XX

APERÇU SUR LES MANUSCRITS LES PLUS REMARQUABLES.

(borghilldi). nn = nd: ańſpioll, anſvór (anſdvor).

z = 1, s: gvllz, manz, fuŋvarz, hinzt; (hiorvarbſ, fvgſl); 2, 6s, ds, ts, tns: orz, langbarz, lanz, veiztu, vaz = vatns, (veitztu); 3, sk (sc), st: lez, seldvz, fødaz, glediáz, pičiz, (barſc); 4, ss: piazi.

Ψ = maθr: Ψ engi = maθr engi dans le fac-
simile 1. 28 (voir plus haut p. xvi).

L'orthographe est en général assez bonne, ce-
pendant bien loin d'être conséquente; de même que
l'écriture qui est faite avec une bonne main très
lisible, elle porte l'empreinte de la haute antiquité,
et nous prouve que le manuscrit n'a guère pu être
écrit plus tard que le milieu du 13e siècle.

II. SNORRA EDDA, no 2367 in-4to de l'ancienne collection de la bibliothèque royale de Copenhagen, nommé comme celui qui précède, codex regius; ce parchemin curieux appartenait en 1640 à un certain Magnus Gunnlaugson qui était valet à l'évêché de Skalholt en Islande; l'évêque Brynolf Sveinson le lui acheta le 31 janvier de la même année; plus tard il l'envoya en Danemark en cadeau au roi Frederic III à qui il offrit en même temps le codex déjà nommé de l'ancienne Edda avec plusieurs autres codex islandais. Ce manuscrit compte 55 feuillets ou 110 pages, petit-in-4to, avec environ 36 lignes non divisées à la page. Le texte est partagé en chapitres et en moindres sousdivisions; les chapitres ont des initiales grandes, dessinées à l'encre noire ordinaire que l'on prépare en Islande avec une espèce de terre particulière qu'on appelle sorta; il y a des espaces laissés en blanc et destinés à des inscriptions qui ne sont nulle part lisibles, mais qui du moins en plusieurs endroits semblent avoir existé et avoir été écrites en lettres rouges. Le commencement du manuscrit s'est perdu; nous avons par cette raison emprunté du codex Wormianus l'extrait du chap. 8c de la préface et la première partie du ch. 9e, jusqu'à l'endroit où le codex royal commence par les mots: er vèr köllum Skjöld (voir p. 46 a, l. 3). Les différentes sections du livre commencent par des initiales semblables en grandeur à celles des chapitres; après Formáli vient ainsi à la seconde page de la partie qui nous reste Gylfaginning, ensuite Bragarœdur

avec Eptirmáli, Skáldskaparmál et Háttatal, section
qui termine dans ce codex la collection de l'Edda;
on y lit cependant encore en supplément de la
même écriture la Jómsvíkingadrápa, qui a été
publiée dans les Fornmanna Sögur, vol. 11, 163-176,
et Mansaungsdrápa, très ancien poème qui n'a
point été publié.

Le facsimile représente p. 60 du codex; il
commence par les mots de Skáldskaparmál, c. 42:
pá kom honum í hug at svá sem haukrinn (voir
p. 57 b, l. 13) et continue jusqu'aux mots: flaums
pá er fjörvi námu fólghildar (p. 60 a, l. 8).

PARTICULARITÉS ORTHOGRAPHIQUES: a = o, à, á:
sva, hanum. á = á: vázk, hár. é = è: lét, (fe).
ó = ó: þórf, (þon). ç = ú: hvf.

æ = 1, e: væl, æxingi; 2, è: vær, (ver).

e = 1, i: kofte, æiner, (kofti, bragi, lagði,
hafþi); 2, æ: vere. ę = e: hæblinda. i = y: ifir,
firir, fkildv, reiðr, (skýldu).

a, av = 1, ö: all, fagn, dægg, land, fagv,
andv, faþur, haſoþ, hægni, farli, navfn, havll, ravdd,
favk, favrli, havſþu, favþyr, havſut, (høfvø, hovfød);
2, au: hækr, læs, flaut, bæð, nát, hergavtz, lavs.

o = 1, ö: mioc, hond, born, fkioldr, fiolþi,
fimfiotli, (hønd, havnd, bavrn); 2, ö, e: ígognvm
(gagnvm, gognum); 3, u: komo, (komu, fþurþu).

g = 1, œ: Hqnir, (fætr); 2, o: hørfa; 3, ö: gll,
kglutl, høfbì, vølvfgf, tøll, all, vavlvngf, volvfnga:
4, ó: hordqmr, hlødyniar; 5, á: vøn; 6, á: i gni
= í ánni; 7, ey: fþins = seydinn.

c=k: sic, mioc, toc, vacna, (feck, fek, fek, geck,
drack, ecki, vakna, þiciaz, iormvnreckr). q=k:
qvaþ, nocqvor, kvicqvendi. k=g: kunikt.

ð, þ = d: hvldr, dvalþiz, fiolþa, hæmpir, lidðfemð.

ll = 1: miollnir (vildi, fkyldi, fvanhildr, allt, alt).

vr = r finale: gengvr, tryggvr, moþvr = módr.

z = 1, s: gullz, orðz, heftz, agætaztr; 2, 6s,
ds, ts, ns: æztr, hroz, fornioz, lops, vatz; 3, ðst:
siz = síðst, sízt, 4, sts: heingez = Heingests; 5, sk.
st: bioggvz, quoþuz, letz; 5, zt: hafa fetz, klætz.

A en juger par la forme des lettres et l'ortho-
graphe, ce manuscrit date d'une époque reculée,
probablement environ de l'an 1300; il appartient
incontestablement aux plus curieux des manuscrits

XXI

islandais, quoiqu'il ne soit nullement écrit partout
avec correction ni avec autant de luxe que le co-
dex Wormianus.

### III. SÓGUBROT AF FORNKONÚNGUM I DANA OK SVÍAVELDI.
Cæ fragment conservé sous le nº 1Eβ in-fol. se compose en tout de six feuillets en parchemin in-quarto; c'est un morceau d'une plus grande saga, mais on ignore combien il en manque au commencement et à la fin; il y a encore au milieu une lacune considérable qui cependant ne dépasse guère en étendue plus de deux feuillets liés ou quatre pages, ce que le contenu semble nous prouver, autant que la circonstance que les parechemins islandais in-quarto contiennent rarement plus de 8 feuillets, attachés en un cahier. Les pages sont écrites de lignes entières dont il y a environ 30 à chacune. Les chapitres ont des inscriptions en encre rouge et des initiales plus grandes. Le fragment est accompagné de quelques feuillets écrits de la propre écriture d'Arne Magnusson; nous en apprenons qu'il a regardé ce fragment comme une partie sauvée de la Skjöldungasaga qui a été perdue; il fait ainsi la remarque d'avoir lu dans un livre tenu à la visite de l'évêché par Olaf, évêque de Holar, vers l'an 147* que la Skjöldungasaga était inscrite à l'inventaire du couvent de Módruvellir (Módruvalla klaustrs máldagi). Des indices intérieurs et extérieurs nous prouvent que l'âge du présent fragment ne peut guère remonter au-delà du 14e siècle; la rédaction en appartient tout au plus au milieu du 13e siècle; mais il est très probable que ce document, de même que þátr af Ragnars sonum (édité dans les Fornaldar Sögur Norðrlanda 1, 343-360), peut être aussi une partie de la saga Rólfs konungs kraka (ib. p. 1-109) n'est qu'une rédaction plus ou moins libre de la Skjöldungasaga perdue dont nous parle Snorre Sturlason dans l'Ynglingasaga, c. 33.

Le facsimile représente la 7e page du frag-
ment ou la première après la grande lacune du
milieu; il commence par les mots: ... ma í hernað
ok á einu hausti (p. 77 a), et continue jusqu'aux
mots du ch. 7: máttu menn gánga þar (p. 78 b, l. 13).

PARTICULARITÉS ORTHOGRAPHIQUES: a=ó: aðrum,

starkaðr (storkuðr=Störkuðr). æ = e: æigi, æiga
æyda. e = 1, æ: sekti, ageta; 2, è: uer, ueli.

w = 1, ö: mannun, tvw fox; 2, au: hyfti,
drumr, gütland, æftriki (laug, kerlög).

o = 1, ö: miok, ol, oll, hiortr, uoll, fok, lond,
danmork, viðforli, hilditön, hofdingi, uppfolum,
donum, fodur, oðrum koppum, hofðu, (fok, lund,
hilditaun, hæfðu). 2, u: rekio, eyionni, sior (étin-
celles), fylgor, (konu, morgum, logðu, horðuz).

o = œ: brodr, nafubotr, hrorekr slönguand-
bægi, kónagarðr, özti, hógr, vapnuför, frókni, rodduz,
fokir, doma, kófa, mórflki. (þrænflki).

u = 1, v: uon, ueislu, uinum, uetra, fiouar,
fuiþioð, tuunutl = Tvívívill, huiti, uetfra, uar,
uakn-
aða, uel, uiða; 2, f: ouan, gæteluar ok ræmeluar,
tyruingr (ofan, elfar).

ð=d: fkildiz, dreymði. ðr=nnr: Fidr=Finnr.

k, k = kk (ck): fek, gek, gak. ll=1: balldr,
karll. r = rr: her, hven, ragnar, iuar.

z = 1, s: raðbardz, likligaztr, uitraztr; 2,
ðs, ds, øzti, minzt, lanz; 3, ðst, tst: foz, lez;
4, sk, st: synaz, dualdz, kuez, eigaz.

Nous avons remarqué que dans un endroit du
ch. 9e il y a un espace ouvert pour deux ou trois
mots que le copiste n'a su déchiffrer dans l'ancien
codex; en d'autres endroits on reconnait qu'il a
imité des traits de plume qu'il n'a su lire avec
certitude. Ainsi au ch. 7e (p. 78 b, l. 12, cfr. la
note 3e) il parait qu'il n'a su lire le mot cœgga du
texte qu'il a suivi, et que c'est en imitant ce qu'il
n'a pas compris, qu'il a écrit fœgia (voir la der-
nière ligne du facsimile); le k était rendu par c,
et croyant que le son de cette lettre devant o
était celui de l's, il a par erreur choisi cette
dernière lettre f.

L'écriture se distingue par ses traits réguliers,
et l'orthographe n'est pas moins bonne; on voit
qu'elle s'appuyait sur un fond grammatical et qu'elle
se recommande par une correction peu commune:
en plusieurs points essentiels elle suit avec beau-
coup de conséquence le système orthographique
qui nous a paru le plus correct et que nous avons
par cette raison adopté en général dans les éditions
des textes. Nous y rencontrons ainsi partout le k,

XXII

et nulle part le c: fik, lifksi; aussi le q est rem-
placé par k: kuaḍ; sizt et veizt sont écrits comme
l'étymologie et la prononciation l'exigent. Dans
les désinences de la formation, écrites en entier,
on rencontre partout l'i et non l'e, le plus sou-
vent l'u, et fort rarement l'o. à s'emploie dans
la terminaison au lieu de t, lorsqu'il est précédé
d'un t: laiḍ, litiḍ, hauftiḍ, mais on lit: verit, komit,
blasit, hait, aflat, regnit, rikit, manière d'écrire
qu'une oreille délicate attentive à la prononciation
a peut-être conseillée, quoiqu'elle n'ait point été
suivie par plusieurs codex très destingnés. Ici,
comme dans les autres vieux parechemins, on ren-
contre l'inconvénient de ne point distinguer l'u
d'avec le v que la première lettre remplace beau-
coup trop fréquemment. D'un autre côté l'œ qu'on
écrit ici par o, se distingue assez exactement d'avec
æ, qu'on exprime à l'aide du signe usité aujourd'hui.

A en juger par les indices mentionnés, le manu-
scrit n'est guère antérieur au commencement du
14e siècle, ou tout au plus à la fin du 13e.

#### IV. SAGA HEIDREKS KONUNGSENS VITRA.
C'est le livre nommé Hauksbók, n° 544 in-4to, qui ne contient pas seulement plusieurs morceaux tout ailleurs inconnus, mais nous offre même la qualité remarquable qu'on peut en désigner d'une manière bien positive non seulement l'âge, mais encore la personne qui en a écrit la plus grande partie. Déjà au 17e siècle il était généralement connu en Islande sous le nom cité, sous lequel des extraits en ont été faits par le savant paysan Biörn Jonson de Skardásá, qui indique d'une manière précise le juge supérieur Hauk Erlendson comme celui qui l'a reçueilli et en partie rédigé; cette opinion vient d'être constatée par la découverte de deux lettres antiques, dont les archives royales de la Norvège conservent l'une datée d'Oslo le 28 janvier 1302, et les archives serrètes de Danemark l'autre datée de Björgvin (Bergen) le 1er jour d'hiver (le 25 octobre) 1310; les deux lettres sont écrites de la propre main de Hauk qu'on voit être la même qui a écrit en grande partie le codex actuel, outre plusieurs autres.

HAUK ERLENDSON descendit, du côté de son père
comme de celui de sa mère, des familles les plus

notables de l'Islande; son père, Erlend le fort, de-
scendit au 7e degré de Snorre qui l'an 1008 naquit
en Massachusetts dans l'Amérique des parents
Thorfinn karlsefne et Gudride, fille de Thorbiörn,
couple célèbre qui le premier découvrit et visita
l'Amérique au commencement du 11e siècle (voir
le tableau généalogique II des Antiquitates Ameri-
cane); par ces aieux sa race se laisse ainsi déri-
ver de familles notables, en partie royales, de
Norvège, de Danemark, d'Écosse et d'Irlande, ensuite
du célèbre Naddodd qui était du nombre des visi-
teurs les plus anciens des îles de Féroé et des
premiers explorateurs de l'Islande; la mère de
Hauk était Jorun qui descendit du célèbre roi Half
de Hórdaland en Norvège. La première fois que
nous rencontrons le nom de Hauk Erlendson est
l'an 1294; il était alors juge supérieur (lögmadr)
en Islande; son âge a probablement à cette épo-
que été de 30 ans; peu de temps après il fut
reçu dans l'ordre de la chevalerie en Norvège, pro-
bablement à l'occasion du couronnement du roi
Hakon Magnusson en 1299; depuis ce temps les
anciens manuscrits le nomment sous le titre de
«herra», selon l'ordonnance de titres d'honneur
donnée en 1277 par le roi Magnus Hakonson qui
voulut que les lendirmenn, aussi nommés barons,
et les skutisveinar nommés chevaliers ainsi que
tous les employés de la cour d'un rang supérieur,
jouiraient exclusivement du droit de se revêtir du
titre de herra, ordonnance qui fut alors maintenue
en Norvège avec autant de rigueur qu'on veille en
Angleterre à la juste application des titres de lords,
de baronets et de knights, ce qu'il importe de bien
savoir pour déterminer l'âge du manuscrit. En 1302 il
fut juge supérieur ou président legiste (lögmadr) à
Oslo; depuis 1303 jusqu'en 1316 il était juge supérieur
à la diète de Gulathing, et fixa en cette qualité son sé-
jour à Bergen où il possédait une grande maison; en
1317 il semble avoir abdiqué cet emploi; en 1319
il était du nombre de ceux qui à Oslo concluaient
avec les plénipotentiaires de Suède la convention
préalable de l'élection en roi de Magnus Erikson;
en 1319 et en 1320 on le voit de nouveau comme
juge supérieur en Islande, mais déjà en 1321 et

XXIII

en 1322 nous le voyons reparaitre comme juge supérieur de Gulathing, et dès lors nous ne le retrouvons pas avant 1329 où il fonctionna en qualité de juge supérieur à la diète générale de l'Islande; en 1330 il fut de retour en Norvège où il mourut le 3 juin 1334.

