. 32.
Duszyczko mila, gościu i towarzyszko tegociała, gdzie ty teraz pód-
dziesz! Sharg. Dz. So. Z wiernéy duszyczki bożej spra-
wią poganina. Paszk. Dz. 50. Niewinna duszyczka. Rey
Poſt. B. 4. Duszyczkę polewać posilić się trunkiem,
ſich mit einem Trunke haben. Tr.

Pochodzą ieszcze: bezduszny, dodusić, nadusić, odu-
sić, podusić, przedusić, przydusić, udusić, udusztiwy,
zadusić, zaduszny, *oduszewić.

*DUTKA, - tki, ż., trąbka zawinęta, z Niem. ein Düt-
chen, Dütchen. Fig. Oddam ia wet za wet dobrodziécy,
Zawyie i ona w dutki tak, iak iey dokuczę. Teat. 24, b.
22. (cf. dudek).

*DUTEPASY n. p. Umierzywszy poganie, że obłężeni dobrze ieszcze opatrzeni, pozli w dutepasy. Pot. Pocz. 361. odſtąpili od obłężenia; zwątpili o wzięciu miała.

*DUTKOWAC ob. dudkować. *DUZ ob. Duży.

DUZAC się, ał, a, recipr. niedok. (zdużać dok. qu. v.),
walczyć z kim, pasować się z kim, mocować się z kim,
biedować się z kim, mit einem tingen, kämpfen. Duża-
się z fortuną, siłą swę mądrości, Jak pływacz przeciw
rzée, Jabl. Tel. 513. Do wzmocnienia siły dzieci, da-
żania się wzaiemne, podnoszenie ciężarów, ubiegania
się wgraći, używane bydź powinny. Kras Lift. 65.
DUZEC, ał, eli, żeie neutr. niedok., duższym,
większym, silniéyszym się źawać, Ross. дюжьмь, gró-
ſer und stärker würdn. Sil mu coraz przybywa, co
dzień to dużeie. Pot. Arg. 577. Potrawami się człowiek
posila i dużeie, nie tylko do życia; ale do roboty, do
chodzenia. Sharg. Kaz. 281. *DUZNOSC ob. Dużość.
DUZO adv., wielce, mocno, bardzo, znacznie, mnogo,
groß, starf, seßr, viel. Wielki iuž ſrach czuie, włosy
wſtaią i pod nim drzą dużo kolana. Jabl. Tel. 249.
Zgromadza woyſk dużo. Przyb. Luz. 128. Ledwobym
cię mgł poznac, dróżs się odmienił. Jabl. Tel. 150.
Męczennika tego tak dużo kat do pala łančuchem przy-
wiązał, aż go zadawił. Baz. Hfl. 54. Bay prawie, bay
dužo. Mon. 75, 64. DUZONOGI, a, ie, uig dużych,
großführig. Byki dużonogie. Otw. Ow. 258. DUZORĘ-
Kl, a, ie, rąk dużych, großhändig. Ross. рукастый.
DUZOSC, DUZNOSC, ści, ż., wielki wroſt, Gróſſe
des Wuchſeg. Rs. дюжесть. Przeſtraszony dużością
olbrzyma. Otw. Ow. 196. 2) siła, moc, die Stärke.
Poſtawa ta naysłuszniéysza, gdy koń ma ciało upelne a

70

554

DUZY.

DWAY.

mocne, gdzie też wzrośt z dużnością ciała zgadza się.
Cresc. 525. et 15. Przy poznawaniu dobroci konia,
uwazją też mocność albo dużość iego. Cresc. 525. Ser-
cem wielką dużość pokazywał, w bogu ufaiąć. Skarg. Dz.
548. Po wszystkim ciele swym zdrowie uczuł i dużość,
z podziwieniem lekarzów, którzy iuż byli o nim rozpaczyli.
Birk. Dom. 153. cf. niemoc). Dobra ciele滑esne, zdrowie, czer-
dłość, dużość, uroda. Zrn. Pfl. 2, 353, b. Pan ieſt
opoka ma, moc a dużość ma. 1 Leop. 2 Reg. 22, 2.
(sila moia. 3 Leop.). Podpierayże mię, a day mi dużość.
Baz. Hfl. 33. Skanderbeg okazował niepodobne dużości
swéy i mąztwa swego znaki. ib. 405. et 101. et 141.
Toć ieſt szczęśliwy zakon, w którym duch ś. z nami ro-
bi, i nam do niego dużość daie, abyśmy wypełniać go
mogli. Skarg. Kaz. 257. Niedużość, niedużość z sła-
bość, n. p. Boże podeymuy niedużość naszeł od tety roboty,
day siłę chorym rękom naszym; robić będę, ieſli mi tę
chorą rękę zleczysz. Sk. Kaz. 92. Wodka ta członków
niedużość i niesnadność ku ruszaniu lęczy. Sien. 241.
W białey głowie ma bydź coś pieszczonego w miarę żeń-
skiej niedużości. Gor. Dw. 228. Kiedyby siła przy téy
niedużości kobiecégy, toby świat nogami zdepały, Tward.
Daf. 45. (Boh. neduſ choroba; Ec. neду́ф, neдуго-
вами chorować ob. Niemoc. Slo. nedaužiwoſt debilitas;
Bh. dužiſi służyć komu n. p. potrawa suły mi). DU-
ZY, *DUZ, a, e; compar. Duższy, Dužniéwszy, z wiel-
ki, wysokiego wzroſtu, groß, von großem Bucſche. Ross.
dužiſ, дюжий, дюжий, дюжь. Duższy olbrzym, niżeli kar-
lik. Sharg. Zyw. 2, 254. ſ. mocny, silny, ſtart, mäß-
tig, kräftig. Mądrze natura opatrzyła, aby mąż był
duższy; niewiaſta od męża słabszą i mdlcyszą. Petr.
Ekon. 7. Nie goń duższego, miiay go o milę. Jabt. Ez.
146. Gdzie prawa żadnego niemasz, tam kto duższy,
ten lepszy. Bielſ. Kr. 573. - Rys. Ad. 28. Zmacniay
się, a bądź dużym; nie bój się, ani się lękay. W. Jos.
1, 9. Jeſteś o wodze taką cnotą duży. Jabt. Buk. D.
Niezliczona liczba z powietrza umierają; naydużsί ledwo
do piątego dnia trwali, Sharg. Dz. 555. Dužniéwsy mo-
gą dłużey wytrwać. Klok. Turk. 176. Którzy po gó-
rach mieszkają z bydłem paſterze, dužniéwsi maią bydź.
niżli którzy na noc do wsi zganiają. Cresc. 570. Mars
i Herkules, zdrowi i duży będąc, rycerſtwa dokazowali.
Groick. Obr. pr., Ec. błaГОдужескую Gr. ἀνδενω.
Która ſtrona duższa, a która słabieje? Alb. 2 Woy. 29.
Nie na chód prawych ścieszek, lecz na chod złé drogi,
Miałem duże nogi. Kulig. Her. 21. Za nim, iako za
nayduższym murem w obronie siedzą. Falib. Dis. S. 2.
Potrawy téy pożyway, abyś z niéy duży był czartu i
przeciw grzechowi. Sharg. Zyw. 2, 424. W nas wiele
chorych członków i niedoſatków tai się, póki ciało ieſt
zdrowe i duże; które czasu choroby iątrzą się. Modrz.
Baz. 158. Wziąlem chlěb niebieſc i na posilenie; toć
inż duży będę na pracą w robocie bożéy. Skarg. Kaz.
161. Na takie nie duż ieszcze niewygdy Susz. Pieś.
5. K. 2, b. Spado bez sił abo członka męzkiego uro-
dzony, *wnetr, nieduž, albo wałach, rzezaniec. Mqcz.
Nieduży, z Czefa ka nedužiwy chory; n. p. Mągleś doma sie-
dzieć a niedużych tym czasem braci, w chorobie doglądając.
Krom. 447. aegrotos, krank, Slo. nedužiwi (Slo. nedau-

žiwý debilis); Rs. неду́жный, неду́жень (cf. nie-
mocen).

D W.

DWAY masc. person., DWA masc. et neutr. - DWIE
femin., Boh. dwa, dwě; Sr. 1. dway, dwaí, dwe; Slo.
dwa, dwě; Sr. 2. dwa; Sla. dva, dvi; Rg. dvá, dvje,
dva; Bs. dva, dvi, dva; Cro. dvá, dve, dva, Crn. dva,
dvě, dva; Vd. dva, dua; Rs. двá, двѣ, двá; Obd.
zuen, zuo, zuci; Ulphil. twa, twai, two, Niederb.
twe, Anglos. tu, twa, twegen, Angl. two, Suec, twá,
Frland. do, w Krym. tua, Lat. duo, Gr. δυν, Pers.
dou, Jndoflan, du, dujum, Chald. 17 duo (Hebr. 17
satis). Numeral. cardinale, pośrednie między iednym
a trzema, zwoj. Manicheuszowie учyli, iż są dwa po-
czątki rzeczy. Biat. Pofl. 251. *Dwa (dway) z znaciłow
iego szli. W. Pofl. W. 326. Dwa dni przetrwają Eccl.
dвоеденствовали. Sila złego, dwóch na iednego.
Teat. 19, b 76. Pot. Arg. 2. Herkules sam nie zdo-
ła dwoma. Pot. Arg. 298. J Herkules nie był dwiema
srogi. Tward. Daf. 62. Dwiema lepięy z sobą, niż ie-
dnemu. Cn. Ad. 219. Dwa więcćy mogą, niż ieden. Cn.
Ad. 219.- ReyZw. 26. Dwa więcćy uyrzą, niż ieden. Cn.
Ad. 219. Stara nowina, dway pięciem nie zdola. Pot. Syl.
137. Zawsze łatwiej dway trzeciego pobodzą. ib. 168.
Dwa razy daie, kto prędko daie. Gemm. 76. Dwa pan,
trzy woyenko. Rys. Ad. 9. Łap daie kaczki za iedną ne-
gę. Rys. Ad. 34. Dwie sroki za ieden ogon. Wofk.
Na ieden raz dwie wieczerze odprawić, coenas duas
unica mensa explicare. Mącz. Jednym podarkiem
dwu sobie niewolić. Cn. Ad. 513. Ubić iednym frze-
laniem dwa ptaki. Teat. 45, b. 22. Jedno dobro-
dzicyſtwo ma dwiema służyć. Gorn. Sen. 423. Zle
dwiema służyć; gorzcy dwom panować. Knochow. 269.
Dwiema panom razem służyć trudno. Cn. Ad. 220. Tru-
dno z jednego wołu dwóch ſkór łupić. Pot. Zac. 2. Kto
dwu zaiąców goni, żadnego nie uchwyci. Cn. Ad. 378.
Między dwiema siekiera zginęła. Rys. Ad. 34. Ptak na
dwu drzewach chcąc sieść, na ziemię upada. Rys. Ad. 58.
cf. na dwóch ſłockach siedzieć. Slo. medbi dwoma ſłolić
kami na zem člonek padá. Na dwu drzewu siedzieć, z
iedný báni k wie *ścienie malować, na obiedwie *nodze
chramać, dwom ſtronom służyć. Kosz. Lor. 41, et 52.
- Po dwu lat (latach, leciech) widział Faraon sen. ..
W. Genes. 41, 1. Po dwu dniu. W. Pofl. W. 328.
(Dualis; zamiął po dwóch albo dwu dniach). *Dwu
rzeczy potrzeba. Kucz. Kat. 2, 573. Miał *dwu nie-
woluiku. Glicz. Wych. M. 3, b. Dwa *pieniądza. 1 Leop.
Luc. 21, 2. Dwa *miecza. ib. 22, 38. Dwa grosza (cf.
grosz). Za dwóch iadł, pił, bił się etc. z tyle ileby
dwóch drugich potrafiło, er hat für zwoy gegeſſen ic. so
viel, als zwoy andere. Widziałem wielu ludzi, którzy
zjadali i za dwóch, ledwie nie za trzech. Syxt, Szk. 265.
Nie trzeba było siwasza (osła) na powtórki prosić, Na-
tychmiał zaczął za dwóch kosić. Zab. 13, 274. Trěb.
Dway a dway kaci na przemiany, ściawszy gniewem ze-
by W subtelnym (Jezusowym) ciele rąbią okrutne po-
reby. Pot. Zac. 100. t. i. parą; coraz dwoch drugich,
zu zwoy und zwoy, immer ein Paar. Ci tedy między so-

DWADZIESCIA - DWAKROTNY.

hą dwa a dwa szermuią, Paszk. Dz. 60. O dwóch rzecząch, które powinny bydź do siebie dobrane, mówi się zamiał dwa, para: parą końmi przyiechał: parę piłtoletów sobie kupił. Kazał sobie roluć parę trzewików, tak też: trzy pary piłtoletów; sześć par trzewików, ale iuž nie dwie pary koni, tylko cztery. §. Jmpr. Dwa słowa odkryią ci tę tajemnicę. Teat. 25, b. 9. para slow, iedno słowo, nie trzeba wielu słów, ein Paar Morte. DWADZIESCIA, G. dwudzieśtu; Boh. dwadzec, dwadźeti; Slo. dwacat'; Sr. 1. dwazęci, dwaczęto; Sr. 2. dwaczętżi, dwazęscią; Sla. dvadeset; Bs. dyaeſt, dvadeset; Kg. dvadeset; Crn. dvajset; Vd. dvaſti, dvaiseti, duaiseti, doiedeset; Cro. dvadeszet, dvadeszći; Rs. dwadźeсяmь. Dwa razy dziesięć, zwanzig. W czasie dwudzieśtu czterech godzin. Wys. Aloys. 436., Rs. nowożeńcsmo. Przez cztery dwadzieścia godzin. Syr. 270. On taki tchórz, iakiego o dwadzieścia mil w okolicy nie znaydzie. Teat. 17, b. 14. Przed dwiemadzieły lat (przed dwudziełą latami). Herb. Stat. 5. Vol. Leg. 2, 591. ze ſtem *dwiemadzieły ofiarnikami*. Budn. 2 Chron. 5, 12. Dwadzieścia i ieden, ein und zwanzig. Dwadzieścia i dwa, zwep und zwanzig 1c. Boh. gedenmeechta, dwamechta, dwamechertma; adj. ord. dwamechtnu; trzimechta, cizymmechta, pětmeechta 1c.; dwadzieścia siedm Boh. sedmmechta; Ec. niридевянь. Dwadziescia ośm Bb. ośmmechta Slo. ośm a dwadźate. Dwadzieściakroć Bb. dwacetkrat. DWADZIESCIORAKI, dwudzieścioraki, zwanzierley Bb. dwadziech. DWADZIESCIORO, DWUDZIEŚCIORO, - rga, n., dwadzieścia sztuk różnøy pfer, zwanzig Stück. DWADZIESCIATRYANCUL, u, m., Jcosae drum, Solſki Geom. 2. dwadzieściatróykąt, Dwudziestościan. *DWADZIESTNOSC, - ści, ž., *dwadziestořeztny pobór, vicesima, podatek u ſtarych. Mącz. der zwanzigste Thcif, eine Abgabe. *DWAIAK ob. Dwoić. DWAKROC, DWAKROTNIE adverb., dwa razy, dwa razy tyle, zwymal, noch cinnal so viel, zwymal so viel. Bb. dwakrat; Sr. 1. dwoczć; Ec. dwజ堯堯, двацно. дваши; Cro. dvaput. Dwakroć leniwy robi, dwakroć ſkapy płać. Dwor. J. 3. Dwakroć grzeszy, kto się grzechu nie włydzí. Crn. Ad. 217. Większy to akt, od dziela dwakroć sześciornego. Bard. Tr. 66. od robot 12 Herkulesowych. DWAKROTNY, a, e, ie adv., sowity, doppelt, zwieſſtig. Bh. dhanact, dwanacte; Slo. dwanacte, dwanaſt'; Sr. 1. dwanacte, dwanaßo; Sr. 2. dwanaſco; Cro. dvanajzt; Sla. dvanaſt; Rg. dvanaſt, dvanaſti; Bs. duanaſſe; Crn. dvanajſt; Vd. dvanaſt, dvaneiſt; Rs. dwenamunamb; Eccl. obahádeсямь. обанádeсяме; dziesięć a dwa, zwóſſ (cf. tuzin). Dwoie sześć dzieł začnych, to ieſt, dwanaście Herkulesowych. Otw. Ow. 606. Od *dwunaściu (dwunaſtu) konsulnych siekier dołał się do łančuchów Puniclich. Warg. Wal. 220. *Dwoienaście pokolenia syńów Jzraeliſkich. Dambr. 561. Rey Poſt. Zz. 4. Obrańo Macieia, aby liczba ona *dwunaściu (dwunaſtu) zpełnała była. Skarg. Kaz. 528. Licza ta 12 dawno była w ſtarym piśmie poświęcona: *dwunaścią (dwunaſką) patryarchów, *dwunaścią pokolenia ludu bożego, *dwunaścią pereł na piersiach naywyszszego kapłana. Skarg. Kaz. 528. Nierozumna rzecz, przed dwanaście lat dzieći polecać komu uczyć; ale prawie w samo dwanaście

DWANASCIEKROC - DWOIAK. 557

lat. Glicz. Wych. J. 6, b. Dwanaście artykulów wiary. Zrn. Poſl. 2, 293, b. Co dwanaście godzin, n. p. o południu i o połnocy. Torz. Szk. 113. Piętnaście tysięcy złotych ze *dwanaście miaſt (z dwunaſtu miaſt). Bielſk. Kr. 398. Dwoienaście książąt imiona (dwunaſtu). Leop. Genes. 25. 15. Radz. ib. Oddzielił mu część między *dwoygonaſciem pokoleniem. Leop. Syr. 44, 26. (na dwioienaście. Bibli. Gd.) t. i. między dwunaſtą pokoleniami cf. Dwoie). Kościoł *dwiemanaſcioma (dwunaſtą) wieź *zawierszony. Weresz. Kii. 4. Odwieść się dwiemanaſcie świadków. Tarn. Uſt. 136. - Wyszedł Jezus do Betanii z *dwiemanaście. Leop. Marc. 11, 11. (z dwunaſtą scil. uczniami). Ołtarz z *dwiemanaſcie napisów według *dwoyganaſcie pokolenia. Radz. Ezod. 24, 4. Chryſus to samym *dwunaście Apoſtołom rozkałał. W. Poſt. W. 228. liczbie *dwunaście apoſtołów pilnie opisali ewanieliſtowie. ib, Zegar zamiał dwanaſcie uderza ſto razy, kiedy sprężynę ma不在ą. Stas. Buff. 13., Slo. Prov. bere pat' za dwanaſt deceptor. DWANASCIEKROC adwanaſt, dwanaſcie razy, albo dwanaſcie razy tyle, zwóſſmal, zwóſſmal so viel. Bb. dwanáctkrát. DWANASCIEKROTNY, a, e, - ie adw., zwóſſmalig. DWANASCIEPALCOWA kiszka, pierwsza z kiszek cieńkich, ma pociążek w prawey dziurze żoładowowy Duodenum, Kirch. Anat. 21. der Zwóſſinger: Darm. DWANASCIOPIACIOKĄT, u, m., dodecaedrum, figura pělna ze dwunaſtu pięciokątów złożona. Solſk. Geom. 2. DWANASCIOKO, rga, n., dwanaſcie nieieduakowę płci (Vd. dvanaſteru z tuzin), zwóſſ Stuć, zwóſſ. Konnelii, z dwanaſciorga dzieci, dwoie tylko fortuna zoſławila. Offol. Sen. 22., Rag. dvanaſtero, dvanaſterizza. DWANASCIOKY, DWUNASCORY, a, e, DWANASCIORAKI, a, ie. - o adv., dwunaſtu różnych rodzaiów, zwóſſerley. Bh. dwanáctern; Sr. 1. dwanaſcjořaki. DWANASTNY ob. Dwunaſtuy. DWANASTY ob. Dwunaſły. DWAY ob. Dwa. DWIESCIE, G. dwóchset, Bh. dwé ſie; Slo. dwé ſto; Sr. 1. dwie ſći; Sr. 2. dwa hunderta; Sla. dvifta; Vd. dvieſtu, dvejſt; Rg. dvejeſi; Bs. duifti; Cro. dveszto; Rs. dwěbcmi; Ec. dwacma; dwa razy ſto, zwypħundert. Dwieciekroć, zwypħundertmal. Za pokućę aby ſto kroć i dwieście kroć mówili Kirycleison. Skarg. Dz. 791. Obraz przed dwoma ſły lat malowany. Kluk Turk. praef. (DWINA, y, ž., rzeka w Mołkwie, wpada do morza białego. Wyrw. Geogr. 20. die Dúna, ein Gluß in Rusland. cf. Dźwina). DWOBRZUCHATY, a, e, - o adv., o dwóch brzuchach, zwypħaudig. Myszka dwobrzuchata, musculus biventer w brożdzie podle wyroſło cyr kowego, Kirch. Anat. 34. DWOCHSETNY ob. Dwusetny. DWOCIAŁY ob. Dwucieliſty. DWOCZĘSTNY ob. Dwuczęstoły. DWOCZŁONKOWY, a, e, i. q. dwociały, zwycerleyſeibig. DWOCZŁONKOWCY, ów, chłopokoniowie, półzwierzowie. Otw. Ow. 491. die Centauren. DWOCZÓŁY ob. dwuczelny. DWOFARBISTY, a, e, dwubarwny, zwycſarbig. Cieńkie tamaryszki i mirt dwofarbisty. Otw. Ow. 393. Jagody dwofarbife. ib, 440. *DWOGŁOSNIK, *DWOGŁOWY ob. Dwugłoska, Dwoygłowy. *DWOGRANISTY ob. dwoygraniſte. DWOIA ob. Dwøy. DWOIAK, a, m., bliźniak, Bh. dwogće; Slo. dwogćence, dwogćatka; Crn. dvojzhék, dvojzhěch; Cro. dvojak, dvøyki, dvojki; Sla. dvojei; Dl. dvoyći,

558

DWOIAKI - DWOIC,

blizanczi, dwoinezi, dvanki). Dwoiacy, bliźnięta. Dudz. 37. der Zwilling. - 2) podwoyny kraycar, ein Doppelkreuger, ein Zweykreugerstück. Tr. (na Szązku). (arn. dvojak; Vd. dvojak, zbajer; Sr. 2. zwycięż, poliroya). s. naczynie podwoyne, z dwóch złoć o, ein ‚parden, ein Doppelgeschirr, z. B. zwey ‚D unpf ‚zusammen uif ei nem Bügel. DWOIAKI, a, ie, dwóch różnych gatunków, zweyperley, von zweyperley Art. Sto. dwoni, dwogaki, dwognaſobni; Sr. 1. dwoyafi; Sla. dwoſtruk; Ross. Ec. двойкий, двойный. Dwoiaka waga i dwoiaka miara, to oboie obrzydym ieſt Panu. Radz. Prov. 20. 10. - §. dwuznaczny, obojętny, zwendeńią. Mówić słowa w dwoiłam sensie. Nieme. Krol. 4, 228. Dwoiakiego rozumienia słowo. Tr. Maż dwoiakiego umysłu nielateczny ieſt we wszyſtlich drogach swoich, dwa Leop. Jak. 1, 8. *§. dwioſły dupſen. Cn. Th. dwa razy tyłki. zweyſach, zwieſtig. DWOIAKO a/v.; §. dwoiakim sposobem, auf zweyperley Art. Dwoiako się to ma rozumieć słowo. Tr. Dwoiako go nazywiaj. Ld. §. na dwie części, na dwie, in zwey Theile. Dwoiako co pozielić. Ld. §. dwa razy, we dwøy nasob, zweymal (großer, beſt. etc.). Sowicie we dwøy asob oddaycie, a odmierzy wie mu dwoiako. 1 Leop. Apoc. 18, 7. DWOIAKOSC, ści, z., podwoyna różność, obiegtność, obofronność, podwoność, die Zweyperleyheit, die Doppelheit, Doppelfinnigkeit. Rs. двойкось. Słowa niewinne dla iakięsił złe wzięte dwoiakości znaczenia chwytają, krytykują. Mon. 71. 601. (Rg. dvořukkós). DWOIC, if, i, cz ndk., Dwaiać konr., zdwoić, udwoić, podwoić dk. qu. v.). §. drugie tyłe pomnojeć, w doppel. Bh. dwogiti, dwogim, dwocnańčiti; Sto. dwogim, dupluti; Sr. 1. dwocnańčiam, dwocnaciti, kěru ne dwoye; Bs, duodrucciti, uzdvojiti, duoduplati, zduplati; Rg. dvotrucciti; Vd. sdojiti, doiverſiti, podvojiti, sadvojiti, dvoiverſiti, dvoisdrushiti, vkupsdvojiti (Vd. dvojati, vdojiti, vdrushiti, sparatia parzyć; Vd. dvojenje wątpliwość: Sla. dvohumiti wąpić, Crn. dvohomim; Cro. zdvojiti = zwątpie, rozpraczać); Rs. двойль, аванßaуль, удвоить, удваивать, сдвоить, саваивать; Eccl. удвоим (Ross. двойшь висо = µαζεραλεία ώδώκη). Ze syn własny nie-szczesny ieſt przyczyną doli. To mi dwoi nieszczęście, żal srogi pomnaża. Zab. 3, 379. Koffak. Ażeby to ze udwoili i utroili, poczęli do złego złe rzeczy przyczyniały. Smotr. El. 3. Zdwoisz tę liczbę. 1 Leop. Deut. 10. Dwoienie czyli dublowanie batalionu, kiedy ze dwóch szeregów robi się ieden. Papr. W. 1, 470. Wyższość doſtojeńſtw obowiązki dwoi. Zab. 13, 15. Zudt. - §. na dwie cześci dzielić (dk. rozdwoić). Crn. dvojim, in zwey Theile theilen. pr. et fig. Tatarzy sprawili się na dwa ufce; naszych, że mało było, nie było co dwoić, razem się wszyscy potkali. Bielſk. Kr. 135. Dwoie zdania seinat na dwa diały dwoią. Nag. Cyc. 38. Neſtor iedność persony w Chryſtusie dwoi. Smotr. Ex. 33. P. Kchan. Orl. 1, 163. Nie *dwoją serca swoiego od niego. Rey Poft. Oo. 4. (nie oddalają). II. Dwoić się, recipr., Rs. двоймыси. 1) podwaiać się, sięch verdoppeln. Będę obok, więc nasze posilki się zdwoją. Przyb. Ab. 250. Choczą mu się dwoi w oczach, chociaż z iedný świecy dwie widzi, ulubioný nie rzuca szklenicy. Hor. sat.

DWOICIEL - DWOISTY.

149. Piianym wszyſtko w oczach się dwoi. Tr. Bitem się i tam, kędy wóz niebieſki ſtoj, J w Egipſkiéy Syenie, gdzie się cień nie dwoi. Bardz. Luk. 31. 2) rozdwańć się propr. et fig., sięch in zwey Theile theilen, sięch entzweyen. Na płaſzech Eliasza wody się dwiały. Chod. Koſt. 84. Nie dał się duch narodowy dwoić, ani od seymu i zamysłów iego obywatelſkich oddalać. Uſt. Konſt. 1, 130. Lubo się w tym rozſtaniu dwim, serce moje z tobą. Jabl. Buk. B. 2. J my w zdaniach się dwoiemy; trzebaby nas połączyć. Teat. 19, c. 11. Vd. duojenie discordia. DWOICIEL, a, m, podwaiają, det Betdoppſler. Ec. двоймеь duplicator; w rodz. żeńk. Dwoicielka (Cro. dvojitel = wątpiciel). DWOIE, *DWOJGO, *DWOYKO. G. dwoyga, = dwie sztuki, para, zwey Stuch, ein Paar, zwey. Boh. dwé; Sto. dwore; Vd. Sla., Rg. dvoje; Dl. dvojako; Bs. dvoje, beſor, Sr. 1. dwoe; Ross. dvoé, двой; Ec. dvoe, npr. cynpyrb. Dwoyko gołbiątek przyszło mi na wziąć. Zebr. Ow. 542. Nas dwoyko wszytka rzesza. ib. 12. Niewiniątek dwóyko. ib. 147. Otom rodzica wasza, was dwykiem ſtojąca. ib. 143. Pamiętam, żeś mi tego wyliżyl aż dwoe. Teat. 43, c. 80. Sciłe związane małżonki, dwoe w ciele iednym. Kras. Pod. 2, 77. Jnnych rzeczy po dwoygu dano człowieka, dwie ouczy, dwie uszy, dwie nozdrze, a ięzyk iedno ieden. Erazm. igz. C. b. Ze zwierząt dwoygo i dwoygo weszło w korab'. IV. Ges. 7, 9. (po parze) po dwoygu. 1 Leop. Genes. 6. Koziel i baran po dwoygu rożeg maią. Birk. Ex. B. 4. Gdzie to bydź może, żeby król ieden dwoygu króleſtwu mołd dosyć uczynić! Bielſk. Kr. 204. Między dwoygiem złego, mnięysze trzeba obrać. Gorn. Dz. 88. Jedno z dwoyga obrać potrzeb. Teat. 55, 78. cincę von kunden. „Dwoie ludzi, chleba, dwoe prosią, chlipiąt, iagniat, idem ef, quod dwa człowieka (Dualis, = dwóch ludzi), dwa chleby, dwie szczenięta (Dural, = dwa szczenięta); sed talia usus respuit. Dicitur etiam dwoienaſcie (ob. dwanaſcie), troienaſcie etc. " Cn. Th. II. Dwoie = od słowa Dwoy, oia, oie, qu. vide. DWOIIONY, a, e, dwoe imie maiacy, doppelnamig, einem doppelten Namen, oder zwey Namen heßend. Eccl. Aboſmemiſtmyj. Dwoimiony był rzeczon syn Eneasów, bo go zwano i Aſkaniuszem i Julusem. Otw. Ow. 588. DWOISTO a/v., podwoynie, doppelt, zwieſch, dwoiſto chuſtkę złozył. Tr. na dwoie. DWOISTOPIERZASTY, a, e, n. p. odziomek, w botan., surculus bipinnatus. Jundz. 2, 19. von zweyperley Gesrieder. DWOISTOSC, ści, ž., rozdzielność' na dwoe, obiegtność, Swieſtigkeit, Swieſtacheit, Zweydeutigkeit. Vd. dwoiſtu, dvoinoſt. Tę krolowi naszemu przypisuje dwoiſtość: i do boja i do pokoiu. Tr. Dwoiſtość mowy, w ręku swoich piaſtuie dziecko, przewracanie słów nazwane. Zab. 7, 172. Zwołdnieza dwoiſtość. N. Pam. 20, 155. DWOISTY, a, e, podwoyny, doppelt, zwieſch. Bh. dwogitj, dwogatj, dwapočetny; Sto. dwogi, dwogitj, dwognaſobny; Ross. двойственныj. Wrota dwoiſte. Star. Dw. 12. Oblew w sztę dwoiſią. Baz. Hfl. 53. Drzwi dwoiſte. 1 Leop. 5 Rg. 6, 54. - §. na dwoie złożony, doppelt zufammen gefeſt oder geſlegt. dwoiłego albo dwoiego ciała, bicorpor. Cn. Th. Włoz to między dwoiſte chuſty. Tr. Dwoiſtego mm, pp, ss, nie używamy w naszym ięzyku.

*DWOMORZE - DWOR.

D W O R .

559

Tr. 4) obojętny, obofronny, chytry, nieszczery, zwyczydentig, argliftig. Feba duchem napuszony wieszczek, Swøy dwoiły z trzynóżnych daie wyrok deszczek. Wrg. Org. 10. Mówi iasno, nie zoftawuiąc nic, coby mogło mieć dwoiſte znaczenie. Mon. 74, 655. Nie ma sprawy z człowiekiem dwoiłego ięzyka. Gil. Pofl. 99, b. Wiele pokaził króleſtw ięzyk dwoiły, Gil. Pofl. 99, b. §. W głowie Hektor myśł rozważał dwoiſte. Dmoch. Jl. 2, 122. (wątpliwe, na dwoje przeważańce się). *DWOMORZE ob. Dwumorze. DWOKSZTALTNY ob. Dwukszt: DWONOZNY ob. Dwun: *DWOOSTRZY, a, e, dwa ofiura maiący, obosieczny, zwyczynebiig. Dwooſtrzą siekierę wziąwszy w ięce obie, wspiął się. Otr. Cw. 517. DWOPIORY, a, e, z obu łron opierzony, dopiłt beſiedert. Obracał w ręku swoich halabart dwopióry. Oto. Ws. 182.

Dalszy cieß pod Dwøy, Dwu...

DWOR, a et u, m., Bh. dwür, dworn, od domiwni t. i. obrażeń (cf. wrzeć, dowrzeć, dowiewać, drzwi); Slov. dwor; Sr. 1. et 2, dwor; Vd. duor, duorishe, predurje, dvorishtvu; Crn. dvor; Hg. udvor, udvar; Dl. dvori, Bs. duor; Rg. dvor, dvoriscte; Sla. dvor, havlija; Cro. dvor, dvorishe; Rs. dобрь (cf. Rs. et Ec. добрь drzwi); Pers. der; Arab, امر domus; Samarit. نمر atrium. 1) mięsce pod niebem zagrodzone przy pomieszkaniu, podworze (cf. dziedziniec), der Hof bey einem Orbaunde. Kareta iuž sto na dworze. Ld. Z dworu - wewnątrz, von Aufsün. Bh. wenſu; Sr. 1. wot zhwonſu; Sr. 2. ſwonka, ſwonkach, wot wonſa; Cro. zvan, zvana; Vd. svunań, od svuna (cf. wan); Ross. снуръюки; Ec. оповѣбу. Z dworu i wewnątrz drzwi zawarto, z i wewnątrz i wewnątrz, von innen und von auſen. Z kramów wewnątrz płaćą po 500 czerw. zll. a z tych co są ze dworu po 100. Star. Dw. 12. Na dwór, w oppozycyi pokoiu, domu, heraus, hinaus, aus dem Zimmer oder Hausfe heraus. Ha na dwór psie! willst du hinaus! Na dwor wyszedl - z pomieszkania wyszedl, et iſt hinaus gegangen. Sla. navan. Wyrzucają go precz na dwor od naydaléy, że nie będzie wewnątrz za domu, ale daleko od wnetrzności. Sekl. 3, 4. Tego korzenia dobre używać, niżliby na dwór wyszedl z domu między ludzie. Svr. 272. - Na dwór wyiść na przechód, na potrzebe, hinausgeben, sich leichter zu machen, seine Nothdurft zu vertichten, auf den Hof gehen. Smělik od polu często wychodził na dwór. Dwor. I. Jak dzieci odczyć leniſtwa wyiścia na dwór. Perz. Ieſ. 180. Na wicki dwór, to ieft, na ſtolec. Perz. Lek. 78. (na retyraje, na prewet, sekret, ratusz, ganek, auf den Abtritt, aufs Hauschen, Dosterr. aufs Hausel). Na dwor mi się wielki chce, na ſtolec, wypróżniać się, cacaturio. Cn. Th. Na maly dwór iſć, iſć z wodą na dwór, wodę puszczać, szczać. Perz. Cyr. 2, 249. Na dwór mi się mały chce, micturio. Cn. Th. 442. Na dworze, nie pod dachem, pod niebem, unter frevem Himmel. Czas ieft dźdźyſty, nie możemy ſtać na dworze. Bibl. Gd. Ex. 10, 15. Na dworze, na ulicy, w polu, na otwartym powietrzu, na świecie, drauſen, im Freyren. Gdy się poniekąd wypogodzilo na dworze, umyśliłam przeyść się po ogrodzie. Teat. 23, 50. - §. Dwór we wsi, w ogrodzie, celnięsze pomieszkanie,

pomieszkanie pana lub iego namieſtnika na wsi, folwark, dom zwierzchności, der Hof, der Herrenhof, Aedelhof (Bh. dwür villa maiětność). Vd. shlahten dvor, shląhtaishtvu; Rs. ucaſbōa. Ze dom się wali, nie moja w tym wina, dwór ten bardzo ftary, nie za mnie zbudo-wany. Pilch. Sen. lifl. 79. Plugi chować we dworze i kłócić się z parobkami, oftatnia rzecz. Haur Sk. 45. Lepiły więcej mięć łanów, niżeli dworow. Petr. Ek. 12. Poimany wiedzion był do dworu, który Kafteletum zawią w Paryżu. Baz. Hfl. 106. - §. Zwierzchność mięſowa, pańſka, pana wsi, dominium, die Gutsherrschaft, die Herrschaft, das Dominium. Chłop w przygodzie ia-kićy, zwykl się uciekać do dwora. Haur Sk. 155. §. Mięsce przytomności panuiącego, der Hof, die Hof-beltung, der Ort der Segenwart des Landesberrn, das Hofbäger, Rs. dобрёйб. Kanclerſkie sądy maią nazwi-ſko zadwornych, że się na dworze królewſkim odprawiać zwykły. Shrzer. P. P. 2, 544. Sądy za dworem królew-ſkim, przy boku króla odprawiaće się, gdzie król, re-lacyyne, aſſessorſkie, dawniły przed uſtanowieniem try-bunatów naywyższe, das Überhoſgericht. Pozwy za dwor-rem naszym nie maią bydź dawane, tylko w rzeczach w ſtatucie opisanych. Vol. Leg. 2, 1465. Taki ma bydź karany salua appellatione za dworem naszym. Goſt. Gor. 80. Gdziekolwiek z dworem naszym rezydować będzie-my, ib. 81. Dwor, w wiekach dawnych, zjazd króla na różne mieysca, gdzie święta uroczyſłes odbywał, obywatelows zgromadzał, sprawy sądził, okoliczności powiatowe ulaćiwał, igrzyſka i uczty dawal; ztąd w hi-ſtorykach sposoby mówienia: na Wielkanoc mił kol dwór w Sandomierzu, był dworem, ſtanął dworem, ob. Biełk. Kr. - Dwór królewſki, zgromadzenie u króla, pokoie, Gall. cercle, Cour, Cercle, Zirkel bey Hofc. Przez ca-ły tydzień dworu nie bywa, iak tylko w Niedziele i świę-ta. Pam. 84, 256. §. Panuiący, monarcha, król z swoemi, z familią lub też z swoim gabinetem, der Hof, der Regent mit den Scinen, mit der Familie oder mit den Minuitern. Dwór na łato przenosi się z Wiednia do Laxenburg. Dwory zagraniczne, dwory poł-nocne n. p. przychylają się do pokoiu. Ld. - Gener. collect. dwór z ci.co we dworze mieszkaią, pan i co do nie-go należą, iego familia, słudzy, osobliwie wyżsi, dwor-zanie, dworscy, celadź, Hof, Hofsaat, Hofbediente, Hofſlinge, Hofſeinde. Dwór pańſki niětyko marszałek, pisarz, podſkarbi, ale tež i szafarze i urzędniki. Goſt. Ek. 2. Starzy panowie dwór wielki chować lubili, sług, pokoiowych, chłopćów mnóſtwo trzymali; a teraznieysi ledwie kilku ludzi na dworze swym trzymaią. Mon. 75, 142. Zacnieysi obywatele trzymali dwory licznością okazałe, nie dla dumy, ale dla przysługi oyczyznie. Brali do boku swego młodzie szlachecką, nie na iargiłty i podłe usługi, ale dla ćwiczenia w doſkonałości i dobyrch obyczaiach. Kras. Pod. 2, 171. Przybywało mu codzień dochodów, celadzi, dworów; tak iż iako za królem tak wiele za nim dworu szło. Sk. Zyw. 2, 434. Jm większy ieft który dwór, tym więcej znayduie się w nim nierzu-dów. Zab. 16, 13. Gdy się pan śmiecie i dwór weſoły. Groch. W. 354. Nie ſkladay się z dworem, Przypłacisz tego worem. Rys. Ad. 41. (nie wdaway się z dworſkic-mi). §. Dwór, słužba dworska, Hof, Hofbienste, Na

560 DWORACTWO - DWORKA.

dworze cesarskim, królewskim, papieckim kto ieſt. Cn. Th. 155. Syny twoie będą komornikami na dworze krola Babilońskiego. *Bibl. Gd.* 39, 7. Teraz panowie ledwie kilku ludzi na dworach swym trzymaier. *Mon. 73, 142.* Dwor, służba dworſka, życie dworſkie, sposob życia dworſkiego, dworſtwo, dworszczyna, Hof, Hofdienſt, Hofſleben, Hofmanier. Grzeczność talent nie lada, ten rad dworach goſći, Ten ceztałci oświecone Jaśnie Wielmożności, Ten ieſt cechą każdego, co się dworu ima, Co pozoru ma nazbyt, a iſtoty nie ma. *Kras. sat.* 85. Kto z każdym pięknie, z nikim szczérze poſtuie, Z każdego szydzić umie, tego dwór przyimiuje. *Zegl. Ad.* 206. Cnota i pokora nie ma mieysca u dwora, Rys. Ad. 5. Fora z dwora, kto chce w nocie żyć. *Bardz. Luk.* 142. Jdąc do dworu, trzeba cierpliwości woru. Rys. Ad. 18. U dworu, trzeba dobydź woru. *Dwor. D.* 3. Dwór, iak dziurawy wór, nigdy go nie napchasz. Rys. Ad. 12. Błogo temu przy dworze, komu plug doma orze. *Cn. Ad.* 26. Nie zawsze przy dworze gody, czasem głody. Rys. Ad. 43. Szerokie wrota do dworu, wątkie nazad. *Dwor. A.* 4. (lacno wleźć, trudno wyleźć). Bywał Janek u dworu, wie iak w piecu palą. *Kys. Ad.* 4. (niegruntownie z daleka tylko powiąż wiadomości) - S. *Metonym.* swoim dworčego, na sowy sposób, samopas, nie ogładając się na drugiego, podług swego widzi mi się, auf seine eigne Hand leben, ganz nach eignem Gefallen, für sich, ohne Mücksicht auf einen andern. Nie znamy wodza, każdy swoim dworem. *Pilch. Sen. lſt.* 268. Maż inszym, ſona inszym dworem žyje z kim się podoba. *Teat.* 36, c. 76. - S. Dwór królewski, žołnierz nadworny, žoldowy czyli poczt zołnierzy, który dawni królowie przy boku swoim utrzympiwali i prowadzili na woynę, königliche Leibsoſdaten, Leibgarde. U Rzymian *triarii*, naymężnieyszy huf, który oſlatnią potrzebę, gdzie gwałt wyciągał, zaſtepował, iak u nas królewski dwór albo hetmańſki huf. *Mqcz. DWORKACTWO ob. Dworſtwo.* DWORACZEK, - czka, m., *Demin. słowa Dworak. Boh. et Slo. dworacět; z urąganiem, ein Höffling.* Szczeſliwszy wiercipięta, dworaczek obrotny, Chocł koſtera, chocł piaak, chocł urwis iſtotny. *Zab.* 12, 167. *Zabl. z pożałowaniem DWORACZYNA, y, m., n. p.* Daruy dworaczynie. *Teat.* 43, c. 15. DWORAK, a, m., zgrubiale, z dworzanin, der Höffling, Hofmann (*Boh. dworak villicus*, der Meyer - dwornik). *Slo. dworak, dworan; Vd. dvornik; Rag. dvoritegl, dvoran*). Zlem się udał; daremniem ſtaranie poſtradał, A który się u dworaków o prawdzie wybadł! *Kras. sat.* 85. Podgórzanin, maiący dobre serce, szacownieyszy ieſt nad dworaka, który do wszelkich podłości ſklonny. *Zab.* 16, 22. *Prov. Muzyk muzyka szanuy; dworzanin dworaka. Dzwon. Stat. A.* 3. *Avis ptak, superbia dworak. Dudz.* 28., *Słó. ani żak, ani dworak ani do rady, ani do zwady*). DWORAKIERYA ob. Dworſtwo ('DWARAZNY ob. Dwuraźny'). DWOREK, - rka, m., *Demin. słowa Dwór* (*Bh. dworek area domus 2*) *villula, praediolum*. *Slo. dworef; Ec. dvóriekh; małe pomieszkanie uczciwsze, na wsi lub w mieście, ein kleiner (Hersetren-) Hof. Gdy mi Jeymość nie odda z pieniędzmi worka, To ia się uchwycę wioſki i dworka. *Teat.* 24, b. 11.* DWORKA, i, ž., žiąga

DWORNICZKA - DWORNY.

na dworze Pańskim, cf. dworzanka. *Slo. dworka, dwotanka; Ger. ein Höffrauenzimmer (eine Höfflinginn).* Teğom ia, dworką będąc itarą, Poſtrzegała częłokroć w potocznych ięcy mowach. *Tward. Pasqu.* 53. Wiesz, co gładka dziewoia, co ieſt ładna dworka? Ray oczu, piekło duszy, a czyściec dla worka. *Min. Ryt.* 3, 364. S. dworka, *villica. Cn. Th. dworniczka, die Meyerinn, Wiehpächterinn.* Doyrzeć, aby dworka i urzędnik ukazał panu pożytek z wszelakiego przypłodku. *Zaw. Gosp. Dworka rządna bydła pilnie ma dogladać, tak zimie, gdy na oborze, iako też kiedy na polu bywa. Goſt. Ek.* 78. DWORNICZK 1, i, ž. DWORNICA, y, ž., dozorezna folwarczna, die Hofmeyerinn, die Meyerinn. Na krowy cielne pilny ma bydź dozór każdyź dworniczki. *Haur Sk.* 52. Dworniczka, gdy było do domu przychodzi, ma one zaraz ogładać, ib, 62. Przyszło do dworniczki po maślankę. *Pot. Arg.* 77. - S. dziewka od bydla, die Wiehmagd. Czy dworniczka iuž doila? *Tr., Rag. dvorkigniza pedissequa.* DWORNIE adv., podług trybu dworłkiego, grzecznie, sztucznie, zřęcznie, nach HofArt, höfflich, erſchunſtelt, geschickt. U dworu dwornie, a doma wybornie. *Rys. Ad.* 69. - Gliczn. Wych. K. 6, b. S. ciekawie, neugierią, vormißig (*Bh. doſoczne*). Nikt się dwornie pytać nie ma o tajemnicach pańkich. *W. Poſt. W.* 5, 96. Wierzym; a dwornie się, iako to bydź moło, nie dowiaduiem. *Skarg. Dz.* 193. Dlatego wyszli z miaſta, żeby się dwornie napatrzyć mogli Pana. *Groch. W.* 204. Betsamitowie, że na ſkrzynią bożą dwornie patrzyli, srodze pokarani zoſtali. *W. Poſt. W.* 218. DWORNIK, a, m, *a) ſtaroſta we wsi folwarkowy.* Cn. Th. podſtarości, der Hofmeyer, Hofvoigt. *Rg. dvórnik; Boh. dwóraſ, nadwornje; Slav. dvórnik; Bs. duornik; Sr. 1. udwornik; Vd. dvornik; Rs. dvóreńkił (dvóronik oddźwierny).* Z poł się wracają kosarze, żeńcy, pomdleni na poly. Którym toczonye pociſkiem maezugi Dokucaż dwornik. *Tward. Daf.* 82. S. zawiadowea dwórkı pospolitszy, gospodarz, ein Wirthschaftsauffcher auf dem Lande (*Rg. dvornik seruus publicus*). S. dzierżawca dworſkię obory, der Wiehpächter. DWORNO adv., po dworſku, hardzie, pyszno, chtyro, auf HofManier, gut hofmännisch. Tak mówiąc, pyszny Szatan krok posuwa dworno, Gardząc; lecz zawsze chytrze a bacznością przezorną. *Przyb. Milt.* 120. S. dworno, z z wielkim licznym dworem, celadno, Ld. mit einem großen Hofſtaate. DWORNOSC, - ści, ž., ciekawość (*Boh. doſkońnoſt*), die Neugierde, der Worniß. Dworność, ludziom przykra. *Cn. Ad.* 221. Słuchaiący słowa bożego z dworności, są ludzie próżni. *Lach. Kaz.* 1, 358. Zaden inny z dworności niechay nie patrzy na te rzeczy, które są w świątnicy. *Leop. Num.* 4, 20. Wiele z tych, co się dwornością parali, znieśli księgi i popalili ie. *W. Act.* 19, 19. (niepotrzebnemi naukami. *Bibl. Gd.*). S. chytra zřęczność, künſtliche Argliſt. Strzeż się dworności, co w słoweczku zwinnym Srogiemi godzi na serce zapędy. *Zab.* 15, 407. *Zabl.* - S. grzeczność *Rg. dvornos urbanitas, höffliffeit*. Osiel wspinaiąc się na pana swego, i nogami go kopiąc, rozumiał, aby to mądrze a z dwornością czynił. *Ez.* 7. *Cro. dvornoszt, dvoransztwo; Hg. udvariság.* DWORNY, a, e, *S. nadworny, dworſki, od dworu, Hof*. - *Cro. dworanszki, dworni aulicus urbanus; Bh. zdwor:*

DWOROGATY DWOROWAC.

zdworný, zdworilý grzeczny; Vd. dvorni, dvorški, dvornoshegen, podvorski, dvorishen - dworski; Rg. dvorgni exterior, Rg. dvoran urbanus; Hg. udvari festinus; Rs. дворовый dworski). J kmiecy i dworny grunt pobór ma oddawać. Star. Vot. B. b. Michał Gliński, marszałek dworny Litewski, Stryk. 670. Chodkiewicz, hetman dworny. ib. 257. urzędnicy dworni. Vol. Leg. 3, 39. Wszytłkie stany, duchownie i świeckie, księzęta, panięta i urzędnicy ziemscy, dworni, dworzanie i ziemianie... Stat. Lit. 37. Dworney Pani, coby się wszytkim podobała, a z którybyby kształt się brać mógł wszytkich cnót z pięknością złączonych, nie było nigdy na świecie. Gorn. Dw. 227. eine Hofdame. Cnoty, które tak w dworzaninie, iako i w dwornéy pani naydować się maią... ib. 229. (ob. dworzanka). Starzy chłopy sve do posług dwornych obracali, dawszy im suuknie ochędżone - Budn. Apopht. 90. §. sztuczny, pieszczony, erfüstelt, künftich. Córki Syońskie szły i płaşıły, chadzały i nogami swemi dwornym krokiem postępowali. Leop. Jes. 5, 16. (drobno Bibl. Gd. cf. drepMIC) §. ciekawy, wszyltko rad wiedzieć, przesadzający w ciekawości, nawet rzeczy, którychby nie powinien wiedzieć, (Bh. dosacan), neugierig, vorwissig. Piotr był w tym dworny, że badał się o tym, co nań nie przynależało. Biał. Pofl. 113. Przychodzili nicktorzy dworni, aby się tylko przypatrowali sprawom iego świętym, ib. 289. Nie chcię być tak ieszče dwornym, byś miał pytać, co za męki będą cierpieć w piekle. 1 Leop. 4. Ezdr. 9, 13. Dworna a niepotrzebna rzecz. HrbSt. Nauh H. Swych rzeczy opatrzyć nie umieją, a w cudzych bywiają dwornemi. Ezop. 57. Chwalisz dowcip, wolnością nazywając dworną. Hor. sat. 70. Dworny on; wszytkoby chciał wiedzieć; nic przed nim nie skryiesz. Cn. Ad. 220. Kto dworny, ten i wielomowy, curiosus idem garrulus. ib. 378. Dworna sikora. Baniał. J. 3. - §. ciekawość budzący, doweipny interessant, wißig. Księga ta pełna dwornych rzeczy. Tr. Dworne rzeczy, nie potrzebne, non vitae, sed Scholae discunt. Cn. Ad. 220. kuriente Sechen, die bloß die Neugierde reigen, ohne zu nüßen. Nie floie o rzecz dworną, lecz o duszę pokorną. Zyw. Jez. 44. - Niedworny, nieciekawy, niedowipny, tępy, nicht wißbegierig, umwissig, stumfes. ("DWOROGATY ob. DWUROGATY"). DWOROWAC, ał, - nie; intrans. ndh., dworską służyć. żyć na dworze, Hofdienste thun, am Hofe leben, ein Hofsleben füßen. Rg. dvoritti; Cro. dvoriti famulari. (cf. Eccl.ব্রোরী৪০০ Gr. ἐναυλίζομαι αλαμ intro.) Takiego się dziś namnożyło próżnowania, iż każdy dworować chce, a nic nie robić. Skarg. Zyw. 1, 42. §. žarciki stroić, žartować, szydzić, uragać się, przadrwiwać, Spaff treiben, späßen, spotten. Jezus nie na to przyszedł, aby miał dworskim ludziom dworować, a kuglarstwy iakowemi krotofilić. Zrn. Pofl. 3. 777. Umiłała rymować, trefnie dworować, uprzaść poštawę, ustrzepić mowę. Pilch. Sall. 49. Zacznie kto mówić od pisma świętego. Alicь blaznowie wnet dworuią z tego. Brath. H. Już ty žartuiesz, i drwisz sobie zawzdy, Ba ty to zemnie szydzisz i dworuiesz. Pafl. Fid. 99. Okrutna dziewka z méy się nicwoli cieszy i dworuie. Burl. B. 4. Własnym sam z siebie dworował ięzykiem. Min. Ryt. 4, 237. Cudze wady materyą były iego dworowania.

Tom. I.

DWOROWNIK - DWORACTWO. 561

Mon. 70, 99. Vd. dvoruvanje, dvorodeshtvu - utrzy-
mywanie dworu, die Hofhaltung. Rag. dvornikovati vil-
licari. DWOROWNIK, a, m. žartowni, szyderca, ein
Scherztreiber, Spaffmacher. Te przymioty dworownikom
po wszytkie czasy dawano. Mon. 68, 490. DWOROWY,
a, e, dworski, od dworu t, i. placu, Hof =, den Hof be-
treffend. Rs. дворовый, дворсовый, усадьбенный. Die
Dworowe gołbie także i tym się różnią od dzikich, że
tyłko lecie iayca niosą. Sienn. 292. DWORSKI, a, ie,
należący iako część do domu dworem zwanego, należą-
cy do osob dwór składających, žiyący na dworze, Boh.
dworſty, Sr. 1, knieß, dworſki; Vd. dvorni, dvorſki,
dvorishen, dvornoshégen (Crn. dvorske, dvorliv - grze-
czny); Rg. dvorni; Cro. dvorjanski, dvorni; Hg. u-
dvari; Rs. дворский, дворсовый, Hof =, den Hof =, die
Hofsiaat, das Hofsleben betreffend. Zycie dworskie, sa-
tyra Kras. p. 84. Dworski żywot, świetna niewola. Cn.
Ad. 222. Zywot dworski, słodkogorzki. ib. Dworski,
per excellentiam: monarchizny, cesarski, królewski,
kwiązęcy, Hof =, Fürsten =, König =, Kaiser =. Dcho-
wießtwo dworskie, to ieſt, które do dworu cesarskiego
należy. Pam. 83, 212. Pan mój żadnego interesu dwor-
ſkiego bez mojey rady nie kończy. Boh. Kyd. 4, 40.
Dworſkim ludziom nie godzi się sekretu wydawć. ib.
40. Czlek dworſki ieſt niewolnik polityczny. ib. 4, 75.
Dworſka odprawa, z gołemi rękami do domu. Cn. Ad.
225. Dworſką (sc. słužbę) służyć, ieſt w próżną na-
dzieję nędzy nżyć. Cn. Ad. 223. Kto służy dworską, nie ma
opatrzenia, Takowy każdy godzien obieszenia. Rah. Pob.
Aiii. Dworſka słužba Sr. 2. bon. - Dworſka choroba
czyli franca. Krup. 5, 444. Dworſka niemoc, którąfran-
cą zowią. Syr. 107. *Przymiot dworſki, contagio. Syxt.
Szk. 227. Choroba ta kośka ieſt we wszytkim, za laſką
mówiąc ueczciwego uszu, dworſkię chorobie podobna. Hipp.
120. die Luftseuche, die Franzosen. Dworſka ospa idem.
Pot. Pocz. 259. §. Dworſki, dworny, polityczny, sztu-
czny, hóſſisch, politisch. Dworſka mowność ieſt bezpieczna,
żartuiąca, bezwstydliwa. Gil. Post. 57. §. Dworſki, -
ieſo, Subſ. dworzenin ein Hofmann, Hofbedienter.
Pan ten wiele trzyma dworſkich. Ld. Co dworscy, co
broń ta znaczy? Siem. Cyc. 422. - b.) flouernik dworu abo
królewski, einer von der Hofvarthey. Nie dowierzano
iego obywatelſtu, bo go mieli za dworſki go. Ld.
DWORSKIE, DWORSKO, po DWORSKU Ad., spo-
sobem dworſkim, układnie, grzecznie, sztucznie, auf
Hof = Manier, hóſſich, künſtlich, erkunftelt. Seneca obrazi
Nerona i wypadł z łaski, bo u dwora nie po dworſki
sie sprawił. Pilch. Sen. 89. Człowiek bywały umie się
klaniać dworſkie. Petr. Pol. 194. Facete et urbane irri-
dere trafnie a dworſko się z kogo naśmiał. Maćz. Wy-
mówić sie dworſkie iakožkolwiek. Kosz. Lor. 114. b.
DWORSTWO, a, n, życie dworſkie abo przy dworze
das Hofſleben. Bh. dworſtwo comitatus aulicus = dwor; Rag.
dvorſtwo, dvoranni cohors). §. Dworſtwo, DWORA-
CTWO, postępowanie dworſkie, maniera dworſka, hóſſich
Manier. Za Zygmunta I. dworactwo Franciszka I. a
nauka Leona I. stały się nam wspólną własnością. Czack. Pr.
2, 263. §. dowcipny koncept ein wißiger Einfall, Wiß,
Epottelcy, Etichcy). Świętokractwa swoie żartami a
dworſwem pokrywał. Warg. Wal. 9. Wszytkie dwor-

71

562' DWORACTWO - DWORZANIN.

DWORZANKA - DWORZEC.

Rwa, wszytkie żartowania, szpaczkowania, kortyzacye go-
tów wycierpieć. Weresz. Regl. 118. Julian skarby ko-
ściolów brał, mówiąc dworłowem, iż ia to czynię, aby-
scie rychlęy byli zbawieni. Biel. Sw. 60. Skarbek dwor-
łowem idąc, wpuścił sygnet do skrzyni cesarskiej, mó-
wiąc, idź złoto do złota. Gwagn. 43. Dworłowta, wy-
dworne powieści, iakoby apophtegmatą. Dwor. A. 1.
drwinki, žarciki, uszczypto, przekwinty). Książę Ra-
kuzki, widząc, iż mu Polacy nie sprzyiają, nie chcą z
siebie dłuższego dworłowta stroić, cicho z Krakowa wyie-
chał. Gwagn. 70. er wollte sich nicht länger zum Westen
haben lassen. Około uciech, które bywiają w žaraciech,
śronzedi może bydź nazwan żartobliwy, dworzanin, a cnota
ta dworłowto. Petr. Et. 109. Scherzhafter Wib, (Joviali-
tas) = DWORACTWO n. p. Dworactwo dało Prokopowi
przyjemną złosliwość i trafność w obronie lub naganie.
Czack. Pr. 1, 24. (cf. sal atticum). §. Na złą stronę
Dworłtwo, - DWORAKIERYA, yi, ž, że obyczaje
dworskie, szyderstwo, obłuda, nieszczerość, chytrość,
höfische Spottsfucht, Falschheit, Arglift. Zywy swój w
*dworłowwiech i w szyderstwiech strawili. W. Poſt. W. 2,
549. Na tém swoje dworakieryą zasadza, żeby każdego
wyśmiać. Mon. 71, 124. §., Dworłtwo, na dobrą stronę,
obyczayność, grzeczność, okrzesaność; Cr. dworansztwo;
Höflichkeit, Artigkeit, Manier. Sercem, urodą, dwor-
łowem i ludzkością We wszytkim wojsku nikt go nie
celu. P. Kchan. J. 14. Płaczą cię źarzy, płaczą cię i mł-
dzi, Dwór wszytek w czerni *prze cię Kryłki chodzi, Abo-
wiem dworłtwo i ludzkość przy tobie W iednymże zaraz
pochowano grobie. Papr. Kl. 495. Dwórłowtwo, obyczaiów
układność i ludzkość. Eraz. Ob. A. Erasmi Ciuilitas
morum Dworłowto obyczaiów dobrych, tłumaczone przez
Klonowicza. Same Dworłowta sprawły to, iż ledwie ie-
den drugiemu prawdę przyjacielskie rzec może. Modrz.
Baz. 238. DWORSZCZYZNA, y, ž, dworskie życie,
dworłkie sposoby, dworłki tok, Hofleben, Hofton, Hof-
manier. Aryſtoteles lepięy się ieszcze znal na dworszczy-
nie, niż na filozofii. Kras. Hiſt. 30. Chcąc šrźodek
utrzymać między wieśniactwem a dworszczyzną, dąią wsi
lato a miaſtu zimę. Kras. Liſt. 2, 24. Sztuka subtelný
dworszczyzny, przez którą, korzyſtaiąc z dobroci Pań-
ſkiy, grożą słudzy panu porzuceniem go. Teat. 19. b.
41. §., powinności dworowi, pańszczyzna, Hofdienſte,
Arbeit für den Hof, Hofarbeiten, Hofndienſte. Zapłaćił dziś
chłop dworszczyznę zaleglą. Ld. Odrabiać dworszczyznę, ib,
§. Dworszczyzny, dworłtwa, žarty, Scherze. Przepędzili-
śmy resztę czasu na zabawnych dworszczyznach u moie-
go prałała. Xiqdz 28. - §. collect. dworsczyzna, dworscy,
dworzanie, Hofleute, Hofgesinde. DWORZANEK, nka,
v., Demin. słowa Dworzanin; dworaczek, z przyganą,
ein Höſſing. Jeden z owych dworzanków dał policzek
Panu Jezusowi. W. Poſt. W. 274. DWORZANIN, a,
m., Bh. dworenin, dwokan; Slov. dworan, dworak, dwo-
tenin; Hg. udvari; Bs. dvoranin, dvornik; Cr. dvorja-
nin, dvornik; Vd. dvornik; (Rs. дворяниń = szlach-
cic) *hapedvóreúb; Rg. dvoritegl, dvoran, dvoránin;
Crn. dvorán; ein Hofmann, Hofbedienter; ein Hofmann,
ein feiner, höflicher Mann. Dworzanie, którzy dworu
patrzą, aulici. Mącz. Dworzanie, osoby, które dla
usługi pańſtwa przyjęte są. Gal. Cyw. 1, 126. U króla

są dworzanie. Glicz. Wych. F. 4. Dworzanie książąt wielkich Rs. грибба. §. Dworzanie in specie, gatunek sług iurgieltowych przy dworach Pańskich szlachty, poiedynco abo dwochnasob to ieſt z pacholikiem i konno służących, którzy panom towarzyszyli, przed poiazdami konno jeźdili, i. t. d., między niemi-pierwsi, marszałek, koniuszy, Hofcavaliere, Hofbediente. U panów teraz w Polszcze zabrali mieysce dworzan, pokoiowych, kamerdynery žokaie, laufry. Kras. Pod. 2, 273. §. Dalsze cieniowania: Dworzanin, nie przeto dworzanin, iż dworzaninem ieſt, abo że we dworze, ale że wydwornym w obyczaiach, poſtepkach, w mowie, w głowie, w każděy sprawie a przynależtey sobie zabawie Dwor. a. 1. Pospołtwo zowie dworzanina, który się dworem bawi, który we dworze mieszka. Wtórym sposobem terażnieysszym dworzanin ieſt, który łapa łaske pańską bądź zlym, bądź dobrym sposobem (ein Höſſing, ein verſchmigter Hofmann;) dworzanin zaſ, według źarych ludzi, który szlachetnie t. i. poczciwie žyre (ein Ehrenmann, ein Biedermann). Petr. Et. 14. - §. Jn peior. part. Wityd dworzanina nie karmi. Rys. Ad. 70. Osobom podeyrzanym niema bydź wolny do domu przyſtep, iako są dworzanie, nierzadni pacholcy, žacy, baby, które na cnotę biąłych głow czuwają. Petr. Ekon. 18. §. Jn melior. part. Napiſał Łukasz Gornicki, na wzór Gracyana, księgi, którym dał tytuł: Dworzanin. Papr. Ryc. 414. cf. Kortezan - Dworzanin, žartowniſ, iowialiſta, wydrwiſ, ein Scherzer, ein Spaſhvoget, ein feiner Gaff. Około uciech, które bywiają w žarciech, średni może bydź nazwan żartobliwy, dworzanin; a cnota ta dworłtwo. Petr. Et. 109. DWORZANKA, i, ž., na dworze pańskim žiyąca, eine Hofbame. Tr. (cf. dworka) Slov. dworanka, dworſka. (Rs. Dворяныя szlachcianka contemn.). DWORZANSKI, a, ie, a voce dworzanin, dworski, Hofleute -, Hof-, Zywota dworzańskiego dobrze trzeba poprawić. Modrz. Baz. 146. Weyże tego mědrelki; iako dworzańskiego zakrawa mědrka. Alb. z Woy. 17. Zebyſ z onemi niebieskiem duchami dworzańską (ſc. słužbę) Panu służył. Wys. Aloys. 484. (Rs. дворянскій, szlachecki). *hapedvóreub. DWORZANSTWO, a, n.. collect. dworzanie, der Hofstaat, die Hofleute. Przy ponurym królu, dworzańtwo zaniemiałe źało. Stas, Num. 2, 8. Vind. dvornu słoſhtvu dvorłku sprevodishtvu; (Rs. дворянство = szlachta); Cr. dvorsztwo cf. dworłtwo). - §. dworſka słužba, Hofdienſt. Dworzańtwo uſtało, niema się gdzie szlachecki synek umieścić. Kras. Pod. 2, 274. §. dworskie obyczaje, obyczayność, grzeczność, Hofmanier, Höflichkeit, Geschliffenheit. Wiele ieſt rzeczy daleko pożytecznieszych, niż to takie wymyſlone, iż tak rzekę, dworzańtwo przez się samo. Gorn. Dw. 320. (elegancya). DWORZEC, - rca, m., (Bh. dworec, villa, dwór we wsi, folwark, der Nebelhof, der Meyerhof, das Vorwerk. Spalili dworzec iego ogniem. Budn. 2 Sam. 14, 30. Wiedział, gdzie który towarzysz mieszkańł i ktorekolwiek dwórce w swęj każdy dzierżawie i mocy miał. Kosz. Cyc. A. 3, b. §. podwórze, obora, der Hofspalt, der Haushof, der Vichhof; Rg. dvoriscte, Cro. dvorische). Niaazd na dom szlachecki, nie tylko na sam dwór, ale i na gumno i na dworzec, gdzie było i insze gospodarstwo domowe bywa chowane. Stat. Lit. 148. §., dworzec - dwór źary.

DWORZYC - DWOY.

Cn. Th. ob. dworzysko. DWORZYC, yl, y. Act. Nie-dok. (Bh. dworiti se geſlus facere. dworiti, in aula eſſe; Bs. duoriti, ſt. corteggiare; Rs. дворяниłyſſe, pana grać, próżnować). Gall. faire la cour, cholewy smałyć, nadſkakiwać, zasługiwać się, Cro. dvoriti; Rg. dvoritti; den Hof machen, die Cour machen, J Febe sama niekiedy dworzyła swemu Endymionowi. Tward. Daf. 49. Mi-luię, gamraturiu, dworze, amo. Mącz. - §., sztuczne używać, fortelów, Kunſtgriffe brauchen Jezus uſt swych nie otworzy, Choć cudów chce, chociaż dworzy Leb Heroda wydworny. Kochow. Roż. 36. DWORZYSKO, a, n., contumelioſe: szpetny nieforemny dwór, ein hāſlihet Hof. Prożna na pióra skarga i prace bez zyſku W przekłętym od poetów i bogów dworzyſku, Zab. 9, 56. Jzych. - §., plac, grunt dworſki, der Hofsraum, Hofgrund. Bh. dworiffo. Koſciół założył na dworzyſku brata swego. Biel. Sw. 243. b. DWORZYSZCZE, a, n., dworzec, folwark, der Mawerthof; (Bh. dworiffste podworzee), Eccl. дворичце, подорье, pomieszkanie arcybiſkupie w miastach, gdzie czasem rezyduje. We wszyſkich wsiach z rol, ieſti ie maią, abo z dworzyszcza, płącą po dwadzieścia groszy. Vol. Leg. 2, 664. 3, 50.

Pochodz. nadworny, podworować, przedworze, podworny, napodworny, podwoje, przedworze, przedworny, zadworny, wydwarzać, wydworować, wytwor, wydworny, wydworność, wytworny, wytwornosć.

