ILLVSTRI PRIN-
CIPI ET EXCELLENTI

VIRTUTE PRAESTANTI EDVAR-
do Semauro Hertfordiæ Comiti, & Bel-
locampo Baroni, Domino suo Cle-
mentiſimo, Nicolaus Alenus
Effentianus Anglus,
S. P. D.

T si me magno iactatum turbine rerum,
Irrequieta fugat doctis fortuna Camæ-
nis,
Nec potis eſt dulces Musarum prome-
re curas
Mens: adeo variis exaestuat acta peri-
clis:
Hoc tamen expresſum dono tibi carmen Arati:
Non pol quod quenquam vexare eſt grata voluptas,
Nec quia nam solus Helicona recludere ſperem,
Aut æquata meis aliorum scripta refellam.
Sed quia teſtatum cuperem poſt omnibus eſſe,
Officiumque in te nostrum mentemque benignam.
Ipſa tibi quando ante alios doctiſima Pallas
Addidit ingenium, mentemque dat inſuper altam
Nimbipotens pater, & veri pernoſcere ſenſum.
Accipe nunc quod opus tibi ſurgit, & inclytus adſis:
A ȋ

Astrorumque una motus euoluere mecum

Digneris, tacitóque cadentia sidera mundo:

Quæ prius æterno celebrarunt carmine Graij,

Nunc demum Aufonij (cæptis deus annuit altis)

Paßim vulgarunt præclara reperta poëtæ,

Geſtantque exuuias & pulchra è gente trophæa,

Prædamque auertunt Graiis opulentaque gaza:

Hæc primus Latio Cicero decus extulit altum,

Ausus Aratœo deducere carmine muſas.

Quæ nobis (tantum valuit ſuperare vetuſtas)

Ætas deleuit propè ſemireſeſtaque præbet

Fragmina, & ingeniis variis ſarcita relinquit.

Ergo adſis: noſtrum nec dedignare laborem,

O fœlixque adſis laudis pars maxima noſtræ

Incœptumque tibi iampridem perlege munus.

Sic & flammifero torquet qui cardine mundum

Aſpiretque tibi & præſtantibus annuat auſis.

Hinc demum tanto cùm terra inuidit honori

Egregium fama veſtet ſuper ardua cœli:

Gens ubi cœleftis laudes & carmina dicunt,

Aligerumque chorus miſcet procul omnia plaſu.

Et festis refonant latè clamoribus aftra.

6

ARATI

Indicat & quando vertatur vomere terra,
Glebaque se putris frangenda bidente resoluat:
Insuper & mensas & tempora commoda signat:
Credere semen humo & plantis prætendere sepe.
Nam pater hæc cælo defixit signa sereno
Sydera discernens, stellis distinxit & annum,
Quæ sua cuique rei designent tempora certa,
Fædere quò stabili mortalia corda fruantur.
Hunc ergo primum semper venerantur, & omnes
Postremum donis onerant, precibusque fatigant.
Salue magne pater, tuque & quæ sæcula prima:
Ipse tuis stupet oftentis exterrita tellus,
Tuque senescenti dispenſas tempora mundo.
Vos etiam saluete mihi Iouis inclyta proles
Muſæ, dulcifono mulcentes sydera cantu,
Numine fit vestro mihi fas errare per altum,
Lucentemque globum, abstruſoſque retexere curſus
Aſtrorum, rapidique rotata volumina cœli.
Cætera diuerſos reuoluta agitantur in orbes
Plurima, perpetuo cœli contorta meatu.
At manet immotus necquicquam feruidus axis,
Suffenſaſque tenet medio libramine terras
Et circum rapido cum cardine fertur Olympi,
Qui geminum ſurgit protento vertice acumen,
Extremumque poli ſeruant hinc inde coruſci.
Sed nobis vertex alter deuexus: at ille
Aduerſus Boreæ ſpectans penetrabile frigus
Oceani se sublimem de gurgite tollit.

Hunc

PHÆNOMENA.

7

Hunc geminæ tortu circumplec[t]untur utrinque
Arcti, quas Graïj cognomine plauftra vocarunt:
Háſque reclinantes lumbis capita alta ſuperbè,
Cernere erit toto pronas flammefcere cælo
Dechueſque armos, obnoxia tergora ferre.
Namque olim perhibent (si famæ credere dignum eſt)
Sublatas ſummi patris Dictæa per arua
Numine, & ætherei fixas ſuper ardua cœli:
Illum cùm in cunis fugientem torua parentis
Ora, & complentem latè vagitibus agros
Vallibus in Dicti, qua ſumma cacumina ſurgunt
Idæ: muſcoſo procul occuluere ſub antro
Dictamo ſultum molli, & bene olentibus herbis,
Perque vnum tardis completum menſibus annum,
Dictæi clàm Curetes fouere reposſtum,
Saturnique iram patris auertere neſandam.
Harum quæ prima eſt, Graijs Cynofura vocatur:
Illum Helicen dicunt: Helice vada ſalfa Pelaſgi
Sulcantes diſcunt terris aduertere puppes,
Qua freti laxant Phænices claſſibus auſtros.
Hæc etenim claro latè micat igne per aſtra
Stellantique datur ſpectari lucida cælo,
Cùm primum ſe nox intendit plurima terris.
Altera parua quidem ſed nautis commodus uſus:
Tota adeo breuiore agitur contorta rotatu.
Hac etiam tumidis intendunt carbaſa ventis,
Idonij recto currentes æquora curſu,
Quas inter rapido veluti de gurgite vortex,

A iiiij

ARATI

Cæruleus per aperta Draco (mirabile dictu)
Labitur: inque sinus spatio sa volumina cogens
Mille vias flectit varius, totidémque reflectit.
Cuius de spira diuerſæ hinc inde coruſcant
Arcti, marmoreo metuentes æquore tingi.
E quibus hanc ſummo caudæ diuerberat ictu,
Aſt illam ſpiris ingens interſecat errans,
Voluitur: inque caput ſinuofus deſinit Arcti
Ora Helices feriens extremo verbere caudæ.
Spira ſed è Cynoſura ortum trahit: inde pererrans
Pérque caput ſinuans nodoſa volumina carpit,
Inque pedis ſummum deuoluitur hiſpida lapſa,
Rurſus & euoluens ingentes explicat orbes.
Olli non ignis tantum inſedit caput vnus
Æmula ſed radiis aliorum lumina ſurgunt:
Tempora nam gemino latè ſplendore translucent,
Flagrantéſque micant oculi, totidémque refundunt
Lumina: ſquamoſíque tenent ſimul ora Chelidri.
Sola per extremam maxillam ſtella reſedit.
Hinc caput obliquat prono ſub pondere nutans,
Obtutúque hæret maiori fixus in urfa:
Tempora quæ vergunt ſed enim decliua dextra
Oráque in oppoſitam deſpectant cernua caudam.
Hoc caput à noſtris oculis ſe ſubtrahit inde
Quà ſimul occaſus concurrit & ortus in vnum.
Voluitur hinc deſeffa viri pallentis imago
Multa laboranti ſimiles, iam iámque ruenti.
Fama latet: nec pro certo perlata feruntur

Oma

PHÆNOMENA.

Qua demum pæna mulctatus pendet ibidem:
Illum de genubus referunt, sed nomen habere,
Quod genubus cludo similis, vestigia firmet.
Olli supplicibus tenduntur brachia sursum
Palmis, húcque illuc totam distenditur vnam.
De super & duro confurgens verbere in auras,
Squammigeri pede depreffo terit ora Draconis.
Hic etiam inſignis claro micat igne Corona,
Quam dederat Crefa monumentum virginis eſſe.
Mente agitans Liber thalamos lætoſque Hymenæos,
Et dorſo ſeſſæ perſultat imaginis ardens.
At capiti nixum, ſummo qua deſuper urget,
Cernere erit serpentigeri caput, arduáque ora.
Hinc ipſum aſpicias rutila ſtatione potitum:
Vſque adeo capiti ſublucet lumen honestum,
Pérque humeros partes ſe ſe diffundit in omnes,
Qui demum multa clareſcunt noce videndi,
Vel medio menſem Latonia diuidat orbe.
At non æquato reſpondent lumine palmæ,
Tenuis enim complet traieſta foramina ſplendor.
Attamen & clare ſunt hæ, nec lucis egentes,
Et duplici colubrum conſtringunt robore preſſum.
Ille tumens ſpiris ingentibus alligat artus,
Bis medium amplexus, bis ſquammea terga reuoluens.
Jititur immotus contra serpentiger hærens,
Et pedibus monſtrum horrendum deturbat, utrísque
inſtat: & inſiſtens pectúſque & lumina calcat.
Sed geminas inter non æquis partibus Anguis

B

IO

ARATI

Torquetur palmas: minimum nam dextra coërcet:

Plurimus æthereas læua confurgit in auras,

Signátque extremum maxillæ affixa Corona.

Parte alia verfas infra sub pondere fpiræ,

Cernere erit magnas fefe diffundere Chelas:

Sed radiis hæ non ignefcunt, lumine caffæ.

Post Helicem plaustrum similis verfatur agenti

Arctophylax: meruit qui nomen habere Bootis,

Temoni iunctam: quia pulsat cominus Arctum.

Hic totum se dat manifestum nocte serena.

Inferiora tenet rutilans qua Baltheus ardet,

Arcturus radians per aperti sydera cœli:

Hinc geminis pedibus se subiicit innuba virgo

Quæ scintillantem manibus prætendit aristam,

Hæc sive Aftræa deducit origine stirpem,

Quem veterum memorant aſtrorum numen habere:

Siue aliunde genus referens, ſecura refidet.

Fama volat mentes hominum diuerſa pererrans,

In terris ſolitam diam traducere vitam.

Námque illam perhibent gentes frenaffe ſuperbas:

Non cætus hominum fastidia longa trahentem:

Non veterum turbam vitaffe per oppida matrum.

Diua aliis nullo discrimine miſta ſedebat,

Iuſtitiámque illi nomen fecere priores.

Compita tum primùm patres videre coactos,

Curiáque authores ſenſit, rerúmque magistros.

Ipfa dabat leges populis dea, iuráque ſancta,

Turrigerásque urbes consultis nobilitabat.

Nond

PHÆNOMENA.

II

Nondum seditio turbauerat inuida gentes:
Nec rabies sœuas armauerat horrida dextras:
Nondum vulnificos ferrum conflauerat enses,
Marti facturos belli simulacra cruenti:
Sed placida demum degebant pace per orbem
Securi victus, defunctorumque laborum.
Non studium fuerat magnum maris æquor arare:
Nec merces pelago mutabat nautica pinus.
Omnia liberiùs præbebat ſemine tellus,
Ingemuitque ultrò depreſſo taurus aratro.
Perſtitit illa hominum non dedignata labores,
Aurea dum regerent pacatum ſecula mundum.
At postquam terras argentea polluit ætas,
Spectabat rarò mortalia fata reuoluens,
Præ deſiderio morúmque virúmque priorum,
Auersa populos mente in peiora ruentes.
Sæpe tamen memorant caderet cum veſper Olympo,
Linquentem montes, atque inuia luftra ferarum.
Triſte ſupercilio ſolitam deſcendere ſolam:
Nec blanda quenquam dignatam voce per arua.
Ad magnas tantum quoties diuerteret urbes,
Vitæ illis ignominiam increpitaſſe ſeuere.
Non pudet ô nunquam monitis meliora ſequuti
Numine, me læuam nunc veſtra in vota vocare?
Vos noua progenies, obliti tempora patrum,
Aurea qui primo labentia ſecula mundo,
n/nanimes placida rexerunt pace per orbem.
Idem pòſt ruere, ac retrò ſublapſa reſerri

B ii

12

ARATI

Omnia viderunt, nec vos sententia mutat,
Quos nunc maiorum exutos melioribus annis,
Deteriora manent, & vos vestroſque minores.
Bella etenim veſtris arſura penatibus addam,
Ipſaque purpureo manabit ſanguine tellus:
Nec requies ſeſſis dabitur curiſque leuamen.

Hæc vbi dicta: volat pernicibus aurea plantis
In montes: linquens inuifas oppida fedes.

Illa etiam postquam perierunt ſecula fato,
Protinus inuentrix ſcelerum ſe durior ætas

Effert: progenieſque infestat ferrea mundum,
Quæ primum verſans incurua forcipe ferrum,
Strichturas chalybum rigidos conflauit in enſes:

Et duro tauros moliri vomere terram

Aſſuetos menſis gens eſt epulata ſuperbis.

Deferit extemplo populorum immitia regna

Virgo: ſtellantisque volat ſuper ardua cœli.

Hunc fortita locum, quo plurima nocte serena

Lumine flammifero radians. agnoſcitur aſtris:

Qua ſua contorquet latè piger ora Bootes.

At geminos humeros, quâ pars ſupereminet alæ

Dextræ, ſydeream flammam vomit arduus ignis:

Has inter ſellas non grandior emicat vlla

Quæ tantum longo tendit per ſydera tractu,

Quantum Helices, claro qua ſignat lumine caudam.

Grandis & hæc: & quæ ſimul illius æmula luci,

Diffundunt radios per amica ſilentia noctis:

Aſtra pari diuerſa procul ſplendore coruſcant,

Quæ

PHÆNOMENA.

13

Quæ non vſque acie fas eſt discernere cœlo.
Ante pedes geminos radiat pulcherrimus ignis,
Inſuper & pronis lux emicat una ſub armis.
Hinc geminæ lumbísque feræ genubúsque refidunt.
Vlterius verbis quid tendam aut ſingula narrem?
Omnes obſcuræ ſunt, & fine nomine vulgus.
Inferiora tenent ſubter Gemini caput altum
Connexi: medium terit Arcti ſydere Cancer.
Pulſantur pedibus villoſi terga Leonis
Igniferi, & rutulis armati corpore flammis.
Illius auricomus cùm ſol immittit habenas
Sedibus, & latè vacua dominatur in aula:
Tum Phæbus rapido feruet violentior axe,
Et viduata ſuis iam ſqualent frugibus arua.
Vna bella cient animoſi turbine Eteſiæ,
Crebrósque horrifoni inuoluunt ad littora fluctus.
Ne mihi tum libeat roſtratis findere pontum
Nauibus, & tumido lentare in marmore remos.
Quin placeat fluctus quæ temnat cœrula puppis,
Et vada tuta ſecet patula quæ ſalsa carina.
Expandántque ſinus pulſatáque carbaſa flabris,
In ventum memores clauos torquere magiſtri:
At tibi ſi Aurigæ radiantia lumina latè,
Multóque Aurigam libeat ſpectare coruſcum
Igne: nec Hædorum nomen peruenit ad aures
Et Capræ: quos undiſonum vidiſſe per æquor
Acta virum iuuit, diſiecta corpora puppe:
Cernere erit totum Geminorum parte locatum

B iij

14

ARATI

Ingentem læua: nutantem vertice prono.

Oppositam in Helicen: humero sacrata re编辑
Læuo Capra, Ioui perhibent quam plena dediſſe

Vbera, cùm vaſta ille inter ſpelæa lateret.

Oleniam fecere Iouis noua nomina vates,
Illa quidem grandi, claroque eſt ſydere nota:

At qua ſumma manus Aurigæ brachia nectunt,
Obſcurum fundunt Hædi mortalibus ignem.

Parte alia pedibus lapſans se ſubiicit ingens,
Elato Taurus confurgens vertice in auras.

Cornua tantum armique capútque videnda pateſcunt:

Nec meliore datur caput inter noſcere ſigno,
Quam quibus ardeſcit flammis vtrinque coruſcis.

Vsque adeo radiis obſident undique frontem.

Non famæ nec ſunt expertes luminis illæ:

Nam cui non Hyadum auditum inter ſydera nomen?

Attollit ſed enim qua ſe de vertice læuum

Cornu: quéque iacens Tauri pes dexter adhærer

Aurigæ: ſolo poſſedit lumine ſtella.

Condenſæque omnes vnà paritérque feruntur.

Attamen aduerſo Taurus prior occidit aſtro

Cùm pulchro terris apparet Myrtilus ore:

Myrtilus in cælo, pelagi ſub gurgite Taurus,
Ambo vnà quamuis pleno ſe lumine iactent.

Nec te tranſierim non dictum carmine noſtro,

Curis qui variis traxisti nobilis æuum,

Cuius in æthereo gens tota relucet Olympo,

Iaſide Cepheu ſummi Iouis inclyta proles:

Voluitur

PHÆNO MENA.

15

Voluitur hic adeo Cynosure ad terga refixus,
Tendenti similis geminas ad numina palmas:
Tantóque à cauda spatio distenditur ima
Ambos ufque pedes, quantum pes de pede carpit.
Nec procul hinc flagrans ubi cingit Baltheus illum,
Si modò suspicias, dabitur tibi cernere clare:
Primo quâ flexu finuofus labitur Anguis.
Infælix hic non magna sub imagine lucet
Caftiope, Lunæ radiis obnoxia surgens.
Non etenim multæ splendorem luce ministrant
Alterna stellæ, quæ totam ex ordine stipent.
Qualis ferratis portæ cùm postibus altis
Aptatur clauis: resonat iam lamina ferri,
Actáque profiliunt arguti vincula claustri,
Pérque cauas ligni latebris molimine tendunt,
Subneclúntque fores: fstridet sub pondere cardo.
Talis dispositis apparet corpore stellis
Distendens humeros, geminásque per æthera palmas.
Iratam dicas natam deflere relictam.
Nec procul hinc cælo versatur tristis imago
Andromedæ: qualis quando decus addidit altum
Alma parens: nec te teneat tum dira cupido.
Iccirco magis vt credas hanc nocte videndam.
Sic demum illa comam, roseo sic emicat ore,
Sic lucent, humerique pedúmque extrema coruſcant,
Palláque flammanti dependet lutea zona.
Pœna manet cælo, nudatáque brachia surſum
Tendit: ceu saxum aut fuerit Marpesia cautes.

B iiiq

16

ARATI

Infultat ſonipes, & quadrupedante ſonore
Vngula ſtelligeræ diuerberat ardua ſedis,
Exultátque ſolo, æthereo ſplendore coruſcus,
Vertice contingens ſummam Cepheidis aluum.
Funditur hic ignis gemina ſtatione potitus,
Huius quâ mediam radiis ſubnectitur aluum,
Illius in ſummo qua iactat vertice lumen.
Præterea lucent tres per latera ardua & armos
Cornipedis, paribus ſtellæ discrimina cunctæ,
Carpentes ſpatiis: reliquis non luce ſecundæ
Æquatúmque tenent formæ glomeramen Olympo.
At ſqualet macie ceruix arguta, capútque
Vtraque ſic poſita obſcuro quia lumine ſordent.
Hic etiam ſonipes, quâ fræna micantia mandit,
Vltima collucens maxillæ ſtella reſedit:
Quattuor hæc merito certare prioribus auſa
Quæ latè obſident totum ſtatione ſuperbæ.
Nec tamen hic fundit manifeſtam corpore formam
Quadrupedis: mediam nam quâ ſubnectitur aluum,
Corpore ſemifero circùm conuexa rotatur.
Hunc olim memorant Heliconis vertice ſummo
Elicuiffe, undam proprio de nomine dictam,
Cùm nondum ſcatebris fons per iuga volueret amnem
Perſultans donec ſonitu ferit vngula montem,
Vndantéſque pedis latices ſub verbere fudit,
Et durum pulſu rupem tremeſecit hiantem.
Hinc primi inuentum montis per deuia fontem,
Nomine paſtores vulgarunt Hippocrenen.

Vatib

PHÆNOMENA.

17

Vatibus ille quidem Aoniisque fororibus altam
Indidit & famam, & primæ libamina muſæ.
At medium ſonipes ſe tollit in æthera pennis
Obtinuitque locum: quo clarus cernitur aſtris.
Hunc Aries propter torquetur corniger hærens
Torridus æternum qui ſydere plurimus ardet.
Et longo demum tractu compulsus in orbem
Ille Lycaonia peragit non ſegnior Arcto.
Attamen & radiis caret hic, & lumine caſſus,
Non potis eſt per ſe, noceat modo Luna, micare.
Hunc tu discernes rutilam propè tangere Zonam,
Ipsius Andromedæ tristi ſub imagine ſultum.
Hinc mediam cœli partem terit arduus: unde
Ingentes ſeſe diffundunt ſydere Chelæ,
Quáque Orionem ſubnectit Baltheus ardens.
Eſt etiam Andromedæ fixum ſub pectore ſignum,
Quod positu terno laterum libramine pendet:
Deltoton nomen Graij fecere vocantes
Cuius in æquatum formantur hina tenorem,
Quòd ſupereſt ſpatio arctatur breuiore coactum.
Nec mora: confestim patet angulus iſte videndus,
Vſque adeo ſtellis denſatus utrinque relucet.
Lenibus at flabris Aries mage ſubiacet Austri,
Quem ſuperant positi ſub eodem flamine Piſces:
Quorum qui prior eſt paulò prælabitur alter,
Et magis horreſcit Boreæ ſub frigore aduſtus.
Hinc ceu bina forent longi retinacula ductus,
Compoſita dicas ſerie conſtringere caudas,

C

18

ARATI

Quæ tenet elucens radianti lumine stella:
Hanc soliti veteres socialem dicere nodum.
Nec te quærentem decet astris multa morari.
Andromedæ sit læua humerus tibi parte locatus
Signum quo posis Borealem noſcere Pifcem.
Námque ſibi haud aliam ſtationem vendicat ille.

Inde pedes, Perſei certiſima ſigna futura,
Sufpice: robustoſque humeros vt deſuper urgent,
Quâ caput horrifonis Aquilonibus arduus infert.
Hinc dextram torquens, ſedes intendit ad altas
Caſiopæ: atque pedem celeri ceu concitus acer,
Quem premeret cursu, paſſus diſtendit in amplos.

Puluereos artus festinans præpete planta:
At qua parte genu dat ſeſe cernere læuum,
Pleiades pariterque omnes circúmque rotantur

Obscuræ radiis, magno nec lumine clara:
Has olim perhibent ſeptenas ordine totas
Quarum ſex tantum cernuntur nocte serena:
Haud equidem credo pereat quia funditus vnà
Nec genus obſcurum, noménque accepimus ipſi,
Nec fruſtra veteres celebrarunt carmine vates.