Hauk était si bien considéré que déjà en 1309 il fut reçu membre du conseil d'état de Norvège. Sa femme Steinun Óladóttir descendit de Harald hildetönn et d'Átle iarl de Sogn; son fils Erlend fut aussi reçu dans l'ordre de la chevalerie, et on le cite au nombre des hommes les plus estimables de l'Islande; sa fille Jorun devint chanoinesse du couvent de Kirkiubœ en Islande dont elle fut elue abbesse en 1343.

Par les sceaux attachés à deux diplômes (Arna-Magn. fasc. 2 n° 9 b et fasc. 59 n° 11) nous voyons que Hauk portait dans ses armoiries un épervier aux ailes déployées, perché sur une barre trans-

versale; cette figure héral-dique paraît motivée par son nom; du reste chac-un de ces sceaux a été frappé d'un coin différent; le plus grand en a au bas de la barre transversale des champs tout-à-fait unis;

tout autour on lit l'inscription: SÆHVKONIS Æ FIL-(H EGR) LÆNDI; l'autre qui est moindre a le champ

rempli d'ornements en sautoir, et l'on n'y voit aucune inscription; ils sont maintenant tous deux très en-dommagés; cependant ce qu'ils ont

souffert n'a pas empêché d'en faire tirer les deux images ci-jointes.

Par les ouvrages littéraires laissés par Hauk il parait qu'à côté de ses fonctions d'employé il s'est aussi occupé à faire des collections d'histoire, de mathématiques et d'histoire naturelle; qu'il a possédé plusieurs langues étrangères, nommément le latin, le français et l'anglosaxon, et qu'il était un des premiers qui dans notre Nord se soient servis du système numérique des Arabes; il était dans le vrai sens du mot un homme instruit, dé-voué aux études des sciences; il nous offre en

même temps un témoignage incontestable de l'universalité des sciences en Islande; nous voyons ainsi par son exemple que l'instruction et des occupations littéraires ne formaient point à cette époque en Islande ni dans le reste du Nord scandinave, un privilège auquel était exclu quiconque n'était pas de l'état ecclésiastique; au contraire, les membres des familles distinguées du pays se livraient aux études, et plusieurs d'entre eux allaient visiter des pays étrangers, du moins la France et l'Angleterre; quelques-uns sont même allés à Rome et, dans des temps plus reculés, en Palestine et à Constantinople.

La célèbrité littéraire de Hauk est surtout due à sa rédaction de Landnámabók ou du livre de la colonisation de l'Islande; ce livre a par cette raison toujours porté le nom de Hauksbók; il en fait foi lui-même à la fin du livre où il s'exprime en ces termes: þessu bok ritada (ck) hawker edda súg ce livre a été écrit par moi Hauk Erlenzstun. Tout ce qui en a été conservé, écrit de sa propre main, se réduit à seulement 18 feuillets in-4to, marqués du n° 371; confér. l'édition faite par notre Société en Íslendinga Sögur 1, et le facsimile tab. 1. Dans les archives royales de Norvège on conserve un fragment d'une copie faite du code de la diète de Guley (Gulaþingslög) par Hauk lui-même, vraisemblablement en 1303 au commencement de sa fonction d'employé comme président légiste de la diète, appelée Gulaþing. M. P.-A. Munch a rédige un aperçu détaillé sur l'activite littéraire de Hauk, voir les Annales de l'Archéologie et de l'Histoire du Nord, «Annaler for nordisk Oldkyndighed og Historie», 1847 p. 169-216, 388-389; nous y renvoyons le lecteur ainsi qu'au facsimile représenté au tab. 1 du document écrit par Hauk lui-même à Oslo en 1302. Du reste nous nous borrons ici à décrire le codex dont nous nous sommes servis; il se compose en tout de 93 feuillets avec environ 36 lignes non divisées à la page; tel qu'il nous a été transmis il contient les parties suivantes: 1º la Trójumannasaga, qui nous raconte la guerre de Troie selon l'idée qu'on s'en faisait au moyen

XXIV

âge; l'exposé en diffère de celui d'Homère et parait emprunté des sources anglosaxonnes. 2° Notices d'histoire naturelle sur l'extérieur de certaines pierres et sur leur force médicinale ou magique. 3° les Bretasögur avec Merlinusspá, prophétie de Merlin, rédigé, comme il y est dit, d'après un livre nommé historia Britonum (Brittorum), qui avait été écrit sous la dictée (fyrirsögn) d'Alexandre, queve de Londres, et sous celles de Valtar, archidiacone d'Oxford et de Gille le savant (Gildas). Le poème remarquable de Merlinusspá a été traduit en islandais ou ancien danois (norrœna) dans la mesure la plus ancienne de la versification du Nord (fornyrðalag) par le moine Gunnlaug Leifson, connu surtout par sa rédaction détaillée de la saga d'Olfaf Tryggvason dont nous avons aussi fait part de quelques extraits. La Trójumannasaga et les Bretasögur avec le poème mentionné ont été publiés dans le texte avec traduction par Jon Sigurðsson aux Annales de l'archéologie et de l'histoire du Nord, 1848, p. 1-215 et 1849, p. 1-145. 4° Viðræða likams ok sálar, vision de l'apôtre Saint-Paul. 5° la fin du Hemíngsþátr (cfr. Grönlands historiske Mindesmærker, 2, 653-669), contenant les restes du Tostaþátr qui a été perdu; on y traite de Toste, le frère et l'ennemi connu de Harald Godvinson, roi d'Angleterre. Ensuite 6° la saga Heiðrekskonungs ens vitra, composée de 4 feuillets; la fin y manque, de sorte que plusieurs feuillets du codex ont dû être perdus. 7° Fóstbrœdrasaga dont des extraits ont été publiés dans Grönlands historiske Mindesmærker 2, 250-419. 8° Algorismus, morceau d'un contenu fort curieux qui nous fait connaître l'usage des chiffres arabes et les règles principales du calcul de quatre espèces; de même que plusieurs autres morceaux du livre, il a été écrit par un des deux secrétaires de Hauk, avec des inscriptions au-dessus des chapitres en lettres rouges ajoutées par Hauk lui-même; le texte et la traduction en ont été publiés par P.-A.Munch aux Annales de l'archéologie et de l'histoire du Nord, 1848, p. 353-375; nous ajoutons ici un facsimile des chiffres selon le codex: ⁸⁹⁸⁹⁵⁸³⁷⁴ 9° la saga þorfinns karlsefnis ok Snorra þorbrands-

sonar, éditée par C.-C. Rafn dans les Antiquitates Americanæ p. 77-167, où 3 facsimiles de ce codex remarquable ont été ajoutés; les deux (tab. iij) en représentent tout en haut l'écriture du secrétaire qui a écrit la plupart de la Fóstbrœdrasaga, tout l'Algorismus et le commencement de la þorfinnssaga, et tout en bas l'endroit où la propre écriture de Hauk recommence par les mots: Eiríkr svarar vel (fol. 85 a, 1. 14); le troisième facsimile (tab. iij) représente toute une page du codex, fol. 93 a; les deux lignes d'en haut en ont été écrites par Hauk lui-même, mais la troisième où on lit: «beir fundu þar á landi seálfsána hveitiakra» commence par l'écriture d'un autre copiste, laquelle ne continue cependant, que dans 3 pages, après lesquelles la propre écriture de Hauk reprend et continue ensuite jusqu'à la fin du livre. 10° la saga skálda Haralds hárfagra, publiée par notre Société dans les Fornmanna Sögur 3, 65-82. 11° þátr af Upplendingakonungum et þátr af Ragnars sonum, édités par C.-C. Rafn dans les Fornaldar Sögur Norðrlanda 2, p. 101-106 et 1, p. 343-360. A la fin du livre on trouve encore quelques feuillets d'un contenu religieux écrits par une main différente; puis le plan de Jérusalem et l'ancien poème de l'Edda, nommé Völuspá.

Arne Magnusson attacha un très haut prix à ce manuscrit; nous nous en persuadons par la correspondance étendue qu'il entreprit avec l'Islande en 1707, dans le but de retrouver ce qui était perdu du livre, dont le Landnámabók, à une période plus ancienne, paraît avoir fait partie; il s'exprime de la perte en ces termes: «quorum minutissima particula mihi auro carior esset»; voir la description détaillée de ce manuscrit et de son sort à travers un long espace de temps par l'archiviste de notre Société Jon Sigurðsson dans le journal d'archéologie, Antiqvarisk Tidsskrift, 1846-1848, p. 108-116.

Plusieurs indices nous portent à croire que Hauk a écrit le Landnámabók à un âge plus jeune, et probablement pendant son séjour en Islande avant l'an 1299, ou environ vers le temps où il y fonctionnait pour la première fois à la diète générale

XXV

du pays; ce quí vient à l'appui de cette hypothèse,
c'est qu'il n'y reçoit pas le titre de «herra». Le
présent Hauksbók a sans doute aussi été écrit en
Islande, à en juger par l'orthographe islandaise des
deux secrétaires, mais à une époque postérieure
quand on lui eut conféré la dignité de chevalier,
puisqu'il y est nommé «herra», nommément dans
la saga de Thorfinn karlsefne, ch. 15 (Antiquitates
Americanæ, p. 167) à la généalogie de ses aieux,
où lui, comme aussi son père Erlend, porte ce
titre; il y a encore lieu de croire que le livre a
été écrit pendant son dernier séjour en Islande
entre 1322 et 1329.

Le facsimile que nous avons reproduit de ce
codex, en représente la page 30 b; il commence
daus la saga Heiðreks konungs ens vitra, ch. 7,
par les mots: fór þá á fund foður sín (voir p.
130 a, l. 13) et continue ensuite jusqu'aux mots
du ch. 8: hefir hann ok sverð (p. 132 a, l. 19).

PARTICULARITÉS ORTHOGRAPHIQUES: á = á; á, ár,
mál, ráð, hár, hvárt, lá, (a, mal, þa, sa). é = é:
fé, sér, (fe, let, feck). ó = ó: þó, fór, þór, (tok,
for, fkiott). v = ú: n', vt, (nv).

e = 1, æ: venft, veri, 2, œ: feddi; 3, í:
heiðreke, norege, imote, (landi, heiðreki, fagði, hafþi).

o = 1, ö: lond, hofvndr, foðvr, logvm, oðrvm,
monnvm, oll, donfk, hofðv, fogðv, (havfvndr, havfþ-
ingi, avðrvm); 2, u: foðor, dottor, (flikv, gerðv).

σ = œ: bœr, fœmð, dœmði, σðtan, bœði, (bæði).

ck = kk: feck, geck, ecki, þickiz.

ð, þ = 1, t: fkaptið, fagnað, ervð, verið, ritað,
druckiþ, getið, leitað, að, (at); 2, d: hvlpv, dvalþiz,
fkilþvz. g = k: mig, sig.

ft = pt: oft, aft, efter, aftan, giftið, (fkipti).

ll = 1: kvelld, fkiolldv, elldr, helldr, alldri
villdi, fkylldi, hallda, golldit.

rs = 1, ss: ors, þerf, hvorfv, hvarfan; 2, s:
merst, herstr, korst, hersti = mest, hæstr, kost, hesti.

x = gs, ks: dax, ríxftr = dags, ríkstr.

z = 1, s: manz, blotz, frægztv, rikaztr (fkipf,
fofrtf, holmgardtf); 2, ds, ds: ts: lanz, veizlv, bezt,
(σðtan); 3, dst: kvez, (reðf, kveðf); 4, sk, st: litz,
heiðiz, ltkvz, minnz, vitrvz; 5, zt: hafa fkipaz,
ræz; 6, rs: garðaz = garðars.

Le défaut de points d'interponctuation est une
des particularités de Hauk; on en trouve, il est
vrai, dans quelques endroits, mais seulement dans
le but d'indiquer des abréviations ou auprès de
chiffres. L'orthographe paraît en général fondée
sur la réflexion et la connaissance exacte de la
grammaire et de la partie phonique de la langue;
il distingue ainsi d'une manière bien exacte entre
σ = œ et æ qui déjà à son temps était d'un usage
très commun en Islande pour l' indication des deux
sons, et adopté aussi par ses secrétaires islandais.

V. HEIMSKRÍNGLA SNORRA STURLUSONAR; codex Frisianus, nº 45 in fol., est un des anciens manuscrits les plus beaux; l'écriture en est élégante, et faite sur un parchemin bien appreté et plus clair qu'on ne le trouve d'ordinaire dans les manuscrits islandais, dont la couleur sombre provient en partie de l'apprèt de la peau. Il se compose de 124 feuillets in fol.; les pages sont à deux colonnes avec environ 39 lignes à chacune: les inscriptions des chapitres sont en lettres rouges, et les initiales peintes en diverses couleurs; en quelques endroits l'inscription a pourtant été omise. Dans une notice attachée devant le texte on soutient, selon les notes d'Arne Magnusson, que ce manuscrit est le codex excellent, «ægregius codex», qui, selon ce que nous apprend Arne Magnusson, a autrefois fait partie de la collection du comte Otton Frijs, mais qui ensuite a été acheté par lui aux héritiers de Jean Rosenkrantz, depuis quelle époque il est conservé dans son musée (olim fuit Ottonis Frisii, nunc vero in meo museo asservatur, emtus ab hæredibus Jani Rosenkrantzii).

Le codex contient la Heimskrínghla de Snorre
Sturlason jusqu'à la saga de Magnus Erlingson y
comprise; la saga du Saint-Olaf y manque pour-
tant; à l'endroit du codex où commence la saga
de Magnus le bon, qui suit immédiatement la saga
d'Olaf Tryggvason, le copiste a fait la remarque
que la saga du roi Olaf le saint aurait dû y avoir
place (hèr skal inn koma saga Ólafs konungs hins
helga). A la suite de la saga de Magnus Erling-
son, il y a presque une page entière laissée en
blanc; puis vient Hákonarsaga Hákonarsonar; au

d

XXVI

ch. 59e de cette dernière saga on rencontre un
passage contenant les mots út hèr (ici dans le
pays, c'est-à-dire en Islande), qui prouvent que le
codex a été écrit en Islande.

Le facsimile nous représente la seconde page
de ce beau codex, dont la première page contient
la préface de Snorre. L'inscription <ins>cHèr hefr upp etc.</ins>
est suivie du commencement du livre kríngla heimsins,
sú er mannfólkit hyggvir etc. qui a donné le nom
à l'ouvrage (voir p. 243); il finit, au 5e ch. de
l'Ynglingasaga, par ces mots: en fyrir því at Óðinn
var forspár (voir p. 245-248 b, l. 12).

PARTICULARITÉS ORTHOGRAPHIQUES: á = 1, á; fá,
forspár, (rað); 2, a: háfs; 3, á: vágs. é = é: vé,
(het). ó = ó: blót, flór, (for, flór). æ = è: lætu,
haëit=hèt. ey = 1, e: geyrdi; 2, è: reyri; 3, y: seyni.

w = 1, ö: læg, híf, fagu, hafdingi, vanom,
fagu, mærg, allvæm, arvænt, værdo, kvlloðo, (favgn,
fogv, hofdingi, morg, oll, kolloðo); 2, au: traft,
hræftir, æðr, æftan, þu.

o = 1, ö: hofð, born, niord, horða, gorðom,
miog, oxur, hofðo; 2, u: franom, hafino, litlo,
ero, truðo, (ásvm, brottu, miklu).

ð = 1, œ: brœðr, hœnir, fœttar, (brœðrvm, brœðr-
om, fœtlir); 2, æ: kvœðom, agœtozto, (frægr).

ft = pt: aftir, eftir. g = k: miog, fig. ð = þ:
fvðiðþ. þ = d: dvalþiz, kvlþa. ll = 1: helldo,
kallda. x = gs: felax. z = 1, s: landz, preftz,
fpakaztr, (bergf, vtftvðrf); 2, sk, st: felldvz.