DWOSPRZEŻNY ob. Dwusprzężny. DWOUCHY. a, e, o dwu uchach zwepchrig; n. p. dżban dwouchy. Hor. 1, 49. Nar. dwoyuszny. Mon. 75. 594. DWOSTRONNY ob. Dwuſtreuły, DWOY, oia, oie. ze dwóch złożony, zwieſach, aus zweyen bestehend, doppelt. Bh. dwogi; Sr. 1, dwont, dwoyaki; Sr. 2. dwot, dwójaki; Crn. dvoje, a, u, dvojue; Vd. dvoin, dvieverſten, dvoinoverſten; Rg. dvoj; Dl. dvoj; Cr. dvoij; Rs. двойный. Dwøy jeſt rodzay Jezusa, ieden ludzki, drugi bozki. Sh. Kaz. 485. Dwøy collectiue cum Singulari Nominis i. q. dwa cum Plurali, subinde dwoiaki, zweyerley, zwey, zwieſach. Chęć na dwoim drzewie zaraz usiść, a oboyga się dobrze ująć nie mogą, na ziemię spadają. Zrn. Poſt. 263. (na dwőch drzewach, auf zwey Bäumen). Ty pod moc Romule uiąwszy dwøy lud, prawa knuiesz. Zebr. Ow. 373. W każdym nasieniu ieſt dwoja rzecz; naprzed moc nasienna wnaſtrz; druga moc wyworzenia, która wzgórę źdźbło z ziemi podnosi. Cresc. 658. Sakrament pod dwoią osobą chleba i wina. Tworz. Oh. G. 5. Wedwoie, podwóynie, zwieſach, doppelt. Chuſtka we dwoje albo we troie złożona. Syr. 427. Rs. вадове, падове. Dwoie, dwa razy tyle, drugie tyle, zweynnal, zweynnal so viel, noch einmal so viel. Dwoie szeſć dziel začnych, t. i. dwanaſcie Herkulesowych. Otw. Ow. 606. Ja we dwoie i czasem we troie więcej na rok wydaip, niż mam dochodow. Mon. 68, 674. Było święto przez dwoie siedm dni, to ieſt czternaſcie dni. 1 Leop. 3. Reg. 8, 65. Dwøy, podwóyny, dwa razy powtórzony, succeſſive, doppelt, zum zweykenmal wiederholt. Dwoią po-rażką zwątłony, przymierze uzynił Stryk. 172. W pierwszych ksiągach *dwoich mieliśmy nauke o iednoſtaynych rzeczach. Sien. 342. (w pierwszych dwóch, in den beyden erſten). Ta ewanielica nam dwoie dziwy opisuje. W. Poſt. W. 74. Dwoy, dwoiaki, dwoiſty, dwoiakiego gatunku, zweyerley, zwieſach, doppelt. U nas wyprawa

DWOYBARWISTY - DWOGRANISTY. 563

woienna dwoja bywa, iedna pospolitém ruszeniem; druga, gdy żołnierze przyimuią. Tarn. Uſl. 238. Dwøy sposob sług powiada bydź, urzędników i robotników. Potr. Ek. 10. Dwøy pozytek człowiekowi, gdy o *pa-niech žle nie mowi. Groch. W. 474. Dwoie ryby, na dwoie noszenie rozdzielone, albo dwoiakim sposobem przyprawione. Cn. Th. 155. Dwoje farby, bicolor. ib. Dwoie są zdania, które do tego czasu senat na dwa działy dwoią. Nag. Cic. 88. - Na dwoie, na dwie sztuki, na dwie różne części, in zwey Theile, entzwey. Odbiera bilet, drze na dwoie i chowa. Teat. 22, b. 10. fig. translat. dwøy, dwuſtronny, na dwie ſtrony, i tak i sak oboiety, zweyseitig, zweydeutig. Nie chcąc bydź dwoiego serca, wymował mu i wyrzucił, co w nim było, aby przyiacielom nic taynego nie było. Sk. Dz. 1124. Na dwoie, na dwie ſtrony, tam i sam, hin und her. Na dwoie rozważa, co lepszego zrobić, Czy ścigać Sarpedonia, czy tłum Lików pobić. Dmoch. Jl. 137. Na dwoie babka wrózy. Zabt. Amf. 17. Na dwoie wróżka idzie. Pot. Arg. 693. (oboietne, dwuwykładne wyroki, Vd. dvoinopomeniten, dvoinokasen, zweydeutig, doppelfinnig). Na dwoie, niepewne, niewiedzieć iak się skończy, ieszče nie koniec, ieszče nie mów hip, nie nie Amen. ſkutek wątpliwy, unewiſſ, zweifelhaft, zweuſtutig, von ungewiffem Ausgange. Bitwa każda na dwoie bywa, abo wygrana abo Itracona. Biel. Sw. 266. Z rzeczy, co na dwoie, Bydź może i nie może, wydawać się boję. Zabt. Firc. 46. Co masz, nie twoje, i zdrowie na dwoie, tak było za Lisiarzów. Falib. Dis. A. 11. (życie na łyczku, w niebezpieczenſtwie, in Gefahrt. cf. Crn. dvomim, dvohomim, wątpię, a dua et umim, ſicut Lat. dubius, inter duas partes positus, Ger. zweifeln, zwey, Crn. dvomliv - Eccl. двоеуынный wątpliwy; Crn. dvomlivoſt = wątpliwość; Vd. dvojenje = wątpienie, wątpliwość; Vd. dvojezhen, buń, zviblaſt = wątpliwy; Vd. dvojezhnoſt wątpliwość; Cr. dvojiti, Dl. dvoumiți = dubitare; Cr. dvojenye = wątpienie; Cr. prez dvojme = bez wątpienia; Cr. dwoynoszt, Dl. dvoumenye dubium; Sta. dvohumiti = wątpic). §. 2., Subfl. Dwoie, G. dwoyga ob. Dwoie. DWOYBARWISTY ob. Dwubarwny. DWOYBRZMIAĆY, a, e, dwoiako brzmiacy, zweplautig, zweydeutend. Daie się słyſzeć z słowkami dwóybrzmiącemi. Mon. 74, 159. dwuwykładne, dwuznaczne, oboietyne. DWOYCIELNY ob. Dwucieliſty. DWOYDŁONNY ob. Dwudłonny. DWOYDROGI, a, ie, bivius. Cn. Th. zwepwegig. n. p. przyſtepy dwóydrogie. - Sr. 1. rozprucjné (ob. Dwudróże, rozdróże). Eccl. двоумный, адвокожный. DWOYGATUNKOWY, a, e, gatunku dwoiakiego, von zwey erley Art. Zwierze dwóygatunkowe. Teat. 28, b. 109. DWOYGĘBY, a, e, o dwóch gębach abo twaŕzach, zweymuńdig, mit zwey Cisfichern. Janusz dwoygęby. Papr. Gn. 1025. DWOYGŁOWIASTY, DWOGŁOWY, DWOYGŁOWNY, a, e, o dwóch głowach, zweykópfig. Bh. dwuhlawg; St. dwohlawi, Sr. 1. dwoyh hwo-wné; Rs. abvraſſehi, Eccl. αδρώκαβιν. Dwogwy, biceps Urs. Gr. 178. Rzymſkiego pańſtwa orzeł dwy-głowiaſty. Jabl. Buk. A. b. Dwóygłoway orzeł, Mon. 75, 594. Dwóygłowiaſta Amphisbaena. Chroſć. Luk. 310. Dwóygłowny Janusz. Cn. Th. *DWOYGO ob. Dwoie. DWOYGRANISTY, DWOGRANISTY, a, e, o dwóch

71 •

564 DWOYGROD - DOYNASOBNY.

granach, węgłach, kątach, rogach, śpicach, zwępenig,  
zweyspłig. Z poksykiem sporym sfraszliwie dwograni-  
liym szermował ięzorem, lingua bisulca. Zebr. Ow. 219.  
DWOYGROD, u, m., podwóyny grad, Doppelburg, eine  
zweysfache Burg. Z Leonowego śpiewaczki dwóygrodu  
Przedzichno przyszły. Zimor. Siel. 194. (Lwów; który  
byl niegdyś o dwóch zamkach). DWOYGRODNY, a, e,  
o dwóch grodach, mit zwey Burgen, stolica dwygro-  
dua. Zimor. Siel. 327. (Lwów). DWOIEŻYCZNY,  
DWUIEŻYCZNY, a, e, z dwoma ięzykami. Slo. dwog-  
gazycnj; Rg. dvojezicjan, dvojczieni, Sr. 1. dwoyohy-  
zecjne; Ger. zwepzüngig, mit zwey Zungen. Dziw dwioe-  
zyczny urodziła. Ld. - §, dwa ięzyki mówiący, zwey Spra-  
chen sprechend. Mowę makaronizmami przeplataną za  
gładkość mowy nie sądzono, ale dwoiężycznemi tak mó-  
wiących nazywano. Klecz. Zdan. 89. Na granicznu zwy-  
czaynie ludzie bywiają dwużezyczni, mówią albowiem  
wsoim ocyzyftym ięzykiem, a razem i sąsiedzkim. Ld. §,  
nieszczéry, Rs. двоязычный; zwepzüngig, falsch. Ufły  
wdużezycznemi brzydźę się. W. Prov. 8. 13. (ufly prze-  
wrotnych. Bibl. Gd.). Prawdomówca dwużezyczny. Hor.  
Sat. 55. Rs. двоязычłe chytrość; Eccl. двояязычест-  
wywo, falszywy ieſlem. DWOYKA, i, ž., liczba  
dwóch, die Zwey, Bh. dwogka; Cr. dwojka; Vd. dwoiza,  
dvuje, dvoje - para; (Vd. dvoika dupeltówka); Cr.  
dvoicza; Rg. dvoizza; Rs. двойка, двойца - para,  
двойцаўка parka; сдвойка podwoyny szlad, trop;  
Eccl. двойца, сугубина, двойная или двоекра-  
тная вещь. Syna nam nie źanie, to ieſt, Chryſtusa;  
tak utracim tróycę, przy dwóyce złoſtaniem. Smotr. Lam.  
119. Dwóyka, karta Francuzka, na który dwa oka. -  
Dwóyka - dwoie, dwoyko, n. p. bić we dwoykę, kiedy  
dwóch biie, abo wziął we dwóykę, t. i. od dwóch razem  
byl chłoſtany, zu zwey, von zweycn, zwepfach. Dwóyka,  
dwoy, dwoiak, naczynie podwoyne, ein Doppelgessirr,  
in Paarchen. DWOYKO, Dwoygo ob. Dwoie, Gen.  
dwoyga. DWOYKOWY, a, e, Sr. 1. dwonacine; dwócy  
ślązący; Cn. Th. - Cn. Syn. 510. W dawnych książ-  
kach, Nomina et Verba, oprócz zakończeń na wyrażenie  
Singularis et Pluralis, maią ieszcze i zakończenia dwy-  
kowe, Dualis, równie iak w Greckim: n. p. dwie ko-  
biecje; dwie rozdze, dwie nodze; pódyżwa ty i ia  
(pódydźmy); pódydźta w dway sobie precz. Ld. DWOY-  
LIST, u, m., Podkolan, ziele, Ophris, rośnię w lasach;  
ma tylko dwa liftki, podobne ciemierzycy białły. Syr.  
1412. Kluk. Rosl. 2, 218. Zweyblatt. Urzęd. 227.  
DWOYLISTNY, DWULISTKOWY, a, e, Eccl. дво-  
aleştniный; o dwóch liftach, zwepflätterig. Pochwa dwu-  
liftkowa spatha bivalvis, z dwóch liftków złożona. Jundz.  
2, 49. DWULISTNIK, a, m., rodzay rósliny: tego ro-  
dzaiu: ptasie gniazdo, dwóylift koralowy, serduszkowy,  
maſka. etc. Kluk. Dyke. 2, 150. Rs. двулайстник.  
DWOYLISTOWY, a, e, od ziela dwóyliftu, Zweyblatt: -  
DWOYMORSKI, a, ie, Korynt dwóymorski. Petr. Hor.  
B. b. daž zweymcerige Corinth. Dwumorzy id. *Dwio-  
morski Korynt, bimaris. Zebr. Ow. 117. DWOYNA-  
SOB, we DWOYNASOB, we dwoie. Włod. (Bh. dwog-  
nasobne; Slr. dwognasobni), doppelt, zwieſach. DWOYNA-  
SOBNY, a, e, (Bh. dwognasobny; Bh. dwognasobiti albo  
dwogiti - dwoić, podwaiać), - §, drugie tyle, zwieſach.  
Pańftwo w dwoynasob rozprzeſtrzenił. Warg. Wal. 92,

DWOYNOMACIORY DWUCIELNY.

Sowicie, we dwóynasób, dwoiako. 1 Leop. Apoc. 18, 6. Baz. Hfl. 136. *DWOYNOMACIORY n.p., Bachus, bit-matris. Zebr. Ow. 78. von zweyen Müttern. Eccl.�,�-мáремь. DWOYNY, a, e, dwóy, podwóny, dop-pelt, zwieſach. By Jlia tracila w sobie dwóyne plody, nie były Rzym, zginąwszy w tworcy, świata panem. Hul. Ow. 157. Dwoyne Argi, dwoiakie pokazują domy. Bard. Tr. 274. §, oboſtronny, chytry, falsch, zwyczeutig. Niemasz ty z sercem dwoyneń i obłudném spolki, Nie znasz co to pochlebſtwa dwa obrotne ſtolki. Zab. 10, 68. Koffak. Dwóny Kupido. Bard. Tr. 569. DWOYNOZNY, a, e, dwunogi, o dwóch nogach, Rg. dvonógh; zweybeinig. Dwoynožni orſowie. Bal. Sen. 45. Odmieńmy czworo- nożne zwierzęta w dwóynożne, myśliwie będzie bohaty- rem. Kras. Liff. 191. DWOYNOS, a, m., miano, któ- re się dae ogarom ob. Cweynos, ein Name der Stäuber- funde. DWOYPLENIAZEK, žka, m., w Litwie po- dwóny halerz. Czack. Pr. 1, 14. ein Doppelbeller. DWOY- POSTATNI, ia, ie, dwóch poſtaci, o dwóch poſtaciach, dwuksztalty, dwucieliſty, doppelt geſtaltet. Dwoypu- ſtatni cielec, Minotaur. Bardz. Tr. 175. Dwyypo- ſtatnie cudo ib. 152. DWOYRURNY ob. Dwururny, DWOYRZA DZCA, y, m., dwoma pańftwami rządzący, zwver Ländet Beherrscher. O Wladysławie, dwóyrządczo szlachetny. Petr. Hor. C. b. bo razem był królem Polsk. i Wég. DWOYUSZNY, DWOYUCHY, DWUUCHY, a, e, cf. dwouchy. Cn. Th. zwepbriig, zwepbriig. Mon. 75, 594. Dwoyneły tróynog. Dmoch. Fl. 2, 293. Kuſel dwuchy. Mialſ. Ryt. 2, 187. Bh. dwójuſnij. DWOY- WIERZCHNY, DWOYWIERZCHY, a, e, o dwóch wierzchach, zweygipſelig. Dwóywierzchny Parnass. Zim. 592. Dwoj wierzchy. Kochow. 319. Chroſć, Luk. 158. Rs.�,�-вурхий; Eccl. двоверхий; Gr. δικόγφος, bi- uertex. DWOYZE BY, DWUŻE BY, a, e, o dwóch ze- bach, zwenzabnig. Dwuzbe grace. Otw. Ow. 411. Dwoy- zhe widly. Otw. Ow. 351. ob. Dwuząb. DWOYZEN- STWO, a, n., mienie dwóch żon, Cr. dvojsenitvo, die Bigamie. Cn. Th. §, drugieżeństwo, małżeńtwo po- wtórzone. Włod die Sche mit der zweyen Frau. Rs. вто- робрąje, аторобранный. DWOYZON, a, m., DWOYZENIEC, DWUZENIEC, nca, m., dwie żony razem maiąy, der zwey Weiber hat, mit zweyen Weiz- bern zugleich (in der Bigamie) lebt. Cr. dvojsen. Sr. 1. dwoczjejene, dwoyobzenité. Jam zdrayczyna sieſtrzyna, ty dwóżon. Zebr. Ow. 154. Strofować dwużeńców, trze- ženćów. Smotr. Lam. 25. - §, powtóre żonaty; Cr. dru- gosen, der die zweyte Frau hat, oder zwey Frauen eine nach der andern gehaſt hat. Dwożeńców, wodowć na żaden ſtopień kapłański u nas święcić nie maią. Pimin. Kam. 151. Dwoyżonaty id. Hrbl. Odp. T t 5. b. Rs. двоєбранный. DWUBARWIANY, DWUBARWNY, a, e, dwumaſtny, dwofarbiły, Dwýbarwiſty. Syr. 1452. zweyſarbig, von zweverley Farbe. Dwubarwna topola. A Kchan. 220. Dwumaſtmy mirt. Zebr. Ow. 246. (ob. maćł). Dwubarwiane olivki, bicolor. Zebr. Ow. 209. Rs. дву- шиншевный, двуянный; Eccl.�,�-вурхий; DWU- BOCZNY, a, e, o dwóch bokach, zweyſeitig. Czack. P. 2, 17. DWUCIELISTY, DWOCIAŁY, DWOCIELNY, a, e, o dwóch�ach (cf. dwuksztaltny). Sta. dwotelni; Ger. zwepleſtig. Kreta, mała: mała dwociągno byka. Mon. 7, 229, (Minotaura). Dwucieliſte cudo. Brud. Oſl. D. b.

DWUCIENNY - DWUDZIESTOWKA.

biformes Scillae). Pan bożek dwociały, połowicą człomegaiek, drugą połowicą koziel. Otw. Ow. 582. DWUCIENNY, a, e, z dwóch łron cień rzucający, doppelschattig. Dwucienni mieszbańca pasa goracego. Sniad. Jer. 139. DWUCZELNY, DWOCZOŁY, a, e, miany dwa czele (Dual., z czoła) abo łwarze, bifrons. Mącz. zwejstirnig. Dwoczoły Janus. Otw. Ow. 571. DWUCZESŁOWY, DWOCZEŚTNY, a, e, z dwóch części, zwephteilig, bimembres. Mącz. Eccl. diochastný. O mnogościach ilości dwuczęściowy. Alg. Nar. 61. de potentis binomii. DWUCZUBY, a, e, o dwóch ezubach, zweyschöpfig. Ross. двуххалый. DWUCZWOROGRAN, u, m., quadrato quadratum, abo czwarty łopień, quarta poteflas, die vierte Potenz. Uflrz. Alg. 2, 7. DWUCZWOROGRANNY, a, e, n. p. Pomiary dwucworogranne czylis zwartołopniowe. Uflrz. Alg. 2, 170. von der vierten Potenz. DWUDASŁY, a, e, o dwóch dachach, doppeldachig. Ross. et Ec. dwukrovný. DWUDŁONNY, DWOYDŁONNY, a, e, na dwie dloni. Cr. Th. zwey Handebreit lang, bipalmis. *DWUDNIE, ia, n., dwóch dni przeciągg, Rs. anydhebie, eine zweptägige Stift. DWUDROTOWY, a, e, o dwóch drótach, dwunitny, zweydrathig. n. p. połowzochy dwudrotowe Rs. двоиниковный; двойник podwoyna nić. DWUDROZE, a, n., dwu drog rozstanie, biuum. Mącz. ein Doppelweg (cf. dwoydrogi). Vd. dvoipotje, dvoipotishe; Cro. dvoyputje. DWUDZIELNY, a, e, - ie adv., na dwoie podzielny, zwephteilig. Łodyga dwudzielna, caulis dychotomus, gdy łodyga, gałęzie i naydrobniejsze gałązki na dwoie się dzielą. Fundz. 2, 10. Wąsy dwudzielne, cirrhi bifidi, na dwie gałązki podzielone. ib. 44. Baldaszek ziela dwudzielny. Fundz. 260. Stosunek dwudzielny, subduplicata. Lcfk. 2, 105. DWUDZIENNY, biduus. Mącz. zweptägig Bh. dwudenni, dwudni; Rs. anydневный. DWUDZIESCIORAKI, a, ie, - o adv., dwudzieiku różnych rodzaiów, zwanzigerley. DWUDZIESCIOTRYANGUL ob. Dwadziesciotryanguł. DWUDZIESTKA, i, z., liczba dwudzieku, dwadzieścia czego, dieß zwanzig, dieß zwanzig Stütz. dwudzieśka, jedna dwudzieścia część całości podzielony. Jak. Mat. 1, 55. ein Zwanzigtheil. J. Dwudzieśka, Bh. dwadcytka; dzieweczka dwudziestoletnia, ein Mädchen von zwanzig Jahren (eine Zwanzigerinn). DWUDZIESTKOWANIE, ia, n., vice-simatio, dwudzieřego karanie. Cr Th. die Aushebung des zwanzigsten Mannes, z. J. zur Odezestraße. DWUDZIESTNY, a, e, Bh. dwadcaterń, vigecuplus. Cr. Th. zwanzig enthaltend. DWUDZIESTOZCZEROGODZINNY, a, e, przez godzin 24 trwaiący, viertund: zwanzigstündig; Rs. cympochný, posympochný cf. Doba. DWUDZIESTODZIENNY, a, e, Bh. dwadcétindenń, dni dwadzieścia trwaiący, lub co dwadzieścia dni przypadający, zwanzigtägig. DWUDZIESTODWULOKCIOWY n. p. drąg. Dmoch. Fl. 2, 89. łokci dwudziešlu dwóch, zwey und zwanzigseffig, von zwey und zwanzig Ellen. DWUDZIESTOLETNI, ia, ie, Boh. dwadzietiletý, dwadcytilerý; Sr. 1. dwaczeterć, o dwudziel. latach, zwanzigjässig. DWUDZIESTOSCIAN, u, m., icosädrum. Geom. Nar. 2, 51. cf. dwadzieściatryanguł. Soljk. DWUDZIESTOWKA, i, ž., pieniądz o dwu-

DWUDZIESTY - DWUKSZTĄŁT. 565

dzieštu mnięyszych, ein Zwanziger; Bh. dwacetuńk; Crn. dvajsetiza, dvajesetak (Crn. dvajseták viceturio dwudzieštnik, przełożony nad dwudzieštą). DWUDZIESTY, a, e, Bh. dwadcátń; Slo. dwacátí; Sr. 2, dwajańí; Sr. 1. dwacjeté, dwajšety; Crn. dvajšete; Vd. dvajseti, dvajseteri; Cro. dvadeszéti; Sla. dvadeseti; Rg. dvedeseeti; Bs. dvaeseti; Bh. двадесятый. Ordinal, numeri Cardin. dwadzieścia, der Zwanzigste. *Pierwsze a dwudziešte capitulum. Sekl. 99. dwudziešty pierwszy rozdzial Bh. gedenmecetmý; dwudziešty trzeci trimecymý, - czw. cštyrmečetmý; *czwerte a dwudziešte capitulum. Sekl. 115. - szóły ſſestmecetmý; ósmy oſmmecetmý. DWUDZIOBNY, a, e, o dwóch dziobach, końcach, śpircach, zweyschnablig, doppelschnablig, n. p. młot, naczynie podkopnicze naksztalt młota, maiace obie głowy kończate. Jak. Art. 3, 290. marteau à deux points. *DWUDZWIERNY, a, e, ó dwóch drzwiach, zweptyrig, doppelschürrig. Ec. двоверный. DWUFUNTOWY, a, e, dwóch funtów wąge maiacy, zweppſündig. Sor. 1. dwopohpundowné. DWUGARNCOWY, DWUGARCYWY, a, e, dwa garnce zawierający, bicongius. Cr. Th. zwey Maſe enthaltend (cf. garniec). Dwugarncowa miara, bicongium. Cr. Th. Dwugarcowe flasze. P. Kchan. Orl. 1, 428. DWUGŁĄD, ędu, m., paralaxis; węgiel dwugłędu angulus parallacticus. Hub. Wſ. 304. - N. Pam. 19, 86. die Parallare. DWUGŁOSKA, i, ž., Diphthongus. Kpcz. Gr. 1, p. 4. DWUGŁOSNIK, a, m. Urs. Gr. 127., Slo. dwohláſſa, dwogzwučła; Vd, dvoinik; Ec. двогласный. DWUJARZMY, a, e, o dwóch jarzmach, doppelsochig. Dwuiarzmych oſtrowidzów łroyne karki ſkracasz. Zebr. Ow. 74. biu-gum łyncium. DWUJĘTNY, a, e, o dwóch końcach do ujęcia, cf. obojętny, an zwey Artten anſaßbar. Już łos, iż ogień wielki był gotowy, Już go dwujętne miechy rozdymały. P. Kchan. Jer. 36. DWUJĘZYCZNY ob. Dwóйjęzyczny. DWUIMIONY, a, e, o dwóch imionach, zwynamig. Slo. dwugmený. Aſkanius dwimiony binominis. Zebr. Ow. 366. *DWUISTNY, a, e, z dwóch ichtw złożony, aus zweyen Wesen bestehend. Ec. eoemscmbeſend Gr. διφυνής. DWUKŁKYTY, a, e, o dwóch kłykiach, Gr. δικονέλλος. Cr. Th. zweyknöchlig (wie die vier Finger, den Daumen ausgenommen). U nog, u rąk cztery palce dwukłyka, wielki palec iednoty kłyky. Ld. DWUKOLE, a, n., birotum. Mącz. ein zweyräderiger Wagen. Cro. dvojkolnicza (Cro. dvojkolnichär cisiarius). DWUKOLNY, a, e, o dwóch kołach, zweyräderig. Dwukolny wóz nocy. A. Kchan. 159. Chmiel, 1, 225. DWUKOLOROWY ob. dwubarwny. DWOYKONCZATY, a, e, o dwóch końcach, zweyendig. Rs. двуконечный. DWUKONNY, a, e, od pary koni, zweyspännig. Wózek dwukonny ob. parokonny. DWUKOPYTNY, a, e, o dwóch kopytach, zweyhuſig. Rs. et Ec. двокопштный. DWUKROPEK, pka, m., duo punkta, wyraz nowy. Kpcz. Gr. 1, p. 2. das Colou, der Doppelpunkt. Ross. et Ec. eoemóchie, eoemstreóchie. DWUKROTNY, a, e, ie adv., dwa razy wzięły, zwymal genommen. Czworogran dwukrotné šćiany, quadratum radicis binomiae. Uflrz. Alg. 2, 22. cf. Dwudzieściowy. DWUKSZTĄŁTNY, a, e, o dwóch kształtach czylis różnych ciałach, Ec. двообрásный, двовий-

566 DWUKSĘZ. - DWUNASTKA,

DWUNASTNICA - DWUŃOZNY.

АНГИЙ, звёйgesſaltet, von zweyerley Gestalt. Dwukszat-
tny centaur, połowicą koń, połowicą czowiek. Otw. Ow.
§7. cf. chłopokoń. Dwukszaltny Minotaur. ib. 3o6. (cf.
dwóypoſtatni. dwucielifty). Dwuksztaltny Chyron. Zebr.
Ow. 46. et 3o8. Math. Funkeye dwukształtne, biſor-
mes. Sniad. Alg. 1, 67. DWUKSĘZYCZNY, a, e, z,
zweymondig. Czas dwuatiożyczny, gdy się zdaie, iakby
na niebie dwa księżyce były, to ieſt, dwór około księ-
życa. cf. Dwumiesięczny. DWULATKA, DWULETKA,
i, ż., Co przeszłego roku urosło, zowie się latorosł;
co drugiego, dwuletka. Kluk Rosl. 1, 126. ein zweijäh-
riger Eproſſe. Owa dwulatka. N. Pam. 8, 250. ein
zweijähriges Schaf. DWULETNI, ia, ie, dwa lata
maiacy, bimus. Cn. Th. zweijahrig. Bh. dwauletß, dwau-
letni; Slo. dweletni; Cro. dwoyletni; Sr. 1. dwielietni,
dwoyohłetné; Sr. 2. dweltni; Vd. dvej leti ſtar; Rag,
dvoljetni, dvogodni; Bs. duogocje; Rs. двукінній,
двугодоваłый. Dwuletni przeciąg. Ec. двокъмъе,
dwa lata bawię Ec. двокъмствую Gr. διετικώ. Dwu-
letni koń, wół, dwuletnik Bh. dwauletnik Slo. dworo-
ćak. DWULAČZNY, a, e, we dwóje złaczny, doppeſt-
vereint. Bot. Liſcie dwułaczne, f. coniuncta, gdy dwa
liſti proſto do siebie nasadami są obrócone. Fundz. 2,
56. DWULICNY, DWULICZNY, a, e, dwoiakiego
lica, dwoiakiéy twarzy, von zwey Gesichtern. Ec. дво-
айчный. Janusz dwulieny. Hor. sat. 186. §. Dwu-
liczna kitayka. Rys. Ad. 11. barwna na obiedwie ſtrony,
auf kerven Seiten glättet. §. moral. obłuduy, *lic-
mierniczy, heuchlerisch; Ec. двойчный; ztag DWU-
LICZNOSC, ſći, ż., faſzywość, die Falschheit. Szcze-
rosć bez žadnéj dwulioznosći. Veryf. pr. 41., Ec. дво-
kyje Gr. διπρωσπα, Dwulice, cin Doppelgesicht.
DWULIST, DWULISTNY ob. Dwóylift. DWUŁO-
KIETNY, a, e, dwa łokcie wynoszący, zweyellig. Bh.
dwauloketni; Sr. 1. dwoyoh wochcowne. Czosnaczek ziol-
ko łokietne, czasem dwulokietne. Syr. 707. DWUŁO-
PATNY, a, e, o dwóch łopatach, zweychaufelig. fig.
Owce dwulopatne, które po dwóch latach swoje dwa
zęby zgubiły, a natomiaſt dwóch innych, owczemi zębami
zwanych, doſtaly. Wolszt. 106. zweijährige Schafe,
Zweychaufier. DWUMASTNY ob. Dwubarwny. DWU-
MIESĘCZNY, a, e, Bh. dwaumersćiń; Slo. dwamě-
ſcyń; Sr. 1. dwoyohmeſaciné; Rg. dvomjefsecni; Ec.
двомъсячный. Ec. двомъсячне bimeſtre tempus). dwa miesiące trwaiacy, bimeſris. Mačz. diſlingue Dwu-
księżyczny. DWUMNOZNY, a, e, n. p. Stosunek dwumnoż-
ny, ratio duplicata. Geom. Nar. 1, 204. Jak. Mat. 1,
151. Łg./k. 2, 103. DWUMORZY, a, e, DWOY-
MORSKI, DWUMORSKI, a, ie, n. p. Dwumorzy Korynt.
Otw. Ow. 235. między dwoma morzami leżący, zwey-
meerig, zwischen zweyen Meeren gelegen. Dwumorski
Jſtm. Zebr. Ow. 150. *Dwumorzowy Korynt. Chroſć.
Ow. 155. DWUMORZE, DWOMORZE, a, n., Jſtm,
dwomorze, kraina, co z obu boków swoich morze ma.
Otw. Ow. 274. eine Erdzunge zwischen zweyen Meeren.
DWUNASTEK, ſtka, m., dwanaście sztuk, zwół
Stück, eine Zahl von Zwóſken. Z tysiąca osób, ieden
przynaymniéy dwunaſtek wyprowadzić z błędu. Mon.
76, 237. DWUNASTKA, i, ż., die Zwółf. Bh. dwa-
naſtka, liczba 12; we grze, dwanaście ok, zwóſſ Augen.

Vind. dvanaiftik, dvanaifteriza; Ec. дванадесятика.
§. Dwunaſta część czego, ein Zwóſket, Sr. 1. dwnatěłk.
DWUNASTNICA, y, ż., część kiszki naybliższa żo-
łądka, inteſlinum duodenum. Zool. Nar. 27. dwunaſto-
palcowa kiszka, der Zwóſſingerbarm, dwunaſtocalówka,
DWUNASTNIK, a, m., Dodecatheon. Płn. H. N. 25,
4. ziele powszechne na wszelką chorobę, dicta a 12
diis maiorum gentium. Cn. Th. Zwóſſötterkraut. Siedm-
lift etiam dici poteſt, quia septem folia habet Sieben-
blätterkraut. (Vd. duanaiftla, dvanaifter, dvanaiftnik,
apoſtel - apoſtoł, rozesłaniec, ieden z dwunaſtu. Ecc.
дванадесятоначálникъ Gr. δωδεκαδαρχής. DWU-
NASTNY, DWANASTNY, a, e, Bh. dwanačterh; dwa-
naście zawieraiacy, zwółf enthaltend. DWUNASTOCA-
LOWKA, i, z., Kiszka dwunaſtocalówka, inteſlinum duo-
denum. Perz. Cyr. 1, 48. der Zwóſſingerbarm, dwana-
ſtopalcowa kiszka, dwunaſtnica. DWUNASTODNI-
WY, DWUNASTODZIENNY, a, e, dui 12 trwaiacy,
lub co 12 dni przypadaiacy, zwóſſtagig. Bh. dwanačti-
denni. W dwunaſtodniowym kursie. Pimin. Kam. 277.
DWUNASTOKAȚ, a, m., dodecaſulum, figura o
dwunaſtu kątach i ścianach. Sol/k. Geom. 2: ein Zwóſ-
winſel, Zwóſſec. Dwunaſtoſcian. Jak. Mat. 1, 25.
DWUNASTOKAȚNY, a, e, o 12 kątach, zwóſſeig.
DWUNASTOKROTNY, a, e, ie adv., w dwanaście
razy tyle czyniały, zwóſſach. Ec. дванадесятьkрамь,
дванадесятократно. DWUNASTOLETNI, ia, ie,
- ie adv., lat dwanaście maiacy, zwóſſährig. Bh. dwa-
náctletn; Ec. дванадесятолѣнный. DWUNASTO-
LISTNY, a, e, zwóſſblätterig Eccl. дванадесятола-
ственный. DWUNASTOŁOKCIOWY, DWUNASTO-
ŁOKIETNY, a, e, zwóſſellig. Ec. дванадесятолако-
мный. DWUNASTOMIESĘCZNY, a, e, caloroczny,
zwóſſmonatlich, Eccl. дванадесяtomъсячный. DWU-
NASTONOGI, a, ie, zwóſſüßig, mit zwółf Füßen. Ec.
дванадесятоногій. DWUNASTOPALCOWY, a, e,
n. p. kiszka, od długości, którą íéy pospolicie nadano,
tak nazwana, inteſlinum duodenum. Krup. 2, 38. ob.
Dwunaſtuica), zwóſſingerig, Zwóſſingerbarm. DWU-
NASTOPIACIOKAT, a, m., dodecaüdrum, bryła w
dwunaſtu piąciokątach równych zawarta. Sol/k. Geom. 2.
daß Fünfundzwanzigeeck. DWUNASTOSCIAN, u, m.,
dodecaüdrum. Geom. Nar. 2, 51. Dwunaſtokąt, ein
Zwóſſec. DWUNASTOSTRUNNY, a, e, Ec. двана-
десятостръенный Gr. δωδεκαχορδος, zwóſſaſtig. DWU-
NASTY, a, e, dwanaſty, Bh. dwanačty; Slo. dwanáſt;
Sr. 1. dwanațé, dwanațy; Sr. 2. dwanaſti, Sla. dvanae-
ſti; Rg. dvanadeeſti; Cro. dvanajſzi, dvanadeszti, dru-
gonadeszti; Vd. duanajſti; Crn. dvanajſt, dvanaiſte, dva-
najſtire; Rs. дванадесятый, двенадцатой, вторый-
надесять, numer. ordinal. card. dwanaście, der zwóſſte.
Dwunaſta (sc. godzina) bła, eſ hat zwółf (Uhr) ge-
schlagen (Ec. дванадесятоснебě święta od 6go Stycz-
nia zaczynaiące się, w mowie proſtackiéy святки ob. Swią-
tki). DWUNIEDZIELNY, a, e, - ie adv., przez dwa
tygodnie, co dwa tygodnie, zwewołscentlich. DWUNO-
GI, a, ie, DWOYNOZNY, DWUNOZNY, a, t, o
dwóch nogach, zweybeinig. Bh. dwaunohy; Slo. dwonoſh;
Sr. 1. dwoyohnohaté; Płg. dvonōgh; Cro. dvoynog; Bs.
duonoggi; Eccl. двоногій, Bóg napełnił ziemię dwu-

DWUNITNY - DWURZĘDNY.

nożnemi i czternożnemi zwierzęty. Sharg. Zyw. 2, 424. Dwunożne bydło. Wad. Dan. 265. Dwunożne zwierzę. Pam. 85, 1, 583. DWUNITNY, a, e, dwudrótowy, z podwóynie skręconych nici, zweydrathig. Sztuka mu-
chairu dwunitnego. Boh. Offol. 2., Sr. 1. dwoyobniłżny. DWUOKIENNY, a, e, o dwóch oknach, mit zwey Fen-
stern. Torz. Sz. 42. DWUPALCOWY, a, e, dwu-
palcowa miara, sextans pedis. Cn. Th. zwey finger breit
oder lang. DWUPIĘDZISTY, a, e, na dwie piędzi. Cn. Th. von zwey Spannen. DWUPIENIEŻNY, a, e,
dwa pieniądże wynoszący, zwey Heller betragend. DWU-
PIĘTRY, a, e, o dwóch piętrach, von zwey Stöcken,
zwey Stock hoch. DWUPIĘTRZE, a, n., albo dwu-
piętry dom, dwupiętire budowanie, ein zwey Stock hohes
Haus. Cn. Th. **DWUPŁAWY bok P. Jezusa. Mioſk.
Ryt. 2, 154. z którego krew z wodą płynęła, doppeł-
strömig. DWUPŁCIOWY, a, e, n. p. Są zwierzęta
dwupłiove, hermaphroditi, z których każde ma oboią płeć
razem; iak ślimaki. Zool. Nar. 72.- hebrej Gschlechter
habend, Œwitter. Rośliny, które mają w kwiecie prąci-
ki razem i słupki, zowią się roślinami dwupłciowemi,
hermaphroditae, Bot. Nar. 115., Ross. двусhäcstный.
DWUPŁODNY, a, e, Eccl. двопаódный Gr. διαγα-
πος, duplicem fructami gerens. DWURAMIENNY, a,
e, o dwóch ramieniach, zweyarmig. Kiedy自然homy
punkt dźwigni przypada między mięyscami, na których
ciężary wiszą, to takową dźwignią nazywaią dwura-
mienną, vectis heterodromus. Hub. Mech. 77. DWU-
RAZNY, DWORAZNY, a, e, dwa kroć powtorzony,
na dwa zawody robiony etc., zwepinal gemacht. Dwo-
razny duplex. Urs. Gr. 184. Dwurazna potęga, gemi-
nae vires. Zebr. Ow. 310. Przednie piwo Krakowskie,
Marcem albo dwuraznym nazwane. Sleszk. Ped. 206.
t. i. dwuwarawe, dupeltowe, Mårzbier, Doppelbier. -
§. Karczmarz z szkodą bliźniego krętki zażywał dwu-
razney. Pot. Jow. 68. t. i. dwie krefki za razem piszącej,
żłobkowatégy, Kreide, die zwey Striche auf einmal schreibt;
höhl ausgeschrittene Kreide. §. moral. na dwoie, obu-
dny, doppelzüngig. Nieszczerzy ludzie i dwurazni, Co
nietylko sere z uſtami nie zgodzą, Lecz złości skryte
farbą cnot ogrodzą. Chrość. Job. 160. §. dwurazna
progressya = gieometryczna, die geometrische Progression.
DWUROZNY, a, e, dwuletni, zwepiårbig. Slo. Dwo-
tocii; Subſt. Dworoćał. **DWURODNY Bacchus, bis
genitus. Zebr. Ow. 64, zwepinal gebohren (Ec. двою-
родный conschrinus). DWUROGI, a, ie, o dwóch
rogach, zweyhörnig. Rg. dvorogh, dvoroxni, dvoroxaz;
Ec. дворогий. DWUROZNY, DWUROGATY, id.
(oppos. iednorożny, iednoróg, iednorożec), zweyhörnig.
Dwurożni Faunowie. Chrość, Ow. 43. Dwurogie widely.
Otw. Wirg. 411. (o dwóch końcach, śpicać). Dwu-
roga czapka. Odym. Sw. G. 3. Dwurogata infula. Zigr.
Pap. 47 b. Dwurožny kapelusz. Zab. 12, 61, na dwa
logi złożony, zweyſpißig, zweyeczig, zweykrampig, zwey-
ſüßig. DWURINY, DWOYRURNY, a, e, o dwóch
rurach, zweyröhrig, doppelröhrig, mit zwey Läufen (von
Schießgewehren). Kazałem strzelcowi dwururną Pańką
fuzyą nagotować. Teat. 1, c. 26. Nabiiam zaraz dwoy-
rurną fuzyą. ib. 35, d. 40. (ob. Dupelwówka). DWU-
RZĘDNY, DWURZĘDOWY, a, e, o dwóch rzędach,

DWUSĄZNY - DWUSYLLĄBNY. 587

zwevreihig, zweyzeilig. Dwurzędný ięczmień, u którego
tylko we dwa rzędy w kłosie rodzi się ziarno, zowią pla-
ſkur. Haur Sk. 15. (cf. czwartak, sześciorak). Łodyſt
dwurzędowe caules diſtichi, dwoma sobie przeciwe-
głemi rzędami na pniu osadzone. Fundz. 2, 11. Liście
dwórzędowe, f. diſtricta, z dwóch przeciwnych ſtron
wyraſtaiące. ib. 2, 21. DWUSĄZNY, a, e, na dwa
sążenie, zweyklafterig. Zab. 15, 366. DWUSCIENNO-
ROWNY trójkąt, maiący dwie tylko ściany równe.
Sol/k. Geom. 16. ein gleichschenkliches Dreieck. DWU-
SETNY, DWOCHSETNY, a, e, ordin. num card.
Dwieście; Bh. dwauſtý; Slo. dwoſtí; Bs. duifotii; Rag.
dvoſtotni; Ross. et Ec. двусōмный; po ſto dziewięć
dziesiąt dziewiątym naſtepuiały, der Zweyhundertſte.
§. dwieście w sobie maiący. Cn. Th. zwey hundert ent-
ſchaltend. W dwochsetný ſtrojnych dworanz szedł para-
dzie. Hor. sat. 30. DWUSIECZNY; a, e, obosieczny,
zweyschneilig. Dziesięć siekier dwusiecznych, dziesięć
proſnych kładzień. Dmoch. Jl. 2. 315. DWUSŁADNY, a, e,
z dwóch złożony, auß zweyen zufammen geſeßt, zwieſach.
Dwuſklande poruszenie, motus compositus; poiedynko-
we poruszenie, simplex. Pilch. Sen. 177. DWU-
SKRZYDLASTY, DWUSKRZYDŁY, DWUSKRZYDEL-
NY, a, e, o dwu ſkryzdłach, pr. et tr. Rs. dwukrui-
łayīn, Ec. двокрияный; zweypſügelig. Ptaki dwu-
ſkrydłe. Ld. Szyk woſyka ukosny dwuſkrydelny. Jak
Art. 2, 488. §. fig. drzwi dwuſkrydlaſte, rychodzącą
się, ſlügelthuten (cf. Czwerofkrydle drzwi). Rs. cmbóŕ-
uchamый. DWUSŁOWNY, a, e, dwujeźyczny, nic-
szczéromówny, Rag. dvosłóvní, dvorjecni; Vind. dvo-
nokasen, doppelzüngig, zweyzüngig, arglittig. Dya-
koni maią bydź měże ſtateczne, nie dwusłowne. Budn.
1 Tim. 3, 8. (nie dwoiſtego słowa. Bibl. Gd.). §. Math.
Przez różniczkę dwusłówną rozumieny takie wyrażenie,
w którym ilość naybardzię poſkładana, ieſt jałimkol-
wiek bądź ſtopniem ilości dwusłowny. Jak. Mat. 3, 91.
- DWUSŁOWNOSC Rg. dvoslovje, dvorjecje. *DWU-
SŁUPIE, 'ia, n., Eccl. двоеемопnie Grech. διασυλος.
DWUSPICZASTY, a, e, - o adv., o dwóch śpicać,
doppelſpißig, zweypſpißig, Bh. dwauſpiciaty. DWUSPOY-
NY, a, e, - ie adv., z dwóch spoiony, dwuſklandy,
doppelt zufammen gefügt, zwieſach. Dwuspoyne słowo,
dwusłownie, dwóchſłow, słowo z dwóch ſkladane. Po-
dobniež tróyspoyne, czworospoyne, tróysłowie, czwo-
rosłowie. DWUSPRZEZNY, a, e, dwujarzmy, bitugis.
Urs. Gr. 166. doppelſpannig. DWUSTOPNY, a, e, o
dwóch ſtopach, na dwie ſropy, zweyſchuhig, zweyſüßig.
Ross. двусōмный. Hor. sat. 211. Dzuſtopna miara,
dipondium. Cn. Th. DWUSTRONNY, a, e, - ie adv.,
na dwie ſtrony, oboſtronny, zweyſeitig, doppelſeitig,
wechſeitig. Wzruszenie žemi było różnego rodzaju,
t. i. wirowate, poziewane i dwuſtronne. Pam. 85, 2, 494.
Ugoda dwuſtronnie obowiązująca. Gal. Cyw. 3, 178.
DWUSTRZYZKA, i, ž., weſna od takich owiec, które
po dwu razy na rok strzyga. Kluk Zw. 1, 271. (ob. ie-
dnoſtrzyżka), Wölle der zwepten Schur. *DWUSWIECZ-
NIK, a, m., lichtarz o dwóch ramieniach, o dwóch
świecach. Ross. двусēвъёwe, ein Doppelleuchter, mit
doppelten Armen oder Lichtern. DWUSYLLABNY, a,
e, - ie adv., dwuzgłoskowy, o dwóch syllabach czyl

568 DWUSZESCIOGRAN - DYAKON.

DYAKONSTWO - DYAMENT.

zgłoskach, zweysylbig. Slo. dwogłowkowité; Ross. двусложный. DWUSZESCIOGRAN, „, m., cubocibus, abo iopień szófty. Uſtrz. Alg. 2, 7. die sechſte Potenz. *DWUSZOSTNY, a, e, ie adv., dwunaſt, zweymal sechſ enthaltend, doppelsedfig. Z dwuszoſnych apoſtołów ieden. Chod. Koſl. 12. DWUTULNY Basza, dwubunczuczny, zaszczycony bunczukiem o dwóch ogo- nach końſkich, ein Bauscha von zwey Noſſchweisen. Kłoh. Turk. 61. DWUTYGODNIOWY, Dwuniedzielny, a, e, - ó adv., dwa tygodnie trwaiący, co dwa tygodnie przypadaiacy, zweymoſchentlich. DWUTYSIECZNY, a, e, - ie adv., dwa tysiące dopeſniaiacy lub zamykaiły; Bh. dwantſchen, Ger. der Zweitausendſte. DWUUCHY ob. Dwoyuszny. DWUWARGOWY, a, e, o dwóch wargach, zweylippig. Bot. Kielich dwuwargowy, bila- biatum, gdy ma dwa głębokie weicią, a każdy prze- dziel ieſt ząbkowany. Jundz. 2, 68. DWUWIECZNY, a, e, - ie adv., dwa wieki zamykaiący, dwusetny, zwey- hundertjahrig. Gdyby przynaymnię to upłynne życie Chociaj dwuwieczna obeymowala sfera. Zab. 9, 308. Zabl. Dwuwieczny zakon Loioliſtów. Zab. 12, 234. DWUWIOSŁOWY, a, e, o dwóch wiosłach, zwepru- berig. Rs. двувесяtechnical; Ec. двовес technical. biremis. DWUWYKŁADNOSC, ści, ž, obojętność, podległość dwoiakiemu wykladowi, Zweydeutigkeit, Doppel- ſinnigkeit. W pisaniu unikay wszelkiy dwuwykładności. Jak. Mat. 3, 15. Ciemne, i dwuwykładności podległe przepisy. Teat. 45, d. 12., Ross. dwuſymſaſſenſch. DWUWYKŁADNY, a, e, - ie adv., różnie wykładać się mogący, obojętny, zweydeutig, doppelsinnig. Cie- mne i dwuwykładne wielomoſtwo. A. Zam. 6. Dwuwy- kladne chytre odpowiedzi. Teat. 45, d. 46., Rs. dwu- cмыſaſſenſtj. DWUZAß, - ęba, m., cokolwiek o dwóch zebach, ob. dwózyeby, Rg. dvozubja, ein Zwey- zahn, Doppelzahn. S. Botan, ziele bidens Linn. Zwey- zahn, Sabelkraut. Dwuząk tróydielany, tkiparrita bid., Rs. череда; zwisly cernua, naymnićyszy minima. Jundz. 406. DWUZENIĘC ob. Dwóženiec. DWUZLOTOW- KA, i, ž., pieniąd zwa złote zamykaiący, ein Zwey- guldenſtück. Dwuzłotówka Polſka, 1/40 grzywny Ko- lońſkiey. Łęſk. 2, 86. DWUZNACZNOSC, ści, ž., dwuwykładność, obojętność, die Doppelſinnigkeit. Vd. dvinopomenitnoſt, dvinokasnoſt. DWUZNACZNY, a, e, ie adv., dwuwykładny, obojętny, zweydeutig. Vd. dvinopomeniten, dvinokasen). Zeno dwuznacznem słowem galił na oszukanie. Pilch. Sen. lift. 2, 361. DWUZON ob. Dwóženiec. *DWUZYWOTNY, a, e, Ec. двожиżennyj Gr. δίωσος, zweylebig.

D.Y.

*DYABEL ob. Djabel. DYADEMA ob. zawóy, Ec. uvázło, tławomijżb, препóязка. DYAFRAGMA, - atu, m., z Greck. przegrodka lub błonka myszkowata, która roz- dziela piersi od brzucha. Kirch. Anat. 121. das Zwerch- ſell. *DYAGONALNA linija ob. węgielna, przeciwka- tna, przekatna, narożna. DYAGRYD, u, m., διαγυ- σλον, sok ſkamonii, Scammoniensaſt.

DYAK ob. Djak.

DYAKON, a, m., z Greck. (Dziakon, cf. Arcydziakon,

ardziakon); Sla. djakon (cf. Sla. dják z żak); Vd. ka- plan, podrushnik, odhudnik; Rs. діаконь. двякоń; Ec. священное служителя. Duchowny, stopniem niż- sły od kaplana; obowiązany assyftować do mszy, uprzy- wileiowany do czytania ewanielii. Karnk. Kat. 265. der Diaconus. Drugi stopień między świętemi źanami za- ſtepuie dyakon. Kucz. Kat. 2, 621. Apoſtołowie, chcąc się ułaćnić, obrali siedm dyakonów, którzy nieetylko ży- wność ubogich obmyślali, ale i ciało i krew Pańką roz- dawali. Skarg. Dz. 19. W rodz. żeńk. Dyakonica, Rs. дьяконица, Ec. діаконисса, служебница церковная, первоначица. Dyakonem bydź Ross. Діаконство- вать. DYAKONSTWO, a, n., das Diaconat, stopień duchowny; porządek też święcenia, daiący się przez bi- źkupa. Karnk. Kat. 265., Rs. діаконство. DYAKO- NOWY, a, e, od dyakona, Diaconus =, Ross. діако- новъ. Subdyakon dyakonowemu urzędowi usługuie. Kucz. Kar. 2, 620. DYAKONSKI, a, ie, od dyakon- źtwa, das Diaconat betreffend. Ross. діаконский, дья- конский.

DYALEKT, u, m., z Greck. własność ięzyków; iako w naszym ięzyku Słowackim, inaczéy mówi Polak, inaczéy Rusin, inaczéy Czech, inaczéy Jlliryk, a wzyde iednak ieden ięzyk ieſt: tylko, iż każda ziemia ma swą wła- sność, i także tež i w Greckim ięzyku było. Mącz. der Dialect, die Mundart. Vd. sgovorliſt, pregovornoſt, jesikna visha (Crn. shpěl, antiqua iam exoleta vox, a pójem, spejł, cano); Rg. izgovor; Rs. нарбуіе; Ec. бесѣда.

DYALEKTYKA, i, ž., rozumowstwo Ld. nauka rozważania i rozsądzania rzeczy u siebie abo z drugim. Nauka dy- spntowania, rozpierania się z drugim o prawdę. Nauka prawdomówna, abo prawdomowstwa, prawdomówności. Rozsądzność nabyta o rzeczach. Snadność rozsądna, kró- tkomowa o rzeczach. Crn. Th. die Dialectik. Cro. razu- moznanztvo. DYALEKTYK, a, m., podług dyalektyki rozumiały, der Dialectiker. Ec. разглатолственникъ. O mili a uczeni dyalektykowie! Hrbft. Art. C. 2. w rodz. żeńk. paarglatolniča.

DYALOG, u, m., rozmowa dwóch lub więcćy osób mię- dzy sobą. Polſka literatura ma rozmowy Gornickiego o elekcyi i wolności, Artaxerxa z Ewandrem Lubomirskiego. Kras. Zb. 1, 249., Ec. двоеслѣвъ, ein Geſpräch. Dya- logi szkolne niegdyś coś na kształt sztuk teatralnych, udawania przez żaków różnych dzieciów, na wzór, ale nie podług prawidel teatru, Schulgeſpräche, Dialogen. U nas przez długie czasy był teatr ubogi, Gdzie w niezgra- bnym układzie, dla proftey zabawy, Kiedy pozasiadała liczna szlachtaawy, Zaki różne czynili widowiſka z sie- bie, Udawali co w piekle, co dzieje się w niebie. Dmoch. Szt. R. 47.

DYAMENT, DYAMANT, u, m., DYAMENCIK, a, m., zdrbn. (z Greck. ἀδαμας ob. adamantyn), Bh. dyamant; Slo. diamant; Jtal. diamante; Hg. dijemanth; Dl. dia- mant; Cro. gemant, gyemant; Crn. dijeman; Vd. die- mant, dimant; Sr. 1. hadamanr; Rs. адаманть, ал- мазь; Ec. діаманть; dem. Rs. алмазець, алмазикъ, der Diamant. Naytwardszy i naykosztownieyszy kley- not, którego kolor czyſty, iako czysła woda. Kluk Kop. 2, 25. Roboty złotnicze kamieńmi lub też dyamenci- kami

DYAMENTOWY - DYBAC.

kami przyozdobione. Ztot. A. 2, b. Perſkie szable dyamentami sadzone. Teatr 4, b. 34. Tafle szklanne dyamentem rzną. Torz. Szk. 101. Naypięknięyszy dyament ieſt króla Portugalskiego, wały 1680 karatów. Wyrw. Geogr. 381. Serce twoie nad dyament twardszè. Pąſt. Fid. 234. Dekret na dyamencie kowany u mnie, abym wyszedł. Birk. Dom. 66. (niewzruszony) (cf. Brylant, Dyksztyn), fig. co drogiego, rzadkiego, eine koſtbare Seltенheit, ein Diamant. Glupi przy fortunie, Jeſt ſkop w złotym runie, Uczony ubogi Dyament w śmieciach drogi. Min. Ryt. 3, 356. ſ. dyament, ziele Adamantis. Plin. H. N. 24, 17. kłrgrego zetrzeć nie można, ein unzerreibbares Kraut, nach Plinius. Cn. Th. DYAMEN-TOWY, a, e, z dyamentu, własności dyamentu, Diamant =. Boh. dyamantowór; Slo. diamantowi; Vd. diamanten; Ross. αλμαζιβική; Ec. Διαμαντοποιή. Miał do zbycia iakąſ sztukę dyamentową. Mon. 69, 298.

DYAMETER, = Przecznomiar. Tr., Rg. srjedomjerra.

DYANA, y, ž., boginſ łowów, Diana, die Gěttinn der Jagd. Saydaczna Dyana. Otw. Ow. 112. u Słowaków Ziewonia, Dziewanna, Stryih. 136. Ziewonia Krom. 55. Białki Kr. 31. Dziewena, Diwa, t. i. dziewica. Klerz. Zd. 8., Crn. Marena, Nozhliza, Triglav. ſ. meton. urodua, hoža, białogłowa, ein schon gebildetes Weiß, eine Schönheit. Kocha się w żabie, rozumie że w Dyanie. Tr. Dyana tu iego. Tr.

1) DYARRYA, DYARYA, yi, ž., z Greck. tym się tylko róžni od biegunki, że ieſt trwalsza i dłužsza. Dykc. Med. 2, 5. (cf. dyssenterya, czerwonka), die Diarrhee, der Durchlauf. 2) DYARYA, yi, ž., z łac., dzienna porcya, die Tagesportion. Ordynarya i dyarya każdemu według pracy i połtanowienia ma bydź naznaczona. Haur Ek. 181. DYARYUSZ, a, m., z łac. opis codziennych czynności. Kras. Zb. 1, 250. dziennik, ein Tagebuch (cf. dyurnal). Dyaryusz podróży królewskié p. Naruszeznicza. Księgi, dyaryuszami nazwane, służą także do przelóżenia tego, co ieſt w autorach naylepszego. Zab. 7, 81. żurnale, peryodyczne pisma.

DYASEK ob. Djasek.

DYBA, y, ž., *1) pregierz, praga. Cn. Th. słup, do którego przywiązanych złodzieciów smagają, der Pranger-Koss. Abiła żołnierska szubienica). Car Moſkiewski piętna dziesiąt z ofkarżonych na mięscu pospolitym u pregierza, który tam nazywiają dybą, kazał knutami wychłobać. Gwagn. 534. (Omylnie Adelung Polſkie dyba, pod słowem Dieb, ma za targowisko niewołników). 2) Catafla, wilk, kloda, tež dyba, iako niektórzy mówią: machina lignea, qua serui vincti tenebantur. Mącz. tram przewierciony, który za karę wkładają na ręce lub nogi, der Gefangenblock; der Stock, Fußstock, Handstock. Dyby na winowayców bywają sosnowe. Kluk. Rosł. 2, 155. Przysądźileś mię więzieniu i dybom. Chrość. Joz. 31. Dyby komu na ręce dadź. Tr. cf. Dybki. DYBAC, *DEBAC, ał, dybie, *dyba cz. ndk., (zdybać, nadybać dh., quod vid.; cf. Germ. Dieb, = złodziły, u Oſtrieda i Tacyana Thiob, u Notkera Dieb, u Ulphilasa Thiubs, Angl. Diof, Holl. Dief, Dan. Tiuff, Suec. Tiuf, Sor. Tat. cf. vetus Germ. dieben, hodie stělen kraśdź, u Oſtrida thiuben, Anglos. deofian. U Ulphilasa thiubjo = tiemnie), ſkradać się, iak gdyby na pal-Tom I.

DYBIDZBAN - DYCHAC. 569

cach, cicho, dybkiem iſdź, auf den Zehen schleichen. Bs. dibatise, navoditise, vacillare, titubare. Ross. Abibimься wspinać się). Złodzię nawiedzawoły obory, Dybie tež do komory. Klon Wor. 35. Smierć własny złodziły, dybie, na kształt łotryka. Brud. Oſt. A. 11. Jugurta przez góry za niemi dybał. Pilch. Sall. 214. Gdziekolwiek ſtapisz, śmierć za tobą dybie. Dambr. 925. - ſ. dybać na co = czyhać, auf etwas lauern. Lis dybie na kury. Rey Wiz. 59. Dybią na to, iak kot na mysz. Saxon. Porz. 20. Jak wilk na owce, tak nań dybała. P. Kchan, Orl. 1, 90. Choćby mi co rano przyszło dybać na tego niedźwiedzia, on mój bydź musi. Teat. 51, c. 38. Pies szczeka, zapewne na moie pieniądze kto dybie. Teat. 7, 23. Na zdrowie mu dybią. Warg. Wal. 107. Na groch dybie we dnie z lasa zaiąc. Rey Wiz. 26, 6. Dzień Pańki na nas dybie, iako złodziły. Rey Apoc. 40., Rg. prćxati). ſ. Zywi się patakami, *debiąc ie strzałami, petendo eas. Zebr. Ow. 516. ſtrzelaiąc, ubiαιαίς, trafiαιαίς, treffend, erlegend. DYBIDZBAN, = a, m., DYBIKUFEL, = fla, m., moczywas, moczymorda, zdechł na kieliszek, szukaiący żeby się upić, ein Sausaus. DYBIK, u, m., uszczerbek, uszkodzenie, dokuczenie, Verlust, Beschädigung, Unge mach. Woyſko Polſkie bisurmanowi harcem daie po ſkórze dybiku. Rah. Pob. B. 3. Daliby mi dybiku. Teat. 13, 82. (daliby mi się we znaki, poczulbym). Jakby mię wziął do żołnierzy, dalżeby mi dybiku, djabelnie tam w ſkóre bią. ib. 54, 85. Napędźić komu dybiku. DYBIK, = bków et -bek, plur., Dem. słowa Dyba albo DYBY, więzy na ręce, Handſeffeln. Arsynoë w tryumſie prowadzona, w złote dybki związane ręce miała zadnie. Bardz. Luk. 2, 47. DYBKIEM adw., na palcach cichutěnko. Wiod. auf den Zehen. Ptaszka poſtrzegłszy kołka, dybkiem nań czatuie. Tot. Saut. 54., Rs. Abibomь wspinaiąc się, ſtамь на Abiby, = Abibки na zadnich nogach). *DYBIWIECZOREK, rka, m., wieczorem dybiący, ein Nachtschleicher, der im Finſtern herumſchleicht. Wiedz o tym Panie Zmuda, wiedz dybiwieczorku, Ześ w Jszkaryatowym szachowanym worku. Klon. Wor. 45. auch du Nachtschleicher haſt einen Plaß im buntgeſticken Judasbeutel.

Pochodz. Nadybać, podybać, przydybać, zdybać.

DYBOW, a, m., Założyli Krzyżacy z onę ſtrony Wisły twierdzą debową, prawie preciw Toruniowi, którą dżis zowią Dybów; ale miała bydź Debów. Bielsk. Kr. 120. - Gwagn. 374. das Schloß Dyban, Thorn gegenüber an der Weichſel.

DYC, vulg. Mazow., - wzdy, wszakże, coniunct. ja wopſl. Dyć to Kazimirek, o którym dżis rano powiadałam Panu. Teat. 14, 175.

1) DYCH, u, m., u Trotza mięsifta sztuka zabitego bydłcia, das Stück eines geschlachten Stück Vieheß. obs. Ger. der Diech, hodie Dicßbein cf. łědźwie). DYSZEK zdrbn.

2) *DYCH, u, m. (Etym. dech, dąć), dychanie, oddech, der Athemzug. On iuž ofstatnie ziewa tylko dychy. Chrość. Łuk. 269. DYCHAC, ał, a, neutr. ndk., Dychnać idnt., oddychać. Bh. dychati, dychnauti, deychati; Sr. 1. děcham, dycham; Dl. dihati; Cro. dihati, dihanye; Bs. dihati, duhati, pihati, puhati; Rg. dihati, důhati, odissati, pjěhati; Rs. дхнӳмь, дыхнулъ; дыхӑмь (cf. Gr. δύα-

72

570 DYCHAWICA - DYCHAWKA.

μαι), technąć, schwer athmen. Ciężko raniony, gdy ie-
szcze dychał, dobili go. Radz. 2 Mœch. 14, 45. Je-
howa daie dychanie ludowi na ziemi, i ducha chodzący
po ni. Budn. Fes. 42, 5. (technienie. *Bibl. Gd.). Czł-
wiek bez dychania wiatrem, nie może być. Sak. Probl.
168. ohne Luft zu athmen. Ząd dychać, oddychać
z być, athmen, leben. Wszytko, co dycha, wyniszczął
Budn. Fos. 10, 40. (wszytkie dusze wytracił. *Bibl. Gd.).
Wziąwszy miało, nie dał być żadnemu dychającemu.
Budn. Deut. 20, 16. Fig. Tym dysha, kto się czego z
dzieciństwa napięł. Tot. Saut. 110. (tym oddycha, od-
daie, trąci). §. Z choroby oddychać, nieporządnie od-
dychać, piersiami robić pr. et impr. keuchen. Bydła
dychają w chorobie. Wolszt. 44. Pierś moia ciężko dy-
cha. Przyb. Ab. 48. Fig. Już znacznie brama dycha
pod tarany. Pot. Syl. 96. Das Thor keucht unter den Stö-
ßen der Sturmböcke. §. Etna, góra w Sycylii, ogniami
i kurzawą dychająca. Otw. Ow. 553. der Aetna (schnaubt)
dampft Feuer und Rauch. 3) dychać na co, z wielkiéy
żądzy dyszeć, aus heftiger Gemüthsbewegung schnauben.
Bh. dychtiti po nečem, anhelare, inhiare. Król Ahab
mordem na proroki dycha. Pot. Pocz. 146. Saul dychał
groźbą i morderstwem przeciwko uczniom Pańskim. *Bibl.
Gd. Acta. 9, 1. Już nieprzycieli na swemi ramiony
dychającego mieli. Baz. Sk. 365. (dyszącego). Bh. dych-
tiwni chciwy. DYCHAWICA, y, ž., Bh. žaduch, ža-
dussina (Bh. dychawice arteria aspera Luftröhre gardziel);
Sr. 1. cježki děchel; Cro. dihavicca, nedůha, szip (Dal
sila duhatnicza, treptavicca pulsus); Rg. žadůha, pjeh-
gna, sijp; Vd. něduha (Bs. dihavića oscedo, vena pul-
satilis); Rs. удумье; Ec. dыхавица, дыхавичная
болезнь, задышка, одышка. Afthma, wielka cięż-
kość oddecha, z gwałtownym ruchem piersi i z nieiaki-
gwizdaniem czyli świczeniem przy każdym prawie od-
technięciu. Dyke. Med. 2, 21. (cf. gwizdotehniący), die
Engbrüstigkeit (die Dämpfungkeit, der Dampfen). Od
wzdychać, łkania, dołał dychawicy. Zab. 15, 188. Koń
małąc dychawicę, prędko oddycha i znacznie robi boka-
mi. Kluk Zw. 1, 196. Hipp. 108. wenn das Pferd den Dampf
hat (oder die Herzflächtigkeit)... DYCHAWICZNEC, DYCHAWICZEC, niiah. ndk., zdychawicznieć dh., dycha-
wicznym się stawać, engbrüstig werden. Bydła z tego
zdychawiezniąq. Wolszr. 43. Bh. dychawičněti, duffničt.
DYCHAWICZNOSC, - ści, ž., podległość dychawicy,
die Engbrüstigkeit, Bh. et Slo. dychawičnoſt, dychawič-
noſt; Crn. nadůha, nadushlivoſt; Vd. nedůha, siplivoſt,
teshkodihanje, jezha, jetnishe; Rs. одышка; Sla. si-
pot. DYCHAWICZNY, a, e, dychawicy podległy, eng-
brüstig. Dychawicznemi piersi bezuſtannie robią. Przeſlr.
211. Kanianka ziele dychawicznym i ciężko technyczym
ieſt ratunkiem. Syr. 501. Bh. et Slo. dychawičný, dych-
awór, dychawór, dychawičný, zaduſný; Sr. 1. pachlaczę,
cježno děchawcz; Crn. nadushliv; Vd. neduhen, teshko-
dihaft, teshkoduhen, teshkodihavez, hripetiluz; Cro. ne-
duſslyiv, siptyiv; Bs. zaduhaſti, zaduhan, sipgliv;
zaduhol, pićhavaz, sipgliv, zaduhat, zadubglivaz, sipa-
vaz; Sla. sipotljiv; Rs. удушливый, одышливый,
dыхлель; Ec. dыхавичный, краткодыхамелеńb
(Rs. dыхатеаельный oddechowy). Dychawicznym ie-
ſtem Ec. dыхавичествую. DYCHAWICZYC cz. ndk.,
zdychawiczyć dh., dychawicznym uczynić, engbrüstig ma-

chen. X. Kam. DYCHAWKA, i, ž., U ryb do oddychania są dychawki, branchiae. Zool. Nar. 17. die Kie-me, die Kieſer (die Bischoſen).

Pochodz. cf. stowa Dżeć, Dych, - dodychać, oddychać, wydychać, zdychać, zdechnić, wzdychać. 2) dyszeć, dodyszeć, przydyszeć, zadyszeć.

1) DYCHT adv., ob. Dychtownie. §. DYCHT, vulgo DYCHTYK (cf. Ger. tüchtig), z tak ieſt, wławie tak, w rumel, co do ioty (cf. rychtyk), kubek w kubek, getroſsen, richtia, ganz rech. 2) DYCHT. *DYKT, u, na. (z Niem. dicht), Szpary w okręcie muszą bydź ubiaine, lub z bydłecy sierſci zobionemi powrozami, lub jakimkolwiek przedziwem usmolonym co pospolicie dychtem zowią. Otw. Ow. 453. das Dichtwerk, womit das Schiff kalfatert wird. W okręcie dziura się otwarła, woſkowy zroniwszy dykt, lak ſmiertelny wpuszcza. Zebr. Ow. 284. DYCHTOWNY, DYK TOWNY, a, e, DYCHTOWNIE adv. (z Niem. dicht), Rs. спасшный, спаошь, вилакшь. W częściach swoich ſćisle spoiony, szczelny, dicht. Dobre, dychtowe i trwałe sukna. Haur Sk. 63. (cf. geły, tegi). Geſtym lub dychtownym lasem ieſt ten, w którym drzewa i krzaki tak blizko koło siębie floją, że žaden człowiek przejeść nie może. Łęk. 76. ſćisle dolegaiany, dicht, genan anſchließend. Naczynia te maią bydź z dyłów dychtownie spoionych. Switk. Bud. 279. Te dwie rzeczy powinny bydź iak naydychtoniwy spaiane. ib. 347. Ule z deszczek albo z łat dychtownie zbite. Goſt. Ek. 139. DYCHTOWAC al., - uie act. ndk., podyłować, zadychtować, udychować dk., ubijać, upakowywać, utykać do szczętu, do szczeliny, dichten, kalfatern, z. B. ein Schiff. Smoly i woſku żeglarze zażywiają do dychtowania okrętów. Otw. Ow. 583. Szkutę urobił i udychował i żelazem obił. Klon. Fl. D. 4, b. Szkuta dobrze udychtowana. ib. E. 1.

DYCZ, a, m., imię Perius. Jabl. Her. ein Name.

DYDAKTYCZNY, a, e, ie adw., z Greck. διδακτιχ, Luthr. Poemata, zamykające prawidła nauk, sztuk i kunsztów, dydaktycznemi zowią. Gol. Wym. 487. Lchr-gebichte (nauczny).

DYDELF, u, m., dydelf sakwisty, Dydelphus marsupialis, zwierzę wielkości kota. Samica w sakwie na brzuchu ku pachwinom przyrosłym, dzieci swoje nosi. Zool. Nar. 550. die Butterfrage (dziecionos, torebnik).

DYDEKO, a, m., Dydkiem Ruſ zowie djabla. Birh. Exorb. H. 2, b. der Teufel (im Neuff.) w Polszczyznie: wszelakie ſtraszydło nocne, dydo, dydko, z bobo, ein Gespenſt, Spuk.

DYCEZYA, yi, ž., biskupſtwo, powiat, regio (cf dziel-nica. Sk. Dz.), prouincia, diuſio, quia ecclesia unius episcopatus diuisa eſt ab ecclesia alterius. Farr. 553. die Diocèſe, die Pflege eines Bischoſs. DYCEZANIN, a, m., do pewný dyecezyi należący. der zu einer Diocèſe gehört.

DYESTYA, DYIESTYA, DYGIESTYA, yi, ž., z łac. ſtrawienie, ſtrawność, die Digestion, Verdauung. Kawa dygyſt� iub ſtrawieniu żołądka dopomaga. Krup. 5, 115. Upór, cholera, nawet zła dyeftya minifra, czeſto bardzo nieszczęśliwych ſkutków dla kraiu ſtaią się przyczyną. Kott. Lill. 1, 94.

DYETA, y, ž., z łac. diaeta, ſkromność i mierność w użyciu żywności, wſtrzymanie się od iałda dla zdrowia, głodzenie się dla zdrowia, Crn. nadnyza; Vd. re-

1) DYCHT - DYETA.

DYFERENCYA - DYK.

DYKCYONARZ - DYLAŁG. 571

dnosmernošt, domernošt; Cro. mertuchlivozt, die Diąt,
gute Lebensordnung. Do dyety należą aerya, dłożko,
leżenie w łóżku, pokarm i napóy. Krup. 5, 365. Do-
bra dyeta w gorączkach powłowe léczenia czyni. Krup.
5, 364. Dyety używać na zapobieżenie chorob. Perz.
Lek. 25. Przez dyętę czyli powściągliwość w iedle i
napoiu doszledi młody štarości. Pilch. Seu. līſt. 2, 26.
Dyętę przepisać. Nar. Hfl. 6, 511., Eccl. rąpiuże-
ćwismi, предписам пішу больному. Tyś Jezusie
uczynił dyętą, którą zasłużyło obżarstwo nasze. W. Poſt.
W. 265. cf. poſt, głód.

DYFERENCYA, - yi, ž., Math. przewyżka, którą jedna
liczba ieſt większa od drugiey. Solſk. Geom. 3, 78. die
Differenz, der Unterschied, różność, różnica.

DYFFIDENCYA, yi, ž., niedowierzanie, podéyrzenie.
Jez. Vyr. das Miſtrauen. Kłoh Turk.

DYFTONG, u, m., wyraz Grecki, znaczy dwie samogłoski
w iednøy zgłosce. Kpcz. Gr. 1, p. 2. dwugłoska, der
Doppellauter, dwubrzmiążcka Crn. shliżněk.

DYC, u, m., ukłon opuszczeniem kolan, ein Knüſſ. Pod-
rosła ſkoczków Jońſkich dziewczyna Uczy się z chęcią,
iak czynić dyg ładny. Hor. 2, 62. Kniaż. ſingitur artu-
bus. Chłopſkie dygi saltus agrefſes. Zebi. Cw. 365,
Odehodzi, należyte odprawiwszy dygi. Pot. Arg. 712.
Na czas wolnięyszy odłóżywszy dygi. Chroſć. Fars. 471.
Na korwety gotny się do niéy i na dygi. Pot. Syl. 24.
Gdzie dygi maią mięſсы, nieprzyłoyne godło, Juz się tam
będzie Panu wedle myśli wiodło. Klon. Wor. 58. cf. Dyk.
DYGAC intrans. ndk., DYGNAĆ idnt., schylać się,
klaniać się, osobliwie kolana spuszczaiąć (cf. dygotać),
ſich neigen, verbeugen. Allons Modemoiell, dyngą do
ziemi. Zabt. Bal. 30. (ucząc iéy Menueta). Wychodzi
panienka; klaniam się iéy, dyga mi wzaiemnie. Teat.
16, b. 24. Umizgalska dyga, z miną zmyšlenie ſkromną.
Teat. 19, c. 86. §. trząść się, zittem. Nie drżyy,
niech ci nie dygaią nogi. Pot. Pow. 2, 54.

DYGNITARSTWO, a, n., z łac., dołojeńtwo. Cn. Th.,
Ross. сань; eine hohe Reichswürde. Mieczysław, wi-
dząc, iż krół w Rusi się zabawił, pragnąć pionowego
dygitarstwa, Kraków opanował. Gwagn. 49. (królew-
skiego dołojeńtwa lub maiełatu). §. per excellent.
urzędy koronne in iure publico ob. Vol. Leg. Dygni-
tarstwa w obyczaiach odmińę zwykle czynić. Birk. Dom.
5. honores mutant humores. DYGNITARSKI, a, ie,
do dygnitarstwa należący, Ross. сановный, die hohen
Reichswürden betreffend. DYGNITARZ, a, m., doło-
nynik; in iure publico wysokiego rzełu urzędnik, ale nie-
senator, ein hoher Reichsbeamter, Rs. сановникъ, по-
cāxκηκηκ, πραδηγ.

DYGOTAC, al, dygoce, *dygota intrans. ndk. (Ftym.
dyg.), drgać, držać sobą, trząść sobą, zappeln, zittern.
Serce w piersiach ożigbo, dygoćą golenie. Pot. Arg. 131.
Dygoczące, wybladle, bez tehu i bez siły. Ku zwłokom
dyboſzczyka ledwo co kroczyły. Przyb. Ab. 191. Cze-
muż koimy dłużey, dygoćąc od ſtrachu? Przyb. Milt.
539. Wszyſtkim nam z wylęknienia członki dygotały.
Przyb. Luz. 155., Bh. drkotati. DYGOTKI ma w no-
gach szkapa, trzeſą iéy się nogi. Ryd. die Māhre hat das
ßittern in den ſüßen. DYK! DYK! głos maiący wyrazić

dygotanie, Zipp! Zipp! das Zittern auszudrücken. Bie-
dna szkapa, coż z nią teraz zrobię, kiedy mi kuleie,
dykž dyk dyk! Teat. 52, c. 42. (upada, utyka, niby
dyga).

DYKCYONARZ, a, m., DYKCYONARZYK, a, m., zdrbn.,
zbiór słów abo rzeczy, według porządku liter abecadła,
słownik. Kras. Zb. 1, 250., ein Dictionair, ein Wörter-
buch. Słowozbior; v Trotza słownik : vocabulaire;
dykcyonarz mownik, iak też i na tytule iego dzieła.
Właściwiełyby mownik - phraseologia). Łacińskiego
ięzyka z Polskim dykcyonarzyk. Zab. 15, 130. słowni-
czek). Ułożenie Polskiego dykcyonarza albo słownika.
Mon. 68, 251. DYKCYONARSKI, a, ie, słowniczy,
dictionairisch, lexicographisch.

DYKSZTYN, u, m., z Niem., der Dickstein. Szlifuią się
dyamenty także na dykstyzyne, w wierzu i u spodu ie-
dną grubość maiące. Kluk Kop. 2, 28.

*DYKT ob. Dycht.

DYKTATURA Sr. 1. rozkazwarsiwo ob. rozkaž.

DYKTERYIKA, i, ž., powiłaſka, osobliwie dowcipnie
žartobliwa, eine kleine kurzweilige Erzáhlung. Chcę
gu mu delikatnie przyciąć, powiada iaką dykteryikę o dru-
gim takimże sędziu. Mon. 71, 394., Slo. porekadło.

DYKTOWAC, al, uie, act. ndk., podyktować dk., po-
wiadać piszącemu. Cn. Th. dictiren. Cro. diktujem, vpe-
rodajem; Hg. diktalok; Slo. dyktugi. Dawać a pronun-
cyować co ku pisaniu. Mącz. Weźmiy się do reieſtru,
usiądź We Pan, ia mu dyktować będę artykuły. Teatr.
52, c. 20. Dyktowanie Cro. vperodávanye, diktuvanye).
Dyktuiący Cro. vperodávavecz, diktálo. - §. 2) Fig.
Nie są tak rozumni, żeby dla niektórych maxym, które
im dyktuie natura, chcieli bydź cnotliwemi. Zab. 16, 6.
(podaie, namyka). Niesluszność abo emulacya dykto-
wala te sentencye. Mon. a. 65, 65. Ja tylko to mówię,
co mi rozum dyktuie. Teat. 1, b. 25.

DYKTURKA ob. Tynkturka.

DYL, u, m., tarcica, deſka, z Nem., die Dicle, das
Bret. Inf. Sax. Deele, Holl. deyle et decle. Anglos-
dall, dille, Angl. deal, Suec. tilja, Lat. talea, Gr.
ταύλη tabula; Vd. et Crn. dila. diliza; Sr. 2. delá,
keſła; Sr. 1. hoła; Slo. dil tignum (Bh. dyl = dłużej),
et. Germ. theilen - dzielić); drzewo obroblione siekierą,
ciesne (cf. tarcica, bal), Bh. oſſtepaćſa. Ciesłe dyle
albo tarcice do podłog obcinaią. Archel. 2, 30. Dyle,
sztuki drewniane rznięte, używane bywaią na pomofly
pod działa. Jak. Art. 3, 290. Bily na okręt waly. W
tym śmierć dobywala się szturmem przez dyl mały. Ku-
lig. Her. 138. ob. Dylować.

DYLACYA, yi, DYLATA, y, ž., z łac. odwłoka, przewłoka
terminu, odroczenie, der Auffschub. Dylacya przedłuża tylko,
ale nie umarza rozpoczęty sprawy. Oſtr. Pr. Cyw. 2, 45.
Częſte dylaty, na których wypłacenie trzeba używać tyle
uciemiżenia. Pam. 83, 491.