Æterno ſeptem dignati nominis æuo.
Alcyone Meropéque Celenóque Steropéque
Taygetéque ſimúlque Electra & candida Mair.

Paruæ ſunt omnes. pleno nec lumine turgent.

Inclyta ſed famæ debetur gloria tantæ,
Noctes atque dies labuntur: Iupiter author
Qui dedit æſtiui prædiere temporis ortus

Atque

PHÆNOMENA.

19

Atque idem brumam monuit signare futuram.

Voluitur his annexa. Fides sub imagine parua

Quam teneris fertur manibus Cyllenius olim

In terris fecisse, lyrámque exinde vocasse :

Ipse debinc artis cælo memor intulit alto,

Ignotóque dedit simulacro iungere sedem,

Cuins tacta genu læuo per crura volutat:

Extremum tamen aduerfos ferit alitis artus,

Totáque fixa genu manet & caput illius inter

Peruolitat cælum qui versicoloribus alis.

Huic obscura manet pars astris luminis expers.

Emicat at radiis pars altera luce coruscis:

Illa tamen perstat volitanti picta volucris

Aßimilis: caudáque fidem spectare videtur,

In dextram Cephei se contorquens pede dextro:

Læuam nam sonipes diuerberat alitis alam.

Hunc demum subterlabentem sydere Pisces

Inuoluunt: dextram distendit Aquarius altum

Ad caput: in sequitur quem dein glacialis in orbe,

Læuo, contristans Capricornus frigore terras.

Attamen & prior hic rotat, inferiorque volutus

Brumali solis requiescit tempore cursum

Hoc fuge veliuolo te ponto credere menſe,

Aut ſeuos pandis immittere puppibus Austros.

Nam reuoluta ruit pelago cita curriculo nox:

Nec properare datur, ſpatium nec currere magnum

Nec cæca tete metuentem noctis in umbra,

Ocyor adueniens inuiſet lutea bigis

C ii

20

ARATI

Aurora, aut latis implentem queſtibus altum
Audiet: intereà miscentes murmure pontum
Segniùs haud tollunt Aquilones turbine fluctus.
Tum glacie frigus concretas asperat undas,
Per vada falfa means: atque omnis nauita torpet,
Languida membra trahens: fundo tamen æſtuat imo,
Per totum tardis voluendum menſibus annum:
Vorticibus pulſans incuruas unda carinas.
Tum vero, celeres ceu forte ex æquore mergi,
De ſumma circunſpiciunt maria humida puppe,
Mœſtum torquentes procurua ad littora vultum.
Tollitur intereà curuato gurgite nauis,
Atque eadem rurſus fundo deuoluitur imo,
Et ſumma tantum ſupereminet altior unda:
Pinea texta ſonant, ſonat vnà lethifer imber,
Vixinimicam hyemem lignum compagibus arcet.
Sunt & menſe ſalo qui paſſi multa priore
Sole ſagittiferi vacuam dominante per aulam.
At tu te pelago ſidens committe tumenti,
Præcipiti donec labatur veſper Olympo.
Noctis enim ſuspecta tibi ſint tempora læua.
Túque ideo certis poteris præſciscere ſignis
Hunc menſem, tempeſtatis non inſcius antè.
Ipſe etenim nunquam te fallet Scorpius ardens,
Exoriens ſerus demum ſub nocte ſilenti.
Námque Pharetrigerum contendere ſpicula cernes
E minus intento terrentem ſydera cornu,
Quem ſupra paulò diffundit brachia latè

Scorpius,

PHÆNOMENA.

21

Scorpius, & cœli elatus plus posmidet æquo,
Confurgítque Lycaoniæ caput altiùs Arcti.
Hunc propter, circúmque cito torquetur in orbe.
Tum seſe Orion ſera ſub noſte recondit:
Occidit & Cepheus æqua plus parte relatus,
Lumborum tenus à palma ſublapſus in undas.
Adiacet huic arcu proprio viduata ſagitta,
Quam propter pennis cœli ſtatione potitur,
Et magis horrifieris Aquilonibus adiacet Ales.
Proxima fuluus habet pedibus Iouis armiger ûncis,
Non adeo magno delatus corpore in aftra,
Sed læuo viſus contristat ſydere nautas.
At lateri nixum Capricorno iungere ſeſe
Cernes Delphinum tenui præ lumine ſuſcum.
Quattuor illi adeo ſumma ſunt fronte locatæ
Stellæ: quas ſpatium binas díterminat ûnum.
Cætera pars tenuem iaciunt mortalibus ignem.
Sic equidem positæ gelidis Aquilonibus algent,
Errantíſque iacent afflatæ lumine Phæbi.
At pars inferior radiis eſt obſita ſuſcis
Inter ſolis iter, pérque Aufstri ſlabra locatis.
Hinc meat obliquo tortus per ſydera motu,
Cornigeri Orion, positus ſub tergore Tauri.
Non illum quifquam cœlum ſe noſte ſerena
Suſpiciens, late diffuſum cernere credat.
Cætera ſint vigili certiſima ſigna futura,
Talis ſub pedibus custos Canis excubat illi
Feruidus, æterna ſtellarum luce coruſcans.

C iiij

22

ARATI

Trunca manet pars, pars maior supereminet ardens
Flammea, cæruleúisque tenet color inſitus aluum.
Dat crinita faces ſtella, æſtúſque ignea voluit
Malæque inſultans victicia lumina figit,
Morbos ſqualorémque ferens tristémque luelam,
Agrósque æſtifero ſub ſydere findit hiulcos.
Sirius hinc nomen factum mortalibus ægris.
Illius exortum cùm ſol violentior ardet,
Frondentes nunquam frutices virtute carentes
Vitali: aut plantæ genitali ſemine fallunt.
Nam celeri currens generatim quæque legendo,
Flamma, quæ defixa manent radicibus altis,
Queísque ſuas tellus conceſsit dædala vires.
Hæc leni mulcet, confirmat & educat aura.
At nequeunt penitus quæ ſe committere terræ,
Et frondes foliis & truncos cortice nudat:
Hic non ignaris nobis abſconditur ultrô.
Cætera quæ variis circum undique denſa relucent
Membris, quâ positus ſit signant lumine claro.
Hinc Orionis pedibus ſublabitur altis,
Auritus celeri pulſans Lepus æthera curſu:
Pone ſubit figens veſtigia viuidus Vmber,
Inſequitúrque hærens tergo, ſimilísque tenenti
Increpuit malis, & morſum captat inanem
Feruidus: innixus tamen ille haud ſegnior inſtat,
Vnáque exoritur ſequitúrque in prona ruentem.
At Canis ad caudam cita præterlabitur Argo,
Conuerſam geſtans radianti lumine puppim:

Námque

PHÆNOMENA.

Námque caua tumidum non híc trabe curritur æquor:

Ceu pandæ cum iam portum tetigere carinæ,
Certatim longis inſtant obuertere roſtra

Contis: ſublatus vaſtum ferit æthera clamor

Nauticus, altas dum trudunt ad littora puppes.

Haud aliter cælo Pegaſſia labitur Argo.

Pars illi tenebris inuoluitur altera cœcis,
Veliferi a prora quâ mali figitur arbor:

Altera pars radiis æterno lumine fulget,

Inde gubernaclum diffusa luce coruſcans,

Festinata Canis ſe poſt vestigia condit,

Hinc demum amotam procul in tutóque locatam,

Horrendum inſequitur monſtrum per cœrula Cetus

Andromeden: viſo fugit ilicet ocyor Euro

Illa, & Hyperborei gelidas Aquilonis ad auras

Flectit iter: lustrat non ſegniùs omnia circum

Æquora, & immani prouoluit corpore fluctus.

Ad nimboſa Noti diuertens flamina monſtrum

Arietis: hinc ſeſe labens poſt terga recondit,

Et Pisces ſiſtens ſtellati ad fluminis undam.

Voluitur híc flauas contorquens vortice arenas

Fluuiorum rex Eridanus, quem ſæpe rigarunt

Fulmine deieſtum, dum flent Phaëtonta forores.

Hunc Orionis dabitur tibi cernere læuo

Sub pede, defixáſque ambas vtrinque catenas,

Queis hærent caudis Pisces per mutua nexi,

Flumine permisſas Ceti poſt terga relabi

Has vnus cælo radians diſterminat ignis,

C iiiij

24

ARATI

Quâ dat spina feræ currens discrimina dorso.
Hinc interque gubernaclum monstrúmque marinum
Sparfæ funt stellæ, suffufæ lumine paruo:
Agmina condenfant spatio breuiore coactæ,
Auriti Leporis subter latus infidentes,
Quarum nec nomen nec formam accepimus vuquam.
Non etenim effigiem simulacri corpore reddunt
Ficto, nec radiis lucent sub imagine falsa:
Qualia multa suo labuntur plurima tractu.
Omnia quæ seclis obliuiscentibus ætas
Deleuit, penitúsque extinxit nomine famam:
Neu quisquam fuerit, valeat qui singula verbis
Compellare suis, aut veram reddere formam.
Plurima funt etenim cœlestem sparsa per orbem,
Quæ paribus radiis similique colore relucent,
Sparfaque disparibus spatiis agitata recurfant.
Nam voluit pater omniparens regnator Olympi
Digesto stellas distinctas ordine ferri,
Qua ductæ serie signarent corpora certa,
Queis moniti proprio mortales nomine quæque
Compellare suo quirent, & figere mente.
Non etenim nascens quisquam mirabitur astrum,
Sed puris quædam simulacris fixa relucent:
Quæ vero Leporis condenfant infima stellæ,
Luminis expertes funt, & fine nomine vulgus.
Labitur inferior Capricorno Piscis ad Aufstrum
Semotus reliquis, respectans ora marini
Ceti, non frustrà Australi de nomine dictus.

Nec

PHÆNOMENA.

Nec procul hinc pedibus paſsim radiantis Aquari

Subiectas, Piscemque inter Cetumque videbis

Stellas & fama ignotas & lucis egentes:

Quas propter labens irrorat Aquarius annum,
Effunditque urna paruos mortalibus ignes

Dextra, contortos finuosi fluminis unda.

Hos inter rutilo gemini sprendore coruſcant.

Latè præ reliquis, & pleno lumine turgent

Non adeò elati cælo, radiisque propinqui

Ingens fed pedibus subſternitur unus Aquari.

Alter Pistricis ſub cauda conditus hæret,

Omnes quos perhibent undæ de nomine dictos:

Præterea ſunt quæ ſubeunt vestigia ſæui

Prima Sagittiferi, celereſque rotantur in orbes.

At quâ vipereum diffundunt spicula virus,

Contortumque minans cauda confurgit in ictum

Scorpius, Ara ſubest nimboſis flatibus Auftri,

Ara repulſa ſerens ſpatio ſua lumina paruo.

Nam micat Arcturi aduerſa de parte locata

Cui magnum cælo conceſsit Iuppiter orbem:

Aſt hæc Oceani citiùs ſubmergitur undis,

Denſusque æterna nimbus caligine vestit:

Quæ varios præſens hominum miſerata labores

Signa procellarum monſtrat certiſima nautis.

Tum male pontiuagis ſibi temperat unda carinis,

Cum ſeuis medio iactantur in æquore ventis.

Signa dabo tibi & hæc, tu condita mente teneto:

Ne mihi tum libeat, coëunt cùm nubila cælo,

D

26

ARATI

Inclusamque tenent media caligine stellam,
In rate non tuta spatiosum currere pontum.
Ipfa quidem claro per sydera labitur astro,
Surgentes signans Aquilones lumine fusco,
Cum nitidum ferruginea caput occulit umbra,
Desuper & nigra turbatur pallida nube.
Sape etiam madidos monuit præueterre nimbos
Austri, nox eadem cælo gratifrima nautis.
Nec magni res est cauto vitare laboris.
Omnia disbonens rite arma locare memento,
Ne tumidum mare, ne noceant tibi flamina venti.
Hoc faciens tutò rapidas labere per auras.
At si præcipitans cælo ruat acta procella,
Inuoluantque ratem violento turbine Cauri,
Lintea perrumpunt iactatae carbafa puppis
Summàque deiiciunt altis carchefiamalıs.
Ipfa viam sulcat rimis male tuta fatifcens,
Et laxis laterum compagibus accipit undam.
Hic, si non votis fuerit Deus ipse finister,
Compefcat Boreæ vertentia flabra profundum.
Multa tamen passus cùm sìs maria humida nando
Vsque memor celsæ stipes latera ardua nauis.
Nam tibi suspecti tum sìnt per nubila venti,
Incipiat donec Boreæ de parte minacis
Caligans se nox cælo purgare sereno:
Tum multus nimbis crepitans ruit horridus Aufer
Hoc signo, & vacuo dominatur in æquore victor.
Sin humerus ruat Oceano, quâ Phæbus anhelos

Tingit

PHÆNOMENA.

27

Tingit equos fessus, Centauri, totus & ipse
Nigranti fese ostendat caligine tectus,
Insuper & densis inuoluat cæca tenebris
Nox Aram non iam nimboſis flatibus Auſter,
Sed ruit effusis incumbens Eurus habenis.
Illum cernere erit substratum terga duobus
Syderibus: nam quem vultum ſub imagine geſtat
Humana, premit incumbens hunc Scorpius ardens.
At quam cornipedis ſumpſit de corpore formam
Deſuper aſpectant urgentes ſydere Chelæ.
Ille manum dextram, qua bellua vaſta tenetur:
Bellua adhuc nullis Graium nominata Camænis.
Corpore ſemifero perſtans contorquet ad Aram.
Emicat hunc ſuperans Lernæum lumine monſtrum
Hydram quam perhibent vero de nomine Graij.
Hæc viuum falſa ſimulans ſub imagine corpus,
Præcipiti fertur lapſu contorta per aſtra:
Nam medium vertex contingit ſydere Cancrum,
Spira iacet fului pedibus substrata Leonis,
Caudáque Centauro ſupereminet altior aſta.
In media Crater ſpira collucet inhærens,
Extremam roſtro Coruus depaſcit adunco.
Labitur ulterius radianti luce coruſcans
Subiectus Geminis, Procyon cognomine dictus.
Hæc ſunt quæ dantur tacitè labentibus annis
Digesta ſerie per cœlum cernere torta.
Omnia ſunt etenim ſimulacris inſita certis,
Quæ facilè apparent per amica ſilentia noctis.

D. ii

28

ARATI

Quinæ bis senum stellæ labuntur in orbes
Signorum, paßim variæ circúmque rotatæ
Quæ nobis torto nil certi lumine spondent.
Vſque adeo incertos peragunt per ſydera motus.
Hæ longos vertunt complendis mensibus annos
Et longus curſus debetur terminus olli,
Dum cælo-coéant voluentes lumina in vnum.
Nec mihi pertentet tantum fiducia pectus,
Audens ut valeam longos euoluere motus
Aſtrorum, aut cælo quæ debita tempora cuique
Dicere: cùm certos vertantur fixa per orbes
Quædam etiam incertos peragant errantia curſus.
Quattuor hinc ergo queis emicat orbita cuique
Ingens, disſpenſant tacito ſua tempora mundo
Atque annos certo fugientes limite ſignant.
Hos eſt distinctos procul internoſcere multis
Luminibus, denſoſque inter torquerier ignes:
Hóſque interuallum binos diſcriminat vnum.
Non varios illi impediunt, non orbibus orbes
Implicitant: omnes ſed vinclis nexilibus dant
Tortus compoſitos: iuuat vnum agitare tenorem.
Túque etiam, ne quæque tibi non ordine pandam,
Cùm nox acta ruit, radiántque cadentia cælo
Sydera, nec plena fulget Latonia luce
Sed tenebris longè clare ſcunt ſingula denſis
Si te tantus amor tenet, aſtrorúmque cupido
Suſpice, candenti signatum cernere cælum
Orbe tibi dabitur, longóque albeſcere tractu,

Lacteus

PHÆNOMENA.

23

Laſteus hic fertur lucens candore niuali,

Cui non aſsimilis tali ſuffuſa colore

Altera deſixas perlabitur orbita ſtellas.

Sed ſpatium carpunt orbes non quattuor æquum:

Nam duo præ reliquis ſignantur limite paruo,

Quorum qui prior eſt Boreæ deflectit ad auras:

Hic caput inuoluens Geminorum torquet ibidem,

Inde genu prensans Aurigæ verſat utrunque,

Et Perſei læuam ſurámque humerúmque ſinistrum,

Pársque tui dextra Andromedæ perlabitur acta:

Palma ſed aſpectat Boreæ penetrabile frigus,

Nimboſis cubitus pulſatur flatibus Aúſtri:

Vngula dehinc orbem ferit utraque quadrupedantis:

Labitur & caput, & ſubuerſo corpore tergum

Alitis, inuoluitque humeros Serpentiger ambos.

Ponè ſubit ſeuas aſtri raptata per auras,

Auerſans comitem deflecto corpore virgo.

Hanc demum ſuperant villoſi terga Leonis

Cui pectus feriens ventrémque interſecat orbis.

Quem dein ſub ſequitur torrenti ſydere Cancer,

Et ducto tarda ceu ſub testudine filo

Raditur, atque bipartitus diffunditur aſtris,

Cornipedéſque æſtu Phæbi requieſcit anhelos,

Orbis ubi cælo clareſcit utrinque reductus.

Partibus huic adeo octonis via limite quadrat,

Quarum quinque pari ſuperas discrimine in auras

Se dant: tres Styx atra videt manéſque profundi.

Harum quæ prior eſt ſeuſis Aquilonibus alto

D iij

30

ARATI

Tunditur: at medium Capriconum proxima scindit,
Hæcque pedes geminos voluit rorantis Aquari,
Caudáque cærulei perlabitur hispida monstri,
Auritoque Canis Lepori vestigia iungit:
Hinc Argo rutilam circumfert lumine puppim.
Vnà addunt se se Centauri terga rotata,
Caudámque exacuit contorto Scorpius ictu.
Iungit se comitem non dedignatus ibidem,
Sæua Pharetratus contendere spicula neruo.
Vltima dehinc Boreæ, ruit auerfata procellas
Tacta rotis Phæbi, pérque Auftri flamina currens.
Labitur híc solis requiefcens orbita cursum,
Contristans terras glaciali frigore brumæ.
Partibus ex octo diffundunt lumina ternæ,
Quinque vehunt tenebras, & nox dominatur oborta
Inuoluens umbra terràsque fretúmque polúmque:
In medio fertur quantus cùm lacteus orbis
Percurrit stellas magno curuatus Olympo:
Ifque dies noctéſque pari libramine versat,
Et cum præcipiti ruit æſtas torrida lapſu,
Et cum purpureo noua vere repullulat arbos.
Signa procul tibi collucent Arieſque petulcus,
Inflexoque genu connixus Taurus ibidem.
Corpore sed totus quantus distenditur alter
Hirtorum crurum tenus emicat alter in orbe.
Addit se comitem Orion, qua Baltheus ardet
Vnà etiam flexus diræ perlabitur Hydrae.
Quem sequitur Crater, & ouanti gutture Coruus,
Voluantúrque

PHÆNOMENA.

Voluuntúrque simul Chelarum lumina pauca.
Inde genu Serpentigeri torquetur utrúnque.
Pone subit volucres quatiens Iouis Armiger alas.
Quem dein subsequitur caput altum quadrupedantis,
Vna etiam ceruix debusto tota reuulfa.
Hos omnes æquo demum discrimine vinctos,
Aptatósque rapit conuoluens ignifer axis.
Quarta dehinc clara perlabens orbita luce
Partibus extremis, extremas implicat omnes:
Hanc circlus mediam, medius discriminat alto:
Ipfa rapit reliquos, tortúque obliquat utrinque
Palladis haud equidem vir quisquam insignis in arte,
Ipfa cui manibus doctisfima tradidit ufum,
Et fabrica ratione dedit præcellere cunctos,
Nexilis implicitet, circúmque rotatilis addat
Curuatos formæ circlos, omnesque rotundet
Inque suos flecτat tortus orbilia voluens:
Vt cælo sunt obliquo diuinitus omnes
Aptati, æterno lustrantes lumine mundum.
Híque etiam surgunt & tingunt æquore fese,
Disfunctíque orbes æquo discrimine voluunt
Alternántque vices, similique volumine signant.
Alter at Oceani tantum de gurgite surgit,
Quantum discretus longo per sydera tractu,
Horrescit torrens Capricorni frigora Cancer,
Quantúmque exortu confurgit in ætheris auras:
Tantum præcipitans nobis absconditur ultro,
Quáque acies hebetat cælo lux clara coruscans

D iiiq

32

ARATI

Sex totidem ulterius conuoluitur orbita partes,
Bina pari contorquentes discrimine signa.
Nomen zodiacus Graij fecere vocantes,
Signiferum Aufonij melius: vertere poëtæ.
Hic contorquet agens torrenti sydere Cancrum.
Quem subter fulgent villoſi terga Leonis.
Inferiora tenet radianti lumine virgo.
Exin subieſtæ rutilant per sydera Chelæ:
Ponè subit curuans ſua brachia Scorpius ardens.
Hunc sequitur curuo qui ſpicula dirigit arcu.
Labitur hinc gelidus tortus Capricornus in orbem.
Tum lymphas fundens irrorat Aquarius annum.
Exin squammigeri voluuntur sydere Pifces.
Lanigeri demum ſeſe explicat Arietis orbis.
Proxima candentis cælo rotat orbita Tauri,
Extremúmque tenent curuati terga Gemelli.
Hac duodena regens sol mundum lampade luſtrat
Signa pari ſpatio ſtellanti emenſus Olympo.
Tempore quo terris genitalia ſemina crescunt,
Et reparata nouas ſumunt plantaria vires.
Isque etiam quantum Oceani ſe gurgite tollit
Æthereo, tantùm percurrit sydera tractu
Séxque pari fugiunt numero glomeramina noctis.
Et totidem ſemper ſuperis verſantur in auris:
Hoc ſpatium denſis præceps inueſtæ tenebris
Percurrit cælo properans nox humida bigis.
Nec tibi non fuerit certos perdiſcere curſus
V tile: ſignorumque ortus luſtrare ſub æthra.

Semper

PHÆNOMENA.