L'orthographe est en plusieurs endroits suran-
née et tant soit peu norvégienne; quant à l'âge, le
codex paraît dater du commencement du 14e siècle;
on ne pourra guère y assigner une période antérieure.

VI. ÓLAFS SAGA TRYGGVASONAR AF
GUNNLAUGI MÚNK, nº 61 in-fol.; ce codex est
encore un des meilleurs manuscrits en parchemin;
il est in-folio ou plutôt grand-in-4to à deux colon-
nes à la page ayant environ 38 lignes à chacune,
avec division en chapitres, mais sans inscriptions ni
initiales; en quelques endroits on trouve cependant
des inscriptions ajoutées par une main plus récente.
Le livre contient la saga d'Olaf Tryggvason, fol.
1 b - 75 a, et la saga d'Olaf le saint depuis 75 b.
On distingue clairement l'écriture de trois copistes

différents; la première écriture va jusqu'à p. 109 y
comprise, c'est à tous les égards la meilleure et la
plus ancienne; il ne parait pourtant pas qu'elle
remonte au-delà du 14e siècle, à en juger selon
la formation des lettres et l'orthographe; l'autre
écriture règne depuis p. 110-127 y comprise, elle
est, pour la beauté et la correction, bien inférieure
à la première; mais la dernière qui va depuis 128
jusqu'à la fin, est la plus mauvaise et la moins
correcte par rapport à l'orthographe; les derniers
feuilllets sont en partie gâtés et illisibles; dans son
état complet le livre paraît avoir eu 133 feuilllets,
mais n'a contenu que les deux sagas mentionnées;
plusieurs indices, même dans la première partie,
nous prouvent que c'est une copie d'un codex plus
ancien. Les extraits que nous reproduisons des
deux sagas, sont de la première écriture jusqu'au
ch. 135 de la saga d'Olaf le saint y compris, ou
jusqu'à p. 459 b, de la deuxième écriture jusqu'au
ch. 217 y compris, ou jusqu'à p. 464; et le reste
est de la troisième main.

Le facsimile représente toute une page, savoir
le folio 9 b du codex qui commence par les mots
suivants de la saga d'Olaf Tryggvason, ch. 46: úvísa;
en sá var þar siðr jafnan, (voir p. 395 a, l. 2), et se
termine par les mots de la fin du même chapitre: til
Hólmgarðz, ok lèt ecki upp víst fyrí monnum um ætt
Ólafs, en hèlt hann vel at ollum, (voir p. 398 b, l. 1).

PARTICULARITÉS ORTHOGRAPHIQUES: α = á; hóu,
nomoulanum, fœu, (aft, halfu, fa, naer). e = j: sea,
kneam, treanum, fee (fe). ę = æ: kuęmi, lętr.

o, ò, au = ò: lond, tioldd, hofdingi, miok, morg,
oll, giorðu, uordinn, duolduz, lòg, lònd, hòll,
hòfþingi, hòfðu, òx, fauþur, auðrum.

ð = d: fæmð, vðæmðan, figlðu, fkildiz. gh = g:
segh, auftruegh, læghi, ktilhing, fefaungh, borghir.

ll = 1: valld, valldamar, tiolldin, veldli, hvelld,
helldr, hallda, selldi, villdi, (alt, helt).

z = 1, s: landz, gullz, hólmgarðz, helldzti,
fremztir, (alldrf); 2, st: tokz, letz, lògduz, hittuz,
fyftiz, hellz = helzt; 3, zt: umbuiz.

La forme des lettres et le système orthogra-
phique du livre nous rappellent l'usage suivi pen-
dant la première moitié du 14e siècle.

["APERÇU SUR LES MANUSCRITS LES PLUS REMARQUABLES.", "XXVII", "VII. OLAFS SAGA TRYGGVASONAR AF ODDI MÚNK. Ce codex en parchemin, nº 310 in-4to, où cette traduction de l'ouvrage latin d'Odd Snorrason nous a été transmise, se compose maintenant de 45 feuillets, qui ne contiennent pourtant pas la saga entière; 3 feuillets en ont été enlevés au commencement, il nous en reste seulement 2 petits fragments triangulaires, attachés à deux des feuillets sauvés du premier pli; à l'intérieur de la saga il nous manque ensuite les deux feuillets du milieu d'un pli composé de 8 feuillets; on rencontre cette lacune dans le 27ᵉ ch., où il s'agit de la sainte norvégienne Sunnifa (Fornmanna Sögur, 10, 283); à la fin du manuscrit il manque encore un feuillet, qui, comme la dernière page du dernier feuillet conservé, a dû être chargé de notes étrangères à la saga; des feuillets en papier blanc ont été substitués à ceux qui ont été enlevés; la pagination du livre continue ensuite de p. 1 à p. 99. Le livre est écrit à lignes entières sans division en colonnes, avec environ 36 lignes à la page; il est divisé en chapitres avec des inscriptions rouges et des initiales peintes en rouge.", "Le facsimile représente la p. 11ᵉ du codex; il commence au ch. 4ᵉ par les mots: cona hans hètè Rechon, et continue aux mots du ch. 5ᵉ: scyldi heimta landscyldit af þeim héraðum oc af hverjo húsi (voir p. 416 b, l. 12–418 a, l. 9).", "PARTICULARITÉS ORTHOGRAPHIQUES: á = á: hafa ázk. é = é: lén, fén. a = 1, ó: hafuð, fagu, faður, mannum, annur, allu, aðrum, gafugr, hafum, lovaðu; 2, á, ó: van, vapn, varn, varu, (von). ja = é: jak, (ek).", "æ = e; ćelca, ærlendr, bæzt, mæiræ, æinn, þænna.", "e = 1, æ: frendi, vinselld, agetr, beði, mellti (bæþi, frænda); 2, è: fenaðr: 3, i: mek, þek, fek, ellre, hiardarennar, (atti, riki, keupti).", "o = 1, á: þrondheimr, nolgaz, (nalgaz); 2, ó: hond, morg troll, nofn, holl, fogn, fok, gordum, mioð,LOWR, foður, hofðingi, oll, horð, fogr, fnor, fogfugr, hofþu, fogþu.", "σ = 1, σ: døgr, døtr, mødr, prøndir, bø, roþu, øfkleigr, fømilegr, σrit, føþa; 2, ó: gløgt, høggr; 3, o: morgin; 4, e: ørende, komr; 5, è: røru. i = y: firir.", "c = 1, k: croff, fliet, caftala, girclandz, cristni, mioc, oc, com, callaſc, (girklanz, miok); 2, g: lanct, mæliet, þrœnct, konungſct.", "ð, þ = d: ricþi, fiolþi, fioldi, hulþi, dælþ, holðar, vinþlandz, vinðlandi, fœmd, dualþiz, filþiz.", "ll = 1: valld, Hiallte, villdi, mælt, (valdamarr).", "p = f: hapa, gepa, liipa, opan, acapa, fialpan, huerpa, lopar, þurpa, (acafa, sialfir, leyfa).", "z = 1, s; orðz, mańz, landz; 2, ts: moz; 3, sk: þykiz, gerðiz, (barſc, gerþiſc); 4, zt: eignaz.", "Le livre parait avoir été écrit probablement en Norvège, vers la fin du 13ᵉ siècle ou au commencement du 14ᵉ.", "VIII. OLAFS SAGA HINS HELGA. Ce manuscrit, no 3257 in-4to (C), n'est qu'un fragment d'un livre en parchemin très curieux; il est écrit en lignes entières sans division en colonnes, d'une belle écriture assez serrée et tracée d'une main ferme; quoiqu'il ait été écrit avec soin, des lignes ont pourtant été omises en deux endroits, de sorte qu'il parait copié d'après un codex plus ancien. Le fragment se compose maintenant de 41 feuillets avec environ 44 lignes à la page; il contient ainsi une partie considérable de la saga; l'écriture en est en grande partie très usée et déteinte de maunière à être difficile à lire.", "Le facsimile représente le folio 13 a du fragment; le contenu nous rappelle les extraits de la Heimskrínsla de la saga d'Olaf le saint c. 92-95, p. 329-339. Comme le récit de la saga plus détaillée d'Olaf le saint y est presque littéralement conforme, nous nous bornons à emprunter de cette dernière des extraits très courts (p. 443-447) des chapitres correspondants 86-88 (voir Fornmanna Sögur, 4, p. 192, l. 4—198). La page 12 b du fragment se termine par les mots: þá spurþe hanu þat at komet hofðu sendimenn Jaritzleifs konungs austan af Hólmgarðe at biðja íngigerþar, dóttur Svía-konungs til handa honum oc þat", que la page représentée au facsimile continue par ,.með at Ólafra Svíakonúngr tók þæssu mâle vel; þá kom oc til handa jarlenom oc hirðar hans Ástríðr konungsdóttir; var þar væizla gafug; gordiz Sighvatr brátt málkunnigr konungsdóttir; kannaðez hon brátt við", "d*"]

XXVIII

kynferðe hans, þvíat Ottar svarte var systursun
hans; hann hafðe lengi verit með Ólafra Svíakon-
unge; var þá mart talað; spurðe Sighvatr jarl,
hvárt hann ætlæde at Ólafra konúngr mundi vilja fá
Ástríðar; oc ef hann vill þat, sægir hann, þá vætti
eh at vèr spyrim hèr Svíakonúng ækki æpter; slíct
sama melti oc Ástríðr konúngsdóttir. Æptir þat
fóro þeir Sighvatr heim ocqvámo til Borgar á
fund Ólafs konúngs litlu firir jól. Brátt sægir
Sighvatr Ólafra konúnge, hvat hann hafþe spurt;
varð konúngr fyrst allókátr, er Sighvatr sægir hon-
um þessi tíðendi, bónorð Jaritzleifs konúngs, oc
sægir konúngr at honum var ills æins ván at Svía-
konúnge: nær sem vèr fáum honum goldet. Æn
er frá leið, spurðe konúngr Sighvat margra tíðenda
austan af Gautlande; Sighvatr sægir honum mikit
frá málsnild Ástríðar konúngsdóttur oc frídleic oc
var svá at þat melto aller menn at hún veri at æyngom
lut verr um sic en íngigerðr, syster hennar; kon-
unge fæll þat væl í skap oc í æyro; sagde Sighvatr
honum allar reður þeirra Ástríðar, oc fannz kon-
unge mart um þetta oc melti: æigi mun Svíakon-
úngr þat hyggja, at ec muna þora at fá dóttur
hans ón hans læyfi; æn ækki var þetta mál boreð
firir fleiri menn. Ólafra konúngr oc Sighvatr scáld
toluðu optliga þetta mál; konúngr spurðe Sighvat
vannliga eptir, hvat hann kannaðe af um Rognvald
jarl: hver vín hann er várr. Sighvatr sægir svá
at jarl var hinn mæsti vin konúngs oc sægir svá:
Fast scaltu ríkr við ríkan | Røgvald, konúngr,
halda, | hann er þýðr at þinne | þórf nátt oc dag,
sáttum; | þann væit ec, þinga kennir, | þinn bæztan
vin myclu | á Austr-væga eiga | allt með græno
sallte. Æptir jolen fóru þeir þórðr Scotakollr,
systurson Sighvats, oc annarr madr með honum,
læynilega fra hirdenne, þeir foro austr í Gautland;
æn er þeir qvámo til hírdar jarls, þá báru þeir
fram firir jarl jarteinir þer, er þeir jarl oc Sig-
hvatr hofðu gort með sér at scilnaðe; þeir hofþu
oc þar jartegnir þer er sjálfr Ólafra konúngr hafðe
sænt jarli af tírunda. Þægar jafnscjót býz jarl til
ferþar oc með honum Ástríðr konúngsdóttir oc
hafðu ner e manna oc valeð lið bæde at vapnom
oc klæðom, bæðe af hírd oc af ríkum búanda

sonom, oc vandaðe sem mæst allan búnað með
góðum hæstum oc riðu síðan norðr í Noreg til
Sarpsborgar at kyndilmæssu. Ólafra konúngr hafðe
látet viðbúaz; þar var oc hin bæzta væizla; hann
hafðe til stæfnt or héraðum margu stórnenni. Æn
er hann kom þar jarl, með sínu liþe, þá fagnaþe
konúngr honum forkunnar vel, voro oc jarli fengin
herbergi stór oc góð oc búen væl oc fagrliga oc
þar með kurteisa þjónastomenn oc þá er firir sá at
þar scylde ængan lut at scorta, þann er væitzlu
mætti með prýda. Æn er sú væizla hafðe staðet
nokkura daga, þá var konúngr oc jarl oc konúngs-
dóttir á málstæfno, æn þat kom upp af tale þeirra
at sú varð ráðagjorð, at Rognvaldr jarl fastnaðe
Ólafra konúnge Ástríðe konúngsdóttur með þeirre
hæimanfylgju, er áðr hafðe scilið værit Íngigerði,
systur hennar; konúngr scyldi oc væita Ástríðe
þvílíka tilgjof, sem hann scyldi væitt hafa Íngigerðe;
var þá sú væizla auken oc drukket brúðkaup þeirra
Ólafs konúngs oc Ástríðar drotníngar með mikille
vægsæmð. Æpter þat fór Rognvaldr jarl aptr til
Gautlands, oc at scilnaðe væitte Ólafra konúngr jarli
góðar gjafar oc stórar oc scilþuz hiner bæztu viner
oc hældo því vel, meðan þeir lifðu báðer. Frá
Jaritzleifi konúngi (inscription du ch. 88e). Æptir
um várð kvámo til Svíþjóðar sendimenn Jaritzleifs
konúngs austan af Hólmgarde oc fóro at vilja mála
þeirra, er Ólafra Svíakonúngr hafðe áðr um sumareð
hæitið at gipta Íngigerði, dóttur sín, Jaritzleife
konúnge; Ólafra konúngr ræddi þá þetta við Íngi-
gerðe oc sægir henni at þetta var hans vilè at hún
giptez Jaritzleife konúnge. Æf ec scal giptaz Ja-
ritzleife konúnge, þá vil ec hafa í tilgjúf mína Al-
dæigjuborg oc jarlsríke þat er þar liggr til; æn
sændimenn játuðu þessu firir hond konúngsins. Æf
eh scal fara austr í Garþaríke, þá vil ec kjósa
mann þann or Svíaríke, er mér þyke bætzt til
fallenn at fare með mér, vil ec þat oc til scilja at
hann hafe austr þar eigi míne nafnbót en hèr oc
í æyngan stað verra rètt eda míne mætorð, en
hann hefir áðr hèr; þessu játáðe konúngr oc slíct
sama sændimenn, sældi konúngr oc svá sendimonn-
om trú sín að þæssa máls. Þá spurðe konúngr
Íngigerði, hverr sá væri, er hún vill kjósa til fylgþar

XXIX

vid sic; hon sægir: sá madr er Rognvaldr jarl Úlfsson, frendi minn. Konúngr sægir: annan væg hæli ec ætlat at launa honum sviken þau, er hann fór til Noregs með dóttur mína oc seldi hana þar til friðu þæim hinom digra manni, er hann visse mæstan várn óvin, oc scal hann firir þat þetta sumar uppi hánga. Íngigerðr bad þá fódur sinn halda trú sína, er hann hafde selt henne, oc svá kom hennar hon at konúngr sagde at Rognvaldr jarl scyldi fara í gridum á braut or Svíavældi oc koma eigi í augsýn konúnge oc eigi til Svíðjóþar, meþan Ólafr væri konúngr. Íngigerðr sendi þá menn til jarls oc lét sægja honum þæssi tíþendi, oc gerþe honum stefnulag, hvar þau scyldo hittaz. Æn jarl bjóð þegar oc reið upp í Æystra-Gautland, fekk sér þar scep oc hétli þeð síno til fundar við Íngigerde konúngsdóttur, fóro þau æll saman um sumareð austr i’; comme il y avait encore de la place, nous avons ajouté 4 lignes de la page suivante: „Gardaríke; þá giptiz Íngigerðr Jaritzleifni konúngi; voro þeirra synir Valldamar, Vissivaldr, Hollde enn frækne. Íngigerðr drotning gaf Rognvaldi jarli Aldægjuborg oc þat jarlsrike er þar fylgþe; var Rognvaldr jarl þar lengi oc þótte áget madr. Synir Rognvalds jarls voro þeir Úfr jarl oc Ætilfr jarl”; nous avons par ce moyen réussi à re-produire la fin importante du ch. 88 d'après le codex C, ce qui nous a pourtant forcé d'admettre encore le commencement du ch. 89 (dans la Heimskringla c. 96) où on lit: „Frá Æyvindi. Madr er nafndr Æyvindr af Skorum: hann var lygmaðr í Gautlande væstra; hann var manna vitastr ok orðsnjallastr, ættstórr ok frendmargr, stórauðegr, hann var kalladr undirhyggjomaðr mikell oc”.