DYLAŁG, a, może ze słowa Długoląg abo Dziwołag),
drygant, drabina, nieksztął olbrzymi, długosz niezgru-
bny, połtawa człowieka wysokiego, przerosłego, w któ-
rym reszta pomiarowi wzroſtu nie odpowiada, nieſkła-
dny, niegląny, eine ungeschlachte ſigur. Dylągowie
piekielni, Cyclopes. Brud. Oſl. C. 8. Mazurek ten w

72 •

572

DYLOWAC = DYM.

DYMA.

łomu się niemałym dylągiem uchował. Oyciec widząc,
że czyfty dyląg, rzekł, iužby też czas ukazać się między
ludźmi. *Falib. Dis. L. 2.*

DYLOWAC, ał, uie, *act. ndk.*, podylować, wydylować
dk. (Bh. ośtepowati), dylami pokładać, dielen, mit
Bretern belegen. Podłoga w kurniku dylowana bydź
ma. *Haur Sk.* 133. Dylowana wieża. *Baz. Sk.* 229.
DYLOWANIE, ia, n., *subſt. verb.*, wykładanie dylami,
das Dielen. 2) pokład abo podłoga drewniana z dy-
lów, die Dielung, der Breterboden. Dylowanie pod
kartauną. *Archel.* 2, 51. Uczynili sobie dylowanie i ob-
daszek. *Baz. Sk.* 212.

DYM, u, m., Dymek, zdrbn., wyziewy z podniet ognia
nad płomień się wynosząć, der Rauch (cf. Dąć, dy-
mać). *Boh. dym*, *deym*, *kauć*; *Slo. dim*, *dým*; *Sr. 1.*
*dym*, *dem*, *kad*; *Sr. 2.* *dům*; *Sla. dim*; *Bs. dim*; *Cro.
dim*; *Crn. et Vd. dim*; *Rs. Aśimb*, *kûrêbo*, *kûrêbê*
(cf. *Anglsax. dim*, *dym*; *ciemny*; *Angl. dimſter* = po-
nury; *Suec. dimer* = ciemny; *Suec. dim*, *dima* mgła;
*Epirot. dim* vapor *cf*. *Germ. Dampf*. Dym nic inno-
nie ieſt, tylko soli ługowéy czaſtki, i letkie ziemne kwa-
śne i wodniſte, które piérwéy własność drzewa łkadaly,
a te ogień rozprasza. *Torz. Szk.* 117. Z lasu podpalо-
nego dym się wzbiła pod same obłoki. *Zab. 13, 156.* Dy-
my bure. *Pot. Aig.* 285. Gdy się po mieszkaniach dy-
my (*plur.*) włóczą, gęſtć są na powietrzu humory. *Haur
Sk.* 103. Dymem kogo dusić, einen schmäuchen. *Tr.* Dy-
mem trącić, nach Rauch riechen. *Tr.* Dymem wykurzać
ob. Wykurzyć. Mali w dymie, w wodzie urody swéy (wzroſtu swego) pożytek odnoszą. *Rys. Ad.*
59. (nizkich dym przenosi, wysokich nie lada woda
utopi). Pasorzyt patrzy tylko dymu z komina. *Zab. 12,
100.* er ſieſt, wo det Sbornſtein raucht. Srebro podłe,
gdy włożysz na kapele, odchodzi go dymem mało nie
trzecia część. *Zlot. A.* 3. (ulatuie, verſliegt) ob. niżcy
iak dym, w dym, z dymem). *Prov. Slo. wěſt* dim, nejli
pečenka więcej huku niż puku, wątku mało, viel Ge-
schrey und wenig Wolle, z wielkié chmury mały deszcz).
§. Ogólniey dymy - pary, wyduchy, wyziewy, wapory,
Dünſte, Dampſe, Dampſ. Wilgotności i dymy ziemi
czynią dziwne sprawy w ciele człowieka. *Latos Kom. B., b.*
Dymy, które z zapalenia krwi pochodzą, sprawuią, iż
się każda rzecz większą zdaie, iako też i słońce zda się
bydź większe, gdy kto na nie przez dymu patrzy. A
tak wszyſtkie rady maią bydź odłożone, aż ono zapalc-
nie krwi opłonie, a dymy wewnętrzne ucichną. *Modrz.
Baz.* 27. Zbytek trunków napełnia głowę dymem, a wo-
rek wiatrem. *Zab. 5, 124.* Na czczo, nim wam zaymie
głowy dym mocnych trunków. *Hor. sat.* 158. Z mie-
sięcznego płynienia dymy abo kurzawy zarażliwe, głowę
bolem zarażają. *Sak. Probl.* 21. §. *Metonym.* od wła-
sności dymu, że zasłania, dym falsz, mara, cień,
przeszkoda do widzenia, belmo, obłuda, mamienie, om-
amienie, blauer *Dunſt*, *Blaues*, *Dampf*, *Tauschung*.
Obie ſtrony chyrością swoją, chciały sędziemu dym w
oczy puścić. *Modrz. Baz.* 352. *Jabt. Tel.* 11. (cf. oczy
zamydlić cf. tuman). Dymem karzą, kto dym przedawał. *Kosz. Lor.* 52, b. Kto wiatrem służy, temu dymem ma bydź płacono. *Weresz. Rgt.* 121. *Rey Zw.* 84.

(iaka praca, taka płaca; obłudnika niedobry koniec).
§. od nierozkładney gęſtwy, dym z gmatwa, čma, mno-
gość wielka nierozszykowana, tuman, ein groſſer, dicker
Hausen. Banicye lecą iak dym. *Tr.* Na tym fundamen-
cie nderzyłem iak w dym do niego. *Teat.* 32, b. 105.
obses, proſto, wzrěcz, z kopyta, z góry natarłem nań,
wie eine Rauchwolke, geradču, ohne alle Umstände. Otoż
to zwyczay panów, na hulanki radzi, A gdy worka po-
ciągnąć, iak w dym do celadzi. *Zabt. Firc.* 48. (iak
pewną, proſto). Dusza mego pana z dymem póydzie do
nieba. *Teat.* 18, c. 5. (proſciusieńko). §. że dusi,
gryzie, dym - rzecz przykra, Rauch, Dampf, Unan-
nehmlichkeit, Midrigkeit. Jużeś mu w oczach dymem,
gorzka, zaniedbana. *Zab. 5, 328.* *Koff.* cf. sól w oku,
kość w gardle, szydło. §. od nikłości, zuikomości,
dym - rzecz marna, czcza, Dampf, Dunſt, Eitelkeit,
Leerheit, ein Nichts, etwas ohne Grund, ohne Wert-
alpha) fig. kadzidło, falszywe pochlebowanie, Weyhrauch,
Schmeicheley. Kto w pochlebnym kocha się dynne, Ten
we mgle grubéy osiędzie. *Zab. 15, 318.* Ma on dosyć
takowych dymów, co się niemi rad pasie, bo iełt chci-
wy sławy, i w małych rzeczach radby był głosny, *Lub.
Roz.* 241. β) uroienie, Hirngespinste, Träumerey. Na
cóż się przyza ten spoczynek, który wiatry ściga, dy-
mem karmi się. *Zab. 1, 115.* *Albertr.* γ) dyma, py-
cha, Eigendünkcl, Aufgeblasenheit. Człowiek pefen dy-
mu, a nader pragnacy sławy. *Gorn. Sen.* 40. Nie proż-
ney ambicyi dymy przywiodły mię do pisania życia me-
go. *F. Off. Dyar.* δ) nic, bezilofna rzecz, ein Nichts,
ein Dunſt. Krótkie, podłe i nikczemne są wszytkie
bogactwa i pompy, są one niszczére dymy i bańki dziecinne.
*Birk. Gt.* 28. Wszyſtko to dym, w czym się tak ludzkie
serca zakochaly. *P. Kchan. Jer.* 357. *Ztqd. propr. et
fig.* w dym poyśdź, albo z dymem poyśdź - wniwetz się
obracać, im Rauche aufgchen, zu Wasser werden, zu
Nichts werden. Co to miał i wsi w téy woynie
z dymem ku górze poszło. *Falib. Dis. u.* (zgo-
rzało). Rady ich w dym poszły. *Skarg. Dz.* 571.
J zkądże więc pochodzi, że tak wiele wspaniałych za-
mysłów z dymem idzie! *Zab.* 7, 378. Niezbożnicy z
dymem póydą. *Budn. Ps.* 37, 20. („not. niszczeią“; Jako
tłułość barania z dymem niszczeie, tak oni zniszczeią.
*Bibl. Gd.*). Naoſtatek u nas pisane i niepisane prawa,
wſzyſtko to póydzie z dymem. *Gorn. Wt. G.* 2., *Slo.
wſło do Dimu ibé*). Skoro ma pieniądze, tak zaraz
milość w dym się rozchodzi. *Teat.* 1, 11. Jako dym
uleciały lata moie *zucieckąły*. *Ryb. Ps.* 197. II. dym lub
kómin. *Vol. Leg.* 8, 134. der Rauchfang, die Feuermauer
(der Rauch. Adlg.). Fort! bo cię ſtarepolſkim każe
obyczaiem Powiesić w dymie i ciąc we dwoje nahaiem.
*Zabt. Zbb.* 22. §. 2) dym = dom z dymem lub kóminem lub
kóminami, eine Feuerstätte, ein Wohnhaus (Rauch
Adlg.). Gdzie włoek wymierzanych nie maią, iedno
dymy, iak na Podlasiu, tam po dwa dymy na ieden złoty
poboru składać się maią. *Vol. Leg.* 3, 49. (cf. Podymne,
dymowe).

DYMA, y, ž, z Tureck. tkanka bawełniana, a popolicie
bawełnianolniana. *Gall.* basin, *Cannevaſ*. Vd. koton, konſafs;
*Rs. канифасb (дымка krepa)*. Dyma sekieſka, *basin*

DYMACZEK - DYMIENICA

croisé, geköperter Canevaß. Dyma wyszywana, ausge-
nähter Canevaß. Tr. Dyma na żupan chciał kupić.
*Teat*. 29, c. 76.

DYMACZEK, - czka, m., miechy czyli dymaczki w ku-
źniach. Rog. Doś. 3, 420. der Bläsebalg. Bh. nadyma-
DYMAC, al, a Act. Niedok., dąć, dmuchać, blasen, an-
blasen., Bh. dymati, deymati; (cf. lat. tumeo. tumidus).
Kowal, dymiałycy na węgle w ogniu. Radzx. Jes. 54, 16.
( poddymiałycy. *Bibl. Gd*.). DYMALNY, a, e, ku dy-
maniu, dmuchaniu, Gn. Th. zum Anblasen gehörig, u. p.
miechy dymalne. §. 2. co poddymać się daie, anblaßlich,
das sich anblasen läßt. Węgle dymalne. DYMARKA, i, ż.,
W Delfinacie topią rudę w piecach małych, które nad
stóp 21 nie wyższe; my ie dymarkami zowiemy. Os.
Rud. 113. ein kleiner Schmelzofen, Luppensofen, Luppens-
feueret. cf. Rs. dömna. Za Zygmunta 1. w dobrach kro-
wy Bony na dymarkach żelazo wyrabiać zaczęto. ib. 116.
(cf. fryszerka). O kuźnicach czyli bardzićy dymarkach
świadczą fundusze trzynafto wieku. Czack. Pr. 2. 199.
Pam. 85, 375. DYMARZ, a, m., który żelazo topi,
szczególniecy na dymarce, der Eisenschmelzer, Luppenschmel-
zer- Węglarze, dymarze, kowale, kuźnicy. Vol. Leg.
2, 664, Zyg. Aug., ib. 3, 52. Zygm. 3. DYMEEK, mku,
m., Dein. Dymu, ob. czat, czad, ein kleiner Rauch,
kleiner Dampf, Dunst. Dymek pachnący sie rozchodzi.
Tr. Gdy się gorzalki napiie, dymek mu mózg zamroczy.
Perz. Leh 257. Sorab. 2. rusch. Dymki filozoficzne tro-
chę im głowy zakręcają. Teat. 1, 113, (uroienia, wi-
dziadła). Czego mię te tchorze przechodzą dymki? Teat.
30, b. 87. (czcze obawy). Co więc o dymek chwały dbać
mam? Zab. 7, 392. Wiuko niemłode ma dymek. (cf.
myszkami trąci). Bania wina, co dymkiem trąci, za
konsula nalana Tulla. Mon. 70, 216.

DYMENSYA, yi, ž., z łac. wymiar, rozmierzanie, pomie-
rzenie, przemiar, pomiar, Solsk. Geom. 3. die Dimen-
sion, die Abmessung, Ausdehnung.

DYMIC, czyn. nied.; Rag. dimmiti (Rag. dimmovati ex-
halare; Vind. dimiti, kaditi; Bosn. dimmiti (Cr. di-
miti: kurzyć, kadzić); Rs. дымятъ, дымало. Intrani-
sit: dym wypuszczac z siebie, Rauch von sich geben, rauchen.
Dymiące kule. Jak. Art. 2, 95. Piec dymi, kómin dymi,
drzewo dymi, ziemia dymi. Ld. – §., transit: dymić co, in
malam partem: przydymiać, rąuchrig machen. Zły ku-
charz wszystkie potrawy dymi. Ld. §., Dymić, kopcić, rąuch-
rig machen. Piec żle wylepiony dymi wszystkie ściany. –
Dymić Medic. dymem napuszczac, báhen; artific. dy-
mum farbować, napuszczac, nawodzić, mit Rauch anlau-
fen lassen. II. Dymi się, imperf. zaimk. es taucht;
Carn. dimy se; Vind. se kadi). W tym budynku, w téty
izbie, dymi się. DYMICIEL, a, m., który dymi, der
Raucherer, der Rauch małjt. Vd. kadiuz, kadivar, ka-
divacz (ob. kadziciel). dimaspushavez. Eccl. дунови-
међ. DYMIE, ienia, n, wkłełość czyli wpuklizna
między biodrem a udem, der Schaambug, die Dünnen, die
Weichen, die Leisten. Ból czul pod kością, która iełt
przy dymionach. Sien. 410. (Carn. „dimle a dim = dym;
quia in inguine tenebricoso quasi fumit.“ sed. cf. Ger.
die Dünnen. DYMIENICA, y, ž., bubon, nabrzmia-
łość, ein Zubon, eine Beule. Dymienice, bubones, wy-
daiące się guzy z zapaleniem na glandulach, pod pacha-

DYMIENICZNE - DYMISTY. 573

mi, na słabiznach. Comp. Med. 594. Dymienice, na-
brzmienia czyli gruczoły zaognione pod pachami i w pa-
chwinach nabiegaiące. Perz. Cyr. 2, 63. Dymienice na
Rusi dziułami zwane. Perz. Lek. 254. Na zbieranie
dymienic łonowych i inszych członków. Sleszk. Ped. 165.
Powietrzna dymienica, zaognione nabrzmienie w czasie
morowęy zarazy, nietyłko pod, pachami i w pachwinach,
ale nawet za uszami, na szyi, na piersiach, ramionach,
nogach pokazujące sie. Perz. Cyr. 2, 65. (ob. bolączka)
eine Pestbeule. Carn. „dimłąza, a dim (= dym), quia
bubones atrae sunt pessimae.“ Vd. tuer, bule; Rg.
gukka. Na powietrze lekarstwo, wyciągaiące iad z człon-
ka zarażonego, bądźby na nim była dymienica, bądź
ognifyła wrzód, abo który inny pryszcz. Sleszk. Ped. 165.
DYMIENICZNE ziele, abo DYMIONOW ziele. DYMION-
NE ziele, Gwiazdeczki, Jaskierki, Gawěda, Djablik, After,
Bubonium Bruchkraut. Ma moc wielką przeciwko nie-
mocom dymionnym. Urzęd. 41. DYMIENIE, ob. Dy-
mić. DYMIIK, ob. DYMNIK. DYMIONKA, plur.
zdrbn. rzeczown. dymię, dymiona, ein kleiner Scham-
bug. Chuftę tę dziecięciu na dymionka wzdęte przy-
łoż. Sien. 471. Wydęcie i napuchnienie w dymion-
kach, i zapalenie łonka. Spicz. 188. DYMIONNY,
a, e, od dymion, Schambug-, Leifsen-. Dymionne nie-
mocy. Urzęd. 41. Dymionne ziele, dymionow ziele ob.
Dymieniczne ziele. DYMKA, i, ż., gatunek cebuli.
Ład. H. N. 20. eine Art Swiebeln. DYMKOWATY.
a, e, na kształt dymka, wie ein geländer Rauch. (Ross.
dymčałybyj żółtawy). Dymkowate wino, dymkiem
trącące, podłarzałe. DYMNICA, y, ž., bubo, któ-
røy różne rodzaje, iako to proła albo zwyczayna, iado-
wita, powietrzna, i dymnice dworskiej choroby. Comp.
Med. 8. ob. Dymienica, ein Zubon, eine Beule, Pest-
beule, venerische Beule u. f. w. II. dymnice, pagóriki
piaśkowe w morzu wzdłuż brzegu, Holl. duynen, Gall. du-
nes; Angl. downs, Ger. die Dünen. Przy dymicach moza
Niemieckiego stoią ieszcze upadłe mury miała Winety,
Krom. 22. ob. Duny. III. Dymnica, DYMNIK a, m, DYMIIK,
gdzie co dymią. CN. Th. ob. czarna izba; die Rauchkam-
mer, Rauchstube. Slo. dymárna, mijo, eło se wjna pod-
kurugi; Vd. dimniza, kadiuniza; Rs. коптъльна; Eccl.
cушило. Dymnica, kurzawnia, vaporarium. Volckm.
1050. – §. tr. żła garkuchnia, eine schlechte Garfüche. Tr.
§. dziura, którą dym odchodzi. Gn. Th. iak bywa w chc-
lupach bez kómina, das Rauchloch, Windloch. Rs. дні-
мінкъ. Naylepszy oddech z poddasza dymowi; bia mu
wiatr przeszkodzi nie może, a dymikiem za wiatrem go
wypuszczac. Haur. Ek. g. Rury czyli dymiki w stayniach,
które wyście zaduchu ułatwiają. Wolszt. 8. (lefty, Luft-
locher). Otwór nad kapturem alembikowym, dymnik,
tuyau. N. Pam. 11, 211. Dymnik, okno w pośrzodku
dachu, impluuium. Mącz. cf. kumin, Bh. dymniłk; Sor.
3. dumniza; Sor. 1. kadob; Vd. dimnik, Crn. dimnék;
Sla. dimjak; Bs. et Rag. dimgljak; Cro. dimnyak, dim-
nya. §. dymnica; dymnik, izba z dymkiem zamiast ko-
mina, eine Stube mit einem Rauchloche statt Schornstein.
DYMISTY, a, e, Vd. dimnašt, kadiun, okajen; Sor. 1.
demopité; Rag. dimgliv, dimmašt; Bs. dimgliv, Cro.
dimliv, diměch; Rs. дымасшын, rauchend, räußerig,
voll Rauch. Wre ukrop od ognia, Potok wody dym-

574
DYMONOSNY - DYNDYRZ.

DYNGARZ - DYPTAN,

nifty burzy się. A. Kchan. 179. DYMNY, a, e, z dymu,
Nauch- B. h. dymny, dymowny, dymawy; sło. učadł;
Sr. demné; Rg. dimmiv; Rs. dymnybý. Dynna zużel das
Hüttenmicht, w kominach hutnich pieców, troiaka; pier-
wsza się wiesza, iako grona winne, a to ieſt groniła dynna
zużel, pompholix botrytis, das Grauicht, das graue
Richt; druga ieſt skorupiata przy sćianach kominowych,
pompholix cruſacea; trzecia ieſt wszytła, pompholix
vellea; Weißmicht: wszakże wszytkie urewem nie-
którzy zowią. Sienn. Herb. Wykt. a z niego Sleszk. Ped.
410. Dymna izba. Torz. szk. 105. ob. Dymnica. - S., dy-
mny kamień Capnias, Capnites Plin. H. N. 57, 9 et 10.
gemma fumo quasi infecta, Cn. Th. ein gewisser Edel-
stein, der gleidſam rauchertig angelaufen iſt. - S. dymny,
dymiały, kopćiacy Cn. Th. rauchend. Dymne drewka. §.
dymiem trącący, rauchertig. **DYMONOSNY, a, e, poet.
Dymonośnemi rykami byki mieysce owe napelniały. Orw.
258. fumifieis mugitibus, rauchbringend, rauchmachend.
cf. *iskrodmy. **DYMOPEŁNY, a, e, voll Nauch, Dampf,
Dunſt. dymnopelny obłok. A. Kchan. W. 220. DYM O-
PŁOD, a, m; płodzidym, kopcidym, cin Suderkoff. §.
kiutyniec, wietrznik, pułak, prożnochwał, próżnogad,
świeszypala, cin Windbeutel. DYMOWACH, a, m.,
patrzący, gdzie się z kumina dymi, szukaići obiadu, ci-
ner der wittert, wo der Schornstein raucht, der fremde
Mittage iſt. Opuszecham iuž tych dymowachów, którzy
na cudze obiady czatują. Mon. 71, 557. DYMOWKA, i,
ż., iaskolka, która się gnieżdži osobliwie w kominach.
Kluk. Zw. 2, 227. hirundo ruſtica Klein, die Nauch-
schwalbe. 1. DYMOWY, a, e, od dymu, Nauch- Sr. 1.
demowic, Rs. dymobowy. Cally dom zgorzał, iego tylko
komorka od zapalu i od woni dymowey była wolna. Birk.
Dom. 104. Dymowa żużel, tutia, die Tutia, das Pom-
pholir, eine Art Zinkfalk. Sien. 267. - Subſt. Dymowe, G.
- ego, n., ob. podymne; podatele z dymu, Schornstein-
geld, Nauchfanggeld. Vd. kadiuni denar; Rs. dymobowe,
meplовая, подвёрное. (2. DYMOWY, z dymy ob.
dyma, von Cannevaš). DYMECZEK, czka, m. zdřbu.
ob. dymek, cin ganz kleiner Nauch. Gdy sie cyna roz-
grzeie, niby dymeczek żóły czyli waporek wylatuię.
Torz. Szk. 505.

Pochudz. (cf. stowo Dąć). dodymać, nadymać, ody-
mać, poddymać, podymne, przydymiać, przydymić,
zadymka, zadymać, zadymek, rozdymać; wdymać, wzdy-
mać, przedymać, kopcidym; płodzidym.

DYNAREK ob. Denarek, troynog.

DYNDA, y, ž., rzecz wahająca sie, wahadło, eine Bau-
mel, etwas das baumelt. Silnemi baki diadiów w tę i
owę łronę Ogromne dyndy halas czynią poruszone. Weg.
Org. 2. t. i. dzwony die Glocken. Rs. kolokolb. DYNDAC,
ał, a, Neutr. Niedok. wahać się, ruszać, dygotać wisząc, bau-
meln. Może go tam w tarasie dłužnik iaki więzi, Może
iuž gdzie nogami dynda na gałęzi. Trgeb. S. M. 75. (Świat
żegna nogami). DYNDEL, a, m., mała dynda, eine kleine
Baumel, Ohrenbaumel, Ohrgehänge. Od dyndela u ucha,
i od noszenia by žaba, talar niech płaćą. Lekarſt. Cs. b.
*DYNDERA, y, ž., Sam nie wiem, czy się dziad spił, czy
obiadł dyndery. Wyprowadzić go iednak muszę z téy chi-
mery. Zabt. Zbb. 98. §. *DYNDYRZ, a m., skomomo-
roch, co niedźwiedzie wodzi, der Bärenleiter, Bären-

führer. Wodzi każdego, iako dyndyrze niedźwiedzia.
Gil. Pofl. 150.

DYNGARZ, a, m., (z Niem. dingen, ztgować, umówić,) gornik, który ztopioną rudę centnarami wedle uſtan-
owionéy umowy oddaie, der auf den Centner gedungene
Bergknappe. Tr.

DYNA! Interj. wykrzyk radóſci, wesela przy muzyce,
ein Freudenaukruf bei der Muſik. Walasku, Kubasku
zagrayie, Stanaſku, Wótyaſku dudaycie: Oy dyna, oy
dyna, oy dyna, Niech żyie pan Jezus dziecina. Ant.
Krah. 192. Jak się przywidzio mu, cally ſtoł czasem,
Dyna! Dyna! przy lutni brał górę lub basem. Zab. 8,
326. Jżyck.

DYNIA, i, ž., (cf. bania, genericum, cucurbita Linn.).
Cucurbita pepo Linn. w wielu rozmaitych odmianach
utrymują się w ogrodach wieśniaczych, i daie pospółtwa
doſć zdrowy i posilny pokarm. Jundz. 467. die Melonen-
pfebe, der Melonenkürbiſ. Dynia, citrullus, ieſt kſztalt
bani. Krup. 5, 60. Dynie albo nſalony wodniſte u nas
rzadkie, a z Wégier, z Morawii i z Wołoch byważą przy-
wożone upominkami. Syr. Ziel. 1187. Bh. dyn, dyné,
Carn. dina; Vd. dinja, sladka buzha: melon: Sla. dinja
Zufermelone, lubenica Waffermelone; Bs. lubenica, di-
gina vodegnacja anguria; Bs. digna; Rag. digna, melone
d'acqua; Dt. dinya; Hg. dinnye: melon; Cr. dima, du-
ma, tikia (cf. Cr. tunia, tynya piłwa); Rs. dnyja.
Dynie są gładkie, zielone, podłogowate, białe i žółte,
okrągle z żebrami, i takie, których kſztalt ze wszyſtkim
podobny do zawoin Tureckiego. Téyże pracy koło siebie
potrzebują, co i ogorki; ale że wiele mieysca zabierają,
lepiły je sadzić koło plotów. Kluk. Rosl. 1, 225. Łzd.
Hfl. Nat. 35. Soczyſte dynie. Przyb. Milt. 155. Mało-
ny iabliczyſte albo dynie okrągle, melopepo, Rundpfebe.
Syr. 1186. Wie bóg co czyni, Ja głupi, żem chcial na
dziebę dyni. Zab. 12, 510. DYNIAK, a, m., pepo, na-
siennik mięsify, w którym nasiona do wewnętrzncy łtro-
ny ſkóry są przyrosłe, n. p. dynia pospolita, ogorek.
Jundz. 2, 87. ein fleißiges Saanengebäusche. DYNIO-
WY, a, e, od dyni, Melonenpfeben, dyniowe glity,
wylądiają właśnie by pasmo z ziarnek dyniowych iedno
w drugie powtykanych utkane. Perz. Leh. 188. (cf. ru-
pie). Bh. dynowy, Rs. dymnybý - melonowy). Dyniowy
zagon, Bh. dpniſſt.

DYOPTRYKA, i, ž., z Greck. цęść optyки, daiąca naukę o lamaniu się światła. Hub. Wft. 257. nauka o widzeniu, które sie źłała przez promienie przygięte, per radios re-
fractos. Krup. 2, 315. die Dioptrif.

DYPLOMA, n., DYPLOMAT, - atu, m., akt publiczny od
naywyszći władzy, lub osób wielkiemi prerogatywami za-
szeczyconych pochodzący. Kras. Zb. 1, 251. otworzony
(otwarty) lift. Farr. 555. (cf. patent). ein Diplom. Vd. sapri-
zha, saprizhnu pismu; Rs. девмёрь. DYPLOMATYCZNY,
a, e, ie adv. diplomatijd. Vd. saprizhoun.

DYPTAN, u, m., dictamnus albus Linn., dyptan po-
spolity, naski, iesionka, ziele ogrodowe, w Podgórzu
dziko rosnące, wchodzi do lekarſtw. Kluk. Rosl. 2, 218.
der weiße Diptam, die Aſchwurz. Liſcie tak ma do iesio-
nowego drzewa podobne, że od niektórych iesieńcem abo
iesionką, a małym a nizkim iesionem bywa mianowany.
Syr. 106. Carn. jésénak; Cr. jeszenjak; Bosn. jasénak;

DYPTYCHY - DYSCYPLINOWAC.

Rs. бацьняв сибирскій, ясенець. І., Dyptan Kre-
tenški, Pogolški, który do aptek przywożą z Kanady,
większy iełt od pierwszego. Ład. Hfl. Nat. 55. Orig-
num Dyptamnus Linn. der cretische Diptam.

DYPTYCHY, ów, plur., z tac. tabliczki u Rzymian, na
których wyryte były nazwiska konsulów. W hittoryi ko-
ścielney czytamy o dyptychach žyiących i zmarłych;
oſtatnich, żeby byla w modlitwach o nich pamięć. W-
ymazowanie z dyptychów było znakiem wyłącznie ze spo-
łeczeńitwa kościelnego. Kras. Zb. 1, 252. die Verzeidnisse
der Conſulen bey den Röm. In der christl. K. Verzeide-
nisse der Lebenden (z. B. der Bischoſe) und Verzeidnisse
der Werſtorbenen, für die geſbet werden ſollte. Po śmierni
ci tego kacerza wpaſali nicktórzy w dyptychy, to iełt, do
mszy, imię iego, ale drudzy go zuhowi wymazowali.
Skarg. Dz. 468.

DYRDA y, m., grubiańskich i sprosnych obyczaiów du-
chowna osoba. Czrtr. Msc. ein Geißlicher von groben
ſchlechten Sitten.

DYRDAC, DERDAC się, al, a, Intrans. Nied., drepsić, dro-
buemi krokami śpiesnie bieżyć, trippeln. Ze ſtrachu osiell
derda krok sporszy, obwiesiwszy uszy. Zab. 15, 178. Nagl.
Myszka dopadła zielonćy równiny Dyrdaią, iako szczu-
rek, kiedy sadło śledzi. Zab. 15, 281. Tręb. Koń dyrda,
kiedy się trzęsie w chodzenin, ciężko nosi. Ryd. DYRDOS,
a, m., Koń ciężko noszący, trzęsący, ein Pferd, das
schwer trägt. Ryd.

DYREKCYA, yi, ž., kierowanie, rządzenie, dozór, die
Direction, Oberaufsicht; Rs. naſmавничество, Znaczni
Panowie zaciagali ć. Wincentego do dyrekcyi dzištek
swoich, aby się pod iego dozorem wychowywały. Ška.g.
Zyw. 2, 42. 2., kierunek die Anfeitung. Przyszli królo-
wie do kaplanów Jerozolimskich, aby za ich dyrekcyą Je-
zusa doszli. Bals. Niedz. 1, 32. DAREKTOR, a, m.,
rządzący, dozór maiący, der Director, der Oberaufsichter.
Crn. vishar; Kg. vpravnik, vpravitesl; Rs. naſmавник.
Dyrektor cyrkulu nazywa się w Niemczechaoszę prezy-
duący prowincyi na seymie Rzeszy. Kras. ZB. 1, 252.
der Artisidirektor. Dyrektor dzieci, ein Hofmeister, In-
formator. DAREKTORKA, i, ž., die Direktorinn. Kg.
vpravniza, vpravitegliza; Rs. naſmавница.

DYRWIANY, ów, plur., wielkie i małe, miała w księż-
twie Zmudzkim. Dyke. Geogr. 1, 180., zwoj Städte in
Samogitien, Groß-Dyrwiani und Klein-Dyrwiany. DYR-
WIAŃSKI powiat, der Dyrwianer Kreis. ib.

DYS, a, m., Jak ten świat umie, i chlop ze wsi Dysa Prze-
dal w Lublinie žydu psa za lisa. Bratk. E. (cf. dydek).

DYSCYPLINA, y, ž., rząd wewnętrzny kościelna, uła-
nowiony na fundamencie kanonów. Kras. Zb. 1, 258, die
Kirchendisciplin, Kirchenzucht. І., Dyscyplina, Karność, n.
p. dyscyplina woyſkowa, ſucht. Wolſk. І., biczowanie się
z nabożeńtwa. Cn. Th. die Geißelung aus Andacht. Cn.-Th.
Ciwżkie dyscypliny sam nad sobą czynił. Birk. Dom. 79.
Czarty od braci wyganiał, korząc ich dyscyplinami rózgo-
wemi. Birk. Dom. 154. 3. І., dyscyplery, ktorą się biczią,
sznurki, rózga. Cn. Th. die Disciplin, die Geißel. Vd.
jeshla, jishla, DYSCYPLINANT, a, m., biczownik,
Vd. jeshelnik, der Geißler. DYSCYPLINNY, a, e, sp
 dyscypliny, Disciplinen-, Geißel-. Msse, poſty, spo
wiedź, modlitwy, Dyscyplinne z ciałem bitwy w niebie
mu łaſkej zjednali. Chod. Koſt. 91. DYSCYPLINOWAC,

DYSCYPLINOWAC - DYSKRET. 55.

al, nie, Act. Niedok., biczować, geißeln. Dyscyplino-
wał ciało swe aż do krwi, siekąc ie okrutnie. Birk. Dom.
79. Prosil ć. Hugo dla boga, żeby byl dyscyplinowany, to
iełt rózgami bity. Skarg. Zyw. 1, 207. DYSCYPLINOWAC
się, Recipr. biczować się, sięh geißeln. Vd. jezholati, gaishlati,
y., Dyscyplinować ob. ćwiczyć, doſkonalić, wprawiać.

DYSCYPLUŁ, a, m., Skarg. Zyw. 1, 391. uczeń.

DYSENTETYKA, yi, ž., biegunka krwawa, oddanie ex-
krementów przez ſtolce z bolemi, z torsyami, z rznęciem
albo krwią. Krup. V, 704. Comp. Med. 224. Sla. kérvog-
griz; Ig. sardoboglja, die Differenterie, die rothe Kuhr.

DYSGUST, u, m., niechęć, Abneigung, Miſſfallen. Dys-
guſt, który ku sobie mażeńtwo ma, nie może nie mney-
szyć ich miłości. Zab. 16. 275. Cokolwiek bądź, dyz-
guſt na tym balu Pani. Leśniczny był materyą wielu sze-
plów. Kras. Pod. 2, 25. niekontentowanie, zły humor.
DYSGUSTOWANY, ZLYSGUSTOWANY, a, e. zniechę-
cony, abgeneigt gemacht. Tylą gryzot zdysguſtowany,
przeſał chodzić tak gorliwie koło ocyzyzny. Ld.

D. SHARMONIA ob. rozgłos, niezgoda.

DYSHONOR, u, m., nicześć, die Berunchrung. Kiedy
o grzechu albo dyshonorze bozkim co usłyszał, w żal cięż-
ki wpadał. Skarg. Zyw. 397.

DYSK, u, m., discus, krąg kamienny płaſki, którym tak
w Greeckich, iak w Rzymiſkich igrzyſkach do mety rzuca-
no. Hor. Poez. 1, 44. cf. krążek, der Discus, die Wurſ-
scheibe bey den Alten. Ec. Dіſkoch misa, na który pod-
czas liturgii hoſtąya wznoszą.

DYSKANT, DYSZKANT, u, m., głos naycieńſzy w śpie-
waniu, der Discant. Vd. dishkant, shkant. Młodzi lu-
dzie głos cienki maią, i dyszkantem śpiewałą. Sak. Proll.
100. Póki się śpiewak nie ozowie, Nikt nie wie, czy z
dyskantu śpiewa, czy z těnoru. Pocz. Poez. 654. Sło-
wik milosny swój dyskant przez noc całą śpiewał Frzyb.
Milt. 122. - І., dyskant, DYSZKANCISTA, y, m., DYS-
KANCIA, a, m., zdrán., śpiewałyry dyskantem, Ig.
pritankopojnik, der Discantist. Bracie słowiku, Wdzię-
czny muzyku, Dyszkancie naszego gaiu. Zab. 11, 541.
Zabl. Zwykli wesoło swoie śpewać piesni Dyszkanci
leśni. Zab. 4, 392. І., miano, które się dane psom goń-
czym, ein Name, den man den Stäubern zu geben přestět.

DYSKRECYA, DYSZKRECYA, yi, ž., wągląd, baczność,
das N acidsichtnebmen, die Nachsicht, biligkeit, Mündsicht.
Roztropność albo dyskrecya, iełt iako wožnica cnot
wszytkich. Skarg. Zyw. 2, 235. W rozmyśle dobrym
zależy matka cnot, dyskrecya, to iełt dobre rzeczy uważanie
i rozeznanie. Herb. Stat. 28. Cożem i gość nie mai dyskrecy-
ci dla gospodarza, musi się z niemi upić, choćby rad był
trzeźwym. Petr. Pol. 2, 82. Przez twoję niedyskrecya i
nieposzanowanie dla mnie, ieſteś mi przyczyną umar-
twienia. Niemc. Kr. 3, 110. (cf. grubiańtwo). To iuž
gruby žart; prawdziwa niedyskrecya. Teat. 246. 50. Pod-
dać się pod dyskrecyą nieprzyiacielowi - spuszczać się na
iego ludzkość, auf Gnade und Ungnade. biada królowi,
który na dyskrecyą takich plotkarzow się daie. Jabl. Tel.
528. (który się robi im podległy).

DYSKREDYT, u, m., utrata kredytu, wiary, zuaczenia,
Miſſcredit. W dyskredyt podał kogo i woſatnie pośmie-
wiko, za grzech nie poczytuią. Lach. Kaz. 1, 392. Drożyzna
przy dyskredycie papierowych pieniędzy. N. Pam. 12, 378

DYSKRET a, m., człowiek baczny, wąględny, grzeczny.

576 DYSKRETNY - DYZPOZYTORKA.

DYSPUTA - DYSTYNGWOWANY.

ein bedachtamer, Mücksicht nehmender, artiger Mann.
Wielkiś niedyskret, iam ongi twey dziewce wierzył, iż cie-
bie doma nie było; a ty mnie samemu wierzyć nie chcesz.
Gor. Dw. 190. DYSKRETNETY, DYSZKRETNY, a, e,
DYSKRETNIE Adverb., baczny, względny, grzeczny,
Mücksicht nehmend, achtsam, behutsam, bescheiden. Był
on równie dyskretny, iak miłosny. Niemc. Król. 4, 78.
Teraz ten dobry, кто trochę dyskretniēyzymł ieł, Fredr.
13. Dosyć go dyskretnie ten pan traktował. Skarg. Zyw.
2, 44. Natręt niedyszkretny. Zab. 13, 65. Usłuchał też
niedyskretnéy rady. Zab. 13, 359. Drużb.

DYSKURS, DYSZKURS, u, m., DYSKURSIK, a, m., zdrbn.
rozmowa, die Unterredung, das Gespräch. Tobie tylko uy-
dzie to samemu Długie dyskursy prowadzić, po swemu?
Chrość. Job. 42. Nie zawsze ten, co w dyskursie uštawa,
Dlatego w saméy tež prawdzie cozgrawa. Past. F. 288.
Dotknęło się tego tym dyskursikiem. Grod, Dis. G. 3. b. DY-
SZKUROWAC, al, ie Act. Niedok., rozprawiać, diskuriren,
sich unterreden. Kto Filozofem? który dyszkuruie? kto
dyszkuruie? kto wino kupuie! Brath. B. b. O tym ci nie-
chay dyskuruią, którzy się filozofią bawiąc, takowe rzę-
czy wypatruią. Warg. Wal. 287. Naprzód z nim o rzę-
czach potocznych dysznurowała. Skarg. Zyw. 2, 431. Nie
gebą dyszkuruią, ale szabłą sieką. Pot. Pocz. 140.

DYSPENSA, DYSPENSACYA, yi, ž., wyjęcie od chowa-
nia uštawy iakiéy. Cn. Th. die Dispensation, Losprechung
von etwas. Dyspensa, zwolnienie ofrości prawa, bywa
nadawana��etórym osobom, dla względów osobliwych.
Mon. 75, 289. Dyspensa do małżeńtwa, uwolnienie od
przeszkod. Gall. Cyw. 1, 39. Małżeńtwo to, chucć pier-
wsza żona żywa była, miło się zwać dla rozgrzeszenia
i dyspensacyi, prawe i dobre. Skarg. Dz. 759. Wěž dy-
spense, zebym mógł dobrym sumnieniem poiedynukować,
a zobaczysz... Boh. Kom. 4, 257. Szukanie indultów
czyli dyspens od zapowiedzi. Xiadz. 250. DYSPENSOWAC,
al, ie Act. Niedok., z kim w czym; Cn. Th. albo ko-
go z czego, einen von etwas losprechen. Rs. raapß-
mítb, raapßwamb.

DYSPONOWAC, al, ie, Act. Niedok., zadysponować,
udysponować Dokon., rozporządzać, einrichten, zutrichten,
lenken, leiten. Nie w ludzkiéy to naturze, dysponować
losem. Kras. Wiersz. 65. Dysponować kogo do czego z
przysposabiać, einen zu etwas zubereiten. Tr. Musisz
išć na szubienicę, ale ci pozwalamu dysponować się na
śmierć. Boh. Kom. 2, 126. DYSPOZYCYA, yi, ž.,
ulożenie, rozporządzenie, die Einrichtung, die Veran-
staltung. Rządca dworu codziennie rano dla dyspozycyi
wewnetrznéy przychodzi do pana. Kras. Pod. 2, 206.
§, dyspozycya ciała do iakiéy choroby, skłonność do za-
rażenia się nią, die förperliche Disposition, Reigune,
Empsfänglichkeit, in Ansehung einer Krankheit. Począł w
sobie niedyzpozycye w ciele. Perz. Leh. 25. slabość, nie-
zdrowie, Unaufgelegtheit, üble Disposition. §, dyspozy-
cya, przygotowanie do śmierci, Worbereitung zum Tode.
DYSPOZYTOR, a, m., rządzać folwarczny, der Hof-
meyer, der die Feldarbeiten anordnet. Kawałek swięcy
ochrania, a komisarzowi, lub innemu dyspozytorowi po-
zwala ukrywdzać się w wielkich rzeczach. Zab. 16, 18.
DYZPOZYTORKA, i, ž., rządzicielka folwarczna, die
Meyerinn.

DYSPUTA, i, ž., gadanie, rozprawa, Bh. hádką; Rg. inná-
da, prigovor; Rs. сховопрѣнě, состязанě, смягчанě;
der Disput, das Reden. Wiesz dobrze, że u Panów
dysputa niedługa, Co rozkaże Pan, musi wykonać to
sluga. Min. Ryt. z, 79. Zamiałt nauki, wpadliśmy w
dysputę. Mon. 65, 90. Różnica sposobu myślenia wznawia
dysputy. Kras. Pod. 2. 108. §, dysputa albo Dysputacya,
- yi, ž., przegadywanie się uczone, rozprawa
uczona, eine Disputation. Nauki swe wszyltkie odprawiwszy,
publiczną miał dysputacyją. Warg. Wal. 305.
Wyzwali tego doktora na gadanie i dysputacyją. Skarg.
Zyw. 2, 425. O nauce Jezusa słysząc Rabinowie, na ga-
danie go i dysputacyję wyzwali. Skarg. Kaz. 495. Goto-
wał się biskup na dysputacyją, a zgromadzając uczone
ludzie, z pompą na gadanie ono išdź chciał. Skarg. Zyw.
2, 89. DYSPUTANT, a, m., który dysputuie, ein Dis-
putierender. Tr. DYSPUTOWAC, al, ie Act. Niedok.
(przedyputować Dokon. qu. vid.) o czym, z kim, - roz-
mawiać, rozprawiać, disputiren. Bs. nadgovaratise; Sla.
prigovaratise; Rg. innaditise, prigovaratise; Rs. состяз-
zaćься, смягаться, совопрошатися садорить,
вздорить, вздорничать. Radzęć baranie, nie dyspu-
tuy z wilkiem. Brath. Bb. . Dysputować się z kim z
(vid. *gadać się*), rozpierać się z kim, przegadywać się z
kim, mit einem disputiren. Dysputował się ieden filozof
z š. Epifaniuszem, a spor długi miał. Skarg. Zyw. 1, 313.
(Rg. innaádni disputabilis). DYSPUTOWNIK, a, m.,
disputator. Maćz. ein Disputiret. Rs. состяз;
Rag. innadnik, prigovornik; Eccl. разгларогомствен-
никъ, совопрósникъ.

DYSTRAKCYA, yi, ž., roztargnienie myśli, die Gerstreu-
ung der Gedanken. Na modlitwie rzadko kiedyś miewał
dytrakrye. Skarg. Zyw. 1, 418.

DYSTRYBUTYWA, y, ž., rozławanie wakansów i urzę-
dow. Lub. Roz. 461. die Vertheilung eröffneter Aemter.

DYSTYLACYA, yi, ž., części subtelnych pachniących
przyzwoitym ognia stopniem, pod kształtem pary subtel-
néy wyniesionych, w pewne naczynie przeprowadzenie.
Krup. 5, 15. Krumt. Chy. 219. das Destilliren. Rs. си-
ka, насидка, насижёнě, выбōнка. DYSTYLOWAC,
al, ie, Act. Niedok., przedyłytować Dokon., wódki,
abo co inszego na wódki, oleyki palić, przepalać, lutro-
wać, smażyć, dusić. Cn. Th. - Vd. distillivati, preskaplu-
vati, prezeduvati, prekaplati; Rs. насидить, насижи-
вать, выдоить; Croat, sgati.) distilliren, abziehen.
Krumt. Chy. 219. Dyſtylowanie, -ia, n., pćlenie wodek,
oleyków abo ziół, korzeni etc. na wodki, oleyki, Cn. Th.
das Abziehen, Distilliren. Rs. двоёнě. Oleie za pomocą
detyłowania otrzymane, tegi zapach daią. Krumt, Chy.
132. (cf. prasa). Dyſtylowany, a, e, przepalany abgezo-
gen, distillirt. Rożne wody dyſtylowane pachniące. Krup.
5, 15. Rs. насіженный. Vodka dyſtylowana, ob.
przepalana, alembikowa. - fig. W dyſtylowane peryody
mowę komponuie. Mon. a, 65, 148. t, i. w przesadzone,
geschobene Perioden. - Dyſtyllućy Rs. двойтель,
двойщикъ przepalacz; Cr. sgānyar.

DYSTYNKCYA, yi, ž., rožnica ludzi od ludzi, pocho-
dząca albo od opatrzności, iednego więcej niż drugiego
obdarzaćcey, albo z fantazyi, z uroienia. Jez. Wyr. det
Unterschied, die Verschiedenheit. DYSTYNGWOWANY,

DYSTYNGWOWAC - DYSZEC.

DYSZEL - DYWDYK.

577

a, e, szanowany, distingirt, außgezeichnet, vornehm.
Lub dyſtyngwowana dama, nie mieniły powinna mieć miłości ku dzieciocim, iak naypodmięszna niewiafta ku swoim.
Zab. 16, 46. Z dyſtyngwowańszego źanu małżeństwo nie przechodzi się z sobą podług teraznięzségymody. ib. 16, 273. Ofkarzył był czek iakiś męża dyſtyngwowanego. ib. 11, 255. DYSTYNGWOWAC się ob. popisować się, popisać się.

DYSYDENT, DYSSYDENT, a, m., Nazwisko dysydentów dawnięcy wszytkim w religii różniącym się (rożnowiercom) współne, od czasu Zygm. III. oznacząc począło sa-nych Luteranów, Kalwinistów i Greków Nieunitów.
Skrzet. Pr. Pol. 2, 49. Vol. Leg. 7, 573. der Differdent, eine allgemeine Benennung der Luthereaner, Reformirten und Griechen. Bh. rozbwojenec, rozbělenec. DYSSYDENCKI, a, ie, od dyssydentów, diffidentisch. DYS-SYDENTKA, i, ż., die Differdentiun. Boh. Djab. 3, 100.

DYSUNITA, y, m., ob. Nieunita.

DYSYMULOWAC, ał, ie, act. ndk., tać, nie dadż, poznać po sobie, się nicht merken lassen. Dysymuluy, bądź w wzroku otrożny i w mowie, Zebyś przed czasem nie dał poznać, co masz w głowie. Morzt. 315.

DYSZA, y, ż., (Etym. duch, dech, Dąć) Rurkę, przez którą wiatr w piec wpada, z blachy biały zrobioną, kużniany nasi zowią dyszą. Os. Rud. 80. die Luftröhere im Süttenofen. Dysza, rura żelazna wprawiona w miechu kowalſkim. Jak. Art. 3, 291. daß Luftröhe am Plaszełbge. DYSZEC, - ał, eli, dyszy, neutr. ndk., od-dychać, dychać, athmen, athem hohlen. Bh. dysſi, dychati, duſſnim, duſſeti; Slo. dyſchim; Rs. dymšamb, doхнумъ, ušixmšamb, nbyky (Vd. dishat, duh od sebe dat pachnąć; Vd. duh, dishik, dishanje - za-pach; Crn. dishim, disháti olere, dishanje olitio; Bs. discjati olere; Cro. dishati, dishim, pachnąć; Cro. děhnенye - woniaj; dyszeć Cro. dihati, dishem, diſsem; Vd. teshkodihati, hripetati; Crn. hripózhem; Sorab. 1. jachlicj, nachlu; Sr. 2. jachlisch. Z tego się daru śmiele tylko piszę, Zem wierny Panu memu, póki dysze. Nar. Dz. 2, 72. Ni oczy widzieć, ni uszy chęć słyšeć, Ni uſta mówić, ani nożdrze dyszeć. Ryb. Gest. D. Ledwiem dyszała tego słuchająć. Stas. Num. 2, 105. Przyszedł tam, zaledwie dyszący wargami od trudu. Pociey Hom. 534. Ach! ia inż ledwo dyszę. Teat. 53, b. 71. § z trudnością oddychać, mit Münde athmen, keichen. Zemdlony żuiwiarz upalem srogim Dyszy w poludnie leżąc pod krogiem. Nar. Dz. 2, 187. (cf. dysześć się). § fgf. łękać, keichen, stóhnen, seufzen. W niewoli i w poddańtwie ciężkim dyszą. Warg. Cez. 22. Oczyczna moia pod wielkiemi dyszała nieszczęściami. Tr. Tel. 416. § dyszy co gdzie, ieſt w zakryciu, w kącie leży, kryje się, n. p. latet furtum zakryta ieſt, dyszy kradzież. Crn. Th. im Berborgnen liegen, im Winkel liegen. Nawiesz kołnierzów lisich pacholkom na szyi, w tyle baran dyszy. Rey Zw. 66, b. Niech mię iak chęć ludzie piszą, Gdy pieniądze w skrzyni dyszą. Crn. Ad. 425. Już i krzyżyk gdzieś z szyi dyszy, i agnuszek Szczerozloty zjał się inż dawno. Opal. sat. 51. § Dyszeć na co, dychać na co, checiwie prążyć, czatować na co, Crn. dehlem, heſtig begehren, lauern, streben, ringen. Wszyscy dyszą na mą zgubę. Teat. 54, 35. Krewniacy dyszą na Tom I.

skcessyą, iak djabel na dobrą duszę. Teat. 52, 39. Obronitem cię od tych zabóyrów, którzy dyszeli na zgbę twoże. Teat. 54, 40. (DYSZEK n. p. cielęcy ob. dych). DYSZEL, szla et - szlu, m., DYSZELEK, - Ika, m., zdrbn., Bh. wog, woge; Slo. woge, oge; Mor. og; Sr. 1. woyo, wojo; Vd. oje, oye, oinize, vs, rudu; Crn. vója, vójenze; Cro. oje, oye, rudo, rúd; DL. timun; Rg. rúdo; Bs. ruda, rudo, Rs. dumen, timun; Ross. dymško, dymšheho; die Dicſſel (Inf. Germ. Dicßſel; Suec. tiſſel, Anglos. disl, thisl, thiel, Holl. dyssel, dussel). Drąg, którym konie poiazd ſkręcają. n. p. Wkłada w dyszel Alekto siarczyſte woźniki. Zab. 15, 33. Kniaż. Ciężadło czyli dyszel. Urs. Gr. 389. W dyszelek koniki wprzęgał. Hor. sat. 205. Dyszle w karet, kolasek, wozów bywają brzozowe, brzoſtowe. Kluk Rosl. 2, 158. Dyszel podwóyny, ob. holoble, Rs. ołobóba, ołoboběbka; na Kamczatce długi rzemień, do którego psów zaprzegią, zaſkupiący dyszel, nóbžjник. Fig. Rzemiennym dyszlem iechać, zbaczaić, wſleuiąć, w zyżak, nicht den geraden Weg fahren, beständig ablenken. Slo. Prov. wóz musi iſt za ogom, wóz musi iſdź za dyszlem. - Phras. Zycie na dyszlu prowadzić, w uſtawicznę włożeńde (cf. na bruku, cf. pięty wierci), sięh bestan-dig auf der Landstraße herum treiben. Usieść na dyszlu, na koszu uſicźdź. ſižen bleiben, nicht weiter können. Manże usieść na dyszlu, uiechawszy tak daleko? Teat. 55, d. 81. Kto się nałoży dworſkiy poléwki, trudno mu ięy doſtać, przyidzie mu na dyszle ſoftać. Maćz. - 2) Dyszel, którym wiatrak obracają ku wiatru. Solſk. Arch. 96. der Mendebaum an der Windmühle. § Plungowy dyszel ob. grądziel. DYSZLOWY, a, e, od dysła, Dicßſel: Vd. rudoun, oinizhen; Rs. dymšelbny. Do cugów karetowych dyszlowa para koni ma bydź naymocnięsza. Fluk Zw. 1, 186.

DYSZKANT, DYSZKRECYA, DYSZKURS ob. Dydکant etc.
DYURNA, y, ż., co się na dzień daie, biże, płaci, Diurne, Tagelohn, Tagegeschalt. Rg. nadniza. DYURNAŁ, u, m., dziennik kapłański. Crn. Th. ein (geistliches) Durnal, Kirdengebuch. W brewiarzach, dyurnalach, officyuszach i inszych książęczkach duchownych. Solſk. Geom. 3, 59. Smotr. Lam. 205. cf. dziennik, żurnal. DYWAN, u, m., ieſt to pokoy w saraiu Sultana Turецkiego, do sądów i lady naznaczony. Foh. Turk. 54. das Zimmer im Seraif des Grosberrn, wo die Gerichte und Math gehalten werden. § naywyższy Turecki trybunal. Wyrw. Geogr. 279. der Staatsrath des türkischen Kaisers. Cesarz ſkładać każe dywan, czyli radę wielką. Mik. Obs. 77. § kobieriec Turecki, ein türkischer Divan, eine türkische Decke. Stół wielki na śrzodku okrywał bogaty Perſki dywan Kras. Doś, 69. Złotem dziane dywany. Pot. Arg. 355. Tu nie o tył dywanie rzecz, co nim źoły nakrywaią, dywan nazywa się w Turzech senat. Teat. 26, c. 50. DYWANSKI, a, ie, na sztąt Tu-reckiego kobierca, Turecki, wie ein türkischer Ceppich, Türkiſch. Towary Tureckie, kobierce ze złotem, dywańſkie... Vol. Leg. 4, 82. Sciany obite były kobiercami dywańſkiemi. Baniol. B. 3. DYWDYK, u, m., słowo Tatarſkie, przykrycie i długie i bogate na konia. Czart. Mscr. eine lange, reiche Pferde, die... Jechał rycerz odziany w szaty królewſkie na dziel-

73

578 DYWERSYA - DZBAN.

DZBAÑEK - DZDZEWNICA.

nym stepaku pod dywdykiem szarfatnym. Nar. Hfl. 7,
18 t ardzi złotem upstrzonemi dywdyk-mi. Aon. 71,
21. Na dzielnym rumaku była z przednirgo złota kul-
baka, i dywdyk z bogatég materyi. ib. 69, 405. Dywdyk
wzorzyły. Pilch. Sen. lifl. 2, 426. Konie ich okryte
były diugiemi dywdykami z tafty, aż do kołtek spuszczan-
nemi, i herbami panów swoich haftowanemi. Uflrz. Krue.
3, 138. Towary Turecki, kobierce, kilimy, *dygydyki.
Vol. Leg. 4, 82. Widziemy rumaki pod złotemi dywdy-
kami przepysnie ubrane. Zab. 7, 151. Koncerz, ani
blałk dywdyków, nie utworzą woiowników. Jakub. Bay.
274. §. materya pewna iedwabna Turecka, ein Türtki-
scher Seidenzeng. N. Pam. 16, 17.

DYWERSYA, yi, ž., rozerwanie nieprzyjaciela z wielu
stron razem, aby się musiał dzielić na części. Papr. W.
1, 470. Die Diversion, die man dem Feinde macht.

DYWERTYMENT, u, m., rozkosz, Verquungung. Niech
patrzą w dywertymentach zatopieni świata holdownicy,
na łyzy dzieciency boga. Bals. Sw. 2, 681.

DYWIZYA, yi, ž., podziełenie; udział, dzielnica. DY-
WIZYYNY n. p. wódź, ob. Udzialowy.

DZ.

DZ. - Januszowksi, narzekaiąc, że na wyrażenie tego dzwię-
ku, poiedyńczéy osobnégy litery nie mamy, „ieśli co.
powiada, to nam dzyta, Grechie Znuta, §, bardzo ieſt
potrzebne. J. Kochanowski wymyſłit troiaheie różne
osobne litery na dz, dź, dź. Januszowksi różnice
tę woli tak oznaczyć: dz, 'dz, 'dz. Gornicki kładzie
przed literą i samo d z daszki bez Z n. p. diathi,
bědie, Nowy Char. II. Dz iedna ieſt z tych liter,
które nas oddalaią znacznie od inszych Słówiańſch
dyalektów, gdzie 1) z początku samo z ieſt bez no-
przedaiącego d n. p. dzwon. Bh. zwon, dzvonić zwó-
nitf. Tak też czfko piſzą nasi dawni autorowie
Mączyńſki, Syreniusz, Marcin z Urzędowa. zwon,
zwonić, zban. 2) nasze dz wyraża się też w Czeſkim
przez dć n. p. dzban dćban, dćbanck. 3) przed i,
dz nasze w Czeſkim i t. d. bez z się wydaie, n. p.
dźw diw, dziwny diwny; dział dił; dzieło diło;
dziura dira; dzicci, děti; dziewka, děwka. III.
Zadnego słoła Poljego (bo Djahel, djasek nie są
oryginalnie Polſkie) nie mamy, gdziebysmy pisali di;
iedno dzi. Bh. diwiti ſc, u nas dziwić się. IV. Przed
é ſćiſnionym, które my podług Kprez kréſkuiemy (gdy
dawni kréſkowali a otwarte) d przyimie do siebie ie-
szczcze: zi; wytąwszy tedy stowo deszcz (bo dech, den-
ko, deptac, deſka etc. maią e otwarte, to ieſt u da-
wnych kréſkowane) zawsze piſzemy: dzie n. p. wie-
dziesz, w piérwszég osob e wiodę, idziesz, idę. Bh.
dije dzieża; demét dziewić; Den dzień, a w drugim
przypadku, wyrzucając znowu przybyszowe dz, dnia
Bh. dne; ząd Bh. dneß hodie, u nas dziś. V. Po
dz na początku słów nie może naſłapić y, tylko i; nie
może naſłapić e, tylko ie. VI. Przeciwnie po dźdź,
nie może naſłapić i, jedno y.

*DZAMBAS, a, m., z Tureck. na Podolu z faktor. Czrtr. Mfkr. ein Factor, Unterhändler, Mäkler.

DZBAN, *ZBAN, a, m. (Etym. bania), naczynie baniaſte

z uchem, do wody, i rozmaitych trunków, ein Kruß,
Wasskrug 1c. Bh. dßhan, dćban, okraußlich, S/o. dßban,
dțușan Cro. barb. xblan; Cro. Rúcza; Bs. sgbagn, stw-
od wode, patrina, buklia; Sr. 1. loſa, nablinać ně kha-
tan; Sla. pehar, kupa (cf. puhar, kufa; Dl. vares, vi-
chya; As. жбань drewiana konewka, чвань flaszka,
cf. кулаїнь, кувишнь, кубышка (ob. kubek), ску-
дебаївица, коучла (ob. korczak); Ec. баня, куб-
мийль, Zofawila *zban swøy u zdrouin. 1 Leop. Joa.
4, 28. dzban. 3 Leop. Do czasu dzban wodę nosi, aż
się urwie. Zegl. Ad. 65. póki się ucho nie urwie. Teat.
25, 91. Dzban wodę nosi, póki się nie flucze. Fabl.
Fz. 157. Dotąd ze dzbanem chodzą, aż się też urwie.
Pot. Jow. 2, 17., Slo. dotuď žbanek na wody chobi, do-
kud ho nerozbignu. Ger. Der Kruß so lang zu Wasser geht, Bis
et cimmal zerbrochen steht. Thunard. 88. Der Kruß
ging, wie man sagt, So leng zu Wasser, bis er brach.
Wiel. Sila pies we dzbanie widzi, ale głowa nie wniy-
dzie. Rys. Ad. 64. (oczy tylko paść było; oczy się do-
brze mialy, ale zěby od głodu szcz-kały). Każę on pi-
wo nosić, z za zbania (z za dżbanu) wyalada. Klon.
Wor. 34. Hinter dem Kruge hervor. Za młodym ieszcze
do dżbana. Teatr 43, c. 98. Wyb. t. i. do piiatyki, do
polný, do kufla, do kolei). §. Dzban, miara, dżban piwa,
miodu, rozwiar, garniec, ćwierć, konew, pro vase
vulgaris mensurae potus in quovis loco usitarce. Gn. Th.
ein Kruß, ein Maß, eine Kanne Nier, Meth, Wein 1c.
DZBAÑEK, nka, m., DZBAÑECKEK, -eczka, m.,
DZBANUSZEK, -uszka, m., Demin. (Bh. dćbanek,
dćbanećek, okraußleček; Crn. dțbanza; Bs. bukliza,
parinica; As. чванейб; ein Krügelchen, ein kleiner Kruß
(ein Krügel), ein Künnden. Do czasu dțbanek wodę
nosi. Lys. Ad. 9. *Zbanuszek. Svr. 773: DZBANARZ,
DZBANKARZ, a, m., co dțbany lub dțbanki robi, der
Kruamacher, der Krüge, z. N. Wasserkrüge macht. Boh.
dțbanećniſ, dțbanećkeř, dțbankat. J. meton. kufel, mo-
czywas, ein Saufanß. Nieborak on dțbanarz leda gdzie
w błocie się powali, tamże i ušnie, suknią pomaże,
czapkę straci. Rev Zw. 61. DZBANOWY, DZBANKO-
WY, a, e, od dțbanów lub dțbanków, Krug-, Kannen-
Cyna dțbankowa, do których dodaią cztery dwudzieiste piąte
części ofowiu. Kruml. 192.

*DZBER, a, m., Bh. dćber ceber, ein Sober. Warz w
wodzie słomę i włcy gorącą w dźber; opalkę połoź na
onym dźberze. Syr. 990.

*DZBŁO ob. Dżdźbło.

DZDZAWY, a, e, dźdźyſty (Etym. deszcz), regenhaft,
regneriſch. Bh. deſſtawn, deſſnń. Dźdźawy Oryon. Klon.
Fl. A. 2, b. Czas dźdźawy. Budn. Ezdr. 10, 15. (dźdźły-
ſty. Bibl. Cd.). Kray w chmurach za dźdźawym Au-
ſtrem uſtawnych się pierze. Zebr. Ow. 3. **DZDZENO-
SNY, a, e, poet. deszczcze przynoszący, regenbringend.
Juž przeminęły dźdźěnośne obłoki. Zab. 14, 165. *DZDZE-
WY, DZDZEWNY, a, e, deszczowy, Regen-. Dźdźě-
we wody. Ryb. Gesl. B. Dźdźewne wody. Cresc. 548.
DZDZEWNICA, DZDZOWNICA, y, ž., deszczowa
woda, Regenwasser. Bs. dasegdiviła, voda dasgdiviła;
Cro. desgyevina; Vind. dishouniza. kap, ftrieshenza).
Między inszemi wodami, dźdźewnica ieſt bardzo dobra,
zwłaszcza która lecie z gromem spada. Cresc. 10. -

DZDOWY - DZGI,

DZGNĄC - DZIAC.

579

§. dżdżewnica, deszczowy robak. Volch. 503., Sor. 1. deżsłowę badjśik; Vd. dishni zherv, dishounik; Sla. glijfta gujavica). Dżdżowe glity, dżdżownice niektórzy zowią, lumbricus. Mącz. der Regenwurm. Dudz. 57. glifta ziemna. Crn. Th. §. W Epirze z bedł dżdżownic mieli się rodzić ludzie. Orw. Ow. 273. e pluationalus fungis, Regenschwämme, Pilze. §. kamień z deszczem spadały, iak mniemaią. Crn. Th. Ombria Plin. H. N. 57, 10. der Donnerkeil, Schöpstein (cf. piorunek), kamień, który mało co się różni od piorunka, Skutki ma czynić te same, co i strzalka. Ład. Hft. Nat. 34. §. Dżdżownice plur. gromadka nieznacznych gwiazd, które Grecy zowią Hyades. Orw. Ow. 517. - Brud. Oft. A. 3. J. Kchan. Dz. 7. Hyady, siedm gwiazd na czele byka, które przynasząją deszeze, Polacy nazywiają dżdżownicami. Hor. 1, 19. die Hyaden, das Regengestirn, die fünf oder sieben Sterne am Kopfe des Stiers (cf. Baby Pleiades, das Siebengestirn, die Stuckerinn). Ni grad, ni pluta, ani nawalnice, Ni iema slotne ugrożą dżdżownice. Zab. 9, 11. Orw. Ow. 129. DZDZOWY, a, e, od deszczu abo dżdžu (Bh. destrowy, deszczowy), Regen-, Woda dżdżowa. Ptaki dżdżowe, Charadrii, należą do rzdu bocianego. Zool. Nar. 216. Regenpfeifer. DZDZOWNIK, a, m., ptak Charadrius Hiaticula, znayduje się na blotach, i lubi mięsya oblicie deszczem skropione. Zool. Nar. 216. der Strempfeifer, eine Gatrung Regenpfeifer. *DZDZYC, yl, y, atz. ndk., deszczem spuszezać, regnen lassen, regnen. Bh. dßtji, dßcati, dßfim, ffefim; Rg. daxdjetti; Bs. dasgditi; Crn. deshuvati, deshüje, deshy; Vd. disheti, dishuvati, deshuje; Rs. дождимь, дожді; Ec. дождомочити, канали кепускамь, дождь кепускамь. Dżdyłem na iedno miało, a na drugie miało nie płućilem dżdžu. 1 Leop. An. 4, 7. Bóg dżdył im mannę ku iedzeniu. W. Ps. 77, 24. (spušćil im iako deszcz Manneg. Bibl. Gd.). Ogniem i siarką dżdyć będę nań i na iego wołyko. IV. Ezech. 58, 22. (ogień i siarkę spuszezę nań. Bibl. Gd.). Bodayby nań wypuśćł gniem zapalczywości swoicy, a dżdył nań woyne swoje. W. Tob. 20, 23. DZDZY imperson, de zez pada, es regnet; Vd. dis gre, desh hodii, dishüje; Cro. desgyi; Ross. dождимь, дождь undem. DZDZY się, zadżdżyło się, ma się na deszcz, chmura się. Crn. Th. es līst sich zum Regen an. Plótna bieląc, strzędź, aby na dżdžu nie legaly, kiedy się zadżdyż. Goft. Ek. 70. DZDZYSTY, a, e, o adv., pělen dżdžu, regenbаст, regnerisch. Bh. destriwa, pršliwym; Sio. destrowń, destrowatych; Sr. 1. dězjentře; Crn. deshevne; Vd. dżdžoun, dishen, dishi; Cro. dęsgylyiv; Bs. dasgdivo; Rs. ненасітный, дождайный, n. p. dżdyłyſty wiatr; dżdyſta chmura. Fingal król pagorkow dżdyłyurch. Kras. Off. A. 2, b. potoki dżdyře. ib. A. 5. dżdżewne, Regen-, Woda dżdyſta. Syzt. Szk. 18. Regenwasser. - NB. dalsze pochodzące słowa deszcz w dyalektach: Vd. obdishuvati, podishuvati (*odeszczyc, *podeszczyc; Eccl. odождам, odождань, betegnen; Rs. неодождамый *nieożdżony, unberegnet; Vd. skusdishuvati - *przedźżyć, durhreonen; Vd. isdishuvati, vunsdishevati * wydźżyć, unberegnen.

DZG! DZGA! dżi! dżga! erclam. podochociać, hevsł! Małski Kuligo we tańcuią: E! dżgi, dżga, ha ha ha! Teatr

43, c. 64. ib. 32, b. 61., Crn. nu, nuda, de, dejda. DZGNĄC cz. idnt., dżgać ndk., żgnąć, uderzyć, kłóć, uszczknąć, słoßen, stechen. Czasem mię dżngęla sztychem czasem plazem. Zab. 11, 270. §. intrans. mачać, ruszać, śpieszyć, vorwärts machen, eisen. Nuże żywo, dżay śmiało! Teat. 36, b. 74. §. fig. dżgnął sobie dobrze, lyknął dobrze duszkiem, er hat es ohne Abſessen ausgeſtochen. Tr.

DZIAC, al, dzieie cz. ndk., udżiać dk., Boh. zdtji, zdel, zdbim; Sr. 1. dßewam; Vd. džati, diem, djanje, delati, dejem (Crn. dijati, dņem, děvam, dělam faeere, ponere); Ec. dßami, dßio, dßlamь (Rs. dßmb, dßbamb addere); działać, robić, czynić, machen, thun, wirken. Wszechmocny z takich naród potężny udzieie. Przyb. Milt. 385. Człowiek ma moc nakłaniać się, i dzieć zatem według pobudek moralnych. Mon. 76, 26. handeln. Ku zbawieniu swemu dziecie co. Smotr. Apol. 127. ib. 190. §. dzieć skane roboty, tkać, weben, dzieć pończochy, strichen. Wstydź się, którzy sprawują len, którzy diali a tkali subtelne rzeczy. Leop. Jes. 19, 10. Panna mieszeszek działa. Pot. Arg. 356. (ob. Dziana suknia). Jedne będą szyly na krosieńkach, drugie rękawiczkı jedwabne były dialy. Star. Dw. 45. (Vd. djati, vtekniti wetknać) dzieć pończochy Vd. spletuvati, jipłati, setkati; Rs. vязань, свясти. §. dzieć wiersze, składać, tworzyć, robić, komponować, Verſe machen. Sercu ięzyk posłuszny pełnemu Odbiera słowa i nowy rym dzieie. J. Kchan. Ps. 64. - §. Pszczoly miód, woſk dzieią ob. Dzienie, dzianka. §. Ciaſto dzieć, guieść ob. dzieża. - II. dzieć komu (Bh. diti dicere, dim, aio, inquam), nazywać kogo, einen neunnen, eines Ramen namen, einen Namen geben (Bh. diti, dēl, dim dico, přezdji, gμενα přemeniti přezywać; Slo. dim inquam; Sr. 1. ja dach dicebam; Sr. 2. jasłach, jezu loqui; Vd. dim dico, djal dixit, pridevi cognomen; Crn. dim, djal; Bs. izditti imme indere nomen; Rg. nadjetti tkomu imme; Cro. izdeti, izdevam ime; Cro. pridovek cognomen; Dl. pridivak; Ross. obs. meza, mézja imie (cf. Tabnud. nev schaah nunciauit cf. Ger. fage cf. Gr. deiza, deizvum). U chrzcielnicy kapłan naprzód pyta: iakoć dzieią? Hrbft. Nauk. U. 2, b. Doktorowi temu Eurochores dziano. Kosz. Lor. 146. Pytal go Jezus: co za imie masz? a on mu odpowiedział: dzieią mi (ma; bo nas sam wiele. 1 Leop. Marc. 5, 9. Pogańskiego aralda Pindarem zwano, Chrześciańskiemu Arydæus dziano. P. Kchan. Jer. 146. Tankred mu dzieją. ib. 60. Rynald mu dzieią. ib. 66. Już těfko Annie (tak dziano królewny). J. Kchan. Dz. 99. Nomino mianuię, wzwywam, daię imie, *zdzieię. Mącz. Nominare ex altero, tak *zdżiać iakołto imię ma. Mącz. (cf. *nazdziewać, *nazdziać). III. Dżiać się, dział się, dzieie się recipr. ndk. (Dżiewać się, frequ., qu. v.), Bh. diti ſe, dał ſe, dęgi ſe, dijwam ſe; Bs. ditti ſe, djettuse; Vd. je djanu, je sgojnu, goditi se; Crn. godit se, gody; Sorab. 2. ſe tſcholsch; Eccl. dßamiſſa, coſdßamiſſa, coſdßamiſſa (Rs. dßmſſa, dßbāoſch przybydź do czego); Rs. kлюучawſſa, доводамьſſa; ſtawać się, geschehen, ſich zutragen, vor ſich gchen. Uczmy się, iż się wszyſtko ziażdżeniem bozkim, a nie przygodźi dzieie. Skarg. Dz. 1107. Dzieie się mną, tobą, tym się to dzieie, z ta cego przy-

73 . .