33

Semper enim inuectus terit unum feruidus axe,
Et vacua solus dominatur Phæbus in aula.
At tu nocturno circumspice tempore cœlum,
Aut si densatæ glomerent per sydera nubes
Tollatque aspectum tibi mons prætentus in auras:
Hic certos cœli tractus signare iuuabit.
Ipse tibi oftendet versans sub gurgite signa
Oceanus, superas teneant quæ luminis auras,
Et quæ cœruleis pelagi mersentur in undis.
Nonne vides curuans cùm furgit brachia Cancer
Signiferum multo stipatum lumine ferri?
Inque vices ortúmque obitúmque alterna referre?
Protinus ardentis decedit stella Corona:
Occidit & Piscis cauda æuus æquore mersus.
Reſplendet media radiorum parte Corona:
Occulit & mediam cœli delapſa sub auras.
Ponè ſubit Piscis, caudámque effertur ad imam,
Nox ſuperiora tenens inuoluit cæca tenebris.
Condit ſe Cancer, genubus ſublabitur ipſis
Decliues mergens humeros Serpentiger ambos.
Coruit & Coluber collo tenus æquore mersus:
Hinc & Hyperboreus non æqua parte Bootes
Tollitur, inque diem clareſcere ſerus habetur,
Plurimus ætheream noctis depaſcitur umbram.
Ifque adeò ſecum bis bina ſub æquore mergit
Signa, nec occaſum fine fama ignobilis haurit,
Tum ſupera demum cùm ſe fatiauerit aura,
Cœruleis mediam poſt noctem illabitur undis.

E

34

ARATI

Hinc tardas perhibent vero de nomine noctes:

Quòd serus subiens referat sua signa Bootes.

Talia stellato labuntur plurima cœlo.

Parte alia multo confurgit lucidus auro

Orion: radiis quem cingit Baltheus ardens:

Lucentèsque humeri stellis stipantur utrinque.

Dextra fulmineum vibrans confurgit in ensem.

Vnà ingens magno cum murmure labitur Amnis.

At cùm villoſi clare ſcunt ora Leonis,

Protinus ab ſcondunt eadem quæ Cancer in ortu.

Addit ſe comitem ſubiens Iouis armiger alis,

Et pronus radians curuato corpore fertur:

Ille tamen flexum qua pes ſinuatur in vncum

Læuus, cæruleis pelagi non mergitur vndis.

Nec mora: confurgit septemgeminæ caput Hydræ:

Apparetque Lepus nixus per ſydera cursu.

Et Procyon, & prima Canis vestigia fixa.

Viribus at Virgo maioribus auſa ſuperbè

Depellit voluens non pauca ſub æthera signa.

Extemplo turbata fugit Cyllenia Fides

Vnà Delphinus præceps; voluta Sagitta

Atque ruit cauda pennas ſublapſus ad imas

Ales, & Oceano præceps deuoluitur amnis.

Ipſe caput Sonipes collùmque in prona retorquet.

At procul exoritur Lernæum ſydere monſtrum,

Et Cratere tenus diſtendit corpus in aftra.

Hinc noua præuertens Vmber vestigia figit:

Quem ſequitur multos Argo perpeſſa labores

Curuam

PHÆNOMENA.

Curuam prætendens radianti lumine puppim.
Labitur illa polo aſtrorum simulacra per errans,
Et medio iactat lucem de robore mali,
Toto iam donec proceſit corpore Virgo.
Nec mihi prætereant non dictæ carmine nostro,
Obſuro quamuis ſuffuſæ lumine Chelæ.
Tantus in immenſum iactat ſe luce Bootes
Armatus radiis fuluóque inſignis in auro,
Aduerſi feriens Arcturi ſydera vultu.
Nec iam tota micans cælo perlabitur Argo.
Altius Arcadіæ confurgit bellua Lernæ,
Et cœli ſignat ſpatioſum corpore tractum.
Cauda manet tantum denſis obteſt a tenebris.
Ducunt terribilem ſurgentes ſydere Chelæ
Contortum Serpentigerum discrimine paruo.
Cui dextrum ſſque genu ſuram diuerberat hærens,
Compellata ſuo nulli cognomine imago
Arcadis & propter Fidem ſublabitur aſtris:
Hanc cùm præcipitans caderet nox humida cælo,
Et ſpatium traheret geminatum torta per orbem,
Iamifámque polo & depuſam vidimus ipſi.
Inde procul Chelas viduatas luce perſa
Vſque pedem tantum iurgens comitatur euntes,
Expeſtans ſuperas ſeſe dum tollat in auras
Scorpius, atque Pharetrati vicinia ſigni:
Hos etenim ſtipans ſemper ſocia agmina iungit.
Vni ſed iuſta plus parte relinquere ſueuit:
Nam læuam palmámque capútque Sagittifer urget:

E ii

36

ARATI

Quod supereſt raptum contorquet Scorpius ardens
Sicque tripartito congeſtos diuidit artus.

Præterea ſurgit media tenus acta Corona,
Caudáque Centauri extrema de parte reuulſa:

Tum caput abſcondit Sonipes ſublapſus in æquor.

Quem dein præcipitans ſequitur ſtellata volucris.

Occidit & caput Andromedæ, monſtrúmque marinum.

Inuoluit tenebris Notus, & ferrugine condit.

Viderat hoc Cepheus, Borreæ de parte niualis

Coniugis immiti labefactus corda dolore:

Nec ceſſat geminas attollere in æthere palmas.

At Cetus pelagi ſpina tenus occidit undis:

Ille capútque manúſque humeróſque ſub aſtra recondit.

Hic etiam Oceano ſinuſus labitur Amnis,

Cum ſupera emergens aſſurgit in ardua Scorpius.

Fama volat nostros inter vulgata priores:

Cum Diana Chio nemorofis vallibus errans,

Lustraret ſaltus pietam ſuccinætapharetram,

Et curfu premeret lepores, dámáſque fugaces,

Oriona Deam manibus violaſſe profanis.

Tempore quo deserta vagans per luftra ſuperbus

Conſeſtánſque feras ſternebat robore clauæ,

Exoptans præda gratum facere OEnopioni,

Et pingues dapibus menſas onerare ferinis.

At Dea non tantum perpeſſa impune licere,

Vltrices acuens iras ſub corde coquebat

Vindictam meditans: ea demum cura retardat.

Nec mora: terrifico montes concuſſit hiatu:

Quo

PHÆNOMENA.

37

Quo vaſtam motu pulſi traxere ruinam,
Et conuſſa procùl tonuerunt ſaxa fragore.
Prothinus horrendum, & dictu mirabile monſtrum,
Scorpius ardenti conuoluens brachia ſlamma,
Conuexo emicuit clauſus ſub fornice ſaxi,
Spiculáque exacuit ſunefto tincta veneno,
Ipsúmque ante alios confiſum robore dextræ
Occupat incautum & violento perculit iſtu:
Olli pecuſſo lethalis diditur ignis:
Membra per inſinuans nigranti lurida tabo,
Et contorta imis perſedit ſlamma medullis.
Sternitur ingenti necquicquam corpore fretus
Orion, ſuluaque ruit moribundus arena.
Fama manet facti & cælo ſua pæna recuſat.
Nam quoties ſuperas inuifit luminis auras
Scorpius, accelerate curſum per ſydera lapaſus
Orion: præceps pedibus timor addidit alas.
Voluitur ille polo, atque imum decliuis in axem
Radit iter liquidum, & ſummis ſupereminet aruis.
Vnà etiam fugit Andromede, Cetúſque marinus:
Tum Cephei terras contingit Baltheus ardens.
Ille quidem Oceani ſuperas in gurgite mergit
Partes: at non fas reliquas ſubſidere ponto
Quas retinent Arcti radiis, ſuráſque genúque.
Addit ſe comitem colluſtrans lumine natam
Caſsiope: non cælo decus altum deſuper acta
Seruans: nam prono defertur vertice lapaſa
Cæruleíſque genu pelagi tenus abditur undis.

E iiij

38

ARATI

Causa mali tanti irrequieta superbia mentis.

Ah nimum infælix ventoſo concita faſtu
Dum furit, & fidens vocat in certamina formæ
Quas tenet Oceanus Nereo genitore ſorores,
Hac illam Doris pæna, quin & Panopæa
Exercent, & precipitem ſub ſydera voluunt.
Inferiora tenent, ſubterque aduerſa rotata
Ardentis cœlo pars altera torta Coronæ.

Hydráque iam caudæ ſinuſos explicat orbes.
Hanc propter corpus tollit Centaurus in aſtra
Semiferique caput: prætentáque bellua dextra
Luminis æthereas latè confurgit in auras.

Námque ſagittiferi exortum pes ſpectat utérque,
Ille etiam ſpiram versat ſerpentis in alto:
Illius & ſerpentigeri rotat orbita corpus.

Námque caput torquet reuolutum Scorpius ardens,
Exortúque manus ſerpentigeri rotat ambas,
Corripit & Colubri ſummum de corpore lumen:
Hic etiam ignota exoritur ſubluſtris imago,
Exertans humeros & pectus cruráque & aluum,
Apparétque vnà rutilanti Baltheus igne:
Et manus inſequitur reliquis comes altera torta,
Nam caput & manus exortu rotat altera ſæui
Acta ſagittiferi: venit & Cyllenia Fides,
Et toto ſefe depromit pectore Cepheus.
Iam corpus condit delatus viuidus Vmber:
Occidit & pariter lapſus nimboſus Orion,
Stelligerique Lepus curſu petit infera cœli.

At

PHÆNOMENA.

At non Aurigæ fuerunt sua signa referre
Nimboſiq; Hædi, & sacrata ſub æthera Capra
Nam poſiti obſident immanem ſydere dextram,
Diſeretique aliis euoluunt lumina membris,
Facturi tempeſtates in gurgite uasſo,
Flammifero inueſtus curru cum Phæbus inarſit.
Frigidus hinc Capricornus obit, condiſtque relatum:
Et caput, atque manum lumbóſque pedéſque ſub aſtra
Inferiora Pharetrigeri vicinia mergit.
Ipſe pedem linquit dextrum Danaeius heros
Et crus: cætera nam tumido dedit æquore ferri.
Summáque labuntur pariter Carcheſia nauis
In quantum puppis ſpatium compellitur acta,
Quam fert præcipitem ſurgens Capricornus in auras.
Occidit & Procyon: contra ſuper æthera tendunt
Atque Ales, pedibúſque Iouis ſimul armiger vncis
Agmina coniungunt pennatæ signa Sagittæ:
Sacrátúſque Noti pulſatus flamine Serpens.
Parte alia caput atque pedes Equus arduus effert.
Cùm ſuperas ſurgens inuifit Aquarius auras.
Hic caudam condit Centauri, férſque ſub aſtra
At non ille humeros valeat, pectúſque coruſcum
Elatúmque caput pelagi merſare ſub vndis.
Tum colli ſpiram Lernæi torquet ibidem
Et frontem: perſtat radians non ſegnius alto
Ponè trahens cælo ſpatioſa volumina caudæ:
Cum demum apparent ſquamosi ſydere Piſces,
Bellua Centauro ſublabitur acta ſuperne,

E iiiij

40

ARATI

Hic ille exoritur Pisces sublatus in astra,
Quem pedibus subigens Capricornus desuper urget.
Pars latet: alterius quia signo debita surgit.
Iam tum crura manisque humerisque perima recurvant
Andromedæ: rutilo subterlabentia cælo.
Cùm demum aërij radiant per nubila Pisces
Dextra trahunt, & cæruleo sub gurgite tingunt.
Læua labant cùm lanigerum pecus ardua captat,
Ara tenet cælum pleno tum lumine turgens
Exertátque humeros Danaë satus, & caput altum:
Baltheus incertum, cuius sub sydere surgat
Versétne hunc Aries, an Taurus in æthera voluat.
Huic tamen elatus semper socia agmina iungit.
Nec tamen ille negat Tauro sua signa referre.
Námque huius radiis Aurigæ sydus inhæret:
Quem non idcirco Taurus conuellit in auras
Totum: sed Geminis surgit pars debita maior:
Taurus agit læuúmque pedem Caprámque sequacem
Hædorúmque dies: quo tempore terga reſurgunt
Et cælo fertur Pistricis cauda marinae.
Conditur hinc adeò seri pars prima Bootis:
Quatuor híc etenim perſistens signa fatigat,
Vix demum quarto pelagi sublabitur undis
Læua manus tantùm cælo torquetur in alto.
Extemplóque cadunt Arcútis sydera Olympo.
Ipse etiam quando ſuras Serpentiger undis
Pingit: signa tibi lapſu certiffima monstrat,
Actos Eoo Geminos emergere fluctu:

Tum

PHÆNOMENA.

Tum Cetus totum se se depromit in alto.
Atque aliquis stellas vento so nauita ponto
Late collustrans oculis, miratur ibidem
Agmina prima Padi toto decurrere cælo:
Prospectumque petit pelago, totumque coruscum
Oriona videt radiis, captatque sub axe
Signa procul, mundoque cadentia sydera spectat,
Singula quid monstrent tacitus sub pectore voluens,
Explorátque moras noctis, quæ tempora signent,
Quas tempestates moneant vitare per altum.
Sic etenim voluit superum pater, atque hominum rex,
Æternum cælo mortalibus aftra patere.
Nónne vides gestat cùm cornua tenuia Phæbe,
Decedente die ut mensis tibi tempora signet?
Cúmque senescentem referat lux quarta per aftra,
Cornubus obtusis percurrat pallida nubes?
Quattuor his similes a signat Iuppiter ortus
Quos imperfecto semper discriminat orbe:
Hisque etiam dedit octonas ex ordine luces:
Quæ variæ reparant crescendo cornua Lunæ.
Hæc demum Phæbus terris cùm dissipit umbras,
Inuoluit radiis & clara luce coruscat.
At duodena tibi postrema crepuscula noctis
Signa dabunt, torto quæ voluit. Signifer orbe.
Ipsius hæc anni designant tempora certa,
Quæ moneant terris inu'ertere pinguia culta,
Quæque nouis doceant plantas deponere sulcis.
His Deus aeternum mortalia corda fatigat.

F

ARATI

Sæpe etiam undifono iactatus nauita ponto
Aut ille Arcturi signauit sydera cœlo,
Aut quæcunque fuant quæ turbent signa profundum
Et quæ prima vehit nox, quæque crepuscula ducunt,
Singula nam Phæbus collustrat lampade versans
Alternátque vices, magnum compulsus in orbem.
Seu cum præcipiti lapsu decurrit in æquor,
Seu matutino cùm vestit lumine terras.
Vſque adeo alterni voluunt ſua sydera soles,
Carmine nam cui non vatum libata priorum
Solem per denósque nouémque rotarier orbes.
Cætera flammatis radiis ubi Baltheus ardet
Vſque pedes Orionis, qua labitur astris
Sirius æſtifero contristans ſydere terras
Præcipitans cœlo currit nox humida bigis.
Ipſæ etiam ſtellæ fundo quas versat in imo
Tethys quásque dedit cœli ſtatione potiri
Inpitter, æternum mortalibus omnia signant.
Has igitur latè cœli circumſpice tractu.
Si te digna manet ventofi gloria ponti.
Signa procul capta, & pelago da vela tumenti,
Quid tibi portendant ſtellæ non inſcius antè.
Vtilis hic fuerit labor, & manet inclyta fama.
Proderit hæc olim vestros docuiffe nepotes.
Nunquam tempeſtas prudentibus obfuit alto.
Sæpe etiam cui ſuſpecti ſunt æquora venti,
Turbantes matutini ſub noce ſerena,
Subductam in ſicco conſtipat littore nauem.

Tertia

PHÆNOMENA.

Tertia nam quandóque facit lux gurgitis æstus
Cærulei, vertitque interdum quinta profundum.
Sæpe ruit clades inopina per æquora sparsa
Quam non effugias: nec enim omnia possum omnes,
Nec dedit ipse Deus præsciscere quæque futura.
Multa latent, quæ clare scunt diuinitus acta.
Nam genus humanum manifesto numine sulcit
Iuppiter, & late portendit signa per astra,
Omnia præmonstrans venturi præscius æui.
Nunquam te fallet surgens Latonia Phæbe,
Seu cum crescendo reparat sua cornua in orbem,
Seu fulgens radiis pleno se lumine iactat.
Sol quoque venturas oftendit sæpe procellas,
Et cum depromítque diem conditque relatum.
Nec minus ex aliis dabitur, præscere signa,
Quæque dies ferat, & quæ nocte futura trahantur,
Cornua cùm primum Latonia porrigit astris.
Cautus vtrinque oculos vigiles versare memento.
Námque micat vespertino diuerfa colore,
Diuerfa sque trahit formas vtrinque reducta.
Tertia crescentem cum lux super ardua vectat,
Aut demum quarta, cœli confurgit in auras,
Ilicet in instantem monstrat prænuntia men sem:
Tum pura & tenui si tollat cornua lucè,
Cælum portendit fulgens argentea clarum.
At si purpureo velauerit ora rubore,
Ventus erit, ventum vultu fert aurea Phæbe:
Cornubus obtusis sed enim si fulgeat astris,

F ij

44

ARATI

Lumen agens quartum denſa caligine teſtum,
Turbine tum ſæuo crepitans ruit horridus Auſter,
Aut pluuia ingenti fossæ per rura natabunt.
At ſi nec terna ſua cornua luce coruſcet,
Antè ſupinato nec ſurgat in æthera vultu:
Sed rectos gradiens apices incuruet vtrinque,
Illum poſt noctem perflabit turbine terras
Incumbens Zephyrus: ſi demum luminis ortum
Prætendat pariter quartum ruet imbribus atris
Turbans tempeſtas, terráſque fretúmque polúmque.
Sin ſummos ſurgens apices vtrinque coruſcet,
Tum ſuspeſta tibi Boreæ ſint flamina cælo.
Illa ſupinatum ſed ſi ferat æthere vultum,
Plurimus urgebit nimbis pluuialibus Auſter.
Tertius exortus ſi viderit ora rubentem,
Et circum tereti ſuffuſam lumina flamma:
Voluunt nauifragos procurua ad littora fluctus,
Ionio in magno turbantes æquora Cauri,
Maioréſque æſtus facient glomeramine fædo,
Si rutilum late iactet de cornubus ignem.
Contemplator item, cùm plenum contrahit orbem,
Et cùm trunca globum teretis manet indiga lucis,
Seu quando crescit, ſeu cùm decreſcit vtrinque,
Mensis monſtrabit vario ſuffuſa colore
Signa tibi, pluuióſque dies & aperta ſerena:
Lucida ſi fuerint clareſcent nubila cælo,
Ore rubens mittit ſpirantes frigora ventos.
At ſi nigrantes maculas ſignata relucet:

Præci

PHÆNOMENA.

45

Præcipitans cælo denſum venit agmen aquarum.

Nec tibi quíſque dies portendet ſigna futura.

Proderit hæc memori non fruſtra condere mente.

Tertius aut quartus quæ ſignat luminis ortus,
Ipſa globum donec medium Latonia cælo

Contrahat, & fratris radiis obnoxia ſurgat.

Nunquam te fallent mediæ prognostica lucis,

Nec quæ dein toto diffuderit orbe relucens,

Cornubus obtuſis radiis dum palleat orba:

Exortus vanefcentem tum tertius ipſum

Oſtendit menſem: quartus iam tempore caſſum

Nuntiat, atque nouo ſua iura referre monebit.

Inde globum ſi caligans inuoluerit atra

Nube ruens nox, ſiue triplex, ſiue orbita duplex

Ambiat aut etiam circumfundatur ab vna

Rupta docet ventos procul impendere furentes:

Sin tenues ſenſim ſparſa euaneſcat in auras:

Tum ſreta demonſtrat pelago conſtrata ſilere.

At geminæ, tempeſtates non abſore ſignant:

Maioréſque ciet triplici ferrugine tecta,

Feruebúntque magis maculis ſi cornua nigris

Circumfundantur, fuerit ſeu rupta per auras

Turbatus fundo Neptunus inæſtuat imo.

Sol quoque ſigna tibi mittet ſurgénsque cadénsque:

Solis te nunquam fallent certiſima ſigna:

Quæque refert primo Eoo, quæque Hesperus affert.

Ne mihi cum variis maculis depingit vtrinque

Orbem, tum libeat cælum expectare ſerenum,

F iiij

46

ARATI

Nec signum monstret radiis prænuntius vllum,
Vndique sed tenuem se se condenset in orbem.
Ille etenim vespertino si tempore purus
Decedat, condátque caput fine nubibus alto,
Lucentem molli vultum splendore coruscans,
Eoo clarum referet de gurgite lumen.
At non ora cauo cum fert velamine surgens,
Atque bipartito radios discrimine scindit:
Hique Noto, gelidis hi dent Aquilonibus ignes:
Et vento & pluia geminatus vtrinque carebit.
Denique deficient radiis si nubila, cælo
Solem ipsum contemplator, solisque nitorem:
Hunc etenim semper signa indubitata sequuntur.
Si quando rutilet suffusus sanguine lumen.
Qualia contractis ignescit nubibus alto,
Signa tibi mittet ruptis efferuere claustris,
Pontum inueriuros violento turbine ventos.
Aut si qua maculas nigrantes orbita iactet:
Effusis late nimbis ruet arduus æther.
Sin procul ambobus confertus vtrinque relucet
Et signat pluuias, & agentes frigora ventos.
Ille adeo seu cùm collustrat lampade terras,
Seu cùm quadrupedes in gurgite tingit Ibero,
Si radiis lucens coëat densatus in num,
Turgentique globum rutilet spectabilis auro,
Aut si qua nitidum condat ferrugine lumen,
Vel cùm primus equis oriens nos afflat anhelis,
Vel cùm præcipitans pelagi caput occulit undis:

Agglo

PHÆNOMENA:

47

Agglomerant tempeſtatem procul imbribus atris

Collectæ nubes, pluuióſque ex ordine soles

Signant, & denſum cælo ruere agmen aquarum.

Nec cùm nube cauā tectus caput exit ab alto,

Et pieturato ſurgit iubare auricomus ſol,

Non ſuſpecta tibi pluioſint nubila rore.