PARTICULARITÉS ORTHOGRAPHIQUES: a = 1, ö: hafðingiar, mannum, allum, margum, hafðu, (hafðingiar, hofðu; húll er dyr með allo, p. 327); 2, à, o: van, varr, varo, varet.

æ = 1, e: auftrvægr, aldæigiuborg, gærzke, ængi, æynom, þæssi, længi, hæfir, kæypte, hæyrðe, været, gæk, æn, æf, væl (bien), æki (æcki, eki); 2, è: lænzmanz; 3, ö: Rægnvaldr, (Rognvaldr).

e = 1, i: viner, hirðeune, jarlenom, male, sumareð, vikengar, mikell, þek, komen, latet, kalled,

valeð, staðet, gerþez, bæde, æpter; 2, æ: frendr, florrede. é = æ, œ: frékne, (frøkne).

w = 1, ö: łag, fœdur, byðvan, murgum æþrum landum, æll, 'gaufugr, (lavg, laug, łog, logfangu, gaufugr, laund, þaurf); 2, au: brvit; 3, á: anni (dat.); 4, áu: fœm; 5, u: riklvundð.

o = 1, ö: monnom, fiþlpe, hofþingiar, Rognvaldr, kollud, hofðu gort, toluðu; 2: œ: landamoris; 3, u: monnom, mino, (fatu, bæztu, dóttur).

o = 1, œ: brodr, bør, fonfrk, bøta, fóra, fókia, nakurar nœtr, dögr métað nu foti, p. 305, (brœdr); 2, u: mondi, (mondi, meyndi).

c = k: oc, friðleic, flíct, mioc; 2, g: trúlect. f = v: æyfindr, æyuindr. umb = un.

ll, l = 1: valldamar, yffipalldr, hollde, gòldit.

þ = t, d: mikeþ, vareþ, fkiþez, talþ, landþ.

z = 1, s: landz, motz; 2, ðs, ds, ts, ns, tns; borz, sambanz, bæzt, vatzens, vazens; 3, sts: trauz; 4, sk: gordiz, fkiþuz, biotz, (lizk). ψ = madr.

On présume que ce livre a été écrit au commencement du 13ᵉ siècle; il ne pourra guère être postérieur à cette époque, vu le grand nombre de particularités qu'il a de commun avec les manuscrits antiques.

IX. AGRIP AF SÓGU HINS HELGA OLAFS KONÚNGS. Ce codex, no 619 in-4to, nous offre un petit abrégé de l'histoire d'Olaf le saint; c'est un recueil d'homélies, à plusieurs égards fort remarquable; il paraît avoir été écrit en Norvège et se compose maintenant de 80 feuillets, écrits à lignes entières sans colonnes avec environ 30 lignes à la page; il a été réglé d'avance; on en reconnait encore les traces. Quelques feuillets ont disparu de sorte que le livre n'est pas tout-à-fait complet. Le texte est divisé en 34 différentes sections avec des inscriptions en lettres rouges et de belles initiales peintes en rouge, en bleu et en vert foncé; les chapitres qui subdivisent les sections, ont été marqués de la même manière. La première section porte l'inscription: Cvediu sending Alquini diaconi (Alcuini de virtutibus et vitiiis liber); la deuxième: De nativitate domini sermo; la 25ᵉ: In die sej Johannis baptiste; la 26ᵉ: In die sej Olavi regis et martyris; la 27ᵉ: Sermo de S.'Maria. La section du roi Olaf le saint dont nous nous occupons ici,

XXX

se trouve dans le livre p. 107-125; elle est pré-
cédée d'une introduction qui contient un petit ex-
posé des évènements d'Olaf le saint, et commence
p. 107, 1. 9 par les mots suivants: Norðarla liggr
land þat í hæims bygð þesse, er Noregr hæiter;
on y fait mention du voyage que le roi Olaf entre-
prit en Gardarike et de son accueil du roi Iaroslav,
qui y porte le nom de Ierczellavus; on raconte
ensuite son retour en Norvège et sa mort à la ba-
taille de Stiklestad. P. 110 on commence la rela-
tion de ses miracles les plus remarquables; la par-
tie qui en traite a pour inscription: Hèr segir frá
jartaeinum hins hælga Ólafs konungs; elle contient
17 chapitres dont les premiers 10 ont été numé-
rotés, à l'endroit habituelle des inscriptions, de
chiffres romains, écrits en rouge tels qu'on en ren-
contre d'ordinaire dans ce livre antique. Le récit
de cette partie de la section est en grande partie
littéralement conforme aux chapitres correspondants
de la saga plus courte d'Olaf le saint, dont nous
avons fourni des extraits p. 472-476; remarquons
ici qu'un feuillet a été enlèvé au manuscrit, ce qui
nous en a fait perdre la partie correspondante avec
la fin du ch. 122e de la saga, les chapitres entiers
123 et 124, et le commencement du ch. 125; le
ch. 124e répond au chapitre commençant par Væríngr
æinn í Gardum austr kæypte sér þræl æinn úngan,
que nous avons reproduit p. 470-471.

Le facsimile représente en haut le 14e prodige
qu'on lit p. 122, 1. 22-22, en tout 10 lignes qui
commencent par ces mots: Svá bar at sinn æcitt í
Gærðum æustr at ældr kom í caupbø þann er Hólm-
garðr hætir; nous l'avons reproduit dans cet
ouvrage p. 470. Pour profiter de la place de
la manière la plus convenable, nous n'avons pas
hésité à y faire succéder le commencement de ce
qui dans le manuscrit antique a été reçu comme
le troisième prodige, quoique dans ce livre, comme
dans la saga d'Olaf, il soit cité plus tôt, de sorte
qu'on le lit déjà p. 112, 1. 14 où il commence par
ces mots: Dýrlegar sagur fara un lond er Cristin,
voir p. 475; le facsimile représente les 17 lignes
contenues dans cette page; ce chapitre s'accorde
presque littéralement avec le ch. 105e de la saga

plus courte d'Olaf; il faut le confronter avec le
ch. 250e de la saga plus étendue d'Olaf, que nous
avons reproduit p. 468-470, et de plus avec les
couplets 48-53 du Geisli ou poème composé en
l'honneur d'Olaf par Einar Skulason, l'an 1152;
les extraits qui s'y rapportent en ont été repro-
duits p. 477-480.

PARTICULARITÉS ORTHOGRAPHIQUES: a = 1, ó: hafðu
(hofðu); 2, á, o: hanum, (honum, hønum, hænum).

á = 1, á: mál, scrá, árf, lánar, cálf, láta,
gáfo; 2, a: Oláfr; 3, á: vár, vápn, vánda,fvá (fva),
hvárn, váro,(varo, váró, váro), átváro (attváro, átváro).

æ, g = e: æigi, éigi, æcci, kæifare, hæinf,
bændr, aufrtvægr, hælgi, æyftra, þæir, hværr, hætir,
ræifti, tækit, værc, vèrc, hælldr, mæft, reinf.
æ = æ: frægr, tvær, næft, lærðir.

e = 1, i: dagenn, forenge, Norege, afle, marger,
aðrer, aller, hafde, comet, veret, halden, bardeſc,
ſnerez, (illir, rikir, fyrir, yfir); 2, j: fear, ſea (fiar, ſia).

é = 1, è: éle, vér, sér, hét, lét, lède; 2, j: léa (léa).

ð = 1, a: læup, dræumr, ntuð, bauð, auſtr,
ræuſtr, þæu (nouð, auſtr, þau); 2, á: Pálí, hætið,
mænaðe; 3, ö: lægmaðnum, hændum, fortalu, cæll-
um, gærðum, (logum); 4, o: værum (pronomen).

o, 1, á: hotið, holæita, fiolfr, (hætið, haleita,
fialfr); 2, ö: hofuð, ofl, ounor, morgum, gorla,
3, u: folkeno, gengo, famnaðſc, (vapnum, vinum,
gærðum, ollu, hælgu, gængu).

ó = 1, ó: ógn, bóc, guðdóm, flór, gód, fór;
2, á: hór, ón; 3, o: ór, ós, (or, os, of).

o = 1, œ: døgr, fót, bródr, bóndr, bø, forð,
fømd, þrondalægum, domdo, gozſco, norrona, opfe,
fødr = fæddr; bón, mótá; 2, e: fyſne, fofne, høyra,
løynilega, løyſti, moy, gloymdi, ígøgn (ſpefn, ígøgн).

3, o: ſponerner, (ſponum, ſpanænum). — = á: vén.
u = o: cuna, kuma, cumaſc, cumen, (com,
comſc); y = i: mykill, mycclagarde.

c = k: œc, sie, ſolc, ecci, flocci, noccor, lauſc,
þyeccir, finzc, evit, evældi, evádo, evazc (qpáðo, qvazc).

d = 1, d: hældr, milda, þolde, gleymdi, (hældr,
talde); 2, nn: fiðr, muðr = finnr (verbum), munnr.
D = þ initial: Da, Dpi, Dæir, Def, Dar, Drir, Degar,
Desser, Dessor, (þa, þri, þæir, þes, þegar).

f = p: æſtir, craftr, gilſtic, (eptir).

XXXI

l, r = hl, hr: lut, laup, ræddofe = hlut, hlaup,
bræddust. II = 1: verolld, (verold, veldis, milda, vildi).

x = ks: værdlæix, værxens = verðleiks, verksins.

z = 1, s: landz; 2, ðs, ðs, ts: guz, orz, góz,
fozlo, gozfco, æzfcaða, hellzt, hælzt, bræuze, léze,
(léz); 3, sk: illzo, synez, vinnaz, þótez, þotefc).

Ψ = maðr: hiun helgi Ψ, le saint homme,
fyrigangfΨ, homme de qualité, þionaftuΨ, homme
servant, Mathæus guzfþiallaΨ, Matthæus évange-
liste (homme d'évangile), Helijas spáΨ, Helias
prophète (homme de prophétie).

Cet ancien manuscrit diffère considérablement,
comme on a dû le remarquer, par la forme de
l'écriture et surtout par l'orthographe, des anciens
livres islandais ordinaires; cette différence provient
apparemment de ce qu'il a été écrit en Norvège,
et probablement déjà à la dernière moitié du 12e
siècle, à l'époque où la légende de Saint-Olaf a
été achevée de manière à former un tout complet.
Cette légende dont on a probablement fait la lec-
ture au service divin, qui eut lieu à son jour de fête,
a sans doute été écrite long temps auparavant,
probablement aussitôt que l'on commença à le cul-
tiver comme saint, ce qui paraît être déjà arrivé
du temps du règne de son fils Magnus le bon.

Nous ne devons pas passer sous silence un
autre monument concernant l'apothéose et les mi-
racles de St. Olaf, vu qu'il se rapporte en partie
à Gardarike et à Miklagard et par conséquent à
notre collection actuelle. Ce monument est un
autel portatif fait de dents d'hippopotame et con-
servé dans notre Musée d'antiquités scandinaves.
Il est encadré dans une bordure en bois, et arrangé
de manière à se laisser fermer comme un livre;
l'une de ses faces nous montre Jésus-Christ à la
croix entourée de Marie et de Saint Jean, et l'autre
représente Marie ayant la tête entourée d'une au-
roール et portant l'enfant Jésus qui tient la tige
d'une fleur à la main. Le tableau intérieur est de
chaque côté divisé en 9 champs chargés de figures
de dent d'hippopotame en haut relief à jour,
posées sur un fond de tain et entourées d'une
bordure de lattes minces et étroites en os. Dans
l'un des tableaux à gauche du spectateur on aper-

çoit les représentations suivantes: 1º l'annonciation
de la Sainte Vierge; 2º la naissance de Jésus-
Christ; 3º les trois Saints Rois; 4º l'exposition
dans le temple; 5º Jésus Christ sortant du tom-
beau, le drapeau de la victoire à la main; 6º le
couronnement céleste de Marie; 7º Marie entourée
de l'auréole ou une sainte couronnée arrivant à
un endormi; 8º la même allantant un malade; 9º
la même donnant le sein à des religieux. Dans
les bandes qui séparent ces pièces on aperçoit le
monogramme de Jésus; celle du milieu est surmontée
entre deux scorpions du signe d'X qui était pro-
bablement l'emblème de l'auteur ou du propriétaire.

De l'autre côté à droite on voit représentées,
également dans 9 champs, des scènes de l'apo-
théose de St. Olaf et de ses miracles. Nous en
avons donné ici, tout en haut au tab. IXe, des
dessins fidèles des trois qui ont rapport à notre
plan, savoir la 1ère, la 5e et la 6e; on en aura
une idée de la nature de tout ce tableau remar-
quable. Voici ce que représentent les neuf champs.
1º Saint Olaf pendant son séjour en Gardarike ou
en Russie; quand un dimanche, au haut bout de
la table et ne songeant pas que ce fût jour de
fête, il coupa en copeaux un morceau de sapin
avec un couteau qu'il tenait à la main, un employé
de la cour (l'échanson, *skutilscrinn*), qui était près
de la table, apercevant ce que le roi avait fait, y
porta son attention, en disant: monseigneur, c'est
demain le deuxième jour de la semaine. Le roi
se rappela aussitôt ce qu'il venait de faire, ordonna
qu'on lui apporterait une cierge, rassembla les
copeaux dans sa main, et y mit le feu de manière
qu'ils brûlaient à la main sans que celle-ci en eût
la moindre marque; d'où l'on vit qu'il lui tenait
à cœur de rester fidèle à la loi et à la volonté de
Dieu (voir p. 351, 476-477). 2º Le saint Olaf
assis sur son trône, la hache à la main, tandis que
deux moines qui s'agenouillent, lui imposent la
couronne; au-dessus de lui on voit la main qui
répand sur lui la bénédiction. 3º Une figure pro-
sternée qui vient d'implorer le secours de Saint
Olaf en faveur de quelques naufragés; le saint roi
détourne aussitôt le danger et sauve le navire.