580

DZIAĆ

DZIAD - DZIADOWIZNA.

czyna, dlatego. Cn. Th. Nie wiemy, co się w tym
dzieie, abo co za przyczyna tego ieſt. Ber. Dek. A. 4, b.
Co się z przykładu dzieie, słusznie się zda działa. Petr.
Ek. 22. Myſłymy co czynić mamy, mimo my co się dzieło.
Teatr 43, b. 95. Drozd. W têy sztuce scena przez trzy
akty dzieie się w domu, czwarty w krzewinach. Teat.
116, 2. die Handlung geht vor. Co będzie do będzie,
niech się dzieie wola boża. Teat. 27, c. 87. (niech się
ſtanie, Gottes Mille geschehe). Chcę mu wszyſtko od-
kryć, cokolwiek się w sercu moim dzieie. Teat. 9, b. 98.
was in meinem H. vorght. Tu się coś źle dzieie. ib.
50, b. 56. (Co się dzieie? Vd. kai se godi? Crn. dijana
us s'nami actum eſt; Sr. 1. mi ho dijo, mam dičjo
= śni mi się). Widzimy z doświadczenia, co się w lu-
dziach dzieie. Z płaczącym człowiek płacze, z śmieja-
cym się śmiecie. Kor. Hor. 7. §. dzieie się komu co
= trafia się, zdarza się, powodzi się, es geschieht oder
gech einem gut, wobł, übel, ſchlecht. Aby się mnie do-
brze działa, nie godzi się inszym źle życzyć. Swad. 1,
207. Nie porucauy nadzieje. Jakć się kolwiek dzieie.
J. Kchan. Dz. 240. Skarzą się potym: ah nie wiem, co
mi się dzieie. Urzęd. 104. Gdzieć się dobrze dzieie,
tam zofłań. Jabt. Tel. 7. Bali się, iż w odmianie,
gorzymy im się dzieć będzie. Kras. Pod. 2, 40. Podnoszę
mie rzekł: coż ci się dzieie, a przez tak serce twoje
ieſt šfrwożone? Budn. 4 Ezdr. 10, 31. - Co się z tobą
dzieie? was geht mit dir vor? Nie wiem, co się teraz
z bratem moim dzieie. Ld. Nie wiedziałe, co się zemna-
działo, was mit mir vorgieng. §. Dzieie się o czym,
traktie się, rozprawia się, abgehandelt oder verhandelt
werden. W scalesch Salomonowych kaznodzićyſkich, o
marności świata tego się dzieie. Leop. Eccles. 1. - §.
dziać się w co = obrócić się w co, zu etwas werden, sich woren
verwandeln. Wszyſko tu ginie, wszyſtko w nie się
dzieie, Skoro niezbedny musi ciężko zachwicie. Zab. 9,
503. Zabl. §. dzić się = podzić się gdzie, wobin gtra-
thun, wobin kommen. Crn. dijati se kam (cf. Vd. djati,
diem, podjati, ioshiti, połoshiti = kłaſdź, cf. Gr. skw;
Cro. dévati = kłaſdź; Cro. devenicza farcimen cf. nadzie-
wać, nadziewanie). Gdy łamiesz pęta ich, gdzie się
dzieią co więźniów ſtrzegą? Mioſk. Fyt. 3. Jeślić matka
zginie, przeczły pewnie spadną, A gdy ula nie ſtanie,
gdzie się dzić, nie zgadną. Rey. Zw. 255. Slawa krzywo-
przysiężey, iako punkeik ieden, i ci, co nań patrzyli,
rzekań: gdzie się dziel? Sharg. Kaz. 225. Pytam się
domowych, i co blizko siedzą Drzwi, Alić wszyscy o
nim, gdzie się działa, nie wiedzą. Kochow. Ir. 107.

Pochodz. Dzianka, Dzienie, Dziany, Dzieie, dzie-
iopis, dzieiopismo, dzieiopisarski; dziewka i t. d. dzie-
ża; nadziewać, nadżiać, nadziany, nadziewanie, na-
dziecia; odziewać, odziar, odzież, odzienie; przyodzte-
wać, przyodziać, przyodziany; podziewać; podziewać;
połdziać; sanodziął; spodziewać, spodziany, niespo-
dziany; rozpołziewać, wdziewać, wdziać, wdziewalny,
wzdzieć wac, zdająć; zadziać, zdziewać się. Kołodzię, ho-
łodzięſki, kołodzięſwo. Złodzię, złodzięшка, złodzięſki,
złodzięſwo. Dobrodźię, Dobrodźięcha, dobrodźięſwo.
II. Dziłań, działałyć. Dzieło. Dzielny, dzielność. Nic-
dziela, niedzielny, szeſcioniedziła, szeſcioniedzielnica,
Dwuniedzielny. Poniedzielny, Poniedzialek, poniedział-

kowy; życiatać; oddziaływać, oddziałać; przedziały-
wać, przedziatać, rękodzielny; zadziaływać. Dło, qu. v.

DZIAD, a, m., (Bsh. dêd; Slo. dêdo, dêd, ſtari oſćec neb
tatik; Mor. ſtark, ſtavřeł; Sr. 1. dêd, dêd, Sla. did,
ſtari otac; Cro. dêd; Dl. did; Rg. djed; Crn. dêd, dêdz;
Vd. ded, dedei, diedez, ſtarez, ſtari ožha, ožhjak; Bs.
djed; Rs. AßAb (Ec. AßAb, práomeyß, cf. Ec. Rs.
AßAd ſtryi; cf. Gr. ἀσις; cf. Sup. Germ. Död œciec chrze-
sny, Catta, tata, tatus, Atta; Adlg. Roman. atta
Sext. Pomp. cf. Bh. oſćec oſiec). 1) mego oyca abo
matki oſiec. Saxon Porz. 124. dziadek, ſtarek. Cn. Th.
der Großvater. Atlasa słusznie Niobe dziadem swoim zo-
wie, bo jedna z siedmiu córek iego była Taygeta, matka
Nioby. Otw. Ow. 225. Jowisza zāš taż Niobe dziadem
zowie, bo Tantalus, którego córką była, był synem Jo-
wiszowym z Ploty Nimſy. ib. Dziad, ſtary oſiec, ſtary
tata, pappus. Mańcz. cf. baba, babka, ſtara matka. -
§. dziady, = przodkowie, die Vorsahren, Vorałtern.
Przecz chwalisz dziady, gdyś sam szakarady? Rys. Ad. 58.
§. dziad wżędem lat, = ſtary, zgrzybiały. Cn. Th. ein
alter Mann (cf. ſtara baba). Co rzec o dziadach, co bo
bezzębnych dziąslach ęzykiem belkocą. Hoq. sat. 206. Od
małego dziecka, aż do ſtarego dziada, iuż go wszyscy znaią.
Teat. 10, 81. Dziecko łaſzą, w nocy nie wychodź, bo wiec
wilk zje, dziad weźmie. Mon 71, 107. Dziad kościelny, ſta-
ruszek usługi kościołne, n. p. dzwonienia, zamiatania ko-
śioła etc. odprawuńacy, der Kirchenalte, ein alter Mann,
der das Larten und die Säuberung der Kirche verfeſt.
Sinnem barki dziadów w tę i w owę ſtrong Ogmorne dyn-
dy halas czynią porużzone. Weg. Org. 2. §. ſtrych, że-
brak diary, ein alter Bettler. Dziad przy kościole śpie-
wa. Zab. 9, 517. Zabł. Na dziady poyć = żebrać, z
torbą pójść, Rs. xodźimy ch symojo, betteln gehen.
Będę musial pójdź z żoną i z dziećmi na dziady, ieże-
libym was wszytkich miał raczyć. Off. Str. 1. Gdyby
sę każdy cزلовік z twą naturą rodził Južby dawno
świat z torbą między dzidły chodził. Nar. Dz. 3, 122.
§. W nilynie, dziady na trybach, Pansternüblange.
Schndr. DZIADEK, - dka, m., Demin. (Bh. dêd, k,
dêkèc) (Ec. Aßdioniska ſtryiaszek; Ec. Aßdanka pedag-
gog). Starek, oycow albo mateczyn oyciee, der Groß-
vater. 2) Staruszek, ein alter Mann. Smierć lub dzi-
tki lub dziadki mknie, iako się nawiną. Brud. Oſt. 9.
Zadugoć dnia nie opuſći, żeby się miał ićš do kościoła,
iako iaki dziadok kościelny. Teat. 56, c. 21. §. tr. dia-
dek, orzecholom drowiany, ſtryszek, der Nußknacker.
DZIADOSKO, DZIADOWSKO, a, m. et n., z przyga-
ną, z niechćią: dziadzifko, brzydki nieznośny ſtaruch,
ein alter Knafter. Przekłete dziadowisko. Teat. 28, iii.
§. ironic. ſtaruszek, ein guter Alter. J ieſt się czego lę-
kać, żeby zwątłon troſką Z samego przywidzenia nie za-
marł dziadoſko. Zabł. Zbb. 86. Poczeiwe i dobrovolne
dziadoſko. Teat. 24, c. 37. DZIADOWINA, y, m.,
pieszczenie, ein Altchen, ein guter Alter. Po kimże
Wac Pan chodzisz w têy grubêy żalobie! R. Po oycu.
Wczoray zamarł luby dziadowina. Zabł. Zbb. 52. Nie-
borak dziadowina. Teat. 27, 44. DZIADOWIZNA, y,
ż., Rs. Aßdowšuina, spadek po dziadku, das Großvá-
terliſche. Prawo na *wnęki z córek urodzone nie ściąga
się, aby mieli z cietkami babiznę albo dziadowiznę ró-

DZIADOWSKI - 2) DZIAŁ.

DZIAŁAC.

58

wno brąć. Szczerb. Sax. 428. et 117. Koloman uciekł
do Polski, dziadowizny swéy. Biel. Sw. 128. b. Ko-
ſkyrowie o oyczyznę Przyprawią nie iednego, i o dia-
dowiznę. Klon. !Vor. 72. DZIADOWSKI, a, ie, Boh.
děduń, děduń; Slo. dědom; Vd. dedein, dedejou; Cro.
dedov; Dl. didovo; Rs. дѣдичный, дѣдовскій, дѣ-
душкѣнъ; Eccl. дѣдовскій, дѣдичь, праомете-
скій; od dziadka abo dziadka, großwěterlich. Dziadka-
sztuka, tycze się wnuka. Turpis fama datur saepæ mi-
noribus. Rys. Ad. 10. §. żebraczy,bettlerisch. Dzia-
dowiska woda, u proſtactwa, droga piaszczyſta. Wot.
DZIADUNIO, DZIADUS, - ia, m., Ross. дѣ-
душка, cf. дѣдушка домовой marchult), pieszczeh-
nie dziadek kochany, gutes, liebes Großwāterchen.
O tym ich tatuś, dziaduś i pradziaduś bynaymniey nie
wiedział. Pam. 84, 370. DZIADYGA, i, m, ſtaruch,
grzyb, ein mürrischer Alter. On tylko ieden dziadyga
ponury Nie zna ludzkości głosu i natury. Zab. 16, 314.
DZIADZINA, y, m., Zab. 12, 100. (ob. Dziadowina).
Alić pełźnie iakowaś dziadzina z toporem. Nar. Dz. 3,
17. DZIADZISKO, a, n., z przygą, ſtaruch, grzyb,
ein bāſlicher Alter. Młody się klania, prosi, trudzi, A
rare go dziadziſko próżno tylko ludzi. Zab. 5, 240.

Pochodz. naddziad, *died, pradziad, prapradziad. §. Dziedzic (Bh. dīdic) dziedziczyć, dziedzina etc. §. Do tegoż źrózdła należą: dziatki, dziatwa, dzieci (Bh. dīci, dīte), dziecko, dziećię, bezdzietny etc. cf. Atta Adla, et Ovciac, ociec, Bh. otec.

*DZIAŁ ob. Djak.

*DZIAKIEŁ, kła, m., To co nazywało się w Polscze
pomoćne, mialo w Litwie imię dziakła. Czačk. Pr. 1, 66.
Hüſſteuer. W przywiliwe na biſkupstwo Wileńſkie, Ja-
giello wyzwala dobra duchowne od wyprawy woiennéy,
ſtrały, oprawowania mołow, dziakłow etc. Stryk. 446.
Przywileiami downemi wszyscy ludzie bez uchwaly sey-
mu, od każdý danii podatków, i tež od dziakła, i od
wſzelakich brzemion powożowych, które podwodami zo-
wią, wohni byli. Stan. Lit. 87. (cf. ciały). "DZIA-
KIELNY, a, e, od dziakła, Hülſſteuer: Pod nazwi-
ſko siano dziakiewne, szla piękryw powinnoś tylko dawa-
nia siana, potym i rożnych osypów, a nawet drobiu i
iaic. Czach. Pr. 1, 66.

*DZIAKON, ARCYDZIAKON ob. Dyakon.

1) "DZIAŁ, u, m., (Eiym. dziać - działać), dzieło, ro-
bota, praca, die Arbeit. Plugiem wyorano buławę, i
kilka żelazew od źraza źtaroświeckim działem. Stryk. 325.
(Staroświeckie roboty, von alter Façon). Przyniesiono
Witoldowi od cesarza podare smoka, pięknym a miſter-
nym działem od złota i śrebra urobionego. ib. 531. (smo-
ka osobnym dziełem urobionego. Biel/k. Kr. 290.). Dał
cesarz Zygmuntowi konew śrebrną bardzo pięknym dzi-
łem. Biel/k. Kr. 478. konew śrebrną tak pięknym działem,
iż więcćy robota kosztowała, niż šrebro. Biel. Sw. 279.

2) DZIAŁ, u, m., Bh. dił = część; Sr. 1. diſel, teil, diſel, těł, diſelk, ſelk, tjałka; Sr. 2. jſel, jſelba; Sla. thàl, dio; Bs. dál, dio, dilak; Rg. diſ, dijèla, dil, diła, dijèlak; Cro. del, dál; Dl. dil, dio, Crn. dejł, tal; Vd. diel, tal, dieu, dieiles, resdejlenje, dielzhez; Rs. дѣлъжь, Ec. Rs. дōła, čoścь, Angl. deal. Suec. del. Anglos. dael, Ulphilas Dail, Ottſied Deil, Kero Teil; Ger. Theil, theilen; Gall. tailler), der Theil, das Theilen.

dzielenie, rozdzielenie, podział, das Theilen, die Thei-
lung. Ksiązę Witold obchodził się z brąią, iako lew z
oslem, w dziale. Stryk. 531. Powinna biologłowa, po przy-
dzieftu dnijach meżowym sukeessorom dział uczynić.
Chelm. Pr. 92. §. udzi.1, rzecz przydzielona, działem
przypadła, das Zugetheilte, der zugefallene Theil, der
Erbtheil, der Theil. Vd. dieu, erbshen diel, nadiel,
diel, nadielek, dieushnu, dieudzhu blagu; Rs. yu-
comkъ, dospołnjenъ, пай. Turcy mówią, że bog dał
działem wodę chrześcianom, a onym ziemię. Kłok. Turk.
250. Jakikolwiek potęgi dział ci się dołtanie, Niech za-
wsze dobro ludu twe będzie źtaranie. Zab. 15, 108. Do-
bra żona, ieſt dobry dział. Radz. Syr. 26, 5; a w dziale
boiących się Pana dana będzie. Bibl. Cd. ib. §. dział
roli ob. Jan. Crn. Th. *§. część, der Theil, die Abthei-
lung. X. Perzyna dzieło: Lekarz więcyki, dzieli na Działy,
Rozdziały, Ucinki.

Pochodz. stowa Dziat: Dziato, działko, dziatolćy,
dziatomierz, dziatowy, półdziałek, dzielca, dzielczv,
dzielić, dzielniczy, dzielnik, dzielny, dzielnosć, dyl;
niedzielny, nie/zielność; oddział, oddzielić, oddzie-
lacz. Podziot, podzielić, podzielnny, podzielnosć, prze-
dział przedzielić przedzielacz, przedziel-a, prze-
dzielnicą: półprzedział. Rozdziat, rozdzielen, rozziel-
ny, rozdzielnosć, nierozdzielný, nierozdzielnosć; udział,
udzielić, udzielný, nieudzielný, nieudzielnosć; wielo-
dzielny, wydzielić.

DZIAŁAC cz. ndk., udziałać, zdziałać, podziałać dok.,
działywać czyl., robić, czynić (Frym. dziąć, machen,
typn, handelu. Bh. délati, délam, déławati; Slo. délám,
fabrico; Sr. 1. džielač, djełam, djilam, djilu, vulgo
djimam = procučnu, fo, pracuie; Sr. 2. želaſch, žewajch;
Cro. délati laborare; Vd. délati, délam, délam, djati,
diom, sdelati; Crn. dělam; Rg. djellovati, djegljati (2:
coelare); Bs. djagljati, djellati, djellovati, dillati (2:
laeupo, dolo); Rs. Aßlamß, caßlamß, dßlämo; Eccl.
dßяти, dßio, dßlamß, mворимъ, dß меасвтвую,
dßlämo, cf. Gr. τελω ago, perago, ſeivai laborare,
Hebr. חל fecit, חלך hithallel, peregr.). Roxolany
z surowych ſkór wołowych kałtany sobie działali. Biel/k.
Kr. 13. Jezus nie iednego zdrowym udziałał. Sekl. Jan.
5. Bogactwa tę własność maią, że głupiego mądrym
działają. Cn. Ad. 31. Dionyzego fortuna z księcia szkol-
nym miſtrzem udziałała. Warg. Wal. 226. Co nie ma słu-
szności, to tež pożytku nie działa. ib. 209. (nie przy-
nosi). Co dobrze, znamy, a nie działamy. Cn. Ad. 90.
Jnszych nauczacie, sami nie działacie. Zegl. Ad. 105.
Złę działamy, a fortunę obwiniamy. Jak. Bay. 190. Cze-
goż się to dziwić, że źli źle działają. Pilch. Sen. 251.
Powinności swéy dosyć nie działał. Orzech. Qu. 140.

*Liczbę za co działać. 1 Leop. Hebr. 15, 17. liczbe da-
wać, liczbe kłaśdź, sprawować się z czego, Nechnung
oder Rechenschaft ablegun. cf. liczba). - Sér działać, ob-
tworzyć. Kisse machen. Tr. - §. Intr. działać, dziel-
nym bydź, czynnym bydź, handeln, thätig seyn, wirken.
Ociec mój działa, i ia tež działam. Sekl. Jan. 5. not.
„nie próżnuje-ć ociec mój, ſtworzywszy świat, ale
działa, i ia tež syn iego nie próżnuje". Sześć dni ieſt,
których ma bydź działano. Sek. Luk. 13. (cf. Niedziela,
od niedziałania; Ec. прадынки święto ob. próżnować).
Człowiek się urodził do życia działaićego. Zabt. Roz.

582 DZIAŁANIE - DZIAŁAY.

DZIAŁDOW - DZIAŁOBITNIA.

159. Sam działay, przyiaciół nie czekay. Rys. Ad. 63. (cudze ręce letkie, ale nie pożyteczne. Nie mówić lecz działać przytoł. Kras. W. Ch. 55. Nie dla próżnych okryzków działa wielka dusza. Kras. W. 65. Ktorzy działali i którzy dziela innych opisali, sławę przed światem maią. Pilch. Salt. 5. Czyń mężnie, działay, nie bój się, ani się łękay. Leop. 1 Chron. 28, 20. Część nauki działańca practica, nezy, iak z umysłowymi części theoretica powzięte wiadomości, istotnie działanemi i wykonywanemi bydź maią. Perz. Cyr. 1, 61. der praktische Theil. Nieprzyiaciel działać zaczepnie umyślił. N. Pam. 25, 150. er wollte angriffsweise handeln. §. dzielać na co, wpływ mieć, skutkować, worauf wirken. Czas ponury nietyłko fizycznie, ale i moralnie nad nami, albo raczey w nas działać zwykl. Kras. Pod. 2, 98. Przyczyny działaić §. 3. Bals. Niedz. 1, 374. wirkeide Urfachcn. Rs. Aßbemwungth; Rs. Aßbemwungbemßt; Skutkować; Ec. Aßbemwungbemsc; Vd. delati; Sr. 1. dżewam, skutkuny operor. Działać arytmetycznie, arithmetisch verfahren ob. działanie §. 3. - DZIAŁANIE, ia, n., Slo. dělan; Rs. Aßbemscie, Aßbemsto; Ec. sobb'ne; Sta. dillovanje); czynienie, czynność, das Maßen, das Thun, das Wirken, die Tědiakheit, Wirksamkeit. Przykład w ten czas niech ma dzielność, kiedy doby, ale dawać się cudzemu niedobremu działaniu powodować, niegodna. Kras. Pod. 2, 264. Los wam dla oczyszny dał w ten czas pracować, Gdzieście śmiłym działaniem mogli ą ratować. Niemc. P. P. 35. §. 2) Na operacyjnie znalazłem słowa Polskiego, do tego rozumienia sposobnego; ale tak opisać może, iż ieſt moc z natury dana i ezyniąca; może się zwać działaniaem. Szukay kto inszego naszego słowa; aboć i to dobre: dzielna moc. Skarg. Dz. 636. das Wirken. §. 5) Arytmetyczne działania. Łysk. 2, 5. Dodawać, odeymować, muożyć, dzielić, są 4 fundamentalne arytmetyki działania. Jak. Mat. 1, 15. Die vier Rechnungsarten, Species. DZIAŁANY, a, e, partic. perf. robiony, gemacht. Siarka ieſt samorodna i działana; działana ieſt, która ognia doznała. Sleszk. Ped. 420. natürlicher und künftlicher Schweſel. Maioce bydź działane, czynione Ec. Aßb'na agenda (Cro. delatni dan - robotny dzień); Vd. dellarna, Sr. 1. dżewancza warsztat, robotnia. DZIAŁACZ, a, m., czyniciel, sprawca, działaniem swoim co wywodzący, der Thäter, der Wirker, Hervorbringer, Utheber, der die wirtende Urfache von etwas ist. Sr. 1. dżelacjer, dżelnik, fem. dżelnicjza; Sr. 2. želaſche; Vd. delauz, fem. delauka (delażh rzemieſłnik); Crn. narědnik; Rg. djellovnik; Cro. delavěcz; Dl. dilovnik; Hg. dolgos; Bs. djegljar, djelłą faber lignarius; Ross. Aßmeß, Aßbmeß, Aßbemwobmeß; Ec. Aßbmeß, fem. Aßbmeßbnißa; Aßbemwibmeß, Aßb'mik. Ta sprawa wielka; poztrzeba tu dwóch działaczów i czynicielów. Bals. Niedz. 2, 546. My ieſteśmy nieszczęścia naszego działaczce. Kras. Liſt. 2, 99. Działacz i sprawca wszyrłkiego dobra. Wys. Jgn. 188. Dla człowieka wielki twórca tyle Swiatów zdziałał, a łąką obdarzył go mile, Aby od niego w rzeczach wszytkich znaleziony Powszechny działacz, mógł bydź uwielbiony. Przyb. Milt. 96. Teraz już rzeczy w blżickih przyczynach poymuię, J do pierwszych działaczów już znalazłem drogę. ib. 282. - DZIAŁAY! interj.

Nuż słowo pobudziające, agesis. Włod. mache zu! vorwärts! weiter! mache fort! Cro. de, del ob. Działć.

Pochod. cf. pod słowem Dział. - Dzieło, Dzielny, dzielność, Niedziela, Poniedziłek, niedzielny, dwuniedzielny, sześćioniedziała, sześćioniedzielnicą; nadziatać; naddziatać; oddziaływać, oddziałać, przedziaływać, przedziałać, przydziływać, przydziałać; zadzibywać, zadiąłać, łękhodzielo, ręholizny.

DZIAŁDOW, a, m., miało Pruskie z zamkiem, przy granicę Mazowsza. Dykc. Geogr. 3, 61. die Stadt Soldau in Preußen.

DZIAŁKA, i, ž. (Etym. dział, dzielić, pomiar podzielnych części, scala, u. p. działka prędkości, scala celebritatum. Hub. Mech. 22. die Scale, der Maßstab. DZIAŁKO, a, n., Demin. słowa Działo; armatka, Rs. nyměwka, eine kleine Kanone, ein kleines Stück. Na co więc działka geſło po mięscach pewnieſzych, J wiejezki dla ſtrały w górach wyniosłych? Star. Vot. D. 3, b. Parę działek wypalił, a za każdą chybił, Star. Vot. D. 4, b. Synaczkowi czeroletniemu kazal narobić rozmaityku arka-buzików, działek i innych woiennych narzędzi maluškich. Wys. Aloy. 34. DZIALNY, a, e, działowy, od działa, armatny, Canonen. Huki działne i rušnicze. Hipp. 9. DZIAŁO, a, n., Bh. dělo. Etym. dział, dzielić; Slo. dělo; Vd. kanona, strelni koſs, shtuk; Crn. kos, tóp; Sla. top; Rs. пушка, пичасть, opy'die; wyraz powszechny, znaczący wszelkie narzędzie woienne, służace do wyrzucenia iakiegokolwiek pocifku. Jak. Art. 3, 291. ein Stück des Geschüſes. Zwyczaynić oznacza same wielką ſtrzelbę, a naycząſćię samę armatę, ein Stück des groben Geschüſes, inſonderheit eine Canone. Roko: 578 ſtrzelbę ogromą, i ſtraszliwą, którą działem pospolicie zowieny, ku zatraceniu wiela godnych ludzi, ieden Niemiec u Wenetów wymyślił, z spiży albo z miedzi ulaną. Stryk. 425. - Gwagn. 385. (cf. ſtrzelba piorunowa). Przywiół spżyły wiele na lanie dział i wszelakię ſtrzelby. Baz. Sk. 590. Działa huczą, wyją. Dudz. 20. Działa przyrownywano do zwierząt szkodliwych, a złą im po większey części przezuſka nadane, iako to: smok, bazyliſzek, wąż, soło, ia-ſtrząb', krogulec, iaszczórka, sierszeń, świerzcz. Archel. 8. Działo komorowe, ein Kammerhut, ma komorę osobną na nabóy, mięnszcz średnica, aniželi ieſt kanal. Jakub. Art. 5, 291. (cf. śmigownica, półdziałek, armata). Mięsyce ludzie maią mieć półhaki, działka, działa, miecze, oszczepy i wszytko, co do obrony piechoty należy. Petr. Pol. 454. Działa pękniek i kształtuje ulane. Kłok. Turk. 235. Nabił działo, które w zamku było, i wziąwszy ognia zapalił, gdzie o włos, gdy się działo na wſtecz rzuciło, pod koła go nie porwało. Wys. Aloy. 35. Prov. Stephani Reg. tego tylko z działa zabija, kogo piorun ma zabić. Rys. Ad. 67. fig. Bazyli i Nazyanzenus, wielkie dwa działa na heretyki. Skarg. Dz. 269. (gromiciele, bicze). (*S. II. Weyrzyy Panie na *działo twoie. Wrob. Zott. 217. respice in opera tua, na dzielo twoie). Trzyſta koſciolów w Kiiowie, rozmaitym *działem budowanych. Biel. Sw. 168. sposobem. DZIAŁOBIȚNIA, i, ž., baterya, mięſce, w którym artillerya, obwarowana szańcem zkład potrzeba, ſto bezpiecznie, i ſtrzela przez ſtrzelnice powyrzynane w przed-

DZIAŁOLEY - DZIANY.

piersieniu. Jakub. Art. 5, 291. die Batterie, das Stück
beft, die Stückdichtung. Sla. tabla; Vd. shtukouni nakop,
shtukni nasip. DZIAŁOLEY, cia, m., DZIAŁLEY-
NIK, a, m., Indwisarz, który działa leje, der Stück-
gießer. Tr. Ern. 1151., Vd. vlijauz chmelch kosou,
shtukonlivez DZIAŁOMIAR, u, m., masztab, pręt tak
podzielony, iż objąwszy śrubednicę działa albo kuli, i
przyłożyszy ią do przedziałów porobionych na działo-
miarze, pokaże się z niego, wiele funtów waży takowa
kula, albo działa wielofuntową kulę niesie. Jakub. Art.
5, 291. der Kassstab, der Miedziock, der Mündungstab.
*DZIAŁOSTRZELEC, Ica, m., artyllerzytła, Bh. dź-
łosłitec, Kanonier, der Canonier. DZIAŁOSZA, herb,
w polu czerwonym szary róg ieleni; po lewøy iego stro-
nie skrzydło sępie; na helmie trzy pióra frusie. Kurop.
5, 14. ein Vaypen. DZIAŁOSZYŃ, a, m., miasto w
ziemi Wielonisky. Dyke. Geogr. 1, 180. eine Stadt in
der Landsgaft Nielun. DZIAŁOSZYNISKI, a, ie, z
tamiad. n. p. W Krakowskim dawano małdratowego osepu
z łanu po 6 korcy; i dochód ten kościoł miarą Piażką,
nie Działoszyńską, odbieraly. Oflr. Pr. Czw. 1, 502.
Działochiner Maß. 1) DZIAŁOWY, a, e, od działa,
dzialny, armatny, Ross. nymечный. Stُّ, Cano-
nen; kule działowe. Nies. 1, 16. Uyście działowe, die
Canonenmündung. DZIAŁOWY, co, m., Suby.,
dozorca dział. Arch. 2, 18. der Stückenfieher. Dzialo-
wemu wiedziec potrzeba, iako działa obwarować, aby on
nieprzyjaźliewi bardzo, nieprzyjaciel zas onemu, nic
szkodźć nie mógl. ib. praef. Działowy, kanonier, Bh.
děłosłitec; Vd. kanonirar, strielavez; Rs. puchnäb, za-
mińzink, затынной cmerłeyb, napiławinkb.
2) DZIAŁOWY, a, e, od działu, Theil; Boh. diłś,
diłćń (difting. dziełowy).

DZIAŁYWAC, - al, a, act. frequ. słowa Działać: czy-
niwać, oft thum, mahen; zu machen pflegen. Wiele czę-
łokroć działywał dla niego. Odym. Sw. M. 2.

DZIAŁET, a, m., koń piękny, Dudz. 37. z Hiszp. ein
Grünet, ein Arabisch-Spanischer Nöf. Dzianety Hiszpan-
skie są konie naywiększy piękności. Boter. 16. Pioran
Jagielle jednym razem zabił czterech woźników, i dzie-
wieć dworzan konie, i królewskiego dzianeta. Stryik. 517.
Królowi dał Jan Zamoyski konia stła swego, który uro-
dą i cnotą podobien był dzianotowi. Gwagn. 180. Na
dzianetach Hiszpanskich iada. Pot. Arg. 272. Dzianet
Turecki daleko prędszy ieſt nad Polſkie lub Niemieckie ko-
nie. Boler. 3, 50.

DZIANIE ob. Dział.

DZIANOWID ziele ob. Lisi ogon.

1) DZIANKA, i, ż., dziana szata, nieszyła, ein geweb-
tes Kleidungsstück. Dudz. 37., Vd. shtrikaria, pletenina,
pletnu delu (Boh. danč věſt linearia superior breuis mu-
lierum). ſ. nocna kamizolka. Tr. ein Nachtsamſol.
DZIANY, a, e, part. perf. słowa Dzieć qu. v. - §. tką-
ny, nieszyty, geweſt, gewirſt. Oponę robotą dzianą
udziałasz. 1 Leop. Ex. 26. (haftarską. 3 Leop.). Rę-
kawice dziane rozmaite. Vol. Leg. 4, 359. Złotem dzia-
ne dywany. Pot. Arg. 355. Dzianéy trudno było dzielić
szaty iego. Groch. W. 178. Nie dzielono szaty pańskiey
dziancy; tak i nauka iego od niego samego udziana, nie-
rozdzielna w sobie ieſt. Zrn. Pofl. 3, 783, b, - 2)

DZIANKA, i, ż., demin. słowa Dzienia pszczelna, das
Gewirk, das Moß, die Waben im Bienenstocke. W ta-
kim ulu większą dzienią urzniesz, pociągnąwszy oneły
krotkię dzianki, co na ieden zatworek tylko była uro-
biona. Kack. Pas. 21.

*DZIARDYN, u, m., poet. (z franc. jardin) wirydarz,
piękny ogród, ein schöner Luftgarten. W dziardynie
tym spoczywać wolę, Kochow. Roż. 106. Zakwity pię-
kne dziardyny. Kochow. 166. Wiosna każe, bierz krza-
ki z piwnic rozmarynu, Lubo są obumarłe. niś ie do
dziardynu. ib. 9. Dziardyn folkowy. ib. 143. W dziar-
dynie rozmaryny, hizopy pachnące, Fioły różney barwy
łaly, nardy wonieiące. Banial. L. Z suchych wydmów
rozkoszne wyrabiam dziardyny. Zab. 9, 104. Zabt.

DZIARN, i, ż., dziarſtwo, drzaſtwo, Kieß, grober Sand
(Etym. ziarno). Burgundya wicke ma dziarń. N. Pam.
16, 98. DZIARNINA, y, ż., miód przez źarść w ziar-
na obrocony, znaydujący się także w komerkach platro-
wych. Kluk Zw. 4, 197. Körnerhonig, der vor Alter kör-
nig geworden iſt. DZIARNISTY, a, e, pełen ziarn,
körnig. Piasek do wmieszania w wapno, powinien bydź
kamieniſt, albo jak mówiny, dziarniſty. Kluk Kór. 1,
508. Ziemia dziarniſta. N. Pam. 16, 94.

DZIARSKI, a, ie, o aćpr., ochoczy, choćy, śmiały,
żwawy, darſki, muthig, frisch, wacker. Vd. tersath, Ec.
děrzańi, děrzańki, смѣлый, безстрашный. Nie-
dziarſki, nieśmiały, pusillanimis. Maćz. Zańo się
czuńio zdrowa, dziarſka i tańczą gołota. Teat. 56, b, 79.
Kupid czeka, rychło ugoni zwierzęń, Młodziuchne
chłopię, lub dziarſką dziewczynę. Zab. 16, 326. Masz
iedną z swoich pokoowych bardzo dziarſką. Teat. 18 160.
Dziarſki ieſtem Eccl. děrzańio cf. Gr. σαγγός; Ec. ude-
reْмеоватн, смѣаёмь учинить ośmielać. DZIAR-
SKOSC, ści, ż., ochoczość, chożość, śmiałość, żwa-
wość, die Muthigkeit, Frischheit, Wackerheit (ob. dar-
ſkość). Niedziarſkość, nieśmiłość, abiectio animi, Maćz.,
Ross. продерзость, дерзновěnte; Ec. дерзость,
продерзум'іе, продерзан'іе.

DZIARSTWISTY, a, e, podobny do piaſka gruzłowatego.
Włod. drzaſwity, großkörnig, kießig. Slo. drzmat; Hg.
darabos; Vd. proden, debelopieſkait; Sr. 1. wotroperi-
tčjojite. Ziemia dziarſtwiła. Brzoſl. Duch. 105. Często
bywiają działa dziarſtwiłe, dziurawe, chropowate. Arch.
24. Twierdze z kamienia dziarſtwitego, Jak. Art. 2,
293. DZIARSTWO, *ZDIARSTWO, a, n., piasek
gruby, drzałwo, Kieß, Gr串s, grober Sand. Dziarſtwo,
gruby a kamieniſty piasek. Volch. 371. Brzoſl. Dch. 129,
Jtal. giara; Lat. glarea; Boh. kuß, Eſterk; Sr. 1. broſki
peſt, wotra perſč, wotropina; Vd. prod, prodje, débel
piesek; Dl. xalò; Rs. хрящ, хрящик, хеденёуб.
Dziarſtwo źłuklszy miałko, obłać ukropem. Lek. koń. 2,
16. Opoką loch i lekkiem zdziarſtwem zaſklepiła. Zebr.
Ow. 59. levibus rophis. Wylamał mi dziarſtwem żęby
moie. Budn. Thren. 3, 16. (pokruszył o kamyczki. Biſl.
Gd.). Dziarſtwo, dziarſtwity kamień, gall. tuf. Stas.
Buff. 99. rophus, der Toſ, der Toſstein; Boh. opuſa;
Sr. 1. drapačně kamen.

DZIAŚLA. G. dziaseł, plur., Boh. daſně, daſnička; Slo.
daſně, gášno; Dl. deeszna, Crn. dasne; Bs. désni; Rg.
désna, désni desánaa, koſsjèr, koſsjeriza, xvallo, za-

2) DZIANKA - DZIAŚLA.

585

584 DZIAŚLOWY - DZICZEC.

zùbiza; Sla. zuberina, zuberinicza; Sr. 2. єśna; Sr. 1.  
żdżasna (Sr. 1. dżasno żuchwa, czeluść; dżiaśna podnie-  
bienie); Ross. děsnà, děsnы, gingivae, mięsita część'  
wewnętrzna stronę szczeki pładałaćca, wargami otulona'  
w której żęby są osadzone. Kluk Zw. 1, 46. das Zahn'  
flisch. Choroba dziąsel ob. dziegna. DZIAŚLOWY, a,  
e, Zahnſleisch. Rg deesni, Rs. děsnýhšный. W dzią-  
šłowych komorkach in alveolis szczęki, żęby są osadzone.  
Zool. Nar. 23.

DZIATECZKI, - ek, plur. Demin. słowa Dziatki, ganz
kleine Kinderchen. Litwa z Sambyi niewiały i dziateczki
iak trzodę do siebie wygnali. Stryk. 269. Wiele tysięcy
dziateczek, panienek, które w młodym ciele twarde męki
zwyciężyły. Birk. Krz. Kaw. 29. Koniec małżeńftwa są
dziateczki. Skarg. Kaz. 421. Dziateczki niewinne śpie-
wały. Groch. W. 285. Dziateczki moie. Budn. 1 Joan.
2, 1. meine Kindlein, Luthet. Dopuśćcie dziateczkom
malutkim do mnie chodzić. Sal. 6, 161. DZIATKI,
tek, plur. Demin. słowa Dzieci, propr. et improprie
Boh. dítky; Slo. dítki; Ec. Aßmки; Kinderchen, Kinder-
Wiele złych dziatek z rodziców cnotliwych. Auszp. 29.
Dobre dziatki zdobią matki. Zegl. Ad. 60., Ec. добро-
chaćie. Jako ty rodzice swoie, tak się uczczą dziatki
twoie. Rys. Ad. 18. Dziatki moie, to wam piszę, że-
byście nie grzeszyli. Bibl. Gd. 1 Joan. 2, 1., Ross. pe-
byma! Smierć, lub dziatki lubo dziadki mknie iako się
nawiną. Brud. Oflat. 9. jung und alt, Kinder und Greise.
DZIATWA, y, ž., collect., z ubolewaniem, arme Kin-
derchen. Obok oszarpanego gospodarza, na zbutwiały
barłogu, śpi mała a naga dziatwa. Przeſlr. 211. Ze złego
zbioru drobna dziatwa nie ucieszę się. Psalmod. 34.
Wielbiy i ty drobna dziatwo niepoietnego pana w dobroci.
Psalmod. 57. Słownych przekazów drobna obawia się
dziatwa. Dmoch. Fl. 2, 219. Nauczyciel dziatwy. Nar.
Hfl. 2, 364., Ec. Aßmga, чадуа.

DZIAŻKI dem. nom., dzieci, zieniążki, n. p. Dla po-
spółftwa kuć należy grosze i półgroszki, iako Mołkwa ma
zwyczay robić swoieąż diążki. Star. Vot. B. 3, b., Ross.
děnъга, денежка, eine halbe Kopfeyke; Kleingeld.

DZICZ; y, ž., dzikość, die Wildheit. Minęły czasy dzi-
czy, już i lud myślici poczyna. Przeſlr. 329. Nieszczę-
śliwie uwolnion od cnotliwøy dziczy, Przywykł spro-
snym wyrazom słuch czuuny viewsziczy. Kras. Wiers. 6.
Rodził się cزلk éheby kochał, Coż za nałóg z piekła W
dzicz go taką przekształcił, że potwora wściekła. Zab.
12, 175. Kwitnęło dobro, a dobro nie lada, Lecz dzicz
nierządna i słuchać nie rada. Zab. 12, 405. 2) collect.
dzicy ludzie, wilde, rohe Menschen; Wilbe. Przechody
pólnocnøy i wschodnøy dziczy ku pańftwom Rzymkim,
Gotów, Alanów, Hunów... Nar. Hfl. 4, 145., Ross.
dичь dzikie płaftwa, dzicyzna. *DZICZAK, a, m., zwierz
dziki, ein wildeß Thier. Dziczak ubieżeź złem się zdał razo-
wi. Zebr. Ow. 185. fera. DZICZEC, al, eli, dzi-
czeie neutr. ndk., zdzieczeć dk., dzikim się ftawać, wild
werden, verwildern. Boh. diwočiti se, zdiwočeti; Kag.
divgljatti; Sr. 1. džiwu ho; Vd. divjati, vdiujati se, sdi-
ujati se; Crn. sdovjam; Ec. dичествую, дичю, ди-
чуся, дикуюся; Rs. дичъть, дичать, одичать;
свирѣпѣть, звѣрстовавать (ob. beſtwieć). Nie trze-
ba z bydłem groźno się obchodzić, inaczøy z boiańni

dziczeie. Haur Sk. 53. Winne drzewko chędogo obci-
naią, aby nie dziczało od wilków. Budn. Cyc. Star. 27.
On co przedtym nie znał polowania, Już inszegne nie zna
teraz podobania, Już dziczał w borach ciemnych. Jabt.
Tel. 88. Drzewa ogrodowe, choćby były naylepszego
szczepu, do lasu przeniesione dziczeią. Boh. Djab. 4.
Surowych trzeba praw przeciw dzdiczałem ludowi. Zab.
15, 288. Cزلk dziczeie, nie maiąc zwierchności. Btaz.
Fl. B. 3, b. DZICZEK, - czka, m., drzewko nieszczepione,
cin wildeß Bůmchen. X. Kam. DZICZKA, i, ž., dzika dzie-
wczyna, ein wildeß, scheues Mäßchen. Ale przeſtrzegam, zda-
la téy dziczki, Bobyście były współzałotniczki, Zab. 9, 354.
Zabt. *DZICZYC cz. ndk., zdzieczyć dk., beſtwić, dzi-
kim robić, wild machen. Bh. zdiwočiti. DZICZYZNA,
y, ž., dzikiego co, n. p. dzikie mięsce, das Wilde,
ein wilber Ort, eine Wildniß. Bh. diwočina zwierzyna;
Bs. divjacina, meso divje; Crn. dovjina, wildeß Gewißhöß,
Wildprct, dovjazhěna, wildeß Thier; Ross. dичина, ка-
банина. W ogrodzie widzim kwatery drzewa, dzie-
cyzny. Dmoch. Szt. R. 8. cf. dzika promenada. S. dzi-
kość, surowość, Wildheit, Mohheit. Biada tym nik-
czemnikom słužebnym dzicyzny Zwieńczonych grabieżni-
ków, ziemi niszczycielów. Zab. 12, 177. Tapicer Fran-
cuz dzicyznę dawną iéy zamku iakozkolwiek miał prze-
ksztalcić. Kras. Pod. 2, 214. S. dzikie zwierzęta, płaftwo,
Wild, wildeß Gestügel; Rs. dичь. Złapanie dzicyzny
na źawie, lub na iakim ieziorze, iako do dzikich gęsi,
kazek. Haur Sk. 279. Jakim sposobem szkoda, przez dzi-
cyznę wyrządzona, nagrodzona bydź ma. Gall. Cjw. 2,
53. S. dzikowina, wieprzowina dzika. Cn. Th. mięso
od wieprza leśnego albo dzika, schwarz Wildbret, Schwein-
wildbret. Rs. kabanina ob. kabanina, chabanina.

DZIDA, y, ž., DZIDKA, i, ž., demin. (Gall. gide)
włócznia, pika, rohatyna, cín Spieß, Wurffyieß (Ross.
dжидъ gatunek dawnych pochew). Brać się do pły-
tkich dzidek Kupićpocznie, i czeka rychło ugoni zwie-
rzynę. Zab. 16, 326. Koncerzem albo dzidą, to ieſt
włocznią Turecką przebity. Birk. Podz. 15. Umiłał on
dzidą strzelić. Tward. Wład. 8. S. dzidka, imię, które
daić charcicom, ein Name der weißlichen Windpilte.

*DZIDZILIA, ii, ž., pod tym imieniem Słowiańskie narodź Wenerę chwaliły. Bielk. Kr. 34. Zezylia. Krom. 55. Zizilią, Wenerę, boginią miłości Sarmatowalizalię modyliczynili dla plodu, i wszelkich rozkoszy cielemsych od niéy żądali. Stryk. 136. die Benuß bey den Slaven. DZIECI ob. Dzięcię. DZIECIAK ob. Dzieciuch. DZIECIATECZKO, a, n., demin. słowa Dzieciątko (Dziecko, dziećię), ein ganz kleines Kindchen. Dzieciąteczko noworodne. Groch. W. 395. Naywdzięczniéwsze to dzieciąteczko każdemu się piaftować i całować daie. Skarg. Kaz. 488. Kto raz to pieścidleczko Uyrzy, wdzięczne, dzieciąteczko, Nic nie uyrzy piękniéwszego. Groch. W. 354. DZIECIATKO, a, n., demin. słowa Dziecko, Boh. dětiatko, robátko, hołátko; Sr. 1. dźęcżatko, děcżatko; Sr. 2. žeschetko, golětko; Vd. dietetze, detteze, dettezhe; Sla. diteshce; Bs. djetescę; Rs. диштамко, чадце (дѣпёнышь, дѣменышекъ, пшенецъ, пшěнчикъ pišłe); Ec. чадце, димятко, сынокъ или дочка, дѣшице малое; das Kindchen, das Kindlein (Luther). Skoro usłyszała Elżbieta pozdrowienie

Maryi,

DZICZKA - DZIECIĄTKO.

DZIECIĘCY - DZIELYNICA.

Maryi, rozradowało się dzieciątko w żywocie ięy. Biał.
Poſł. 61, Rzekł anioł paſterzom: naydziecie małuszkie
dzieciątko, w pieluchy uwinióte. ib, 62. Dzieciątko Je-
zus Vd. diete Jesus, boshje diete. Spital w Warszawie,
za źaraniem X. Baudoin, misyonarza, założony, pod
tytułem Dzieciątka Jezus. Vol. Leg. 7, 373. Mon. 68,
114. das Kindlein Jefus, ein Findelhaus in Warschau.
Poszla ta summa do Warszawy, częścią na dzieciątko Je-
zus, częścią na spital š. Łazarza. Ossol. Str. 3. Straci-
wszy honor i sławę, do dzieciątka Jezus wpraszać się będzie
musiała. Teat. 7 c, 8. DZIECIĘ, ęcia, n., plur.
DZIECI, Bh, dje, robé, G. diſtéte, Plur. děti; Slo. dīta,
dgeta, dgita, dgetki, ditki; Sr. 1. dżieſzo, Sr. 2. żęſche,
gole; Cro. děte pl. decza, detcza; Sla. děte, dica; Bs.
dite, djete; Rg. djete, tetta; Crn. dętek, otrok, otro-
zhje; Vd. diete, dieteta, dietetz. otrok (ob. otrok); Rs.
dimy', dbyni, опроча, младенецъ; Eccl. dbym',
dB'mišn, димя, чадь, чады, младя, младенецъ
(cf. Eccl. дядя; Gr. geos ftryi cf. dziad, dziedzic, cf.
Eccl. дядыкъ; pedagog, cf. Gr. tutros, ap. Ulphil. diet
gens; cf. dziatki, dziatwa). względem rodziców, syn lub
corka, das Kind, ein Kind, Sohn oder Sohner. Dzieci
mědrſze teraz, niż ociec, niż matka. Burl. B. 1. Dzie-
cię za rękę, matkę za serce. Rys. Ad. 12. (matkę sobie
uymuie, kto się z dzieckiem ięy pieści). Podrzutek, czyli
dziecįe znależenie. Teat. 30. das Findelkind, cf. běkart,
běs, basztart); Komu bóg da dzieci, da i na dzieci (cf.
blogosławieńſto, konsolacya). Dziećmi, abo z dziećmi
chodźć, w ciąży bydź, ob. Chodzić Małe dzieci, ob. dro-
biazg. Dobre dzieci Eccl. доброчадzie, благословенное
чадороадіе, хоровіе дѣми. §, względem wieku, niedo-
żrzałości, nierozumu, ein Kind, in Anſchung des Alters,
der Unreife, Unmühbigkeit. Dziećie ma bydź rzeczone,
póki nie döydzie siedmiu lat. Saxon. Porz. 150. Nie dzie-
cięć iuž ieſt, Mać rozum, Mingło mu siedm lat. Cr. Ad.
593. Coby to było, mogą zrozumieć i dzieci. Jag. Gr.
A b. Ale dzieci ieſteście, We Pani i maž ięy. Teat. 52 d,
88. Nie ſtawaycie się dziećmi na rozumie, ale złości
bądźće małemi. 1 Leop. 1 Cor. 14, 20. Dziećie prawdę
powie. Cr. Ad. 224. Starzy dwa razy dziećmi. Pot.
Pocz. 165. Dzieci ućzyć Eccl. дѣтсвовать, наказыватْ,
наставаять. Dziećie kwili, kwili się. Dudz.
20. §, blandicnd. dzieć, serce, rytko, liebſ Kind,
mein Kind! Nie chodźże mi, moie dziećię kochane, mój
aniołeczku. Teat. 26, 73. II. dzieci ptasze, rybie, ga-
dziny i innych zwierząt. Cn. Th. der Jungen der Thiere.
Nan nie mamy zakończenie - ę. in Plur. -geta; rybje, ry-
bieta; łwie, łwiąta; ptaszę, ptaszęta; a ztąd ieszcze
domin. rybiątka, łwiątka, ptaszątka etc. DZIECIĘCY,
a, e, od dziecięcia, Kinder-, Rg. djetinſki, djetigni;
Cr. detichi, detinszki; Vd. dietinſki, otrushki, otroken;
Rs. димяшинь, младенческий, младенцевъ; Dzie-
cięcy wiek, dziecięce lała, die Kinderjahre. Dziecięcy spis-
tal. cf. dzieciinny, dziecińki.

DZIECIELINA, DZIELYNICA, y, ž., ziele Szmer Włoski, tym, czabr Włoski, Mōmischer Quendel. Syr. 498.
*Dziecielił wonieiący. (Mascul.) Hor., 1, 94. J. Kchan. §., Dziecielnica Włoska, Epithymum, Cuscuta Linn. Thymuseide, Thymus, Thymian. Krup., 5, 126. Cro. temján; Vd. timash, temian; Rg. vrjees, (cf. wrzos); Sr. 1. Tom. I.

DZIELYNICZNY - DZIECINNY. 585

demith; Rs. богородская трава. Kanianka; tudzież
Cąbrzyca, nie żeby do cąbru była podobne, ale iż na
nięy się wie i rozściela; tak ią też wyłupem zowiemy,
że tenże po niey się pnie, Syr. 505. §, Dziecielinę
pierwszą Czesi zowią Rzymską Macierzyduszka; ale ta
u nas znaczy serpillum, Hühnerkohl, gemeiner Quendel.
Syr. 508, ob. Macierzaduszka. §, Dziecielina. Hesyda-
rum Onobrychis Linn. Saint Foin Gall. rodzay wyki,
siecie się na ląkach sztucznych. Kluk. Rosl. 3, 307. Espar-
sette Konicz Francuzki. Ład. Dyke. 2, 271. Wickenlee,
Stachelhähre, eine Art der Eselswicken. Sr. dżęcżel; Sla.
ditelina; Cro. detilina, detelya; Vd. detela; Bs. djetę-
lina, tripriraſcą. DZIELYNICZNY, a, e, od dzię-
cieliwy, Quendel-, u. f. w. zapach dzięcielniczny.

DZIECINA, y, masc. et fem. Mówiemy: ten dziecina, i
ta dziecina, bo tu nie na znaczenie tylko, ale czasem na
oſtatnią syllabę patrzą. Dudz. 2. Rs. дѣмина. ein
Kind, in Mائقht des Alters. Amor, plocha ta dziecina.
Morszt. 12. Dziecina zębów ieszcze nie ma, więc gru-
tobie pokarmów gryźć nie może. Petr. Ekon. 94. Prawie
z dzieciny małej dotąd marnie, latam swe trawił i godzi-
ny. Kul. Her. 176. DZIECINECZKA, i, masc. et ž.,
Demin. słowa Dziecina, ein kleines Kindchen. Powiedz
co o tey dzieineczce małej, Co go dziś karmisz, całuiesz,
piątuiesz. Groch. W. 531. Dzieineczko! Boże prawy!
ib. 558. Nie zgodzi się nikomu ten upomineczek, Chyba
toby niemilszy ze wszech dzieineczek. ib. 569. Kto
przyemiuniuchne śmieszeczki Raz słyszał těy dzieineczki,
Nic nie słyszał tak wdtżęcznego, ib. 354. DZIECINIEC,
DZIECINNIEC, ial, - ieli, dzieciemie Neutr. Niedok.
zdzieineć Dokon., dzieciennym się źłać, kindisch wer-
den. Bh. zdetinći, dětinjm; Rg. djetiniti nugari; Bs. dje-
tigniti; Dl. detiniti pueritia facere; Bs. димячиться,
димячусь, димчиться, ревячаться, робячиться;
Eccl. дамствую. Prawdziwie zdzieciniałem, a iak
dziecko małe Sciſkalbym uſtawicznie rączki twoie białe.
Zab. 11, 376. Zabt. Stary książę iuž był zdzieciniał
przez laty. Gorn. Dz. 165. Zdzieciniał w swym sędzi-
wym wieku. Wad. Dan. pr. Doczekał sie takię źarłości,
że prawie zdziecinieie. Leszcz. Gt. 42. Hekuba dzieci-
nieiąca, Mon. 70, 581. DZIECINKA, i, ž., Demin.
slowa Dziecina, ein kleines Kindlein. Dziecinki nowo-
rodne. J. Kchan. Dz. 112. Paſl. Fid. 6. Wyskakiwał z
kolébki na ziemię, dziecinką będąc. Birk. Dom. 79. Sekl.
87. Spiesz się do małej dzieciinki, Przynoś wonne upo-
minki. Groch. W. 558. Naymilsza dzieinko mała! ib.
343. Chcesz mię widzieć žartującą Z moią dziećinką
kwitnąćą. ib. 359. Wtym się sercu memu miła Dzie-
cinka uspokoła. ib. 368. Gdyś ieszcze był dziećinką.
W. Tob. 4, 21. DZIECINNIE Adverb. przymiotn. Dzie-
cinny, kindisch. Rzekłszy to, ogniem zewnętrznym do-
tknięty, Dziecinnie się iey prawie rozmiłował. Chrość.
Fars. 351. DZIECINNOSC, ści, ž., Rg. djetinos);
dzieciniec obyczae Cn. Th. kindisches Wesen. Gdym iuž
ieſt neżem, opuſcilem dzieinność. Gil. Poſł. 44 b. - §,
cb. dziecińftwo. DZIECINNY, a, e, od dzieci, Kinder-,
Kindeč- Bh. děch, dětſky; Sr. 1. dżęcżacjě; Rg. djeti-
gni; Bs. ditigni, djetigni; Vd. detezhen; Crn. dętěshne;
R. diptaminь. Wiek dzieciinny po upłynionym wieku
niemówłecym, trwa do lat około siedmiu. Zool. 284. das

74

586 DZIECINSKI - *DZIECIOCHRON.

DZIECIOGUBNY - DZIECIORODZ.

Kinderalter. Niewinność dzieciinna. Skarg. Dz. 683. Juba dzieciinna; Rs. Абмскан. §. obyczajem dzieci, kindifsch. Bh. tjtěrny; Rs. ребчейчей, ребчайй, робчайй, бляжный. Chocł był młodszy zezszech, przedsię iednak nic dzieciinnego nie czynił w swych sprawach. 1 Leop. Tob. 1, 4. Dziecinne obyczaje, zabawki, w piąska smerać. Crn. Ad. 224. Do ośmiu lat bardzo on był dziecienny; a do próżności, ignania, biegania, skakania, bicia się i innych chłopięcych zabaw sklonny. Skarg. Zyw. 1, 182. Starzec dziecienną mowę znowu tworzy sobie. Groch. W. 354. Po dzieciinnemu szczebiocze. Teat. 28, b. 82. DZIECINSKI, a, ie, od dzieci, Kinder, Kindes. Bh. et Slo. dětinfsh; Bs. ditinški, djetinški; Vd. dietinški, otroshki; Crn. otrozhje; Rag. djetinški; Cro. detinszki, detechi; Rs. Абмскій, ормочейчей, младенческій. Ociec, iž dzieci milieu, nie swój pożytku szuka, ale dziecińskiego. Petr. Ek. 90. Z dziecińskiego wieku były nagle pomknione do mżekiego. Otw. Ow. 366. Gniew ma bydź mierny; nagły ieſt wilczego obyczaju, miętki zaſ zdzieńckiego. Budn. Apopht. 25. Stopy to są chłopie, niewieście i dziecińskie. Leop. Dan. 14, 19. Strach dziecińki ſtrach prózny. Tr. - Dziecińskie, po dziecińsku, Adv. n. p. Maximus Hannibala, dziecińskie sobie poczynteńcze, swą cierpliwością zmiękczal. Budn. Cyc. Star. 6. po dzieciannemu). Gdym był dziećiejem, mówilem po dziecińsku, i rozumiał i myślił po dziecińku. Gil. Poſl. 44. b. Gdyby co sobie dziecińskie począł, wnethy w posmiech do ludzi przyszedł. Kosz. Lor. 16. b. DZIECINSTWO, a, u., Bh. dětinfsh; Sor. 1. dźeciacztwo, bułczajnawo; Sor. 2. žydushtwo; Rg. djetinfsh; Bs. djektivno, djetettina; Cro. detinżto, detinsztvo; Vd. dieunſto, otroshnoſt; Crn. děteshnoſt, otroshena; Ross. Абмство, ормочемство, младенческство; wiek dzieciu, die Kindorit, das Kinderalter. Młodość człowieka albo dźcinſtwo. Selin. 5, 112. Siódmejo roku kończy się dziecińftwo. Boh. Djab. 2, 241. Drugi wiek żyja ludzkiego, dziecińftwa samego, od siedmiu do dwunaſtu lat. Kotak. Wiek. A. 4. W dziecińftwie, iž ieszcze nie maią dziatki baczenia inaczey maią bydź wychowane; inaczey gdy podroſztą. Perr. Ekon. 95. Wyszedł z dziecińftwa, kiedy iuž doszedł lat dwudzieſtu iednego. Chelm. Pr. 70. (ob. małoletność). - fig. Pod czas dziecińftwa Tureckie potęgi, osłabiały siły panów sąsiedzkich przez domowe rozterki. Klok. Turk. 3. Szkoly nigdzie nie są w większym dziecińftwie, iak w Norwegii. N. Pam. 15, 56. (niedożrzałe, niedofkonałe). Z DZIECINSTWA, Eccl. издѣбска, издѣмства; отмѣбска, изъ магкихъ ногшеи; z młodu, von Kind auf. Jako ma bydź na potym dobry, kto z dziecińftwa Do weszłkiego przywytwie zlego. Opal. sat. 1. §., dziecińftwo, dzieciinne sprawy, Kindercey. Bh. heble, heblata; Crn. otrozhya; Vd. młodoſtnia, fantishtvu, otroshzhina; Rs. ребчейчемство, робчачество. DZIECIOBOYCA, y, m., Sor. djećimordat; Vd. dietovmorez; Eccl. et Rs. чадоубийца, абмоубийца, младенцеубийца. (Verb. чадоубийствую, абмоубийствую); morderca dzieci, der Kindermorder. Herod dźiewioboya. Birk. Kant. A 5 b. Birk. Ex. C. DZIECIOBOY CZYNI, i, ž., die Kindermorderinn, Vd. dietovmoriza. DZIECIOBOYSTWO, a, n., der Kindermord. Crn. dětamorſtu; Vd. dietovmordvu; Rs. абмоубийство, чадоубийство. Sprawa o dźeciobojwo. I. Vou.

Leg. 8, 315. Pam. 85, 1, 381. *DZIECIOCHRONICIEL, a, m.. Eccl. абмопранимель, Gr. παιδοφύλαξ, der Kinderwärter. DZIECIOGUBNY, a, e, - ie adv., gubiący dzieci, Kindervorderbend. Eccl. абмопуръбынъ, абмопуръбыный. DZIECIOJAD, a, m., (cf. dzieciożerca) Myszy, wiley, nowe dziecioiady, i insze cuda, któremi był ztarty Faraon. Pot. Arg. 566. cf. bobo, der Kinderfreier, der Knecht Muprecht, der Popanz. *DZIECIOKARMICIEL, a, m. Eccl. чадопитиамель, j dcr Kinderneherer.

DZIECIÓŁ, a, m., Bh. et Slo. datel, skrapopaud; Sla. diteo, běrgzel, směrdovrana; Cr. detely, berglěz; Vd. detal, klokar, dehlaplesar, bergles; Rs. дамель, ремянка, пополень; Crn. dětul, plesout, bergles); ptak, picus der Specht. Dzieciol wielki, P. Mortius der Schwarzspecht, cally czarny, wierzch i tył głowy czerwony; wielkości kawki, głos ma gruby. Bliżeć dziohem o drzewo, wydobywa liszki. Dzieciol zielony, der Grunspecht, (Vd. shona, shonna, shotna (cf. żołna), P. Vividis Klein, žyje psazolami. Dzieciol płby większy, P. Maior, der Buntspecht, wielkości kosa. Zool. Nar. 265. Dzieciol ciurka. Ban. J. 3. b. Bs. klokati; Rs. микаль, микаю. Dzieciol tarentowaty. Bn. J. 3. Dziecioly ciewlami nazywają, iż drzewo oprawiają. Ład. H. N. 54. Prov. Allus. Dzieciol drzewo kluie, a nos sobie psuie. Crn. Ad. 1165. Birk. Kaz. Ob. K. 3. b. (cf. Nie wiem, kogo bardziej boli; cf. Na się różeł dał. Tobiec to giszey. Rys. Ad. 9.). Dziecioli swóy nos nie wadzi. Crn. Ad. 562. (cf. Chleb w dudze nie cięży. cf. Nie cięży owies koniowi, ani skrzydła ptakowi. By śiedział iako dzieciol nadobnie upřszony. A nie będzie rozumu, porونą z gawrony. Rey. Hiz. 46. b. Upřrzyli się iak dzieciolowie. Ctl. Kat. 211. Na niego złota iako pſtrocin na dzieciola nawieszają. Rey. Zw. 135. b. Uczynią synaczka z młodu dzieciolem, a połym krukowi będź smaczny, gdy kruk bardzo na dziecioly waży. Glicz. Wych. F. 3. DZIECIÓŁEK, Ika, m., picus posserinus. Kluk. Zw. 2, 278. der kleine Buntpecht. DZIECIÓŁOWY, a, e, od dzieciola, Specht, Rodzay dzieciolowy, picus, do rzędu sroczego należy. Zool. Nar. 265.

*DZIECIOLUBNIK, a, m., lubiący dzieci, der Kinderliebhabet, Kinderstrund. Eccl. абтоваобеъb, чадолюбеъb. *DZIECIOLUBOSC, ści, ž., lubienie, kochanie dzieci, die Kinderliebe. Rs. абтоваобѣie, Eccl. чадолюбеѣe. DZIECIOLUBNY, a, e, ie adv., lubiący, kochaiący dzieci, Kinderliebend. Eccl. чадолюбивый. Dzieciolubna, Eccl. чадолюбица. *DZIECIOPŁOD, u, m., das Kinderzeugen, płodzenie dzieci, Eccl. чадоморéńe, абтовторéńe; абтовторю, чадомворити, dzieci płodzić. DZIECIOPŁODZICIEL, a, m. 1. Eccl. абтовмóreßb; der Kinderzeuger. *DZIECIOPORUBSTWO, a, n., Eccl. абтоваопмѣńe, абтоваориите-мельство, сквернонабийствае cb отроковицею, кой моложе 12. абъмь, Kinderunzucht. DZIECIOROB, a, m., Mon. 75, 589. dzieciopłodziciel, Kinderzeuger. DZIECIORODNY, a, e, ie adv. dzieci rodzący, kindergebährend, kinderzeugend. Rs. абторódный. Pan Bóg aworzył i te dzieciorodne członki. Sak. Dusz. 113. Sak. Probl. 224. *DZIECIORODZENIE, ia, n., das Kindergebäbren. Eccl. чадорáde, рождеńie абмей. DZIECIORODZICIELKA, i, ž., die Kindergebäbherinn.

*DZIECIOWODZ - *DZIECKOWAC.

Eccl. dżвородица, dżвородицкxzelnica. Verb. Dż-
мородствую; Gr. παιδογονίω. *DZIECIOWODZ,
a, m., pedagog, mīfrz szkolny. Dasyp. Rr. 3. Mon.
75, 589. Rg. djezovódja; Rs. dżmovодинея; Eccl.
Дѣповодѣяб. dzieciowodzem czyli pedagogiem bydź,
Rs. Дѣповодинеяквововатъ, дѣповодієвоватъ.
W rodz, юєнск. дѣповодинеяница, Eccl. дѣпово-
діяга. *DZIECIOWODZTWO, a, n., pedagogia. Rs.
Дѣповодинеяквомство; Eccl. дѣповодієвомство, Kinder-
führung, Kindererziehung, Pädagogic. DZIECIOZERCA,
y, m., dzieci zrzący, der Kinderfresser. Saturna dziecio-
żercy niechay kosa mściwa złępieie. Zab. 16, 405. (cf.
synoiedztwo). *DZIECIOZYWIENIE, ia, n., Eccl.
чадопитаматељство, das Kinderernähren. DZIE-
CIUCH, DZIECIUK, a, m., wyroſtek, ein Aufschoßling,
ein junger Mensch. Rg. djetich, Slá. diteság, momesich,
; Bs. djeticch, slusgbenik, momak = chłopiec slu-
żacy; Cr. detich, dechak, decharecz; Rs. Dźbmaże. To
dzieciuch przyłtoyni y wcale gżeczny. Teat. 26, 75. Pa-
trzno na dzieciucha, iak w siedem lat zęby roni, w drug
ich zarała, potym mężnie! Psalmod. 77. Któryż
to dzieciuch, róz nasławszy wiele, z tołą się Pirro, w miley
grocie pieści? Hor. Poez. 1, 51. Minas. gracilis puer).
Nadzy dzieciuszy. Chrośc. Luk. 205. Naaman gdy się
zmył z trądu w Jordanie, źał się tak biały, iak iaki dzie-
piułk mały. Kulig. Her. 219. Kupido dzieciuki na hardy
pani złotoruchey. Tward. Daf. 22. Giętkie ięy rózgi
karcą dzieciukiów swawołą. N. Pam. 19, 108. §, z
przyganą, który iak dzieć pojępuie. Dźdz. 57, cín ki-
bischer Mensch. Nauczę tego dzieciucha flatkować. Tr.
DZIECIUSZEK, - szka. DZIECIUCZEK, - czka, m.,
Domin., cin junges Menjösen, ein läppischer Mäfsd.
Rg. djetichjak), Kupidyn jeſt dzieciuezek mały. Tol. Saut.
38. Dzieciuszek iak łuka opiąty, Zab. 8, 359. *DZIE-
CKI, a, ie, dzieciunki, dzieciuncy, Rg. djetettov, Kind,
Kinder, Kindisch. (*DZIELCKI, 15go, m., Sußfl.,
Dziecy byli w Litwie, co naydawnicy w Francyi, w
Niemczech i. t. d. Missi Dominici, czyl połaſcie od pa-
niącego; ci nosili rozkazy panuickych, i pilnowali ich wy-
kana. Czak. Pr. 69. cin bevollmächtigter Abgesandter.
ob. Dzieckować, Dzieckowny). DZIECKO, a, n., de-
min. rzeczown. dziecię, ein kleincs Kind, Kindsgn, Kind-
lin. Bh. děko; Vd. diezeze; Cr. dechko, deteszi, decha-
chicz, decharecz; Dl. momchich; Rg. dietęscze; Slá,
dite, esedo; Eccl. Dźbmaże, Dźbmało; (Rs. pebenokh,
pebenokh). Dziecka. Dziecko nie na wětki dzieci. Morszt.
74. Dziecka do Jezuitów chodzą. Opak. Sat. 21. Dziecka
wynędniałe, wpół nagie, tuliły się około domu. Kras.
Pod. 2, 17. Skrzydłałe dziecka, Amorkowie mali. Ujrz.
Tr. 50. Nawracanie dziecek w żywocie matczynym, sztu-
ka cyrulika położnego. Perz. Cyr. 2, 260. (NB. na Szłą-
sku Auſtryackim, dziecko = bekart; łtosólnie do za-
kończenia cko = sko, na ohydeł. §, człowiek dzieciin-
ny, cin rechtes Kind, wie ein Kind, ein Kindischer. Bh.
děkać łatkarz.

*DZIECKOWAC, *Dzieczkować, al, ie Act. Niedok. po-
dzieckować, zadzieckować, dok. (Bh. děkowati, ineptire,
zdziecińtwa STroic). Zaymować, zagrabiać, ciążać, i
zdiedzica zabrać, (cf. Dzieci Subfl.) pśinden. Jagiello
poddane kościelne, gdy mu ſtacyi nie dawali, bydźo im

*DZIECKOWNY - DZIEDZICTWO 587

zabierając, dzieckować zapoczął. Krom. 412. pignerasse
fertur eorum facultates). Królowa tedy mawiała: iużci
dobytek chłopom podzieckowanym, ieszcze przywrócić mó-
zemy; ale Izy ich, kto ukoi? ib. 413. pignora reddemusz.
Wieśiaikom, iż ſtacyi wydawać nie chcieli, bydla zadzie-
kowano było. Krom. 574. precudes pigneratae). Kiedy
sie trafi dzieciokowanie albo ciążanie czynią, aby nie brali
więcze, jedno coby kło za to, co ciążaią. Herb. Stat. 88.
et 468. *DZIECKOWNY, a, e, zaymuiący, zabierają-
cy, pśandend. Stacye ofstrze, a zgoła dzieckowną bydłał
chłopskich grabieżą, wyciągać, królu, nie zabraniasz.
Krom. 551. pignoratio).

*DZIECTWO, a, n., dziecińftwo, die Kindheit. Od dzie-
ćtwa, od dziecińftwa, a pueris. Maćz. Swiety Jan,
skoro z dźiewta swego, mieszkał na puszczy. W. Poſt. W.
22. *DZIECZYZNA, y, z., dziecińftwo, die Kindheit.
Porachay się i ty oyczyzno z sobą, od pierwszý korolu-
nowany głowy siedm wicków dzieczyzny pędząc. Psal-
mod. 78.

DZIEDZIC, a, m., Bh. et Slo. dédic; Rg. djedinik, bascti-
nik; Bs. djedicch, djediniech, basctinik; Cr. dedich, ba-
schenik, bagynik, odvětek; Vd. dieudizh, erb, erbiżh,
namesnik; Cr. dejd, dejdezh, bashzhenik, erb. irb; Sr. 1,
dobitruif, debyraf, łerba; Sr. 2. hryba; (Rs. dědach
dciadowiznę biorący ob. dziad dźdb) Rs. omčich
(cf. *oycie), насѣдникъ; Rs. et Eccl. преемникъ.
Spadkiem po kim fortunę biorący, der Erbe. Otoż bóg
mi nie dal potomka; ale oto sługa domu mego dziedzicen
moim będzie. Bibl. Gd. Cenes. 15, 5. Nie będzie ten
dziedzicem twoim; lecz który wyidzie z żywota twego,
ten będzie dziedzicem twoim; tak bóg odpowiedział. ib.
Komu prawo dziedziczenia przyałęzy, zowie się dziedzi-
cem. Gal. Cyw. 2, 147. Proc. Slo. když dédic płać, w
ſtěci ſa ſmige. Dziedzicowi płaczącemu śmierci dobro-
dziana bogatego, nie wizn Cr. Ad. 225. Z że naby-
tych rzadko się ucieczy trzeci dziedzic. Kluk. Rosl. 5, 12.
ćo neſprawdliwe žiſano, na treſcho dědica ne pričadźa,
§., theolog. Synami bozkiem iełtśmy, a ieśli synami,
pewnie i dziedzicami i spółdziedzicami z Chryſtusem.
Karnk. Kat. 15. Erben und Mitterben Chriſtů. Niebieſki
dziedzie, ra ziemi nie ma nic. Rys. Ad. 15. §, dź'e-
dzie, dziedziczny pan iakich děbr, der Erkbert; Ross.
čomčinникъ, вомčинникъ (cf. oycyzna, oyczye ),
вацѣдъеїв (cf. władza). (cf. dzierżawca, doływetnik).
Pizedtym królowie, po tytufach prowincyi, Polſke skla-
daićych, używali tego słowa: dziedzie; ale za śmierci
Zygmunta Auguſta uſtanowiono, aby tego zaniechali, Shrzer,
Pr. Pol. 1, 109. DZIEDZICTWO, a, n., Bh. et Slo. dédi-
ctwi; Cr. dedina (cf. dżedzina), baschiua, odhvina, odvetchi-
na, vekovechina; Rg. djedina, djedinſtvo; Bs. djedina, ba-
setina; Crn. dejědeshna, irbshena; Vd. dieeushnu, dieudizh-
nu blagu, dieu, erbshina, dieudizhnoſt, dieushina, Vd.
herbnoſej; Rs. насѣдство, насѣд'je, преемниче-
stwo; Eccl. преемство; spadek po kim, die Erbſchaft,
das Erben. Dziedzictwo jeſt wſłěpk o wszyſtko prawo,
które zmarły czasu śmierci swéy mial. Szczerb. Sax. 43o,
et 116. Zbiór wszyſtkich rzeczy, i wszyſtkich praw zmar-
łego, nazywa się iego spadkiem, pućizną, a względem
dziedziców, dziedzictwem. Gal. Cyw. 2, 146. Dziedzi-
ctwo kończy się w siodmym rodzau. Sax. Tyt. 17.

74

588 DZIEDZICZKA - DZIEDZICZENIE.

*DZIĘDZIERAWA - DZĘGA.