At ſi confurgat magno glomeramine luci,

Ceu liquidum latè ſeſe diffundat in orbem,

Atque iterum ſpatio breuiore coactus in alto

Conſtringat radios, promittit aperta ſerena.

Nec peiora tibi ſpondet, pallentia condens

Ora mari, cùm tempeſtatibus horruit antè.

Sol etiam exoriens venturos nuntiat imbres

Nubila ponè trahit, piceo cum turbine cinctus,

Et circum ſeſe diuerſi lumine rumpunt

In medio radii, prima ſub luce relata:

At ſi cum pelagi properans merſabitur undis,

Abscondat nitidum nulla ferrugine tectus

Ignem, conuoluens ſuffuſas ſanguine nubes,

Non eſt quod time as pluuiam ne craſtina portet

Hora: nec inſidias ſpondens nox lucida tendet.

At quando radii ardor deferuet ab alto,

Pallentéſque ignes iaculatur in æthere Phæbus:

Nimbos deſignat venturos turbine nigro,

In faciémque dies ſe transformabit eandem,

Quam cùm fraternam contra Latonia lucem

Tendit, ſubluſtres inueſta per æthera bigas.

Nec cùm manè trahit tardum ſub gurgite tempus,

48

ARATI

Sanguine æque ortum constipant undique nubes
Irrigui fuerint glomeratis imbribus agri.
Contemplator item quando procul ultima lambit,
Et fusca radij latè obscurantur ab umbra:
Aut ventos ille, aut atros denuntiat imbres.
Nec minus exortum quando rotat orbita circum
Nigra ruit ros præcipitans pluuialis ab alto.
Denique si nimbus conuoluerit ora nigrescens:
Qualem conuertant currentia nubila cælum:
Signat ventorum procul increbrescere murmur.
Illa etiam nitidum quæ velat plurima solem
Ferrugo, circumfundens caligine nigra
Turbatum monstrat densatis æthera nimbis.
Maioresque ciet pluuias glomeramine fædo
Si piceum latè ducat per sydera tractum.
Sin geminata globum circundet solis in ortu
Iuppiter hybernis descendet plurimus Auftris
Contemplator item cùm promit luminis ortum,
Seu cùm præcipitans nitidum caput occulit undis.
Si qua vel Boreæ nubes de parte niualis,
Siue Noti, rubro sìgnent latè æthera tractu,
Siue etiam solem includant vtrinque reductæ:
Nec parui fuerit rationem euoluere rerum.
Nam quando inclusum cingunt indagine solem,
Qua gremio recipit tumidi vicinia ponti
Nulla mora est: madidis nox ingruit horrida nimbis.
Desuper & nautas cælo premit acta procella.
Sin Boreæ de parte trucis confurgat in æthra

Vna

PHÆNOMENA.

49

Vnà viam flammis signans perfydera nubes:
Pontum perflabunt Aquilones turbine nigro,
Siue Notum spectent, Notus ingruit horridus alto,
Nimbofusque ruens densis rigat imbribus arua.
Hæc tamen ipse tibi portendet singula vesper:
Et certi melius mittet prognostica cœli.

Sufpice: signatum tenui Præsepe videbis
Nube cauum, rapidi versum subfydere Cancri.

Quod circum latè duo lucent astra per altum.
Non adeò radiis sublimi sede locata.

Nec premit alterius rutilans vicinia lumen.

Quantum rite oculis emenfa extenditur vlna.

Stella prior radiat, septem subiecta Trioni,
Altera nimbofum rapitur deuexa per Austrum.

Nomen eis Asini nostris fecere priores.

In medio Geminorum actum Præsepe rotatur

Quod cælum clara cum luce refulfit apertum
Subtrahit haud oculis nostris immobile sefe.

Tum demum fufus latè si signet Asellis

Eminùs ora rubor, tempestas ingruet alto:

Sin piceam Præsepe trahat glomeramine nubem,
Atque immota manet prior illis forma relucens,
Præcipitans terris densum fluet agmen aquarum.

At Boreæ de parte trucis, si lumina fundat

Tenuia stella, Notóque flagrans micet ignis Aselli

Protinus Æthiopum perflabit turbine terras,

Et magnam campis stragem dabit horridus Auster.

Siue Noti tractu deductus palleat ignis.

G

ARATI

Riphæis Aquilo stridens incumbit ab oris.
Sæpe etiam subito vento impendente videbis
Turbatum tumidis confurgere fluctibus æquor,
Cùm longè plangunt ingenti littora pulsu,
Saxáque perpetuo vorata apergine ponti
Dant sonitum pelago cœli per aperta serena:
Aridus aut fragor auditur de montibus altis.
Iam tum naugiis malè tutum curritur æquor,
Cùm medio revolans ponto fugit Ardea fluctus,
Et curuum latè littus clamoribus implet.
Nec non & fulicæ cùm captant aëra pennis
Ipseque aduerfus certantuctarier auras,
Æthereófque vagæ carpunt per nubila gyros.
Sæpe etiam fluuialis Anas, Mergíque marini
Increpuere alis, denfantes agminaficco.
Aut nebula ævrij fudit se vertice montis:
Aut ipfi pappi quos fegnis carduus effert
Cùm summo nantes colludunt æquore: cùmque
Sole sub ardenti horrendum intonuit polus, atque
Desuper effulfit disruptis nubibus ignis.
Et nigro cùm nox terras obuelat amictu,
Sydera flammifera cœli de fede refixa
Crinito longè signantes limite fulcum:
Signa tibi mittent ventorum partibus iifdem.
Sin aliæ diuerſa petant telluris Olympo:
Omnia certatim ventorum prælia feruent
Quos certo nequeam præscribere limite cœli.
Aft Euríque Notíque domus cùm fulminat, & cùm
Intonuit

PHÆNOMENA.

Intonuit Boreæ tractus Zephyríque furentis,
Omnis ventoſo metuit ſibi nauita ponto,
Horreſcitque undas agitatas turbine nigro.
Iuppiter & madido descendit plurimus imbre,
Terribili pluuiis molitus fulmina dextra.
Sæpe etiam denſum cùm deſluit agmen aquarum,
Tenuia per cœlum rareſcunt vellera lanæ:
Aut ingens signat curuato nubila tractus
Iris, mille trahens varios protenta colores:
Aut ſi quod nigra caligine contegat aſtrum.
Præterea varias pelagi, & quæ ſtagna frequentant
Dulcia, rimantes paſtum per prata volucres,
Cernere erit largos certatim infundere rores:
Aut arguta lacus volitans inſeſtat hirundo,
Signatum feriens limoſo aſpergine pectus:
Aut demum infœlix Hydris immanibus eſca
Progenies, ranæ veterem cecinêre quærelam.
Et matutina complens Acredula voce
Terras, Tithone exercet ſurgente canores.
Tum cornix ſecum ignota ſpatiatur arena
Littoris, & pluuiam pleno vocat ore ſiniftra:
Nunc humeris videas aidam decurrere in unda..
Et totam fluuio ſeſe merſare salubri:
Nunc etiam incaſſum ſtudio geſtire lauandi,
Arguto multùm propter freta gutture ouantem.
Sæpe etiam patulis ſuſpectans bucula cœlum,
Imbris in aduentum captauit naribus auras:
Nec non & metuens inopi formica ſeneſtæ,

G ii

52

ARATI

Ocyus augufis penetralibus extulit oua.
Centipedæque simul confcendere mænia vifæ:
Et longi perhibent quos terræ vifcera vermes
Exeruere caput voluentes corpora aperto.
Nec chortis pluuiam haud sciuit cristata volucris,
Cùm plumas roftro purgans rimatur acuto,
Stridorémque facit spatioſa per atria tecti.
Quid dicam cùm ceu guttatim ex imbrice tecti,
Vnda cadens ſonitum tremulo dat fracta liquore?
Nec non ſigna dedit decedens agmine magno
Graculus, & densis coruorum exercitus alis
Cùm more accipitrum clangorem ad ſydera tollit.
Sapè etiam nimbis cùm Iuppiter horridus inſtat,
Effingunt ſonitum qualem cùm ſtiria pendet,
Sueimus in tectis ventorum audire ſuſurro:
Aut raucum murmur fecerunt gutture ouantes,
Et vocem longum geminatam hortatibus urgent,
Increpuítque alis incondita turba per agros.
Aut cornix querula complet ſuggrundia voce,
Stridorémque anates paruæ per tecta volutant,
Clangorémque volans ad fluctus Ardea tollit.
Omnia quæ tute ipſe memor prouifa teneto.
Quin etiam portenta dabunt cùm ſpicula muſcæ
Acriùs inſigunt, & captant ſanguinis haufum:
Aut ardente putres concreſcunt undique teſta
Fungi, vel ſcintillantem de lumine flammam.
Iaſtat, & incaſſum crepitanti luce coruſcat,
Subſidétque ultrò consumptis viribus ignis.

Aut

PHÆNOMENA.

53

Aut æstate nouas quando sefe induit arbor
In frondes, glomerant volucres per rura frequentes,
Trans pontum celereis quos bruma volare coëgit.
Cúmque ollam circüm costáque undantis alíeni,
Scintillæ magno latè sprendore coruſcant:
Cúmque cinis iactat prunis ardentibus ignem,
Sæuis apparent simulacra ſimillima Cenchrís.
Omnibus his ſignis tempeſtas urget ab alto.
At ſi radices montis latè occupet imos
Caligo, & vertex purus confurgat in auras,
Indubitata reſert cœli tibi ſigna ſereni.
Nec minùs oftendunt diffuſæ per vada ſalsa
Vndarum nebulæ, liquidiffima regna tenentes.
Cúmque ſpecus formam referunt aspergine pulſæ.
His animaduerſis cœlo pete ſigna ſereno:
Quæ veniant hyemes, qui turbent æquora venti:
Rurſus & intentus contraria ſydera volue,
Quos ſignent soles depuſis nubibus alto.
Imprimis curæ tibi ſit Præſepe notare,
Quod rapido Cancer contorquet cardine verſum,
Cùm caput obſcura purgat caligine fultum.
Hoc et enim ſigno tempeſtas pellitur ultrò,
Tum videas vno ſeſtas ardere tenore,
Tum tenebris fidens exercet noctua cantus,
Et luci inſultat iam lapſæ garrula cornix.
Quin etiam corui geminatis vocibus inſtant.
Mox plures coëunt glomerantes agmen in vnum,
Et dulces natos repetúntque cubilia densi,

G iij

54

ARATI

Clamorémque ferunt mira dulcedine læti,
Arboris inter se strepitantes frondibus altis,
Et reducem multùm turbam gratantur ibidem.
Strymoniæque grues cæli sub aperta serena,
Agmine densato circumuolitare sub æthra,
Nec reuocare gradum volucres per sydera lapsæ.
Caligo sed enim cùm stellis demit honorem,
Nec spatium carpunt obueræ turbine nubes,
Non aliunde subit densis nox atra tenebris,
Nec plenis fulget radiis Latonia cælo,
Sed tenuem iactant ultrò mortalibus ignem,
Horrida tempeftas cælo portenditur alto.
Cúmque suam retinent formam per sydera nubes,
Agglomerántque alia picea caligine nigra,
Alternántque vices & ponè volumina cogunt.
Ecce volat, stridorémque ciens ruit Anser in herbam.
Garrula iámque canit nocturno tempore Cornix:
Graculus & seras exercet gutture voces,
Et matutinis Fringilla canoribus in stat.
Et quot præterea volucres trans æquora tendunt.
Iam quæ portendet penetralia Buteo subter
Terræ se condens, lucémque exofus Eritheus.
E paftúque volans coruorum exercitus ingens,
Agmine festinans petit alta cubilia denso.
Sed nec apes castris longinquæ paſcula quærunt,
Securæue hyemis florum libamina guſtant.
Aëriæque grues non longis ordine turmis,
Inſtruxere acies cæli per aperta volantes,

Longius

PHÆNOMENA.

55

Longiùs aut aufe se se committere ventis.
Ne mihi cùm tenues suspendit aranea caffes
Aëre: cùmque repentè ardens dat tefta coruſcam
Flammam: vel rutili vires cinis excoquit ignis,
Tum motus libeat cœlo expectare serenos.
Sed quid ego hæc autem necquicquam ſingula pando?
Quidue moror? cinerem certifima ſigna sequuntur,
Cùm se concreto glomeramine cogit in unum,
Tam nix multaruit configgens aggere magno.
Nec minùs oftendunt ſimulacra ſimillima Cenchris,
Plurima quæ variis cingunt ellychnia formis:
Sin late prunis ardentibus alta rubeſcant,
Interiúſque volent nebulæ caligine nigra,
Subſidátque ultrò depaſto fomite ſlamma
Plurima culminibus crepitans ſalit horrida grando.
Contemplator item fructu cùm nigra grauatur
Ilex, & lentum ſudant de cortice gluten
Lentiſci, metuit tum flauis meſſor ariftis,
Ante expectatum ne ſpicea tranſeat æſtas.
Turgens fætura cùm glandis inhorruit ilex,
Collectum docet humorem radicibus altis
Plus æquo infundi, vireſque latenter aquai
Addere luxuriem, grauidaſmque efferre ſub auras.
Illa mihi placeat tempus quæ diſtulit æſtas,
Et ſlauos lento maturat ſydere culmos.
Iamque adeò triplici mos eſt grandeſcere fœtu
Lentiſco, grauidaſque comam frondeſcere ramis.
Ter fundens partum, totidem deſignat arandi

56

ARATI

Tempora, fœturæ quæ debita sydera cuique
Nam cui lentis ci depreſſa cacumina turgent,
Illius attonſæ perrumpunt horrea meſſes.
Denique quid ſpondent Cerealia dona per agros,
Fœturæ modus oftendet tibi rite quotannis.
Ipſe etiam Scyllæ flos cùm caput extulit aruis,
Non aliter quàm quæ lentis co ſeruat arator
Portendit, frugum fœtúmque modúmque recenſens.
Quid tempeſtates autumni proſequar? altis
Cùm brumam metuens ſyluis decuſit honorem,
Agmine denſato crabronum millia multa,
Æthere ſub lato glomerant, pennásque coruſcant,
Ante ſuos veſpertini quàm Pleiades ortus
Educant: ipſaſque ſuis caprásque petulcas,
Lanigerúmque pecus, quando effrænatus adegit
In venerem ſuror, & ſtimulos ſub pectore verſat,
Portendunt tempeſtates & nubila cælo.
Gaudet prole ſuum tarda, partúque bidentum,
Caprarúmque cui tenui de ceſpite culmen.
Congeſtum, pulſo quia frigore totius anni,
Certis portendunt ſignis maniſeta ſerena.
Illi etiam tacitum pertentant gaudia pectus,
Qui duram curuo terram molitur aratro,
Cùm denſata gruum legio volat agmine primo,
Cúmque ruit tardo non tempeſtiua volatu:
Námque hyemis nunquam non eſt prænuntius ales.
Idque magis cùm turmatim ſocia agmina iungit,
Et tempeſtiuè properans maria humida tranat.

At

PHÆNOMENA.

57

At tardo cùm rareſcunt ſine more volatu,
Cunctantéſque moram ducunt trans æquora longam,
Nec ſimul apparet denſis exercitus alis,
Multa forent bruma quæ mox properanda ſub ipſa,
Maturare datur,rebúſque impendere curam
Supremam,& ſummo niti molimine prodeſt.
Suspectæque boues tibi ſint, niueæque bidentes,
Cùm grauidum poſt Autumnum capita alta ſuperbè
Tollentes,gelidus ſpectant Aquilonis ad auras:
Aut pede profubigunt terram,ſodiuntque cauernas:
Aut ſe Pleiades delatæ marmore condunt.
Námque ruunt imbres plantísque ſatísque ſiniftri,
Sæuior & terras conſtringit frigore bruma,
Informéſque niuis ſqualentes aggere magno
Albeſcunt: pereunt genitalia ſemina ſulcis.
Vrit enim ſegetes nix & plantaria vaſtat.
Spémque anni agricolæ ſætu ſolantur inani.
At demum plures cùm cælo arſere Cometa,
Æſtifer arentes contristat ſydere terras
Sirius,& ſqualent deductis arua colonis.
Forſan & imprudens glomerantes agmine magno
Trans pontum volucres,denſaſque incumbere terris
Longè proſpiciens animo gaudebit inerti,
Ilicet æſtatis ſignans primordia adesse.
Demens qui flauis neſcit portendere arſtis,
Partum inſæcundam,campísque areſcere farra.
Gaudet & upilio cùm rareſcente caterna,
Paulatim cernit ſedes mutare remotas:

H

58

ARATI

Sperans æstiuo sarcire incommoda lacte.
Vſqueadeo miseros contraria vota fatigant
Mortales, verſatque animos penuria habendi.
Imprimis certis vſum experientia signis
Addidit, & veram portentis extudit artem.
Nónne vides auido cùm tondent gramina morſu
Lanigeræ campis balantes, arguit inde
Venturos imbres pастor pluuialibus Austris?
An memorem cùm Aries laſciuior atterit herbam?
Cornubus aut hædi impliciti protrudere ſe ſe,
Alternos tendunt geminando corporis ictus?
Aut motus incompoſitos dant, undique gyros
Mobilitate pedum lunantes, pube quaternis
Innixi prima, geminis qui cornua geſtant:
Et cùm præcipiti delapsus veſper Olympo,
Cogere oues monuit ſtabulis, armentáque læta
Segniùs hauſilli tondentes gramina perſtant,
Inſeſtæque ruunt teneram fine more per herbam.
Ipſe etiam curuus bubus præſciſcit arator
Signa procellarum, biſidi cùm lambitur illis
Vngula ſumma pedum, collum quæ proxima ſpectat.
Aut lateri dextro componit bucula ſomnum,
Arguit hinc annis rerum experientia maior,
Indita cui canis, differri vomere tauros.
Et quando veſpertina compellitur hora
In ſtabula armentum, latè mugitibus agros
Implent: mærentes que petunt cùm paſcua læta,
Portendunt vituli pluuiam non abſfore noctem.

Nec

PHÆNOMENA'

59

Nec capre ßpondent cælo manifesta serena
Ilicis attondent cùm ßpinas undique nigrae:
Immundæque sues iactarunt ore maniplos
Craſíque illuie merſarunt corpora cæni.
Martius ipſe lupus, ſolus deserta pererrans
Auditus, montis de verticibus vlulaffe.
Cúmque colonorum non cautus obambulat aruis,
Diffidens latebris, gratúmque cubile reuifit:
Tres adeò nimbi ſuspecti ex ordine ſoles.
Sint tibi, verſuri violento turbine pontum.
His animaduerſis, quæ ſpondent ſydera ſignis
Indubitata, eadem reſpondent omnia primis,
Seu ventos pluuiáſque hyemémque notaueris aſtris,
Aut eadem, aut poſt tres, aut demum quattuor ortus,
Turbida ſe prodent manifeſto nubila cælo.
Denique cùm parui ſunt viſi ſtridere mures
Cùm gestire ſolo properant, motúſque dedere,
Non contemnendi grandæuis ſigna tulerunt.
Nec minùs & terræ quando veſtigia condit
Prima canis, ſodítque lares ſub cespite paruos.
Ipſe etiam teſtudineus vaga flumina linquens,
Exiit in ſiccum cancer, cæloque potitur.
Sæpius & pedibus mures paleam inuoluentes,
Mente agitant thalamos & parua cubilia condunt.
Portenduntque hyemes, venturósque inſuper imbres.
Quorum ſi vigiles oculos per cuncta volutes,
Aſpernanda tibi fuerint ſpectacula nulla.
Explora, ſignóque aliud ſuperingere ſignum

H ï

62

IVPITER

Cristatúſque cies belli simulacra cruenti.
Siue tuæ ſouiffe iuuat cunabula gentis,
Troiugenámque urbem triplici decoraſſe trophæo:
Huc ades, & frænis feruens da lora ſecundis,
Túque ô cui propriis virtutibus addita fama,
Æternúmque decus primæuo flore vireſcit,
Semaure Heroum noſtris decus addite ſeclis:
Cui ſtirps à proauis generoſo ſanguine creta
Nobilitate viget, noménque dat inſuper altum.
Huc te quando ſuis Pallas incedere donis
Inſignem voluit, mentémque aſpirat Olympo
Magnanimam pater altitonans cœleſtibus auris,
Aſſueſce, & facilem votis tete inſere noſtris.
Si tibi Romulidum cordi eſt audire triumphos,
Et repetita iuuant primæ cunabula gentis,
Huc faciles aures, huc æquam diuide mentem.
Debita iam primùm fuit hæc tibi Romule palma,
Tempore quo letho ductorem Acrona dediſti.
Acron Herculeus Romanis finibus olim,
Martia ſub ſignis inſeſtes intulit arma.
Ausus Romulidum primus concurrere pilis.
Vsqueadeò iam finitimas diſcordia gentes
Inter gliscebat: nunc nunc furor iráque mentes
Præcipites turbant: creuit violentia maior
Conſeſſu caueæ, totóque accenſa theatro.
Romulus armifonam cùm primùm conderet urbem,
Pauper & informi ſignaret mænia limo,
Quæ pòſt regiſco luxu extruxere minores,

Cùm

PHERETRIVS.