XXXII

4ᵉ Saint Olaf allant à cheval à travers un champ de blé abattu, dont les épis se relèvent aussitôt. 5ᵉ Dans ce champ qui occupe le milieu du tableau, on voit le Roi exécutant un exploit en Russie; il arriva, pendant le séjour du roi Olaf en Gardarike, que le fils d'une veuve de haute naissance tomba malade d'un ulcère à la gorge (kverkasull); la mère s'adressa à la Reine Ingegerd pour la consulter, mais elle eut en réponse que le meilleur médecin de l'endroit était le Roi Olaf; à cause de la recommandation de la Reine, le Roi passa la main sur la gorge de l'enfant, frotta quelque temps l'ulcère jusqu'à ce que le malade remua la bouche; le roi prit alors du pain, le brisa et en forma une croix dans le creux de sa main, après quoi il le mit dans la bouche de l'enfant qui l'avala et guérit ensuite complètement en peu de jours; la mère de l'enfant et tous ses parents en furent au comble de la joie (voir p. 350-351, 461-462). 6ᵉ La bataille dans les plaines de Bitzina en Vallachie (á Petzinavöllum í Blökumannalandi, le pays *τῶν Βλά-χων*), où Alexius, roi de Grèce, lutta contre une armée de payens bien supérieurs en nombre; les Grecs commencèrent déjà à prendre la fuite, le roi demanda alors aux Véringues, dont le chef était Thorer helsing, de faire des voeux au roi Saint Olaf pour obtenir du secours et la victoire; obéissant à la demande du roi, ils promirent d'élever en Miklagard une église en l'honneur d'Olaf; le Saint Roi se montra aussitôt à la tête de leur armée, monté sur un cheval blanc et tenant à la

main une bannière de toile blanche, et de l'un côté (un bouclier avec) une croix rouge; les Véringues s'avancèrent aussitôt et remportèrent la victoire; les Grecs et les Franks marchèrent sur leurs pas et les payens essuyèrent une défaite complète (voir tom. Ier, p. 468-470, 475-476, 479-480; ensuite la saga de Harald le sévère c. 7, tome IIe, p. 31-33). 7ᵉ Saint Olaf guérit un aveugle. 8ᵉ Le roi à cheval tenant la hache à la main; sous le cheval est la pomme royale où l'on voit inscrit A A G. Le 9ᵉ et dernier représente la mort de martyr du roi à la bataille de Stiklestad, le 31 août 1030. Au milieu d'une bande en haut on voit la tête de Jésus-Christ entourée de symboles des Evangélistes; l'ange tient un billet où sont inscrits les lettres A K. Une autre bande semblable au bas du tableau montre la tête de Jean le baptiste dans un plat avec 4 têtes de saint. À côté droit, sous un portail gothique, on découvre dans le bord 3 saintes avec inscription de leurs noms au-dessous, savoir Marie Magdalène, Catharine et Sunnifa, célèbre sainte norvégienne dont nous parle la saga d'Olaf Tryggvason, c. 106-108, Fornmanna Sögur 1, 224-232; le bord opposé du tableau a été détruit. Ce tableau de maitre-autel paraît avoir été ciselé en Norvège au 13ᵉ siècle. Le roi Christian Ier, pendant son séjour à Rome en 1474, l'offrit au pape Sixte IV comme une curiosité précieuse du Nord, mais le pape Innocent XIII en fit de nouveau cadeau au prince royal Frédéric, plus tard roi sous le nom de Frédéric IV, quand celui-ci en 1694 visita l'Italie.

LES DEUX EDDAS EN EXTRAITS.

I. L'ANCIENNE EDDA, AUSSI NOMMÉE EDDA DE SÆMUND SIGFUSSON.

Les traditions et les chants anciens des Scandinaves ont été consignés en vieux danois et recueillis en deux collections, appelées communément islandaises à cause de la langue des copies par lesquelles elles nous ont été transmises. Chacune de ces collections qui datent du moyen âge, a été intitulée EDDA, nom qui selon son origine signifie grand-mère, probablement parce qu'il a toujours été des privilèges des grand'mères de s'occuper des souvenirs du bon vieux temps et d'en rappeler les traditions à la jeunesse. La collection dont le contenu est le plus poétique, et qui, d'après tous les indices, parait la plus ancienne, porte le nom d'EDDA DE S.EMUND; l'autre au contraire qui est plus prosaïque que la première, et qui paraît provenir d'une période postérieure, a été nommée EDDA DE SNORRE. Pour bien faire connaître ces deux oeuvres qui nous offrent les sources des notions les plus importantes sur l'ancienne mythologie et l'ancienne poésie du Nord, il faut que nous en communiquions à nos lecteurs les renseignements les plus indispensables.

L'EDDA DE S.EMUND se compose pour la plupart des poèmes, interrompus quelquefois par de petits fragments presaiques indiquant le contenu principal de chants ou de couplets perdus, ou par des traditions populaires, fondées sur de vieux chants payens dont le contenu littéral a déjà été oublié au moyen âge, et dont on a essayé de conserver le contenu essentiel d'un oubli entier en consignant ces reminiscences. La grande bibliothèque royale de Copenhague conserve l'ancien manuscrit le plus étendu de cette Edda, fait en parchemin grand in-8vo mais un peu défectueux. Brynulf Sveinson, savant évêque de Skalholt en Islande, en fit cadeau au roi Frédéric III qui s'intéressait vivement à l'ancienne littérature du vieux Nord et de l'Islande. Depuis ce temps le nom de code royal, codex regius, a été donné à cet ancien manuscrit. Notre collection arné-magnéenne possède un fragment en 6 feuillets d'un autre excellent manuscrit en parchemin, grand in 4to, de la même Edda. On en a encore, surtout en Danemark et en Suède, d'autres anciens manuscrits en papier, enrichis de variantes et copiés sur des parchemins détruits depuis long-temps. Nous allons indiquer le contenu de tous ces manuscrits :

1. 15 poèmes d'un contenu surtout mythologique datant de l'antiquité payenne. Il parait que ces poèmes ont été composés en Norvège ou dans quelque autre pays scandinave.

2. Un poème moitié mythologique moitié religieux, provenant du dernier temps payen de l'Islande, de l'époque où le christianisme commençait à se répandre dans le pays. On y confond les étres mythologiques du paganisme avec les saints et les personnifications du catholicisme.

3. 18 poèmes épiques en forme de rapsodie ou d'un contenu moitié mythologique moitié historique, et plusieurs petits fragments composés en prose et présentant des extraits d'anciens chants perdus de

1

2

EXTRAIT DE L'EDDA DE SÆMUND.

l'antiquité payenne. Un de ces fragments raconte l'histoire du forgeron Völund (Velent, Wieland, etc.), le Dédale du Nord, dont le nom est devenu célèbre dans la plupart des plus anciennes traditions populaires de l'Europe; un autre fragment traite de Helge Haddingiaskate, fameux héros de Norvège; dans les autres il est question de ces tribus héroïques qui dans les anciennes traditions du Nord sont connues sous le nom de Völsungar, de Niflungar, de Giukungar ei de Budlungar, et qui dans les traditions anglosaxonnes et germaniques portent les noms de Wælsingas, de Nibelungen, et de Botelungen. Les exploits de ces héros ont sans doute été chantés dans des poèmes payens à peu près du même âge que ceux de notre Edda. En Angleterre et en Allemagne ces chants antiques ont été perdus, mais dans le moyen âge chrétien quelque poëie distingué s'en est occupé de nouveau pour les faire reprendre dans l'excellent poème de Nibelungenlied, de même qu'un Anglo-Saxon chrétien d'une manière pareille mais plus conforme au langage poétique et à la mesure alliée de l'original, a traduit dans sa langue maternelle le poème épique de Beówulf dont l'origine est à chercher dans l'antiquité payenne des Danais ou des Gothes du Nord.

Il parait hors de doute que Sæmund Sigfusson, dont l'une des Eddas porte le nom, n'est pas l'auteur des poèmes qu'on y lit, mais qu'il les a ou consignés le premier d'après la tradition, ou copiés sur des pierres runiques, des tablettes ou des boucliers¹. Ce célèbre savant du Nord naquit dans sa maison paternelle appelée Odde au midi de l'Islande dans les années de 1054 à 1056, environ 35 ans après le temps où le culte payen fut interdit par une loi dans tout le pays².

Il parait que Sæmund pendant son enfance a eu occasion de connaître plusieurs payens qui sont restés secrètement fidèles à leur culte, ou des chrétiens qui, malgré leur conversion à la nouvelle religion, ont conservé de l'attachement pour la croyance de leurs ancêtres. C'est ainsi que nous nous expliquons comment l'esprit indépendant de Sæmund a été saisi de l'intérêt pour les chants antiques qu'il a essayé de préserver de l'oubli. L'envie de s'instruire engagea Sæmund pendant sa jeunesse à faire des voyages. Il parcourut l'Allemagne et la France, fit un long séjour à Paris, et passa de là en Italie. Ces voyages enrichirent son esprit de beaucoup de connaissances qu'il recueillit soit en voyant les hommes soit par les études sérieuses auxquelles il se livra partout où il arriva. Son compatriote et cousin Jon Ógmundson, le recontra dans son voyage à Rome, et le ramena avec lui en Islande l'an 1076. Peu de temps après Sæmund quitta encore une fois sa patrie pour faire un autre voyage dans lequel il visita de nouveau la France, le pays de sa prédilection, d'où il revint l'an 1083, et d'où il parait avoir rapporté l'esprit imbu du désir de marcher sur les traces des chroniqueurs célèbres de la France en perpétuant les souvenirs historiques de ses ancêtres. Après son dernier retour il fut nommé prêtre à Odde qui est encore

1) On possède encore du temps du moyen âge de petits livres composés de feuilllets attachés en bois ou en os, où la calendre a été taillée en hiéroglyphes et en runes; on a encore un plus grand nombre de planches oblongues ou de lattes (tablettes étroites) de la même espèce, qu'on appelait anciennement *rúnastafir* ou *rúnastafir*, mot dérivé de *rún* qui signifie calendre, et qui plus tard reçurent le nom de *prímsvæt*. Les vers et les lois furent consignés de la même manière. Frähn nous a appris dans ses recherches asiatiques que l'ancienne écriture russe fut aussi taillée en bois. C'est encore par cette raison que dans la langue des Scandinaves, des Allemands et des Anglo-Saxons, peut-être même dans la langue slavonne, le mot *bók*, *buche*, a servi à désigner le nom de livre qui est *bók* ou *buch*. Voyez sur cette ma-

tière l'ouvrage de Finn Mænusen intitulé Runamo og Ruerne, p. 135, 139-156, 228-229, 215-16, 350-51; de plus Sjögren Bericht an die Kais. Acad. der Wissenschaften in St. Petersburg sur cet ouvrage, 1812, p. 47-147, surtout p. 52-54; Frähn, notions critiques sur l'ancienne écriture des Russes dans les Mémoires de l'Acad. imp. des Sciences de St. Pétersbourg, VIe série, III, 507-509.

2) Le culte publique du paganisme avait été interdit à la diète générale (*alþing*) du pays, et le baptême chrétien avait été ordonné l'an 1000, mais l'introduction entière du christianisme n'eut lieu que l'an 1019 par l'adoption du droit ecclésiastique rédigé par l'évêque Grimkel et érigé en loi pour la Norvège par le roi Olaf Haraldson appelé le saint: voir Finn Jóhannæi Historia ecclesiastica Islandiae I, 73-79.

EXTRAIT DE L'EDDA DE S.EMUND.

3

aujourd'hui une des meilleures cures de l'Islande. Il y consacra une partie de son temps à communiquer
à la jeunesse les vastes connaissances qu'il avait recueillies. Plusieurs jeunes gens de son pays profi-
tèrent ainsi de son instruction, mais soit à cause de la méthode qu'il employait, soit à cause de l'influence
qu'il exerçait sur l'esprit de la jeunesse, le peuple, en admirant l'étendue de son érudition, lui attribua
une espèce de sorcellerie. Son amour pour les anciennes traditions et les chants antiques des payens,
même pour ceux qui tenaient de la magie que la plupart des ecclésiastiques táchaient d'exstirper, était
si connu dans le pays que beaucoup de monde parvint à le regarder comme un grand sorcier, dévoué
surtout à la magie blanche ou innocente, et l'opinion que le peuple s'est ainsi formée de lui s'est con-
servée dans son pays jusqu'à nos jours. De l'autre côté, les savants, les ecclésiastiques, les fonctionnaires
et tous les hommes instruits de son temps étaient d'accord à le regarder comme un homme doué de
talents extraordinaires et d'une érudition étendue et peu commune. Aussi était-il généralement estimé
et exerçait une grande influence sur le peuple. La preuve en est qu'à la diète (alþing) de l'Islande
en 1096 on résolut unanimément, d'après son conseil et sa persuasion, de payer la dime à l'église, aux'évêques, aux prêtres et aux pauvres, résolution qui dans tous les autres pays du Nord n'a pu être
prise sans donner lieu à des querelles de longue durée et quelquefois même à des émeutes. Les'évêques Thorlak et Ketil consultèrent Sæmund en rédigeant la première loi ecclésiastique de l'Islande
qui fut adoptée en 1123. C'est encore à lui et à ces deux évêques que le célèbre Æric frode s'adressa
pour la révision et la correction de son oeuvre intitulée Íslendingabók sur l'ancienne histoire et la chro-
nologie de l'Islande. Il lui lui-même auteur d'un ouvrage sur l'histoire et la chronologie des rois de
Norvège depuis la mort de Magnus le débonnaire en 1047. Cet ouvrage n'existe plus depuis long temps,
mais plusieurs citations que d'autres auteurs en ont faites, nous prouvent que les historiens postérieurs
du moyen âge de l'Islande y ont puisé. C'était ainsi à juste titre que ses compatriotes lui donnèrent
encore pendant son vivant le surnom hínn fráði, qui signifie le docte ou très savant.

On conçoit facilement que dans les longs voyages que Sæmund entreprit en Europe, surtout en
France et en Allemagne, les sources du plus ancien poème célèbre de Nibelungen ne pourraient échapper
à son esprit observateur. Il devrait même s'étonner de reconnaitre que ces sources poétiques étaient les
mêmes où les anciens poèmes de l'Islande concernant les Völsungar, les Niflungar et les Budlungar avaient
pris leur origine. Il parait même avoir connu en Allemagne les sources poétiques de Nibelungenlied, qui
etaient probablement les chants sur les exploits des ancêtres dont Charlemagne fit faire le recueil.
L'auteur qui, a recueilli l'ancienne Edda, parle expressément de traditions allemandes en relevant
certains points dans lesquels elles diffèrent des traditions et des chants des Scandinaves. L'ardeur ex-
cessive avec laquelle le clergé de ce temps-là, poussé par un zèle chrétien mal entendu, ne se bornait
pas à interdire l'usage des anciens chants payens, mais essayait d'en exstirper tout souvenir dans l'esprit
du peuple, devrait être un motif de plus pour l'esprit patriotique de Sæmund de recueillir les traditions
et les chants du temps payen afin de préserver ces sources de la connaissance de l'antiquité de l'oubli
donc le vendalisme du clergé les menaçait. Parmi ceux qui étaient les plus zélés à detruire les anciens
monuments du paganism, Jon Ógmundson, ami et parent de Sæmund, était un des plus importants.
L'an 1105 ce pretre fut nommé évêque de Holar (à Hólum) dans la partie septentrionale de l'Islande.
Cette nomination Féloigna de Sæmund qui fut ainsi mis à l'abri de sa persécution. L'ancienne biographie
de l'éveque Jon (saga Jóns biskups Ógmundarsonar) qui n'a pas encore été imprimée, nous apprend qu'il
existait en Islande, à l'âge vigoureux de Sæmund, un grand nombre d'anciens chants et d'autres monu-
ments littéraires de l'antiquité payenne que l'éveque Jon mit tous ses efforts à découvrir et à anéantir
par des édits sévères. Tout ce qui était propre à rappeler au souvenir du peuple les superstitions du
temps payen lui était odieux. Il abolit ainsi par ses ordonnances les noms des jours de la semaine

12

4

EXTRAIT DE L'EDDA DE S.EMUND.

parce qu'ils étaient dérivés des noms des dieux payens Tyr, Odin, Thor et Freya. Le dimanche, sunnu-dagr, jour du soleil, devrait porter le nom du jour du seigneur, drottiusdagr; le lundi, mánadagr, jour de la lune, devrait être nommé deuxième jour de la semaine, annarr dagr riku; le mardi, týs-dagr, reçut le nom du troisième jour de la semaine, þrídjudagr; le mercredi, ôðinsdagr, celui du jour du milieu de la semaine, miðrikudagr; le jeudi, þórsdagr, celui du cinquième jour de la semaine, fíntudagr; le vendredi, fríddagr ou frea-lagr, fut nommé jour de jeun, föstudagr, et le samedi, laugardagr (du mot lang qui signifie bain chaud), eut le nom du jour de lotations, þrottdagr. Cette ordonnance de l'éveque fut à la diète de l'an 1107 élevée en loi pour tout le pays, où les noms proposés par lui pour le 3e, le 4e et le 5e jour de la semaine sont encore aujourd'hui les seuls usités, tandis que les anciens noms se sont maintenus pour le 1er, le 2e et le 7e jour. Hors de l'Islande, en Danemark, en Norvège, en Suède, en Allemagne, dans les Pays-Bas, en Angleterre, en France etc. tous les jours de la semaine ont au contraire conservé leurs anciens noms. L'éveque Jon Ógmundson mourut l'an 1121. Peu de temps après il fut élevé en Islande au nombre des saints. Son cousin Sæmund mourut 12 ans après, mais le peuple, comme nous l'avons déjà remarqué, attacha à son souvenir une considération tout opposee à celle de l'éveque, ce dont on ne pourra s'étonner lorsqu'on connait les anciens chants de l'Edda qu'il recueillit, car ces chants ne se hortent pas à célébrer les dieux et les héros de l'antiquité payenne, ils contiennent même des conjurations d'esprits, des runes de sorcellerie et des poésies attribuées aux dieux mêmes du paganisme.