Czwarte ociec synowi dziedzictwo gotkie, Gdy sam życie
cnotliwie, w cnotę go wprawuie. Pot. Jon. 20. Dzie-
dzietwem co dołać. Ld. §., dobro dziedziczne, das Erbgut.
(opos. dożywocie, dzierżawa), ein erbliches Gut, eine
Erbherrschaft. Rs. очкина, Eccl. обрежаніе, обдёрж-
сство, имущество, владѣніе; Dubiecko, miało-
czko od Piotra Kmity założone, od lat dwóchset
dzie-
dzictwem ieſt Krasickich. Kras. Liff. 53. Przysłowie;
małe dziedzictwo, wieczne kalectwo. Offol. Str. 3.
§. fig. dział, udział, der Erbtheil, das Loß. Srogość dzie-
dzictwem zwierząt; a litość człowieka. Zab. 4, 236.
DZIEDZICZKA, i, ž., Bh. dédička, nápadníce; Vd. dieu-
iza, dieudzhinja; Rs. насѣдница, преемница; która
spadkiem po kim bierze, die Erbinn, Erbnchmerinn. §.,
pani dziedziczna, die Erbsrau; Rs. владѣваница. *DZIE-
DZICZNONAIEMNY, a, c, - ie adv. najemy dziedzi-
cnie, věterbpaſtet, Erbpacht -.. Dziedzicznonaiemne do-
bro, takowa własność użytków, która komu dziedzicznie
wypuszczona ieſt. Gal. Cyw. 2, 88. DZIEDZICZNOSC,
ści, ž., własność dziedziczenia lub dziedziczna, die Erb-
licheit, das Erbeigenthum, Erbacht, Erbßeff. DZIE-
DZICZNY, a, e, DZIEDZICZNIE Adv., Bh. dédiční, dé-
dične, zbedřił, Slo. dédični; Crn. dejdeshne; Vd. dieu-
dizhen, dieushli, dieushen; Sr. 1. herbwanſt; Bs. bas-
tinſki; Cro. odvetchni; Rs. насѣдничий, насѣд-
анный, насѣдственный поопомственный, пре-
мничий, отчинниковъ, владѣваецкий, spadkowy,
Erb-, erblił. Pańtwa dziedziczne, w których pauniący
pańtwo dziedzicznym prawem zoftawnie potomkom swoim.
Wyrw. Geogr. 125. Dziedziczne choreby, które dzieci od
swych rodziców, z sobą na świat wynoszą. Perz. Leh.
146. Suchoty dziedziczne, to ieſt, od oyca lub od matki,
od dziada, od pradziada początek biorące lub są nayniebez-
pieczniejsze. Krup. 3, 538. Długi dziedziczne, które
potomkowie spadkiem dziedzicznym placą. Dambr. 481.
Bóg dziedzicznie trzyma wszystkie narody. Btbl. Gd. Ps.
82, 8. DZIEDZICZYC, 3), y, transit. et intr. Niedo-
kon. odziedziczyć, zadziedziczyć, zdziedziczyć Dokon.;
Bh. déditi, dédjm, zdéjim; Crn. dejduvati, dejduvam,
djedujem; Vd. dieushati, podieushati, erbati poerbati,
dodielsłati, Rg. obasctiniti, podjediniti; Sr. 2. derbnuſt;
Rs. насѣдоватъ; Eccl. прейши, преемую, ужиче-
ствовати, преемствую; dziedzicem spadkowym bydź,
erben, Erbe feyn. Wprzód trzeba w oycoſkich cnotach
mu dziedziczyć, Niżeli się naſtepcą na króleſtwo liczyć.
Pot. Arg. 108. Syn w rozumie nie dziedziczy, Worki
tylko dobrze liczy. Crn. Ad. 803. Syn w cnocie nie dzie-
dziecy. Zegl. Ad. 245. Trzeba służyć ochotnie P. Bogu,
ieśli chcemy w niebie dziedziczyć. Hrſt. Nauk. K 2 b.
§. spadkiem wziąć, dziedzicznym prawem trzymać, eret-
ben, durch Erbschaft erhalten, erblich besitzen. Niewielka
chwała, że kto godne liczy Przodki, gdy podobnego nic im
nie dziedziczy. Zab. 9, 7. Wielką po oycu dziedziczy maię-
tność. Tr. §., Neutr. dziedziczyć, spadać na kogo,
zlewać się, geerbt werden, angeſtammt feyn. Oyczywła
w dzieciach często dziedziczy choroba. Tr. Kamień po ro-
dzicach dziedziczy. Oczh. Prz. 423. DZIEDZICZENIE.
ia, n., Subſl. Verb., Rs. насѣдована, das Erben, Er-
erben. Przywłaszczenie sobie spadku, zowie się prawo
dziedziczenia. Gal. Cyw. 2, 146. Erbrecht.

*DZIEDZIERAWA, y, ž., ziele, bielun dziedzierawa, Da-
tura Stramonium, Stechapfel, Fliegenkrant. Jundz. 159.
Rs. дурмӑнъ. DZIEDZIERZYSTY, a, e, (možь Fyyn.
dzierząc) morny, zwięzły, krępy, tęgi, unterseſt, ſam-
mig, ſtark, kraftvoll. Młodość iego rzeźwa, dziedzierzy-
ła. Pot. Arg. 591. Chłop dziedzierzyſky. ib. 725.

DZIEDZINA, y, ž., Bh. et Slo. dédina pagus, villa. (Bh. dé-
binnſk dominus praedii immunis Freyſaſ); Rs. djedina, ba-
sitna; Rg. djédina patrimonium; Vd. deshela, deshella,
deshelſtvu, deshelſtvina, dieudzhina deshela; Sor. 1. her-
bné kubwo, nukńica; Rs. урочище уѣзда, волость, влаж-
ніе, обласшъ; Eccl. обдёржство, очкина. Wieś, maiętność, grunt czyy, ein erbliches Gut; Erbgut,
Erbdorf, erbeignes Grundstück. Dziedzina ein liegend
Erbgutletn. Dasyp. Aa 3. b. Dziedzina niektörégo czło-
wieka bogatole hoynie się obrodziła. Sekl. Luc. 12. Stru-
mień, który ieſt między dziedzinami. za granicę ma wiec
poczytany. Tarn. Uſl. 1. Jaka dziedzina, tacy kmiecie.
Rey. Wiz. 115. (cf. iaka osiadłość, tacy kmiotkowie).
Komu krzywda ieſt, od cyiego poddanego ma go szukać
na dziedzinie ieſo, i tamże po nim sprawiedliwości żą-
dać u pana. Sax. Porz. 118. Bez przyczyny, nie szukay
dziedziny, Rys. Ad. 2. (nie przenoś się do inszczyć wsi).
Wilk na dziedzinie nie szkodzi. Rys. Ad. 74. (bo się
ludzi na wsi boi). DZIEDZINIEC, ńca, m., pröd-
worze przed palacem lub zamkrem, der Schloßhof, Schloß-
pfalz, Vorhof. Sla. pristwoŕ, trnac; Sr. 1., pśidwor: Bs.
pridvorje, trim Slo. pridvorje; Vd. preddvor, preddvo-
rje, predevje, gradishe, gradni dvor; Crn. preddvor,
preddurje; Eccl. upedвратіе. Zgromadził się liczny
lud na dziedzińcu Saſkiego palacu. Ld. DZIEDZINCOWY, a,
e, od dziedzińca, Vorhof-; Eccl. upedвратный. DZIE-
DZINNY, a, e, od dziedziny, Erbgut-, Grundstück-. Dom dziedzinnym prawem przedany. 1 Leop. Levit. 25,
3t. (tym prawem, którym role przédawaią. 3 Leop.).
Twierdzą *dziedzinnie gruntował. Chodk. Koſl. 38. funda-
mentalnie. DZIEDZIZNA, y, ž., udział spadkiem przy-
padły, das Erbtheil. Dziedzizna tak piękna na kilkadzie-
siąt czątk była podzielona. Teat. 1. b. 13.

Pochodz. (cf. Dziad.) dodziedziczyć, nadziedziczyć się, odziedziczyć, wydziedziczyć, zadziedziczyć, spółdiedzic, spółdziedziczka, spółdziedziczyć, spółdziedziczny.

DZĘGA. i, ž., Działka, zdrbn., śrebrny grosz Moskiewski abo półgrosza. Crn. Th. eine kleine Russische Silbermünze, deren hundert auf den Mueſel gehen. Rs, děhnga, déнежка półkopiyki, déneſti, déнежка pieniędze, déнеженд pieniężny). Moſkiewſki grosz nie okragły ieſt, ale przyduższy, iakoby nakszałt iaia, ze śrebra szczerego kowany, który oni dziegą nazywiają. Gwagn. 477. Dzięgi Moſkiewſkie. Star. Dw. 2, Aspr Turecki, podobny dziegom Moſkiewſkim. ib. §. 2., dziegi = pieniędze, osobliwie Moſkiewſkie; Carn. dnár, Geld. Mieszka dziegami nie napelnisz, ale dziegami Crn. Ad. 489. Moſkiew plondrowawszy wnieśliśmy wieleią (Genit. Plur.) do Polſki. Star. Ref. 51. Szat drogich, dzieg i pereł w obozie Moſkiewſkim wielkość była. Gwagn. 119. Był w traktacie Moſkiewſkim ten warunek, aby każdy z swéj ſtrony woyskami abo dziegami wspomagał. Vol, Leg. 6, 157.

DZIEGCIARZ - DZIEIE.

**DZIEIODZIW - DZĘKA. 58y

DZIEGCIARZ, a, m., warzeniem dziegeiu się obierający; Rs. дегмӑрникъ; der Birkentheerſieder. Brzozowe lasy naymują dziegciarze na dziecieć. Kluk Rosl. 11, 14. Dziegciarze broſty drą. Torz. Szk. 2. Dziegciarze, smolarze etc. Vol. Leg. 2, 997. Dziegciarze brzydey. Zimor. Siel. 252. DZIEGCIOWATY, a, e, -o adv., na ksztalt dziecia, wie Birkentheer. Wody dziegirowate roznoszą z sobą zawiązki oleiowane ziemnego dziecia. Perz. Leh. 20. DZIEGIEC, gciu, m., smoła robiona z spalonę kory brzozowę, którą dziegciarze odzieiraą bez naruszenia miazgi, tak że znowu nowa kora rośnie. Używają ięy do wykręcania skór, i smarowania obuwia. Zapach ma przenikaiący. Sluży też do aptek, osobliwie pod czas powietrza. Ład. Hſt. Nar. 34., Rs. děromb; das Birkentheer, das aus der Birkentrinde geschmolzen und zum Einschmieren der Häute, Stiefeln u. s. w. gebraucht wird. Prov. Namaż ty chlopa maſlem, przecię on dziegiem śmierdzi. Rys. Ad. 48. Dwor. B. 2. Exam. 29. (cf. žyd chrzyszny, wilk chowany), Art läſt nicht von Art. cf. cełę albo murzyny myć). DZIEGCIOWY, *DZIEKCIOWY, a, e, od dziegeiu, Birkenharsz, Rs. дегмӑрный. Wolę żyć wszałaszach z dziegiowemi gbury. Niż z Jaśnie Wielmožnemi Pany Lupiskyj. Nar. Dz. 3, 233. z gbury śmierdzącimi dziegiem, nach Birkentheer stinkende Bauern) Rs. dergmӑrpnă dziegiowa puszka.

DZIEGIEL, glu, m., ziele, Bh. Angelika, Janoſt, Janoklika, sw. Ducha korenj; Vd. angelika angeliſhki koren, ashkerza; Crn. angelshe Ross. дягъпъ, дягъпънъk, воробошникъ; Angelica Linn. roșnie w lasach, ma moc lekarſką; proſci ludzie w tabace go zażywaia. Kluk Rosl. 2, 218. Krup. 5, 126. die Angclife, heilige Geſt Wurzel, Bruſtwurzel, Luftwurzel. Prov. Doiąć do żywego. dadź kminu z dziegielem. Cemm. 71. §. dziegiel cudzoziemſki Smyrnium, Empyrenkraut, Myrthenkraut, Syr. 99. DZIEGIELNICA, y, ž., ziele od podobieńtwa dziegielu imię maiące; zowią ie też Lubszczem, albo od ziela Lubszczyk, do którego podobne, albo raczły od lubości, którą białegłowy za używaniem ięy maią ku měżczynom. Zrową i Sylſą z greck. Sylphium. Syr 102. die große Angelike.

*DZIEGNA, y, ž., DZĘGNA, G. dziejeń plur. Dzięgna ieſt dziſaſt każenje i gnicie. Sienn. Rej. Spicz. 40., Cro. zazubnićza). Z wilgoci przyplywających do uſt dziegna się czynią. Sien. 76. Zapalenie i okroſtawienie dziſſt. Wtod. Parodontis Maćz. die Mundſaule (cf. gnilec, szkorbut). Z ſkórek malogranatowych naparzanie, dzięgnę z uſt oddala, gdy nim będą płołane uſta. Cresc. 427. Każdodziennie uſta płoćać czyſtą wodą, aby uchodzić dziejeń i szkorbutu. Haur Sk. 407.

DZIEIE ob. Dziać. DZIEIE, - ieriów, plur., 1) co się działa lub źłało, i opisanie tego, Gieſchichten, Hiftorien. Vd. djanje, zhuda, hiftoria, perhodesh, pergod, sgod, pergodba; Crn. pergodba; Sla. dogadaj, hiftorie; Rag. djella; Crn. pripovezt; Sr. 1. ſtawwiźne; Rs. dět, děwnią, повѣпинiec. Księgi dziejeń Apoſtolſkich, napiſane od świętego Łukasza. Leop. Act. 1. die Bücher der Apostelgeschichte. Dzieie roczne Węgierskie. Krom. 565. annales). Vd. lietne bukve ob. latopis. Roczné dzieie kościelne, wybrane z rocznych dziejów Baroniusza,

przez X. Piotra Skarg. Dzieie Górnickiego. §. dzieie - dziela, działania, czyny, sprawy, Thaten. Jakie dzieie, takie pienie. Simon. Siel. 55. Przeszłych dziei doświatczenie. Jabt. Tel. 67. Pauzaniasz i Lizander dziejami swemi pańſtwo Lacedemońskie rozszeryli. Budn. Cic. 40. §. ſtare dzieie wspominasz. Cn. Ad. 1087. - Teat. 26, c. 35. (za króla *gwożdzia). **DZIEIODZIW, u, m., poet, czyn zadziwiający, eine Wunderthat, bewunderungswürdige That. Aza kto ieszy chětliwy Wspomni iego dzieiodziwy. Groch. W. 493. DZIEIOPIS, a, m., DZIEIOPISCA, y, m., hiftoryk. hiftorygraf. der Gieſchichtsreiber. Vd. pergodoun pisar; Rs. Děbeniſćameль, повѣбсмовамель, би́тмопи́са́мель. Powinnością dzieipisa ieſt, powiadać o rzeczach, tak, iak się źały. Kras Liff. 2, 119. Naruszewicz, dzieipisow Rzymiſkich człoń pierwsze, Tacyta, przelał na oyczyſtą mowę. Zab. 12, 18. Dzieipisca ſlary Gades miaſto to nazwał. ib. 13, 248. Nar. Nie wszscy dzieipisowie maią podobne sobie przymioty. Mon. 73, 560. Dzieipis roczny Ross. namponiuncyby. cf. Latopis. DZIEIOPISARSKI ob. Dzieipisny. DZIEIOPISMO, DZIEIOPISTWO, a, n., Hiftoryografia, die Gieſchichtsbeſchreibung. Rs. Děbeniſćanie, bı́tmопи́са́нje: W dzieipismie przyczyną głównieyſzys w rządach odmiń dochodzić. Stas. Zam. 8. Rzymiſkiego dzieipisma ksiazę, Salluſt. Zab. 10, 227. Dzieipismo rzeczy przyrodzonych. Rog. Doſ. 1, 2. hiftoria naturalis, die Naturgeschichte. W dzieiopiftwie przywoćićy rodowitely ięzykiem pisać. Mon. 73, 152. DZIEIOPISNY, a, e, DZIEIOPISARSKI, a, ie, dzieie opisujący, gieſchichtsreiberisch, hiftorisch. Vd. pergodoun; Rs. Děbeniſćanie, повѣбсменый. Ty sám lepiły ogłosisz dzieipisnym piórem Tryumfalne zwyciężkich zaszczytów rydwany. Hor. 1, 247. Dzieipisarska księga. Zab. 8, 102. ein Gieſchichtbuch. DZIEIOPISOWSKI, a, ie, od dzieipisa. Crn. Th. Gieſchichtsreiberſt: Powinnością dzieipisowską ieſt, prawdy dochodzić. Ld.

DZIEK! dźwięk 1 słowko oddaiące ton iakił usłyszany, osobliwie dzwonkowy. tin! tin! Sanie za saniami dziej, dziej dziej, dziej. Teat. 36, c. 10. §. Subſt. dziej, u, m., odgłos, Getone, Geflingere. Usłyszałem dziwny hałas, dziej, brzęk, właśnie iak jańcuchy. Teat. 5, 66.

DZIEKA, i, ž., *DZIEK, u, m., in plur. DZIEKI, - ów; Bh. diſa, diſh; Slo. diſh, děkowanj; Sr. 1. dżak, dāck; Sr. 2. jaſk; cf. Suec. tack, Jsland. thaegr, Angl. thanks, -dziej, wdźięczność, Graec. δεχτυς wdźięczny), der Dank; w inszych dyalektach słowo to bierze się na insze znaczenie; Bs. dika, cjaſt, postcenje honos, laus; Rg. dika, dćnos decorum, dika gloria, dicitise gloria; Cro. dika, szlava gloria, dichenye, - czečenie, cześć; Cro. dichiti - chwalić, sławić; Przeciwnie zaſ dzieja, podziękowanie wyraża się Vd. hvala, sahvala, sahvalenje; Crn. sahvála; Cro. zahvalnozt: Dl. hvale; Hung. halandas; Ross. благодарение, возблагодарение; Ee. дарствительное). §. obsol. dobra wola, zezwolenie, die Einwilligung, der freue Wille; tylko w tych sposobach mówienia: wziętek z dobrowolnie, freywillig, gutwillig, oppos. bez dzięki, *przez dzięki (cf. bez. Slo. bez děk, dotic nečtic, nepowolne, Ger. wider eines Dank, wider des Henkers Dank, d. h. durchaus, schlechterding, ab-

590 *DZIEK - DZIEKCZYNIENIE.

DZIEKCZYNNY - *DZIELACIEL*.

solut, koniecznie, niewstrzymanie. n. p. Chec sobie sam zadać śmierć przez dzieci, Wys. Aloy. 85. Jan Kropido chcił bydź przez dzieci arcybiskupem, iakoś był coś trocheę. Bielisk. Nr. 254. §. z musu, gwałtem, przymuśnic, gezwangen, wider Witten. Proszę, abyscę przez wszelaką okazyą, badł w dziek, bądź bez dzieci, dołośitwo iego na pamięć przywodzili. Weresz. Kegl. pr. Wozdono ie bez dzieci, a z gorazkim przymuszeniem. 1 Leop. 2 Mach. 6, 7. Kupido, icšć się do ręki Dołtanie, wiedź, nie folguy, i prowadź przez dzieci. Sim. Siel. 22. Jakożeś to sprawił oną słów gladkośią, Ze co wrócić przez dzieci mieli i z niewoli, Do Pańkićy i poszechnyje fklonili się woli. Tward. Misc. 149. 2) oświateczenie wdzięczności, der Dank, das Danken, Die zeugung der Erkenntlichkeit durd Wórré. Jaka ceść, taka dziecka. Dwor. C. 3. (jakie ceznowanie, takie dziecko-wanie). Francuzi Katarzynę królową witali, skąd dziek brali. Stryk. Henr. A. 3. Z twoيۆی تyle dobrodzicîytw odebrałem ręki, Ze mi inż trudno za nie zdolne czynić dzieci. Nar. Dz. 3, 46. Obrócił się Poliarch, chcąc uczynić dziekę. Pot. Arg. 4. Za to ia dziękę płudam przed bogiem sowito. Zas. 13,411. W sercach waszych Panu zawydy dzieci wzdawiając za wszako. Weresz. Kegl. 79. Ja wielbię niebo przy pokornym dzieku, Zws iż uszledi ręku. Teat. 44, b. 24. Nie mogę dyczyć dziełów czynić bogom, iż... Teat. 59, b. 15. Bogu dzieka, bogu dzieci, chwala bogu, Gott sey Dank, Geisteb! Bogu dzieci, uratowaliśmy go. Teat. 54, c. Dit. et 55, b. 51. Dzięka tołie, Oyeze, żeś mną, ftworzeniem twoim nie wzgardził. Wys. Kat. 418. y. wzięльнość, Dank-berkriß. On zaś do nichia wzniosłsy obie ręce, O wie-kopomnye bogom słu bil dzięci. Chrośc. Fars. 455. §. Mięy go dziek - wzięcznym ci ia za to, ich biał bit dafür dankbar, habe meinen Dank dasfür. Rzekł pan do sługi, który dwa talenta zyskał, mięcy go dziek, słuło doby i wierny. Leop. Martn. 25, 25. (dobrze! Bibl. Gd. ey du frommer u. g. St. Luther). Miężyę go dziek, słuło doby, iżes na tym male był *wierzen, Leop. Luc. 19, 17. (NB. ob. dzięczynienie i t. d.). *y. *DZIEK ob. Wdzięk.

DZIEKAN, a, m., z łac. decanus, *Bh. dékan, oafen; Sta. dekan; Bs: sjąkan, diak clericus (Cro. ciak - żak); Vd. tehant; cf. dyakon; Angl. Dean. Gall. Doyen, der Dechant. flarszy nad księzą. Xiqdz. 25. Dziekanowie, co widzę u nas w obyczau ieſt, są miało pasterżów; a w niektórych kościołach maią staranie o duszach lu-dzich. Modrz. Baz. 526. Przyniesiono plebanowi zapo-wiedzenie księza dziekana wizyty i kongregacyi deka-nalné. Xiqdz. 191. Dziekanem bydź Ross. *डाकोनेम-बोबान्य. DZIEKANIA, ii, ž., pomieszkanie dziekańskie, die Dechaney, Dekancy, das Decanat, die Wob-hung d. s. Dechant's. Vd. tehanja, tehantia. - §. ob. dziekańtwp. DZIEKANSKI, a, ie (Bh. dékanſh, gahenſh; Vd. tehanſki, tehanton), od dziekana, Dechanten-, den Dechant betreffend. DZIEKANSTWO, a, n., Bh. dékanſki, gahenſki; władza i urząd dzieański, das Decanat, die Wurde eines Dechanten. Pim. Kam. 150. DZIEKANOWY, a, e, Bh. dékanuw; do dziekana należacy, dem Dechanten gehörig.

DZIEKCIOŁY ob. Dziegiemy.

DZIEKCZYNIENIE, ia, n., Boh. djekinnej, djeućinnej, DZIELCA, y, m., DZIELCZY, ego, m. Subſt., (Etym.

dziekowanie, das Danken, die Dankjagung. Jležbym dzieżczynienia winna była niebu! Teatr 49, 107. DZIEK-CZYNNY, a, e, dziękujący, dziękowny, dankſagń, Dankſagungsz, Dankz. Z pol i cienej dziękczynne za-brzmi ci śpiewanie. Przyb. Abel 15. Nie każmiy uſt, któremi pan ma bydź wielbiony. Przez pokorną modli-twę i dziękczynny tony. Przyb. Ab. 44. Na znak dzięk-czynny pozdrawią go okiem. Zas. 15, 176. Część od-dance Panu hymn dziękczyny zrobic. Za ratunek, łaskawie dany mi w chorobie. Przyb. Ab. 115. DZIEKOWAC, -ał, -nie, act. ndh., podziękować ch., Bh. dîkowati, dê-khui, Sr. 1. dyakowicъ. Sr. 2. pe šefawasch (Cro. dichiti, sziaviti glorificare cf. Lat. dico; - dziękować, podziękować Cro. zahvaliti; Rg. zahvaliti, zahvaliati, Sta. zafaliti, zafalju-jem; Vd. sahvalit, sahvaliti se, hvalo dati; Crn. sahva-liti, lónam; Rs. благодарить, благодарствовать) wzięльнość swoją za co oświateczać, danken, Dank fan; gratias agere. Dziękuię bogu moiemu, iż więcćy miż wy wszyscy ięzykami mówie. Bibl. Gd. 1 Cor. 14, 18. - Dziękować - odklaniać się, odzrawiać, wieder grüßen, danken. Klaniał mu się nizko; ale on mu nie dziękowal. Ld. §. dziękować za co - grzecznie się wymawiać z nieprzyjimowania, für etwas danken, sich bedanken, es hofflich ableschen. Dziękowie za te sławną i wolność i tru-dy, Nie uwierzysz w Pażyu jakie teraz nudy! Niemc. Pow. P. 47. Dziękuię komu z czego n. p. dziękująć a wieczerzy, nie obiecuję się, nie przyidę. Cn. Th. - porzućić, aufsagen, aufgeben, verlassen (cf. abdanko-wac). W życiu moim niewym panu nie dziękował za służbę. Teat. 19, b. 42. (ob. wypowiedzieć). Teatr zbudował, woiennym czynom podziękował. Bardz. Luk. 5. (pożegnał się z niemi). Absol. podziękował - umait. Cn. Th. 751. §. dziękować, wzięczymy bydź, obo-wiązanym za co bydź, Lat. gratias habere; Rs. воспага-годарить; zu verdanken haben. Mowiemy: dziękuję sobie, żem téy a téy, za żonę nie wziął; dzięknie so-bie, iżem się z tym a z tym nie powinowałci. Gdy to tak mowiemy, tedy, się chłubimy sami, używając tych słów, które bywają, gdy kto za co komu dziękule. Gorn. Scn. 553. DZIEKOWANIE, ia, n., oświateczenie wziężności, das Danken, die Dankſagung. Jakie cze-ſtowanie, takie dziekowanie. Cn. Ad. 298., Sr. 2. šifc-wanne. *DZIEKOWANY, a, e, Zle się mówi: bydź dziękowanym od drugiego. Gol. Wym. 208. DZIEKO-WNY, a, e, od dziękowania, dziękczynny, Dankz, Dankſagungsz, Rs. благодаритежный. Ofiary dzięk-kowne. Budn. Exod. 24, 5. (ofiary dzieków czynienia. Bibl. Gd.) Dankopfer.

Pochodz. podziękować, oddziękować; wzięk, wzięczny, niewzięcznik, odwzięczać, zawdzięczać, wy-wdzięczać.

*DZIEL *DZIEL adv., częścią częścią, bądź - bądź, theils - theils. Celniki u żydów za gorsze miano, dziel, żeby się żydzi podatków nie nauczyli byli dawać, dziel że też samych celników było wielkie niemilosierdzie. Seh. 22.

*DZIELACIEL, a, m., Działacz, czyniciel, der Thäter, der etwas thut, ausübt. Odeydźcie odemnie dzielaciele nieprawości. Budn. Matth. 7, 25. (którzy czynicie nie-prawość. Bibl. Gd.).

DZIELIC - DZIELIC.

dział); Bh. délič; Sr. 1. djełlicer; Vd. deliuz, resdiel-
nik; Ross. Abāliimexā; Rg. djelitegl; Cro. delitel, del-
nik; Dl. podelitel, dilaz); dzielnik, podzielnik. Któż mię
poftanowił sędzą abo dzielczym nad wami? Radz. Luk.
12, 14. Sędzą abo dzielęą. Bibl. Gd. Sekl. Luc. 12.
Odym. Sw. Qq. 3. DZIELCZY, a, e, od działu abo
dzielenia, Theilungsz. Bh. diłći. Dziły maią bydź
przez lity abo rejeſtra dzielze, wzmocnione. Oſlr.
Pr. C. 1, 92. Litye dźieleze. Stat. Lit. 503. Trans-
krya dźieleza. Czack. Pr. 72. DZIELIC, il, i, act.
ndk., podzielić, rozdzielić dk., qu. v., Bh. délit, zdě-
kiti, zděłowati, deljwam; Slo. dilim; Sr. 1. dźiškic,
djilim, dijilu, djelu; Sr. 2. želisch; Crn. dejiti, dejim;
Vd. deliti, dòlit, tallat, talati (cf. Gall. tailler); Rg.
djeliti; Slav. dilič, Cro. dilič; Bosn. dilič, podliči,
resdiliči; Rs. Ďbālmb (cf. Gr. διελειν, διαίγω, Aeth.
ηθυν separatus fuit). cf. dział, theilen. §. rozdzielac
na części, in Theile zerlegen, theilen. Każda ciało daie
sie dzielić. Ld. Pisarz ten dzielo swoie dzieli na cztery
crości. ib. - Arithm. dzielić liczę przez drugą, ieſt to szukać,
wiele razy pierwsza z tych dwóch drugą w sobie zawiera.
Jak. Mat. 1, 38. dividiren. O dzieleniu liczb. ib. vom
Divibiten. Cro. delenye; Vd. sdelenje, lozh (cf. łęćza,
łączyć) ob. dywizya) sposób ieden o pięciu rachowania.
Sol. Geom. 3, 77. Dzielacy, dzielnik, diuisor, liczba,
która drugą dzieli. ib. §. tr. Sofokl z Eurypidesem dzi-
lili Ateny, Dugi z sobą spór wiodąc o pierwszeńftwo
sceny. Dmoch. Szt. R. 45. dwoli, różnili, sie theilen
Athen; die Meynung Athens war getheilt. Wätpliwość
ta dzieli różnie umysł iego ponry Zab. 15, 15. Kniać.
Oto płače, oto kwili, A płacząc serce me dzieli. Groch.
W. 366. kraie, sein Weinen zerſchneidet mir das Herz,
§. dzielić co od czego, oddzielać, przedzielać, trennen,
absondern, theilen, scheiden. Ta nieprzytomność, co
nas tak długo dzielita, Tereso serca tego dla mnie nie
zmieniła? Niemc. Pow. P. 40. §. dzielić drugich czym,
podzielać, rozdzielać co między drugich, unter andere
vertbeilen, andern theilen, die Theilung unter ihnen ver-
treten. Drugich dzieląc, siebie nie zapominy. Cn. Ad.
216. §. Dzielić co komu, komunikować, udzielać mu,
einem mitttheilen. On tak sąsiadowi swoje myśli dzieli.
Dmoch. Fl. 39. Ach na cożescie tak wiek rozsrządzily
fata? mnie zbyt drugie, synowi dzieląc krótkie lata!
Minas. Auz. 51., Rs. сприобщима. 4) dzielić co z
kim, uczęsnikniem się robić, Theil sichnen. Dzielimy
ukontentowanie, które wzbudza pomyślna spraw pu-
blicznych nadzieia. Gaz. Nar. 1, 92., Rs. сприобщи-
мися, приласимься, учасвовамь; Ec. общá-
мися, сподвизамися. Dzielacy co z kim, spólnik,
uczelnik, particeps, der Theilnehmer, Vd. doleshen;
Rs. участный; Ec. обществующий, общникъ, об-
щёникъ, сообщникъ. oppos. безчастный. DZIE-
LIC się (podzielić się, rozdzielić się dk.). §. passive
dzielonym bydź, getheilt seyn oder werden, sich theilen.
Ec. часывоватися. Licza 15 na 3 części sie dzieli.
Łesk. 2, 8. Pańftwo to dzieli się na trzy króleftwa. Ld.
§. Recipr. dzielić się czym z kim - podzielić między so-
bą, sich in etwas theilen, sich theilen. Zbóycy niespra-
wiedliwie wydzieraią, a sprawiedliwie się dzielą. Rys.

DZIELKO - 2) DZIELNIK. 491

Ad. 81. Dzieli li się żołnierze zabranym łupem. Ld. - Dziel-
my się, laſt uns theilen, tak mówimy, gdy kto co znay-
dzie. Cn. Th. Dla tego się bracia dziel, że ieden
słóko iada, a drugi gorzko; ieden słono, a drugi kwaśno.
Rys. Ad. 11. cf. rozbrat. §. dzielić się, różnić się, oddalić
się od czego, sich trennen, absondern. Racz bydź zemną;
a ia nigdy od ciebie dzielić się nie chce i przy tobie
trać wędę. Skarg. Zyw. 2, 344. Oczy nabożeń w nie-
bo obróciła, J przed śmiercią się z światem iuž dzieliła.
P. Kchan. Jer. 39. To są te artykuły wiary, któremi
się dzielimy od poganów i odszepieńców. W. Pofl. M.
493. Zegnam was, bądźie zdrowi, mili przyiaciele,
Spieszę, gdzie mie bóg wzywa, inż się od was dzielę.
Zab 9, 200. Koffok. DZIELKO, a, n, zdrln. rzeczw.
Dzielo, das Werſchen. Bh. pránciſa; Sr. 1. dźewko; Crn.
delze, delzheze; Ross. nożbáje, podbáka.

DZIELNICA, y, ž., część komu udzielona, der zu-
geſſalle Theil, der Antheil (cf. Bh. dělnice operaria,
djilnice, diłna warsztat; Cr. delnicza; Dł. dionica par-
ticeps facta; Cro. delovnicza ofjicina). Bifkup ten
utrzymywał, że to mięsce ieszcze do iego dzielnicy al-
bo dioecesis należalo. Skarg. Dz. 837. §. część od dru-
giyę oddzielona, die Abtheilung. Bozka w pięć
dzielnic ziemię usadziła. Zebr. Ow. 2. plegane pasy, fre-
zy zonae). W mieście, kwatera domów oddzielonych
od drugich. Cn. Th. domów szereg w mieście, który
można obeyšał iak wyspę. Włod. ein Viertel oder Quartier
cinär Stadt, cf. połać, pierzeia). Powſtal ojień w dzielnicy Ba-
lata, quartier. Pam. 33, 203. Dzielnice w księach abo
warsły dwie, trzy, cztery, columnae. Cn. Th. die Colum-
nen, die Spalten in den Büchern. Księga o dwu dziel-
nicach czyl i warſtach. Włod. Dzielnica rodu, komu
herbu - poboczną linią, Gall. branche, die Seitenlinie
(cf. prydomek). Dzieluica herbu, część tarezy herbu
czymisł oddzielona, die Abtheilung in dem Schilde eines
Woppsins. §. Dzielnica woyſka abo artyleryi, dywizya,
zańczna ich część. Jakub. Art. 4, 291., Ross. cnapw.
§. dzieluica, to co iedno od drugiego oddziela, die ab-
theilende Sache, die eines von dem andern trennt, n. p.
miedza, der Main zwischen den Feldern. Cn. Th. §. róž-
ność, der Unterschied. Cn. Th. DZIELNICZY, a, e,
dzieliczy, dzielący, theilend. W łamanych liczbach, nad
liniąką podzielna czyl do podzielenia dana, a niżyż li-
nielly dzielnica, czyl ta, przez którą dzieli trzeba il-
kość, kładzie się. Uſkrz. Alg. 35. DZIELNIE, adverb.
ſłowa Dzielny. 1) DZIELNIK, a, m., dzielca, ten co
dzieli. Włod. der Theiler, der etwas theilet. Bh. délič;
Bs. diglják, dilnik; Sr. 1. djełlicer; Rg. djelitegl, fem,
dieliteglicza (Rg. dionik, udionik particeps uczęsnik);
Cro. delnik, delitel; Dl. podelitel, dilacz; Vd. deliuz;
Rs. Ďbālšeъ. Któż mię uczynił sędzą abo dzielni-
kiem między wami! W. Luc. 12, 14. 1 Leop. ib. -
Kosz. Lor. 116. (dzielcą. Bibl. Gd.). Arithm. dzielnik,
licza w dzieleniu spodnia, która wyższą na części dzieli.
Soljk. Geom. 3, 77. (cf. mianownik), der Divisor; in
ben Brüchen der Renner. Jak. Mat. 1, 58. Liczba,
przez którą dzielę. Łesk. 2, 8.

2) DZIELNIK, *DZILNIK, a, m., (Etym. działać), Boh.
dělnik operarius, f. dělnice: Cro. delatnik dies laboris, opp.
niedziela), działać; Slo. dělnik cultor), robotnik, pracownik,

592 DZIELNOPŁCIOW - 2) DZIELNY.

czyniciel, der Arbeiter, der etwas macht, thut, der Thät-
ter. Obrał Salomon robotniki ze wszego ludu; a poczt
ich był trzydzieści tysięcy; a na tym počtem *dzilni-
ków (dzielników) był poftawiono urzędnikiem Adomiram.
Leop. 3 Reg. 5, 14. Odegnani byli nieprzyjaciele, i
wszyscy dzielniccy nieprawości zaburzeni byli. Leop. 1
Macch. 3, 6. (którzy czynili nieprawość. *Bibl. Gd.*).

DZIELNOPŁCIOWA, a, e, botan. maięcy pleć podzieleną,
von getheiltem Geschlechte. Kozłek dzielnopłciowy, Va-
leriana dioica, ma pleć na dwu roślinach oddzieloną.
Kluk Dyk. 3, 147., Ross. ládónb žemной.

1) DZIELNOSC, ści, ž. (od dzielenia), Bh. dijnoſt;
Rs. dßläımocßt; Vd. delitlivoſt; możność bycia po-
dzielonym, podzielność, diuisibilitas, die Theilbarkeit.

2) DZIELNOSC, ści, ž. (od działania), czynność
fkuteczna, wirkſame Thätigkeit, thätigke Wirkſamkeit.
Crn. děłovnoſt; Rg. delinſtvo, djellotvornos; Crn. de-
linsztvo, junachtvo, hrabrensztvo, kreposzt; Rs. dßä-
meßelnocßt, dßßствованиe; Ec. dßßtelnoßt, dß-
ßство, dßßствительность, dßßлатěelßство. Pil-
noſć iego uczyni go znacznym z osobnøy dzielności. Gorn.
Dw. 32. §. ſkuteczna władza, siła, wirkſame Kraft.
Wola ludzka nad dzielnościami dusznemi ieſt Panią. Bals.
Niedz. 1, 141. Jakaž ieſt dzielnosć przykladu, osobli-
wie gdy dany ieſt przez tych, którzy iaką zwierzchnoſć
maią nad drugiemi. Kras. Pod. 2, 276. Ze Iwa o śmierć
przyprawia tak subtélna ibrzała. Nie żelaza moc, lecz to
dzielność ręki działa. Min. Auz. 3. Dzielnosći abo przy-
mioty iego przechodzą ieszcze zacność urodzenia, którą
ma. Wys. Aloy. 210. §. meſtwo czynne, daiące się we
znaki, thätenvolle Tapferkeit. Trudno tego przeć, że
oni wygrali, Ale nam przedsię dzielność przyznawali.
P. Kchan. Jer. 81. §. zaszczyt, zaleta, die Trefflich-
keit, die Güte einer Cache. Dzielnosćią konia są spo-
sobność i trwałość. Kluk Zw. 1, 163. §. roſtropnosć,
rozsądek. Crn. Th. Klugheit, Verstand.

1) DZIELNY, a, e, od działu abo dzielenia, dzielczy,
Scheide, Trennungss, ściana dzielna, die Scheidewand.
Dzielna linija, die Trennungslinie. Dzieln kopiec. Ld.
§. co się dzielić daie, Bh. et Slo. dijlnß; Bs. digliu, raz-
digliu; Vd. delitliu; Rs. dßlämeßelny, dßßléžnyß,
dßlämnyß; Ec. čaſſtvennyß; thilbar. Liczba, która
ma bydź dzielona, nazywa się dzielną, dividendus. Jah.
Mat. 1, 38. Niedzielne bracie z pieluch sercez nosisz ze-
mną. Zab. 12, 119. Nar. nierozdzielne, nierozſtayne,
untheilbar, untrennbar. Bh. nedělny, nedjlny; Cro. ne-
delyiv incommunicabilis.

2) DZIELNY, a, e, DZIELNIE adv., od działania,
(Bh. dělny laboriosus, dělné howado iumentum; Slo.
djlnň actuosus; Sorab. 1. dielawy, dijlawy pracowity,
djělnć operarius; Vd. delajozhen, delatliu, djanſki, de-
laven; Crn. děłovne; Rs. dßlänyß gruntowny, rozumny,
zdatny; dßleugb dobry adwokat, dßßloveub tegi zdatny
człowiek; dßßmeßelnyß, dßßmeßelnyß ſkuteczny, dß-
ßственный mnożny; Cro. della virſtrenuus, cf. *delijunak;
Ec. dßläsſный, dßßственный, dßßствительный,
coßßmeßelnyß, dßßлатěelnyß. §. ſkuteczny, czynny,
thätig mit Erſolg. Bog dał dzielność słońcu, ziemi,
zwierzętom, aby nami pokazał wszechmocność swoję,
która więcćy w dzielnych t. i. działających, niż bezdziel-

3) DZIELNY - DZIEŁO.

nych wydaie się dziełach iego. Boh. Djab. 20. Mowny
ięzyk, ale niedzielny maią. Bals. Niedz. 2, 87. Co
innego bydź pracowitym i czynnym, a co innego dziel-
nym: dzielný dorabia się ſkutku swojej pracy, widzi
dziela swoicy roboty. Ld. §. czynny, pracowity, thätig,
arbeitsam. Trąd między dzielnemi pszczolami. Ion. Wor.
45. §. odważny, Rateczny, odważnoczyny, standhaft,
thätig, wacker, muthvoll. Cro. kreposzten). Prac nie
znosi, tylko umysł dzielny. Zab. 16, 206, Zabt. Dziel-
ny człowiek, i w nieszczęściu nie zwątpi o sobie. Ld. Rs.
remitvnyß. §. dzielny, w działaniu gorliwy, eifrig, mit
Eifer thätig. Naszą przywarą ieſt, iż początki zawdzy
żywe i dzielne; im zaś dłuższa trwałość, tym większe
osłabienie. Kras. Pod. 2, 155. §. ſkuteczny, ſkutkuia-
cy, wirſam, kräftig. Operacyją możemy zwać działa-
niem, abo dzielną mocą. Skarg. Dz. 636. Dzielnąž to
przecię rzecz Monarchów czyny, Skoro król uciekł, wszy-
scy za nim w nogi. Kras. Mysz. 31. Dzielnym, ſkutecz-
nym uczynić Ec. obdßaßствовали. §. mocny, tegi,
ſtark, kräftig. Pachną dzielnie Pełne kosztowny per-
fumów kadzielnie. Hor. 2, 79. Nar. Dzielnievsze by-
wało dawniły piwo z serem, niż teraznięysze herbaty i bulio-
ny. Kras. Lіſt. 63. posilnięysze). Dwa miesiące mijały; a moc
żalu mego równie dzielą iak dnia pierwszegobyła. Stas.
Num. 2, 74. §. dzielny rumak, wszyſtkie enoty dobrego
konia maięcy, żwawy, ognify a przytym kształtny, Ld.
ein treffliches, muthiges Noß. § rozsądny, roſtropny,
bacznny. Crn. Th. klug, bedaſtam.

3) DZIELNY, a, e, działowy, od dział abo armat, Ca-
nonen =. Szaniec dzielny tak wysokie mieć ma zaszczyty,
żeby działa dobrze okryły. Archel. 2, 32.
DZIEŁO, *DZIŁO, a, u., (Etym. działać, dziać) - Bh.
dilo labor, opus, negorium; děło działa, armata; Sr. 1.
djicelo, dješwo praca; Sr. 2. želo, žwo; Kg. djello; Bs.
djello, dillo, posao; Sł. dillo, Dt. dilo; Cro. delo;
Hg. dolohg; Vd. delu, djanje, delanje; Crn. delu, dei-
lu, dijanje; Rs. dß'lo, dßßsto ( = 2) sprawa, pro-
ces); Ec. содßлованіе, дßßствіе, дßßlo. *§. praca,
robota, die Arbeit, die Můhe. Miał Cesarz Zygmont z
Wenety dziela dosyć. Bteſſk. 271. Gdy miał Bolesław
ieszcze dzieło z królem Czefkim, poczęła Ruś o sobie ra-
dzić. Bieſſk. 84. Z Tatary różne ieſt dzieło, aniž z in-
szemi; a trzeba z niemi umieć. Bieſſk. Kr. 468. §. dzie-
ło, n. p. dzieło rycerſkie, - służba woienia, rycerſkie
rzemiosło, der Kriegsdyenſt, das Kriegsdyenwerk. To-
warzysze maią się bawić sposabianiem konia do dzieła.
Vot. Leg. 2, 1698. Szlachcie w dziecińſtwie ma bydź
wychowany w naukach, gdy podrośnie, w rycerſkiem
dziele, w gospodarſtwie. Petr. Ekon. 95. Przez wszy-
ſtek czas nic innego niebył żywot tych ludzi, tylko uſta-
wiczne dzieło woienne. Ktok. Turk. 3. Durny a młody
basza, i Polſkiego dzieła. i sposobów niewiadom, na
hakby siła ich narazil. Tward. Wład. 30. (trybu wio-
wania). Nieprzyjałočka rozumu dobrego, Miftrzyni kra-
dzieży i dziela nocnego. Paſſ. F. 223. (roboty nocny-
łotrowłwa, Nachtarbeit, Liederlichteit, Dieberen). §. funk-
cy, robota przyznaczona, die Funktion, bestimmte Ar-
beit. Naukę i rozsądek nadać i udoſkonić, ieſt dzieło
dobréy edukacyi. Monit. 65, 239. Abym uczynił wołą
tego, który mię posłał, i dzieło iego dokonał. Sekl. jan. 4.

Wątro-

*DZIELORODNY - DZIEN.

DZIEN.

595

Wątroba dobrze swoje dziełą robi. Tr. Zaczął dzieło urzędu
swego. ib. Dzieło dołtoieńtwa iego tego po nim wyciąga. Tr.
§. czyn, die That. Dziełmi się pańtwa wznoszą, a nie
słowy. Kras. W. Ch. 81. Zniknęły owe Ery i nowe i
dawne, Te tych a owe tamtych królowi dzieły sławne.
Dmoch. Sad. 47. §, skutek działania, das Werk, (das
durch Handel und Thatigkeit hervorgebrachte). Szczęście
narodu naszego terazniecyse dźielem ięt tego mądrego
króla. Ld. - Uczone dzieło pismo, księga, ein gelehrtes
Werk, ein Buch. Rs. сочинение, мворение. Dziela X.
B. Naruszewicza zawierają wiersze iego, t. i. satryy,
ody, łiryczne wiersze. - §, rzecz, sprawa, eine Sache.
Mołkiewski posłył swe z dobrym dziełem i zupełnie mo-
cą do króla posłał. Bielsk. Kr. 711. Hetman potkawszy
gońca, który się wracali z dobrym dziełem od boiarów du-
mułnych do naszych komisarzow, i on wracali się z woy-
skiem, Boh. Ossol. 1, 101, z czymś i dobrej, mit etwas
Guten, mit guten Vorflägen. Opuszczają też dzieło,
kładąc samo z dobrym przytechali posłowie ob. Dobry.
NB. Vd. dłu = dia: wegen, n. p. dla mnie Vd. sa-
mojedelu; dla ciebie Vd. satvojedelu; dlaczego, za co,
Vd. sachesdelu). y, dzieło, dzielność, lepskość, tegoś,
Wackereit, Trefflichkeit. Klacz ta paś musiła, Cho-
ciaż równy wrodą i dziełem nie miała. P. Kchan. Orl.
1, 46. *DZIELORODNY, a, e, ie ado, rodzacy dzie-
ła, Werke hervorbringend. Francuzki gościce naczynia
dzielorodne psuie. Sak. Probl. 212. (członki rodzayne,
die Seugungsglieder). DZIELOWY, a, e, dziełom na-
leżacy, dziela sprawiacy, dzielny, działający co, (Op-
posit. Bezdielny). Stworzył to słowo Knappi, na wy-
rażenie myśli Kwintyliana; poeticae (a potres) artes
sunt, quae post actum opus rei quinque, ut pictura.
Niby to effectuare, Werke hervorbringend, Werke erzeu-
gend und hinterlassend. ob. dźielorodny.

Pochodz. ob. pod stowem Dzień.

DZIELSIMIN, DZIELZAMIN, GIELZAMIN, u, m., Jt. al. Gelsimino; Bs. cemin; Cro. gelzemin, jalsemin; Hg. gel-
semin; Rs. Ясмины. Jasminum Linn. rodzay rośliny;
ktoły się sadzi przy kratkach z łat, aby nie leżał na zie-
mi. Kluk. Dyke. 2, 54. der Jasmin. Gieksaminy endzo-
ziemskie, Jasminus eroticus, wielorakie są, wszystkie z
przyjemnym zapachem: Katalonśki. Hispański, Judyyski.
Kluk. Rosl. 1, 230. DZIELSIMINOWY, a, e, Jasmin:
Rs. Ясминыны. Bobkowe, granatowe, dzielsiminowe i
kwitnące drzewa, goścince tey wyspy bramuią. Tr.
Tel. 152.

DZIEN Gen. dnia, m., Eh. den, due; Slo. den'; Sr. 1,
djen, děn; Sr. 2. žen, G. dua, obs. nom. duo; Eg. dan;
Cro. dán, dén; Bs. dán; Sla. dán; Vd. den, dan; Crn.
dan, dneva; Rs. денъ, дна; (cf. Turc. dan diluculum).
Angl. day, Fries. Dy, Hibern. dia, lat. dies, diu, Dan,
dag, Anglos. daga, Ger. Tag; cf. Hebr. אַגּ, Graec.
ήμεσα, Germ. Schein, Schimmer). der Tag. §, Dzień,
obecność słońca nad horyzontem. Wyrw. Geogr. 47. der
Tag, die Anwesenheit des Sonnenlichtes. (Oppos. noc).
U nas tedy dźień, kiedy nam słońce świeci. Smotr. Ex.
45. Skoro mały dźień, poki ieszczce nie było dobrze
widzieć, niewiele rycerstwa swoego ukazał. Kosz. Lor. 154.
(skoro świtalo, zmierzchało się, sobald der Tag graute).
Dzień się robi, dnieie, es wird Tag, es taget. Już też

Tom I.

Dzień iak wół. Zab. 15, 181. iuż nierano, iuż słońce wy-
soko, es ist schon hoch am Tage. Po iasnym dniu chmury
naftawaią. Kotak. Cat. C. 2. chmurzy się, zacimba się. Do
dnia wstawać, i zdrowiu i naukom, i gospodaritwu poży-
teczna, Petr. Ekon. 13. Ku dniowi, przed świtem, vor
Tages Anbruch. Warg. Radz. 302. Równo ze dniem
wszytko było do potogotiu do dalszey podroży. Kras.
Pod. 2, 13. równo ze świtem, mit Tagesanbruch. Szołą-
na dźień godzinę zegar bił ratuszny. Pot. Zac. 122. t. i,
szółtą z rana, sechs Uhr in der Frühe, die sechste Früh-
stunde. (Oppos. szołta na noc). Już dobrze po północy
na dźień się skloniło. Bard. Traj. 203. Już dobrze na
dźień, idźmy teraz. Teat. 27, 158. es ist schon hoch am
Tage. Z obudwu łron długo na dźień z równą nadzieją
zwycięstwa, bitwa trwała. Stryik. 545. - Na łóżku dnia
białego w puchu czekał. Brud. Oft. C. 7. długo na dźień,
bis an den hellen lichten Tag. Vd. per svietlen dnij. Nie
tylko w nocy to się dzieie, ale tez i šrzód *biała (biale-
go) dnia. Petr. Ekon. 153. Miał dźień biały, czemu
nie ogładał, nim kupił? Klon. Wor. 66. es war ja heller,
lichter Tag? Jeft to prawda tak iasna, iak słońce bez pla-
my. Zabl. Amf. 45. Pewnieysza to, niżeli ten dźień.
Warg. Wal. 344. Radbym tam ieszczere za dnia źanąć -
poki ieszczce dźień, przed wieczorem, noch bei Tage.
Słońce w południe zapadło, zwątpili o dnu ludzie.
Bardz. Luk. 13. (o powrocie dnia lub światła, sie verzwei-
selten an der Rückkehr des Tages, des Tageblichts). Cho-
dźić w dźień za ładami musiałem licznemi, W nocy zaś
opłokiwać nieszczęście czas miałem. Jabl. Tel. 19. Vd.
po dau, podni; Crn. sa dne, podnjevi; Sor. 1. wiednio.
Lubi spać w dźień, a lańc po nocy. Teat. 35 b. 61.
W dźień do mnie przychodzą, nie w nocy, Ld. bey Tage oder
am Tage. We dnie teraz gorąco iechać, lepiey wieczo-
rem, bey Tage, am Tage. Dniem iechał, a nocą od-
pozczywał przez dźień, den Tag durch. Dniem i nocą
iechałem, żeby na czas źanąć, Tag und Nacht. ib. §.
Dzień dobry! Przyby. Ab. 20. pozdrawianie zwyczayne z
rana, Bh. dobre gitre; Sr. 2. dobrejtscho; Slo. dobro ju-
to; (cf. intro, cf. rano, guten Morgen! Przychodzę
dzieb doby powiedzieć We Pann. Teat. 29, 62. Na
dobry dźień grają, wesele opowiadają. Dar. Lot. 26. cf.
heynał, sie spiclen zum Guten Morgen, d. i. das Mor-
genlied. §. 2, dźień, czas obecności słońca nad horyz-
tem, der Tag, die Zeit der Gegenwart der Sonne über
dem Horizonte. Dzień bierze się też za ten czas, który
iełt od wschodu aż do zachodu słońca, i zowie się dniem
artyfycyalnym. Kal. 59, M 4. Dzień, według biegu przy-
rodzonego, zaczyna się od wschodu słońca. Karnh. Kat.
168. Dawniey w prawie naznaczano początek dnia, od
wschodu słońca, a noc od zachodu. Oftr. Pr. Kr. 1, 504.
Dni zwyczayne rachnią się od rana do wieczora. Stas.
Buff. 48. Dzień artyfycyalny poczyna się na wschodzie,
a kończy na zachodzie. Zebr. Zw. 31. Dzień się rodzi
rano, umiera w wieczor, nazaiutrz z martwychwstałe. W.
Peł. W. 557. Po złym driu, zła noc. Burl. A. 4. Dzień
i noc, Tag und Nacht; Sla. dán i nòch; Cr. dan y noch;
Eccl. dnehoщно, всенощедémсвѣе, чѣбъ сумки,
и дěń и ночь. Wrota tam są dźień i noc otwarte.
Pam. 84, 889. Przykładać ten plałtr przez dźień i noc,
to iełt, od godziny do godziny, nie zdeymując. Syr. 1225.

75

594

DZIEN.

(od doby do doby). Dzień i noc szlocham, żem ieſt daleki
Od tey, com przyrzekł kochać na wieki. Zab. 14, 227. Tag
und Nacht. Dniaby mi nie źłało, bym wszytko wyliczyć
mial. Baz. Sk. 68. Kosz. Lor. 28. Hrbſl. Nau. L. 3. (i-den
dzień za krotki, czas za krotki, czas nie wyſtarczy).
Dzień Pański, w piśmie, dzień oſtatniego sądu. Karnk.
Kat. 57. sądny dzień, der Tag des Herrn. Co to tu za
huk, co za tumult ſtraszny, Jakby sądny dzień przyszedł
na mnie własny. Jabt. Ez. 101. der Gerichtstag, der Tag
des jüngsten Gerichts. Dzień sądowny, niesądowny,
ſaſlus, inſaſlus cf. rata, rok, roczek, Gerichtstag, Ge-
tichtstermin. Każą mu po trzykroć pewnych dnio (dni)
u sądu bywać, a tak zawsze na dniu szkoduie. Chetm. Pr.
135. na czasie, czas traci, er verliert den Tag, die Zeit,
den Termin. Bs. dangubiti terere tempus. Powszedni
dzień, Bh. wſſednij dźń; Crn. dělovnek, der Werktag,
oppos. niedziela, święto. Dzień czyty, przeznaczyony dla
niego dzień, jemandes Tag (cf. koley). Eccl. dnevní-
česłavo, Dnevanje; Gall. dejour. Przychodzę Wc Pa-
na golić, wzszakże dzisiay dzień Wc Pana. Teat. 20, 99.
Dzień nieszczelwiy, ein unglücklicher Tag (cf. zła godzi-
na, cf. czas, cf. gwiazda). Wierzą, że to dni same przez
się sprawuia burze, niepogody, choroby, przygody. Zabr.
Mt. 453. W zły dzień z Paryży wyiechać musiał, i tu
dnia fatalnego źanłan. Teat. 53, c 59. Medic. Dzień są-
dowy, krytyczny, lekarſki abo chorobny, vzdrowiu lu-
dzkiemu, abo też drzewom, owocom szkodliwy, abo nie-
bezpieczny, decretorius. Cr Th. ein crítischer Tag, der
der Krankheit den Ausſchlag giebt. Dni te, w kiörte na-
tura materyą gorączki czyniąć, wypędza i wyprowadza,
albo złem zbytecznem podlega i przewyższoną bywa,
wizowią dniami sądowemi, lub krytycznemi, dies iudicato-
rios vel criticos. Według Hippokratesa dzień 3, 4, 5, 7,
11, 14, 17, 20, 24, 27, 51, 34, 40, 60, 80, 100, 120;
nad ten oſtatni dzień gorączka wychodząca, w długą cho-
robę się przemienia, i imieł gorączki gubi. Krup. V. 454.
Dzień naydułszy w lecie der klingste Tag. Dzień naykrotszy
w zimie der kürzeste Tag im Jahre. ob. przesilenie słonecznej.
Dzień imienin, imieniny, der Namenstag, dzień narodzenia
czyiego, urodziny der Geburtstag ob. Janowiny, Piotrowiny.
Cr Th. cf. rocznica, uroczystościć. Dzień przed uroczystością
ob. wilia, przedzień, przedjutrze, Vortag, Vorabend.
Przybyszowy dzień, włtawiany, wstawka, wkładany, przy-
datny, ob. przybysz; Przeſłepny dzień ob. przeſięp, der
Schalttag. Wzorayszego dnia szukas. Cr Ad. 1148.
szukas gdzie czego niemasz, du suchſt den geſtrigen Taq.
Dzień iazdy, iter diei, droga dnia. Cr Th. eine Tage-
reise, Tagefarth. Dzień odjazdu = ten dzień, którego kto
odjeżdża, der Tag der Aukreise. Na dzień, na ieden dzień,
n. p. na dzień mu ſtraće dałem, auf einen Tag. Za dzień
to zrobi, w przećiagu iednego dnia, in einem Tage, ali-
ter za dzień robić komu, za dnuową powinność, dzień
odrabiać, tagwerken, den Tag abarbeiten. Dzień, pań-
szczyzna iednego dnia, ein Frohntag, ein Tagewerk. Ne
zagonów poddany trzyma, z każdego dzień chłopſki,
dzień kobiecą pańszczyzny odbydź musi. Mon. 68, 198.
Bs. nadnićą. Dzień przepędzić Rs. dnevamb, dniejo,
Eccl. dnevnštvую; Gr. ἡμερεύω. Eccl. чрезданство-
вань, przez ieden dzień przetrzymany. Dzień wypo-
wiedzieć, słužbę wypowiedzieć, den Dienſt auſſagen.

DZIEN.

Ona iuž do prawdy światu dzień wypowie, i czyni pro-
fessyą. Tward. Wt 12. (pożegna się z światem). - ſ. 3.,
Dzień przyrodzony, od północy do północy, zamyka w sobie
godzin 24. Solsk Geom. 3, 19. Zeir. Zw. 31. Kal. 59.
M. 4. der naturlische Tag, von viert und zwanzig Stunden,
der Tag. (cf. od doby do doby, na dobę). Dniem lato nie
pożne. Rys. Ad. 10. parun pro nullo habetur, ein Tag macht
keinen Unterschied. Slo. geden den neni swet). Jeden dzień
wiele odmieni. Cr Ad. 506. Slo. wie dnów, neż klobą,
non omnia hodie, i iutro ieść trzeba. Nie frasuie się o
dzień iutrzeyszy. Birk. Gt. K. 17. (ob. niżey na dzień
żyie). Po dwu dniu. 1. Leop. Levit. 19. (dual. z po
dwóch dniach). Juž trzy dni temu, iak go nie widać. Ld.
Dniem wprzód odjechał przed nim. ib. Bs. prisdan, cf. lat.
pridie). Co trzeci dzień; Bh. obden alternis diebus.
Trzema dniami go uprzedził. Ld. Zbior siedmia dni zowie-
my tydzień. Ld. Dzień dnu prawdę obwieszcza, godzinom
godziny, Z pracy oyców szczęśliwe korzyštają syny. Kras.
W. 13. ieden dzień drugiemu, ein Tag ſaſtě dem andern.
§., Na dzień żyć, dzień za dzień żyć, z nie ſtarać o iu-
trzeyszym dnu, nietroſkliwym hydź, hemerobios. Mącz.
in den Tag hinein leben, ſich um Morgen nicht kümmern,
nur auf einen Tag und nicht weiter hinaus denken. Vd. en
dan shiveti). Bydlęta na dzień žiyą. Pilch. Sen. Lift. 4,
217. Na dzień žiyą, nie myślą o grobie. Pot. Syl. 520.
in diem vivere. Mącz. - Dzień w dzień, co dzień, co-
dziennie, dzień po dzień, dzień na dzień, Tag für Tag,
einen Tag in den andern, nach dem andern, alle Tage.
Cr. dan na dan, vszaki dan; Sla. svaki dán; Vd. vsaki
dan, den na den: ni dnu, da bi ne; vse dni. Crn. vsak
dan). Słonce co dzień zachodzi, co dzień wschodzi. W.
Poſl. W. 337. Co bozy dzień. Min. Ryt. 4, 258. (ob.
božy). Dzień po dzień goście. Mon. 68, 78. Ja się go spo-
dziewam dzień po dzień. Teat. 15. A. 4. Dzień pole
dnia rozkoszuią. 1 Leop. 2 Petr. 2, 13. podle dnia. 5
Leop.). Nie siecz dzień podle dnia trzech dni. Caſt. Ek.
76. (niewcząż prz. z tizy dni). Sły dzień na dzień uni-
wersały, pelne potwarzy i fałszów. Uſt. Konſl. 2, 227.
Dzień za dzień, ode dnia do dnia. z dnia na dzień, von
Tag zu Tag, von einem Tage zum andern. Znam to, że
obyzaie z dnia na dzień popsutsze. Teatr. 49. b 5. Z
dnia na dzień suknią brał pięknielszą na się. Teat. 49, b
7. Vd. od dnu do dnu, den nu den; Sła. od dána do do-
pna). Nierychło dał, a dzień za dzień odkładaić; jednak
zapomógł. Kosz. Lor. 114. b. Dzień za dzień odkładał
od iutra do iutra, in posterum differre. Mącz. Panowie,
mogąc i na iedney nodze co takowego odprawić, a wzdy
dzień za dzień odkładając. Bułn. Apopht. 135. Ode dnia
do dnia pokutem odkładał. Knlig. Her. 176. §., Dzień
gwiazdowy, przeciąg czasu między dwoma momentami
górowania gwiazdy nad poziomem. Sniad. Feo. 81. §.4.,
dzień = czas, der Tag, die Zeit. Do dziś dnia = do
tego czasu, bis diesen Tag, bis ist, bis den heutigen Tag.
Ogromni Marsowie, do dziś dnia ieszeze przez nikogo nie
pokonani. Stas. Num. 1, 81. Pod dziś dzień id., aż dotąd,
bis den heutigen Tag; Bh. podneb. Stoi ten słup ieszcze
po dziś dzień, Tr., oppos. od dnia, od czasu, seit, von.
Chryſtus mówił do Jana: wyszedlem od oyca od dniów
(dni) wieczności. Bial. Poſt. 153. Od dziś dnia będę
szukał do tego sposobności. Zabl. Roz. 89. (od dzisiey-

DZIEN - DZIENNIK

szego dnia, von Heute an). Dni owych = owego czasu,
zu jener Zeit. Oliarownik, który będzie dniów (dni)
owych... Budn. Deut. 26, 3. (który na ten czas będzie.
Bibl. Gd.). Chryftus był narodzony za dniów (dni) He-
roda króla. Bial. Poft. 153. - Dni, - życie, pasmo dni
życia, die Tage, die Lebenskage, das Leben. Smutek dni
moie króci. Kulig. Her. 8. Unarł Abraham w dobry
farości i dniów (dni) pefły. Skarg. Zyw. 1, 203. Dni
są moie Dracone na doczesny marności, i lata zielone.
Kulig. Her. 125. Po nie wielu dniach zakończył dni
swoje Mieipsa. Pilch. Sall. 135. W liście życzy mu dłu-
gich dni. Birk. Kaw. Malt. C. 2. (Vd. moje shive dni =
przez całe życie). Dni szczęśliwe pędzić, Eccl. dobro-
denkstwovatvi, благовенствую, Cr. εὐνημέω; Eccl.
благовенствіе Gr. εὐνημέσι; Eccl. bl. поденствуем-
ми ся, Gr. εὐνημέσται μοι = powodzi mi się). Bo-
dayby mieli złe dni, ci niewfytdliwi i ciężcy wyciągacze
dobrodzieyitw. Gorn. Sen. 559. Boday złe dni mieli ci
niewieścinchowie. Gorn. Sek. 558. §., uzaiutrz dzień
pleonaſt., = nazaiutrz, Tages darauf, den Tag darauf. Na-
zaiutrz dzień przed śniadaniem, prowadzę go na spacyer,
i widzę, że... Mon. 65, 248 DZIEN I NOC, Melam-
pyrum Nemorosum, gatunek krowiće rezi; rośliny tey
kwiaty żółte piękny widok czynny. Kluk Djkc. 2, 115.
Glaskraut, Peterskraut, Tag und Nacht.

Pochodz. dziennik, dzienny, dzionek, codzienny, każ-
dodzienny, tydzień; tygodniowy, cotygodniowy, każdo-
tygodniowy, dwutgodniowy. - Dniowy, czterodniowy, czwa-
rtodniowy; dnieć, odnieć, odednieć, rozednieć; potłudnie,
potłudniowy, potłudnik, przedpotłudnie, popotłudnie, przy-
potłudnie, przypotłudnia, przypotnica. Przedniowy.
- Dzis (Bh. dneś), Āsieyszy. - Onegday, Ongi, one-
gdayszy, przedonegday, przedonegdayszy. *Pozdny,
pośny (Eccl. поздень, вечерный, поздо бываетий).
DZIENIA, i. 2., DZIENI: plur., dzienie ieſt pszelczelna ro-
bota w ulu. Tol. Saut. 17. dzienie, robota pszelczelna w
barci. Gn. Th. das Gewirke der Bienen im Bienenstofe.
(Etym. dzieć). Choć z Kalabryſkicy miodu nie znam
dzieni, Natrętnéй iednak, aczem tak ubogi, Nędź z ubo-
tztwem nie widzą me pogi. Hor. 2, 122. Kniaź. Mio-
dowych dzieni wydzieranie, i pszelczelne kradziectwo, świ-
tokractwem mienią. Klon. Wor. 11. Ule takie maią miec
w sobie barc długą albo dzienią, od wierzchu aż do spo-
dku. Kąck. Pas. 6. W takim ulu większą dzienią urzniesz,
pociągnąwszy onéy krótkiće dzianki, co na ieden zatwo-
rek tylko była urobiona. ib. 21. Grube dzienie koło
dziur ulowliche ob. Pierzga, Ulicznik.

*DZIENNICA, y, ž., funkcya albo koléy dzienna, dejour,
die Tageſfunction, Tageordnung. Za króla Dawida ka-
plańſki naród był podzielony na 24. części, ordunki czyli
dziennice, z których każda pewne dni swe posługi miała
Sekl. Luc. 1. (Rs. dénniņa iutzenka; Vd. deniz, da-
niz, danſka luzh Tageſlicht). DZIENNIK, a, m.; Bh.
dennik, kazdodennijć; Sr. 1. wſchelne zapiſmo; Rg. dněvnik;
Vd. dneunik, danſke bukve; Rs. dénniņkъ, зауписки;
Rs. déňьникъ, hury, w których przez dzień było trzy-
maią), ephemeris, diarium, reieſtr abo księgi, w które
się wpisują każdego dnia sprawy. Mačz. of. Dyaryusz).
das Tagebuch. §.. Dzienniki są gatunek pism peryodycznych,
dzienniki uczone podają do wiadomości pisma nowo-

DZIENNONOCNY - DZIERLATKA. 595

wyszłe, wynalazki, tak w naukach, iako i w kunsztach
Kras. List. 48. (cf. gazeta, pamiętnik) ein Journal. §.,
książeczka, modlitwy maiąca na dzień. Gn. Th. ein Gebet-
buch, mit Gebeten auf jeden Tag. Dziennik: kapłański vid.
Dyurnał; cf. cyzyojanus. II., Dziennik ephemeræ, rodzay
owadu, który zrzuciwszy ſkórke poczwarki, i zostawszy la-
taiącym, parzywszy się, tego dnia ieszcze umiera. Kluk. Zw.
4, 114. Tagthierchen, Eintagsſleigen, Haſt. *DZIENNON-
CNY, a, e, n, p. kto się na te rozrywki dziennocne święci,
Czy maiątek wyſtareczy, niechay ma w pamięci. Zab. 5, 549.
Kossak. (dzień i noc trwające, Tag und Nacht dauernd).
DZIENNY, a, e, dniowy, ode dnia, we dnie, nie w
nocy się dzieciący, dzień ieden, nie dwa, trzy, trwający.
Cn. Th. Tageß, am Tage geschehend, einen Tag dauernd.
Bh. dennj, wezdeyſſi; Slo. dennj; Sr. 1. dneſſi; Vd. dan-
ſki, dneuni; Bs. dnevní; Rg. dněvni, daagni, dagni;
Cr. dnevní, dáni; Rs. dénnой, подénnый, днева́ль-
ный; Eccl. подnéвній. Bieg dzienny ziemi, xiężyca,
kręcenie się około osi, wirowy. Sniad. Jeo. 30. Swia-
tołosć dzienna gwiazdy zatłumiła. Otw. Ow. 202. das Ta-
geſlicht. Wziął swøy dzienny grosz, na który on = toba
pracował. Groch. W. 426. Oyciec czeladny zmowę
uczyniwszy z robotniki z grosza dziennego, posłał ie do
winnicy swojeły. Bial. Poſt. 269. der Tagegroschen.
Wielkie ieſt okrucieńſtwo zatrzymywać zapłatę ubogim
ludziom, żyącym z dziennéй rąk swoich pracy. Zab. 16,
29. von der Tagearbeit ihre Hände. Prosim, byś nam
dziennie sprawy Błogosławił bóg łąskawy. Groch. W. 33.
Wyrobnik dzienny, Rs. подénniſkъ, w rodz. żeńſk po-
denſiņa. - Sowy są ptacy więcćy nocni niż dzienni.
Cresc. 624. ſie ſind mehr Nacht= als Tagesvögel. Nie-
dzienny puhacz, gdy świat biały zaydzie pod ziemię,
huk swøy wiedzie śmiಯ. Kulig. 253. (nocny, näßlich).

Ludzie wyrzutni, i iakoby dzienni. albo niezapasni.
Boter. 58. (na dzień żyiący, in den Tag hinein lebend,
nur fur einen Tag besorgt.

DZIER, ob. Dzior.

DZIERG, u, m., wężeł, kluczka, zadzierg, ein Knoten,
ein gekünſter Knoten, z. B. in einer Schnur. Sidła z
końſkich włosów, ukręconych na diergi. Haur. Sk. 284.
DZIERGAC, ał, a act. niedok., dziergnąć, ął, dier-
gnie; idnt., zadziergnąć, dok. qu. v. wiązać na kluczki,
Knoten knúpſen, ſchlingen, klóppeln. Czasem kornet sobie
upinam, czasem też i dziergam. Mon. 71, 127. DZIER-
GANA robota, na węzełki czyli kluczki pleciona, Klóp-
velarbeit. Forboty dzierganę roboty. Haur. Sk. 354.
Dziergać, u krawea, kamelorem, niami lub iedwabiem
dziurki u sukni obszywać. Mag. Mshr. Knopflöcher be-
nähn.

Pochodz. Przedziergniony, przedziergnienie, rozdzier-
gać, rozdziergnąć; zadziergać, zadziergnąć, zad zierg,
zadzierzg.

*DZIERKACZ, ob. Derkacz.

DZIERLATKA, i, ž., cf. Lat. gaſerita. Gr. κοσοδαλος).
Bh. trpěłka; Sr. 1. ſowrenc, (cf. skowronek); Bs. kuku-
gljaccja, skerlecz; Rs. свириспєєв. Skowronek czubaty,
przebywający blizko domów, alauda capitata, criſłata,
viarum. Klein. - Zool. Nar. 227. die Haubenlerche, der
Galander. Smieciuha, śmieciuszka. Dudz. 29. *Dziur-
ładka. Volckm. 358. Drzewczyk też zwana, że przeciwko

75

596 *DZIERSKI - DZIERZAWIC.

zwyczaiowi skowronków siada na drzewie. Kluk. Zw. 2,
252. Dzierlatka czubata. Banial. J. 3. Dzierlatka dru-
czala. Banial. J. 4. Naylichszego nieprzyiaciela chwal;
bo iak się noga powinie, toć nie dzierlatka, ale chłop
ocali. Czachr. Thren. J. 4.

*DZIERSKI ob. Dzierżek.

DZIERZAK, a, m., od dzierżenia; rękoieść, trzonek; w
szczególności kiy dłuższy cepów, cepifko. Włod. der
Stiel, Dreschflegelstiel. (ob. cepifko) Bh. drżak, drżet,
drżadło, drżatko; Slo. držadło; Sr. dżetżel, pżimadwo,
rucznica; Rg. darxak, darxallo; Crn. dershāj; Vd. der-
shik, dershai, dershba, dershalu; Bs. dársgiak, drri-
sjak, rucicą; Cro. děrsalo; Rs. Děrжálka, захвámb
(w dyalektach słowo to ma gieneralnieysze znaczenie trzon-
ka, rękoieści, antaby; odpowiada naszemu zakończeniu
niektórzych rzeczownikow na ſko n. p. toporzyſko, wę-
dziſko, biezyſko). DZIERZAWA, y, ž., (Bs. drri-
sjava, dersgiava, regio, ditio, regnum; Carn. dershāja
ditio; Rg. darxàva ager, provincia, dioecesis; Rs. Děr-
żába, władza, pańtwo, Eccl. обдержаніе, обдерж-
ство, все то, что содержится, имущество,
владѣніе, отмчина); dzierżenie, trzymanie, posiadanie
czego, das Besschen, der Besiſ. Jeszcze nie maią dzierż-
awę dobr swoich, a lubią te rzeczy, które kosztu znacznego potrzebuią, Mon. 68, 408. Człowiek ma iedynie
czas w swéy dzierżawie, a iednak mnićy dba o niego.
Pilch. Sen. lifl. 1. Jmiona dzierżawę znaczące, służące
dzierżawie, obeymuiące, nomina possessiva. Crn. Th.
165. §., władza, panowanie, Maßt, Herrschaft. Boga
slawa i dzierżawa na wieki wieków. Budn. 1 Petr. 5, 11.
(panowanie. Bibl. Gd.) Jezus się urodził za dzierżawy
Heroda. Kanc. Gd. 63. §., to, co się dzierży, co to
posiada, das Besschthum, die Besiſung. Dzierżawy kró-
lewskie, K. Dománen; w szczególności, dzierżawa, aren-
da dóbr, arendowane dobra. Pam. 84, 593. Pacht, Pacht-
gut, Pachtgüter. Vd. najemshina, navsetje, Rs. opkupńb,
кармомá, кормомá. W dzierżawę wypuścić, t. i. wy-
puścić dobra własne w cudzą posessą za kwotę umówio-
ną. Kras. Zb. 1, 252. in Pacht geben. W dzierżawę wziąć,
in Pacht nehmen; w dzierżawie mieć, dzierżawić, in Pacht
halten. Per excell. Staroſtwa bez iurysdykcyi tenutami albo
dzierżawami nazywaią, Shrzt. P. P. 1, 216. Staroſtkeen
ohne Gerichtsbarkeit, Tenuten. - Dzierżawa, prawo na
dzierżenie, używanie dóbr cudzych, usus fructus.
Crn. Th. der Niesſbranch. DZIERZAWCA, y, m., dzier-
zący co, posiadający, der Besiſer. (Rg. darxávnik pro-
vincialis, dioecesanus. Rs. Děrжавеßb panuiący, rzą-
dea, Děrжавство panowanie, содержámeß posia-
dacz). Maiący rzecz iaką pod swą władzą lub obroną,
zowie się iéy dzierżawcą, Gal. Zyw. 2, 17. possessor, któ-
ry za ugodzone pieniądze cudze dobra trzyma, der Pacht-
inhaber, der Pachter. Vd. najemauz, najemlovez, najem-
lar, navsetnik; Rs. опкунщикь, кармомщикь, по-
вренный. §., Staroſła bez iurysdykcyi, ein Staroſt ob-
ne Gerichtsbarkeit. §., pan iakiey rzecz właściciel der
Herr, der Eigenthümer. Podnoszę rękę moje do boga,
dzierżawcy nieba i ziemi. W. Genes. 14, 22. DZIERZA-
WIC, czyn. nied. dzierzawę dzierżeć, possessą trzymać,
zur Pacht halten. §., dzierżawić, w dzierżawę wypu-
szecąć, in Pacht geben. (Eccl. Děrжавствую panuię).