Cùm rerum facta est armis pulcherrima Roma.
Collectam agrestumque manum, turbámque per agros
Paftorum, truncis & duro robore natam,
Non regum imperio affuetam, non legibus ullis
Frænatam, queis mos iampridem viuere rapto,
Sectaríque feras, pérque auia luftra vagari,
Sponte rudes docuit solers deponere mores,
Cultúmque horrentem, & fræno parere volentes
Iura magistratúque sequi, lectúmque senatum.
Neu foret urbs ullis unquam viduata colonis,
Immunem dedit esse locum cui nomen Aſylo
Fecerat: hoc demum Romana potentia creuit.
Huc quicunque solum vertere, & dulcia tecta
Liquerunt, profugi, pulſíque penatibus audax
Turba ruunt, ſontes, lethíque è limine rapti
Conueniunt, denſíque omnes ad mænia inundant.
Exiguo veluti ſtringit ſata pinguia riuo,
Decurrens Tameſis, voluitq; fluenta per agros
Anguſta clauſus ripa: hinc delata receptat
Flumina, quæ vari dant auxiliaribus undis
Amnes, ipſe ſuo donec tumefactus in alueo
Vix ipſe capit, admirans ſonitúmque ſuásque
Haud iam undas multis dum cornubus exit in æquor.
Iámque opulenta virum gens, & munimime tuta
Sub patrio, unanimes ſocialia fædera iungunt.
Propoſitum cunctis unum, mens omnibus una,
Tutari regem, libertatémque ſuorum.
Hunc unum accipiunt cupidi, agnoscúntque volentes,

64

IVPITER

Non illi imperio aut monitis parere recusant.
At regi longè surgit sententia maior
Romano: stat connubiis pactisque hymenæis
Prolem sufficere, & generatim robur adultæ
Pubis, disbereant ne nullo femine prima
Fundamenta urbis, populique ab origine cuncti
Intereant, & res vertatur funditus omnis.
Nam genus in terris animantum quódque propago
Auget, nec veterem sinit euaneſcere ſtirpem.
Ipfa quoque omniparens fœtura gaudet adulta
Tellus, & è gremio genitalia ſemina fundit.
Hinc urbes auſtæ, hinc populi & ſurgentia magnas
Regna ad opes emerſerunt, rerúmque potita
Late ſinitimis & gentibus imperitarunt.
Hæc ſecum dum ſollicitus ſub corde volutat
Romulus, & magno curarum tunditur æſtu,
Coniugiúmque animo versat, paruósque nepotes,
Nec iam confiliis potis est euoluere mentem.
Hinc genus incultum, genus inſuperabile bello,
Queis natura ferox, iam quando aſperrima quæque
Dididicit, non hi imperium, non fræna retractent.
Hos ſi iam prolis generandæ copia deſit,
Aut bello abſumi, aut lento tabefcere morbo.
Tantorum quid enim audacter fruſtráque laborum
Impenſis actum, ſi quæ ſua ſecla propagent,
Vnius exitio penitus ſubuerſa ferantur.
Non hinc æternæ ſperari præmia laudis,
Non decus aut famam, perituráque nomina letho.

Illinc

PHERETRIVS.

Illinc Romanos durus circumſonat hoſtis
Armis,inſque ipſos propè muros ariet at urbis.
Hos ſi vel placare queat,fi vincere blandis
Promiſis animos,aut pertentare precando.
Quæ demum inuidia augere incunabula gentis
Propagare urbem,robúrque aſciſcere in armis?
Ergo finitimas latè dimittit ad urbes
Delectos oratores,iubet ordine fari
Qui ſint,quid veniant,cuius præcepta faceſſant.

Intereà ipſe armis pubem deſignat agreſſtem
Sortitus numerum,& primæuæ robora gentis
Diuidit inſque maniplares,validásque cohortes,
Fortéſque armato legiones milite complet.

Addit ſubſidium pediti,misctéque cateruas
Florentes equitum,& magno quatit impete campos,
Agmina terna pari numeroque & viribus æquis,
Seſſorum lucent ſagulis crifſíſque decora.

Ipſe acies ſeruare docet,docet ordine ſigna
Rité ſequi,& conferre gradum,peditémque ferire
Cominus hoſtilem,ſiſtisque laceſſere in armis.

Sicut ubi geminæ fulgent bicoloribus alis
Direcſa buxo turmæ,pictæque slucent

Ordinibus variis peditúmque equitúmque cateruæ,
Stant inimicæ acies denſatis frontibus ambæ,

Mutuáque inter ſe necquicquam vulnera tentant,
Inneſtúntque moras & ludicra præmia Marti

Laudis amore cient:animis ſtupet inſcia pubes,

Inſpectans ludum,tranſmiſſáque verbera buxi

66

IVPITER

Collatósque gradus, lunatósque impete gyros.
Iámque oratores redeunt, resónsa ferentes
Dura tyrannorum: hos inter mandata Sabini,
Ceninésque dabant haud mollia, & ipse Quirinus
Non parua vulgi circum curfante corona
Incinctus trabea, folióque innixus acerno
Sceptra tenens, queis & fontes frenátque rebelles,
Hortatur fari quos det vicinia motus,
Quídue ferant memorent, quæ sit fiducia rebus.
Quos inter fandi Cocles docţi Simus infit.
Venimus antiquos pecorosa per arua Sabinos,
Contigimúsque locum, fteterunt quâ tecta superbi
Mollibus in pratis Tatij, veniámque precamur.
Postquam intromiſi & nobis data copia fandi,
Dicimus & patriam, nomen, pro auósque docemus,
Præferimus tædas, licitósque rogamus honores
Connubij, fidum & consanguinitate propinquum,
Spondemus fœdus: quo ſtent res cardine famur.
Rex contrà paucis ſuſpenſisque edidit ifta:
O genus incultum & durum Romana propago,
Quæ vos præcipites dementia cepit, vt vrbem
Moliri, nullo libeat munimine tutam?
Vos noua progenies nullis maioribus orta,
Fædere finitimas petitis fædúsque Sabinas
Poscitis, & vinclo noſtras sociare iugali.
An quia prædonum dotentur nomine nuptæ?
Aut nostro demus exitio ſocialia iura?
Scilicet hæc vestros maiores cura remordet.

Ite

PHERETRIVS.

Ite mea hæc regi vestro mandata referte..

Non nos hortati sumus urbem condere: nec nos
Suaſimus è filuis agrestum cogere turbam.

Quòd non pro libito cesserunt ultima primis,
Non nos incuset, nec enim incufare iuuabit.

Connubium petit, & viduatam ciuibus aulam.

Extimuit: ſpem ne ille alienis ponit in aruis?

Quin Albam repetat regnoſque abducat auito

Innuptas: illic potius confidere regna

Fas: non huc pactas alimus lætósque hymenæos..

Hæc tibi Cenines, aliique hæc optime regum

Mandant: hæc Tatio conſtat ſententia regi..

Quæ poſtquam accepit reſponſa relata Quirinus,

Vtque feros vidit populos, regémque ſuperbum.

Fædere non villo precibus non flectier ullis,

Æmula fed ſceptris aliorum ſurgere regna:

Hinc demum inuidiam enatam, rebúsque negatum

Iam ſeſis, iam tum ſurgentibus omne leuamen,

Nec bene apud veteres collectos ſtare colonos,

Quos iam maiefitas, regnique innata cupido,

Pérque tot antiquis deductum ſecula nomen

Florentis monuit ſperare incommoda famæ,

Exſtructásque iugum ſibi reri deſuper arces.

Hæc ſecum verſans, iam tentamenta relinquit,

Extemploſque dolos, fraudémque innectere certat.

Ergo in concilium ciues turbámque Quiritum.

Aduocat: huc tota paſsim diſcurritur urbe..

Nondum inſignibant direptæ roſtra carinae,

I ÿ

68.

IVPITER

Nec sensura patrum prudentes Curia voces,
Pieta coloratus gemmis radiátue Pyropo,
Fulgebántue auro summi laquearia tecti.
Nec dum tincta croco splendebant vela theatri,
Purpura nec circum sedes Melibæa cucurrit.
Aut circus populo belli simulacra ciebat,
Qui toto post barbaricas oriente subacto
Vexit opes, atque Actiaci monumenta triumphi,
Per medium fluuio missus cum Tibris amæno,
Hospita regna dedit pictis innare carinis.
Cernere erat puppes toto decurrere circo
Turritas: magno certatum est æquore campi.
Ardua stant dens per propugnacula turmæ:
Stupea flamma volat, volat vnà miſible ferrum,
Per miſtúsque ruit miles, ferit æthera clamor
Nauticus: & rostris ſpumat ſtridentibus æquor.
Vrgent Romulidæ, lætíque ante ora parentum
Vulnera non dubitant magna pro laude paciſci.
Tum loca ſenta rubis dumſque horrentibus altum
Non tanti nomen poterant ſperasse triumphi.
Ipsi tum ciues humili ſuccedere tecto
Aſſueti, & fului exuuias gestare leonis,
Aut panthere regi, vel pelle Libyſtidis vrſæ,
Hicque ſparo, iaculóque manus onerabat acuto:
Ille rapit validam armatus de more bipennem.
Iamque impunè ruit, volat ille impunè per agros.
Et magnum clamore premit in retia ceruum
Atque volutabris summi de vertice montis

Fulmi-

PHERETRIVS.

69

Ful wineos deturbat agens ignobilis apros.
Sin mos conciliis, aut res tractare feueras,
Ecce dabat pastoralis tum buccina signum.
Olli conden si iam circum compita inundant,
Intentíque astant, quæ nam sententia regi
Surgat, vbi moneat fessis succurrere rebus.
Ipse sedet, fectróque omnes compescit auito,
Donec conticuit turba, atque silentia facta
Verbis: tum surgens folio rex infit ab alto.
Audite ô ciues, & spes iam discite vestras:
Cernitis ut fastu ventofo concitus hostis
(Haud equidem libeat dignari nomine nullo
Fædere coniunctos alio sociósque vocare)
Iam responsa dedit, fidénsque ut sæuiat ultro:
Sæuiat ille quidem, verbísque exerceat iram,
Multa impunè licet: non Martem verba fatigant,
Nec bene apud fortes vanæ stat gloria linguæ.
Connubium petimus: quid enim petiisse iuuabit,
Irrita ludificent si nostræ fædera gentis.
Non nos vaftamus late populatibus agros,
Nec versam rapimus prædam, atque lacesimus hostem.
Non ea vis animo, aut cœptis fiducia rebus,
Quamuis subsidium, & bello fit viuida virtus.
Progeniem cupimus, petimus durantia regna.
Abnegat hoc hostis, vitam quoque denegat idem.
Quid vetat assumptis iam nunc tutamen in armis
Ponere: crudelémque ulcifci cominus hostem
Vaftatorem hominum, peftémque propaginis huius

I iij

IVPITER

70

Scilicet expectem dum stirps ab origine tota
Intereat, nobisque labor cadat irritus omnis?
Non sic maiores nostri cum classe tenerent
Italiam spreti: verum hospitióque Latini
Excepti, natámque tulit Rhæteius heros.
Nec sibi vim inferri passi, thalamósque petitos
Vnius ob furiam auferri, nec prole futura
Se defraudari, decus at virtute tuentur,
Et bello repetunt pactas, licitósque hymenæos.
Hinc emanarunt tandem Lauinia regna
Albaníque patres, deductáque fecula regum.
Hinc & progenies nostra, & fundamina prima,
Æneadúmque ultró iactamus origine stirpem.
Et dubitamus adhuc armis accendere Martem?
Quem (si quid veri) referunt cunabula nostra
Patrem: nec frustra Martis gaudemus honore.
Nunc ergo meliùs quo poſsit confieri res,
Verba mea attenti vestras dimittite in aures.
Non ego nunc ignominiam, fœdámque repulsam
Armis ulcisci, finésue inuadere conor.
Ne mihi ſit tanti durum certamen inire,
Nec veniat multo cum sanguine præda relata.
Adueniet poſthac vobis (ne accersite) tempus,
Cùm dabitur meritas inimico ex sanguine pœnas
Sumere, & imbellem conuincere viribus hoſtem.
Nunc tentare veto fortunam, tutius aptis
Irretire dolis, & cæcos fallere furto.
Haud etenim manifesta viam vis explicat armis,
Non

PHERETRIVS.

71

Non nifi vulnifico ferro obuia quæque metamus,
Incensisque acies regnet Vulcania campis.

Quin faxo vobis nullo sint parta labore
Connubia, hostileſque nurs impune relatæ
Pulchra prole beent, & vos veſtrósque minores,
Ludos ipse Ioui inſtitui Martique parare,
Auspicibus cæptorum operum, festósque sacrare
Rite dies, lætumque aris indicere honorem.

Extemplo certos vicina per oppida mittam,
Qui dicant cunctis Romanæ tecta patere

Vrbis ſacra ipſos ciues ſolennia ferre,
Intentam ludis pubem ſpectacla tueri,
Laxatósque animos paſsim exercere choreas.

Quod reliquum: mora ne qua meis nunc vlla ſupersit
Dictis, neu quæ ſegnities vos tarda moretur,
Hac quoniam ſtant ſeruatæ fundamina Romæ.

Vos cum prima ineunt læti proſcenia ludi,
Atque immissa foros pubes complerit agreſtis,
Intentique animos, intentíque ora tenebunt,
Maturate: dabit tacitum nam teſſera ſignum:

Ferte citi nuptas, date brachia, tollite matres
Hostileſque nurus: thalamis fine lege leguntor.

Ipse ego, ne veſtris quiſquam conatibus obſtet,
Subſidiis adero: mecum vnà robora pubis

Sæuos turbabunt hoſtes, in conſque globatos
Arma ferent, facilémque dabunt in tuta receptum.

Aſt alij tanto prædam ſeruate tumultu,
Atque domos circum ſedeat custodia fida:

IVPITER

72

Ne qua mora euersis moneat succurrere rebus

Sicubi fors: poſſint valida ſtipante caterua
Hostiles longè cuneos propellere tectis.

Nunc agite, & mecum lapſuras tollite vires:

Quisque ſui tecti memor eſto, & coniugis almæ
Terreri pudor ab fuerit: non Romulus hoc vult,
Vedra nec hoc patitur virtus: nunc ite theatri

Stipate, & duro contexite robore ſepta:

Audete: & quodcunque ferat ſors, fortia corda.
Vincant, aduerſſque potens constantia rebus.

Ipſe comes adero, nec quæque aſperrima ferre

Vobiſcum addubitem: ſtat Iuppiter æquus utrique.

Hac vbi dicta dedit, magna perſtante corona
Concilium rex dimiſit, turbámque Quiritum.

Nec mora: Romulidæ præcepta facessere iuſi

Inſtant ardentes: pars grandia voluere ſaxa

Moliríque ſtruem: pars tollere in ardua ſeſe
Collis Auentini, atque Palatini iuga ſumma.

Nondum regiſico ſurgebant culmina luxu,
Æratæque trabes ſtabant decora alta minorum.

Sed raris fuerant habitata mapalia tectis.

Omnia paſcebat late armentarius, atque
Proxima tondebant niueæ dumeta bidentes:

Ipſi conſueti paruo traducere vitam

Horrida gens cultu, ſed bello viuida pubes.

Iámque ſonat quercus, gemit exturbata bipenni

Fraxinus, auulſeque ruunt radicitus orni,

Inſtrepit ingenti ſub pondere faginus axis.

Ipſa

PHERETRIVS.

Ipfa volat furiis nuptarum accenfa iuuentus,
Nunc animis haurit spes, duraturáque regna.
Surgit coniugio fatalis machina, duro
Robore contexta, & querna compage reuincta.
Ardet inexpletum studiis Troiana propago,
Conſtipátque foros: ſcandunt tabulata ſubauras
Quæ poſt marmoreo texto, Pariísque columnis
Exornata patrum ſeruabat purpura ſedes:
At tum res tenues pauper Romanus habebat.
Imprimis hortator adeft, operúmque repertor
Romulus, exſtructæ quem iam fundamina prima
Vrbis, collectæque manus, & regia ſceptra
Condecorant, famáque insignem ad ſydera vectant.
Iámque dies aderat, conſtruétaque ſepta theatri
Auulſura nurus matrum complexibus, inſque
Deductura toros deſſonæ gaudia vitæ
Externos: nuptis lugubria dona futura.
Extemplo primus festos indicit honores.
Iliades, ramóque caput viridantis oliuæ
Cingitur: acclamant lætum pæana canentes
Intorta ciues redimiti tempora quercu.
Ilicet emanat vicinas fama per urbes,
Inter tam ludis Romam ſpectacla parare.
Vndique conueniunt agris effuſa iuuentus,
Quique colunt Ceninum arces, Gabióſque relinquunt,
Et quot Crustumeros, quótque armifonas Antennas,
Quique Fidenatum muros tenuere rebelles,
Omnibus intonfa innectit de more corona

K

74

IVPITER

Tempora: nec deerat Nomentani accola collis.
Venerat & Tatij iussu gens dura Sabini,
Vnà cauſa mali tanti venere Sabinæ
Hísque coma in nodum collecta, ſinúſque crepantes
Carbafei, & niueo pendent redimicula collo,
Ibant & proauos pariter regémque canebant.
Interea pubem diſponunt undique agreſtem
Conſeſſu cauſæ Romani, ipſíque referti
Agmine denſato permiſta ſedilia complent.
Nec deerant furtim queis inſpirauerat ignem
Cæcus amor, forma capti & iuuenilibus annis.
Qui lateri haud dubitent latus appoſuiffe puellæ,
Præcipiántque animis thalamos lætoſque hymenæos.
Hoc etenim cunctis edixerat ipſe Quirinus,
Ne qua moræ fierent tacito diſpendia ſigno.
Rex ſolio intereà ſublimis ſedit acerno,
Et iuxta aſtabant primæuæ robora gentis,
Quos numero ex omni tales ſelegit in ſus,
Vim facerent, Martémque inuadant ære canoro,
Sicubi res poſcat, pugnáque urgentur iniqua
Permiſti socij, atque fuga cogantur abire.
Inde vbi digeſta eſt toto vicinia circo
Conſeſſumque oculis cauſæ, turbámque ſuorum
Lustrauit, mentémque tulit circum omnia ſolers,
Actutum currens tacitum dat teſſera ſignum:
Nec mora: confefſim iuuenum manus emicat ardens,
Pars nuptas rapiunt: pars pellunt eminus hoſtem
Inſultántque toris, matrùmque amplexibus ipſas
Auellunt

PHERETRIVS.

75

Auellunt natas: facies fædiſſima rerum
Exoritur miſeris: furit effrænata iuuentus.
In ſyluam veluti cùm flamma rapacibus Austris
Incidit: egregiùmque alte populatur honorem
Ramorum: illa ruit victrix crepitante ſonore,
Ligna per & truncos viréſque acquirit eundo,
Iamque impunè dedit ſtragem, & via facta per agros.
Haud alia in septis circi confurgit imago.
At pubes excita agris petit auia curſu,
Crispant tela alij, ſudibúſque minantur acutis,
At longis alij certant propellere contis
Hoſtes, optatámque ultro diuellere prædam.
Mox conferre gradum glomerantes agmen in vnum
Harent Romulidæ, & connixi cominus urgent,
Cogit amor patriæ, laudúmque arreſta cupido:
Subſidio accurrunt ſocij firmántque cateruas:
Aſt alij rapiunt nuptas, thalamísque reponunt,
Interea vario miſcentur ſepta theatri
Luſtu: pars durum proturbant eminus hoſtem.
Inſtat vi patria Iliades, telúmque coruſcat.
Hortatúrque alios, reſonant plangoribus ædes,
Luſtifonísque armis & fæmineo vlulatu.
Stabant necquicquam percuſſæ pectora palmis
Matres, effuſæ crines & lumina mœſtæ
Demiſſæ in terram, optabántque abrumpere vitam.
Diffugiunt alia pauidæ, & ſele obice poſtis
Eripiunt oculis, aut poſt tabulata recondunt,
Horreſcúntque truces vultus, mutatáque iura

K ii

IVPITER

Connubï, & fortem multùm miserantur iniquam

At pubes circo paulatim excedere tota

Hostilis, referens vibratæ iurgia linguæ

Pulsatósque Deos, violatáque fædera lecti.

Deferuere vrbem, atque extra pomæria tendunt.

Vltrices secum curas sub corde coquentes.

O quoties mæsti torferunt lumina retro

Ereptas queſti tædas, & pignora chara:

Pignora poſt paulo Martem accenſura cruentum.

Romulidæ paſsim deuerueſcente tumultu

Absceſſúque hostis læti, raptóque potiti

Mente agitant thalamos, dulceſque canunt hymenæos:

Ipse suos collaudatos ingentibus ornat

Promiſſis rex, virtutémque accendit in armis.

Macte inquit tantos qui nunc peperiſtis honores

Inuitæque extorſiſtis connubia genti:

Hæc ſurgunt ciues primæ cunabula Romæ.

Hæc fatus, prædam ex æquo partitur in omnes,

Et dat habere cuíque ſuam qua lætificetur,

Et pulchra cernat ſuccreſcere ſtirpe nepotes.

Intere à iam finitimas compleuerat urbes

Fama, ſuos Roma pulſos fædatáque iura

Coniugï, abſtraeſáſque nurus, tediſque potiri

Romanos rapti dominos, gentémque ſuperbam.

Vndique coniurat celeri vicinia motu,

Conueniúntque armántque manus, Martémque fatigan

Indomitum, pænásque inimico à ſanguine poſcunt.

Princeps florentes cogit ſub signa cohortes,

Et

PHERETRIVS.

77

Et late Tatius vaſtat cultoribus agros.
Ardent ante alios Cenines eſſera pubes,
Quos tangunt nuptæ, raptæque iniuria formæ,
Et genus inuiſum, & deſpectum robur in armis.
Rex hortator adeſt, niueiſque exultat in armis
Acron Herculeus, Romanis finibus olim
Ingens terror, Romanóſque laceſſere bello
Ausus, Ceninum duc tor veniebat ab arce,
Æratáſque armabat ouans in prælia turmas.
Ipſe micans ſagulo incedit, crifiſque decorus,
Et ſpumantis equi calcaribus ilia pulſat,
Ferratum valido vibrans hâſtile lacerto.
Gens munita viris glebáſque inuervere ſuetæ
Horrent in iaculis, teretes ſunt aclides illis,
Et mucrone breui pugnant, ſæuóque veruto.
Scuta ſonant, ſubtérque pedes gemit excita tellus.
Olli ſigna mouent, ruit eſſera in arma iuuentus
Inſtantque ſolo, atque laceſſunt iſtibus auras.
Quam multi undiſono voluuntur in Atlanteo,
Aut mare Carpathio flucſus, cùm turbida ponto
Sæuit hyems, vertúntque Aſtri pluuialibus Hædis
Quantus Riphæis ſtridens incumbit ab oris
Et Libycæ nimbos Boreas prouoluit arenæ:
Clasſica pulſa iuuat, lituóſque audire ſonantes
Armáque tractare & telis inſueſcere dextras.
Quos ſimul vt vidit cupidos in prælia ferri
Acron, indomitóſque animi impauidóſque pericli,
Incipit his ſuper: O bellis exercita corda

K iiij

78

IVPITER

Nec quicquam iuuenes, vobis si fortia certum
Facta sequi, audentémque infracto pectore in hoſtem
(Quæ rebus ſurgat nostris fortuna videtis)
Proinus irruimus, & parta est gloria pugnæ:
Non Tatiij turmæ, non nos vicina morentur
Arma, nec adiunctum robur, validæque cohortes.
Eſt nobis pubes, ſunt fortia pectora bello,
Sunt dextræ inuiæ, & numerus, ſpectatáque virtus:
Et ceſſamus adhuc? Máſque hæc nunc ventilat arma?
Ille manus cogit paforum, armátque cohortes
Agreſſes, noſtrísque ſtruit ceruicibus arces.
Vnde hæc tam ſubito regnandi innata cupido?
Aut quæ tanta nouis ſurgit fiducia rebus?
An quia pro libito ceſſere iugalia rapta,
Excidium nobis hoſtis, bellúmque minetur?
Credo equidem, atque ultrò nostros inuadere fines
Iam properet, Martémque iniurius inferat ille
Quem generi inuifum furtiua cubilia matris
Condecorant, noménque addunt ventoſáque verba.
Scilicet & vanum ignauis ſtat gloria nomen,
Bellipoténsque Deus non fortia ventilat arma:
Haud pugnæ affuetum peditem trahit, aut eques olla
Bellator duro qui quasset verbere campos,
Gens melior furto, gens rapto viuere ſueta.
Quid nos ex illo grauius ſperare docebit
Quem ſua pæna manet commiſſorúmque luela
Vltricéſque iræ diuum, leſtique iugales?
Et nunc quòd viuit, quódque incunabula gentis

Molitur,

PHERETRIVS.