Nous indiquerons ici les parties de l'ancienne Edda qui traitent de la période héroïque de la Russie selon les anciennes traditions des Scandinaves: I. Le poème appelé HYNDLULJÓD, chant de Hyndla. II. La plupart des chants des héros nommés Völsungar, Budlungar, etc., qui selon nos anciennes sagas sont d'origine scandinave, mais qui, selon plusieurs auteurs, descendent de différentes manières de contrées appartenant maintenant au grand empire de Russie. Parmi ces héros les Budlungar sont surtout remarquables par leur origine, puisque les Eddas les font descendre des chefs des Huns, confondus par les auteurs anciens allemands avec les Huns connus des migrations. D'autres chants et traditions traitent de Jormunrek (Ermanarich), roi des Gothes, dont plusieurs historiens racontent qu'il régnaît sur une grande partie de la Russie, et qu'il faisait une guerre acharnée contre les Huns. Ces récits, contenus dans les traditions et les chants de l'ancienne Edda, ont plus tard été traités de nouveau dans la Völsungsaga et dans l'Edda de Snorre dont nous donnerons par cette raison des extraits.

La meilleure édition de la Francienne Edda a été faite à Copenhague par les soins de l'institution arné-magnéenne¹. Elle a pour titre EDDA S.EMUNDAR HINS FRÓDA. Edda rhytmica seu antiquior, vulgo Sæmundina dicta: Pars I, odas mythologicas continens, Hafnica 1787; P. II, odas mythico-historicas continens, 1818; P. III, continens carmina Völuspå, Håvamål et Rigsmål, Scandinavorum origines, cosmogoniam et theosophiam optime illustrantia. Accedit locupletissimum priscorum Borealium theosophicæ mythologiæ Lexicon, addito denique eorundem gentili Calendario jam primum indagato ac exposito. 1828 in 4to. On en a encore deux petites éditions in-8to, dont l'une a été collationnée par Erasm.-Chr. Rask,

1) La collection arné-magnéenne des manuscrits islandais, conservée à la bibliothèque de l'université de Copenhague, fut légugée à P usage public par le savant professeur islandais Arne Magnusson, nommé en latin Arna Magnæus, qui naquit l'an 1663 et mourut 1730. Environ les deux tiers de la collection deviennent la proie des flammes dans le grand incendie de Copenhague 1728; cependant elle contient encore près de 2000 volumes, appartenant tous à l'ancienne littera-

ture, a la mythologie, à l'histoire, à la géographie et a la législation de l'Islande et des anciens Scandinaves, et contenant des rapports importants aussi sur les pays voisins, savoir sur la Russie, la Grande Bretagne et l'Allemagne. La biographie du donateur de ce précieux recueil a été faite par E.-C. Werlauff dans le journal de l'archéologie du Nord publié par notre Société, Nordisk Tidsskrift för Oldkyndighed III, 3-167.

EXTRAIT DE L'EDDA DE S. EMUND.

5

et publiée par les soins de M. Arv.-Aug. Afzelius à Stockholm 1818, et l'autre a paru à Christiania 1847 par les soins de M. P.-A. Munch. La grande édition nous en offre une traduction complète en latin, et il en existe encore une autre en danois, due aux soins de Finn Magnusen, qui l'a publiée sous le titre de Den ældre Edda, 1-4 vol. in 12°; Copenhague 1821-1823.

L'ancienne Edda contient les monuments linguistiques les plus anciens des Scandinaves. Bien des mots qu'on y trouve trahissent l'origine asiatique, ce que les éditeurs de la grande édition ont tâché de prouver dans les vocabulaires, tandis qu'ils n'ont pas manqué de citer les passages parallèles ou les mots d'autres anciennes langues germano-gothiques qui présentent de l'affinité avec ceux de l'Edda. De même M. F.-G. Bergmann¹ qui a publié quelques-uns des poèmes mythologiques avec une traduction française, a montré d'une manière digne de la science linguistique la grande similitude de la langue de l'Edda avec le Sanscrit. Ceux qui ont jusqu'à présent étudié l'ancienne langue du Nord n'ont pas été assez versés dans les langues slavonnes pour être à même d'établir des comparaisons étendues entre elles et leur ancienne langue primitive. Nous espérons que les linguistes russes, polonais et bohémiens s'appliqueront aussi à l'étude de l'ancienne langue du Nord afin de contribuer pour leur part à l'éclaircissement de l'affinité de ces langues.

Il parait maintenant hors de doute que l'ancienne mythologie et la croyance religieuse des Scandinaves ont primitivement été dans un rapport de liaison intime avec celles de l'Inde et de la Perse. M. Finn Magnusen a, dans un ouvrage particulier sur la doctrine de l'Edda et son origine², tâché de prouver ce rapport d'affinité, et, selon les recherches et les renseignements précieux de plusieurs savants russes, il a en même temps indiqué des conformités remarquables entre les idées religieuses des Russes et celles des anciens Scandinaves.

A. EXTRAIT DE HYNDLULJÓD.

Les savants les plus habiles qui se sont occupés de recherches sur l'origine des anciennes traditions scandinaves sont d'accord à admettre que ce poème qui est d'une importance toute particulière pour le but que nous nous proposons, a été composé, probablement en Norvège, dans le 8e siècle. C'est ainsi un des monuments littéraires les plus anciens du Nord dont on puisse, avec quelque certitude, indiquer la date. Il est ordinairement regardé comme faisant partie de l'ancienne Edda, mais il a malheureusement disparu du manuscrit appelé codex regius, dont la fin est défectueuse; cependant on le trouve dans le manuscrit célèbre appelé Flateyjarbók (codex Flateyensis), conservé en deux gros volumes in folio à la bibliothèque royale de Copenhague; c'est surtout à cette ancienne source que nous nous rapportons dans cet extrait. Cependant nous n'avons pas omis d'avoir égard aux meilleurs manuscrits de l'ancienne Edda, dont les préfaces des éditions nous rendent compte, afin que les meilleures lectures soient admises dans notre texte et rendues dans la traduction qui l'accompagne³.

¹) Poèmes islandais (Völuspá, Vafþrúðnismál, Loka-senna) tirés de l'Edda de Sæmund, publiés avec une traduction, des notes et un glossaire par F.-G. Bergmann. Paris 1838. 8.

²) Eddalæren og dens Oprindelse etc. 3: la doctrine de l'Edda et son origine ou développement complet des poésies des anciens habitants du Nord et de leurs opinions sur la création du monde, sur la naissance des hommes et l'existence des dieux, sur la nature et le sort, accompagné d'une comparaison étendue avec le grand livre de la nature, ainsi

qu'avec les systèmes mythologiques et les croyances des Grecs, des Perses, des Hindous et d'autres anciens peuples. et suivi de recherches historiques sur l'origine et les anciens rapports des nations les plus remarquables du vieux monde. par Finn Magnusen, 4 vol. in-12°, Copenhague 1824-1826

³) Dans ces extraits de l'ancienne Edda nous avons marqué par *R* le codex regius; *F* = codex Flateyensis, *L* = codex Langebekkianus, *S* = codex P. F. Suhmii ex codice *L* deperdito descriptus, *Sv* = codex Sveaus char-taceus, *N* = Nornagestssaga.

6

EXTRAIT DE HYNDLULJÓD.

Dans le Flateyjarbók ce poème est appelé HYNDLULJÓD ¹, chant de Hyndla ou poème sur Hyndla; dans plusieurs autres bons manuscrits il porte le nom de Völuspá HIN SKAMMA, petit poème prophétique de Vala ou de la prophétesse. On le cite en effet sous ce nom dans les manuscrits en parchemin de la jeune Edda où l'on en reproduit un couplet (voir la nouvelle édition 1848 p. 42-44). La raison en est probablement qu'on a pris Hyndla pour une cala ou prophétesse pleine de sagesse et d'instruction, ou qu'on a fait attention à la grande conformité de l'avant dernier couplet de l'ouvrage avec le poème plus connu sous ce nom à l'égard de l'extinction des dieux et du monde.

Nous tâcherons de mettre les lecteurs à même de se former une idée de ce poème remarquable en leur offrant ce qui nous y parait de plus saillant avec un aperçu de tout le poème. Tous les historiens du Nord, y compris Arne Magnusson, célèbre par ces excellentes critiques, ont été d'accord à reconnaitre l'authenticité de ce poème dont l'origine remonte à l'antiquité payenne. Cependant ni Torfæus ni Schöning qui ont tant mérité de l'histoire et de l'antiquité du Nord par leurs recherches savantes, n'ont essayé d'en indiquer exactement l'âge. Subm est le premier qui, en examinant tout ce qui pourrait éclaircir cette question, soit parvenu à un résultat. Il rapporte ainsi l'âge de ce poème au 8me siècle, quoiqu'il y ait aussi des indices selon lesquels il pourrait appartenir à un âge plus reculé. Parmi les historiens modernes un des plus habiles se déclare en faveur de la dernière opinion. C'est M. R. Keyser de Norvège qui s'en exprime en ces termes ²: «Il y a dans l'ancienne Edda un poème qui sous plusieurs rapports est fort remarquable; c'est le chant intitulé Hyndluljóð. À l'invitation de la déesse Freya la prophétesse Hyndla y fait énumération de toutes les familles appartenant à la race d'Ottar qui est le favori et l'adorateur zélé de la déesse. Elle y mentionne à cette occasion plusieurs autres anciennes races royales et princières. Ottar qui est chanté dans le poème, y est nommé fils d'Innstein qui, selon la série généalogique, «n'est autre que le célèbre guerrier de ce nom, qui accompagnait le roi Alf ou Half de Hördaland dans ses expéditions, et qui était lui-même fils d'un iarl ou comte hördien nommé Alf le vieux. Le poème qui parait être composé pour Ottar ou en son souvenir, est d'origine norvégienne, et, comme il fait mention de Harald hildetönn et son beau-frère Randver, sans rien dire sur le compte de son fils Sigurd ring ni de son petit fils le célèbre Ragnar lödbrok, il parait hors de doute qu'il ne peut dater d'une époque postérieure à l'an 700 après Jésus Christ. L'âge qu'on est d'accord d'attribuer au roi Alf, vient à l'appui de cette conjecture.»

Le poème a probablement été introduit de Norvège en Islande (l'an 872) dans le souvenir des chefs ou des poètes émigrés. Peut-être a-t-il été gravé dans les bâtons runiques. Encore est-il vraisemblable qu'il a été conservé dans les familles des frères célèbres Geirmund et Hamund, colons norvégiens qui descendaient du roi Half mentionné dans le poème.

Le poème est une espèce de duodrame ou de dialogue soutenu entre la déesse Freya et Hyndla la magicienne. Les dieux furent cultivés par la plupart des Scandinaves payens comme les bonnes divinités du ciel, de la lumière, des corps célestes, des éléments, du temps, de la fertilité etc. Les géants et les sorciers au contraire furent détestés comme les esprits pernicieux de l'abîme, des ténèbres, du froid, des maladies, de la mort naturelle, etc. Ils furent ordinairement regardés comme ennemis des dieux et des hommes. Néanmoins les dieux et les géants avaient la même origine, et par cette raison ils se liaient souvent ou entraient dans des rapports réciproques dont l'issue fut pourtant très souvent précaire ou malheureuse. Dans le poème dont nous nous occupons, il est dit que la déesse Freya fait seller son verrat doré, et qu'elle invite la magicienne à l'accompagner dans un voyage nocturne qu'elle

¹) avec l'addition er kveðit ear um Ottar heimska.
qui fut compose sur Ottar l'ignorant.

²) dans un traite sur l'origine et l'affinité des Norvégiens, basé sur de nouveaux points de vue.

12

EXTRAIT DE HYNDLULJÓD.

mest manna val
und miðgarði;
allt er þat ætt þín,
Öttarr heimski!

17. Var Hildigunn
hennar móðir,
Svafu¹ borin²
ok sækonungi³;
allt er þat ætt þín,
Öttarr heimski!
varði⁴ at viti svá;
villtu enn lengra?

18. Dagr átti þóru,
drengja móður;
ölusk í ætt þar
œztir kappar....

21. Gunnarr bálkr,
Grímar arðskafi,

flos hominum lectissimus
sub arce mediterranea;
omne id genus est tuum,
Ottar stulte!⁵

17. Erat Hildigunna
illius* mater,
genita Svavà
et regulo maritimoᵇ;
omne id genus est,
Ottar stulte! tuum;
intersit suá, ut ita sciatur;
vis adhuc ulterius?

18. Dagus uxorem habuit Thoram,
fortium virorum matrem,
innati sunt ea stirpe
excellentes athletæᶜ....

21. Gunnar balkius (vallus),
Grimus ardskavius (fabricator aratri),

1) emend.; Svafu, F.

2) sic. S, Sr; barn, Sruar proles, F.

a) c. v. Almveig, stropha 15 memorata.

3) sic. S, Sr; sækonungs, regis, F.