DZIERZAWCZY - DZIERZEK,

DZIERZAWCZY, a, e, od dzierżawcy, Besiſer, Pach-
ters. Gramm. zaimki dzierżaweze, pronomina pos-
sessiuia. Kacz. Gr. 1, 26. ob. dzierżawne Tr. DZIER-
ZAWKA, i, ž., imieniczko, possessiuncula. Mącz. ein
kleines Pachtgütern. Jeśliżeby zsgedi na maiętności brat
twóy, a przeto dzierżawkę swą odbyl.. 1 Leop. Levit.
25, 25. maiętnoſkę swą. 3 Leop.). W Anglii małe
uwielbiają dzierżawki. N. Pam. 22, 84. §., Femin. sło-
wa Dzierżawca; białogłowa dzierżąca dobro iakie, die
Pachtinhaberinn. Vol. Leg. 6, 113, dzierżawczyni. Ross.
opkunwija, содержавшаńца. (Rs. Děrжавица pa-
nuiąca; Rg. darxavniza dioecesana). DZIERZAWNY,
a, e, od dzierżenia czyli dzierżawy, Besiſ., Pacht, die
Pachtinhabe betreffend. Rs. опкунщиков; (Rg. darxa-
vſki provincialis). Zaimek dzierżawny, pronomen pos-
sessiuum. Tr. ob. dzierżawcy. *§., dzierżawny, mocny,
potężny, mächtig, gewaltig. Traktat Moſkiewski: „Ku
ozdobie Nayiašeineyszego i *dzierżawnieyszego wielkiego
Hosudara Jana III. z bożej łąski króla P....“. Vol. Leg.
6, 146. Rs. Děrжавный panuiący, władnący. DZIERZ-
BA, y, ž., gatunek większych srokosów. Zool. Nar.
278. eine Art Meun födter. drapiężny łak na małe pta-
two. Dudz. 37. Trzcinne kłeki z szkodnemi nikomu dzierž-
bami. Banial. J 5 b. Uważ dzierżb niełateczna, iak we-
soło lata, głos iéy miłośc zawsze wyraża. Weg. Marm. 1,
57. DZIERZEC, -ał, -eli, dzierży act. ndk., zdzierzęć
dk., qu. v. - Bh. drżeti, držim, držiwam; Sr. 1. dżet-
żać, dżerju, dżeržim, sdrżowac; Sr. 2. jaŕaſch; Rąg
darxatti, zdarxati, uzdarxati, Bs. darsgjatti, drrisgjatti;
Sta. děrxati (děrxanje = sprawowanie się); Cro. dersati,
dersanye; Dt. darshatti; Vd. dershati, dershim (der-
shivati = ſkapić); Crn. dershati, dershim (deshina
czeladź, służący); Hg. tarchad tene; Rs. děrжать,
děrживать, содержать, содержу (cf. Gr. τηγέω
conseruo); trzymać, halten. §. dzierżeć, trzymać; nie
puścić, nie upuszczać, halten, nicht laſſin, nicht fahren
laſſen. propr. et fig. Dzierż to, co masz, dzierżże to
mocno, ſtóy przy tym mocno; nie unoże się czym in-
nym. Rey Apoc. 40. Wielkie trudności bywiały o zbieg-
głe poddane; iedni się ich niesłusznie upominają; a dru-
dzy niesłusznie poddane cudze dzierząg. Gorn. Wt. L. 2.
§. dzierżeć na sobie nieprzyaciela, : trzymać go na so-
bie, odpierając, daléy go nie puścić, den Feind aufhalten,
zurückhalten, ihm widerstehen. Władysław kasztelana z
trochą ludzi na odsiecz zamku pósłał; aby tylko nad nie-
przyjacielem wieszaiąc się, dzierżał go na sobie, ažby on
sam nadciągnął. Biel/k. Kr. 177. Herburt orde wszyſkę
Tatarſką na sobie dzierżawszy, gardło swe mężnie dał.
Orzech. Qu. 132. Odpór przeciwko komu dzierżeć,
odpierać mu, Widerstand leisten; Dysputował o rzeczach
ku filozofii należących; przeciwko któremu odpór dzier-
żał Jan Karmelita. Baz. Hfl. 2. §. zachowywać, utrzy-
mywać, erhalten, wohl erhalten. Pilność z oszczędli-
wością dzierży gospodarstwo, conseruant. Mącz. By-
ście nigdy z podeyrzanemi kładów nie dzierżeli. Papr.
Kot. D. 2, b. spółki nie utrzymywali, Gemeinſchaft ha-
ben. §. Mamka, iż dziecię dzierży, trzeba, żeby na-
grodę miała. Boh. Off. 1, 13. utrzymuie, karmi, wy-
chowuie. piaſtuie, die Amme wartet und fängt, unter-
hält das Kind. Biada brzemiennym, i przy piersiach dzier-

DZIERZEC - DZIERZENIE.

żącym w tamte dni. 1 Leop. Luc. 21, 23. §. Ku portu
sFER dzierżemie, (zech. Qu., praef. mocno kieruycie, nie
upuszczaiac, steuert unaufhaltbar nach dem Hafen hin.
§. legice dzierżec o czym, sądźć, urtheilen (fur etwas
halten). Vd. sa tu dershati, mieniti; Sr. 1. dżerju, mam
za to. Dzierzę o tym, że ktoby tak mówił, iżby go
trudno wyrozumieł, byłoby to silna wada. Gorn. Dw.
14. ich hatte dafür. Julian o Kryftusie przedtym nie
dzierżał, iako Arian. Biel. Sw. 60, b. (w Chryftusa nie
wierzył). Acc. c. Jnf. Pannę Maryą nabłogosławień-
szą niewidły niewiaftami być dzierzę. Baz. Hfl. 149. Dzier-
żyć z kim, tak mniemać, iak i on, pedi'us ire in sen-
tentiam alicius. Młcz. es mit jemanden halten, seiner
Menung jeyn. §. dzierżeć czym na kogo, przy nim z
czym obstawać; iemu przysładzać, einem etwas zuspree-
chen, es ihm zuwenden. Po smierci Mieczysławowy
wszyscy na Leszka Białego monarchi dzierżeli; tylko
wiewo woda Krakowski z biskupem Fullem przeciw temu
byli, a na syna Mieczysławowego Władysława dzierżeli.
Bielk. Kr. 112. §. Dzierżyć kogo na czym, - trzymać
go na czym, - zawod mu czynić, odwłaćzać go, einen
aufhalten, herumziehen, durch Zögeru ermußen. Prosili
Polacy Kazimierza, aby ich upewnił, i na wątpliwøy rze-
czy nie dzierżał, jeśli ma przyjąć królewo, lub nie.
Bielk. Nr. 358. er sollte sie nicht in der Ungewißheit ste-
cken lassen. Prufki miftrz, nie maiąć czym zapłacić slu-
želnym swoim, dzierżał ie na słowie. Gwagn. 85. zog
sie mit leeren Worten herum. §. dzierży szatę - drze.
Cn. Th. er reißt die Kleider, reißt sie führ ab. §. dzier-
zę komu danego słowa dotrzymywać, ich hatte jemand
tein Wort. Fortuna nigdy nikomu wiary nie zdzierzała.
Weresz. Regl. 149. Tego co przyrzekł, nie zdzierżał.
Baz. Hfl. 81. §. dzierżeć, posiadać iako dzierżawca,
małejność, dobro. Cn. Th. ein Gut im Besiße, im Paßte
haben. §. posiadać ogólnie, beſißen, haben. Vd. pose-
deti, obdershati; Rg. uzdarxati (Ee. благодархав-
свую евганифо). Ci wszytko dzierzą; tamci nie nie
maią Kras. W. Ch. 101. DZIERZEC się recipr., trzy-
mać się czego, nie odłepować, sich an etwas halten, da-
von nicht lassen. Sędzia samego prawa Polskiego się
dzierży. Gorn. Wt. L. 2. Opuści człowiek oyca swego
i matki, a będzie się dzierżał žony swojej. Leop. Marc.
10. 7. (a przyłącza się dožony swojej. Bibl. Gd. er
wird an seinem Weibe hangen, Luth.). §. wiązać się,
spałać się, trzymać się czego, an cinander halten, zu-
sammenpassen. Jedno się zgola drugiego nie dzierży,
Choc wiersz nierówny niemal nici mierzy. Opal. Poer.
§. Dzierzę się na czym, conteror e. gr. in foro, in cau-
sis; contero vitam. Cn. Th. seine Kräfte, seine Lebchnz-
tage bey etwas zusehen, sich ausreiben. DZIERZĘGA,
i, ž., rzęsa wodna, drobniuchne liftezki na wodzie
łoić, które kaczki iedzą. Dudz. 37. Lemna minor,
Linn. Aentengrüze, Meerlinfen, Wasserlinfen. *DZIER-
ZEK, ržka, m.; burl, który dzierży, posiada po-
siadać, der Besiſter, der etwas wirſlich hat und hält und
besiſt. Nie pożyczę; nie wierzę, żadnym obyczaiem,
Wołę bydź zawsze dzieržkiem, niżeli czekaiem. Kochow.
Fr. 46. bessr habe ich, als hätte ich. ob. Dzierżków.
§. Dzierżek od Moſkalów do Wielkiego Księcia wysłany.
Boh. Zamoy. 123. DZIERZENIE, -ia, n., subſl. verb,
trzymanie, das Halten, das Besiſhen ic. ob. Dzierżeć,

DZIERZKI - DZIESIĄTKOWĄC. 597

*DZIERZKI, a, e, Dziarski, darſki, rzeźwy, munter,
muthig. Bramy pełne dzierzkiego saméj młodzieży żoł-
nieritwa. Stras. Num. 1, 54. *DZIERZKOW, a, m.,
burl., mięsće przez kogo dzierżane, posiadane, ein
Ort, den man wirklich im Besiße hat. Nie masz dądź;
nie trzymay mnie na twych obietnicach, Bo wołe bydź
w Dzierżkowie. anż w Myšlenicach. Kochow. Fr. 102.
cf. Dzierżek). *DZIERZNY, a, e, od dzierżenia, mo-
gący bydź dzierżanym, zu halten, haltbar; Bh. držebny;
Sr. 1. dżerżeczné tenax. DZIERZWA ob. Dzierżba.
DZIERZYCIEL, a, m., dzierzący, który dzierży, trzy-
ma, posiada, der etwas hält, beſiſt. Boh. drzitcl; Rag.
uzdarxitegl; Ross. держамель. Oycze S. duchownych
darów wszytkich dzierzycielu. Smotr. Lam. 68. Dzier-
życiele tég žemi. N. Pam. 15, 383. W rodz. żeńſk.
DZIERZYCIELKA, Rag. uzdarxitegliza. DZIERZY-
SŁAW, a, m., imię mżkie Derslaus. Fabl. Her.

Pochod. Dodzierżeć, odzierżeć, podzierżeć; samo-
dzierca, samodzierczy, samodzierztwo, iednodzierż;
spółdzierżenie; spółdzierżawca, udzierżed, uderzyć;
wydzierżeć, zadzierżeć. §, nadrze, zanadra.

DZIESIĄTAK, a, m., 10 groszy Polſk. X. Kam. cín
polnijesłych Œhngroschenſtück. DZIESIĄTEK, tka,
m., Boh. et Slov. deſaték; Sorab. 1. djeſatnik, dje-
ſatnoſći; Carn. et Vind. desetak; Bosn. deseták; Croac.
deszeták; Dal. defsetine; Hung. dezma, tiz - számú;
Ross. десятня; dziesięć w liczbie, dziesięć sztuk, Žehn
an der Žahl, žehn Stück, ein Žehner. Na każdym dzie-
siątku talerów zyszcze ieden. Grod. Dis. 13. Będzie
temu lat około dziesiątka. Teat. 54, c. Cii. Gdy słoń-
ce w pierwszym dziesiątku dni znaku bliźniąt. Syr. Ziel.
440. Južem lat przeżył, więcćy siedm dziesiątków,
Może nie źaie Parkom dla mnie wątków. Zab. 15,385. cf.
krzyżyk). Juž dziesiątkami łata moje są ſkupione. Przyb.Luz.
295. Rozdzieleni na dziesiątki. Bzow. Roż. 19. Dziesiątek
siów przykazanych, Kanc. Gd. 252. (dziesięcioro). Dał
Jobowi bóg córki trzy, dał mu i syny, których siedm
było, ni e dziesiątkiem całym Widział swe plemię w or-
szaku niemałym. Chrośc. Job. 6. Ci mężni rycerze byli
w liczbie dziesiątka tysięcy. Uſtrz. Kruc. 2, 270. Miał
koło dziesiątka tysięcy intraty. Mon. 68, 630. Zebrało
się rzeszy wiele dziesiątków tysięcy. Sekl. Luh. 12.
§. Arithm. dziesiątek, liczba dziesięć razy więcćy zn-
acząca od iedności, ein Žehner. Podpisuią się liczby ie-
dne pod drugiemi w dodawaniu tak, żeby iedności pod
iednościami, dziesiątki pod dziesiątkami pod źłami
przypadały. Łęk. 2, 5. §. Dziesiątek drew ma siągów 8.
Polſk. Geom. 3, 137. ein Holzmaß von 8 Klaftern.
§. Dziesiątek żołnierzów decuria. Cn. Th. eine Notte
von Žehn Mann. Z *dziesiątka bywa rotmiftrz, z
szlachcica książę, z księdza biskup. Gorn. Dw. 396.
t. i. z dziesiątnika, der Žehmann decurio. DZIESIA-
TKA, i, ž., Boh. deſytka; Crn. desetiza; Šla. desetina;
Cro. deszetka; Rs. deſamka, deſámbe, deſámokb;
Ee. deſamúja, cyfra wyrażająca liczbe dziesięciu, die
Žehne, das Žahlzeichen von Žehn. - §. kralka w kartach,
die Žehne im Kartenspiele, albo na koſtkach, auf der
Mürſel. §. dziesiąta czego część, ein Žehntel. 8/10
osłm dziesiątek. Jak. Mar. 1, 60. DZIESIĄTKOWĄC,
- al, uie, act. ndk., Slo. dějmowati; Sr. 1. djeſat-
kuyu; Bs. desetkouati, dežmati; Rg. desetkovati; Crn.

598 DZIAŁKOWAN. - DZIESIĄTY.

DZIESIĘC - DZIESIĘCINNY.

desetinem; Cro. deszetkuvati; Dl. deszetkovati, desmati; Hg. děsmāloک, dumāni, tizedelni; Ec. decemnembyo, decimam. Dziesiątego karć, decimare. Cr. Th. den zehnten Māna anběben, ž. B. zut Todesītare. S. Na dziesiątki dzieli, decuniare. Cr. Th. in zehn Theile theilen. - DZIESIAŁKOWANIE, ia, n., subſt. verb. dziesiątego karanie decimatio. Cr. Th. die Außebung des zehnten Mannes, ž. B. zut Todp. S. §. Na dziesiątki dzielenie, rozrządzanie decuriatio. (n. Th. das Gertheilen in Zehner. Ec. wīnby. DZIESIAŁKOWY, a, e, dziesięć maiły, podziesiątny. Cr. Th. zehnabziglig. Cyna, do który dziesiąta część ołowiu dodaią, dziesiątkowa. Kruml. Chy. 192. Miara dziesiątkowa. Łesk. 3. Decimafmaß. ob. dziesiątny, decymalny. DZIESIATYNICA, y, ž., rocznica dziesięcioletnia, dziesiątorozny feſt; Ec. десятирніга; десябрый годб. das zubjährige Jahresſeſt. Konſtantyn, dziesiąty rok na pańſtwie maiąć, dziesiątnicę sprawował, nie po pogańſku, w igęzykach i biesiadach, ale w modlitwach. Skarg. Dz. 181. §. część wieku dziesięć lat zawierająca, das Zehend von einem Jahrhunderte. Zymiemy iuž w ołatnicy dziesiątnicy wieku ośmnaſtego. Ld. DZIESIATNICTWO, a, n., urząd dziesiątnika w woyſku, w mieście, das Amt eines Zehnmannes, decurionatus. Cr. Th., Ecrl. десятоначалнje. DZIESIATNIK, a, m., Bh. desatnik, desetnij, desetnij; Slo. desatnij; Sr. 1. nad djeſyatimi rozkazwać; Crn. desetak; Cro. desetnik; Hg. tizedes; Rs. десятирник, десятирникъ, десятирниной; Rs. desetnik; Ec. десятирникъ, десятоначалникъ. Decemvir u Rzymian, iſen z dziesięciu, osobliwą władzą do zarządzenia ſtanowemi sprawami przybranych, ein Decemvir, Schuhberr. §. nad dziesiącią żołnierzy, nad rotą przełożony, Decurio, einer über zehn Mann. Zolnierze byli pod sprawą swego dziesiątnika. Warg. Cez. 15. Był on dziesiątnikiem nad swą rotą. Groch. W. 222. Uczynil ich rotmiſtrzami, setniki, pięćdziesiątniki i dziesiątniki. 1 Leop. Deut. 1. (cf. kapral). DZIESIATNY, a, e, dziesiątkowy, dziesięć maiący, podziesiątny, zehnabziglig. Ec. десятирный; Rs. десятерный, десямячный. Ulomki dziesiątne. Łesk. 2, 32. Pomiędzy wszyſkimi podziałami, ten co się robi przez części dziesiątne decimales, to ieſt, dzieląc edność na dziesięć części coraz mnjeſze, naywygodnięzy. Jak. Mat. 1, 10. decymalny. DZIESIATORCZNY, a, e, co dziesiąty rok się dziejacy, was alle zehn Jahre geschießt. Dziesiątoroczny feſt. Decennalia. Cr. Th., ob. Dzieſiątnica, das zehnjahrige Zehresſeſt. S. dziesięcioletni, zehnjahrig. Tr. DZIESIĄTY, a, e, num. ordin., w porządku liczby po dziewiątym naſtępiący (cardin. dziesięć), Bh. desatý; Slo. děſatý, desatý; Sr. 1. djeſaty; Sr. 2. jaſſeti; Rg. deseti; Bs. deseti; Sla. deseti; Cro. deszeti; Vd. deseti; Crn. deseti; Hg. tizedik; Rs. decamый; Jnd. dashami (cf. Hb. nywn = nonus). Dzieſiąty raz, das zchente Mal. Od nas nie wydzies karna- nia srogięgo, Niech się dziesiąty karze za wyſtekpu two- iego. Paszk. Dz. 26. (t. i. każdy, wszyscy. Ey poſkro- bie się on teraz; powie on i dziesiątemu, żeby mi nie przymawiał. Boh. Kom. 1, 360. t. i. nie iednemu, nie drugiemu, nie dwom). Nie raz przez dziesiąty plot przed nim uciekać musiałem. Teat. 22, b. 48. §. Dzie- siąta (sc. godziina) bila, es hat zehn (Uhr) geschlagen.

DZIESIĘC, ięci et - ięciu, num. cardin., między dzie-
więrią a iedynaftą šivodkuiący; Bh. deset, desſet. to.
děſat; Sr. 1. djeſatý, djeſacj; Sr. 2. jāſſch; Vd. deset. Crn.
děſet; Bs. desſet; Sla. desat. Hg. desset. Cro. deszet. Pt.
delseth; Hg. tiz, tyz; Rs. děcomib; Jnd. dasha; Jtał.
dieci, Lat. decem, Gr. δεκας (cf. Hb. un tescha no-
uem); zehen, zehn. Ona w dziesięćrycerzów wybrała się.
P. Kehan. J. 127. Z jednego golego dziesięć brozynych
nic nie wezmą. Gemm. 355. Coż to ieſt, ieden na dzie-
sieciu. Jabt. Buk. O. 4. Dziesięć kroć, Bh. desetkrał).
zehenmał. Zdrowie na szanc kładli, nie raz, nie dzie-
sięć, Birk. Ex. G. b. (niezliczone razy). Dziesięć a
dziesięć, po dziesięciu, dziesiątkami, deni, zu zehen,
je zehen. Sr. 1. djeſatjo, podjeſatjich. - Dwa razy dzie-
sięć = dwadzieścia; trzy razy dziesięć = trzydzieści; czte-
ry razy dziesięć = czterdz. - pięć r. = pięćdziesięci i t. d.
sześćdziesiąt, siedmdziesiąt, ośmdziesiąt, dziewięćdzie-
siąt. DZIESIĘCINA, y, ž., DZIESIĘCINKA, i, ž.,
dem., Bh. et Slo. desſatek; Sr. 1. djeſatk; Sr. 2. daga,
dajent (cf. taca); Rg. desettina, desětak, desetka; Vd.
desetina (cf. Vd. dazia, taz = akcyza); Crn. děsetina;
Cro. deszetina, děsma, deszeſek (Lukno, certa pensio
parocho a parochianis proueniens, sapo, sapones ob-
tinuit usus; pro decima potissimum a Dalmatis acci-
pitur); Bs. lukno, desetina, dohodak, désétak, dezma;
Hg. dězma, tized; Rs. десятима. Część dziesiąta po-
żytków ziemi, którą iako opłate oddaią, der Zchente,
die Abgabe des zchenden Zheilß, der Decem. Dziesći-
ciny prawem królewſkim za pogańſtwa będące, za chrze-
ściańtwa uſłapione zołaty koſciołom. Ale zaraz w po-
czątku obowiązek ten oddawania kapłanowi dziesiętýe
zbioru części, zdawał się bydź uciążliwością. Shrzet. Pr.
Pol. 2, 50. Mieczysław koſciołom przez siebie załožo-
nym, ze wszelakiego urodzaiu zboża, z swoich rówie-
li i ze wszyſtkich szlacheckich, mięſkich, więſkich
gruntów, dziesięciny nadal; a to tak, aby namienione
dziesięciny poizoieniu z pola od samychże roluików na
mięſysca naznaczone były zwożywane. Krom. 59. Kompozyta
o dziesięcinej snopową, Garbenzehente, na pieniędźną,
Geldzehente, gruntuie się na bulli Urbana, przez Jerze-
go Ceffoliſz/kiego, posła Rzptłyé, otrzymanéy. Oſlr. Pr.
Cyw. 1, 204. Dziesięcina wytyczna = Wytyczna - dzie-
sięcina snopowa, der Garbenzehente (cf. Małdrat). Dzie-
sięcina w ziarnach, der Kórnerzehente, ob. osép, sép,
z sép). Dziesięcinę dawać, den Zehenten geben. Ec. de-
camembyo, десямую denγę daю. Dziesięcina dawanie
Rs. děcomembo. Dziesięcinę odbierać = wytykać, den
Zehenten учmen, zehenten, Ec. odсяжмовави,
десятю, десятное емою. S. dziesięcina, dziesięcinka,
dziesiąta część czegokolwiek, ein Zehentel. Wielki poſt,
albo kwadragiezyma, ieſt dziesięciną wszyſkiego roku.
Sak. Persp. 31. Będzie przymuszony choć dziesięcinką
swoiego zyſku mnie kontentować. Teat. 19, b. 64. DZIE-
SIĘCINNIK, a, m., który dziesięcinę odbiera, Croat.
děsmar, deszetār, deszetkār; Hg. děsmás, děsmálo, ti-
zedetverö; der Zehenter, der Zehentsammler. Włod. cf.
Wytycznik, der Zehentmahler. Z pszczól, i innego wsze-
lakiego bydła, dziesięcinnik bierze swoje dziesięcinę.
Szczerb. Sax. 126. DZIESIĘCINNY, a, e, od dzie-
sięciny, Crn. desetinske, Zehenten: §. obowiązany
do dziesięciny, der den Zehenten geben muſ. Dzierza-

DZIESIĘCINOW. - *DZIESIĘCKROC.

DZIESIĘCKROT. - DZIEWCZE. 599

wca ten dziesięcinnym ięft kościołowi. Ld. §. co się iako
dziesięcina daie, Œhenten-, zum Œhenten gehörig. Snop
dziesięcinny, die Œhentgarbe. W Kiiowie, cerkiew
dziesięcinna, od dziesięcin z wszytkié Rusi oddawanych,
rzeczona. Steb. 111., Ec. deсятирнная церковь, od S.
Włodz. wyławiona, na którą dziesięcina ze wszytkiego
dzie. DZIESIĘCINOWAC, al, nie, act. niedok.,
dziesięcineg dawać, Œhenten, verschenten, den Œhenten
gessen. Biada wam Faryzeuszom, którzy dziesięcinuiecie
miołkę i rutę. Budn. Luc. 9, 42. not. t. i. dziesięcineg
daiecie. Wszytko, co mi łog da, dziesięcinniane,
dam mu dziesięcineg. Budn. Genes. 28, 22., Crn. dese-
tujem (opp. wytyka). DZIESIĘCIOGLowy, a, e, o
dziesięciu słowach, zehnöpfyig. Ec. deсямоглавный,
Gr. δεχαπελλος. *DZIESIĘCIOGROD, u, m., Ec.
десямопрадіе Gr. δεχαπολίς. DZIESIĘCIAKT, a,
m., decangulus. Solšk. Geom. 3. Jak. Mat. 1, 52. dzie-
sięć boków maiacy, ein Schneek. DZIESIĘCIOKATNY,
a, e, dziesięc kątów maiacy, zehnecig. Figura dzie-
sięciokatna, decangulus. Sol. G. 3. DZIESIĘCIKRO-
TTY ob. Dziesięckrotny. DZIESIĘCIOLETNI, ia, ie,
dziesięć lat maiacy abo trwaiacy, Bh. desfotiletn; Sr. 1.
dješnacjletn; Bs. deseták; Rg. deseteraljetni, desetolje-
tni, deseterogodni; Ec. deсямошный; zehnjábrig.
Dziesięcletnia praca. Bard. Traj. 195. Dzień ten dzie-
sięcioletnie klęski nam nagrodzi. Dmoch. Jl. 2, 90. W
dziesięcioletnie boiu Troiańskim Greckie woyka zni-
szczaly. Hul. Ow. 36. Dziesięcioletnie dziecie. ob. dzie-
siątoroczny). Po dziesięcioletnich sztumach wywroco-
no Troje. Jabt. T. 4., Ec. deсямошnie decennium.
DZIESIĘCIOMIESIĘCZNY, DZIESIĘCMIESIĘCZNY,
a, e, ie adv., mieśćcy dziesięć trwały, lub co dzie-
siąty mieścić przypadajacy, zehnonatlił. Ec. deсямо-
мъсячный. Bołcierpiat dziesięcmiesięczne. Bardz. Tr.
426. DZIESIĘCIONOGL, a, ie, o dziesięciu nogach,
zehnüşig; Ec. deсямонорий. DZIESIĘCIORAKI, a,
ie (Bh. desaterā), dziesięci różnych gatunków, zehnerlen.
§, dziesięc razy tyle wynoszący zehnfältig. W dziesi-
cioraki rzyk pociechami i łasłu swą nam nagradza. Fal.
Dix. A. 3., Sr. 1. dješacjory; Sr. 2. kāśerofori; Slau.
deseterostruk; Ecc. deсямеракий. DZIESIĘCIORA-
KOSC, ſci, i, ž., die Œhnschobt, Œhnsfaltkeit.
DZIESIĘCIORNASOB, adv., Bh. desaternasobně, dzie-
sięć razy tyle, zehnfältig. DZIESIĘCIORNASOBNY,
a, e. Bh. desaternasobna, wynoszący dziesięc razy tyle,
zehnfältig. DZIESIĘCIORO, rga, n., Slo. děſatoro;
Sla. desetero; Rg. desetero, deseták, Cro. desztere;
Ross. десямеро десямераню. Dziesięć sztuk, zehn
Stůk verschiedener Art. Dziesięcioro bydląt, prosiąt
dziesiątek. Cn. Th. Dziesięcioro przykazania boże-
go, die zehn Gebote. Rs. deсямослóbje; Cro. deszet
zapovedi bosje). Dziesięcioro przykazanie, Dał nam
Pan bóg na chowanie. Przyk. Boże. Dekalog albo dzie-
sięcioro boże przykazanie krótkie zebranie wszytkiego
zakonu, wyraził bog na dwóch tablicach kamiennej, i
dal Moyżeszowi na górze Synai. Karnk. Kat. 290. *DZIE-
SIECIORY, a, e, dziesięcióraki, dziesięckrotny, dzie-
siętny, zehnmalig, zehnfiltig. Boh. desaterły; Sr. 1.
dješfatěre; Ross. десятеринный. Dziesięciora dziesię-
uczyni łto. Grzepſk. Geom. G. 2, b. DZIESIĘCKROC

adv., Bh. desſekrat; Rs. десяшміжды; dziesięć razy,
zehenmat. Djabolifstowie dziesięckroć na dzień djablu
poklon oddawali. Birk. Exorb. 9. DZIESIĘCKOTNY,
a, e, ie a/v., dziesięć razy powtarzany, zehenmatig.
Cro. deszterověrszt; Hg. tizannyi; Ec. десямопрам-
ный. DZIESIĘCMIESIĘCZNY ob. dziesięciomiesię-
czny. DZIESIĘCSTOPNY, a, e, dziesięć stop wynos-
sący, zehnüşig, zehen Œh, betragend. Dziesięcstopna
łaską - mierniczy pręt. Cr. Th. die Meſruthe von zehen
Œh. DZIESIĘCTYSIECY ob. tysiąc. DZIESIĘCTY-
SIECZNY, a, e, der zehentausendste. Dziesięctysięczna
liczba, Myrias. Cr. Th. zehentausend, eine Myriade. ob-
ćma. Budn. Ps. 3, 6., Rs. мпморичный.

Pochod. Dwadzieścia, dwudzieſly; trzydzieści, trzy-
dzieſly; czterdzieści, czterdziesł; pięćdziesiąte, pięć-
dziesiąty, sześćdziesiąt, sześćdziesiąty; siedmdziesiąt,
siedmdziesiąty; ośmdziesiąt, ośmdziesiąty; dziewię-
dziesiąty. Kilkadziesiąt. Podziesiątny. 2) iedynaście,
Bh. gedenacte, trzy i geden na deset; iedynaſtay, dwanaście,
dwunaſtay; trzynaſcie, trzynaſły; czternaſcie, czterna-
ſły; piętnaſcie, piętnaſły; szesnaſcie, szesnaſły; siedm-
naſcie, siedmnaſły, ośmnaſcie, ośmnaſły; dziewierna-
ſie, dziewietaſły. Kilkanaſcie. cf. Piętnadzieſła,
siedmnaſzieł.

DZIESNA ob. Dzisna.

DZIESZKA ob. Dzieżka.

DZIETRZECH, a, m., imię mżkie Dietricus. Jabt. Heri
Dietheriid.

*DZIEWAC SIE, - al, a, frequ. słowa Dzieć się, zu ge-
schehen pflegen, vorgehen. Jnakszy wszyſtek wiary spo-
sób gdzie indzié się dziewa. Orzech. Qu. 80. Cuda się
dziewały przy onych grobach. Gil. Kaz. B. b. Na tym
mięscu się chwała boża dziewała. 1 Leop. 3 Mach. 2. Na
tym mięscu służba się dziewa, 1 Leop. Num. 5, 30. Mordy,
które się między žydy dziewały. Kosz. Lor. 9, b. Jakie
się srogie pomły nad niemi o to dziewały. Rey Zw. 43.

1) *DZIEWANNA, y, ž., Dyanę, boginią łowów, zwali
Saimatowie ięzykiem swym Ziewonią albo Dziewanną
Stryik. 136., Bh. šewěna Ceres). Dziewina, Diwa, t. i.
Dziewica. Klecz. Zd. 8. Chwalili Słowacy Dyanę, na-
zywaiąc ią Ziewonią. Krom. 55. Biel/k. Kr. 54. die
Góttinn Diana. cf. Dvidzilia. 2) DZIEWANNA, Verbascum
Thapsus. Linn. die Königſterje, ziele, rośnie na mięscach
piaszczytych; liście maią moc uśmierzającą, rozmiejk-
cząącą i zamulenia płuc rozwalniająca. Fundz. 161. dla
dziwny swoje mocy tak zwana. Sienn. 237. Spicz. 100.
(Kotnica). Dziewanka abo mszyca. Urzęd. 55.. Boh.
Diniżna; Vd. rukaz; Rg. łópuh; Rs. коровы ку严-
ский скипетпб. - Dziewanna czarna, ma liście do
pierwszéy podobne; korzeń iéy, gdy zeschnie czarny.
Syr. 1420. Verbascum nigrum, die schwarze Königſterje.

DZIEWCZARZ, a, m., za dziewkami, kobietami się ubie-
gaiący, der den Mädchen nachläuft. Gaszek i dziewczarz,
Mon. 75, 605. DZIEWCZATKO, a. n., Bh. děwčatko;
Sr. 1. djeouſatko, hołcjo; dem. słowa Dziewcze, Dziew-
ka, ein ganz kleines Mädchen. Milchne dziewczatko.
Teat. 7, 73. W pieſku tym maluckim ono dziewczątko
się kochało. Warg. Wal. 14. DZIEWCZE, ęcia, n.,
Bh. děwče, Slo. diwča, dygewča; Sr. 2. jorjo, jeciko,
żowcjo, žowcjko; demonstr. słowa Dziewka, ein kleines

600 DZIEWCZĘCY - DZIEWECZKA.

Mädchen. Mleko białey głowy dziewcze karmiącęcy. Syr. g55. Dziewczą śmiertelne. Morszt. 6. Co za rozum møy, pokochać to dziewczą bez duszy. Weg. Marm. 1, 19. Dziewzątom podobnym bydź, puellascere. Cr. Th. Tylko iedno dziewczą o tym wiedziało. Warg. W. 212. O dźiewczą, dźiewczą, niechby ia ieno matką twoją była. Teat. 30, b. 112. Niewinne w lecie swych dziewcząta. Pasz. Dz. 100. DZIEWCZĘCY, a, e, do dziewczącia należący, Mädchen; ein kleines Mädchen angehend. Dziewzącym sposobem, puellariter. Cr. Th. wie ein kleines Mädchen. Nad pieniądze niemasz dziś lepszych zalet w płuć dziewcząćę. Teat. 45, b. 6. (ob. pięc.). DZIEWCZY, a, e, od dziewki, Mädchen: Bh. děwčin; Sorab. 1. džowejji, džowjećené, džowječjiffi, džowječjiffi, Crn. deklen, deklenſke. Dziewetz Helikon. Zebr. Ow. 54. virgineus panieńki, od Muz.). cf. Boh. Děwčihrad Magdeburg.). Dziewcze trzymają cię zabawki. Chrośc. Ow. 18. Tysiące ieſt dziewczych szaleńſtw, ty- sięczne, młodzieńcze. Zab. 9, 80. Mädchennarrheiten. Cio dziewcze od Mahometa poſtanowione, aby każda panna, gdy się zrękie, dała od siebie 4 zll. Star. Dw. 15. DZIEWCZYNA, y, ž., młoda dziewka, ein Mäd- chen. Sr. 1. holcza, holža; Rs. ďbучина. Jsszeze z dziewczyny była nie wyrosła, A iuž szalone konie objęź- dżała. P. Kchan. Jer. 38. Sułuząca dziewczyna, ein Diensfmadchen. Bh. děwčiti ancillari; Crn. dekiſtvu - dziewcza służba. DZIEWCZYNI, ia, ie, od dziewczy- ny, des Mädchen. Maż, który sał z nią, oyćowi dziewczynemu da pięćdziesiąt šrebrników. Budn. Deur. 22, 29. (oycu dzieweczki. Bib. Gd.). DZIEWCZYNI- NA, y, ž., zdrbn. rzeczown. dziewka z pożałowaniem: biedna dziewczyna, ein armes Mädchen. Dziewczyną ią żał, dziewczyniną. Zab. 9, 72. Jżyck. DZIE- WCZYNKA, i, ž., zdrbn. rzecz. dziewczyna bland., ein liebes, kleines Mädchen. Ross. Ďbvoňňka; Bh. diw- čiſſa. Znalazbyś sobie ładną dziewczynkę. Teat. 22, 55. Oczki mu biegają, czy tylko nie jak, dziewczyuke zło- wił. ib. 15, 45. DZIEWCZYNISKO, DZIEWCZYSKO, a, n., z pogardy, ein elendſ, abſcheuſches Mädchen, eine miſetare Magd. Sr. 1. džowječjiffo. We Francyj dzie- wczysko iedno potłukło monarchów Angielſkich. Psalm. 28. Znowu się Piotr Chryſtusa przed biednym dzie- wczyskiem zapiera. W. Poſł. Mn. 262. Z więſkim się dziewczyſkiem dożywotnie złączył. Mon. 65, 59. mit ei- nem Dorſmenſch. O srogi baiecznego Parnassu dzie- wczyska, Bodaybym nigdy w wasze zayrrał siedliſka. Zab. 12, 167. Zabt. Z pożał. Biedna dziewczyniſko, zdaie się, że w głowę zachodzi. Teat. 27, 16. DZIE- WECZCZYN, a, e, od dzieweczki, Bh. děwčěń; Sr. 1. džowjećené; Rs. Ďbвственный. Co ku dzieweczkom należy, puellaris. Mačz. kleinen Mädchen zuständig. DZIEWECZKA, i, ž., demin. słowa dziewka. Bh. dě- weča, dewće, holčnka; Slo. diwča, děwča, dgewča, dewčica, děwčića, děwčatko, diwčica; Sr. 2. ژojo, žow- cjo, žočjo, žomžiža; Sr. 1. holcza, holcſka, holcijſa; Vd. diviza, dekelza, dekelz, deklizhka; Crn. děklé, de- kléza, punza; Cro. deklich, pucaza; Rg. djeviciza, dje- vojciza; Bs. djevojka, divojka, djevojćiça, gusćiça, gu- ſiciça; Ross. Ďbvočka, ďbvuška, omřokoviņa; ein Mädchen.

DZIEWIAŁTEK - DZIEWICZY.

DZIEWIAŁTEK, - tka, m., liczba dziewięciu czego, eine Sąſł von neun. Vd. deveták; Cro. deveticza; Dl. devetni- cza: Sr. 2. ćwersherak. DZIEWIAŁTKA, i, ž., na kar- tach, koſtkach, die Neun. Bh. dewitſka; Rag. devětka; Rs. девайтка; Ec. девянича. W chapance biła tuzy pancerola; teraz bią ią dziewątki. Zab. 13, 364. §. dziewiata część, ein Neunſtel. 4ſg cżery dziewątki. Jak. Mar. 1, 60. Sla. devetina. DZIEWIAŁTKOWY, DZIE- WIAŁTNY ob. DZIEWIĘTNY, dziwić zamykaićy, neun entßaltend. *DZIEWIAŁTOBRZEGI Styg. Tward. W. D. 13. dziwić brzegów maiący, der neunſtrige Styr. DZIEWIAŁTY, a, e, ordin. num. cardin. dziwić, z w porządku liczby po ósmym naſłepućy, Bh. dewatý; Slo. děwati; Sr. 1. dźewiaty; Sr. 2. žeweti; Crn. devete; Vd. deveti, deveten; Bs. deveti; Slo. devěti; Rs. девятый; der neunte. Dziewiąty raz, das neunte Mal. Dziewią- ta (sc. godzina) bła, es hat neun (Uhr) geschlagen. Piąte w dziewiąte, groch z kapuſtą (ob. ni w pięć, ni w dziewięć, ob. piąty), das Hundertste ins Tausendste. DZIEWICA, y, ž., Bh. obs. děwice; Crn. diviza, „forsan a Lat. diuus, quasi diua“ (cf. Dziewona); Crn. dězhla, deklizh; Vd. diviza, dōkelza, dekle; kg. djevizza, dje- va, dkiliza z N. P.; Bs. diva, diviça, djeva, djevica; Sla. divica, divicsica; Cro. diviciza - N. P.; Rs. Ďb- na - N. P. Ďbviņa panna; Ec. Ďbвая, ďbвица, panna, prawica, eine keine Jungſer, eine Jungſtau. Ec. neu- kviscomužjna, Rs. безневбсна. Bywa exequiwa z prawa pró ha vice; wszakże to bardzo szkodliwa; ho i pro una vice nie będzie z panny dziewice (dziewicy). Petr. P. 2, 40. Znaćžli w mieście cztery źła panien dzie- wie, które nie poznaly były męża. Budn. Judic. 21, 12. Hrbpl. Nauk. E. 2. §. Boż rodzica Dziewica, Bogiem- slawiona Marya. Bielſk. Kr. 19. Gottesgebäßerinn, Jung- frau, Gebenedinte Maria. Ec. mainprodačvštevnaja, pribnoačva. Obraz przeczyłcy dziewicy. Aurzp. 56. t. i. N. Panny. 2) o mężczynach niepokalanych, auch vom mannlichen Geschlecht, eine Jungſer. Ci to są, któ- rzy się nie plugawili niewiaſtami, bo są dziewicami. 1 Leop. Apoc. 14, 5. (bo panicy sa, 3 Leop.). Ci, któ- rzy się z niewiaſtami nie pomazali, dziewice są. Skarg. Žw. 160. (cf. panic). Ec. Ďbčvšvenník; Rg. djě- vaz. DZIEWICTWO, a, n., Bs. divjejanſtvo, djjeatvo; Rg. djevſtvo, djevicjanſtvo; Vd. divishtvu, divizhnoſt; Crn. divishtvu, divizhnoſt, delishtvu; Cro. divojachtvo; Dl. divsztvo, divichansztvo; Rs. Ďbčvmo, panien- two, die Jungſerſchaft. Niewiaſta ta narzekala, że ięy dziewictwo mocą odjął. Skarg. Dz. 206., Vd. oddivi- zhati). Mówił, iż się ięy nie dotykał, a iż dziewictwo ięy całe ieſt. Skarg. Dz. 1049. W dziewictwie źyć Rs. Ďbčvšvlovamъ. §. o mężczynie, auch vom mannlichen Geschlecht, Jozef dziewictwo swoie i czyłość cielesną aż do śmierci zachował. Skarg. Zyw. 1, 175. §. ogólnie czyłość, niepokalaność, bezżeńtwo, Chelosigkeit, J po- ganie dziewictwo i powściągliwość czcili. Skarg. Dz. 10. Dziewictwu z pokorą złązonemu dziwuiemy się, i po- wściągliwość chwalimy. ib. 248. Dziewictwo abo wdo- wi ſtan (o oboiény płuć). W. Poſł. W. 49. DZIEWI- CZY, a, e, Bs. djevicjanſki; Cro. divojachki; Dl. divi- chanszki, divichki; Rg. djevicjanſki, djevieni, djevicki, djevojacki; Crn. divishke, divizhné, deklishke; Vd. di- vizhni,

DZIEWIĘC - DZIEWIĘCIOMIES.

vizhni, divizhen, divishtven; *Rs. дѣвицыскій, дѣ-
вичей, дѣвицы, дѣвицы, panieńki, jungstraulich,
Jungfern; jungserlich. Jeżeli cię dziewicze nie bawią
biersiady Od wewnątrzney skłonności masz zasięgać rady.
Zab. 9, 38*. Zabl. Święty Kazimierz z dąru bożego dzie-
wiczego kwiatu nigdy nie utracił. Skarg. Zyw. 1, 140.
Dziewiczy wſtyd. Zyw. Jez. B 2 b. Dziewicze pomie-
szkanie, *Ec. дѣвствицкіе, обікніе для дѣвицы
богупосвященныхъb. Ziemię czyltą początkową nazy-
wiają elementarną, poiedyńczą, dziewiczą, terra vitres-
cibilis, virginea. Kluk. Kór. 1, 255. *die Jungfererde.
Henryk podatki, które zwano dziewiczemi, wdowiemi, i
takich innych wiele zniosł. Bielſk. Kr. 132. cf. dziewcze
clo). Przeſtroiony po dziewiczu. Zabl. Roz. 105.

DZIEWIĘC, i, et -iu, Bh. děwět; Slo. děwat; Sr. 1.
djewiacio, dźjewiac; dźjewec; Sr. 2. žewesch; Vd. devet;
Crn. devět; Bs. deuet; Sla. et Rg. devet; Cr. dévet; Rs.
дěvятъ. (Hebr. ywn tescha nouem); numer. cardinal.
śrzodek między ośmią a dziesiącią (cf. Ordin. dziewiąty).
neun. Wszystkich noc łumі w grubey nepamięci, któ-
rych imiona są bez sioſtr dziewięci. Zab. 13, 8. (bez
Muz, die neun Schwestern, die Musen. Ni w pięć ni w
dziewięć = bez sensu, weder gehauen, noch gestochen, ohne
Menschenverstand. Jeſt to ni w pięć ni w dziewięć, i
przeciw zdrowemu rozumowi. Mon. a. 65, 368. ib. 73,
278. *Geat. 6, 46. (cf. piąte w dziewiąte).* Cro. markay
lebudesky). - Dziewięć a dziewięć, = po dziewięciu. Crn.
Th. zu neunen. DZIEWIĘC MOCY, ziele, Veronica.
Chrenpreis, Tr. DZIEWIĘCDZIESIĄT, Gen. dzie-
więciużdzieſiąt cardin. num., (Bh. dewadefat, Slo. děwat-
děſat; Sr. 1. dźjewiaczdźěbat; Sr. 2. žewefchſaſeti; Sla. de-
deset; Crn. devetdeset; Vd. devedeset, devetdeset, devetred;
Bs. devedeset. Rg. devedeset; Cr. devedeszet, devetdeszet;
Rs. девяносто, девятьдесятъ, dziewięć dziesięć,
neunzig. Starzec ten lat dziewiećdziesiąt przemieszkał na
świecie. Zab. 15, 199. Będzie radość w niebie nad i-
dnym pokutuiacym więcej, niż nad dziewiącią dziesiąt i
dziewiącią sprawiedliwych. Sharg. Kaz. 295. Dziewieć-
dzieſiąt i ieden, cín und neunzig; dziewięć dziesiąt i dwa
zwey und neunzig etc. Opuścił dziewiąci dziesiąt i dzie-
wiąci owiec szukaiac iedný zabłądzonéy. Sekl. Mat. 18.
DZIEWIĘCDZIESIĄTY, a, e, Bh. dewadefatny; Slo.
děwatdeſatń; Sor. 1. dźjewiacdźěbaty; Vd. devetredni,
devetdeseti; Sla. devedeseti; Crn. devetdesetet; Rg. de-
vedesěti; Cro. devetdeszěti; Rs. девяностный, де-
явьмьдесятый. Ordin. w pórządku liczby po ośmdzie-
siąt dziewiątym naſtepuiać, der neunzigſte. Dziewie-
dziesiąty pierwszy albo dziewńdziesiąt pierwszy der ein
und neunzigſte; dziewńdziesiąt drugi etc. DZIEWIĘC-
DZIESIĄTOLETNI, ia, ie, dziewiećdziesiąt lat maiący,
neunzigjahrig. Bh. dewadefatiletły; Ec. девятьдесят-
ъбътный. DZIEWIĘCGŁOSY, a, e, z dziewięci głos-
sów składany neunſtimmig; enneaphtongos. Cr. Th.
DZIEWIĘCINY liczb. mn. Ec. et Rs. девятины, na-
božny obchód pamiąci zmarfego, dziewiątego dnia po za-
szleyśmierci, das Leichenſest am neunten nach dem Ster-
betage. ob. dziewiętnik. DZIEWIĘCIOKĄT, a, m., en-
neagon, 9 hoków maiący. Jak. Mat. 1, 52. Das Neuneč.
DZIEWIĘCIOMIESIĘCZNY, a, e, ie adv., miecy
dziewięć trwający, lub co dziewięć mieſięcy przypadaiacy,
Tom I.

DZIEWIĘCIONOGI - DZIEWIĘSŁ. 601

neunmonatlich. Ec. девятомѣсячный. DZIEWIĘCIO-
NOGI, a, ie, o dziewięcu nogach, neunſüßig; Ec. De-
вямоногій. DZIEWIĘCIORNIK, DZIEWIĘCIERNIK
u, m., ziele Parnass: a, rodzay, którego u nas ieden
gatunek, Dziewięciornik pospolity, paluſris. Linn. Kluk.
Dykc. 2, 169. die Leberblume. Dziewięciernik na Rusi
zowią Przywrót. Urzęd. 136. Rs. перелойная стра-
DZIEWIĘCIORAKI, a, ie, o adv., dziewięciu gatun-
ków, neunerley; Sr. 2. žewefchoraki; Sr. 1. dźjewiaczory;
Sla. deveteroſruk. *DZIEWIĘCIORAZOWA woda Styga.
Chodk. Koſt. 17. po dziewięć razy obkrążająca, neunma-
līg. DZIEWIĘCIORNY, a, e, neunfach, nouenarius.
Cn. Th. Sr. 1. dźjewětżne. DZIEWIĘCIORO, - rga, n.,
dziewięć sztuk czego, neun Stück. Sla. devetero. *DZIE-
WIECIORY, a, e, dziewięć razy powtarzany, neunmalig.
Dziewiema ciona szesnaście czyni 144. Grzepk. Geom. L.
Bh. dewaterń, dewaternasobń. DZIEWIĘCKROC Adv.,
dziewięć razy, neunmal. Po dziewięckroć bitwę zwokł.
Skarg. Dz. 216. Vd. devetbarti, devetkrat; Ec. de-
вятыйди, девятыйдо, девять крамъ; Cro. de-
tich. DZIEWIĘKROTNY, a, e, - ie adv., neunmalig.
DZIEWIĘCLETNI, ia, ie, lat dziewięć maiący, trwaią-
cy, zehnjahrig; dziewiętoletny. Cr. Th. Bh. dewitiletły,
Rg. deveteroljctni, deveterogodni, devetoljetni; Cro. Bs.
devetak; Ec. девяточѣтный. - Subſl. DZIEWIĘCI-
LECIE, ia, n., Ec. девяточѣmţe nouennium. DZIE-
WIECLISTNIK, a, m., ziele, Enneaphyllon. Plin. H.
N. 27, 9. Cr. Th. Neunblätterkraut. DZIEWIĘCSET,
neunhundert; Sr. 1. dźjewiacſłow; Sla. devetſto; Bs. de-
vşt; Ec. девянасцмб. DZIEWIĘCSETNY, a, c,
Ord. w porządku liczby po 889. naſtepuiać, der neun-
hundertſte; dziewćęsetny w rzedzie. Cr. Th. §, z dziewię-
cuset złožony, auſ neun hundert beſchend. Dziewiećse-
tny, dziewćęset w sobie maiący. Cr. Th. DZIEWIĘC-
SŁ, DZIEWIĘSŁ, a, m., Chamaeleon. Eberwurz,
ziele w ogrodach znaydujące się; liście iego po ziemi się
rozścielaią, wchodzi do leków. Kluk. Rosl. 2, 218. (Rg.
devesigl. Bs. deuesigl, Cro. devesil = ferula rózga).
Dziewiosił wiešniacy zowią oman pospolity, inula Hele-
nium. Jundz. 414. Rs. девесіяb, девяписіяb; der
wahre Alant. - §, ob. dziewiessił.
DZIEWIENISZKI, - ów plur., miało w woiewództwie Wi-
lenſkim. Dykc. Geogr. 1, 180. eine Stadt in Littauen.
DZIEWIERZ, a, m., brat męża, szwagier, des Mannes
Bruder, der Schwager. Rg. djever; Bs. diver, brat mu-
sgja, scjura. Cro. dêver; Crn. diver; Vd, diver, moshouj
brat, svoger, suak; Rs. devěb; Gr. δανß. Jeſliby ieden
z braci umarł bez potomſtwa, tedy dziewierz ma poiąc
sobie wdowę. Radz. Deut. 25, 5. Budny id. bratiego. Bibl.
Gd.) Agamemnon, dziewierz Heleny. J. K'chan. Dz. 50.
Gdy przyiechała Narymuntowa do Dowmanta dziewierza
swego, aby opłakała śmierć sioſtry, wziął on sobie
gwałtem za żonę bratową. Stryk. 310. §, świekier,
męża oyciec, des Mannes Later, der Schwiegervater.
Niewiaſtka Helego była brzemienna; a usłyszawszy, że
umarł dziewierz iey Heli, tudzież i mąż, poroniła. Leop.
1 Reg. 4, 19. (świekier Bihl. Gd.) cf. niewiaſtka). DZIE-
WIERZOWY, a, e, od dziewierza, szwagrowy, Schwa-
ger; Rs. děwerěb.
DZIEWIĘSŁ, DZIEWIĘSIOŁ, DZIEWIĘCSŁ, (co obacz)

76

602 DZIEWIĘŚŁKA - DZIEWKA.

a, m., niby to dziewięć sil maiący, Briareus, Hippobuncaurus, Aegaeon. Cn. Th. olbrzym storęczy, ein Wiese mit zehnfältiger Mannskraft, z. B. der hundertarmige Briareus. Dziewięsł Bryareus und Tyson stóreki. J Kchan. Dz. 26. Strzalami piorunów ufkrom harde dziewięsily, ktorzy na woynie wszystkę pokładają sprawiedliwość. Psalmod. 69. Góra zlego przystępu, we drzwiach itraszne dziwy, Centaurus, Bryareusz dziewięsł brzydliwy. Kraj. Chim. B. Miał potyczkę i traszną z dziewięsadem unym, Lecz go przebił natychmiał mieczem ustalonym. ib. B. 2. P. Kchan. Orl. 1. 56. DZIEWIĘŚŁKA, i, ż., olbrzymka, die Niesinn. Rugier zwycięża dziewięsłkę sroą Erylę. P. Kchan. Orl. 1, 167. Dziewięsilka brzydką. ib. 168. DZIEWIĘTNASCIE, aſtu, Bb. dewatenacte, Slo. děwatenſt; Rg. devetnaſt, Bs. devetnaſte; Sla. devetnaſt, Vd. devetnaſt, devetneſt; Sr. 1. djeſwatnato, djeſwiednacje; Sr. 2. žewiſd nacjo; Rs. девяна́дцать, девяты́на́сять. Cro. devetnayszt. - Cardin., dziewięć nad dziesięć neunzehn. DZIEWIĘTNASTY, a, e, Bh. dewatenacty; Slo. děwatenſt; Sr. 1. djeſwiatnaty, djeſwiatnacje; Sr. 2. žewiſchnaſt; Sla. devetnaſte; Rg. devetnaſteſi; Vd. devetnaſti; Rs. девятнадцатый, девятыйнасять. Ordinal. w porządku liczby między ośmnaftym a dwudziętym szrodkuiacy, der neunzehnte. DZIEWIĘT-NASTNY, a, e, dziewiętnaſcie zawieraiacy, neunzehn enthaltend. §., dziewiętnaſty, der neunzehnte. DZIEWIĘTNASTKA, i, ż., liezba dziewiętnaſtu, die Salb Reunzehn; Bh. dewatnactka. DZIEWIĘTNASTOLLETNI, ia, ie, lat dziewiętnaſtu, neunzehnjährig. Bh. dewatenactileth. *DZIEWIĘTNIK, a, m. Bh. dewiſtj, dewitnjk; Slo. děwatiſk nouena dziewištodzienne nabożenito, eine neuntagige Andacht, ob. dziewięcy). §., siedmdziesiątnica, Niedziela ſtarozapuſtna, der Sonntag, Septuagesima. DZIEWIĘTNY, DZIEWIĄTNY, a, e, dziewiątkowy, dziewięć obeymuiacy, neun enthaltend, neunzáhlig. Ec. девяты́ный. Dziewiętne grono córek Helikonu, Graią koncerty z wesolego tónu. Zab. 4, 392. Piram. Wielkie twi imię, Muz grono dziewiętne, Już zapisalo w swe księgi pamiątne. Zab. 13, 10. Dziewiętne grono dam Parnaskich. Kochow. 16. Dziewiętne nadobne siefryzce. Mon. 76, 600. Kiedy słodkie pię wino, Zaraz z dziewiętną drużyną Sioſtr Kaſtłkich w miętkie ſtrony Spiewam Feba włoſcony. Anakr. 54. Płodna Mnemozyne Jowiszowi dziewiętne porodzila cory. Min. Ryt. 4, 28. Już Tycynsz dziewiętne wolny odkrył ſtaie, J sěp nienasycony piersi mu nie kraie. Uſirz. Klaud. 41. DZIEWIĘTODNIOWY, a, e, nouendialis. Cn. Th. neuntagią, dziewięć dni trwiały, Iub co dziewięć dni przypadaiacy, Vd. devetdanſki; Bh. dewitjedennj. DZIEWIĘTOLETNI ob. Dziewięcletni. DZIEWIOSŁ ob. Dziewięsł ziele.

DZIEWKA, i, ż., Bh. dewka, dijka, děwče, hołka; Sla. děwka, děwča, dijka, daemk; Sr. 1. dijowka, hołza; Bs. dekla, djevojka; Vd. dekla; Crn. deklizh; Sla. divoika; Rg. djevojca, djěte; Cro. deklich (dév. déváčk masc., déva, dévicza fem. 2) Dl. deva, Cr. gamila camelus); cf. Gr. σπηκis ancilla, cf. Arab. 317 famulatus fuit; cf. dziać, dzieie). Rs. дѣвка: biologowa młoda nieżonata, ein Mädden (eine Magd). Dziewki iak konopie prędko rolną; Rys. Ad. 12. Upił się kapral, iak cztery dziewki. Offol.

DZIEWKARZ DZIEWOSŁĄB.

Str. 2. (tego). Slo. Prov. uf' ge hulka wimezena conclamatum eſt). Za dziewkami biega, ec lauſt den Mäuchen nach. Dwie dziewee, (dualis). Warg. Wal. 212. Jak się italo, że ci się młodej dziewki ſtaremu zachciało. Teat. 45, 4. 109. Wyt. Bożek dziewek Crn. anek). Tęga dziewka. Tr. Dziewki Parnazkie, Muzy di Mufen, §. służąca niezamężna, eine Dienſtmagd. Sr. 1. dijowka; Sr. 2. žowka, Crn. dekla, cl. Gr. δελη; Vd. dekla, shushaunza, Cr. dekla, Bs. moma, djevojka; Rs. чеядника, опрокошиła. Muszę iak iaka dziewka robić. Teat. 30, b 82. Bh. děwciſi, Crn. dekluńci, deklujem ancillari; służba za dziewkę (Crn. deklettu). Starsza dziewka Sr. 1. forena, Dziewka od bydła, die Bithmagd; Vd. shivinarka, shivinariza, Rs. скопиша (ob. skot). Dziewki folwarczne maią umieć żąć, płeć, koło krów, owiec chodzić etc. Kluk. Ros. 5. 3. §., dziewka, cóka die Tochter. Slo. cera, žewka, Sr. 1. dijowka, hrodziona dijon ka; Sr. 2. žowka. Jaka matka, taka i dziewka iey. Leop. Ezech. 16, 14. (córką iey. Bibl. Gd.). Kryliyna Władysławowi zarzucała, ona cesarządka dziewką, i wnuczą cesarządą. Krom. Polacy dwie poimane dziewki krola Duniſkiego, Norwegom a drugą Niemcom wydali; syna tylko. kładzie zawziąwszy. Krom. 32: Jan Tarnowski w sencie mówił: Mam syna i dziewke, Tak i inni owego wieku, pisarze mawiali: dziewka woiewody Krakowskiego, zamiast: Woiewodzanka Krakowska. Dzisiay to słowo nie byłoby mile uszom od niego odzwyezaionym: Boh. Tarn. 84. Mon. 69, 460. - §, *niewiaſtka, synowa, die Schwiegerteater. U nas się w Polsce zachowywa, że zięcia zowie oyciec ženin i matka synem; iako też i Noemi ſtara Ruth niewiaſtke swoje, syna swego žone, dziewką swoją zwała. Biat. Pof. 71. DZIEWKARZ, a, m., Bh. děwkał, za dziewkami biegaiacy, der den Mädden nachlauſt; Crn. deklének; Vd. deklinszzhak, deklizhnik. *DZIEWOBOYCA, y, m., zabójca dziewki, panny, der Jungfernörder. Ec. дѣbovicą, Gr. παθενοχτονος. *DZIEWOGWAŁT, u, m., gwałcenie dziewki, czyli panny, die Jungfernchändung. Ec. дѣворасмамех; Gr. παθενοφθογια snprum. *DZIEWOGWAŁCICIEL, a, m. der Jungfernchänder. Ec. дѣворасмамех, дѣворасмамех. DZIEWOIA, -oi, ż., dziewica, siły i odwagi mękiły, eine recht tüchtige Magd, Jungfer, virago. Ktorąż modlitwą zmięczą Westę Czytę swoje dziewioie? Hor. 1, 14. Minas. Ochłodnajem ci w ten czas trochę, lecz w pamięci Odtąd ona dziewoia zawsze mi się kręci, Zimor. 165. Udatne dziewoie od matek stadem pędzono do szaraiu. Psalmod. 44. J ty, Bombiko, slusznie płaćesz; two dziewoie Uwiedzione, niewolą cierpą w Nahaiowie. Zimcr. 179. Bach iak podsunie w głowę dziwy troie, Za nic są mądre Parnassu dziewoie. Zab. 9, 56. Zabl. (Muzy). Dambr. 851. - Rg. djevojka, djevojca; Sla. djevojka; Bs. djevojka, moma; Cro. divoyka; Dl. diva, divicza. DZIEWOSŁĄB, ęba, m., (Etym. słabić). Bh. ſnaucke; Sr. 1. braschka, swóntziu; Vd. zaumar; Cro. dever szvadreni, Dl. sztachilo pirovni, a okol morja kum; Ec. невѣшоводимех, невѣшоводеß, swat, druch, druzba, zerzec; który rai malenitwo, Włod. der Brautwerber. Rutygerus posłał do Wandy dziewosłęby prosząc, aby iego malżonką była. Bielsk. Kr. 24. Bodayby tych dziewosłębów nieszczęście porwało. Teat. 18, b 4. Dziewosłab,

DZIEWOSŁĘBIC DZIK.

poema J. Kchan. Dz. 102. fig. Mówi z świętą dziewosłab dziewicą, By pozwoliła bozą bydź rodzicą. Groch. W. 104. Piesń hat. g. (Archaniol zwiaftuiacy P. Maryi). Oczy dziewosłęby niewłyda. Pociey. Hom. 355. pokuseń nią). §, paranymphus, dziewosłab, žerca, swąt, hochmitrz albo marszałek na swadziebnym weselu. Maćz. przelożony wesela. Włod. der Brautdiener. Vd. shenitni besednik. DZIEWOSŁĘBIC, il, i, Act. Niedok., raić małżeńtwo, brautwerben, freywerben, Hevrathen stiften. Rs. nebesnowodajmpehexsvomovit. Juno, która dziewosłebić rad. Hor. 2, 38. Min. Tu za swoim Latona prosi Apollinem, Tu za swym można Juno dziewosłabi synem, Gardzi Ceres obiema, a że się obawia Nieba, na ziemi córkę nieostrózną stawia. Uſtrz. Klaud. 14. Uſtrz. Troi. 8. Bisſupi dziewosłebili Kolomanowi Salonikę za małżonkę. Biel. Sw. 192.

§, bydź przełożonym wesela. Włod. Brautdiener odrt Brautjungſter ſeyn. Wesele to godne, by Helena w nim dziewosłěbila. Bardz. Trag. 221. DZIEWOSŁĘBICA, y, ž., Sr. 1. ſwonſa, ſonka (od soli); Cro. poszessnica; Vd. svatina, teta; Ctn. těta (cf. ciotka): swachna, druchna. Dudz. 37. która rai małżeńtwo, albo ieſt przelozoną wesela. Wlot. Die Brautwerbinn, Brautjüherinn. Volkm. 664. Dasyp. O. i, b, Ctn. Syn. 722. DZIEWOSŁĘBSTWO, a, n., raienie małżeńtwa, daſ Brautwerb, Freywerben, Hevrathſtiften. Wołofki Wołwoda posłał w dziewosłěbtwie do Jana Alexandra, prosząc, by mu była sioſtra iego dana za małżonkę. Stryk. 677. Posłał Bolesław do Beli z dziewosłěbtwem, aby mu córę swą dał za małżonkę. Gwagn. 51. et ſchicte mit einem Hevrathsgantrage an ihn ab. DZIEWUCHA, y, ž., rubaszuio, ein Jüngſchen, Jüngſterlein. A otworzysz ty dzisay dźiewucho! Teat. 14, d 24. Naszym dźiewuchom wspomnieć tylko o chłopie, to ledwo się nie wſćeką. ib. 11. 107.

DZIEZA, y, ž.; DZIEZKA, í, ž., DZIEZECZA, Demin.; Bh. diże, diż, diſka, oſſatka, woſſatka; Dl. dixa; Hg. deva, desł; Vd. diesha, mela, koritje; Crn. děsha, shtěſel; Sr. 2, žěſa, žěſta, naſki; Sr. 1. diŋza, klebník cf. Ger. Děſe, Děſe, Teuſe, cf. dziać ciaſto, Sł. walowec; Bs. rusignaccja za trititi tifo; Rg. nacchi, kopágna, glučenčjak, rusignaccja, tarveniza; Cro. gněchayk, kóritó meszítje; Dl. nachve, Rs. λομβ, λομόβ, λομόμβ, квашня, квашенка; niecka, koryto do ciaſta, der Backtrog, die Beute, Backdöſe. Trocha kwasu wszyſtkę dźieżę zaraża. Skarg. Kaz. 75. Łyżka kwasu całą zaprapuie dźieżę. Pot Pocz. 445. Judaszowi, choćbyś ciaſto z dźieżą dał, przecie le po ſtaremu. Klon. Wot. 28. Dzieżeczka mąki. Birk. Sk. B. DZIEZNY, a, e, od dźieży, Backtrogſz. Mąka rozeczynia się kwsem dźieżnym, albo drożdżami. Kluk. Ros. 3, 262. Rs. λομκóvый, λομόμчный.

DZIK, a, m., Bh. et Sło. diwoſky weſp; Sło. diwoſki braw; Sla. divjak; Bs. vebar, divji prasaſc; Sr. diwe swino; Dl. divyi praszaſc; Cro. divjak, praszaſc divji (divjachina - zwierzyna; Rg. divjacinna, divjac ferina); Rs. кабань, кабаньk. wieprz leśny, ein mildes Schwein. Po lasach dźobowych i bukowych trzodami chodzią; który zaſ poiedyńco błała się, zowie się odyńcem; samicę zowią maciorą, ſzruźniego samea poiedynkiem, a prosięta w drugim roku warchłakami. Ład. Hfl. Nat. 5+. Kluk. Zw. 1,

*DZIKAWIEC *DZIKOKSZTAŁTY. 603

346. §, dzik u drzewa, wilk, wyroſtek dziki, der Mauber, ein übersüßiges Reiß an einem Baume. Dziki i wilki od korzenia i pnia drzeva uprzątnione bydź maią, aby soków nie kradły. Kluk. Ros. 1, 131. fig. Zgral się iak bizun, złapali dzika panowie iubilerowie. Teat. 55 e, 10. (okrciła im się grzanka, znaczny zyſk, einen fetten Blaßen). §, Nie mogliſmy zrozumieć gadaniny dzika. Przyb. Luz. 152. (dzikiego człowieka, ein wilder Mensch, ein Wilder - *DZIKAWIEC, wca, m. n. p. Zebr. Ow. 17. horridus homo. DZIKAWY, a, e, żelaznyć farby, eſenſarbig. Komonica ziele ma nasienie drobne dzikawe. Syr. 514. Rodzay tey pszenicy ieſt biały, rusy, żołty, dzikawy. Syr. 965. DZIKI, a, ie, Dziko adv., Dzikzeyszy, dzikszy comp.; Bł. diwn, diwoſy; Sla. diwoſky, neſkroceny; Bc. Rg. Sla. Cro. divji; (cf. dziw); Sr. 1. dijwi, Sr. 2. jiwi; Crn. dovje, Vd. divije, diviack; Rs. дикий, дивый: (Ee. диконкий, feroculus); wild. §, nieogłaſkany, nieokrocony; nieoswoiony, wild, nicht zahm, ungebändigt. Zwierzę iedne są dzikie, w knieiach i lasach się kryiące, drugie są domowe albo swoyskie. Chmiel. 1, 571. Zwierzę dzikie Vd. svier, sverina, sverjazhina, sverze). Sieką się palaszami, iako wieprze dzcy kłami. Tward. Wt. 79. (ob. dzik). Wilka dzikim psem zowią, bowiem iemu poſławą i wyciem podobny. Sien. 286. Podobnież o drzewach dzika iabłoń, dzika gruszka. Mon. 74, 763. - transl. łkał i dzikim głosem wyl albo ryczał. Kul. Her. 66. (zwierzęcym, mit einer Thierſtimme, wie ein wildes Thier). Dziwactwo iego pokazie, że on cós musiał dzikiego zachwycić. Zab. 12, 272. (waryacyi, Werrückheit). Dziki, płočy, wild, ſcheu. Powiedz twoje pannie, żěby nie była tak dzika ku mnie; wszak to przedemńak przed djaſlem ucieka. Teat. 21, 107. - §, niepolerowny, wild, rauh. Dzikie naroły, które w grubey nauk i kunftsów niewiadomości zofiają, obyczaion žadnym prawem określonych nie maiąc. Wyrw. Geogr. 129. (cf. gruby). Dziki niepojęty sposob, mówienia. Teat. 3, 55. - §, dziki mąż, lśny, leśna potwora satyrus. Cn. Th. ein wilder Mann, ein Waldmensch, Catyr. §, dzikie pole z puſtynia eine Wildniß. Pola bez roli puſtynią i dzikiemi polami mianuią. Haur. Sk. 5. Dzikie Pole, Campi desserti, kraina nowey Serwii, między Polſkiemi granicami i Dnieprem, pěna ſtepów, mało mieszkana od Tatarów. Dykc. Geogr. 1, 180, ein Steppenland am Diepr. Tatar Wolochów gromił także w dzikiem polu. Stryk. Gon. X. 3. - fig. tr. W dzikie pola z swoim Seneką, idźże tam moralizować. Teat. 24 c, 119. §, dzika farba z żelazna farba. Cn. Th. Eisenfarbe; ob. dzikawy. §*, dzikie mięso z dziwe mięso, Medic. wild Fleisch. Bh. dimj maſo. Glupłoćtwo ieſt iak dzikie mięso, przyciąć go trochę, odrośnie, zerząńą do żywego, dopiero zgoi się. Teat. 11 b, 42. DZIKOLUDY, ów, plur., Rzeda pierwszego zwierząt srogich rodzay pierwszy zawiera dzikoludy, troglodytes, iak Orang-Outang etc. Kluk. Zw. 2, 61. Menſchen dźhnlche Affen, Waldmenschen. *DZIKOKSZTAŁTY, a, e, kształtu dzikiego, wild gestaltet; Rs. свирпобообразный. DZIKOSC, - ści, ž., Bh. et Sło. diwoſkoſt; Bs. divjeinſtvo, sebarſtvo; Rs. dikosć, свирпось, свирпись, свирпосьмо; Ec. дичество, дибось, дикось. Nieugłaſkane obyczaie, nieulizaność, srogość, die Wildheit, Maheit. Dzikość, zacny Krzysztoſie, kto

76

["604 *DZIKOŚMIESZNY - DZIOBAC.", "DZIOBATY - DZIS.", "dobrze tłumaczy, Nie samo okrucieństwo, lub niezgrąbność znaczy, Jeł iey wiele rozizaiów, Kras. I ift. 2, 58. Wamesh, wuch, wuch, wuch, wuch, wuch, wuch,

*DZISI.

DZIESNA - DZIURA.