79

Molitur, nostróque auulſit fœdere pactas,
Gratia debetur nobis: nos irrequietos
Paſi quos decuit gentem exſtirpasse nefandam.
Eia ergo reſides animos, ſopitáque corda
Exercete viri, durúmque inuadite Martem.
Nec collectitius veſtrae nunc æmulus ultrò
Aſſurgat pастor virtuti, aut arma capeſſat
Impune, & tantis ſeſe iactauerit auſis.
Ecquis erit veſtrum, mecum qui vellere ſigna
Audet, & aduerſos primus contendere in hoſtes?
Non híc cunctando Ceninum gloria ſurgit
Armíſue aſcitis, decorantur nomina vera,
Nec quicquam virtus quæſitæ eſt indiga lucis.
Ite, & quas tandem ſæuo petiſtis ab hoſte
Viribus has veſtris freti nunc ſumite pœnas.
Hæc ubi dicta dedit, cunctantes increpat ultrò,
Verbísque accendit virtutem, & ſuſcitat arma.
Ardet ductoris monitis accenſa iuuentus:
Arma fremunt læti, ſtrepit omnis murmure campus.
Qualis apes æſtate noua dum cerea figunt
Caſtra fatigat amor ſtudiúmque exercet habendi
Florilegas: at miſſa fauis ruit agmine facto,
Et circum regem glomerat, pennásque coruſcat
Turmatim pubes fucos præſepibus arcens.
Talis erat facies legionum, talis & ipſe
Per medios incedit ouans, & vertice ſupra eſt.
Inſequitur peditum nimbus, denſatáque longum
Pectora limitem agunt, ferro telísque coruſca.

80

IVPITER

It cælo clamor, iámque omnis fluctuat ære
Tellus, & armigeræ signa explicuere cohortes
Campis in mediis, ferit æthera splendor ahenus
Sole laces situs: seruátqueærata tenorem
Latè acies: milésque fuis radiabat in armis.
Hic ut fortè Acron tardum præcesserat agmen
Crispans, hostilem in terram iacit eminus haftam.
Quantus nubigena adueniens de vertice celso
Montis Centaurus, Pholoënque relinquit opacam.
Sic iuuat ô socij hostiles subuertere fines
Ferte citi flammas, date ferrum, perdite gentem.
Hæc ait, irarúmque omnes laxauit habenas:
Collucent latè culti populatibus agri:
It longus flammarum ordo, paßimque peredit
Purpureum decus, & fata læta boumque labores.
Interea Romæ trepidus fert nuntius hostem
Aduentare ferum, & latè dominarier agris
Cenines, ſtragémque dare, atque exurere cuncta.
Aduocat extemplò duros in arma Quirites
Iliades: inflata citum dat buccina signum.
Non etenim mentis dubius fuit, arma parare
Vicinos rex, & Romanis dira minari:
Ipse fed hostiles inuadere noluit agros,
Contentus iam tum securè viuere parto:
Néue rudem longè deducere in arma Volonem,
Quem factum edocuit Martis certamen inire,
Et nudo tantùm decurrere prælia nifu.
Tum vero certare domi, & decernere ferro

Constituit,

PHERETRIVS.

81

Constituit, viréſque omnes effundere regni.
Vt belli ſignum Iliades indixit in urbe
Martiaque horribili ſtrepuerunt cornua bombo:
Romulide paſsim iam increbſcente tumultu
Pars ſuras ære includunt, & ſpicula preſtant:
Pars aptant capiti rubris caua tegmina crifſtis.
Ille ſparum capit, & thorace inſignis aheno,
In pugnam prodit, ferratáque pila retraſtat.
Aſt alius rapit æratam de more bipennem:
Flauentémque lupi geſtat de pelle galerum.
Hic fulget ſquamis, loricámque aptat habendo
Ære grauem, & ſeſe reliquis immiſcuit armis.
Olli iam glomerant circum prætoria denſi
Indomitam belli virtutem corde prementes:
Stant eircùm peditum cunei, miſtæque cateruæ
Florentes equitum, interlucebátque corona
Denſa, ſegéſque virum ſtrictis mucronibus horret.
Ipſe ardet, fulgétque pater Romanus in armis
Cui ſummo ſurgit flammans de vertice conus,
Igniuomæque lupæ ſtat ſuſtentata figura,
Argumentum ingens caſus: triplicémque ſuperne
Portat terribilem Cetis galea ærea crifſam.
Igne micant oculi, clipeóque inſigne paternum.
Iram circumfert pallorem, & lurida fata.
Dextra fraxineam vibrat Mauortius haſtam
Arboream, lateríque decorum accommodat enſem.
Eſſe ſui dederat Numitor quod pignus amoris,
Cùm linquens Albam peregrina inuiferet arua.

L

82

IVPITER

Iamque acies lustrat, versatque per omnia mentem,
Et nunc huc animum solers, nunc diuidit illuc.

Postquam digesto turmas videt ordine stare
Oblonga innitens hafta fic edidit heros.

Sinostra nosmet licuisset mente tueri,
Non foret ambigui Mars nunc certaminis author,
Nec quisquam prædas Romano verteret agro,
Aut nostris in cultaret bellator in aruis.

Námque (fatebor enim) non me fundamina prima
Vrbis molitum, cuiquam quia noxia starent,
Aut ultrò quò finitimis iniurius esset.

Sed me vestra salus rebus succurrere egenis
Admonuit: potiúsque hæc tentamenta pacisci,
Quam nostræ exstirparentur cunabula gentis.

Parua sub immensa quæ sese subiicit umbra
Matris, ventorum facile exturbata ruinam
Dat flamris arbor, penitúsque vuit male tuta,
Eandem cùm vires tellus firmauerit alma,
Haudquaquam eruere horrifonæ valuere procellæ.

Nobis nec pacis studium, nec defuit author,
Quídue intentatum, aut quid inaußum liquimus ultrò.

Prætulimus pacémque & vitas more precantum.

An quia delici veniam daret impius hostis?
Aut nostro immitis sceleraret sanguine dextram?
Credo equidem, & tantum nobis inuidit honorem,
Exstructæque recens urbi negat incrementa.

Proh pudor: ánne parum visum est subuwertere iura
Humana, & penitus delere ab origine gentem,

Bella

PHERETRIVS.

83

Bella nifi indicat, populabundúſque minetur?

An nobis tanti fuerat, rapuiffe iugalis

Vincla tori, illorum vt lethum ergo ſponte paciſci

Non dubitaremus, tantíque accendere belli

Cauſas, ſurgentémque vrbem in discrimina ſumma

Coniicere, externæ ſi nil foret indiga ſortis?

Scilicet incepto decuit deſiſtere victos,

Incaſſúmque queri tantum cecidiffé laborem.

Non nos iccirco iunxit fortuna laborum

Conſortes, vitam vt liceat traducere inertem.

Vrbe frui, raptíſque dedi connubia lectis,

Queis fine non noſtræ poterunt aſſurgere vires.

Vt maneat, fors hoc veſtrum hoc concedite ciues.

Iliades ego vos per mille ſequentia tela

Et rex & ſocius comitabor in arma volentes.

Non hâc iam ludi, non hâc ludicra petuntur

Præmia, queis licuit caruiffe & ſunera gentis

Cernere ſuprema, & cineſactis mænia bustis.

Hoc equidem voluens, potiùs committere veſtræ,

Virtuti ſtatui rem, quàm quid linquere inauſum,

Quod noſtri propagaret fundamina regni.

Quid valeant hostes, quid nos, non pauca pigeret.

Dicere, Romanis deefset modo viuida pubes.

Forſitan & numerus ſumus, inſidiáſque cubili

Tendimus alterius, nullíque accommoda pugnæ

Pectora geſtamus, cito deficientia Marte.

Non veſtrum quiſquam ſit qui putet hoſtibus eſſe

Aut molles animos, aut non innoxia corda.

L ii

PHERETRIVS.

85

Regem, mirantúrque ducem gaudéntque tueri.
Primus init pugnam factísque & nomine clarus
Hostilius, primásque datum illi ducere turmas
Et stricta hostiles cuneos inuadere ferro.
Postremas acies coërcebat Horatius, altum
A quo nomen habent seruatæ mœnia Romæ.
Iliades medio versatur in agmine ductor
Condenſatque manus: hunc pubis lecta sequuntur
Robora, & inuictæ comitantur in arma cohortes
Vix lapidem promouerunt ex urbe secundum
Romulidum cunei, fulgebántque ordine longo
Cùm procul aduerſo glomerari puluere nubem
Cernunt, mox piceo ſenſim euaneſcere tractu,
Et ſubtexere atra purum caligine cœlum.
Iamque propinquabant, radiatque coruſca tenore
Lato acies, atque æratæ fulſere cateruæ
Campis in mediis: tum lucida ſpicula ferro
Apparéntque haſtæ clipeiíque micantiáque æra.
Extemplo monuit turmas inferre pedeſtres
Hostilium rex: & lentè contendere in hoſtes,
Ne rapido curſu quaſſaret anhelitus artus,
Extinctóque pedes ferretur in arma vigore.
Nec mora: Cenines conspecto protinus hoſte
Sponte ſua, accenſíque ducis virtute, feroces
Contendunt curſu, tranſmittúntque impete campos.
Euolat ante alios Veles, pugnámque capeſit,
Hostileſque acies tentat, viréſque reſumit
Miſilibus: ruit haſtarum ferrugine nimbus

L iiij

84

IVPITER

Excidio veniunt urbis, flammámque minantur
Tectis, & ferrum tractant in viscera nostra.
Hæc & virtutem ignais accendere possunt:
Quid vobis? & quæ iam furgit conscia fama?
Ecquid in aduerfos valeant tot pellere clades?
Arma parate viri, gentémque excindite ferro
Quam non iam valuere preces, non flectere verba
Crudelis nostri ut saltem misere scere vellet.
Res vobis est cum paucis, fretique suis iam
Viribus, haud illi fulti socialibus armis,
Cenines audent victoria figere signa
Sedibus in nostris, ultróque accendere bellum.
Quare agite, & mecum sæuos contendite in hoſtes
Cum bella exposcunt res, & furit effera pubes
Hoſtilis, dirum non exaturata dolorem.
Quisque viri pro se nervos intendite ferro,
Nec vos indecores aliena cubilia monſtrent.
Audaces iuuit fortuna, fauebit & æquus
Iuppiter. inuiti quoniam ſpolia uimus hoſtem.
Hæc ait, alipedísque ferox premit ora lupatis.
Stat ſonipes: tergúmque ultrò submiſit herili
Dextræ haud inſcius, & regem ſuper excipit artus
Notos: inſultátque solo glomerátque ſuperbos
Gressus, atque volens fertur generosus in hoſtem.
Ipse ſedet, núncque huc læuos, nunc flectit & illuc
Dextros in gyros, ſpecimémque sui dat in armis
Romulus, accenditque animos præſtantibus auſis.
Ardent Romulidæ, & magno clamore ſequuntur

Regem,

PHERETRIVS.

87

Curæq; ultrices agitant, animósque ministrant.

Dixerat ille aliquid magnum mediásque volabat

Per turmas, clauáque insignis prælia obibat.

Non pudet agregem vix sustinuisse cohortem

O socij pecori affuetam, & silueſtribus antris.

Eia audete viri, durámque capeſite pugnam,

Nec vos ignauos illata iniuria monstret.

Talia iactantem Choritum clauáque furentem

Non tulit Hoftilius: fed magna cominus enſem

Vi rotat, & duro costas tranſuerberat iectu.

En tibi paſtores & quæ Cenine petebas

Arua, ſuperſtrato metabere corpore ſus.

Hæc filuëſtre genus pro verbis facta reponunt.

Dixit, & inſeto ferrum mucrone coruſcat

Obuia quæque metens, magnóque dat aggere ſtragem.

Iámque fuga turpi nudaſſent terga feroces

Bello Cenines, ni prima ad signa ſuorum

Vectus equo celeri, ductor reuocasset in arma

Acron: Quò fugitis per vos raptásque iugali

Desſonas lecto, hunc mecum tolerate laborem

O ciues: en queis bellum lethale minati

Tanti polliciti ultores vos affore rapti.

Fiditis an pedibus? quò vestri cura receſsit

Vobis? hac fædata tenent populatibus arua:

Illinc terga premit nostrorum raptor amorum.

Ferro rumpenda eſt via, qua denſiſimus urget

Iſte virum globus, hac vobis Acrona peremptum

Fata dabunt: pudeat ductorem terga dediſſe.

88

IVPITER

Ecquis erit mecum qui primus tendat in hoſtem?
An veſtrum immiti conſoffum vulnere Acrona
Cernere laus fuerit? faxo miretur & hoſtis
Virtutem, & nostro haud frustra ſe ſanguine iactet.
Hec ubi dicta dedit, calcaribus ilia pulſat
A lipedis, peditémque haſta moriturus & ipſe
Transadigit pectus, ferrúmque in corpore fixit.
Inde ardens alium ſtricto ſuperoccupat enſe.
Fit via vi: toto furit igneus æquore ducor
Ceninus, viréſque ſuis & ſuſcitat arma.
Ac veluti multos æſtu quem torrida fouit
Africa Getulus leo, denſa indagine pubes
Vndique quem cingit, quatiúntque cruenta per armos
Tela: furit: medioſque audax irrumpit in hoſtes
Dentibus infrendens, ſpumásque ex ore reieſtat:
Iámque ruit, caudáque latus diuerberat ultrò
Impauidus: telum frangens, hoſtémque lace ſit
Fulmineus: pulchrámque petit per vulnera mortem.
Haud aliter medios ducor Ceninus in hoſtes
Prorumpit: ſternítque viam præſtantibus auſis.
At ſocij virtute ducis, monitísque ſuperbi
Instaurant acies, rurſúsque feruntur in arma
Romulidum cunei, Ceninúmque agmina prima.
Hærent permifti iam, ſortitúsque virum vir
Plurima dimittant Mauortia pectora letho.
Sternit pes peditem: denſatáque copia inundat
Campis in mediis: ferit aurea ſydera clamor.
Ipſe furit, multósque cruento demetit enſe

Acron

90

IVPITER

Nec mora: sub sidio dimisit in arma cohortes
Iliades lectas: sequitur clipeata iuuentus
In medio fertur crista to vertice fulgens
Immanem gestans hastam Mauortius heros:
Quantus pugnaces cum Mars prorumpit in hostes
Seu Thracas inter mouet illatabile bellum
Siue Getas, cedunt acies turmæque furenti,
Sub pedibus que gemit tellus, rapidoque reiecit
Verbere concretam sonipes cum sanguine arenam.
Talis in aduerfos infestà cuspide ducor
Troiugena irrumpit Cenines, quâ globus urget
Densiorestiis quam campus inhorret ariftis.
Nunc agite ô iuuenes delectæ robora pubis,
Quos tangunt nuptæ, spretæque iniuria gentis.
En cessatis adhuc pugnæ immiscerier acri?
Nec iam vos ultrix sociorum cura remordet,
Qui tot victorum manibus cecidere subacti.
Nunc ô nunc audete viri, cum bella reffurgunt
Tanta, manísque expofcunt res & viuida corda.
Hæc ait, & dicto citiis se turbidus infert,
Dignus auis ataísque & tanto nomine clarus.
Direxere acies Romani, infractáque bello
Pectora reſtituunt, inclinatós que maniplos.
Qualis fluctiuago lentant cum marmore tonfas
De se si nautæ, & languent in corpore vires
Pace implorata diuum, precibus que fecundis
Lenior aura venit, curritque iter inſcia puppis
Et plenis pontum sulcans subit oftia velis.

Tale

PHERETRIVS.

97

Tale fuit seſſis Romani copia regis
Subſidium, viréſque animis atque addidit arma.
Ergo iterum magna inter se concurrere opum vi
Auſonij geminas acies videre ducéſque
Nec fuit indignum dotari ſanguine nuptas.
Hinc rex Iliades, florentes ære cateruas
In pugnam ducit: delectas inde cohortes.
Euocat Herculeus duc tor, viréſque ministrat
Ceninis, animóſque & fortia pectora bello.
Incurrunt acies: magnis certatur uſtrinque
Viribus, & ſeuis coëunt in vulnera telis.
Imprimis ineunt pugnam fulgentibus armis
Ante alios cincti reges, Martémque capeſſunt
Inſignes animis, inſignes flore iuuentæ.
Nam procul ut vidit multa inter millia ferri
Prouectum ad primas acies, & ſigna ſuorum
Ceninum regem, & toto dare funera campo
Romulus hæc prior incepit ſic ore precatus.
Iuppiter omnipotens cæptis ingentibus adſis,
Da pater hoc quatio, quod nunc penetrabile dextra
Telum, tranſadigi durum per pectus Acronis.
Sentiat inuiſtam quo nunc tutamine Romam,
Ceninéſque iugo diſcant inſueſcere noſtro.
Conuerſis miſer ut fatis nunc occidat ille,
Noſtram qui primus venit uſtator ad vrbem,
Imminet & sæuus Romanis arcibus hostis.
Ipse triumphal is tua figam ad limina templi
Noſtris poſt bello monumenta minoribus eſſe

M ij

9212

IVPITER

Armáque & infolito referam fpolia ampla trophæo.
Annuit oranti, partémque effudit in auras,
Sterneret ut letho regem non cuſpidis ictu
Ceninum dederat Deus, exuuiſque potiri.
Senſit conſeſtim in ſeſe iri magnanimus rex
Conſtitit: & ſpatium nactus tranſmittere campum,
Bellatoris equi duris regit ora lupatis
Et fleſtit: pariterque inſeſtam dirigit haſtam:
Ilicet incurrunt: haſtæ tenuere tenorem.
Ductor cornipedis pectus tranſuerberat ingens
Acron hoſtilis: ruit ipſe ab cuſpidis ictu
Romanæ: fuluáque ferox extenſus arena eſt.
Ocyùs hoc viſo gaudet Romanus, & acer
Deſiluit, contraque hoſtem pedes apparat ire.
Nec mora: correpto ſcuto ſe ſurrigit Acron,
Fulmineúmque caua vagina liberat enſem.
Hunc ſtirps Herculea, & generis promordia late
Nobilitant, curæque ultrices ſpretáque gentis
Gloria, & hoſtiles acuunt in bella cateruæ.
Illum Gradiuus pater, & cunabula prima
Exſtructæque recens urbis fundamina, fama
Egregium veſtant, ultróque in prælia mittunt.
Ergo ubi conſerto pede conſtitit acer vtérque
In pugnam: torui ceu forte in vulnera tauri
Concurrunt, ſeuos ſubigit quos bucula campis,
Immemoréſque ſui procul immemoréſque pericli
Vulnificis ſe inter decernere cornubus ambos.
Illi indignantes multa vi prælia miſcent

Alter

PHERETRIVS.

93

Alternántque ictus: lauit ater corpora sanguis,
Sub pedibúſque gemit tellus, roboántque propinqui
Colles: atque imis condunt ſe ſedibus amnes.
Haud aliter ductor Ceninus & acer in armis
Romanus, ſtricto coëunt in vulnera ferro.
Olli magna iam vi inter ſe prælia miſcent
Alternantque ictus: ſerit aurea ſydera ſtridor,
Vulnificúſque chalybs viſtus ſub verbere cedit.
Hic ut fortè Acron hoſtem ſuperoccupat, ecce
Fulmineum Iliades intentat de ſuper ictum,
Et ſerit: ille ſubit penetrátque per arma cruentus
Enſis, quæ caput annexa compage ligabat
Ceruix, & magno tandem de corpore ſtrinxit,
Cenini: inde alios alioſque elatus in ictus
Feruidus in ſequitur, totóque agit æquore victor.
Aſt illi denſis irrepit cæca tenebris
Nox, & dura quies languentia lumina claudit.
Genua labant, pulſúmque fatiſcit ab impete ſcutum,
Donec fatalem ſurgens Romanus in enſem,
Immanem fulua truncum prouoluit arena.
At Rex iam victor, iam cæſo cominus hoſte
Indomito, ſuſiſque ingenti ſtrage cateruis
Ceninum: primo rediens ſoluebat Eoo
Vota Ioui: bi niſque dedit thoraca petitum
Perſoſúmque locis tibi Iuppiter alme trophæum
Addidit, & clipeum ære grauem, præſraſtáque tela
Enſémque & galeam, & rorantes ſanguine crıſtas.
Hunc Coſſus ſequitur Veientis cæde Tolumni

M iij

94

IVPITER

Clarus Rex idem & genus alto à sanguine regum
Ducebat, latéque urbes ditione tenebat.
Nam pater Italiæ quondam frænauerat oras
Magnanimus, legéſque Hetruſca per oppida fixit,
Veiorum imperitans urbi gentiçue ſuperbæ:
Pòſt moriens nato mox debita ſceptra reliquit.
At non fors eadem quæ tum maioribus æqua
Eualuit diri mentem placare Tolumni:
Nec ſolio patrio, aut regno contentus auito
Vlteriùs tendit, maioráque viribus audet:
Vſque adeò inualuit regnandi dira cupido.
Non illi penſi quicquam per fàſque nefàſque
Quærere, diuinis humanáque vertere iura:
Et pacem & bellum tentat non viribus æquis
Infælix bello, pacis quoque perfidus author.
Idem Romulidum mauortia pectora ſæpe
Nec quicquam expertus, fractus multifſque repulſus
Cladibus, haud dubiæ mentem velamine pacis.
Diſimulat, patrio contentus viuere regno.
At non ægra diu mens recto infistere quuit,
Innatos renouat repetita perfidus arte.
Mores: ſtat ſtricto rurſus decernere ferro.
Intere à hoſtili prædas auertit ab agro,
Et ferro vaſtans & flammis obuia quæque.
Ille etiam miſſos repetitum ſeuus abacta
Legatos contra ius, contra & fædera pacta.
Pulſare eſt auſus veſana percitus ira,
Inſontiçue ferus perfundere ſanguine dextram.