4) varðar, stropha 18.

a) Freya et Hyndla citent comme descendants de Halfdan et d'Almveig, quatre des races les plus distinguées du Nord, savoir: les Skjöldungar danois, les Skilfingar, les Ödlingar et les Ylflingar. Les Skilfingar se répandirent, selon les poètes, vers l'est, en Suède et en Russie, ce qui nous explique pourquoi Odin fut nommé Skilfing dans l'ancienne Edda, et pourquoi ce nom fut donné comme nom de famille aux rois de Suède par les Anglosaxons ainsi que par Thiodolf, poète norvégien qui vécut entre l'an 800 et l'an 900 (dans sa série chronologique nommée Ynglingatal). Les Ödlingar formaient, selon Skalda et plusieurs poèmes anciens, une race royale particulière qui se répandit d'abord dans les pays méridionaux, et plus tard dans le Nord; c'est d'après eux que les princes des Anglosaxons et les chefs de la haute noblesse furent nommés Edelinger ou Edelingas. Le nom d'Ylflingar paraît dans son origine avoir été celui d'une famille de prince danoise. On l'a cependant aussi employé des Völsungar, surtout selon les poèmes de l'Edda sur Helge Hundingsbane et selon les traditions en prose qui les accompagnent. Ynglingasaga raconte que Hildegun, fille d'un roi de Suède (Sodermanland), salua le roi maritime Hiörung Ylfling dans un festin fait en l'honneur de son arirvée, par ces mots: « Salut à tous les Ylflingar; nous vedrons pour eux le gobelet en souvenir de Rolf krake, le célèbre roi de Danemark». Les Anglosaxons les appelaient Wylfingas, d'où les Allemands formaient les noms de Wülfing, de Wölfling etc., qui étaient tantôt en guerre, tantôt en paix

avec les Danois comme ils s'associèrent de bonne heure aux expéditions des pirates connus sous le nom de Vikingar. D'autres anciens manuscrits nous prouvent que ces quatre races royales du Nord tirent l'origine de la Russie européenne, que la reine du roi Halfdan était fille d'un roi de Holmgard, et que 18 familles princières descendent d'elle. Nous nous en occuperons encore plus loin.

b) Ainsi continue Hyndla en éclairecissant l'origine russe d'Almveig du côté de la mère. Les sagas héroïques font mention d'une princesse Hildegunn de Biarmaland et d'une autre du même nom de Risaland, mais il n'est pas probable qu'on pense à aucune de ces deux dans ce couplet, ni que Svava soit la même que la saga de Hervör mentionné comme fille du iarl Biartmar d'Aldeigiuborg dont le premier mari était aussi roi maritime.

c) D'autres anciens manuscrits disent que Dag était fils de Halfdan et d'Almveig. Hyndla énumère ensuite plusieurs guerriers qui étaient de sa race ou de ses descendants: tels étaient Fradmar, Gyrd, les deux Freke, Amur, Jösur, peut-être le père du roi Halfdan, Mar et Alf le vieux, grand père d'Ottar. L'ami de Jösur et d'Alf était Ketil, fils de Klyp et grand-père maternel de la mère d'Ottar. En ligne ascendante on nomme Frode, Kare et Alf qui en était l'ainé. On mentionne ensuite Nanna, fille de Nökkve, et son fils sans nom qui était allié avec le père d'Ottar; enfin Brodd et Hörve, Isolf et Asolf, fils d'Ölmod, et Skurhilde, fille de Skekkil.

EXTRAIT DE HYNDLULJÓD.

15

46. ... Ber þú Óttari
bjór at hendi
eitri blandinn mjök ¹
illu heilli.

47. Orðheill þín
skal engu ráða,
þóttú, brúðr jótuns!
bölvi heitr ²;
hann skal drekka
dýrar veigar,
bið ek Óttari
öll goð duga.

46. Adfer Ottari
cervisiam in manum,
multo veneno mistam
malo omine.

47. Omen tuum
nihil valebit,
etsi tu, mulier gigantea!
malum mineris;
ille bibet
eximias potiones;
precor Ottari
omnes di opem ferant.

1) sic F, 5p ; mjóþ, mulsum, cod. chart. nº 5 in bíbl. reg. Holmiensi.

2) emend.; heitr, F

EXTRAIT DES POÈMES MYTHICO-HISTORIQUES.

Parmi les poèmes de l'Edda qui chantent les hauts faits contenus dans la grande série des traditions des Völsungar, de Niflungar et de Budlungar, il faut distinguer ceux qui ont rapport à Aslaug, célébre épouse de Ragnar Iodbrok, d'avec ceux qui n'en font nulle mention. Selon une tradition intéressante par sa belle exposition et fort répandue pendant l'antiquité, Aslaug qui était née de Sigurd Fafnersbane avec Brynhilde, fille de Budle, avait pendant sa jeunesse été élevée comme simple pêcheuse à Spangareid près du cap Lindesnès en Norvège, où elle avait été amenée par Heimer, père nourricier de Brynhilde. La tradition raconte en outre que Heimer l'avait cachée dans sa harpe tandis qu'il errait de pays en pays sous le déguisement d'un pauvre ménétrier. Si la tradition des Völsungar doit être regardée comme historique selon l'opinion de nos ancêtres, celle d'Aslaug ne pourra guère s'accorder avec les autres rapports généalogiques. L'origine en date, à ce qu'il parait, du temps de Ragnar Iodbrok et provient peut-être de la sage Aslaug même, dont l'existence historique ne peut être revoquée en doute, et à qui il devrait être fort important de répandre sur son extraction tout le préstige possible de la noblesse. Il faut que cette tradition ait déjà été connue vers la fin du 8e siècle et au commencement du 9e puisque l'ancien poète Brage Boddason, qui vécut dans la première moitié de ce dernier siècle, y fait allusion dans son poème connu sous le nom de Ragnarsdrápa (voir le fragment de l'Edda de Snorre reproduit plus bas). Il était aussi dans l'intérêt des rois de Norvège de relever l'importance de cette tradition, comme c'était précisément par Aslaug qu'ils dérivaient leur origine de Sigurd Fafnersbane qui était le héros de la mythologie germanique. Mais la naissance d'une fille de Brynhilde par Sigurd suppose nécessairement un rapport plus intime entre eux que cette liaison d'abstinence sévère dont nous parle la tradition à l'occasion du mariage de Gunnar avec elle. C'est ainsi que Sigurd est conduit à la maison de Heimer dans le Hlymdal où il fait la connaissance de Brynhilde. Selon Helreið Brynhildar et Völsungasaga Brynhilde est la même que Sigrdrifa, la guerrière de Hindarfiall, que Sigurd allait visiter après l'assassinat de Fafuer. Or, lorsqu'on rencontre des traces de rapports propres à motiver la naissance d'Aslaug, on est certainement bien fondé à regarder le poème où on les découvre comme postérieur aux autres et comme provenant probablement du temps de Ragnar Iodbrok. Voici de tels poèmes plus recentls dont nous faisons ici des extraits: a) *Gripisspá* ou *Sigurðarkviða Fafnisbana 1*, b) *Helreið Brynhildar*; c) *Guðrúnarkviða 11*; d) *Guðrúnarkviða 111*. Nous admettous encore des extraits des poèmes suivants qui sont plus anciens: a) *Sigurðarkviða 111*; b) *brot af Brynhildarkviða*; c) *Oddrúnargrátr*; d) *Guðrúnarkviða 1*; e) *Atlakviða*; f) *Atlamál*; g) *Guðrúnarhvöt*; h) *Hamdismál*.

30

EXTRAIT DE GUDRÚNARKVIDA I.

bersis kvân
hverjan morgin.

10. Hon ægði mèr
af afbryði,
ok hórdum mik
höggum keyrði;
fann ek húsguma
hvergi in betra,
en húsfreyju
hvergi verri.

ejusque calcæos ligarem
quovis mane.

10. Ea comminabatur mihi
præ zelotypia
et duris me
plagis verberavit;
herum inveni
nusquam meliorem,
nusquam heram
deteriorem.

G. GUDRÚNARKVIDA II ET III.

Plusieurs circonstances semblent prouver que ces deux poèmes ne peuvent être du même âge que les autres que nous avons rapportés à la classe des poèmes les plus anciens. Cette opinion se fonde surtout sur la mention qu'on y fait de personnages, tels que *Thiodrek* (Theodorik) et *Herkia* (Erka, voir Vilkinasaga), qu'on ne rencontre que dans la rédaction germanique des traditions. De plus, dans la *Guðrúnarkviða* II, v. 19, on trouve déjà les noms slavons de *Jarisleif* et de *Jarízskar*; ce qui prouve que le poème a été composé après que les Slavons se furent trouvés en contact avec les tribus germaniques de l'Allemagne; enfin, il est question dans la *Guðrúnarkviða* III d'une ordalie ou jugement de Dieu, qui, d'après ce qu'on en sait, se lie à la religion chrétienne. Cependant, comme la langue et toute la rédaction portent entièrement l'empreinte de l'antiquité et de l'authenticité, on ne pourra guère attribuer à ces poèmes un âge plus récent qu'environ le 11e siècle ou le premier temps de la chrétienneté. Du reste il faut faire remarquer que le nom de Thiodrek ne parait que dans l'introduction de la *Guðrúnarkviða* II, et ne se rattache en rien au contenu du poème. On peut très bien s'imaginer que ce n'est que la mention faite de Thiodrek dans la *Guðrúnarkviða* III et la connaissance des rédactions allemandes qui ont porté l'auteur de cette collection à la faire précéder de ces lignes. Dans l'introduction à la *Guðrúnarkviða* II (*Þjóðrekr konung var med Atla* etc.) on a en vue la fuite de Dietrich et son séjour chez le roi Etzel.

GUÐRÚNARKVIDA ÖNNUR.

19. Valdarr Dönum
med Jarizleifi,
Eymóðr þriði ¹
med Jariz-kari
inn gengu þá
jófrum líkir;
Lángbardss liðar,
hofðu loda rauða ²,

ODA GUDRUN.E II.

19. Valdar apud Danos
cum Jarizlevo,
Eymodus tertius
cum Jarizskare,
tum intrabant
principibus similes;
Langobardi comites
utebantur rubris lacernis ³,

1) *sic legendum*, *il* "in membrand. 2) Valdamarr af Danmork ok Eymóðr ok Jarisleifr; þeir gengu inn 1 holl Halfs konungs; þar voru Langbardar, Frakkar ok Saxar; þeir foru með ullum herbúnði ok hóðu yfir loda rauða, Völsungasaga c. 32- cfr. Hervararsaga v. 16, str. 2.

a) L'expression *höfðu loda rauða* est remarquable a cause du mot *lodi*, qui, comme Sjögren nous le prouve fort bien dans son traite reçu dans les Mémoires de l'ac. des sc. de St. Pétersbourg, 6 série t. 2, p. 563-592, est tout-à-fait identique avec le mot *ayda*, nom d'un habit, qui fut porté à la bataille de Listven, 1024, par Jakun (ou Jamun, selon Senkovski), chef des Varègues, et dont on raconte

qu'il était tissu en or. Des interprètes antérieurs ont à
tort voulu expliquer ce mot par «garde-vue», quoiqu'il ait
été rendu par «habit» même dans un ouvrage original russe (cent
de l'origine de l'église petshérienne par l'évêque Simon), où il est
question du chef des Varègues, Afrikan, frère de Jakun l'aveugle,
qui fut prive de son habit tissu en or quand, à la tête de ses gens,
il combatit pour Jaroslav contre Mstislav, frère de ce dernier.

EXTRAIT D'ODDRÚNARGRÁTR.

35

en hann Brynhildi
bað hjálm geta,
hana kvað hann óskmey
verða skyldu.

ille vero Brynhildam
jussit galeam capere,
edixit, ut fieret
virgo electrix (valkyrja).

I. ATLAKVIDA ET ATLAMÁL.

Ces deux poèmes sont appelés grænlenzk ou grenlenzk, ce qui signifie provenant du Grönland ou Grenland, et doivent être composés, selon cette dénomination, dans la province du Grenland qui était située au midi de la Norvège, et qui formait au milieu du 9e siècle la partie occidentale des possessions du roi Halfdan svarte (le noir). Ils sont composés dans un genre particulier de la versification à laquelle on donne le nom de fornyrðalag. Cette espèce particulière se distingue par des lignes plus longues, plus sonores et d'une sorte de mesure ou cadence en trois. La Skálda la nommait, à ce qu'il parait, málaháttr, et on ne la rencontre que dans ce poème et dans les fragments de poésie dus à Thorbiörn hornklofe, à Thiodolf de Hvin, et à Audun illskælda, qui étaient poètes de la cour de Halfdan svarte et de son fils Harald à la belle chevelure. Ce genre de versification parait ainsi avoir été particulier aux poètes de cette contrée, ce qui nous explique peut-être aussi pourquoi ces poèmes ont été nommés grenlandais. Après la fin du 9e siècle, les poètes ont cessé, à ce qu'il parait, de se servir de ce genre; on ne pourrait déterminer avec sûreté quand on l'a commencé, mais il s'est développé selon toute probabilité dans le Grenland et à la cour des anciens rois de Grenland et de Vestfold.

Atlakviða et Atlamál contiennent l'un et l'autre le rapport de l'assassinat des Giukungs et de la vengeance de Gudrune, mais le premier de ces poèmes est plus succinct, plus régulier dans le développement des faits, et le style narratif en porte plus l'empreinte de l'histoire, tandis que l'autre est plus diffus et sent plus le drame, quoique du reste il ne puisse être comparé à celui-là sous le point de vue poétique. Le dernier s'arrête principalement aux rêves que Kostbéra, Pépouse de Helge, raconta comme des prédictions des dangers qui attendaient Gunnar et Högne dans leur visite chez Atle.

ATLAKVIDA IN GRÆNLENZKA.

5. Voll lêzk ykkr ok mundu gefa
viðrar Gnitheiðar,
af geiri gjallanda
ok af gyltum stofnum,
stórar meidiðmar
ok staði Danpar,
hris þat it mœra,
er meðr Myrkvið kalla.

a) c. opacam silram

a) Les lieux mentionnés ici qui furent offerts aux Giu-
kungs par Knefröd, messager d'Atle, contiennent, comme on
le voit par le texte, l'numération de 3 lieux appartenant
au Hunaland, mais que Atle s'offrit à céder, ce qui fait
supposer qu'ils ont été situés au midi ou vers le sud-ouest
le plus près du pays des Giukungs. Nous savons encore
d'autre part que Myrkviðr formait les limites de ce pays;
cependant il faut convenir que le nom de ce lieu est peu
propre à nous éclaircir ce point, puisqu'il paraît que chaque

ODA ÅTLII GRÆNLANDICA.

5. Dixit et campum sese vobis daturum
lati saltus Gnitensis
(partem) jaculi sibilantis
et auratarum prorarum,
magna cimelia
et oppidum Danpi,
silvam præclaram
quam homines Myrkviðr vocant

royaume ou pays habité était dans l'antiquité séparé du pays
voisin par une forêt limitrophe ou Myrkviðr. Plusieurs
raisons nous portent ici à penser à la forêt de Teutobourg.
La bruyère appelée Gnitheiði est par l'anteur de l'itiné-
raire publié par Werlauff dans les Symbola ad geographiam
medii ævi, placée dans la Vestphalie; il ne paraît donc pas
qu'on s'en éloigne tant si l'on en étend la situation jusqu'aux
montagnes du Harz qui, comme on le sait, abondent en
métaux. Le nom mystérieux de Danstad qui nous res-

5*

EXTRAIT D'ATLAKVIDA.

37

42. Eldi gaf hon þá alla,
er inni voru
ok frá morði þeirra Gunnars
kommir voru or myrkheimi;
forn timbr fællu,
fjarghús ruku,
boe buðlúnga,
brunnu ok skjaldmeyjar
inni aldrstamar,
hnigu í eld heitan.

ATLAMÁL IN GRÆNLENZKU.

83. Vili minn enn væri
at vega þik sjálfan,
fátt er fullilla
farið við gram slíkan;
drýgt þú fyrir hafðir
þat, er menn dœmi vissuð
til heimsku hardræðis,
í heimi þessum;
nú hefir þú enn aukit,
þat er nú ádan frágum,
greipt glœp stóran;
gert hefir þú þitt erfi.

87. Komu í hug henni
Högna viðfarar,
talði hæpp honum,
ef hann hefnt ynni;
veginn var þá Atli,
var þess skamt bíða,
sonr vá Högna
ok sjálf Guðrún.

88. Röskr tók at rœða,
rakðisk or svefní,
kendi brátt benja,
bands kvað hann þörf önga:
segit ið sannasta,
hverr vá son Buðla;
em ek' lítt leikinn,
lífs tel ek von önga.

100. Lýgr þú nú, Guðrún!
lítt mun við bœtask

42. Ea igni dedit omnes illos,
qui intus erant
et a cæde Gunnaris ac fratris
reversi fuerant e tenebroso loco;
vetusta tigna ceciderunt,
sacraria fumarunt,
domicilia regum;
conflagrarunt et virgines peltatæ
intus, usura vitæ inhibitæ,
conciderunt in ignem ardentem.

EPOS ATLII GRÆNLANDICUM.

83. Cupido mihi amplius esset
te ipsum interficere;
pauca satis male
aguntur cum tali rege;
tu ante patraveras
id, cujus hoc in mundo
exemplum non norant homines,
insaniam crudelitatis a;
nunc tu insuper adjecisti,
quod jam nuper audivimus,
atrox in te facinus admisti b;
tu tibi ipse parentasti.