605

wieka. Hor. 1, 56. Dziś to nasz czas własny, iutro iuż nie nasz. Rev. Zw. 66 b. Coć dziś da fortuna, iutro to wziąć może. Piesł. 165. Co dziś opuścisz, iutro nie dogonisz. Zegł. Aa. 40. Trofś nie wyfarasz przez płacze rzewne. Dzisiay ieł naszym, Jutro niepewne. Kras. Lifl. 2, 128. O iutro nie stołę wiele, gdy sobie dziś podweselę. Cn. Ad. 777. Dziś pić, iutro nie, Rys. Ad. 11. Lepsze pewne dzisia; niż naylepsze niepewne iutro. Freir. 48. Sło. Prov. lepsi dneſ kuf, neż zitra huf). Żyć na dziś tylko, to ieł, bez wszelkich źarań i troſków. N. Pam. 11, 190. Dziś słońce smutną coś twarz chmu-
rzy, Jutro z morza wesołą wynurzy. Min. Ryt. 3, 53. Mnie dziś, a wam iutro. Skarg. Kaz. 387. heute mir, morgen dir. - Dziś rano, Bs. jutros, sega jutra; Sla. ju-
trós; Cro. jutrósz; Vd. dave, Crn. davi); Dziś w wie-
czor, Bs. veceras, veceraſka; Sla. veceras; Crn. dręvi; Cro. nochasz; Vd. donasz na nuzh, drieve; Adject. Vd. dreveshni - dziś wieczorny, Vd. daveshni - dziś ranny. §., czas teraznięszy, teraznieyszość, die gegenwärtige Zeit, die Gegenwart, jeſt. U Pana Boga zawrzyły dziś; niemasz przeszłego ani przyszłego czasu. Biat. Polł. 84. Dziś wóz drew za kopę, co był pierwøy za grosezy cztery. Falib. Dis. u. Już też nie dziś żyję, ale w podobnøy nigdym nie był awanturze. Teat. 43 c, 127. (nie dziś, dopiero. nie ieſtem dzisieyszy, ich bin nicht von heute). Zyiąć nie dzisiay na świecie, miałem nieraz to szczęście, ze ..., ib. 42 c, 35. Dziś rok, dziś tydzień - rok te-
mu, tak rok, tak tydzień. Dziś trzeci dzień ob. oneg-
day; dziś czwarty dzień ob. przedonegday. - §., Subſl. Bh. dneſſek. Ze złego dziś, może być iutro dobry. Herbſl. Nauk. M. 6. Nie prosimy chleba rocznego, ale tylko po-
wszedniego, a na każdy dzień, na kaźde dziś tego chleba prosimy. Ib. d. 7. b. §., Do dziś dnia, Po dziś dzień, po *dzisie - do tego czasu, bis auf den heutigen Tag. Sło. podneſ, podnětka, dodneſ, dodneſka. Ogromni Marsowie do dziś dnia ieszcze prez nikogo nie pokonani. Stas. Num. 1, 81. Od Amurata po dziś dzień tego znowu žaden Sultan nie czynił. Star. Dw. 52. Takiey nocy, aż po dzisie nigdym nie doświadczła ieszcze. Przyb. Milt. 142. §., Od dziś za dwa dni ob. poitrze; za trzy dni, ob. zaiutrze; za cztery dni ob. pozaiutrze. §., NB. - ș, kończące przystojće dziś, odpowiada Cerkiewnemu: cie, to; n. p. noweby tég nocy; Bs. jutros, sega jutra - tego poranka; Bs. veceras - tego wieczora; cf. Pol. latoś. *DZISI, ia, ie, *DZISIAYSZY, DZISIEYSZY, *DZI-
SIEDNIOWY, *DZISTEGODNIEYSZY (Dambr. 123.), a, e, Bh. et Slo. dneſni, dneſni; Sr. 1, dienčiſſi; Vd. doneshen, donnashni, doneshnu; Crn. danashne, sédłn; Rg. danăſcni, sadăſcni; Bs. danascni; Sla. danashnji; Cro. danasnyi; Rs. dнěwnый, сегодняшний, сенб-
днишный, нынěшний; tegoż dnia ieszcze, heutig. Jaie dzisięsze, chlèb wzorayszy, cielę sześćniedzielne - wino łońskie naylepsze. Rys. Ad. 20. Nigdy tenże nocnego miesiąca kształ wieknie, Wazzwy iutrzęszego dzisiedniowy uboższy, ieśli go przybywa. Zebr. Ow. 381. Dzisięszy dzień, Boh. dneſſek. §. niedzisięszy - dawny, ćwiczony, szczwany, nicht von heute, alt; er-
fahren, bewandert. Nie dzisięszy to ieł reflexy, wielu ią ludzi przedemną uczyniło. Zab. 5, 60. Pan nie ieł iuż dzisięszy, i wie dobrze, że źarzy Polacy szczerości

nie mieli za zuchwalstwo. Zabł. Dziew. 10. §. ninięszy, teraznięszy, tego czasu, heutig, gegenwärtig, jeźiß. Zona dzisiejszącą daty. Teat. 25, 61. (ob. data cf. da-
wnydy daty). Także wieku dzisieho my właśnie czyni-
my, Ze ludzi mądrych radą upornie gardzimy. Popr.
Kol. R. et T. Przymuszam się, by według dzisięjszego
światu Nic mię iednøy kochanki nie smući źrata. Zab.
15, 225. Domyślają się, niektórzy dzisięysi, że biłkup
ten Aryaninem umarł: ale podobniøy tym wierzyć, któ-
rzy na on czas żyli. Skarg. Zyw. 1, 192.

DZIESNA, y, ž., rzeka Polſka, plynie przez powiat Bra-
ſławſki, i wpada w Dźwinę. Dykc. Geogr. 1, 180. Bo-
ter. 1, 158. ein Fluß in Litthauen. DZISNA, y, ž.,
miało Polſkie w woiew. Polockim, pod panowaniem
Rossyjskim, leży blizko uyścia Dziesny w Dźwinę.
Dyk G. eine Stadt in Litthauen.

DZIU DZIU! ton wyrażający granie, śpiewanie, ein nach-
gemachter Ton, den Gesang oder das Spiechen auszu-
drücken. Gra tak trelifo dzu iuži. Mon. 75, 64.

DZIUB, DZIUBAC, DZIUBAS, DZIUBATY ob. Dziób. - DZIUB' ob. Dup'. DZIUMA ob. Dymienice. DZIU-PLA ob. Dupla, Dub'.

DZIURA, *DZIORA, y, ž., Bh. dira, dirka, direčka; Slo. dira; Sr. 1. džiera, dijera, dziira, dira; Sr. z. žeta; Rs. dupà, дурка, cf. Chald. חַלֹד
chor, cf. Ger. durch, Ger. Thüre Bh. dwere Pol. obs.
dźwierze); Sla. jamma (ob. iama); Vd. Iuknja, votli-
na; Cro. prělo, młàka, młachcza; Bs. sorta, ruppa,
scjupglina, utliina; Ec. умлизна, скважня. Każda-
kolwiek otwartość iakiękolwiek rzeczy, das Loch. Dwie
dziurze (Dualis). Haur Sk. 335. Zabobonni ludzie na
febrę dziurę w marchwi robią, tež uryną chorego na-
pełniąją, zatykaią i marchew w kominie suszą. Krup.
5, 565. W Soczawie dobrze się bronili, a co nasi
we dnie w murze dziurę uczynili, to oni aż w nocy
zaprawili. Bielſk. Kr. 435. Dziura we drzwiach klu-
czowa. Cn. Th. das Schlüsselloch. Patrę przez dziurę
w zamku. Teat. 33, b. 52. durchs Schlüsselloch. Dziura
w kluczu, das Loch im Nobre des Schlüssels. Dziura w
garncu od kluczenia. Cn. Th. das Loch, das der Topf
befommen hat. Dziura garńca, kubka, rury, - otwor,
uyście, szerokość, die Desſnung, die Mündung eines
Topſes, Beschert ist. Dziura w młynſkim kamieniu Rs.
вечеŕ. Dziura w budowaniu od gruntu do wierzchu
dla wysuszenia. Cn. Th. luft, das Luftloch in einem
Gebäude. Dziura, dól, wodą wyryty. Rs. водорой.
водорой. Dziura, rysa w sukni. Cn. Th. das Loch,
der Riß in einem Kleide. Dziura w sieci, z robienia
iény, z tkania, nie z rozdarcia. Cn. Th. oko, ein Loch,
eine Masche in einem Rehe, das Auge. Dziura piszczą-
kowata wzdłuż, rura, das Loch, die Möhre. Dziura do
trzonka, do wędzidła, das Loch, wo der Stiel einge-
ſeßt wird; das Loch am Gebiß. §. dziura fig. niedoſka-
tek, brak, das Loch, der Mangel, der Abgang an et-
wäb. Dowcipem nagradza mądra białoglowa, gdzie w
gładkości dziura. Bud. Apopht. 5. Tego roku Turcy
ſtracili przez szturm 28 galer; zatykając tedy dziurę,
kazał zaraz Wezyr nowe budować. Kłok. Turk. 247.
um das Loch zuzustopen, um den Abgang zu erfehen.
Obaczywszy znaczną w sobie dziorę, drapnęli. Jabl.

606 DZIURAWIC - DZIURAWIEC.

DZIURAWCOWY - DZIURKA.

Buk. S. 4. Ośmdziesiąt tysięcy, to djabelną dziurę w worku uczyni. Teat. 16, 43. Dziura w mieszku, w maiętności Iacuna rei familiaris. Cr. Ad. 226. Eclipsis figura, Gdy w mieszku dziura. Bratk. B. b. - §. dlug, cine Schuld, Schuldenląst. Zatykając tę dziurę, wioske załtawil. Tr. um dźieś Łoch zuzupłopsen, dźieś Łulo szu tilgen, versechę ir ein Landgut. §. okienka w piśmies, goliż, braki, niedolhatki, die Stücken in einer Erdrist. Wszytkie dziury w tym piśmies wypelnić trzeba. Tr. §. niebezpieczne zawzięcia, zle razy, gefässliche Stellen, Unternehmungen, Gisdäfte. Nikim inżym nie było i w Polszcze i w Litwie zle dziury zakoł. jedno Janem Tarnowskim. Crzech. Tarn. 70. Kiedy się bić, Nami naygorza dziurę zatykaią, J na zle razy idziemy wszelakie. P. Kchan. Jer. 215. 6. ciasna dziura - ciasnota, ciasny kat, ciesnina, die Verdingniß, die Enge, die Alemme. Starał się, iakoby z onej ciasney dziury, z zlego razu i mięsca, woyško wywoł. Skorz. Dz. 265. A wychedźše mi z dziury, bo to batów mało. Teot. 43 c. 62. z kąta, z kryjowki). §. fig. wniyście i wyjście, wchod abo wychod, sposob ratu ku, wywiłkania się, daß Łoch, bir Œingane, der Ausgang, das Spilſaüntel, Aßtrunsgüntel, die Ausflucht. Nie jedne dziurę królik pi do iamy. (Cn. A. 529, cef. Dobrze mieć wiele drzwi w domu), der Fudźß hat mehr als ein Loch. Slo. chudobńa ge to mih', ſtera len gednu diru má. Tak i tu ordze gdy wezbrano skóry. Szuka zdzie indzię przyprawy i dziury. Jabl. Buk. J. z. b. Kleſſka pod Koronowem nie Krzyżakow nie zaſtruszyła; owszem oni w nicdy sobie dziurę do fontelu zniłęźli. Krom. 465, dolo etiam locum ex ea inciuenere). Słowa kontraktu nałdy doinzymać, dziur, sposobów zlych i chytrych nie wynaydować. Haur Sh. 256. Dziurą na urząd wleźć, bokiem, nie prawą drogą, niott auf dem geraden Wege, niott durch die rechte Thure. Bonifacyus, iako dziurą wszedł na Kólicę, także też poczynał. Biel. Sw. 87. Pogardzony iako natręt i dziurą wlały do owezarni téy wilk. Sncr. Elen. 10. §. dziurę ma w głowie - poſtrzelony. Tr. er hat einen Schuß, er tät gefesslen. §. aż po dziury, jo dziurki, - po nszy, bis über die Offen. Chociażeś sochlebem nakarmił aż po dziury. Odmówże mu co królnu, aż zaraz gniewem szaleie. Pot. Arg. 522. DZIURAWIC, il, i, cz. ndk., zdziurawić dk. (podziurawić, przedziurawić dk., qu. v.), Bh. děrawći; Ross. ieslovřivávamъ; Ec. dźrijo. Dziury poroćić, pr. et fig. Löcher machen, durchlüchern. We krwi pływaiacy język iego igłą dziurawiła. Odym. Sw. Dd. b. Dziurawią sobie uszy, nozdrza i wargę spodnią, i w nich wieszzą sztuczki złota. Boler 318. Ręka iego od poſtrzalcu z samopalu zdziurawiona. Birk. Kr. Kaw. 36. Kropla wody, Kapaiąc uſtawicznie, naytwardszy kamień zdziurawi. Gorn. Dw. 287. Uſtrz. Troj. 41. Obmowcy endًا sławę iak czerw wiercą i dziurawią. Birk. Chod. 20. Dziurawić, *skał nadziałać, rimas agere. Mącz. Niłjen machen, durchtrigen. DZIURAWIEC, - wea, m., ziele, Hypericum perforatum, Linn. Androsaemum, §. Jana ziele, Panny Maryi dzwonki, dzwonek matki bożej. Sleszk. Ped. 410. das Johanniskraut. Ross. zwŕbohń, zwŕbohńnikb, Kwiecie i lische iego, kiedy kto śi-

šnie, sok z siebie czerwony wypuszczają. Otw. Ow. 400. Liście ma przezroczyście kropkowane, przez co delikatnie podziurawionemi był się zdają. Jundz. 580. DZIURAWCOWY, a, e, adfj., Rs. zwŕbohń, DZIURAWIEC, - iak, ich, dziurawicie nentr. ndk., zdziurawicł. - PAFURAWIC się. DZIURAWIC się zaimk, dziurawym się ławać, föderig werden. Pluca na wzór gębki lekkię dziurawial. Eraz. Jfz. B. 8, b. To dziw, iż sięć się nie zdziurawiła, choć dźoć wielkie były łyby. Odym. Sw. 2, Nu. 2, b. (że się nie rozdarła, nie pękła). Pończochy też iuž dziurawiąc, choć nowe. Tr. W nocy kości moie dziurawić się boleściami, Leop. Job. 50, 16. (utrapienia wiercą kości moie. Bib. Gd.). §. naruszać się, nadweregći, verſtigt werden, ein Loch bekommen. Dla marnego złota, dziurawiec cnota. Tr. Dziurawione sumnienie. IV. Poſt. W. 68. DZIURAWOSC, ſci, ž., niecałość, die Löcherigkeit. Bh. děrawoſt. DZIURAWY, a, e, o aſd., pełen dziur, döcherig, Slo. et Bh. děrawń (cf. drzeć, drę); Sr. 1. döcrawě; Rs. dźribyń, dźribymsый, dźribymsый; Ec. umalbyń, dźribymsый; Vd. lukniaſt, votlaſt; Cro. vůtel; Bz. srgulgliv, pun sejungline, kakoti sir). Dziurawego ſtatu nie napelniz. Cr. Ad. 226. Dziurawy wór trudno napłać. Rys. A. 11. O człowieku rozrztumym mówimy: dziurawy wór. Kpcz. Gr. 3, p. 90. (cf. bezdenny). Bedziecie ieść, a nie najecie się; ten co weźmie naiem swóy, kłaśdź go będzie do dziurawego miecha. Radz. Hag. 1, 6. §. fig. ſkażony, nadweregżony, verſtigt (lederig). Więc z takową od kilku odszdem odprawą, Ze ia sam, com to mowil, mam głowę dziurawą. Nar. Dz. 3, 123. Sumnienie dziurawe, Cnota dziurawa; n. p. Nie pomogą nie złota, Czuje dziurawa cnota. Jag. Gr. B. 4. Miehayło widżę, iż nadzieja dziurawa, udal się w pokorę. Stryk. 582. Kto sobie pochlebia, sam się też zawodzi, J tam pływa w dziurawey doſkonalość łodzi. Bach. Epikt. 67. Zewsąd dziurawo, zewsąd bardzo świta. Nie wzwiemy, ſkąd nas miecz pańſki przywita. Stryk. Gon. S. 2. (zewsąd bicać). DZIURECZKA, i, ž., Bh. dźvićſła; Rs. dźrojowica; demin. słowa Dziurka, ein ganß kleines Löchelchen. Wypatrzył dziureczkami w drzwi, co robił. Skarg. Dz. 201. Ze drzewa pływają na wodzie, to iest ſkutkiem powietrza, którym naydrobniejsze ich dziureczki (pori) są zapelnione. Hub. Mech. 269. Pori, Canaſle, Luftlöcher. DZIURKA, i, ž., demin. nomin. dziura, Bh. dirſa; Sr. 2.jerſa; Rs. dźrpká; daß Löchtein, Löchelchen. W dnie ula maią był dźwic dźjóre (Dualis; dziurki), któremiby szczoly z ula wychodzily. Cresc. 505. Dziurki guzikowe (cf. dźiergać), Knopſlecher; dziurki do sznurowania, Schnürlecher. Teat. 20. Pierwey kwadrans zagładałem przez dziurkę, niżelim wszedł. Teatr 20, 61. (przez zamkową dziurkę, durchß Schlühnelech. Kiedy drzwi załtanie zamknięte, to się dziurką od kluca weźnie. Teat. 28, b. 7. Dziurka okragła Rs. občywa, občeskwa, občywa. Dziurka w uchu od zausaniezki Ross. prójma. Dziurki drobne iako w przetaku, w gębce. Cr. Th. - §. dziurki subtelne w ſkóre człowieczę i zwierząt, któremi wilgołtność i pot z ciałą wychodzi. Cr. Th. pori, die Schweiſlecher. Botan. kapelusz (bedlek) ma dziurki, poros,

DZIURKOWAC - DZIW.

gdy dolna powierzchua iego iakby szpilkami pokłóta
byłże się zdaie. Fundz. 2, 53. §. Dwie iamy nosa,
dziurkami nosowemi zowiemy. Kirch. An. 75. die Rasz
fenslöcher. Dziurki w nosie, w oczach, w utłach - ka-
naly, któremi się przyrodzenie czyści. Cn. Th. meatus,
spiramina, die Canale oder Gänge im Körper. Ma dziurki w
nosie, wszytko zwacha, flut. Wolſk. er hat eine feine Rafe.
§. až po dziurki: aż po uszy, po dziury, w brod, bis über
die Ohren, übersflüssig. Mam co ieść i pić, aż po dziur-
ki obie. Min. Ryt. 4, 55. Radem ei nieborak, dam
ieść, pić; dam i owsa koniom aż po dziurki. Opal. sat.
158. Napita się nieszczęśliwa piwa Po same dziurki
swoiego wanzyna. Zab. 15, 213. DZIURKOWAC, - ał,
nie, cz. nuk. , zdziurkować ch., dziurki porobić, wy-
rzezać, kłóć, šłkeine Löcher machen. Ziele to ma Płaci
dziurkowane. Sien. 34. Szwarszki, coby płotno rze-
zały, dziurkowaly, psowaly, miaż dadź pohoru groszy
10. Lesafl. C. 2. (cf. kłóć). Garniec dno dziurkowa-
ne miał, iako durszlak. Sienn. 523. DZIURKOWA-
TOŚC, ſci, ž.; mianie muogich dziurek, die Löče-
rigkeit, Porofft. Go. rahlöszt. Rs. nоздреваёность,
сквалиносімь. Dziurkowatość plafrów miodowych. Sirm.
Quin. 31. Dziurkowatość ciała zwierzęcego nieczym nie
ieſt, iak drobne koniuczki żylk, po hodzące od żył
większych. Zoot. Nar. 39. Hub. Wſt. 582. Rog. Dos. 1,
144. Wilgoć włosów ich dziurko watościami przeszącza-
ica się. Perz. Leh. 14. DZIURKOWATY, a, e, o
adv., pelen dziurek, Boh. dijkowaty; Sr. 1. dijkotwité,
nunohodjercat; Rs. ноздреваёный; Cro. rāhel, puhkek;
ſöcherig, poras. Przez pelne żyły dziurkowatej ziemi
Zdrój žywěy wody w porach znaczonych wytrykła.
Przyb. Milt. 109. Torz. Szkl. 65. Kamień dziurkowa-
ty, żużel kamienna, kamień z piany morſkię, pumex,
der Bimſtein. Cn. Th. 260., Vd. rāhel kamen, luknajł
kamen, votiż; Rg. plovuchjaz; Rs. nemza. (DZIUR-
LADKA ob. Dzierlatka). DZIURNIK, a, m., otwor
załkowy, das Löch im Hinter, das Arſchloch. Grzybki,
figi, koło dziurnika wyrałtajće. Perz. Cyr. 2, 274. Gdy
dziecko z zrosłym dziurnikiem na świat się urodzi.
Perz. Cyr. 2, 272. DZIURZYSTY, a, e, - o adv., pe-
len dziur, voll Löcher, föcherig: Bs. besgglivi; Ec. di-
ровамый. Przeſtarzały baran z zawilym koło ſkroni
dziurzyſłych porożem. Zebr. Ow. 170. cauca tempora).

Pochodz. Czworodziury; nadziurawić, odziurawić, po-
dziurawić, przedziurawić, przydziurawić, udziurawić.
rozdziurawić; wdziurzyć się, wydziurawić, wydziurkowany.
§. nozdře. §. cf. drzeć.

DZIW, u, m., Bh. diw, odiw (diwadło teatr); Sło. diw,
żąłraf; Sr. 1. diżw (= cud), zrodźiw oflentum; Rs. di-
wo, дивство, диковина, диковника, удивлёнě cf.
Syr. sin flupere). Rzecz zadziwiająca, ein Wunder,
eine Verwunderung erregende Sache. O dziwie wielki,
nigdy niesłychany. Paſt. Fid. 116., Ross. névidaalb,
nevividaalščina. W liczbie mnog. o dziwy o Wunder!
W ten czas krzyknie lud zdumion, o rozum, o dziwy!
Jeszcze tak ślicznę rzeczy żaden człowiek żywy Nie
wymyślił. Zab. 12, 61. Nie wielkie dziwy, że łotr
szczęśliwy. Rys. Ad. 49. §. na dziwy w dziw, do
podziwienia, nadwyczaynie, zum Wernwundern, auſer-
ordentlisch. Sioſtra Wisfawa, iż na dziwy była szpetna,
nikt iéy poiąć nie chciał. Bielſk. Kr. 86. Lny Egipt-

D Z I W.

607

ſkie w dziw cienkie. Jabl. Tel. 34. §. troie dziwy -
bardzo dziwne abo dziwaczne rzeczy, gar sehr wunder-
liems ſeug (blaue Wunder). Zgielku onego nie wie-
dząc przyczyny, prawią o nim troie dziwy. Pot. Arg.
213. Niech o swych bohatyrach troie dziwy pisze
świat ſtarodawny. Pot. Pocz. 283. Gdyby cię tu wi-
dano, Język oszczercow uszczypliwy Möglby na mą
ohydc zinyſlić troie dziwy. Morszt. 155. ý. dziwy
broić, ſtroić, wydziwiać, niezwyczayne rzeczy wy-
rabiać, wunderličes ſeug angeben, unchört wüthen,
toben. Sroga Lachezys ciężkie dziwy broi. Bard, Traj.
351. Dziwy zemna Metopis, a wszytko zdradliwie ro-
bił. Jabt. Tel. 13. Szalona ta troie dziwy broi. J. Kchan.
Dz. 94. Bogata Kleopatra w ſtroiach dziwy broi. Bardz.
Lut. 180. Płudą nań, i inne dziwy ſtroią. Rey Poc.
Cc. 4. Okrutoje nieprzyjaciel warnek nasz pociął,
až umalych w ziemi zabiali, drugi raz niesłychane z
niemi zbrodnie ſtroiąc i dziwy. Tward. W. D. 24.
Draby troie dziwy broią, Gdy Pana Jezusa w maszka-
radę królewską uſtroią. Pot. Zac. 115. Niezgodnych
kilku synów miał oyciec sędziwy, Codzień wrzawy i
wielkie wyraźiali dziwy. Zab. 16, 259. Podpisy fal-
szywe zmyśł, i inne dziwy czynił. Skarg. Dz. 817. -
§. siedm budowań ſtarożytności, dziwami świata zowią,
die fehen Wunderwerke der Welt. Mauzoleum było
poczytane między siedmią dziwami świata. Petr. Ekon.
64. Piramida Egiptkie za ieden dziw są między siedmią
dziwów na świecie. Gwagn. 685. Kolos Rodyſki
był siódmym dziwem na świecie. Sharg. Dz. 656. (e)
Wiersz bohatyrski okraszony dziwem. Dmoch. Szr. R.
67. nor. „dżiw czyli okoliczności podziwienia godne, a
razem nie przechodzące wiary; co Francuzi Merveilleux
nazywiają, koniecznie są w Epepi potrzebne;" taſ Dün-
berbare im heroischen Gedichte (cf. cud zawsze načanny).
§. dziw; Gen. dziwa, z dziwoląg, dziworod, dziwopłod,
propr. et fig. ein Wunderthier, Wunderding, monſtrum.
Mącz. Satyr, ten dziw obrzydliwy. Paſt. Fid. 206. Gó-
ra ta, na który dziw Chimaera była Nieiednego okru-
tne śmierci nabawiła. Krajew. Chem. B. Cłosami by-
dłeta mówily ludzkiemi, Dziwów się namnożyło z człon-
kami dziwnemi formą ludzką. Bardz. Luk. 14. Nimże
tę uſtawieczne srogi ten dziw (Cyklop goni. Tward.
Pasqu. 53. Zdanie wszytkich senatorów o Zbigniewie
było, aby dłużej nie cierpieć dziwa takiego. Krom. 129.
monſtrum, ein solches Ungeheuer, einen solchen Unſold-
§. rzecz niepojęta, ein Wunder, etwas unbegreiftliches.
Wielkie się dziwy tam porobily, maią teraz wolności,
maią pana, o iakim ieszcze nigdyśmy nie słyszeli. Teat.
54, c. Cii. Wiele dziwów po wszytkim świecie dzieie
się, ale że się zawzdy dzieją, nie cudem, ale przyro-
dzeniem to nazywamy, ho rozumiemy, że się to z na-
tury dzieie. Ješliby ieden człowiek od umarłych po-
włał, dziwyby to był wielki w wszytkich ludzi; a te-
mu się žaden nie dziuwie, co widzą, że się na każdy
dzień dzieci rodzą, a to nie mnięjszy dziw. Biat. Pof.
206. Pogrom ten więcćy zarobił u obcych ludzi na
dziwy, niż na wiarę. Birk. Chod. 3., Ec. великодѣž-
ristyka. §. rzecz, bieg i siły natury przechodząca, cud,
cudo, eine Wunderthat, ein Wunderwerk, ein Wunder.
Chryftus tyle dziwów uczynił, a przecię mu nie wierzyli.
W. Pof. W. 2, 251, - II. dziwy, = dziwowanie, podziwie-

608 2) DZIW - DZIWACZEC.

DZIWACZYC - DZIWNIE.

nie, das Wunder, die Verwunderung. Mětwo w cier-
pliwości same pogany do dziwów porywalo, i nieczenni-
kom mężnym nieśmiertelną chwałę gotowalo. Bih. Krz.
Kaw. 25. Pan Jezus dziwy nietylko dla dziwów uczy-
nił, ale aby to co czynil dziwem było tym, co go wi-
dzieli. W. Pofl. IV. 2, 251. damit sie sie in Verwunderung
schenen follten. III. dziwowiſko, eine verwundernde Cr-
schimung, ein Schanſpiel. Rzekl. Moyżesz, podyą a
ogładam to widzenie wielkie, czemu nie zgore ten kierz;
widząc Pan, że idzie na dziw, zawołał nań. 1 Leop. Ex.
3. Dzień zawodom naznaczony przychodzi; wysypuie
się na dziw niezmierna ludzi wielkość. Krom. 40. ad
spectandum). Zory na dziwy chodzą, nie żeby się rze-
czom przypatrowaly, ale raczy żeby się im dziwowano.
Petr. Ekon. 78. Wszyscy, którzy o smiercie iego usly-
szeli, iakoby na iakie dziwy zjeżdżali się. Baz. Sk. 533.
Na tak zacne sprawy iako na dziwy zjeżdżali się. ib. Na
dziwy się zeszli. 1 Leop. 3 Mach. 5. (cf. Bh. diwadło
teatr cf. widowisko). Baiazeta Tamerlan w *kliczy wo-
zil po świecie na dziwy. Birk. Ex. H. 3. b. - IV. dziw,
G., a, m., dziwuiący się, mirator, admirator, sub-
flantiuo opus eſt, quo caremus, usitato; sit dziwowidz,
dziwownik. Cn. Th. der Bewunderer, sed vife Dziwiciel.
- 2) DZIW! particula admiratis, sed utrach! ein
Wunder! wunderbar! A nie dziw temu! Wrob. 201.
Zywot mię mierz, dziw nie szaleję, Cdy we dnie w no-
cy ciężko boleł. Comp. Med. 384. Dziw! iako on
mógł uczynić. Ld. 3) DZIW, DZIW! zwyczayny świergot
wroblom, z alluzyą do słowa Dziw, das Switschern der
Sperlinge ausjudrücken, mit Anspielung auf das Wort
Dziw). Wröbel ptaszek nieboraczek Uziąblsy spiewa
iak žaczek: Dziw, dziw, dziw, dziw nad dziwy! Kant.
Krah. 227. Wröbel dziw, dziw, dziwi, Tak, tak kwa-
czą kaczory. Mon. 70, 190. Jeli mu się przypatrować,
a iakoby wróble około sowy dziw dziw dziw diwować.
Glicz. Wych. H. 7, b. A wiecie żąd to: dziw dziw
wróble kraczą, nam się dziwuią - Jabl. Ez. 109. DZI-
WACKI, a, ie, DZIWACZNY, a, e, chimeryczny,
pelen uroienia, grilchenhaft, wunderlich. Bh. wróblawń,
wartogłowy, Vd. muhomten, zhuden, nafkerliu; Carn.
muhaft (ob. muchy w nosie); Rs. чудный, нравный
(ob. cud, narrow), звдо́рный, мечшопеле́wnый,
странный (cf. Bh. et Slo. diwoty).
Vd. diviacke; Rg. divjacjan ferus). Dziwacko, dzi-
waczně, po dziwacku, po dziwackiemu adv. u. p. Cady
mój dom był z gruntu przeſtroiony, ale po dziwacku,
iż go ledwie poznalem. Mon. 69, 626. Służyć nuroie-
ni po dziwackiemu. Kras. Pod. 2, 252. DZIWACZEK,
czka, m., rodzay roślin Jndyſki, Mirabilis, Linn.
Kluk. Dyke. 2, 125. die Wunderblume. §. ob. Dziwak.
DZIWACTWO, a, u., DZIWACZNOSC, ści, ž.,
chimeryctwo, tetryctwo, humor dziwaczny, wunderliche
Laune, Grilchenfängerey. On chce udawać Anglika przez
dziwactwo. Kras. Pod. 2, 131. Gardzi dziwactwem ro-
ſtopny Anglik, ib. Bh. wrłocho, diwnoſt; Vd. muhu-
vanjé, muholovitje; Ross. вздо́рь, причудальнóstь
(Bs. divjacinſtvo; Rg. divjactvo, divjác ruſlicitas, divjác,
divjaconos feritas). DZIWACZEC niiah. ndk., zdziwa-
czeć dk., dziwacznym się źławać, wunderlich werden.
Przed śmiercią człowiek dziwaczeie. Teat. 35, b, 59,

1) DZIW! particula admiratis, sed utrach! ein
Wunder! wunderbar! A nie dziw temu! Wrob. 201.
Zywot mię mierz, dziw nie szaleję, Cdy we dnie w no-
cy ciężko boleł. Comp. Med. 384. Dziw! iako on
mógł uczynić. Ld. 3) DZIW, DZIW! zwyczayny świergot
wroblom, z alluzyą do słowa Dziw, das Switschern der
Sperlinge ausjudrücken, mit Anspielung auf das Wort
Dziw). Wröbel ptaszek nieboraczek Uziąblsy spiewa
iak žaczek: Dziw, dziw, dziw, dziw nad dziwy! Kant.
Krah. 227. Wröbel dziw, dziw, dziwi, Tak, tak kwa-
czą kaczory. Mon. 70, 190. Jeli mu się przypatrować,
a iakoby wróble około sowy dziw dziw dziw diwować.
Glicz. Wych. H. 7, b. A wiecie żąd to: dziw dziw
wróble kraczą, nam się dziwuią - Jabl. Ez. 109. DZI-
WACKI, a, ie, DZIWACZNY, a, e, chimeryczny,
pelen uroienia, grilchenhaft, wunderlich. Bh. wróblawń,
wartogłowy, Vd. muhomten, zhuden, nafkerliu; Carn.
muhaft (ob. muchy w nosie); Rs. чудный, нравный
(ob. cud, narrow), звдо́рный, мечшопеле́wnый,
странный (cf. Bh. et Slo. diwoty).
Vd. diviacke; Rg. divjacjan ferus). Dziwacko, dzi-
waczně, po dziwacku, po dziwackiemu adv. u. p. Cady
mój dom był z gruntu przeſtroiony, ale po dziwacku,
iż go ledwie poznalem. Mon. 69, 626. Służyć nuroie-
ni po dziwackiemu. Kras. Pod. 2, 252. DZIWACZEK,
czka, m., rodzay roślin Jndyſki, Mirabilis, Linn.
Kluk. Dyke. 2, 125. die Wunderblume. §. ob. Dziwak.
DZIWACTWO, a, u., DZIWACZNOSC, ści, ž.,
chimeryctwo, tetryctwo, humor dziwaczny, wunderliche
Laune, Grilchenfängerey. On chce udawać Anglika przez
dziwactwo. Kras. Pod. 2, 131. Gardzi dziwactwem ro-
ſtopny Anglik, ib. Bh. wrłocho, diwnoſt; Vd. muhu-
vanjé, muholovitje; Ross. вздо́рь, причудальнóstь
(Bs. divjacinſtvo; Rg. divjactvo, divjác ruſlicitas, divjác,
divjaconos feritas). DZIWACZEC niiah. ndk., zdziwa-
czeć dk., dziwacznym się źławać, wunderlich werden.
Przed śmiercią człowiek dziwaczeie. Teat. 35, b, 59,

Vd. divjati *furere*. DZIWACZYC, - ył, y, intr.
nik, dziwakiem bydź, dziwactwa STROić, Grillen fangen,
wunderliche Streiche angeben. Rs. Чудесничать (Rag-
djivatti *ferum in modum suare*). Niech kobietki cu-
dzemi ięzykami dziwającą iłaią, swemi chwałą i pieszczą,
pódyzie płeć nasza za ich sklinieniem. Monit. 65, 84.
Honor, honor to iakiś z nami tak dziwaczy. Zab. II,
372. Zabl. Dziwaczy się, kiedy się nie tyłe wyśpi, ile
potrzeba wyciąga. Teat. 4, c. 6. man ist wunderlich.
§. dziwy broić, wydzawić, toben, wüthen. Z gniewu
dom własny zapalil, zkład gdy po blizkich dachach wiatr
dziwały, całe miaſteczko spłonło. Chrość. Fars. 370.
DZIWACZKA, i, ż., Rs. причудница, чудесница;
kobieta dziwaczka, pelna uroienia, chimeryczka, te-
tryczka, fantaſtka, eine Grilchenfängerinn, ein wunder-
ličes Weib, eine Phantastinn. A ty moie czaczko, Zła-
duy czoko, właśnie ci pięknie bydź dziwaczką. Zabl.
Z. S. 13. DZIWACZNY ob. Dziwacki. DZIWADŁO,
a, u., co zadziwiać czemu się dziwuią, ein Wunder-
ding. Ma iedną głowę, nie dwie, nie trzy, bo to iuž
byłoby dziwadło. Gil. Katch. 260. DZIWAK, a, m.,
DZIWACZEK, czka, m., zdrbn., tetryk, człowiek
dziwaczny, któremu nikt nie może dogodzić, faſlidiosus.
Mącz. ein Grilchenfänger, ein wunderlicher Heiliger. Boh.
djwek spectator wrtoch, abo wrohlawec - wartogłów,
dziwak (Rg. divjac animal ferinum, divják ruſticus, fe-
rus; Crn. dovják degener; Cro. divjak z dzik); Vd. mu-
hovez, muholovez, rasa, posebnik, sanysvoi; Bosn.
zlochjuda, tamasejan; Rs. чудо́б'й, чудакъ, чуде-
никъ, человѣкъ совěćачиною, дикаръ, причу-
дникъ, недомыка, непрънь меня (cf. niedotykal-
ny cf. wrzod). Takie robią dziwaki z siebie, że aż
okropno znaydować się z niemi. Teat. 48, b. 40. Smie-
szna rzecz dziwak opanowany. ib. 2, c. 59. §*, dzi-
wy-,
pozdowienia godny, der Bewunderungswürdige,
der Wunderbare. Gdy anioła pytal, co za imię iego,
Powiedział mu, iż dziwak przezwisko u niego. Rey Wiz.
155. DZIWACZYNA, y, m., biedny dziwak z pożal-
low: ein elender Grilchenfänger (Cro. divjachina; Rg. div-
jacina, divjac ferina), (DZIWER, u, m., Tureckie
słowo: flader w łtali, w zbroiach, w głowniach. Czart.
Mscr. die Flader, die flammichende Ander in stahlernen Kl-
gen, Rüſzengegen 1c. DZIWEROWAC, ał, uie, act.
ndk., demeszkować. Ad. Czart. Mscr. - ob. demeszkować,
damasciren). DZIWIC SIĘ ob. Dziwować się. DZIW-
ICIEL, a, m., dziwuiący się, dziw (otoż rzeczownik,
któreż żadał Knapški, subflantino opus eſt, quo care-
mus usitato; sit: dziwowidz, dziwownik, dziw), der
Bewunderer. Zganiszli iego wierze! to on gdzieindziły
dziwicielów chwyta, J kto tylko da ucho, temu wiersze
czyta. Dmoch. Szt. R. 21. Otoczony licznym dziwicie-
łów zbiorem. N. Pam. 18, 385. DZIWISZ, a, m., Bh.
diwisch Dionysius, imię mżkie. Nies. 1, 103. Dionysius.
Kucz. Kat. 2, 326. Dyonizyzy albo Dziwisz, bifiskup
Koryntński. Biał. Pofl. 112. Czytay Dziwizsa Areopagi-
tę. ib. 112. Dziwisz skarżył się na Walka. Herb. Stat.
247. Dziwisz alias Siegniew. Jabl. Her. §. Do-
wiaduy się od tych dziwiszów świętych. Orzech. Qu. 42.
ob. dziwak. DZIWNIE przystk., na dziwy, na podziw,
cudnie, do zadziwienia, Bh. diwnć; Ec. divipetaleno;
wun-

DZIWNO DZIWOCIZNA.

DZIWOK - DZIWOWAC. 609

wunderbarlich, wunderbar. On dziwnie poczciwie w téty sprawie poftąpił. Warg. Wal. 129. Dziwnie wielki Seosłrys dobrzy mię traktował. Okręty na mój powrót z wołyskiem ofiarował. Jabł. Tel. 24. Dziwnie nie lubił, że się te bębny włóczą koło mnie. Teat. 24, b. 24. (cf. okrutnie, łraszuie nie lubię). DZIWNO, przystk., dzino wieł, zadziwia eś nimmt (einen) Wunder. Dziwno mi to bardzo. Baz. Sk. pr. Bóg dziwno uczcił świętego swego. Wróbl. Zot. 6. mirificuit sanctum suum. DZIWNOSC, -ści, ż., Boh. diwnoſt; Sor. 1. zrodziownoſći; Bs. zamjernoſt; Ec. dívinstwo, dívinsto, nadzwyczayność zadziwiająca, die Wunderbarkeit. *DZIWNOSTRASZNY, a, e, potworny, monſtrosus, miſſgestaltet, ſcheußlich. Dziwoſtraszne płody morzemy; dzieci nawet, ieśli się słabe, brzydkie na kształt poczawy urodzą, wyrzucamy. Pilch, Sen. 150. ob. dziwopłod, dziwoląg, dziworod, dziwotwór). Jeszczem słów nie domował; alicj niespodzianie Dziwoſtraszna poczwara w oczach moich źan tie. Zab. 6, 155. DZIWNY, a, e, Bh. diwny, podiwny; Slo. diwny, ku podiwu; Bs. cudnovat, zamjeran; Dl. csudnovath; Vd. zhudliu, savsetliu; Sr. 1. diwny, zrodziwny; Rs. dívnyj, dikaónnyj, udawšelbnyj; Ec. udwalaemый, chudnym, chudodźb'emый; zadziwiający, wunderbat, Wunderbat. Rzecz dziwna iełt, który przyczyn nie dochodziły. Boh. Djab. 78. Dziwne rodzenie figunnie się w żywocie z zapatrzenia się matki. Saxon. Porz. 152. W żydowstwie wielu się znakom dziwnym Jezusowym sprzeciwiało. Biat. Poſt. 150. cudom, den Wunderzeichen. §. dziwny dziwacki, dziwaczny, wunderlich, grtilenhaft, seltſau, attig. Ty mię kochaſz: to dosyć; w układach swych dziwni Oyciec mój i macocha dotąd nam przeciwni, Niemc. P. P. 42. Dziwny też ieſteśmój mężu, twoje gadanie zaoſtrzyło tego młodzieńca. Weg. Marm. 1, 122. Wiele takich rodziców sroglich i dziwnych, którzy leda o co z wielką furyą dzieciom swym laią. Glicz. Wych. G. 2, b. Starzy zazwyczą są dziwni. Teat. 51, c. 10. Bałem się, iżę ty człowiek dziwny. Sekl. Luk. 19. not. surowy abo trudny a srogi). Płocha była i dziwua. P. Kchan. Orl. 1, 407. Czyli ci się co dziwnego marzy? Teat. 50, c. 72. (czyś zwaryował?). Co dziwnego sobie zrobić gotów ieſtem. ib. 21, b. 57. (co waryackiego, zabić się). Dziwny, -ego, subſt. m., dziwak, któremu žaden nie może ugodzić, dyscolus. Mącz. DZIWO, a, n., poczwara, dziw, ein Ungeheuer; Wunderbier. Umrzeć musi, niech mięysca nie ma takie dziwo. Pot. Syl. 20. Niech cię to brzydkie dziwo (pottwarz) nie dosiże, Gdy się na zgubę czyię okrutnie sprzyziże. Zab. 15, 111. Co za dziwo słabości i enoty. Teat. 47, c. 36. Wunderding. §. z dziwa, bardzo rzadko, ledwie kiedy, u proſtactwa. X. Kam. wunderselten. DZIWOTom. I.

CIZNA, y, ż., dziwa glęty šrebrna, czarna i twarda. Tr. wilde Silberglätte. DZIWOK, a, m., poët, sokoł. Dudz. 37. vaczey dziwooh, znać od byſtrego wzroku; iak czwornogiemu zwierzowi iednemu dla teyże przyczyny imię ofrowidza nadano, der Falk. *DZIWOKI, a, ie, Boh. diwokij, dziki, wild. Osłów iełt dwój rodzay; icdni dziwocy, które zowią łosi; drudzy swoyscy. Cresc. 546. Wieprz dziwoki. Miaſk. rytm. 2, 42. (ob. dzik). Góry wysocy za zamki maią kozy dziwokie. Ryb. Ps. 205. DZIWOLAG, -ąga, m., poczwara, łraszydło, dziw. Mon. 75, 589. Dudz. 37. ein Ungeheuer. DZIWOLĘZNY, a, e, dziki, przeciw przyrodzeniu, widernatūrlich, miſſgestaltet, ſcheußlich. Precz zgraia zabobonna, dziwołężna, twarda, Co w Rodopie Trackiego rozdrapała Barda. Przyb. Milt. 212. - DZIWOPŁOD, a, m. Hor. 2, 235. Kniaż. Mon. 75, 589. - DZIWOROD, a, m., dziworót, dziwoląg, poczwara, ein Ungeheuer. Zazdrość, Ten to srogi dziworod, ięz ludzkich niesyty, Patrząc na two zasługi, sławę i kredyty, Ryknął. Zab. 12, 234. Ey moi mili, iak ten dziworod (monſtrum) miluchny! Zab. 16, 151. O dziworodzie szkaradny! Kchw. 288. DZIWORODNY, a, e, czarnoksiężki. Dudz. 19. zauberisch, dziworodne wiedmy maźci. Petr. Hor. E, b. (not. które dziwy czynią). §. Dziworodny kształt. Chodk, Koſt. 21., Ec. dívostrassonyj *dziwoſtraszny potworny, monſtrós, DZIWOSY, ów, plur., dízwactwa, wunderliches Jeug. Co za androne, co za dziwosy, co znowu? Zabt. Zbb. 71. *DZIWOSPRAWCA, y, m., cudotwóra, ein Wunderbäter. Z małii uczyli się w rzeczach bardzo tajemnych bydź umiejętnemi i dziwosprawcami. Biat. Poſt. 156. DZIWOTA, y, ż., Ec. dívostb, dikoſb, dziwność, die Wunderbarkeit. Kroczy szatan dumnie zbroiony w dyament i złoto, A chrzęszczać zda się łraszyć ogromu dziwotą. Przyb. Milt. 179. Nie dziwota, że tak sobie połałała. Teatr 30, b. 142. niema się czemu dziwować, keń Wunder! DZIWOTWOR, u, m., DZIWOTWOREK, rka, m. zdrbn., poczwara, dziwoląg, dziworod, ein Ungeheuer, ein Scheusal. Każde zwierzę, które na świat przychodzi, z uktałceniem członków, przeciwnym porządkowi przyrodzonemu, iełt dziwotworem. Dyke. Med. 2, 85. Mon. 75, 589. (Bh. diwotworce cudotworeca). Wchodzi dziwotwór, baba przełtarzała, Co się bawiła dotąd nad granicą. Kras. Mysz. 47. Bobo, mały dziwotworek. Teat. 11, b. 108. DZIWOWAC się, ował się, dziwuie się, zaimk, kontyn., dziwić się ndk, komu, abo nad czym, - z podziwieniem uwiażać, *endować się, zdumiewać się, etwas bewunderu, sich über etwas verwundern, sich wundern. Bh. dimiſt se, dijwatiſc, dimiwam se (diwawam se przypatnienie się czemu), podiwiti se; Sr. 1. dijwam ho (Sr. 1. dijwiu ho szaleń); Ross. dívimь, udwiały, dívimься, dívobámься, udwimьться, udwiałyсь (cf. Chald. חֹל, Syr. כֹּל, Gr. Γαμούλαι, Γεασούλαι); Bs. cjuſditise; Dl. chuditi ſe, Cro. chudimusie; Crn. zhuditise; Vd. zhudit, obzhuditi, pozhuditi (Vd. diujati = wšciec się). Między tak wielą, wie naydzie žadnego, coby się twoim dziejom nie dziwował. P. Kchan. ſer. 45. der nicht deine Thaten bewundert. Dziwuiemy się w Filipie i w Hamilkarze wielkich oſtróżności na woynie; w Alexandrze zaś i w Annibalu wielkiy śmiatości w bitwach. Starow. Woy. A. 2, b.

77

610 DZIWOWANIE - DZIWOWISKO.

DZIWY - DZWIĘCZYC.

Pozwól, żebym się i ia też temu dziwił, iż się We Pan
dziuwiesz, bo tylko rzeczy nadzwyczayne daią prawo
dziwić się. Kras. Pod. 2, 210. Dziwuiemy się puſtelni-
kom. Skarg. Kaz. 58. Zony, na dziwi chodzą, nie że-
by się rzeczom przypatrowaly; ale raczey żeby się im
dziwowano. Petr. Ekon. 78. *§. dziwować się czemu,
przypatrywać się Boh. diwawam se), zusehen, zuschauen.
Jeśliby što śmiał w dzień święty albo się jakim igrzyskom
dziwować, albo się przy sędzim zabawiać, taki rycerstwo
ſtraci i oyczyznę. Szezerb. Sax. 426. §. dziwić kogo,
zadziwienia nabawiać, zdumiewać kogo, eten Wunder
nehmen, in Berwunderung verſehen. Rs. удивить, уд-
лять. Dziwisz mię We Pan! R. a ia się domyślam o
przyczynie zadziwienia. Kras. Pod. 2, 51. *§. dziwić
co = dziwnym czynić, wynosić, wielbić, wunderbar ma-
hen, vetherrliichen. Blogosławiony Pan, = że dziwił mi-
ſosierdzie swe mnie w mieście obronnym. 1 Lecp. Ps.
50, 22. (dziwne uczynil. 3 Leop.). II. dziwować ko-
mu, = mieć za złe. Cn. Th. einem etwas verargen, ver-
denken, ſich über ihn wundern. Kogo Pan bóg na male
pocieszy, Nie dziwuię mu, że się dalę śpiezy. Klon.
Fl. D. 1. Nie dziwuię Niobie, że na martwe ciało Swoich
naymilszych dziatek patrząc, ſkamieniała. J. Kchan. Dz.
114. DZIWOWANIE, - ia, n., subſl. verſ. i, uważanie
z podziwem, zadziwienie, Vd. zhudovanje, die Bewun-
ſetung, Verwunderung. Day nam Panie Jazu gorące
sprawom twoim dziwowanie, i dobrodięſtwo twoich pilne
rozmyšlanie. Skarg. Kaz. 57. Porsena pomſtę nad Sce-
wolą w dziwowanie odmienil. Warg. Wal. 89. Nic
niemasz u boga niespodziewalego, z czego pospolicie
dziwowanie przychodzi. Biał. Poſt. 225. *§. przypa-
trywanie się, dasß Zuchauen. Białogłowa oprawę swą
traci, ieśliby na dziwowanie, na gry albo inne złe tows-
rzyftwa chodziła nad wolą mężową. Szezerb. Sax. 458.
(cf. Bh. diwadło spektakl ob. dziwowiſko). DZIWOWID,
DZIWOWNIK, a, m., słowo przez Knap/kiego na wy-
rażenie łac. Admirator zrobione, ob. Dziwiciel, Dziw,
der Bewunderer. Sr. 1. dijwacjer, in fem. dizwacjera.
DZIWOWID, DZIWOWIDZ, a, m., mirator. Mącz.
der Bewunderer. J nikczemne rzeczy mają swoie dziwo-
widze i chwalce. Modrz. Baz. 222. - §. dziwowid,
widz iakiego dziwu, albo dziwowiſka, patrzacz, spekta-
tor, der Zuchauer. Teatr był dziwowidzów. Pot.
Pocz. 507. W prawą i w lewą rękę nieprzéyrzane gminy,
Pelne drzwi dziwowidzów, dachy, a komyń. Pot. Arg.
810. Co żywo bieży, wszyscy chcą bydź dziwowidze.
ib. 134. gęſte dziwowidzów rzesze. ib. 214. Zydi ślepi
cudów Pańkich dziwowidze. Pot. Zac. 172. §. dzi-
widz, zjawiennik, visionnaire. Mon. 75, 589. ein Wiz-
ſionalt, ein Träumer. Zacięty upornie w swoim widzi
mi się dziwak czyli dziwowidz. Mon. 70, 735. (ob. fan-
taſt). Jeſt rodzay marzących na jawi dziwowidzów (qui
sibi somnia fingunt), co ich milośnikami zowią. Mon.
69, 188. *§. dziwny do widzenia, dziwotwor, dziwo-
wisko, ein Wundering, Wunderthier, ein Ungeheuer.
Zydowſka arka w świątnicy ſkryta, dziwowidem niewi-
dnym samemu Jzraelowi była. Bzow. Roz. 47. Tam nie
z ludźmi tylko, ale i z dziwowidzami woyna była. Fal.
Fl. 57. Tam wicte gadziny i dziwowidzow morſkich i
rozmaitego robactwa. Pasz. Dz. 19. DZIWOWISKO,
a, n., dziwotwór, ein Wundering, Wunderthier, ein

Monſtrum. Wszyſtke fraszydła, dotąd światu niewi-
dziane, J dziwowiſka z roznych form w iedną zebrane...
Kulig. Her. 46. Monſtrum, dziwowiſko fraszne i szpe-
tne. Gal. Al. 502. Areopagitowie, cożby tym tyrańſkim
teraznieyeszyn, nie ludziom, ale dziwowiſkom, abo be-
ſtom dzikim, krwi ludzkié nienasyconym, czynili?
Starow. Ref. 114. Sparta. dziwowiſko ono polityki.
Zab. 1, b. 23. Albertr. §. rzecz diwna, zadziwiająca,
etwas Underbareß, ein Wunder. Jeżeli to dziećię dal-
szych lat doyście, będzie wielkim czelkiem i światu
dziwowiſkiem. Skarg. Zyw. 2, 430. II. dziwowiſko kro-
tofilne, publiezne, widok, spektakl. Cn. Th. ein Schau-
ſpiel. Bh. diwadło (ob. widowiſko); Sr. 1. pſihladwancz-
ko. Przez te dni publiczuć radość i igrzyſka tylko były
i różne dziwcwiſka. Tr. §. mięsce ku patrzaniu na wi-
dok. Cn. Th. Bh. diwadelni, diwadło; Sr. 1. hrapencza,
pjihladwancja; cf. komedyałuia, teatr, der Schaupielort,
das Schauſpichlanß. Swiat dziwowiſko, życie podróż;
przyszedles, poszedles. Zab. 7, 253. Koffak. §. ludzie
sie dziwiańcy. Cn. Th. dziwowidze, die Zuchauer. Skoń-
czyła się ta ceremonia z powszechnym ukontentowaniem
dziwowiſka. Tr. DZIWY, a, e, Boh. diwy, diwoſy;
Slo. diwny; Rg., Bs., Sla. divji; Cro. divij (divjak oper;
divjak, divjachina = zwierzyna); Vd. divije, diviacke;
Crn. dovje; Sr. 1. dijwi; Sr. 2. dijwi; Rs. diwej. dziki, n.p.
dziwe mięso, Medie. wildeſ Fleich. Bh. diwj maſo. Kę-
dy się ciało *zapsuie, co dziwym mięsem zowią, poki
ono złe trwa, dobre goić się nie może. Zrn. Pſt. 3, 748.
Gdyby się pokazały guzy białe, a naſaſtawaloby dziwe
mięso w onych guziech, tedy trąd ieſt. Radz. Leciw. 15,
14. Budny id. Dziwe mięso kamieniem piekielnym
racierać. Perz. Cyr. 1, 77. Maźć dziwe mięso trawiąca,
Hipp. 117. *§. Weź szczawiu bądź sadzonego, bądź
dziwego.. Syr. 890. (t. i. polnego, leśnego, dzikiego;
teraz przymiotnik dziwy tylko o dziwém mięsie w uży-
waniu).

Pochoda. dalszy ciąg: nadziwić się, podziw, podzi-
wienie, przedziwny, przedziwnie, przydziwnięsy, wy-
dziwić się, zadziwić się, zdziwić się. §. dziki, z fkróco-
nego dziwohi i t. d.

DZWIĘCZNY, a, e, ie adv., dźwięk wydający (difl. wdźięczny), tónend, klingend. Slo. et Boh. zwučny; Sr. 1. zencjſacjé, zencjiaſté; Vd. svenzhezen; Hg. zengò, hangos; Koss. zvùčnyj, zvùčень, zvùčnyj, zvoňkij, zvoňchamjy; Fc. zwenjajij. Niechże zabrzmi chwala dźwięczna, Niech i dzięka idzie wdźięczna. Pieś. Kat. 93. sonora) cf. Rs. dobrozvùčnyj, благозву- čnaył harmoniczny. DZWIĘCZNOSC, - ści, ž., dźwię- czenie, wydawanie dźwięku, sonoritas, das Tönen, Klingen. Rs. zvùčnostь, зво́нкость, зву́чность of. Ross. благозвучность harmonia. DZWIĘCZYC, DZWIĘCZEC, al, - y, cz. i niak, dźwięk wyda- wać, tönen, klingen, einen Ton oder Klang von sich ge- ben. Bh. zwučeti, znił, cunkati; Slo. zujm, zwučim; Hg. zengek; Sr. 1. zencjju; Crn. shvěnkłam; Vd. shven- zhiti, zinglati, svonzhiti; Kg. svěcjati; Bs. zukati, zve- kati, zvecjati; Cro. czinkati, svenchim; Hg. tsengek; Rs. зву́чать, зве́нтьь, зву́чать, зазу́чать, прозу- чать; Eccl. звяцати, звячу. Gdy kte w miedź brza- ka, słyszą ludzie, iże dźwięczy. Gil. Poſt. 45, b. Sta- tem się, iakoby miedź, która dźwięczy, albo cymbał

DZWIEK - DZWIGAC.

brzmiący. 1 Leop. 1 Cor. 13, 1. Pszczoły dźwięczą bardzo, gdy się z nieprzyjaciolmi swemi potykają. Cresc. 603. (bęczą, brzęczą). Nie będę mu dźwięczeć, nie-
ſtotyfs panie, nieſtotyſ zacny mężu. 1 Leop. Jer. 22, 18. (trabić. 3 Leop. cf. Ross. звучать). Dźwięczenie w uszach. Perz. Lek. 189, das Klingen in den Ohren. DZWIEK, u. m., brzmienie, odgłos, der Klang, der Ton, das Klingen, der Schall. Bh. zwuk, zněnij; Slo. id. Sr. 1. ženk; Sr. 2. Euk; Vd. shvenk; Crn. shvénk; Bs. zúk, zvék, zvecjanje, zucenje, zvon; Cro. svenk, svěn-chanye, zvenk; Rg. zvék, zvoon; Dl. zvón; Hg. zengés, hang; Jtal. sono, Lat. sonus, tonus, Ger. Ton ton, Anglos. sweg; Rs. авукъ, звонъ, звікъ, звенинъ; Ес. звяки, звяцань. Uderz w garniec, dźwięk go wyda. Cn. Ad. 1161. Szkłankę poznać po dźwięku, ludzi po mowie. Budn. Apopht. 14. Dźwięk złota głuszy sumnienie iego. Teatr 4, 17. Dźwięk lutni. Auszp. 26. Trzymają w swych ręku bębny huczne, a przy dźwięku Weseląć się organów, tańce wyprawiają. Kulig. Her. 211. Dał się słyszeć cudowny dźwięk bębna, i huk bąka, dud. Otw. Ow. 584. J we mnie serce ieſt myſliwe, Chociem i w polu ieszcze nie bywala, Ze gończe słysząc dźwięki przerzažliw, Com się po błotach, po dachach wieszała. Tward. Daf. 6. Wiatr wolny czy-
ni, że liście i wody dźwięk czynią wzięczny - P. Kchan. Jer. 400. Dźwięk za węch. Rys. Ad. 10. iaka praca, taka płaća). O głosie czyli dźwięku. Hub. Mech. 188. Jak dźwięk głosu iego ieſt przyiemny. Teat. 37, 42. (ton). *zwięk. 1 Leop. Ps. 41, 5. dźwięk. 3 Leop.). 2) brzmienie, tenor, treść, der Huhalt. Ry-
my te tego były dźwięku... Pot. Arg. 612. t. i. tak brzmiały, ſie lauteten so. II. przez omylkę pisania czę-
ſto zamiaſt: wziętek gu. v.

Pochodz. Zadźa ięczyć cf. dzwon. Slov. zwukuňak
*dźwiłhoznak, = akcent.

DZWIERZE, ów, abo, y, plur., drzwi (Bh. dwre
Genit. dweti), die Thüre. Kazał myćę yſtrały do
dźwierzy więzienia przysadzić. Papr. Gn. 1164. Zam-
knąwszy dźwierzy. Sekl. Math. 6. DZWIERKI, ów,
pł., drzwiczki, das Thurchen. Napadł na dźwierki obmu-
rowane. Mon. 69, 66. *Dzwirki. Cresc. 636.

DZWIGAC, - ał, u, cz. ndk. (Boh. zwibati), ciężko podnosić i unosić; Crn. zijaseti, i (šwer) heben; -propr. et impr. Drag ulżywaiacy przy dźwiganiu, siły dźwiga- iącemu przyczynia, a ciężaru umnieysza; drag zaś ucią- żaiacy, gdy go dźwigaiacy używa, ciężkości przyczynia. Solšk. Arch. 50. Wiek niedołęźny blizko, sił tak mało, że iuž mi ciężko dźwigać własne ciało. Zab. 13, 293. Owca niewinna przez rok wełnę dźwiga; Oflrzyga weł- nę, a ięy za to figa. Bratk. O. 4, 5. Podbiliśmy Ante- mnatów; ale Marsowie ieszcze nie dźwigaią Rzymiſkiego iarzma. Stas. Num. 1, 77. Zyłem cały w nięy, dźwi- gałem te słodkie więzy. Teat. 29, 74. Niezymia- nie dźwigaią tež same kaydany, które Siasiadom przy- gołowali. Teat. 45, 10. Niepróżno głowę dźwigasz na karku, panie moczymordo. Teat. 28, b. 4. nie dla kształtu nosisz głowę). -§. wznosić, podnosić, zu he- ben suchen, emporheben wollen pr. et fig. Po słuściem Waclawa Łokietek znowu prawa swoie dźwigać zaczy- nał. Nar. Hfl. 6, 151. t. i. podnosić, wyſtawować, do-

DZWIGNĄC - DZWON.

611

chodźić, et ſing an, seine Rechte wieder hervor zu suchen
II. DZWIGNĄC, ął, -ęli, F. dźwignie, idnt., Bh.
zdwhihauti, zdwiſhati (Etym. dwih wołanie na popędza-
nie koni); Slo. zdwihiugii; Sr. 1. zwihnu declino; Sr. 1.
zbijam, zbihnu, zbihнем; Sr. 2. swigach; Rg. dvighnuti,
dighnuti; Bs. dighnuti, dvighnuti, zdvighnuti; Croat.
dignuti, dichi, dischi, disem, digati, podignuti, podi-
schi, zdignuti, zdisem; Dl. dignuti, uzdignuti, podi-
gnuti; Vd. vsdignit, vsigniti, vsignuati, gorvsigniti
gorvsignuvati (Rs. двинуть, девятать ruszyć, недви-
жимыйamaxomy; Ec. движеńie, двизаніе agitасуа,
дизвамеb poruszyciel). = ciężkiego co podnieść, etwas
Schweres heben, in die Höhe heben, aufheben, empor
heben, empor bringen pr. et fig. Dla ubezpieczenia dal-
szych gwałtów dźwignał nad Wisłą zameczek, zkład wy-
padając źałtki łupił. Nar. Hfl. 4, 342. Wzywano imie-
niem oyczyzny wszyſkich seymuiących, do dźwignienia
wraz z niemi silnemi barkami budowy rządu. Uſl. Konſt.
1, 152. O dźwignieniu sił Rzpltey, ani pomyślić wolno
było. Kłt. Līſt. 1, 12. Dźwigneliśmy z upodlenia oy-
czyznę naszę przez wzmocnienie sił kraiowych. Gaz. Nar.
1, 179. III. DZWIGNĄC się, zaimk., podnieść się,
powłtając, sił erheben, aufstehen, sił aufrichten. I drze-
wo prędźey do góry się dźwignie, Gdy go nikt z młodu
ku ziemi nie przygnie. Morszt. 223. Jedno pańtwo
upadnie, a drugie się dźwignie. Niemc. P. P. 8. Litwa
dźwignawszy się na siłach po dawnieodniesionych klę-
ſkach, chciała szkod swoich powetować. Nar. Hfl. 4,
423. DZWIGACZ, a, m., dźwigacze, ciężary z okrę-
tów wynoszący. Krom. 654. der Lastenträger, Stäger,
Hebet.-w rodz. zeńš. DZWIGACZKA. DZWIGALNY,
a, e, od dźwignania, Hebez. Drag dźwigalny ciężaru
ulżywa, że większą iego część na podiławek przenosi.
Solšk. Arch. 4. der Hebebaum. DZWIGNIA, i, ž., cf.
drag. Vd. podpirnia, orudje sa vsignenje, der Hebel.
Dźwignia iednoramienna, vectis homodromus. Hub. Mech.
77. dźwignia dwuramienna, heterodromus. ib. Dźwi-
gnia kątowa, angularis. ib. 80. dźwignia krzywa, vectis
curuus. ib. Sztuka poruszania wielkich brył ma swoie
prawidła we władzach ciała i w dźwigniach. N. Pam. 25,
229. DZWIGNIONY, a, e, perf. paſſ. verbi dźwi-
gnanč, gehoben. §. co dźwignąć można, co się da udźwi-
gnać, do udźwignienia, erhebbar, waſ sięch aufheben läſt.
Ogromne a ledwie ludzką siłą dźwignione ciężary bez
trudności unaszać uczyli się. Pilch. Sen. 206. Niedźwi-
gnione ubił mi kaydany. Chrośc. Job. 189. DZWIGON,
- ia, m., dźwigarz, tragarz, nosznik, drągarz, ein La-
ſtenträger. Dudz. 37.

Pochodz. Podźwigać, poddźwigać, wydźwigać, wy-
dźwignąć, udźwignąć.

DZWІНА, у, ž., rzéka w Moskwie, Rubeo, wpada przy
Rydze do morza Baltyckiego. Wyrw. Geogr. 21. die Dú-
na, ein Fluß. Mianuje się od Jugi i Suchany, które w
nie wpadają; bo Dźwina u Rusi dwoie znaczy. Gwagn. 488.
*DZWIRKI ob. Dźwierłki, drzwiczkі.

DZWON, u et a, m., w dawnych pismach Zwon. Na-
rzędzie do dawania znaku, abo zwolywania ludu dzwonie-
niem (cf. dynda), eine Glocke. Slo. et Bh. zwon; Sr. 1.
zwon, swon; Sr. 2. Swon; Cro. zvón; Dl. zvon; Vd.
svon, sgon, svonz, svun, sgün; Crn. sgvon, sgvonz;

77 • 0

612 DZWONARZ DZWONEK.

Sła. zvono; Bs. zvonno (Bs. zvón, zvék sonus, zon); Rg. zvonno (Rg. zvoen, zvék sonus); Rs. звонница, колоколб (Rs. звонб sonus, tonus cf. Ger. Ton, tönen, Jnf. Sax. dönen cf. stödnen); Ec. колоколб, по книжному называемъся кампаньб или каспако, бо przed wyualezieniem dzwonów dawano znak schodzenia się klepadlem, tżd. Ec. клаепаю звоню (dzwonię). Dzwon na twoge Ross. набамъб Sturmglocke. Dzwon osobno wiszący, do którego się wszyftkie inne dzwonieniem łtosuią Eccl. z Tatar'k. ксакб (cf. iassur). Sam przykład droge do dobrego ściele, Dzwon na mszą wola, nie będąc w kościele. Mon. 71, 794. (inszych nauczacie, sami nie działacie). Dzwon do kościoła ludzi zwolywa, a sam w kościele nigdy nie bywa. Gn. Ad. 226. Dzwon nienabożny nabożnych zwolnie. Osla nie sierze, lecz kosy wecnie. Zegl. Ad. 68. *Zwony nie crzeżą, ale święcą. Hrbſl. Nauk. R. 3, b. die Glocken weihen, nicht taufen. Dzwon zegarowy u biącego zegara, cymbał, die Glocke an einer Schlagubr. Tr. Jaki dzwon, taki dźwięk. Zegl. Ad. 46. Dzwon łuczony szużeć. Drułz. 20. §. Ruszać dzwona (ob. dzwonek), cfwas rege machen, antegen, reißen. Już dawno Wenus porzucon, Znowu zaś rusza dzwona. Petr. Hor. 1. 7. 4. ruszać dzwona: z gabać kogo, draźnić, poduszwać. §. Pod iednym dzwonem siedzieć - pod iednym prawem, unter einerley Gerichtsbarkeit wohnen. Ludzie iednego prawa, iako mówią, pod iednym dzwonem, nie dalę maią sądu zcekać, jedno-od wschodu słońca aż po poludnia. Sax. Porz. 40. Kto siedzi z drugim pod iednym prawem, iako mówią, pod iednym dzwonem, ma tego dochodzić, niżli rok i sześć niedziel wyidzie. Saxon Art. 15. Groich. Obr. 71. - §. Sierak wytarty, w którym w domu chodzila, iako mówią, od wielkiego dzwonu. Min. Rvr. 2, 189. we święta, an den Fertertagen. - §. Naczynia kształt dzwona maiące, u ogrodników do przykrywania kwiatów, Glocken, glockenäbliche Gläser, Geräthe u. i. w. Ale niechay się i pod ziemię wywie, Niech naostatek dzwonem się odzieje. Namacam go ia. P. Kchan. Jer. 185. niech się dzwonem przykrywa, iak w ogrodach kwiaty dzwonami szklanemi od promieni przykrywaią). NB. był też w śrzednim wieku gatunek pewny sukni oboły płci, dla ksztattu dzwonem, lat. cloca zwany. §. Nurkowie wpuszczają się w głębią morza za pomocą naczynia, zwanego dzwonem nurkowym, campana winatoria. Hub. Mech. 277. die Glocke der Waffertänder. §. dzwon u wiatrociagu, die Campane an der Luftpumpe. §. Dzwon, sieć na kuropatwy, w kształcie dzwona lub namiotu. Kluk Zw. 2, 352. das Glockengarn, das Glockenneß, die Glocke. *DZWONARZ, a, m., Bh. zwonar; R. колокольникъ; ludwisarz, który dzwony leie, der Glockengießer. *DZWONARKA, i, ž., Bh. zwonarka, ludwisarka od dzwonów, die Glockengießerinn. DZWONECZEK, -eczka, m., demin. nomin. dzwonek, ein kleines Glockchen, eine kleine Schelle, Klingel. Bh. zwonček; Sr. 1. klinčjadwo; Ross. накра, Szemranie łagodne, dzwonerzkiwii podobne. Groch. W. 352. DZWONEK, -nka, DZWONYSZEK, yszka, m., demin. nomin. dzwon, ein Glockchen, eine Klingel, eine Schelle. Bh. et Slo. zwonec, zwonček; Sr. 2. Swonk, Swonachk; I'd. svonzhiz, svonizh, shvenzhek, svonzhiza, krogula;

Crn. zhěshen; Bs. zvonçe, garbise, praporaç; Rg. zvônaz, zvonze, zvôneich; Hg. tsengetyii; Rs. et Ec. Звонейб. звонокъ, колоколъ-б. Bierze dzwonek, i dzwoni na pisarza. J. eat. 54, b. ii. Dzwonki z blachy porobione, iak u nas nosi bydło na pałtwe puszczone. Paszh. Dz. 128. Przed sankami konie z dzwonkami. N. Pam. 10, 53. Schellen. Dzwonków na koniach przed sankami huk. Teat. 56, 9. Głośno w dzwonyszkach mnogie kuleczki brząkaly. Tot. Saut. 54. Głośny dzwonek, zła sława. Rys. Ad. 5. Sumnieńie niby dzwonek ludzi. Wad. Dan. 135. (cf. excytarz). - Lada świeczka, lada dzwonek, lada snopek snadnie ich odtraszy od ewanieli. Rev Ap. 17. (boiaż kłątwy, bo wyklinać heрыtkow ksiądz świece zrzuca z ambony, i trzy razy dzwoni). Gdy myszy kota zjmać chciay, Chcą nań dzwonek wiązać, aby go slyszaly, Ale gdy na to przyszło, kto ma wiązać dzwonek, Wnet każda szla pod stręche, w tuliwszy okonek. Rey Wiz. 175. keine wollte der Kage die Schelle anbängen. - Ruszyć dzwonka, erzitare rumorem odiosum vel periculosum. Gn. Ad. 1014. etwass rege machen, in Anregung bringen. Tyś mówiąc o tym, bardzo ruszył dzwonka. Rey Wiz. 57. Z tym panem że tam dzwonka ruszyć. ib. 86. Niechcę o tym szerzøy mówić, bym *zwonka nie ruszył. Orzech. Qu. 178. Musisz tam nieiednego dzwonka ruszyć. Rey Zw. 36, b. (nie iednemu się narażać). Zigr. Ep. 105. cf. kamaryny ruszyć). Dzwonki przywięzuią ptakom łownym do nóg, żeby ich, gdzie polecą, łacnićy dogonić, die Schellen, die den Stołvegeln an die Füße gebunden werden. Orzeł buiał bez dzwonków, zaraz mu ie przypną, Jako drzwi wydawaią złoślięcia, gdy skrzypną. Pot. Jow. 40. Jako w iafrzębów, dzwonków nawieszą. Paszh. Dz. 128. - Dzwonki należą też do froiu błazenśkiego cf. błazna z cepami. §. dzwonki w kartach. Tr. Schellen in der Karte Bh. bußnb. Vd. kragula zheshin, kufa ob. dzwonka. §. Dzwonek ptak ob. Dzwoniec. §. Dzwonek, Dzwonki, Campanula Linn., rodzaj roślin, zamykający przeszło czerdzieści gatunków. Kluk Dykc. 1, 95. die Glockenblume; kwiatek ma podobny dzwonkom kościelnym; zowią też szyne ziele, Cervicaria, iż bolesciom w gardle pomocne. Urzęd. 68. nasienie, gdy w głowkach dozrzeie, a bylina iego rucha się od wiatru, tedy dzwoni. Syr. 829., Sr. 1. Swatoho Dana zelo; Rs. колокольчики. Dzwonek Rapunkul, Rapunculus Linn. der Rapunzcl. Fundz. 166. Dzwonek Szwedłki, C. Patula, Linn. popołtło Inem Maryi nazywa. ib. 167. Dzwonki Panny Maryi ob. Dziurawiec. Dzwonki płoowe, Powóy płotowy, Conuolulus sepium, Linn. Fundz. 159. die Zahnwinde, Zahnlocke, Weichlocke. DZWONIARZ, DZWONNIK, a, m., dzwonienie odbywaiacy, der Glöckner, der Glockenläuter. Slov. et Boh. zwonik; Rg. zvonár; Bs. zvonár, koji zvoni; koji cini zvona; Vd. svonar, sgonar, svonik; Cro. zvonar (Sla. zvonár = mnich; Rs. звонӑръ f. звонариха; Ec. звонӑръ, звонникъ. A długoż téty sławy będzie? Póki dzwonnik we dzwon gędzie! Rey Zw. 254. Dzwoniarz nasz, nie zły kantor, przy Farśkim kościele. Zehr. Zw. DZWONIC, il, i, Boh zwoniti, zwonjwati, zněći, zwucěći, cknukati; Slo. zwućim, znjm; Sr. 1. zwonu, klinčiju; Sr. 2. sněsch, znisch; Hg. tsengek; Rg. zvonitti,

DZWONIARZ DZWONIC.

DZWONIC.