Romulide

PHERETRIVS.

95

Romulidæ tantum indignati impune licere
Excidiúmque urbi, & genti fera fata minantur.
Ilicet ultrices acuunt in dura cohortes
Arma, & perfidix meritas iam sanguine poscunt
Hoſtili pœnas: ſtat ferro excindere gentem.
Fædifragam, impura dominatam ſtirpe tyranni.
Ergô denſatus iuſtis exercitus alis
Progreditur tandem, portiſque patentibus exit
Et vaſtis totum campis ſeſe explicat agmen,
Veientúmque agris infert victricia ſigna.
Nec mora: digeſtis Veiens occurrit in armis,
Inuiſumque hoſtem, propellere finibus ardet.
Stant acies vtrinque inimicæ torua tuentes,
Hoſtilíque odio intentæ: clipe atáque latis
Agmina pro caſtris denſantur luce coruſca
Ærata, ſtrictíſque ſeges mucronibus horret
Campis in mediis: fremitu procul omnia plangunt.
Tum demum in pugnam digeſtis ordine turmis,
Æquatíſque acies procedunt frontibus ambæ.
Nec dum & iam facies ſeſe explicat horrida belli,
Sed placidus mediis tantùm Mars ludit in armis
Iámque intra iactum ventum, cum nubila telis
Obſcurant: denſaque procul teſtudine cuncti
Excipiunt tuto venientes de ſuper ictus.
Postquam miſsilibus certatum est eminus: atque
Emissa ê validis ſunt pila minantia dextris
Protinus aduerſis inter ſe frontibus ambas
Cernere erat duris acies concurrere in armis.

96

IVPITER

Fit clamor: quantus cùm Iuppiter horridus in stat
Et latè nubes cælo deuerberat alto.
Exoritur lituúmque sonus, clangórque tubarum:
Tympana, raucoque sonant caua cornua cantu:
Olli collatis miscent iam prælia signis.
Fulmineis geritur gladiis res cominus: atque
Districto feriunt Mauortia pectora ferro.
Ingeminant iestus, simul indefessáque cædi
Mutua conferti exercent per vulnera tela.
Dant sonitum syluæ, gemitu nemus omne remugit,
Et procul in densis resonant conuallibus arma.
Insultat sonipes, quassatáque quadrupedantum
Pectora pectoribus rumpunt discrimine nullo.
Semianimes voluuntur equíque viríque per arua,
Largifluíque undant per terram sanguine riui.
Hinc exaudiri fremitus gemitúsque cadentum
Victorúmque minæ: sæuit Mars dirus in armis,
Et toto paßim victor dat funera campo.
Olli per ferrum intrepidi, per tela per hoſtes,
In cædémque ruunt proni cupidíque nocendi.
Hærent laxatis miſti cuneis, pede pétque,
Conſertíque viro vir: multa vi geritur res.
Iámque adeò æquato pugnatum eſt undique bello
Immotæque diu ſteterunt utrinque phalanges,
Cùm res Romanis fauit non læua triumphis,
Indomitúmque animi diſiectis contudit hoſtem
Signis, & penitus rem vertit funditus omnem.
Nam celeri prouectus equo qua prælia feruent

Accurrit

PHERETRIVS.

97

Accurrit dum subsidio, laxisque cohortes
Haftatos inter pugnaci milite firmat.
Vt vidit Coffus verfantem turbine dextram,
Et denfos inter spargentem fata maniplos,
Vtque cruentatum, vorare aspergine corpus
Perfidia scelerumque vomens malè fida venena,
Deuotumque simul caput effulgere tyranni
Indomitumque animi ferri, intrepidumque pericli
Non tulit ulteriùs, sed multa turbidus ira
Infert se medium, medios moriturus in hostes.
En ait: en nostro qui sanguine fœdera rupit
Fædifragámque manum in sœuas exercuit iras.
Iuppiter inuicto seruas qui numine Romam
Auertisque ferum Romanis arcibus hostem,
Tempore quo pubem malè fustinuere Sabinam,
Cùm primum infaustis pugnaret Romulus armis.
De super & victrix Capitoli ſumma teneret:
Hanc saltem ferro da nunc occumbere peſtem.
Ipse tui figam sacrata ad limina templi,
Armáque & exuuias hoſtis de corpore raptas,
Dixerat: & rapidis voluer currit habenis,
Pronúſque aduerſo procumbens pectore in haſtam,
Ingens ingenti pectus tranſuerberat ictu.
Extemplo turbat acies, fuſæque cohortes
Veientum, geminis Romana palatia palmis
Ornarunt: Coſſúsque ſecundum insignibus auſis
Romulidum exæquans Regi ſua fortia facta:
Ipse triumphata ſtatuit de gente trophæum

N

58

IVPITER

Tertius in sequitur fama quem gloria vexit
Sublimem, egregiumque tulit super æthera laude.
Ille quidem gestis non his, virtute nec impar
Nobilis è Marcellorum qui gente profectus,
Et proauos & auos, totamque ab origine stirpem
Præstanti fibus superauit robore dextræ.
Reppulit hic Gallum indomitum gentemque ferocem
Millibus inuectam multis, Rhenumque bicornem
Traiectam, excipiens duris proftrauit in armis
Virdomarümque ipsum spoliis tumefactus optimis,
Conferta occidit dextra, certamine equestri.
Virdomarum quo non fuerat præstantior alter
Flectere equum in gyros, sæuóque infuæsere bello,
Belgica vel forti tela intorquere lacerto,
Neu quisquam Belgas inter se æquauerit illi
Siue armare aciem, tectis seu fallere furtis
Hostiles turmas ignoto tramite cæcas:
Seu loca præripere armatis accommoda castris.
Occidit atque olli Latius, caput abestulit enfis,
Marcellümque manet iam debita palma trophæo.
Arma alij iactent, geminóisque è gente triumphos:
Cesserit haud vlli insignem spolia ampla referre,
Non seruata cui bis debet mænia Roma:
Itala contremuit quo motu maxima tellus,
Gallorum turbata metu, cæcoque tumultu:
Tempore quo Cimbri Romanis dira minati,
Excidiúmque urbi pariter gentiçue parabant.
Bis fusa acies pugnax Germania vidit

Victri

PHERETRIVS.

99

Victricéſque aquilas Gallo dare terga sequaci.
Italiam donec penetrantes agmine magno,
Millia quot voluunt procurua ad littora fluctus
Ionio in magno turbantes æquora Cauri,
Perdomiti Marij virtute ferocia corda.
In proprias demum non una clade repulſi
Diſectis fedes retulerunt signa maniplis.
Tertius hic ergo æquata virtute priorum,
Æratis templi defixit poſtibus arma.
Hinc orta ex ternis ſpoliis eſt cauſa Pheretri:
Siue quia ante ducem feriat dux omine certo:
Siue ipſi geſtant ex hoſtibus arma relata.

N. ii.

ECLOGA I.

101

Mæri tuum sœuos obitum ingemuiſſe leones,
Informéſque altis ſtabulantes montibus vſos,
Et rigidas etiam motaſſe cacumina cautes,
Vos testes, quorum paſtores numen adorant.
Fœlicem nimium hanc oram, fœlicia rura.
Dum te cultorem ſenſere per arua coloni.
Hæc penitus nobis quando fortuna receſſit.
Infœlicem adeò hanc oram infœlicia rura.
Hic aderas, aderant vnà & Fauni Satyrique:
Hic aderant Dryades, facileſque in vota Napææ:
Hinc aberas, aberant vnà & Fauni Satyrique:
Hinc aberant Dryades, duræque in vota Napææ.
Parcite paſtores, pecus ô cohibete petulcum,
Ne pergant vites dente attondere nouellas,
Quas viridi liquit turgentes palmite Mœris.
Quanquam (heu) fas nil inuitis bene vertere diuſ
Degeneraſſe putes, ipſis nunc ſemina ſulcis
Degeneraſſe putes etiam pecuaria cuncta.
Omnis iam tauris curuus iuga ſoluit arator,
Omnis & in latis errat iam bucula campis,
Immemor herbarum, & ſeræ decedere nocti.
Pro ſlauſis culmis ſubeunt, pro mitibus vuis
Sentéſque & tribuli, & ſpinis paliurus acutis.
Nos hic intereà mortis numerabimus annos
Rura graui ſegnes paſſi torpere veterno.
Labitur & tempus, labuntur ſydera mundo:
At non nostra tui labetur pectore cura,
Spiritus hos agiles vitalis dum reget artus.

N iiij

102

MOERIS

Quod supereſt, hofce in luctu tranſibimus annos,
Sera tuae nimium venturæ tempora vitæ:
Idem præpropero queſti decurrere fato.

Qualia populea mœret Rhodopeia Progne,
Extinctum ingeminans Irylum clamore ſub umbra.
Forſan & hæc mitis cælo Deus audiet alto,
Paſtorum inſpiciens verſas res funditus omnes,
Reſtituëtque ſatis ſegetes, & vitibus almum
Humorem, arboribúsque comas in pristina reddet.

Quòd ſi non facilis votis Deus annuat inde,
Te nos, hæc etiam deflebunt rura per agros.

Annuat & quamuis non indefletus abibis,
Vſque tui nostro figis ſub pectore curam,
Et tecum moriens hinc aufers gaudia nostra,
Sola mihi poterit mors hunc lenire dolorem.

Hæc Corydon: reſonant gemitu valleſque propinqui.

Reſonant montes, reſonant flebile ſyluæ:

Sub ſequitur querulo ſic demum pectora cantu.

Demulcens, viridi Daphnis proiectus in herba.

Daphn.

Vt quæ te primùm nobis non læua tulerunt

Aſtra diem, nimium ô multis exhaufte periclis,
Sic eadem quæ te crudelia fata tulerunt.

Illo non quadrupes libauit fluminis undam.

Nec repetita die ſolito præſepia more:

Inclusum ſtabat pecus in fœnilibus omne,

Te Mæri cupiens vitæ iam lumine caſsum.

Hinc aberat Mœris, Mœrin virgulta ſonabant

Te ſyluæ Mæri, te paſcua læta vocabant.

Læta

ECLOGA I.

103

Læta prius, nunc incultis tantùm horrida dumis
Credo equidem, & tanto tellus inuidit honori,
Nec nos hunc voluit nec quicquam ferre dolorem:

Hic quondam suberant riguis violaria campis
Muscosíque amnes lucíque & amœna vireta,
Pampineæque dabant curuatæ vmbracula vites.

Omnia sponte sua quondam tulit omnia tellus,
Nec nostri fuerat expers hic tractus amoris.

Te Mæri Daphnis: fuerit sua cuíque voluptas.

Nec te non, quamuis solitum mireris Olympi.

Limen, dispudeat pecoris diuine poëta,
Et pulcher tauros Admeti pauit Apollo

Vpilioque fuit primæui floris Adonis.

Quanquam (ô) iam libeat depromere condita mentis,
Quæ te tam subitò crudelia fata tulerunt?

Te procul vmbriferis fleuerunt Mænala Syluis,

Quáque niue affurgunt fœtæ Rhodopeiæ arces:
Iamque suum ereptum queritur sibi Phæbus amorem.

O quantus qualísque suum caput extulit ingens:

Quantus & in clipeum solitus confurgere fortis,
Dum tonat eloquio docæ sub Palladis armis,

Ægidáque horrificam quatit, heroásque refellit
Obscura regione, viámque affectat Olympo.

Mæri decus meritò nostrum, quo soSPite nunquam
Euerfas res pastorum nec rura fatebor.

Ipfa suum venerata Pales, pastórque Lycæus,

Hæc auerfati liquerunt numine rura...

Sæpe tuum afficiens tumulum, dum fortè viator

104

AMYNTAS

Seu pedibus tranfit sub iniquo fasce grauatus,
Magnorum seu longinquas dimiffus in oras
Imperio regum, tumidis fecet æquora velis,
Votáque pro reditu persoluat debita diuis:
Hoc præter penitus bustum non immemor ibit,
Sed tacitus fecum has fundet de pectore voces.
Fælices cineres quorum complectitur offa
Tellus: quos patrio voluit supereſſe labori
Nimbipotens: manet æternum manet inclyta fama.
Fortunate operum: tu nunc eris alter ab illo
Fælicis pecoris custos, fælicior ipse.
Vt pratis decori viola eſt, ut lilia campis
Purpura Narcisſo, maturæ vitibus vuæ
Temporibus nostris: sic tu decus omne fuiſti.
Te moriente simul perierunt commoda nostra.
Audiit has Tameſis ſera sub nocte querelas,
Et vitreis admiratus caput extulit antris:
Audiit: & Phæbi iuſit perdiſcere lauros:
Hæ referunt: procul inde ſonant gemitumque dedere
Et pulſæ ſonitu ſurgunt ad ſydera voces.
Vos etiam ex imis gemuiftis Naiades undis.

ECLOGA II.

AMYNTAS.

S Ederat æſtiuos nemora inter frondea folis
Declinans æſtus muſcoſi fontis ad undam,
Carmina per varios cantus meditatus Amyntas,
Dum

ECLOGA II.

105

Dum pecus in molli procumbens ruminat herba.

Illum admirati Fauni Satyríque procaces

Accurrunt: denſaque virum cinxere corona:

Vos quoque Hamadryades veſtris properaſtis ab antris,

Námque ſeneſcentis canit incunabula mundi

Quis rerum ſator: unde homines pecudéſque creati,

Quis deinde informi digeſsit ſemina mundo

Rerum elementa locans, terráſque librauerit æthra

Oceani terras incluſerit obice vaſto.

Quéſque vices tortos peragant errantia in orbes

Vt fratris ſurgat radiis obnoxia Luna.

Vt Phæbus curru duodenis ſedibus errans

Dimenſis anni percurrat tempora ſignis.

Quid demum hyberni properent ſe tingere soles

Oceano: tardámque trahant ſub gurgite noctem.

Sydera quid ſignent Arcturi, quidue Bootes

Pleïadéſque diéſque Hædorum & lucidus Anguis

Tempora quæ păſtor, quæ curuus ſeruet arator.

Addit Triptolemi præclara reperta per orbem,

Vt volucri inueſtus tranauerit æthera curru.

Cecropidúmque refert pænas, bis corpora septem

Annua natorum iuſſos dependere monſtro.

Dædalus vt tandem iuuenem direxerit arte

Cæca regens ducto tenui veſtigia filo.

Hinc Ariadnæum versat ſub corde dolorem:

Infælix Minoi, ab, quæ te inſania cepit?

Ille viam ventis Ægæa per æquora ſulcat.

Quæ non intereà latè loca queſtibus implet

O

106

AMYNTAS

Perſide deſerto te quærens littore Theſeu?
Ipſe ſuo demum miſeratus numine Liber:
Liber pampinea redimitus tempora fronde,
Omnis quem Satyrúmque chorus, Fauníque ſequuti
Frondibus intonſis circum caput inneſtentes.
Te cupiens Ariadne, tuo ſuccenſus amore.
Venerat & ſenior tardo Silenus aſello
Pallentes hederas, & miſta papauera quaſſans.
Illum adeò Armeniæ deductæ ſub iuga tigres
Sublimem rapido veſtant ad ſydera curſu,
Gnoſiáque ardentis nunc ſeruat nomina ſtellæ:
Subiicit, & ſeuas geminorum detegit iras
Tantalidum, & fratri quæ dona parauerit Atreus
Inſontíque ultrò ſædarit ſanguine dextram.
Prothinus hoc viſo nubi ſe condidit aſtræ,
Inuſiáque auerſus equos ſol iunxit ab vrbe.
Hinc addit rutilum voluentes naribus ignem.
Cum male commiſſas cohiberet reſtor habenas,
De ſuper & præceps raperetur nubibus actus.
Ilicet arſerunt flammis Peneïa Tempe:
Arſerunt Rhodope, celfiſque cacumina Pindi,
Ipſe pater donec ſummi de vertice Olympi,
Totam deſpiciens flammas depaſcere terram,
Fulmina terribili torquet flagrantia dextra,
Aurigámque ipſum pulſantem ſydera curru
Exanimem voluens cælo deturbat ab alto.
Adiicit & fletus & lumina mæſta fororum,
Dum tereti tandem circumdat pectora libro.

Inde

ECLOGA II.

107

Inde venenatos serpentis femina dentes
Armatófque refert duro de femine natos.
Nec te præteriit sæua de cæde relictum
Aspera mulcentem mouisse in mœnia saxa
Threiciis fretum donis, & Apollinis arte.
Hinc canit errantem nemorum per deuia Adonim,
Cursu dum lepores, certat dum figere damas,
Et ruere immanes contendit viribus apros.
Alma suum Venus hic non dedignetur Adonim
Flere, nec erectas ad sydera tollere palmas:
Artus cùm iuuenis multo complexa fluentes
Tabo, & crudeli fædatum vulnere corpus:
Quos non illa deos immiti saucia cura,
Quos saltus, quas non incufat denique syluas?
Illam adeò perhibent totas ex ordine noctes
Implentem, mæstis latè clamoribus Ornos
Deuia per nemorum, pérque inuia lustra ferarum,
Immemorémque sui solos errasse per agros.
Hæc cecinit magna Satyrum mirante corona,
Inflat dum calamos muscosi fontis ad undam,
Carmina per varios cantus modulatus Amyntas,
Donec præcipiti delapsus vesper Olympo,
Cogere oues monuit stabulis, hædófque petulcos.

O ÿ

108

ECLOGA III.

ASTYANACTÆA.

Damon.

Paufilypus.

P Rima leues non erubuit dare fistula cantus
Noftra, nec in Syluis fedes optare Thalia.
Cùm me in Aonium conarer tollere cliuum,
Et mollis manibus faestigia prendere fumma
Niteris incassum: non hæc tibi numine læuo
Visere fas loca Phæbus ait, nec scandere rupis
Ardua: non facilis venit hinc tibi lecta corona:
Tu mihi gemmiferi seruas qui cærula ponti
Indomitamque trahis Magaden victicia in arma,
Seu tu Taprobanen certas defendere Marte
Indorúmue paras arcere à finibus hoſtem,
Qui nunc armatus muros circumſonat urbis
En erit illa dies, quando auxiliaribus armis
Aggere signa tuo figam, gentémque rebellem
Communi ſternam Marte, & præſtantibus auſis.
Carminis intereà cœptum redeamus in orbem:
Paſtorum Muſam Damonis Paſfilypíque
Quam simul aduerſis ſtudiis dum tendere certant,
Hic melior cantu, hic bifores inflare cicutas,
In longum iactant, mulcentes carmine Nymphas
Dicere nunc libeat: Vix primos Lucifer ortus
Signarat iubare auricomo, tenebrásque fugarat
Cùm pecus è ſtabulis ſolito de more reducunt

In

ECLOGA III.

109

In paſtum, niueóſque greges in gramina mittunt:

Dum ros in dumis pecori gratiſimus humet:

Ipsi luftrantes oculis latè omnia circum

Sicubi vel quercus, aut ingens ilicis arbor

Surgat, & immenſa ramorum protegat umbra

Hic confederunt: tum ſic prior ora reſoluit

Pauſilypus: Quin, iam quoniam conuenimus ambo

Pau.

Et medium feruet violentior actus in orbem

Phæbus, alternis modulamur carmen auenis.

Sæpe etenim memini (fuit & tibi si qua voluptas)

Arguto ſolitum deducere carmine nymphas

Cum tibi certamen fuerat cum Thyrside magnum,

Vicforque auferres diuini præmia ludi,

Pocula bina sui dederat quæ pignus amoris

Antigenes, & erat laudari dignus vtérque.

Immo hæc si qua mihi potuit ſupereſſe voluptas

Da.

Effæto ſenuit paulatim in corpore tota.

Quandoquidem mihi non vires iam carminis author

Sufficit, aut animum Phæbus: nec me iuuat ipſum

Ignaros inter miſerum disperdere carmen.

Quin age, si quid habes nos quando hæc arbor opacat,

Pau.

Incurſumque lupi pecori procul arcet Agaue

Hic proſerre licet: nam & mihi carmina curæ,

Et me diij (si quid merui) fecere poëtam.

Quid canerem: nam nec ſubeunt mihi iurgia Codri,

Da.

Nec mihi quod certamen erat cum Thyrside magnum,

Hic tamen ille inter ſolitus ſtrepere anſer olores

Incipe: paſcentes ſeruabit Cherilus agnos

Pau.

O iij

JIO

ASTYANACTÆA

Incipe:nec diuine tui te carminis vnquam
Pertæsum ſit:erunt etiam tibi nostra viciſim
Carmina,queis magnum potui domuiſſe Sylotin.