DZWONICA - DZWONIENIE. 613

zvěcjati; Bs. zvoniti, udarati ù zvonno, zvecjati; Sla. et Dl. zvoniti; Cro. zvoniti, czinkati, svěnchim; Vd. svonit, sgoniti, shvenziti, zinglati, svonzhiti; Carn. svgonim, zenglám, shvénklám; Ross. звонимъ; Eccl. звягáти, звѣнѣть, звоню, купаю (ob. klepać 1. §. niiak. ndk. dźwięczyć, brzmieć, tónen, klingen, láuten. Im bardzię we dzwon biią, tym on głośnictwo dzwoni. Nar. Dz. 3, 150. Srebro zwykle dzwoni. Pot. Zac. 6. Gospodarz nosi konwią; ci piiią, że iuž beczka dzwoni. Pot. Jow. 166. Próżna beczka dzwoni (cf. hezka). Spiewa łabędź kiedy kona, Dzwoni flasza wypróżniona. Min. Ryt. 3, 507. §. fig. Jeszcze dzwonią w icý uszach łudne te słowa. Przyb. Milt. 281. Po dziś dziń ieszcze w uchu moim dzwonią. ib. 245. (żywo się przypominają). W uszach mu przykro dzwoni. Bard. Tr. 354 (icierad to słyszy). fizycz. Uszy dzwonią cf. dzwonienie w uszach. W półrynku pełno oreża i broni, Ze strach po całey Włoskiej ziemi dzwoni. Chrośc. Fars. 57. (rozlega się). Ten waleczny kawaler, ten icý w sercu dzwoni. Morszt. 192. (przyczyną iełt niespokojności, er macht ihr Herz unruhig). Jeden drugiemu poprzyśięłym bratem, A gdybyś wiedział, co mu w sercu dzwoni .. Pot. Syl. 479. co tam się świemi, wre, mas in seinem Herzjen köcht. Serce icý dzwoni, twarz szkarlatem gore Zab. 16, 312. serce puka, dass Herz klopfst). Ty w te inszego zaciagniy amory, Moia za uchem Tełtylis mi dzwoni. Tward. Daf. 42. odzywa mi się, przypomina mi się). - 2) activ. wywodzić iaki odgłos, robić, żeby co brzmiało, brząkać, einen Ton hervor bringen, tónen lassen, tónen. Usiad Apollo, i gdy głowę skłoni, tak w lutnią dzwoni. Zab. 4, 589. Młodź ich nie w cytry i w lutnie dzwoni po bruku; ale z młodu zwyczai zaraz się do łuku. Tward. Wład. 216. in die Laute tónen, sie pśicen). Pokaże się iak na dłoń, że møy izezyk prawdę dzwoni. Zab. 15, 184. (spiewa, opiewa, słańst, beśingt obwieszca verfűndet). Przedemną wilk w Sabiny lesie Uciekł, gdy møy wiersz ciąn Lalage dzwoni. Hor. 1, 108. Kto o prawdzie dzwoni, taki na guz guoni. Rys. Ad. 32. kto się z nią głośno odzywa). Dzwoniąc mieczami w tarcze czarei bluźniersłwa wyrzekli. Przyb. Milt. 28. biiac, anschlagen, anstoßen, daß es schalt). Gdzie w kufel dzwonią, tam piainice radzi idą. Dwor. B. 1. Gdy mu iuž z prawiantem torba resztą dzwoni, Widząc wielką iaskinią skrył się do niéy. Pot. Pocz. 151. da im Sober die lechten Nichte klapperten. Drzę cała, dzwonią zębami, co krok noga moja zbcza. Teatdr 52, c. 55. klapic zębami, mit den Jähnen klappern. Ja iuž trzeci dzień zębami dzwonię, a Pan o strawnym nie myśli. Teat, 22, b. 38. (glód cierpię). - Tyran ten, iuž w Tantalowéy toni Na wieki pragnie i zębami dzwoni. Pot. Arg. 686. Gdy mu otoż matka w ucho dzwoni... Chrośc. Fars. 395. nalega, naciera nań, sie liegt ihm in den Ohren). Wszędzie Labien zbroynym woyskiem dzwoni, Na każdyź drodze dybiąc, i przeprawie. Chrośc. Luk. 2, 29. daie się słyszeć i widzieć, łąłsłich spuren. 3) dzwonić, dzwonem abo dzwonkiem ruszać, láuten, klingeln, schellen. Pytam chlopea, dzwon słysząc dziś rano u fary, Komu dzwonią? až mnie on mówi, umarł sąsiad stary. Pot. Jow. 175. Niemasz cię; iuž ci teraz ofstatecznie dzwonią. Groch. Tren. B. 4. schon

láutet man dir zu Grabe. Na tym tu świecie iednego lęczą, a drugiuem dzwonią. Rey Wiz. 66. Dzwonić do kościoła, in die Kirche láuten. Rs. благовěсимъ. Dzwonić na iutrznią, na nieszpor, zut Frägmetten, zut Besper oder in die Besper láuten. Dzwonić na kazanie, zut Prediāt láuten, in die Predigt láuten. Slo. Prov. flis'al zwonit, ale ně zjeźwánit niedobrse poiał o czém mówiono. §. fig. Człowieka iak było zabiłaą; większa cena szkapy, niż człowieka. Azaż tak ftworzeniu bożemu dzwonią! Lekarſt. B. 2, b. (tak go cenią? szacuią?) §. Kto od strachu umiera, wiesz czym mu dzwonią? Tear. 32, b. 68. (bździnami). §. Piesek uszkami ftrzyże i ogonkiem dzwoni. Mon. 75, 664. (macha, wedelt mit dem Schwanz). §. U flisów dzwonić, gdy ieden albo dwóch, ftłoiąc na połece przy maszec, siągaią linke, gdy hołować przeflałają. Magier Mscr. hey den Bożstfuechten, das Zugseil einziehen. DZWONICA, DZWONICA, y, ž., budowanie na dzwony, der Glockenturm. Bh. zwonice; Slo. zwonica: Sr. 1. Swonicza; Vd. svonzhna hisha; Crn. svgonik; Rg., Sla., Bs. zvonik; Ec. звонница; Rs. колокóквня, колокóквница. Kościoł pobiiasz, a dzwonicę odzierasz. Cr. Ad. 359. ſlabulum spolias, quo horreum tegas). Nie maią bydź zynione zie rzeczy, aby z nich przychodzily dobre; ani dzwonića, iako nasi mawiają, ma bydź odzierana dla przykrycia kościoła. Modrz. Baz. 400. Bôſes thun, damit Gutſz daraus komme; den Glockenturm abreifen, um die Kirche auszuflüchen (cf. by był wilk syty, a owca cała). Kościoł odzierasz, a dzwonnicę pobiiasz. Cr. Ad. 559. Caput nudas, ut pedes tegas (cf. brac chleb dziecom a miotac szczeniötom. Bibl. Gd. Matth. 15, 26. DZWONICZNY, a, e, od dzwonicy, Glockenturm. Rs. колокóленный. DZWONICTWO, a, n., prawo używania dzwonów, das Blockenrecht. Król Władysław Gdańszczanom wolne szafowanie dzwonictwa poftapił. Krom. 458. campanaturarum conferendarum ius. DZWONIEC, nica, m., DZWONEK, nka, m., Loxia Chloris, Linaria, Klein. gatunek kleſków, rzeźdu wróblego. Zool. 219. der Hänfling, zowią go też konopka; ptaszek ten głośno świergocze; większy iełt od wróbla, koloru zełionawego. Ład. Hfl. Nat. 35. Dzwonek brzmi. Banial. J. 4, b. dzwonk czerwonogary. ib. J. 3. §. dzwoniec, chwałt między zbožem rosnący, którego ziarnka mąque smolą i szpecą. Haur Sk. 37. ein Unkraut im Getreide. Dzwoniec, Hypericon vulgatum, fuga Daemonum, §. Jana ziele, ma źraźczki maluchne, w których iełt nasienie czarne, a gdy wiatr rucha na polu, tedy dzwoni. M. Urzęd. 171. (ob. dzwonki, dzwonek ziele). §. miano ogarów, ein Name der Steuerhunde. Ryd. DZWONIENIE, - ia, n., subſt. verbi dzwonić, das Tónen, Klingen, Läuten. Boh. zwonka, zněnj; Vd. sponenje, svonſtvu Rs. звонь. Dzwonienie abo bicie we dzwony. Tworz. Ok. C. 2. Dzwonienie na mszą Ross. благовětmb. Dzwonienie na pacierz, die Betglocke. Dzwonienie zębami, - klapanie, das Zähneklappern. §. dzwonienie w uszach, błąd imaginacyi względ m dźwięków, których powietrze nie przesyła słuchowi. Nazywaią go zwarem, gdy się choremu zdaie, że słyszyłofkot ſlumiony; swiszczeniem lub piszczeniem, gdy ten loſkot iełt piſkliwy; dzwonienie zaſ, czyli szum, kie-

614 DZWONKA - DZWONO.

DZWONOWY - EDUKACJA.

dy łoskot prawie iest ustawiczny, i podobny do łoskotu koła, rzeki bieżąćy i piorunu. Dykc. Med. 2, 89. Daß Klingen und Sausen in den Ohren. Piskanie i zwonienie. Spicz. 155. DZWONKA, i, ż., pewna mańć w karcie, Schellen in der Karte. Zaczytna karty rozdawać; wyrzucę iedę kartę; alic dzwonka zaświetła. Boh. Kom. 2, 279. (ob. Dzwonek, dzwonki w kartach). 1) DZWONKI, herb, trzy takie dzwonki, iakie do nóg iątrzębiom wieszaią. Kurop. 5, 14. ein Wappen. 2) DZWONKI, ów, plur., mięsiste wiszące cząftki pod szczeką dolną, iakie widzimy u niektórych świn, także w koguta, indyka. Zool. Nar. 72. pucki, die Bartlappchen des Hahnů, Truthahnů, mancher Schweine. DZWONKOLEY, eia, m., dzwonkarz (Boh. žwonat), der Blockengießer. Tr. der Schellengießer. Vd. svonolivar. DZWONKOWATY, a, e, o adv., na kształt dzwonków, glóckchenartig. Korona kwiatów dzwonkowata, campanulata, ktoréy część dolna wypukła, ku śrzodkowi zwężona, kraiern szerokim się kończy. Botan. Nar. 102. Kapelusz dzwonkowaty, píleus campanulatus, šrzodek ma sklepiło wypukły, a boki na wszytkie stroны dzwonkowato się rozchylaią. Jundz. 2, 51. DZWONNY, a, e, od dzwonu, Glockin: Do baszty blizkiey przez powróz dzwonuy wsunął się. Birk. Dom. 12., Vd. svonſki). Dzwonne, ego, subſt. neutr., zapłata od dzwonienia, daß Leutegeld, Blockengeld. Cn. Th. DZWONNICA ob. Dzwonica. DZWONNIK ob. Dzwoniarz. DZWONO, a, n., obłąk kołowy, obod. Boh. laukot; Vd. lok; Crn. pega; Sr. 1. Sweno, zweno); że Maſelschle. Dzwona u koł bywaią brzoſłowe, brzozowe. Áluš Ros. 2, 158. Dzwona w kołe nie rusząał się, ažby się wszytko koło ruszało. Petr. Ekon. 82. 9. obłąki, w które się węże i tym podobne czolgacze

zwiaią, die Krümmungen und Vdgen der Schlangen 2c. Wąż krążuemi zakręty zatoki luſkate Wiąc, rączu się zwia na dzwona garbate. Otw. Ow. 103. Smok pozwiańny w przeogromne dzwona. Przyb. Miſt. 57. §. o człowieku. Zwiia się we trzy dzwona. Pot. Syl. 465. Skoro pocznie w brzuchu nadchudzące (po purgansie) spuſły, Narzeka, i we trzy się chodząc dzwona skrzywi. Pot. Jow. 2, 27. er schmiegł den Mücken in drey Vdgen, in drey Krümmungen. Zaraz uprzeymości, zaraz poczyna missioni; lamie się we trzy dzwona, długie katalogi fortan swych wyliczając. Pot. Arg. 447. §. części na które czolgacze, węgorze, i ogólnie ryby dzielą, ein querdurch abgehauenes Stück von einer Schlange, von einem Aale, und dann überhaupt von Fischen. Rs. měwa, měwka część ryby. Od ofkruzelów do płuſku). Siekierą węża przeicał na trzy dzwona Od łba, długie od źrudzka, trzecie od ogona. Jakub. Bay. 196. Zwono ryby wtóre i trzecie z grzbieta naylepsze. Sienn. 323. Dzwon, dzwono, dzwona, różne rzeczy; to u koła Znaydziesz; owo u *ſłola (ryby), tamto u kościoła. Kochow. Fr. 105., Ross. ZVĚNO, ZVĚNЬЯ, ZVĚНЫШКО część iakiej całości; ogniwo lańcucha. DZWONOWY, a, e, od dzwonów, Glocken: Ross. KОЛОКОВЫЙ. Sława ta z brzegiem dzwonowym przemiia. Rey Zw. 161, 6. Dźwięk dzwonowy. Gil. Posł. 68. (Bh. žwonowina cuprum). DZWONYSZEK ob. Dzwonek, Dzwoneczek.

Pochodz. wydzwonić, zadzwonić.

DZYDA ob. Dzida.

DZYNDZYK, a, m., co się dynda, dzwonek, kutasik, etwas Baumelndes; z pogardą nos, verächtlich die Nase. Powiedz mu, we drzwi niech nosa nie wtyka, Bo mu się dzyndzyk urwie abo zkrwawi. Pulpit. 15.

E.

E. - piąta głoska alfabetu; z pomiędzy samogłosek druga. Kras. Zb. 1, 253. der fünfte Buchſtabe und zwente Vocal. E troiako wymawiamy: 1) otwarto, n. p. pannowie, dobrze, daß offene ę, 2) ściſcionemi trochę uſtami: dobré, złé. Dawni kréſkowali otwarte; my kréſkuiemy ściſnione é, daß dumpſe e. 3) nosowe ę z pólmiesiączkiem, daß gehäkelte oder Sedillen: e, wymawia się przez nos, n. p. może matkę. Kpcz. Gr. 1, p. 24. ę przed b i p brzmi, n. p. dębowy: dembowy tepty: tempy. Przed innemi spółgłoſkami eng n. p. měka: mengka; ręka: rengka; na końcu słów ledwie co słychać różnicy ę od é n. p. idę, gotułę, matkę. - Januszowſki prócz tych, czwarte ieszcze nayduie, n. p. w słowach panié ochotnéy; i temu naznacza kréſkę od prawéy do lewéy; otwartemu zaſ od lewéy do prawéy, w czém się i od J. Kchan. i od Łuk. Gornickiego odſtrzela. Nowy Char. (cf. Not. ad lit. a, á, q). NB. Niemasz žadnego stowa prawdziwie Polſkiego, któreby się od e zaczynało; Elbląg, osada Lubecka, imię nadane sobie miał przez Niemców; Eynał, heynał, Węgierſte ieſt słowo. Pochodzi to fląd, że czém u Greków spiritus asper, tém u nas ieſt j, ch, h.

ECH! ę! ah! głos żalu, ach! ey! Litowali a żałowali go, mówiąc: ech także oto upadł mocarz! 1 Leoß. 1 Mach. 9, 20. Ł, hę, sonus gementis in morbo. Cn. Th. 170.

ECHEY! interj. he! słysz no, he! höre doch! Echéy żono śpisz czy czuiesz! Tr.

ECHO, a, n., z Greck. odgłos, dźwięk głosu odbiiających się. Kras. Zb. 1, 254. odgłos odbiiających się od iakiego twardego ciała, i na wſtecz wracający się, ſkład wyszedł. Sak. Prob. 65., Crn. ogglasuvavka, daß Eho, der Miederhall. Z nami echo w dolinach nizkich siedząc gada A do słów naszych koniec rymowny przykłada, Ze nigdy nie złożemy parę wierszów sami, My tylko pierwszy, echo tworzy drugi z nami. Zimor. 129. Głos iego przerażliwy powtarzały echa podziemnych lochów. Kras. Doś. 214. Już pieśń pogromu mocarze zaczęli, Echo odgłosy po padolach dzieli Kras. Off. A. 5. Echo, Nimfa Bh. Dźwěna.

ECOWAC ob. Hecować.

EDWARD, a, m., EDWARDEK, dka, m, zdrbn., imię mężkie, Eduard. Bh. Edeğ.

EDUKACYA, yi, ż., z łac., ćwiczenie młodzieży w obyczyноści, naukach lub kunstach. Kras. Zb. 255. N. Pam. 1, 16. die Erziehung. Jnſtrukcya ieſt pomocą

EDUKACYYNY - EGIPTSKI.

edukacyi człowieka, a edukacya czynić go powinna szczę-
śliwym. Zab. 14, 192. Edukacya fizyczna z moralną i
z intrukcyą zawsze łączona bydź powinna. *Skrzet. P. P.*
2, 267. Otoż nieskończenia kraju, które wasza przynieść
mu może nieedukacya. Zab. 16, 168. brak edukacyi,
Mangel der Erziehung. EDUKACYYNY, a, e, od edu-
kacyi, Erziehung. Zniesienie Jezuitów było pierwszym
powodem do potlanowienia R. 1773 komissja edukacyny-
ney abo edukacyi narodowéy. *Skrzet. P. P.* 2, 258. -
*Vol. Leg.* 8, 266. die Erziehungss commission. Do ni
pod prezydencyą Xcia Prymasa Mich. Poniatowskiego w
różnych czasach należeli Xzę Ad. Czartoryski, Ignacy Po-
tocki, Jul. Niemcewicz etc. Komissya edukacynya miała
pod sobą towarzystwo do wydawania książ elementarnych,
cf. elementarny. EDUKOWAC, al, uie, cz. ndk.,
wiedukować dk., wychowywać, ćwiczyć, uczyc, etżie-
ben. Człowiek edukowany, t. i. okrzesany, ćwiczony,
ein wohl erzogner, oder ein gebildeter Mann. EDUKT,
u, m., termin prawny w trybunałach, znaczy w sprawie
imparitatis, zabieranie się łrony obżałowanéy do woic-
wodztwa lub ziemi na seymik. Tzn w przytomności
łrou, zgromadzeni obywateli dają świadectwo in laudo,
czyli uznają osobę, o który nierownośc idzie, za rodó-
witego ziemi lub woiewodztwa szlachcica. Kras. Zb. 1,
256. der Erweiß der Uecktheit des Weils.

EDYCYA, yi, ž., ob. wydawanie księgi, wydanie, Rs.
книгописаніе, заповідь. Ec. издává, издáňe; die
Edition, die Ausgabe eines Buchs. Ta książka czy nie
ieſt edycyi twéy? Teatr 45, b. 18, czyš ty iéy nie wy-
dał, napisał?). fig. Jeſt to kobietka wcale nowéy edy-
cyi, lubi grę, baliki, serenady, chłopcow ładnych. Teat.
52, d. 96. (cf. data, moda).

EDYKT, u, m., z łac, wyrok zwierzchności. Kras. Zb. 1, 266. das Edict.

*EFOD ob. humera.

*EFORARZ Lacedemońki. Krom. 689. *ephorus*.

*EGIDZY ob. Jdzi.

EGIER, gru, m., EGRA, y, ž., miało w Czechach.
Dyk. G. 1, 182. die Stadt Eger. Bh. Cheb. EGIERSKI,
a, ie, od Egru, Eger. Wody Egierſkie. Krup. 5, 210.,
Bh. Chebky.

EGIPT, u, m., kray w Afryce. Dyk. Geog. 1, 182., Boh.
Egypt; Cro. Egipt, Egiptom; Dl., Bs., Sla. Egipat;
Rs. Erunemh; Egypten. EGIPCYANIN, EGIPCYZK, a,
m., z Egiptu rodowity, ein Egypter; Bh. Egyptan; Bs.
Jeghjupak; Sla. Egipcanin; Dl. Epichan. Epichanin;
Cro. Egiptomecz; Rs. eruppcyaninb. Egipcyanie pier-
wsi zaczeli doſkonalić nauki. Dyk. G. 1, 182. Trybem
dawnych Egipcyan. Star. Dw. 73. Egipczykowie od bo-
gów wywody narodu swego poczynają. Stryik. 67. Bóg
pokaził Egieczyków. Wrob. 188. EGIPCYANKA, i,
ż., z Egiptu rodowita, eine Egypterin. Crn. Egyptarza;
Bs. Jeghjupka). Ładna Egipcyanka. Przyb. Luz. 174.
EGIPTSKI, v, ie, od Egiptu, z Egiptu, tyczący się
Egiptu, Egyptisch. Slo. Egiptski; Bh. Egyptsk; Croat.
Egiptomtski; Dl. Egipszki; Bs. Jeghjupacki; Rs. Eru-
nemckt.

EGOISTA, y, m., siebielubiec, sobek, samoiściec, der
Egoist. EGOIZM, u, m., EGOISTOSTWO, a,

n., samoistwo, die Egoisterey. Bh. sobetnost; Rs. samo-
liobie.

EGRA miało ob. Egier. 2) EGRA, rzeka w Czechach,
Bh. Dře; adj Djetšfj ob. Egierſki.

EIA! EHEU! interj. echeu! he! Zawołał zły duch: eia!
co nam i tobie! Budn. Marc. 1, 24. (ach! což my z to-
bą mamy. Bib. Gd.). Ehey, doświadczony sługo móy
dobry. Odym. Sw. 2, U. 5.

EKLIPTYKA, i, ż., z Greck. die Eclipse, droga po śró-
dku zodyaku, którą ziemia obieg swój roczny odprawuie.
Wyrw. Geogr. 45. Sniad. Feu. 100.

EKONOM, a, m., z Greck. dwornik, urzędnik folwarczny,
Boh. gospodarſh; Ross. домовódь; Eccl. приславникb
(ob. przyſław), домостроитель, економь, управи-
мель; der Ekonom, der Auffeher über die Feldwirth-
ſchaft. §. gospodarz, znaiący się dobrze na gospodar-
ſtwie, ein guter Landwirth, der die Landwirthſchaft gut
versteht. Dobry z niego ekonom. Ld. §. dobrze się i wſtrze-
mieżliwie rządzący, ein guter Wirth, ein ekonomischer
Mann. W rodz. ſzenſk. EKONOMKA, die Ekonomin.
Jesień naylepsza ieſt ekonomka i szafarka, potrzebom
wszyſkiego doſtarczająca. Mon. 71, 203. EKONOMIA,
ii, ż., EKONOMIKA, i, ż.. powszechnie znaczy rząd,
włożenie. Kras. Zb. 1, 258. die Verwaltung, Verwesung;
moralnie wſtrzemieżliwość, die gute Wirthſchaft, Spat-
samkeit; n. p. Przeſtrzegać należy, aby ekonomia nie
przemieniła się w łakomstwo. Zab. 16, 17. Ekonomia
czyli oszczędność. Teatr 4, b. 41. Fizycznie, gospo-
darſtwo domowe, rolne, die Hauswirthſchaft, Landwirth-
ſchaft. Ekonomika, nauka gospodarſtwa. Petr. Ekon. 2.,
Ross. домостроительство; Ec. приславлене. Lu-
ſtratorowie źarolſt powinni się na ekonomice doſkonale
znac. S. Grodz. 2, 132. Ekonomika kraiowa abo poli-
tycna, die Staatsokonomie. Wielkie za Kazimierza
Wielkiego zasługi koło wnętrznéy kraju ekonomiki. Nar.
Hfl. 6, 345, - §. ekonomia, mieszkanie ekonoma. X. Kam. die
Wohnung des Dekonomen. II. W Polszcze dobra źłołu kró-
lewskiego nazywają się ekonomiami. Kras. Zb. 1, 258. eine
königl. Dekonomie, ein königl. Tafelgut. §. doſtoienſtwo ekon-
noma królewskiego. Tr. die Würde eines königl. Dekonomb.
EKONOMICZNY, a, e, - ie adv., tyczący się gospodarſtwa,
ekonomii; od gospodarſtwa, Haushaltungss, ekonomiczne
wiadomości. §. gospodarny, rządny, ścisły, wſtrzemieżliwy,
haushalters. Bardzo ekonomicznie żyie. §. od krajoowego
gospodarſtwa czyli rządu gospodarnego, Staatsokonomie.
W naszym wieku politycy Francuscy, prawa narodu,
rządu ekonomicznego tyczące się, iako to, reguły i prze-
pisy gospodarſtwa rolnego, związki tegoż z handlem i
rękodziełami etc, prawem ekonomicznym albo ekonomiką
nazwali. Oſlr. Pr. Cyw. 1, 8.

EKS -; tak Knaphki pisze słowa zaczynaiące od ex-, n. p.
ekstrakt, ekspektatywa, Cn. Th. 170. lecz gdy dziś
krótsze x używańsze, zatém obacz takie słowa pod ex -,
expektatywa, extrakt.

*EKTENIA ob. Litania.

EKUMENICKI, a, ie, z Greck. powszechny, allgemein,
ſkumenisch. Focyzus zebrał synod w Carogrodzie, który
ósmym ekumenickim i generalnym abo powszechnym na-
zwal. Skarg. Dz. 845.

EGOISTA - EKUMENICKI.

G15

["E. E. E. E. E. E. E. E. E. E

ELEKTROMETR - ELIASZ.

ELEKTROMETR, u, m., z Greck. narzędzie, za którego pomocą dowiaduiemy się o natężeniu i gatunku elektryczności ciała iakiego. Scheidt Elektr. 110. der Elektricitätsmesser. ELEKTRYCZNOSC, sei, ž., własność elektryczna, przez którą ciało iedno drugie do siebie przyciaga. Os. Fiz. 355. die Elektricität. Elektryczność. własność wzbudzona w ciele przez tarcie lub promienie słoneczne, zasadzająca się na przeciwwagi ciał lekkich, elektrycznym ciałom poddanych. Dykc. Med. 2, 94. Niektórere ciała elektryczne udzielają elektryczności ciałom nieelektrycznym. Scheidt Elekt. 24. ELEKTRYCZNY, a, e, ELEKTRYCZNE adv., electrisko. Są ciała, które potarte lub zagrzane wydaią znaki elektryczności; są inne, które, chociaż iak naydlużey tarte i zagrzane, żadnych nie pokazują; pierwsze zatym nazywamy elektrycznemi, drugie nieelektrycznemi. Scheidt El. 22. Gruntem elektrycznyє materyi ieſt ciepło właściwe ziemi. Stas. Buff. 172. ELEKTRYZACYA, yi, ž., działanie fizyczne, przez powtórzenie tarcia wzniesiające żywioł ogni. Kras. Zb. 1, 259. das Elektrifiren. bursztynowanie. Rog. Dos. 1, 124. Mon. 73, 776. ELEKTRYZOWAC, al, - uie, Act. Niedok., elektryczności nabawiać, elektrifiziren. ELEKTRYZOWANIE, ia, m. subſt. verb., elektryczacya, bursztynowanie, das Elektrifiren.

ELEKTWARZ, ſLEKTWARZ, a, m., z łac. electuarium, przyprawa aptekarska, zasadzona na rozrobieniu proszków w syropach, konserwach, lub innym iakim likworze lepkim. Dykc. Med. 2, 94. *lakwarz. Urzed. 4. Składanie lektwarza, to ieſt powidlek, z soku różanego. Sienn. 543. Z ięczmienia konſekt albo elektuarz. Cresc. 165. Bih. et Slo. lekwań, lektwar; Hg. liktáriom; Vd. lotvára; Jſtal. lattuario. cf. leki, lekarz.

ELEMENT, u, m., ob. żywioł, pierwiaſtek; žart. Pieniądze są tych wieków piątym elementem. Pam. 85. 1, 753. (sprężyną wszyłtkiego, alluzya do dawnego mniemania o czterech elementach). ELEMENTA, - ów plur., elementa nauk, nazwisko oznaczające pierwiaſtki rozmaitego rzeczy poznania. Kras. Zb. 1, 259. die Anfanaggrunde. ELEMENTARNY, a, e, początków uczacy, die Anfangsgrunde lehrend, Elementar-. Książki elementarne umiejętności, każdemu obywatelowi pozytecznych, koniecznie potrzebne były. Zab. 14, 191. Elementarwerke, Schlußbücher. Za tym wyznaczone towarzyftwo do wydawania książą elementarnych, dla szkół narodowych, które działania swoje pod utwierdzenie Komissyi edukacyjnej podawało. Shrzet. Pr. Pol. 2, 266. Mowa w dzień rozniczy otwarcia towarzyftwa do książą elementarnych, przez X. Piramowicza. Zab. 14, 189. Towarzyſtwo elementarne, die Schlußbücherkommifion, pisze, przeglada i examinie książki elementarne, które Komissya edukacyjna dla szkół iak naylepiey napisane mieć źara się. Dyar, Gr. 154. ELEMENTARZ, a, m., książka początkowa. Pir. Pow. 116. Bh. ſlabiła; Crn. bukvar; Vd. jimenſke bukvize, das Namebuch, das A B C Bud. Elementarz dla szkół parafialnych zawiera naukę pisania, i czytania, katechizm, naukę obyczaiową, naukę rachunków. El. Kr. *ELEMOŻYNARZ vid. iafmużnik.

ELIASZ, a, m., prorok starego zakonu, Sla. Jlia, Rs. Iaia; drt. Prophet Elias. Dzień Eliasza proroka u Rusi w wielkiey świątobliwości, a zowiągo s. Jlia. Gwagn. 547. Tom I.

ELIER - EMIGRANT.

617

ELIER ob. Elear.

ELIXIR, u, m., większą ma gęstość od tynktur albo essencyi, czy to pochodzi od własności iego, czyli od iſot, które wyciągnął, Krumt. Chy. 161. ein Elixir.

ELIZ, u, m., poet. pola Elizeyſkie, Chyſum. Już twey z Elizu nie wróćę Barbary. Zab. 5, 403. Nar. - ſ., wietrzyk łagodny, ein ſankter Wind. Cichuchnym szmerem elizzeſlechi. Tr. Choćby leżał na wonnym zły człowiek elizie... Pot. Zac. 206, ELIZEYSKI, a, ie, ELIZOWY, a, e, elyſaſch. Elizeyſkie pola, mieysce, według mitologii, rozkoszne, dusz sprawiedliwych i bohatyrów wiecznie szczegliwe siedlifko. Aras. Zb. 1, 260.

ELLIPSA, y, ž., z Greck. liniai krywa w sobie zamknięta, maiąca środek, w którym każda linia proła tam przechodząca przecieta ieſt na dwie części rowne. Sniad. Feo. 16. die Ellipſe.

ELZBIETA, y, ž. *HELZBIETA. Gil. Pfl. 272. *ALZBIETA, Biel. Sw. 151. ELZBIETKA, i, ž., demin., u pospółtwa Halszka, Halka, Zbita, imię białogłowskie, z Hebr. Elisabet. Bh. Alibeta, Běta, Bětta, Betuſſa; Crn. shpela; Sor. 2. Līsa, Līſſa, Hilija, Halschetha. - R. 1559 Jzabella t i. Elżbieta, cōra Zygmunta, Janowi królowi Weg. w małżenſki źan ieſt dana. Biel. Sw. 292. b. Elżbieta, małżonka Zacharyasza, matka Jana Chrzciciela. Kras. Zb. 1, 261. Dwie Elżbiecie (dualis), Bielſk. Kr. 430. ELZUNIA, ELZUSIA, i, ž., ELZUSIENKO, ELZUSIECZKO, ELZBINIO, i, ž., demin. nom. Elżbietka, Elisabetchen, Lieschen. Owa to ieſt, owa Elzunia. Trēb. S. M. 24. Chyba, że on się poprawi, inaczey Elzusi nie liźnie. ib. 30. Moia ty piękna Elżbinin. Teat. 30 b, 25. Tobie to, moia Elżusienku. ib. 24 b, 15. Wola: Elzuniu, Elżusienku, Elżusieczku. ib. 24 b, 22. ELZBIECIN, a, e, od Elżbiety, Elisabethſa. Bh. Aljěțin (Bh. Aljibethina, Elisabetynka ELIZABETANKA, zakonnica reguły S. Elżbiety).

*EMBOŁIZM, y, m., z Greck. wkładanie dnia iednego w miesiąc. Sharg. Dz. 336. das Einſhalten eines Tages im Jahre. cf. Przybysz, przybyszowy.

EMF. ſYYS, Emphasis, Slo. gedrnoſt, wigedritelnoſt, wiſlowutnoſt.

EMFITEUZYS, z Greckołac. gatunek kontraktu, przez który grunta puſte puszczane bywiają, z obowiązkiem płacenia z nich pewnego czynszu, albo czynienia usługi iakiey, i przyprowadzenia ich do lepszego źanu. Shrzet. Pr. Pol. 1, 60. Emſiteuzys, albo dobra zakupne. Szczerb. Sax. 128. Bh. žaſup; Vd. pridashiulanje. Zlepszenie a poprawienie imień cegetęgo. Farr. 546. der Meliorationspach, wodurch man nicht bloß zur Entrichtung der übernommenen Gebühren, ſonfern auch zur Verbeſserung und Anbauung wüſter Gründe verpflichtet wird. EMFITEUTA, y, m., który pod takiemi warunkami grunta dzierży, ein solcher Pachter, ein Meliorationspächter. A. Zamoy. 148. Bh. žaſupniſ; Vd. pridavshiluawc. EMFITEUTYCZNY, a, e, ie adv., tyczący się emſiteuzys, emphyteutisch. Grunt emſiteutyczny, albo słužebne dobro. Gal. Cyw. 2, 88. Bh. žaſupnu.

EMICRACYA, yi, ž., z łac. wywędrowanie, wynoszenie się z kraju, die Emigration, das Anſwandern; Crn. preseluvanje: Cro. odſzelenyc. EMIGRANT, a, m., EMIGRANCIK, a, m., zdrbn., który się z kraju wynosi,

78

618 EMIGRANTKA - ENEMA.

her Emigrant. Bh. wypischowanec; Rs. выходецъ. w rodz. żeńk. EMIGRANTKA die Emigrantienn. EMIGROWAC, intrans. nied. wynosić się z kraju, emigriren, answaran- dern. Rg. izselitise, izselivatise; Cro. preselyujemsze, izselyujemsze, odszelyujemsze; Bs. odselitise, priseliti- se; Vd. se lozhit, bandrat, se seliti.

EMPIR, u, m., poet. trzecie niebo. Gall. I empirée, der dritte Himmel. Tr. EMPIREYSKI, a, ie, u. p. Jutzen- ka empireyjskim przystrojona złotem. Przyb. Milt. 175. Niebo Empirejskie. Przyb. Luz. 311. das Empireum.

EMPIRYK, a, m., na samém się doświadczeniu zasadzają- cy, bez należytę wiadomości teoretycznej, ein Empyri- cus. Pam. 8, 635.

EMULACYA, yi, ž., przesadzanie się, ubieganie się, zawiść, przesada, der Wetterfeier. Emulacya ieſt nayżywszą do czynów chwalebnych pobudką. Kras. Podfl. 1, 43. Rg. natjezzanie, Rs. соревнованіе, ревнованіе. EMULANT, EMULA- TOR, a, m. Rg. natiezzalaz, zatocnik; Vd. napomujar, nadoſtaulavez, vrezhonashelnik; Rs. соревнованец, соревниваць; Ec. подобяjił się; w rodz. żeńk. Rs. соревнованьчица. Rg. natjezzaliza, zatocniza. EMU- LOWAC intrans. nied., przesadząc się, wyścigać się, wetterſctu. Vd. napomujatise, nadoſtaulati, vrezhonashe- liti, popresuvati, hrepeniti; Crn. tekmem; Cro. lyubone- naviditi; Rg. nazzjezitate, nadhodittisé s'kjem, Rs. соревновань, ревновань, ревнуjo.

EMULSYA, yi, ž., kształt medykamentu wewnętrznego cię- kącego, gęstość mleka maiącego. Krup. 5, 253. eine Emulsion, ein milchartiges Arzneymittel.

ENALLAGE, Greck. zamiana słowa za słowo, Slo. dru- hotilka, drubotitela.

ENCYKLOPEDYA, yi, ž., z Greck. okrąg wszystkich nauk Mačz.; okrąg umiejętności. Mon. 76, 518, die En- cyclopádie, związek wiadomości, zbiór nauk. Pod tym tytułem wydany Francuzki dykcyonarz zawiera w sobie opisy nauk i kunsztów. Kras. ZB. 1, 264. Zbiór wiado- mości ludzkich, albo encyklopedya, tych czasów wydana, sławną będzie w dzieiach umiejętności epoką. Zab. 1 b, 54. Alb. ENCYKLOPEDYSTA, y. m., składać ency- klopedyi, ein Encyklopádiſt. Filozofowie, encyklopedy- łowie piszą o edukacyjnym szczyney niemowląt, a my iey zaniedbamy! Zab. 7, 125.

ENDEBURSKIE n. p. wino. Vol. Leg. 5, 9. Składy na wina Endeburfskie w Polsze poftanowic. Goł. Gor. 31.

ENDEMICZNE choroby czyli kraiowe, które z przyczyn nam nieviadomych zawsze w pewnych kraiah panuią, tak n. p. kołtun w Polszeje ieſt choroba endemiczna. Krup. 5, 9. endemische Krankheiten. z Greck.

ENDYWIA, ii, ž., Cichorium Endivia Linn. gatunek sa- łaty zimowey, liście podobne do cykoryi, Ład. Hfl. Nat. 56. Endivien. Sr. 1. Endiv. Sla. antivia; Vd. antifna solata; Rg. xutjeniza; Bs. sgjuteniaca. cf. Młecz salaciany; Szezerbak ogrodny wielki. ENDWIOWY, a, e, Endivien. En- dywiowa sałata.

ENEIDA, y. z., Bohatyrskie poema Wirgiliuszowe, opie- waiące dziezie Eneasza Troiańskiego, po Polsku przekładania Andrz. Kochanowskiego, die Acneide des Virgil.

ENEMA, y, ž. kliftera, kształt medykamentu ciekącego, który przez otwór kotnicy wchodzi w kiszki grube. Krup. 5, 286. das Klypſter. Rg. Rārzeliza, usztarzanje; Bs. kri-

ENEMOWY - EPISTOŁA.

ſtir, krifter, zričiłača; Crn. kershtira; Vd. sadivshver- kanje, odpir telesnega sapertja, krifter; Rs. up. sliá- mělebne, klicsimeph. Spryca do enemy, abo sy lyuga. Czerw. Narz. 9. Euemę brać, enemę dawać. E* EMOW, a, e, od enemy. Klypſter. Rs. klicsimebnyj.

ENERGIA, ii, ž., z Greck. moc albo zwieńczość wymowy. Kras. Zb. 1, 264. die Energie, die Kraft, der Nachdruck. Od dawnych pisarzow uczny się energii, ktora się po Polsku iakaſ piśmienną żywocją, raczey piora każdego duszą nazwać może. Lub. koz. 63. Energia charakteru, tegosć. ENERGICZNY, a, e, ie adv., ob. tegi, mo- cny, silny.

ENTUZY ASTA, y, m., gorliwiec, ein Enthusiast. Ross. izступлённик. Entuzyaftów albo zbogomówców ka- ceritwo. Zygr. Pap. 260.

EOL, AEOL, a, m., bożek wietrzny, der Aeolus, der Minde Gott. Crn. Viharnek, Fertunz. cf. Poświft, Swiſt; wicher.

EPAKTA, -ow, plur. liczba dni iedenału, któremi rok słoneczny przewyższa rok księżyca. Kras. Zb. 1, 265. - Rog. Doś. 2, 282. die Epacten. (cf. cykl). Slo. mesačni kluc.

*EPANALEPSYS, Greck. fig. krasom. pawtarzaiąca na koń- cu peryodu słowa, pozątek iego składające. Slo. przed- zadowka. *EPANODOS, Gr. fig. kras. zwraaiąca z wy- boczenia do rzeczy mowy; Slo. ztopačilfa. *EPEN- THEZYS Gr. wsunięcie głoski lub zgłoski w śrzodek sło- wa Slo. Prostredodalka.

*EPHOD, Efod ob. humerat.

EPICZNY, a, e, ściągający się do Epopei, z Greck. Επίσ. Poema epiczne abo heroiczne. Teat. 24, 9. Cztr.

EPIDEMIA, ii, ž., z Greck. oznacza wszyſtko, co panuic między ludem czyli gminem. Dykc. Med. 2, 117. osobli- wie choroba powszechnie panująca, die Epidemie. Ross. поваłка, переваль, язва; Eccl. яз. EPI- DEMICZNY, a, e, ie adv., epidemisch. Rs. пова- льный. Choroby epidemiczne, które z powszechnych przyczyn wielu ludzi w pewnym mieyscu mieszkających napadają. Krup. 5, 718. Choroby epidemicznie, t. i. po- wszechnie paniące. ib. 5, 10. cf. przymiotny, przyrzutny.

EPIGRAMMA, atu, m., z greck. znaczy w prawdzie na- pis na posągach, domach; ale teraz się bierze za myśl krótką i dowcipnie wierszem wyłożoną. Gol. Wym. 403. Rg. pjesánza; das Epigramm. Epigramma myśl krótko rymami wykłada, Raz ich mniey, a drugi raz więcej wierszy składa, Albo proſte zamyka rzeczy opisanie, Al- bo ieszcze dowcipne mieści o nich zdanie. Dmoch. Szt. R. 32.

EPILEPSYA ob. Kaduk, Wielka choroba, š. Walentego niemoc, padaczka; Vd. ſkernina; Rs. умінь.

EPILOG, u, m., Gr., zakończaiąca mowa, zakończenie, die Schlußrede. Ec. надглагólanie. cf. надглагólio επιλέγω.

EPIR, u, m., prowincya Turcyi Europ. Dyk. G. 1, 188. Cepitus. EPIRENSKA ziemia. Baz. Sk. 515. - id.

EPISKOP, a, m., biskup Greeckiego obrządku, ein griechi- scher Bischof. Gal. Al. 5. (ob. biskup). Rs. преосвящён- ный. EPISKOPIA, ii, ž., EPISKOPRSTWO, a, m., biskupstwo Greckie, ein griechisches Bischofum. Rs. пре- освящёнство. Epiſkopitwa nie otrzymał, o które się usilnił ſtaral. Gal. Al. 5.

EPISTOŁA, y, ž., część mszy, die Epiſtel, ein Theil der

*EPISTROFE - ESENCYA.

ESKADRA - EUROPA.

619

Messe. Po tym epistoła śpiewana będzie, po który graduał naślepuie. Tr. §. Właściwie z łac. līst, Epistel.

*EPISTROFE, z Gr., fig. krasom. powtarzająca kilka słow kto końcu interpunkcyi, Slo. žadopacilka.

EPITET ob przymiotowy wyraz. EPIZEUXIS, Gr., fig. krasom. powtarzanie słow raz w raz dla tém większego wrażenia, Slo. propacilka.

EPOKA, i, ž., pewny czasu punkt, sławnym iakim zaszczycony dziełem, od którego chronologowie lata liczą. Wag. Hfl. 4. die Epoche, der Zeitpunkt. Kat. 39, 3. Rs. началочисленie.

EPOLET, u, m., EPOLECIK, a, m., zdrbr., z franc. naramka, przyramka, włęga na wierzchu ramion, das Ad- selband. Coś brakuje téy liberyi; trzeba dodadź kutasiki i epolety. Teat. 19 b, 36.

EREB, u, m., poět. z łac. piekło, mieysce po śmierci po- tepionych, die Hōlle.

*EREKCYA, yi, ž., wyſtawienie, założenie, fundacya, die Errichtung. - §. Aſtrol. szukanie gwiazdy, pod którą się kto urodził, das Nativitätstſtellen. Erekcyą komu czynie, narodzenia iego godziny albo gwiazdy pytam, szukam. Cn. Th. 171. einem die Nativität ſtellen.

EREMITARZ. Zab. Geom. 108. ob. puſtelnik. *EREMITA- RYA. Xiqadz 74. ob. puſtelnia, puſtelnicze pomiſzkanie.

*ERGOCISTA, y, m., uparcie dysputiually, ein Disputar. Przez filozofia nie rozumiem półmědrka, albo nieprzegada- nego ergocify. Mon. 73, 488.

ERNEST, a, m., imię mężkie, Ernst. Bh. Arnoſt.

*ERRATA, z łac. spis błędu, regieſtr omyłek.

*ERSZT ob. Herszt.

ES, a, m., na koſtce, w kartach, jedna liczba. Wlod. das Aß oder Aß, die Eirß auf dem Würſel. Vd. svinja; (cf. Gall. As. Jtal. Asso, Suec. Aez, Angl. Ace, Gr. ἀσ (s). Kołtki wziąwszy, rzucił essy, Haur. Sk. 230. fig. Zawsze umysł iednaki, lub essy lub zessy Kość padnie, nie zmie- sza go, nie zrzući z imprezy. Pot. Pocz. 621. Mnie ze- zy padły, a tyſ wygrał essy. Kochw. 61. Częſło też czy- niąc daremne imprezy Padają nam essami upewnione zc- zy. Pot. P. 526. Niechay iuž wedle ich wyroku lub es, lub zes, ia za prawo przymiu. Orzech. Qu. 16. ob. licho, cetoно). ſ. jaydrobnieyszy gwichcik złota lub śrebra, das kleinſte Gold- und Silbergewicht. Jeśli to póydzie na wa- gę, wiem, że wiele mu essow nie będzie dołtawac. Boh. Kom. 4, 132. §. es, część kapitelu, ital. scima, z wierzch. Callit. 7. - §. kształt wielkiego lac, S, die Figut eincsgroßen lateinischen S. n. p. gąsienica esem lezie Tr. cf. wężykiem. ob. esowaty, - §. esy, których się haczki trzymają, das Dehr, die Dehſe. Haczki zepniesz oponę iedną z drugą. Budn, Exod. 26, 6. not. haczki te musiały bydź, iak teraz esy). U flisow esy zakładają się na oszewkę pod czas gwałto- wney fali, i na tych drugi i trzeci vrząd tarcic się kładzie, gdy wysoko bije fala. Mag. Mscr. §. Es czyli suspir, znak muzyczny, okazujący wstrzymanie czyli milczenie tonu. Mag. Mskr.

ESENCYA, yi, ESSENCYA, ž., treść, iſtota, dusza, das Wesen, die Eſsen, der Geiſt. Esencya pisma tego, ta. Tr. Medic. nazwisko essencyi dopiero w przesłym wieku weszło do aptek, oznaczając te tynktury, które od wy- cjaſnionych iſtot bardzo są zgęsczone. Kruml. Chy. 161.

(cf. tynktura). Dwie flaszczki, w których ieſt essencya cudowna. Teat. 37, 69.

ESKADRA, y, ž., część floty z 4. okrętów, eine Escadre. Tr. ESKARPA, y, ž., Milit, ſtoczyłość, die Abdachung. es- karpa w piąszczyſte yiemi. Tr.-ob. Skarpa.

ESKORTA, y, ž., die Escorte. Tr. przyſtawa. ESKOR- TOWAC, al, ie czyn. Niedok., żołnierzmi odprowa- dzać, cinen eſfortiren, mit Bedeutung begleiten. Eskor- tuiący Łc. проводимelný.

ESOWATY, ESSOWATY, a, e, na kształt S łac., wie ein lat. S. - Munsztuk z czanką krótką esowatą. Hipp. 88. ESSOWATOSC, ESSOWATOSC, ſći. ž., kształt taki, die Figut eines S., die Schönheitslinie, Schneckenlinie. ESSOWNIK, a, m., Kolumny członki wkłęsłowypukle, iuž essowników sima, iuž wierzchów essowatych cyma- tium Lesbium, dla podobieństwa literze S, biorą nazwi- ſko. Rog. Bud. 28. Karnieß, Karnichlein.

ESTYMA, y, ž., ESTYMACYA, yi, ž., ſtyma, poważa- niewar, szanowanie, die Achtung, Hochachtung. Dla tey po- twarło mąły dawny o nim nie utracili eſtymy. Skarg. Zyw. 2, 433. Wiek co sobie zasłużył na mądrego imię, W maley przecię rozumnych ludzi ma eſtymie. Zab. 7, 151. Weg. ESTYMATOR, a, m., szanownik, czciciel, der Verkehrer, Hochschäßer, w rodz. zeſłk. ESTYMATOR- KA, m. p. Matka moia twoją ieſt naywyższą eſtymatorką. Teat. 16, 31. ESTYMOWAC, al, nie, czyn. Niedok. poważać, szanować, czeć, schaßen, hochhalten. Dla cno- ty i poczciwości wszędzie ma powagę, i wszędzie ieſt eſty- mowanym. Teat. 9, 51.

*ESZ ob. iż.

— ęta, założenie pierwszego przypadku liczb. mn. rzeczowok. trzeciyé formy, małących pierwszy przypa- dek tliczb. poied. na -ę, drugi na -ęcia; n. p. cielę, -ęcia, -ęta. A to po wiekszych części są stowa zdro- bniąte: ptaszęta, wrobłęta, lwięta. Ale są też dawne imiona Polſkie kołczące się na -ęta: Wierzbięta, Wa- wrzęta. Jabl. Her.

ETYKIETA, y, ž., zwyczaie, ceremonie, die Etikette. Według etykiety. Pam. 84, 162, §. cédulka z napisem, ein Zettel mit einer Auffchrift, eine Etikette.

ETYMOLOGIA, ii, ž., z Greck. nauka dochodząca źró- dła i wywodu słow; ob. źródłoſłow; wywód słowa, die Etymologie, Wortforſchung. Sło. właſtnołownoſt. Crn. imě- navědnoſt; Vd. besedeveidnoſt; Rs. словопроизведěnje, Ec. испиннословіе, художнословіе. ETYMOLOG, Rs. словоиспятáмеb.

EUCHARYSTYA, yi, ž., z Greck. znaczy: dobro, łafkę abo dziękowanie. U nas zaſ znaczy ciało i krew Pańską. Karnk. Kat. 162 das h. Abendmaßl. Eucharyſtya, to ieſt, sakrament chleba i kielicha. Skarg. Zyw. 1, 248. Kucz. Kat. 2, 401. Baz. Hfl. 139. Ec, жеріва Bezkrovная, словес- ная служба, еухаристія.

EUFORBIA, ii, ž., Euphorbia Linn. rodzay rósliny, pe- len soku mlecznego; do niego należy Wilcze mleko, Spo- rysz, Romanek, Czartowe mleko, Psie mleko, Roman, Opat. Kluh. Dyke. 1, 211. Wolsmihl.

EUNUK, EUNUCH, a, m. z łac. rzezaniec, trzebieniec, der Verschüttene. Biali i czarni eunukowie pilnuią szaiu. Mih. Obs. 222. Teat. 51, 31.

EUROPA, y, ž., nayszczupleysza z części świata miesza-

78 · ·

620 EUROPEYCZYK - EWANGELIA.

EWANGELICKI - EWIN.

nego. Dykc. Geogr. 1, 195. unser Welttheil Europa. Europa rzeczona od Europy, Agenora króla córy. Gwagn. 1. EUROPEYCZYK, a, m., z Europy, der Europäer. Vd. Europear; Bb. Europćan; Rs. ebronicęgh. Szczym się Europeyczykowie wytworności dzikiey i srogości obyczayney. Zab. 7. 151. Wszytko w Europeyczykach zdawało się nowem dla Azyanów. N. Pam. 20, 143. EUROPEKA, EUROPIANKA, i, ż., która z Europy, die Europäerinn. EUROPEYSKI, a, ie, *EUROPSKI, *EUROPINSKI, od Europy. Europäisch. Rs. europejski. Mischowita obie Sarmacye spisal, Europską i Strytyńską. Bielś. Kr. 498. Europki zawsze u Kromera, Bielskiego, Styłk. Morze Europeykie, t. i. środziemne. Dydż. 45. Das mittelländische Meer. Morze Europińskie, środ naszego świata leżące. Cr. Th. 425.

EURYP, u, m., przy ciesznie wyspy Negrepontu uyście morskie w zakrętach swoich rozszerznych niedoskignione. Kras. Zb. 278. der Curip, die Meerenge zwischen Cúzza und Búdoten. §. poet. morze das Meer. Fr.

EUSTACHI, - ego, m., imię mężkie. Eustachius. S. Eustachiusz protektor myśliwców. Forn. pr. EUSTAS zdrbn.

EWA, JEWIA, y, ž., małżonka Adama, matka rodzajin ludzkiego. Kras. Zb. 1, 279. die Mutter Eva. Sr. Heib; Rs. evba, prarodimelnica, pramáterb. Ec. prámimi. (ztag: Evka, Jewka, Ewin, Jewin, a, e, Ewulka). Jewie było powiedziano, a w nieybiadlogłowym wyztkim, w boleści bżdżiesz rodzila. Bial. Pofl. 126.

EWAKUACYA, yi, ž., wypróżnienie, rugowanie, die Naunung. Staranności minifrow winnismy ewakuacyją wojska Rosyjskiego. Gaz. Nar. 1, 187.

EWALUACYA, yi, ž., szacumek rzeczy według iey prawdziwe wartości. Kras. Zb. 1, 280. die Evaluation, Sch ≠巷, Reducirung.

EWANGELIA, EWANIELHÁ. ii, ž., słowo to evangeli-um kończymy pospolicie na a, z rodzajiem żeńskim, i piszmy według wyławiania ewanieliia. Kpez. Gr. 2, 47. Bh. Evangelium, črčni šwate; Slá. Evangelje; Cro. Evange-liam, nazveschenye, Dt. blagověztje; Rz. evanghjelje, vaughjie, blagovjeŕje; Vd. evangeliu, Rs. evanheře, баговěbмвě, цемверовангеле. Z Greckiego znaczy: dobra, pożadaną wiadomość. Kras. Zb. 1, 280. ein Evangelium, eine gute fröhliche Botschaft. Odszepienśka ta nie ewangelia, ale kakangelia. W. Pofl. W. 2, 315. t. i. nie dobre, ale że uwiadomienie. §. Tytul czterech štyžek nowego tełamentu, zawierających hino-rya žycia Jezusa. Kras. Zb. 1, 280. die 4 Evangelien oder Lebensbeschreibungen Jesu, t. i. Matensza, Marka, Łukasza i Jana. §. - Proc. Nie ewanieliia to; niepewna to, wierzyć może, kto chce. Rys. Ad. 55. Powiem też zdanie swoje; wszak nie ewanieliia; może kto chce wierzyć. Latos Kom. B. 4. Co im dojesie, w to, iak w pismo, iak w ewanielią wierzą. Mon. 71, 209. U ciebie przyslovia są tak ważne, iak ewangelia. Teat. 22 b, 63. §. część z tych książek wyieta, którą w święta w kościołach czytaią i obiągniają das (je- desmałige Conn. oder Festtägliche) Evangelium. Ewanie- liia medzielna. §. ewanieliie plur. książka, zamykaiąca cztery ewanieliie, Rg.vanghjelista, ein Evangelienbuch. Ewanie liiki, zdrbn. kleine Evangelien. Pam. 35, 655. - §. Nauka nowego zakonu, das Evangelium, die Lehre des

N. T. EWANGIELICKI. EWANIELICKI, a, ie, ty-czący się ewanielikow. Evangelisch. Bh, Ewangelisch; Vd. evangeliski; Rg. evanghjeli i, vanghjłski, vaugjeoski, Rs. evangelski. Bial. Pofl. 10. EWA GIELICZKA, EWANIELICZKA, i, ž., ewangelischego wyznania bełącą, eine Evangelische (ob. Luterka) na ewangeli iako prawa ewangeliczka utwiznie czytala. Twor Oh. F 2. EWANGIELICZNY, EWANIELICZNY, a, v, - ie ade, od ewangeli i, od ewangeli, aus dem Evangelio, Evangelisch. Cro. evangelismski, Dt. vanvy oszki, vangyel- szki; Ec. báraub wibneamech. Z bogaczem ewanie-licznym na chciwość narzekaią. Lach. kaz. 1, 146. EWA- NIELIK, a, m., Bh. Evangelik, Luteranin, ein Evangelischer. Od ewangeli Luteranin nazywaią się ewanickami. Bial. Pfl. 135. Upoważnienie imienia ewanicków. Vol. Leg. 573. EWANIELISTA, i, m., Bh. Ewanglija; Vd. evangelist; Cr. evangelija, nazw sztuk; Dt. nazveschenik; Rg. vanghje- lija; Rs. evanheracmb, bároß cimak. Ewanieli- fta ieſt, który z prz-powiadaniem ewaniein Jezusa Chryſtu- sa z apoſtolſką powagą ieſt posłany. Rey. Pofl. E 2. ein Evangelist, Lebter des Christenthums. Bög z nas dal nie- ktore apoſtoly, a niektóre proroki, a dragie ewanieſtify, ku spoieniu świętych i budowaniu ciał Chryſtusowego. Bibl. Gd. Fphes. 4, 12. Wszed w dom Filipi ewanie- lity który był ieden z onych siedmiu. ib. Acta. 21, 8. (w rodz. żełsk. EWANIELISTKA, Rs. bároß- cimnija). §. który ewanielią, życie Chryſtusowe pisal, der Evangelist, Lebensbeschreiber Jesu, iako Matensz, Marek etc. EWANIELISTWO, a, n., urząd ewanie- lity. Das Evangelienamt. Na ewanielistwo ieſt obranych pewna liczba, ktorzy hiftoryą ewanili S. spisali. Cil. Pofl. 288. b. Rs. bároßbemwovante. EWANIELIY- SKI, a, ie, Ewanielski, od Lwanielskich, evangelisch. Zasmakowała im ta wolność ewanieliyska, ktora ieſt, dziesiącin nie płacić, trzynać płobanie. W. Pofl. Mn. 285. EWANIELIZOWAC, al, ie, czyn. Nied., ewan- ieli i bydź wycielem, das Evangelium predigen. Dt. blag- ovesztum; Kg. blagovětuti; Rs. bároßbemwovantb; Ec. bároßbemini.

EWAZYA z obwinienia, ob. Wyprawienie się. Cr. Th.

EWEKT, u, m., wywoz die Ausfuhr. 2) cło od wywozu; der Ausfuhrzoll.

EWIKCYA, yi, ž., w prawodawstwie Polskim powszechnie toż značy, co gwarancya, ubezpieczenie. Szczególnie, zareczenie pżedawcy za pewność dnedzictwa maiętności przedaney się. Pod tenże rygor ewikeyi podciążając się summy posagowe, wydękafy etc. Kras. Zb. 280. die Ge- wahſtiftung. Ewikaą daįę z warnię co komu. Cr. Th. Ewikaą biore warmieę co sobie. ib. EWIKTOR, a, m., iściec iur., der Gewäbremann, przedawca odpowiadalny kupiącym za wszytkie pretensye, któreby w czasie do dobr im sprzedanych czynione bydź mogły.

EWIN, a, e, JEWIN, od Ewy. der Ewa, Ewens, Ewaß. Oycu naszemu Ewina rozpuła Wetknęła prawie ono iabło w uſta. Pot. Jow. 2, 1. Nam Jewina pierwsza wi- na Rayſkie wrota zawarła. Groch. W. 150. O Jezu, wspomniy na Jewine syuy, Kanc. Gd. 317. Marya po porodzeniu panna zoftala, co się žadney córce Ewiney nie italo. Bial. Pofl. 73. (cf. Ewka, Jewka, Ewulka).

*EWIRAT - EXCELLENCYA.

*EWIRAT, 'a, m., z łac. trzebieniec, rzezaniec, ein Entmannter, ein Vorschnittener. (*wymężczyzniony). - Z młżow czynią nożem ewiratów. Chrość. Fors. 156.

EWKA, EWKA, i, ż., Demin. Nom. Ewa, Cwchen. Są Jewki, co się zwodzić lada daią wężom, Są też Sary, których bog każe słuchać mężom. Pot. Zac. 127. (cf. Ewulka, Ewin).

EWOKACYA, yi, ž., w prawie Polskim, wyprowadzenie itrony zapozwanę do sądu ięy nieprzyzwoitego, dla czege tak pozwany dopomina sie na powódzę poenas evocationis. Kras. Zb. 1, 281. Die Vorladung vor einen fremden Gerichtshof, dem der Geladene nicht unterliegt.

EWOLUCYA, yi, ž., w trybie woyskowym, sposób rozmaitego szykowania i obrotow żołnierstwa. Kras. Zb. 1, 280. obrót, który czyni woysko, chcąc odmienić formę szyku lub położenie. Papr. W. 1, 471. eine (militärische) Evolution, ein Maneuvre. (cf. rękoczyn. Jak. Art. 3, 291.).

EWROPA ob. Europa.

EWULKA, i, ż., Demin. Nom. Ewka, Jewka, Ewa, Cwchen. Adas półydzie za oycem, Ewulka za matką. Zab. 9, 21.

EX -, Knapfski odrzuciwszy x pisze zamiał niego ks lub też kz., u, p. ekſkrakt, ekzemplarz; ulegały teraznieyszey pisowni, która dla krotkości x przywrócito, kładziemy podobne słowa pod ex -. 2) Ex -, bywszy, niedyś, Gall. ci devant, gewesen, ehemalig, expodstoli, exkangerz, expodkomorzy, i t. d., n. p. Cokolwiek mówił ów exłokay, to wazylko było mądre, gręczne, rozumne. Mon. 68, 58. cf. Rs. pac n. p. pacponb złożony z urzędu pop, wyświęcony.

EXAGERACYA, yi, ž., łac. figura krasomowłka, powiększająca rzecz dla wzrószenia passyi. Kras. Zb. 1, 281. zwiekszanie, die Craggeration, Vergrößerung ob. przesada, przesadzanie. EXAGEROWAC ob. przesadzać.

EXAKCYA, yi, ž., z łac. extorsya, wymuszenie, wybiehanie gwałtowne, die Erpressung, das Cintreiben der Abgaben u. f. w.

EXAMEN, - inu, m., *Ekzamen abo *eksamen *szkolne (szkolny) na promocyą, abo kościelne na kapłańtwo, t. i. doznawanie, badanie, macanie, proba nanki, biegłości. Cn. Th. 170. doświadczenie, dowód, popis, das Cramen, die Prüfung. Sr. 1.ispotano; Rg. jśkusejanie, jspitovanje, raziskanje, iziskivanje; Rs. допрос, свидетельствование. Examen i wypytanie. Sh. Zyw. 2, 75. Zoidal mifrzem w filozofii po długim i kamiennym, iak zowią, examinie. Sh. Zyw. 2, 76. EXAMINATOR, a, m., examinierung, dochodzący, badający, der Craminator, Rg. jśkusejalaz, jśkusetegl, potresalaz, jspitovnik; Ec. istoriálnikb; Rs. допросиєма; w rodz. zeł/k. EXAMINATORKA, die Craminatorinn. EXAMINACYNY, a, e, od examinu, Craminationss. Rs. допросный. EXAMINOWAC, - ował, uie, czyn. nied., wyexaminować dok., wypytywać, wybadywać, badać, doświedzać czyiéy nanki, eraminiren, erforschen, prüfen. Rg. jśkusejavati, jspitivati, raziskivati; Rs. 1.ispotupu, napotupu, psipraschupu; Rs. допросимь, допрашивамь, развискамь, развискивамь, развискиваю.

EXARMOWAC, desarmować ob. rozbrajać.

*EXCELLENCYA, z fr. tuttut; Wasza Excellencya, podług Franc. Rg. uzvijscenos, Rs. ваше превосходиєльство; adj. превосходимый. cf. Jaśnie Wielmożny, Jaśnie Wielmożność, Kras. Zb. 1, 28.

EXCEPCYA, yi, ž., z łac. wyjątek, die Ausnahme. Bh. myhraja. Są iak mówią excepcye od reguł pospolitych. Kras. Pod. 2, 243.

EXCES, u, m., EXCESSIK, a, m, zdrbn., z łac. przekrobanie w czyn, wyląpienie, przepiętło w wykroczenie, cin Exces, eine Ausüdneung. Król Waclaw coraz to głębiey w ciężkie zabranał excessa. Sh. Zyw. 1, 306. Ociee gasząc iego excessiki, sobie obroku ujął. Falib. Dis. Q. 3.

EXCYPOWAC czyn. nied., z łac. wyimować, warować s obie, excipiren, ausächmen, eine Ausnahme machen. Boh. myphraditi.

EXCYTARZ, a, m., z łac. co wzbudza, budzi, pobudza, budziciel, pobudziciel, der Wecker, Aufwecker, Ermunterter, Aufmunterter. Bh. budić, budjćok. Sr. 1. zbudżadwo; Crn. budilu; Bs. perbudillo, budillo; Dl. probudilo; Cro. prebudilo, zbudilo, prebudilo; Rs. будальник, будальникb. Excytarz do walecznego rycerstwa Polskiego. Kchow. 254. (wiersz pobudzający, pobudka). Dziewki nakoniec pognioty pana excytarza. Zab. 15, 279. Trzb. (koguta, co ie budził). §. w szczególności: dlegar excytarz. Papr. W. 1, 515. der Wecker an der Uhr. Pocznie bić excytarz, slucha Litwin długo... Pot. Jow. 118.

EXEKUCYA, yi, ž., z łac. Bh. wu-bih, wykonanie, ufkućteznienie, sprawowanie, die Vollziehung, Vollstreckung. Prawo ieſt martwie bez exekucyi. Zab. 5, 102. Posłowie często Zygmunta praszali, aby exekucya, to ieſt, wypelnienie praw i swobod koronnych źać się mogła; ale dla zlych czasów musiał ą odkładać, chciałaz tak zaniedbaną długo. Vol. Leg. 2, 609. Na seymie Piotrkowskim 1562 R. exekucya bydź miała wszytkich praw i statutow; po których mało bywa, gdyby do exekucyi nie były przywiedzone. Biel. Kr. 556. Powiadają pospolie, iż to ieſt exekucya, brac, co komu nad prawo dano; ale branie abo dawanie, nie są grunty króleftwa Polskiego, ale są przypadki iakieś iego, które przychodzą i odchodzą, okrom upadku koronnego. Ale to ieſt exekucya, która nachylone do upadku króleftwo, w iego kłóć wstawia i też przywileymi, przez króla nam poprzysiężonemi. Orzech. Qu. 40. §. w szczególn. exekucya, wykonanie przez urzędnika wyroków sądu. Kras. Zb. 1, 281. die gerichtliche Creation, Urtheilsvollziehung, Secretsvollstreckung. Ukrzywdzona sprawa, gdzie wprzod exekucya, niżeli sąd źa-itu. Pot. Zac. 51. Rozkazano, aby exekucyą w więzieńu udziłał, to ieſt, aby ą udawil. Warg. Wal. 168. §. wymożenie zaległych podatków, das erzwungene Cintreiben der Müchstände. Zohnierze do niego posłano na exekucyą. Lt. EXEKUCYYNY ob. wykonawezy. EXEKUTOR, a, m., wykonawca, wykonacz, der Crecutor, Vollzieher. *Ekzekutor abo *ekzekutor, sprawca, wykonacz, szafarz teſtamentu. Cn. Th. 170. Exekutor abo wyciągacz sprawiedliwości bożey. Wys. Jgn. 83. w rodz. zeł/k. EXÉKUTORKA, i, ž., die Crecutorinn, Vollzieherinn. EXEKWOWAC czyn. nied., wykonywać, *wyISCZAĆ, equireiren, vollstrecken, vollziehen. Prożno ieſt prawa czynić, które wyiszczane abo exekwowane nie będą. Herb. Stat. 24. Co woiowodie poſtanowią, to ſtaroſtowie niech wyiszczają. ib. 181.

EXCEPCYA - EXEKWOWAC.

621

622 EXEKWIIE - EXORBITANCYA.

EXEKWIIE, - iy, liczb. mn. z łac. obrządki pogrzebowe, die Erequien; Cro. pokop, pokapanye; Rg. sprovod, sprovodiscte, ukóp; Crn. wile. (cl. wilia). EXEKWIALNY Rg. sprovodni, ukopni; - verb. Rg. sprowaditti parentare.

EXEMCYA, EXEMPCYA, yi, ż., EXEMPT, u, m. EXEMTA, y, ż., z łac. przywiley uwalniających od obowiązku przykazanego. Kras. Zb. 1, 281. die Eremtion, Befreung von einer Staatstaft. Sprawy o exempye czyli wykupna załtawy. Czack. Pr. 2, 106. EXEMT, a, m., exencyą uwolniony, ein Crimirter.

EXEMPLARZ, a, m., EXEMPLARZYK, a, m., zdrbn. *ekzemplarz abo eksemplarz, przepis, konterfet, kształt, model, wizerunk. Cn. Th. das Eremplar. Sr. 1. wotpiß, piśpißmo; Vd. popismu, podubłvu). Wszytkie Greckie exemplarze na to się zgodzają. Sekl. Jan. 4. Eksemplarz pierwszy abo własny, abo przedni, archetypum. Cn. Th. oryginał, autentyk, die Ursschrift.

EXENTEROWAC czyn. nied., trupa wywnętrzyć, erenteriten, einen Boden (ausweiden) seciren. EXENTEROWANIE, ia, n., EXENTERACYA, yi, ż., wypnętrzenie trupa, die Erenteration. Dana wolność doktorum powiatowym do exenterowania pacyentów. Pam. 85, 1, 620. cf. patroszyć.

EXERCEROWAC, intransit. nied., bronią robić ererciren; Vd. ekszerzirati, povajati, povardievati; Sla. zabavljitse oruzjem, priucsatise). §. transit; exercerować, ćwiczyć, üben, ererciren. EXERCERUNEK, nku, m., robicnie bronią, daß Ererciren. Vd. povajanje). Plac exercerunku, Vd. povajalishe. EXERCYTACYA, yi, ż., ćwiczenie, die Uebung, das Ueben, Ererciren.

EXHALACYA ob. wyziew, para, wyduch. Zebr. Zw. 1.

EXJEZUITA, y, m., bywszy Jezuita, ein Erjefuit. cf. Pожeznicki.

EKANCLERZ, a, m., bywszy kanclerz, der Ercanzler, gewesene Anzler. Zamoyski exkanclerz, prawdziwy z cnot obywatelskich Rzymianin. Zab. 16. 172.

EXKLAMACYA ob. wykrzyk, wykrzyknik, Slo. wikrikowatelska, wikrikowani, wikriknuti.

EXKLUDOWAC ob. włączyć. EXKLUZYA ob. włączenie Boh. wyraża.

EXKOMUNIKA, i, ż., kłtwa, die Excommunication, der Kirchenbann; obrządek kościelnego prawa, włączających przezeńcę z społeczności wiernych. Kras. Zb. 1, 281. EXKOMUNIKOWAC oż. wyklnąć, włączyć.

EXKREMENT, u, m., EXKREMENTA, ów, liczb. mn. co łofcem odchodźi, łoflec, die Ecremente, der Stuhl. Krup. 5, 722.

*EXKUZA, y, ż., Wymówka, wymawianie; die Entschuldigung. Zab. 11.75. Wszytkie długi exkuzą płacił. ib. 13, 207. EXKUZOWAC czyn. nied., wyekuzować dok., wymówić, wymawiać, entschuldigen. Exkuzował się, iż o tém nie myślił. Sk. Zyw. 1, 325. Exkuzował się, i wywodził się, ale niewinności swojej wywodzić nie mógł. Sk. Zyw. 1, 296.

*EXOFFICYA, ów, licz. mn. urzędowne ciężary, amtliche Lasten. Uciążliwe przedtém były dla miałt exofficya czyli dawanie stancyy dla dworu krolewskiego, tudzież w czasie seymów i t. d. Shrzet. P. P. 2, 113.

EXORBITANCYA, yi, ż., w prawie Polskiem prześćpłwo

EXORBITOWAC - EXPENSOWAC.

przeciw stanowi publicznemu. Roku 1669. był seym exorbitancy, na którymitarano się przywrócić do dawnego trybu, co z kloby należyły wypadło. Kras. Zb. 1, 281. co ex orbita legum wypadło. Vol. Leg. 5, 978. Gesetzwidrigkeit, Abweichung vom Gesetz. Trzymając się prawa, nie trzeba nowych szukać źrzkodów na zniesienie nieślychan exorbitancy. Leszcz. Gt. 78. EXORBITOWAC, intransit. nied., a kloby w wykraczać, die Grängen des Gesetzes überschreiten. Marszałek sądzi excessa, które pod bokiem królewskim exorbitowały. Nies. 1, 249.

EXORCYSTA, y, m., z Greekolac. maiący moc wypędzania djabła z opetanych. Karnh. Kat. 265. der Exorciſt, Teufelsbeschwörer, Teufelsbannern. Rg. zaklignalaz). Exorcytowie, zaklinaeze czartów, czarty mieli wymiatać z ciał ludzkich. Sk. Kaz. 127. Cer. 1, 151. Trzeci stoń świadczenia iest exorcylow. Aucz. Kat. 2, 618. EXORCYZM, u, m., zaklinanie czarta, die Teufelsbeschwörung. Rg. zaklétve), Exorczym, wypędzanie czy odpędzanie mocą bozką zlego ducha. Cer. 1, 149. zaklinanie, poprzysiężenie; poprzysięga i zaklina kapłan dusznego nieprzyjaciela, aby z łworzenia, które ma bydź chrzczone, wyszedł. Hrbt. Nauk. T. 2. Naylepszy na złych duchów exorczym, kiy. Teat. 11 b, 35. EXORCYZMO-WAC czyn. nied., zaklinać abo zażegnać czarta Rg. zakliguati, den Teufel beschwörea, austreiben. Oley exorcyzmowany, t. i. poświęcony, i nad którym szatańskie wyklinanie. Sk. Zyw. 1, 195.

EXORTA, y, ż., EXORTECZKA, i, ż., zdrbn., napomiananie, die Ermahnungsrede, Ermahnung, Ermunterung. Nietyko tygodniowe do dyscyplow exorty miewał, ale też ułtawiznie krocinuch na nauki czynił. Sk. Zyw. 1, 391. Na księdza krzyk, że coś zlapie za pogrzebek, exorteczkę. Xiqdz. 55.

EXOTYCZNY ob. zagraniczny, obcy, przywoźny. EXOTYCZYM, u, m., sposób mówienia czyli wyraz nieswoyfski, zagraniczny, Slo. inonaſłodwka.

EXPEDCYA, yi, ż., odprawa, wyprawa, die Erpedition, Ausfertigung, Abfertigung; der Kriegezug. Expedyca poczty zabawała go przez cały dzień. Lub. Roz. 54. Expedyca generalna ob. pospolite ruszenie. EXPEDYWAC czyn. nied., wyexpedyować dok., odprawować, wyprawować, erpediren, ausfertigen, abfertigen. Nie miałem czasu, bo był dzień expedyowania poczty. Lub. Roz. 54.

EXPEKTATYWA, y, ż., nadzieja doſłapienia czego, die Annwärtschaft. Ma n króla *ekspektatywę na biskupstwo, flarostwo. Cn. Th. 170. Expektatywy, przywileie na przeżycie dawane. Czack. Pr. 212.

EXPENS, u, m., EXPENS, y, ż., w liczb. mn. EXPENSA, ów, z koszt, wydatek, rozchód, die Ausgabe, die Kosten, der Aufwand. Rg. trátgna (cf. fltrata); Sla. troshak; Cro. sztrossek, potróssek; Dl. tratna; Ross. mpáma, mcmópa. Expens ta z dochodów na expensa nieprzewidziane wyznaczonych, wyłożona bydź ma. Vol. Leg. 6, 846. Zygmunt załępował przez dwa dni expens bądź na konie, bądź na ludzi. N. Pam. 9, 27. EXPENSOWAC czyn. nied., wyexpensować dok., wydawać, łażyć na co, ausgeben, Aufwand machen, worauf verwenden. Cro. potrossujem, potrosilszem; Rs. проморить, измрят, истмрятсям. Więcey nie godzi się ex-