Da. Dicite quandoquidem in denſa confedimus umbra
Quæ tantum tenuere neſas,quibus acta repentè
Has oras penitus liquerunt numina magna.
Dicite Hamadryades:quanquam nil teſtibus iſtis
Proficio:nec me tantùm iuuat uſque loquutum.
Lugete ô mæſtæ mecum,ô lugete Napææ.
O ſi fortè meus mecum nunc afforet Almon,
Quos gemitus,quas hic traheret de pectore voces,
Nec gemitus lacrymæque valent auertere culpam:
Nec talis nunc auxilij,aut tutaminis huius
Tempus eget:calamos inflent quos ludere par eſt.
Lugete ô mæſtæ mecum,ô lugete Napææ:
Haud ego credideram exigui ut poſſeſſor agelli
Horridus in iaculis,longinquis miſſus ab oris
Diceret:hinc veteres vos hinc migrate coloni,
Hæc mea ſunt:iuuat inſano indulgere labori,
Spiculáque in Getico torquere Cydonia cornu.
Lugete ô mæſtæ mecum,ô lugete Napææ
Iam nunc ſquammigeri horrebunt freta concita piſces.
Et vitreum longè Tameſim bibet Indus Hydaſpes..
Nunc certet bubo cygnis,capréæque fugaces,
Et timidi canibus ſocient ſimul agmina cerui,
Exæquétque Lino ſeuus ſua carmina Timon:
Timon in ſyluis,pelagi ſub gurgite Proteus.
Lugete ô mæſtæ mecum,ô lugete Napææ.

Sæpe

ECLOGA III.

III

Sæpe ego cùm effætus caneret frondator ad auras,
Nec dubitaret humo summum mandare cacumen,
Parcite, ô, dixi & viridem ne excindite truncum,
Ne pereant vestris disperdita semina rebus,
Nec reparata nouo surgant plantaria libro.
Lugete ô mæftæ, mecum ô lugete Napææ:
Arce pecus lymphis ne noxia flumina potent.
Túque procul nostras Melibæe tenere capellas:
Sis memor: ab viridi sub ceſpite, delitet anguis:
Horridus: infecitque undas mala gramina paſtus:
Lubrica conuoluens sublato pectore terga.
Lugete ô mæftæ mecum, ô lugete Napææ:
Redde mihi tete Phyllis mea sola voluptas,
Suffice mi frondes humilémque ê more geniffam,
Amaracum thymbrámque herbas infunde & olentes:
Hic mecum tenui libeat habitare sub umbra:
Aut tibi fi cordi non ſunt mea pinguia culta,
Hæc effæta tua pendebit fistula quercu.
Lugete ô mæftæ mecum, ô lugete Napææ,
Nunc Methymnæum impauidus fecet æquore pontum:
Curui ſubectus dorfo Delphinis Arion.
Exceptum quoniam falsa ſub proditione:
Præcipitem ſe puppi deturbant in vada nautæ.
Ille ſecans fluctus fouet Oceanitidas omnes:
Carmine Lesboo fretus fidibúsque canoris:
Amplius haud terris debetur gloria tanta.
Lugete ô mæftæ mecum, ô lugete Napææ,
Spargite purpureas violas, date lilia plenis:

112

ASTYANACTÆA

O calathis nymphæ, tantóque affurgite alumno
Vobis tantus honos, vos hæc curare decebit,
Nos tantùm famam híc aureis attollimus astris.
Lugete ô mæstæ mecum ô lugete Napææ:
Ibo, quæque Solonæo sunt condita versu
Nunc Cilicas inter Sicula modulabor auena,
Hæc tanquam nostri esse queat medicina doloris.
Quanquam nec lachrymæ nobis nec carmina profunt.
Iam luctum cohibete ô iam cohibete Napææ.
Hæc Damon: vos quæ responderit oræ vici sim
Pausilypus referens, vestrum hoc: dicite Musæ.
Parce metu Damon: non luctus tempora poscunt,
Non lachrymas: nec enim iuuat indulgere dolori.
Altera iam fatis voluenda superuenit ætas.
Aurea Saturni, redeunt nunc secula nobis,
Falcifer in Latio, armifonos intérque Britannos.
Aftyanax: manet hæc fama Aftyanacta, refusus
Vestque coloratos qua stagnat pontus in Indos.
Spargite nunc florum nimbos, nunc spargite nymphæ.
Alma Thetis rufum non dedignabitur alto
Pelea magnanimum vinclo sociare iugali.
Hunc mirabuntur vitreas Galatæa per undas,
Et Doris Spio Panopæáque Cymodocéque,
Et quot præterea Nereo genitore forores
Nymphæ omnes, pelagi decus Oceanitides omnes.
Spargite nunc florum nimbos, nunc spargite nymphæ.
Nascetur forma insigni cristatus Achilles,
Fama qui totum terrarum compleat orbem

Cuius

ECLOGA III.

113

Cuius in imperium iam barbarus ibit Araxes,
Horrebitque illum Eufrates dum fulminat armis,
Et victor populis dat iura: viámque recludit
Sydeream flagrans magni spes altera mundi.
Spargite nunc florum nimbos, nunc spargite Nymphæ.

O præstans animi iuuenis, tibi fundet odores

Sponte sua tellus, constratáque salfa quiescent
Cærula, dum fidens delectæ robora pubis

Deuehis in fines Colchorum ad Phasidis vndam,
Auratóque refers pallentia terga metallo.

Spargite nunc florum nimbos, nunc spargite Nymphæ,
Hæc quondam Parcæ Diui omnipotentis ad aram
Concordes stabili torquentes pollice fila.

Talia iußerunt fusis decurrere secla:

Voluentes quæ sint, & quæ ventura trahantur,
Quæque ignota diu potuit superare vetustas.

Spargite nunc florum nimbos, nunc spargite Nymphæ,
Mella fluent illi, rorabunt nectare syluæ

Turbidáque albentes deuoluent flumina lactis

Riuos, Affyriúmque feret rubus asper amomum.

Hinc aberit lupus, & maculofus terga chelidrus

Et tellus quæ non innoxia semina fundit,

Semina quæ sæpe infestæ legere nouercæ

Iurida terribili miscentes pocula tabo.

Spargite nunc florum nimbos, nunc spargite Nymphæ,
Iam pater Ænæas victicia signa refiget,

Sydereo flagrans clipeo: nunc condet in antro

Tityrus arma virum propter vaga flumina Minci,

P

II.4

ASTYANA CTÆA

Mæoniámque lyram pulſabit pectine eburno,
Dum simul Heroas canit, heroúmque labores
Sortitúſque altos quos pertulit ipfa iuuentus.
Spargite nunc florum nimbos, nunc spargite Nymphæ.
Multa tamen reſtant iam nunc peragenda ſub ipſo,
In mare purpureum armatas deducere classes,
Et latè circum caſtella ſedere ſub armis
Obſidione urbes premere, & circundare vallo.
Spargite nunc florum nimbos, nunc spargite Nymphæ.
Alter erit Simois, & pinguia culta rigabit
Xanthus: diſpoſitéque aderunt utrinque cohortes,
Et Rhæſi niueis ſtabunt tentoria velis,
Sentiet ipſe suas animoſus pectore clades
In decimum Danaos Héctor qui diſtulit annum.
Spargite nunc florum nimbos, nunc spargite Nymphæ,
Ipſe ferens Héctor læto ſpolia ampla trophæo
Turrigeras centum heroum ſtipante caterua
Vrbes inuectus, multo ſpectabilis auro,
Regalíque vnà incedet conspectus in oſtro,
Armaque quarta patri ſuſpendet capta Quirino.
Spargite nunc florum nimbos, nunc spargite Nymphæ,
Ibunt & pariter pueri innuptæque puellæ
Carminibus laudes atque inclita facta canentes,
Et festo circum reſonabunt littora plaſu,
Votáque perſoluent longæuæ debita matres.
Spargite nunc florum nimbos, nunc spargite Nymphæ,
O qui me gelido Parnaſi in vertice ſiſtat,
Aurea Phæbus ubi permulcet ſydera cantu,

Muſa-

116

THEON

Vidit caprigenумque pecus, niueáſque bidentes
Æquoris immenſi tondentes gramina læta,
Nec procul aëriam paſtores forte reductos
Ambos in ſpeculam, molles quam lenibus auris
Aſſlabant Zephyri, & circum viridantia Tempe
Lætas ſub tremulis texebant frondibus umbras.
Illi vocali mulcentes carmine ſyluas
Celfo ducebant de vertice Oreadas omnes.
Ac prior æquoreas tædas narrabat Amyntas,
Et vitreis reſonans Galatæam excibat ab undis:
Huc ades ô Galatæa tibi iam carminis orſus
Nympha decus pelagi, decus Oceanitidas inter
Nerine Galatæa roſa formoſior ipſa,
Candidior viola, depaſta dulcior Hybla.
Alter primæui referebat Daphnidis ignes:
Daphnidis & Mopſi, veterúmque recenſet amores
Paſtorum, varióque exhaußta pericula caſu.
Inſue vices hi dum læti modulantur in umbra
Accipiens cantumprocul ecce ſuperuenit Ægon,
Ægon paſtorum column paſtoribus antè
Notus, dum patrios ſua terra teneret amores,
Dilectúſque Theon vitales carperet auras.
Tum demùm ſtudij pertæſum pontus habebat,
Sæpius & flentem mæſtæ videre ſororés
Quas tenet Oceanus Nereo genitore ſub undis,
Dum chari queritur funus miſerabile amici.
Ægon. Fælices inquit queis iam ſua fata peraſta
Vobis parta quies: nec vos faſtidia longa

Fractáue

ECLOGA III.

117

Fracláue perturbant agitati murmura ponti:
Non terras alio peragrilis sole repostas,
Nec curas iuuat, aut acrem versare dolorem:
Hic æstus quando sua fit decedere soli,
Aut vos tondentes niueas dumeta bidentes
Latè speciatis securi, aut ventus inire
Ramorum monuit dulcem sub tegmine somnum:
Cùm longè querulis resonant arbus ta cicadis
Deductumue leui iactatis arundine carmen.
Hæc eadem potuit nobis fortuna manere
Mansiffétque utinam: sed miors aspera fatis
Interruptit iter, penitúsque hanc abnegat artem.
Ne tamen ô cæptos linquatis carminis orsus.
Sæpe etenim memini (fuit & mihi tanta voluptas)
Aut quercus solitum, argútæue sub ilicis umbra
Syluestrem tenui Musam resonare cicuta:
Cùm distenta domum pecus vbera lacte referret,
Et viridi exfructum tuguri de cespite culmen
Surgeret: illa meos tenuit tum tellus amores.
Quisquis es: inuifum non hic exegimus æuum
Hæc nobis placeant rura, hæc & amæna vireta,
Nos hic ætatis primos firmauimus annos
Prima rudimenta hæc tellus dedit: hæc eadem nos
Edocuit primùm bifores inflare cicutas,
Magnúmque erudiit canere Aſtyana cta per orbem,
Quæ nobis olim dederat bonus otia Daphnis:
Daphnis cuius amor tantum mihi furgit in horas,
Quantum purpureo noua vere repullulat arbos.

P iiij

Amyn.

II 8

THE ON

Sed tibi quid lucum mouet, aut quid adire labores
Impulit hosc, tuæ ut fastidia longa tenerent
Vitæ: fare age & hæc edisserere vera roganti.

Ægon. Dicam equidem: nec te quærentem multa morabor.
Ille meos quondam teneros qui vexit amores
Luce magis puero charus mihi, prima reclusit
Optatæ postquam solers fundamina vitæ,
Et gressus studio annixus firmauit herili,
Disparibus calamísque pedum dedit ordine ductum,
Et circum nodis operoso ex ære reuincnum,
Quo dare diuinos solitus fuit ante canores,
Panáque pastorésque sequi, lucósque virentes.
Primus & a decimo me tum annus ceperat alter
Cùm syluas docui magnum resonare Theona.
Nec domino ceſsi: quamuis iam gaudia pectus
Pertentent tacitum, & studio lætetur inani
Sensibus hos imis haustus, animóque reponens.
Creuerat vna ætas: primæ vos creuit in artus
Ignis, & in teretis signaui cortice trunci:
Cresces tu dixi: vos & crescetis amores
Hæc vbi vbi semper mea gaudia tellus habebit.
Nec longum tempus venit, & superobruit ista
Mifta repentino discors infania luciu.
Nam tantas cui ſperavi per soluere grates,
Æternæque miſer deberi præmia laudis,
Heu vitæ merito ſpes olim nostra futuræ
Occidit, & moriens euertit commoda nostra.
Hinc fluere, ac retro ſimul omnia lapſa referri

Interiit

ECLOGA III.

119

Interiit pecus, & pecoris ſpes annua proles,
Inque ſuo tellus mentita eſt ſemine vires.
Quid facerem? nam iam caſus consſorsue laboris
Haud ſuper vllus erat mihi, curarumue leuamen.
Sub ſedere ignes ſoliti, ſenſimáque medullis
Elapſa eſt ſflammá, & moribunda receſſit in auras.
Crudeles ſyluas dixi, crudelia rura:

Vos teſtes Fauni, & fluuialia numina Nymphæ.
Deſerui incæptum: lucóſque exoſus ad vnum
Quas ego non oras, quæ non loca queſtibus altis
Impleui, ſolíſque erraui mæſtus in agris
Agris & teſquis & littoribus deſertis.

Verum ubi nulla datur mentem exuperare poteſtas,
Nec potis eſt animus ſæuum lenire dolorem,
Alterius ſtudíj (quanquam nec me iuuet hilum)
Pro ſequor infælix paruum noménque decúſque.
Et nunc huc tendo nunc illuc carbaſa ventis,
Inque meum moueo lucſum Nereídas omnes:
Hæc vitæ ratio, noſtrorum hæc ſumma laborum.

Quin age: quandoquidem noſtras venis hoſpes in oras,
Hic paſtorali libeat ſuccedere tecto,
Rosida ſunt nobis ramis pendentia mala
Sunt & caſtaneæ, nec deſit copia lactis.

Quod ſupereſt: hæc nobiſcum ſub tegminis umbra
Nunc recuba: mæſtúmque para lenire dolorem:

Nam tibi non penitus ſtudium hoc de pectore ceſsit.
Atque equidem memini quondam cùm finibus iſtis
Sedibus è patriis excitus in hoſpitis arua

Amyn.

Lyci.

ECLOGA IIII.

121

Non indignus honos, calamísque inſueſcere saltus
Innocuum foret: ipſe bonus petit otia Daphnis:
Otia queis fruimur, ſolidúmque haurimus amorem.
Aſpice nunc quanto confurgant palmite vites,
Rideat vt tellus, & germine turgeat alma,
Floribus vt variis depingat Dædala vires,
Purpureúmque decus, lætósque effundat honores.
Sponte ſua veniunt nullo cogente ſub auras
Omnia liberiùs: nunc omnis parturit arbos:
Nunc redeunt ſegetes: nunc formofiſima ſecla.
Omnia quæ meruit Daphnis: moriturus, & inquit,
Hæc olim noſtri vobis monumenta manebunt.
Inſere nunc Lycida malos, pone ordine plantas,
Carpent ſecuri victus tua poma nepotes.
Ampliús haud priscæ ſuberunt vestigia fraudis,
Nec iam thoricremas vectabit nauita merces
Diues odoriferos prouectus ad ufque Sabæos:
O qui me Peluſiacis nunc fiſtat in oris,
Lata papyriferi qua ſtagnant oftia Nili,
Speſtent regiſco ductas ad ſydera luxu
Pyramides: aut qua diues fortuna ſepulchri
Stat Mausolæi: quirem tum dicere ſaltem,
His tu dignus eras: ornarémque inſuper ipſum
Purpureis florum ſertis lætabile bustum:
Nec dedignarer tumulo ſuperaddere carmen.
Daphnis ego fama nunc ufque ad ſydera notus,
Fælicem exegi vitam fœlicior ipſe.
Salue magne parens, noſtris regnator in aruis,

Q

ECLOGA IIII.

115

Nam tua quæ quondam surgebant culmina ad auras

Dum patriam remeans externis degis in oris

Clauſa ſub informi limo nunc poſſidet alter.

Dixerat hic aliquid magnum, & vim haud abfore verbo

Crediderat ruri ſuccedens inuidus Hemon.

Paſcite vt ante greges: nobis nam gloria tanta,
Debetur: poſcunt iterum ſua rura Theona.

Dixerat hæc Hæmon: luſerunt ſentibus arua,
Sentibus & tribulis & vulnificis vepretis.

Cinge peregrinam circum tua tempora vittam

Damon, & paſtoralis circumtegat alte

Obductus talis pero, geſtamina quondam

Illius: his hædos ſuerat cohibere petulcos

Vitibus, & pecudes nocuis arcebat ab undis:

Hæc tibi nam ceſſit curis deperditus Ægon.

Finibus his ego te vidi pulcherrime rerum,

Montibus Arcadiis facilem deducere Pana,

Primus in agresti cecinit qui carmen auena.

Cùm tu ſollicitum geſtans in rebus egenis

Pectus, quam non Phillyridis deprompſeris artem

Chironis: docuit nam doctus talia Chyron.

Et dixi: magni ſpes nobis altera ſurgis,

Saltibus in variis cum paſcua læta tenerent

Pergite, ait, fluuio pecudes merſare salubri,

Ne mala per totum ſerpant contagia vulgus

Hæcque Theon: diſtis ſtultus ſubriſit Opheltes.

Nunc ego Idumæis referam tibi gramina palmis,

Nunc carpam ſolers teneros ex arbore ramos,

Qüi

THEON

124

Omnia quæ nostri statuam tibi pignus amoris.

O tibi si longè fuerint mea carmina cordi,

Tum longas quirem diffundere voce querelas.

Interè sola percurram cærula pinu

Fluctibus æquoreis mæstum solatus amorem,

Agrorum quoniam extinxti de pectore curam.

Vt riguis decori suberant violaria campis,

Vtque aruis segetes, hortisque rosaria amænis,

Tu decus omne meum, pastoreſque inclitus inter

Nominis æternum meruifti nobilis æuum.

Plura dolor prohibet: preſſóque obmutuit ore.

Carmina digna Theone tuo ſunt: dignus & author,

Diuinúmque canis carmen diuine poëta,

Par deſiderium, ſimilis nos cura remordet,

Non tua laus ultra potis eſt extendere ſeſe.

Surgamus: nam denſa nocet cantantibus umbra,

Vmbra grauis taxi, deuexum claudit Olympum

Vesper: præcipitánſque cadit ros noxius alto.

FINIS.

IN ARATVM AB ALE-
NO ANGLO VERSVM.

C Vm sole & luna semper fore dixit Aratum,
Dum caneret teneris Nafo iocofa modis.
Non tamen ille ioco tunc vaticinatus inani
Verba tot eſt certam non habitura fidem.

Iam ſolis lunæque vias dum lustrat Aratus,
Littore ab Eoo venit ad Hesperium.

Iam Cicero Latiis, & iam Germanicus oris
Verterat Aufoniis carmina Græca ſonis.

At nunc ecce alium cum sole perennis in orbem
Trans maris Oceani venit Aratus aquas.

Nunc vt Arioniam Siculus per cærula Delphin
Dicitur in tergo ſuſtinuiffe lyram:

Sic tu Delphinus velut alter Alene Britannus,
Dulce vehis patrium per mare vatis onus.

Sed non vt Siculi, ſic littoris ora Britanni
Vllius inſesta eſt ſraude latrocinij.

Nec, Methymnæo vati quod contigit olim,
Quæſitum terra detrahit vnda lucrum.

Portubus eſt illis, eſt illis ſemper in vndis,
Gens hominum doctos prona fouere viros.

Quos Hertfordiadum Muſis domus alma tuendis
Auget larga ſuis auxit & uſque bonis.

Hanch abet, & Comitum te prime Semaure, benignum
Littus Arateæ portitor iſte lyræ.

Carminis hinc pretium, quantum non ſumpſit Arion,
Sumet Alenus, & has tutus habebit opes.

I. Auratus.

ΕΙ ΆΡΑΤΟΝ ΆΛΗΝΟΤ
ΒΕΙΤΑΝΝΟΥ ΕΜΙ ΗΡΑΜΜΑ.

Αἰέν ἄμι ἤλιω μήνη τε ἔσεστι Ἀρατομ
Ναίσων πείν τσοτ' ἔφη παιδνὰ μελιχόμη.
Οὐ μὴ ποίζω μὴν ἐν ἐνέασσε μὰ ὅσα μαρὰ καρεῖν
τόσι, καὶ ἀγνοῦσι πᾶσι ὄφαν ἔπ.
Ἐἶναι γὰρ μήνης τε πέλων δύον, ἤλιου τε,
Θῆν ἀπ' ἤως ἤλεν ἐφ' ἑστείλω.
Ἐἶναι καὶ κινέσων καὶ Γραμμαῖος μετένειαμ
Αὐσονδα αὐσονίοις γραμμὰ μέλη μέλετι.
Κωδ. δ' ἄρ' ἄμι ἤλιω ἤπειρομ Ἀραχθς σο' δὴν
ἀκανοποί ἑοῦ ἀπ' πωέμω ἔμωνε.
Κωδ. ἀ τ' Ἀεινίλω κινάξω λ· πάνταν ἐσ' ὦμηδ
τὸν δελεῖνα λοὸν φασὶν ἀνειάμνω,
ἐν ὅσι γὰρ δελεῖνοι δίκιω φίλ' Ἀλωνε βειτάννου
μουσσπόλου δὴ ἀλὰ φάρτω μὴ λῆς καλιβρόμ.

Καέρολες ὀὐρέν-ο-βίθ.

SONET PAR YVES DESFORGES

A SON AMY ET COMPAIGNON

NICOLAS ALLEN.

Tu ne pouuois choisir un suget plus durable
Que celuy que ce Grec traitta premierement.
Tout autre s'enuiellit, vainqu du changement,
Mais nous voyons du ciel l'ordonnance immuable.

Tu ne pouuois choisir vu Seigneur plus aimable,
Pour sacrer ton labeur: Arat plus doctement
Ne se pouuoit traduire : ainsi heureusement
Viurez, tous trois heureux, d'un suget memorable.

Donques mon cher Allen, soit loué le Seigneur,
Qui prend soing des humains, & nous a faict cest heur
De nous rendre tous deux seruiteurs d'un tel maistre:

Qui n'a rien de plus cher que d'aimer la vertu,
Dont chacun le cognoist tellement reueſtu,
Que ſi morte elle eſtoit, il la feroit renaistre.

IN PERICVLIS CONSTANS.