87. Veniebant ei c in mentem
res cum Högnio actæ;
fortunatum illum d prædicavit,
si ultionem perficere posset;
tunc cæsus est Atlius,
parva morà interjecta;
cecidit Högnii filius
et ipsa Gudruna.

88. Acer ille e fari incepit,
somno excussus;
sensit cito vulnera,
ligamine nihil opus esse dixit:
dicite vos quam verissime,
quis Budhii filium ceciderit;
equidem male affectus sum,
spem vitæ nullam esse censeo.

100. Nunc tu mentiris, Gudruna!
haud sane ea re melior fiet

a) intelligit crudelia supplici exempla, quæ in Hœgnium et Gunnarem Atlius ediderat.
b) ɔ: carne fliorum vescendo et sanguinem eorum potando.
c) Gudrunæ.
d) Niftungum, Högnii filium.
e) ɔ: Atlius, letali vulnere percussus.

42

EXTRAIT DE L'EDDA DE SNORRE.

## II. LA JEUNE EDDA, AUSSI NOMMÉE EDDA DE SNORRE STURLASON.

On est généralement d'accord d'attribuer l'Edda, qu'on nomme la jeune, à Snorre Sturlason, célèbre comme homme d'état d'Islande autant qu'en auteur, dont l'ouvrage principal qui a transmis son nom à la postérité, est la Heimskrínsla où il a recueilli les anciennes sagas des rois de la Norvège. Si même il faut convenir qu'une grande partie de l'ouvrage, tel que nous le connaissons, porte l'empreinte évidente d'une autre main plus récente, les raisons qui nous portent à regarder Snorre comme l'auteur de la masse principale de l'ouvrage, sont pourtant bien plus positives et incontestables que celles selon lesquelles nous attribuons à Sæmund l'honneur d'avoir recueilli l'ancienne Edda. Tout ce que nous savons de l'origine de cette Edda se fonde ainsi sur une tradition obscure, tandis que déjà un des manuscrits les plus anciens de la jeune Edda, celui que possède l'université d'Upsala, dont l'âge ne parait pas plus récent que l'an 1300, en indique expressément Snorre comme l'auteur. Comme Snorre mourut l'an 1241, cette indication est donc à peine de 60 ans postérieure à l'époque où il a vécu, de sorte qu'il y a de bonnes raisons pour croire le copiste bien informé de tous les rapports.

Nous indiquerons maintenant les différentes parties de la jeune Edda:

A. L'EDDA proprement dite ou la partie qu'on attribue principalement à Snorre Sturlason, contient les morceaux suivants:

1. Un exposé systématique de la mythologie payenne, développée en questions et en réponses. Les questions sont proposées par *Gylfe*, roi de Suède qui, déguisé sous le nom de Ganglere, est venu à Asgard pour interroger les dieux. Les réponses sont données par les trois principaux des dieux, qui prennent les noms de *Hár*, de *Jafnhár* et de *þrídī* qui signifient l'élevé, le pareil en élévation, le troisième; la personnalité d'Odin y est représentée dans une trilogie qui forme une espèce de trinité payenne. Gylfe qui se proposait de surprendre les dieux, est au contraire surpris par eux et enlevé d'Asgard par l'enchantement. C'est à cause de ce dénouement que cette partie de l'Edda a reçu le nom de *GYLFAGINNING* qui signifie le désappointement de Gylfe ou l'histoire de la manière dont il fut dupé. On pourrait être tenté de croire que c'était l'auteur ou Snorre qui lui-même avait choisi ce cadre afin de trouver un motif convenable du dialogue, mais ce que nous lisons au ch. 5e de l'Ynglingasaga, nous prouve qu'il a existé une tradition d'une pareille lutte entre Gylfe et les Ases. Cependant si le détail entier du poème est aussi celui de la tradition, ou s'il n'a existé en tradition que quelques traits généraux dont le développement est dû à Snorre, voilà ce qu'on ne saurait déterminer.

2. Le rapport de l'origine de la poésie, auquel on a donné le nom de BRAGARŒBUR par la raison que la forme en est celle d'un dialogue tenu entre Brage, dieu de la poésie, et Æger, dieu maritime, dans une visite que ce dernier fait aux dieux.

La Gylfaginning est précédée d'un avant-propos, et les Bragarœdur sont suivies d'un épilogue qui l'un et l'autre eurent pour but de mettre les traditions mythiques en rapport avec les opinions historiques et ethnologiques répandues dans le Nord pendant le 13e et le 14e siècle. L'avant-propos se propose encore le but spécial de réconcilier les traditions mythiques avec celles de la Bible, afin d'ôter ce qui, pendant ces temps superstitieux, il pourrait y avoir d'odieux dans la tâche de recueillir les traditions payennes pour les transmettre à la postérité.

B. SKALDA ou traité complet de l'art de la poésie du Nord. La partie technique de l'ancienne versification du Nord se compose essentiellement d'une quantité de périphrases ou de translocations, puisées surtout à la mythologie que le poète devait par conséquent posséder de manière à en avoir toujours à sa disposition un fond de matières assez riche. Il s'en suit que la Skálda, pour nous expliquer

EXTRAIT DE L'EDDA DE SNORRE.

43

l'origine des translocutions, doit contenir une quantité de récits mythologiques, surtout de la partie héroïque. Ces récits se distinguent ordinairement par un langage précis, nerveux et classique. Nous n'avons pas assez d'indices intérieurs pour déterminer si Snorre est aussi l'auteur de la Skálda, ou si cette partie de l'Edda, comme plusieurs le prétendent, doit être attribuée à d'autres auteurs, surtout à Sturla Thordson et à Olaf Thordson, neveux de Snorre. Cependant il est incontestable que Snorre peut très bien être auteur de cet art poétique. Il se rattachait ainsi de la manière la plus étroite aux Bragarœður, dont il continue même le dialogue. La partie principale de la Skálda est d'un très grand intérêt, mais ce qui en relève encore le prix, c'est qu'elle contient parmi les exemples qu'elle nous cite, une quantité de vers empruntés aux plus célèbres poètes de l'antiquité.

C. Une section orthographique, rhétorique et grammaticale, fondée sur des travaux préparatifs dus à Are frode et à Sæmund frode, et se rattachant à Donatus et à Priscianus avec des recherches et des observations linguistiques très judicieuses et pleines d'intérêt. Comme elle se rapporte à Olaf Thordson, surnommé hvitaskald, dont nous avons parlé plus haut, il faut que cette partie soit postérieure à Snorre. Il est vraisemblable que tout ce qu'il y a d'essentiel est l'ouvrage de ce savant neveu de Snorre.

L'Edda de Snorre a eu plusieurs éditions: 1. P. J. Resen l'a publiée avec une traduction danoise et latine et des remarques explicatives, à Copenhague 1665, in-4° (Res.); cette édition est peu soignée et très defectueuse. 2. La Gylfaginning a été publiée d'après le codex d'Upsala par J. Göransson, à Upsala 1754, in-4°; cette édition est aussi defectueuse quoiqu'elle soit préférable à celle de Resen. 3. R. Rask a fait de la jeune Edda une édition complète et fort bonne, enrichie de variantes, à Stockholm, 1818, in-8°. 4. L'édition la plus récente et la plus complète est due à la commission arné-magnéenne et appuyée sur une collation de tous les manuscrits principaux; le texte est accompagné d'une traduction latine et de notes explicatives par Sveinbiorn Egilsson. Parmi le grand nombre de traductions partielles qu'on en a faites, nous nommerons de préférence celle qui a été faite en français par Mallet dans son Introduction à l'histoire de Danemark; ensuite celle que George Webbe Dasent nous en a offerte en anglais, Stockholm 1842; celle de Gylfaginning faite en danois par R. Rask, et publiée par R. Nyerup, 1808, enfin une traduction en suédois par A.-A. Afzelius, 1818.

Voici les codex de l'Edda de Snorre: 1. Le principal codex, appelé codex regius (R), est conservé dans la grande bibliothèque royale de Copenhague sous le n° 2367 in-4°; il date d'environ l'an 1300. 2. Le codex wormianus (H), n° 242 in-folio de la collection arné-magnéenne; ce codex est très bon quoiqu'il soit inférieur au précédent. 3. Le codex d'Upsala (U), nommé codex delagardianus, est d'environ l'an 1300 ou plus ancien. 4. La Sparvenfeldts-edda (S) de la bibliothèque royale de Stockholm. 5. Un MS en papier qui a été dans la possession de Jon Olafson frá Svefneyjum (hypnonesiensis, H); en outre plusieurs manuscrits en papier appartenant aux différentes rédactions.

FORMÁLI, cap. 8. Þá er Pompejus, einn höfðingi Rómverja, herjaði í austrhálfuna, flýði utanª Óðinn or Asia, ok hingat í norðrhálfuna.

a) ex regionibus remotioribus.

a) La coïncidence supposée d'Odin avec Pompée est fondée sur l'idée de la paix générale du monde au temps de Jésus-Christ. Une telle paix régnait, selon les anciennes traditions du Nord, sous Frid-Frode, roi résidant à Hleidiðra

PRÆFATIO, c. 8. Quum Pompeius, unus ex principibus Romanorum, bellum in Asia gereret, Odin ex Asia huc in partes orbis septemtrionales confugit ª.

(Lerre). Il fallait donc que ce roi fût contemporain d'Auguste, et comme Fridfrode était le troisième descendant d'Odin, l'époque de son règne coïncide à peu près avec la part que prit Pompée à la guerre contre Mithridate.

6*

44

EXTRAIT DE L'EDDA DE SNORRE.

9. Einn konúngr í Trójo hét Munon eða Menn-on¹, hann átti dóttur [höfuðkonúngs Priami, sú hét Tróan². Þau áttu son, sá hét Trór, þann köllum vér þór; [hann var at uppfæzlu í Tracia með þeim hertoga, er nefndr er Loricus; en er hann var x vetra, þá tók hann við vápnum, fódur

sinn; svá var hann fagr álitum, er hann kom með öðrum mönnum, sem þá er filsbein er grafit í eik; hár hans var³ fegra en gull⁴; þá er hann var xij vetra, hafði hann fullt afl; þá lypti hann af jörðu x⁵ hjarnstökum, öllum senn, [ok þá drap hann Loricus hertoga, fóstra sinn, ok konu hans.

9. Rex aliquis Trojanus⁸, nomine Munon sive Mennon, filiam Priami, regis primarii, Troanam dictam, in matrimonio babuit. Hi filium procrearunt, nomine Troem, quem nos Thorem appellamus; is in Thracia educatus est, apud ducem, qui Loricus nominatur; qui quum decem annorum esset, arma patris sui accepit; inter alios homines constitutus ita erat aspectu pulcher, ut ebrar arbori inclusum; comæ decor auri nitorem superabat; duodecim annos natus justam virium magnitudinem receperat; tum decem pelles ursinas, uno omnes tempore, solo sustulit, tumque ducem Loricum, nutritorem suum,

1) Mennon, H.
2) a) [ Priamus kenungs, Tröjam, U.
3) sic H, Res.; er, W.
4) a) [ om. U.
5) sic U; in W numerus ita detritus est, ut eis legi possit.

a) Par les remarques dont nous comptons accompagner les sagas mythico-historiques, nous tâcherons de répandre du jour sur ce qu'il y a d'obscur dans l'évènement raconté ici. Nous nous bornerons à remarquer préalablement qu'on y rencontre un des premiers essais un peu étendu de l'ancienne littérature du Nord, tendant à dériver de Troie et de ses environs le langage, la religion, le peuple même ou du moins ses familles régnantes, selon une opinion ethnologique très favorite et très répandue parmi la plupart des nations occidentales de l'Europe pendant le moyen âge, opinion qui sortit de Rome avec le christianisme en s'appuyant sur la similitude accidentelle de quelques noms propres. Les Brites croyaient ainsi descendre de Brutus, petit-fils d'Enée; les Irlandais appellent leurs premières dynasties milTIennes, en prétendant qu'elles descendent de Milét. Nos ancêtres n'avaient pas été entièrement convertis au christianisme, quand déjà les Turcs seldchoukiens eurent conquis la plus grande partie de l'Asie mineure. La grande similitude que présentaient les noms de Teukres et de Turcs, ainsi que ceux de l'Asie et d'Ases (Às, Àsir), fut alors mise à profit pour l'établissement de nouvelles combinaisons. Tous les autres noms et circonstances y furent ensuite accommodés; c'est par de telles accommodations que la Trace fut combinée avec Thrudheim, Sibylla avec Sif, Frigida avec Frigg etc. Ces combinaisons sont maintenant dénuées de toute valeur historique; elles servent seulement à nous montrer jusqu'à quel point inférieur la critique était réduite du temps de Snorre, lorsqu'il s'agissait de s'écartier du cercle étroit et habituel des sagas. Du reste on ne pourrait guère rapporter cet essai critique à Snorre même; il faut plutôt le regarder comme antérieur à lui, car en le comparant à l'essai semblable contenu au commencement de la Heimskringla par Snorre, on reconnaîtra que le dernier essai contient plusieurs variations

qu'il faut regarder comme des corrections par rapport aux circonstances sous lesquelles elles ont été rédigées. Si donc l'essai de la Heimskringla est en effet écrit par Snorre, comme il faut le croire, l'avant-propos de l'Edda doit nécessairement provenir d'un auteur plus ancien, et y être ajouté par un autre copiste, à moins qu'on n'admette que l'avant-propos de l'Edda est dû à la jeunesse de Snorre, et que celui de la Heimskringla est l'ouvrage de sa vieillesse. Aussi la seule expression d'au, Ængvi Æyrkjakonningr', contenue dans l'Islandingabök d'Ære frode, nous prouve-t-elle que l'hypothèse de l'origine troyenne des familles régnantes du Nord était déjà à son temps assez commune, et si l'on ose ajouter foi à ce que nous rapporte Dudon (Duchêne rerum Normann. scriptt. p. 63) sur les Normans qui prétendaient descendre des Troyens arrive dans le Nord, sous Antenor, il faut croire que la tradition avait déjà pris naissance au temps des expéditions des Vikings.

Le présent morceau de l'avant-propos de l'Edda nous explique parfaitement quelles étaient les raisons qui du temps de Snorre portaient les historiens à faire passer Odin par l'Allemagne dans son voyage suppose en Danemark, en Suède et en Norvege. On n'ignorait pas que le culte d'Odin était aussi répandu parmi les peuples allemands; on savait surtout qu'il était adoré par les Anglosaxons, dont l'origine du Saxland et de l'Angle danoise était aussi bien connue. Il est même évident que l'auteur de l'avant-propos a eu connaissance des chroniques anglosaxonnes dans lesquelles il paraît avoir puisé. Il cite ainsi plusieurs noms anglosaxons, tels que Bedvig, Sceaf, Vegdeg, Freovit etc. sans même les modifier d'après les variations phoniques que les mots subissent dans leur transition d'une langue à une autre. Odin était selon ces chroniques l'auteur de plusieurs races anglo-saxonnes; il fallait donc nécessairement, d'après la faible

EXTRAIT DE L'EDDA DE SNORRE.

45

Lóra, eða Glóra, ok eignaði sér ríkit Tracia; þat
köllum vèr þrúðheim. þá fór hann viða um lönd,
ok kannaði heims hálfur, ok sigraði einn saman
alla berserki ok alla risa, ok einn hinn mesta
dreka, ok mörg dýr ¹. Í norðrhálfu heims fann
hann spákonu þá, er Sibil hèt, er vèr köllum

Sif, ok fèkk hennar; engi kann segja ætt Sifjar;
[hon var allra kvenna fegrst ²; hár hennar var
sem gull ³. þeirra son var Lóriði, er líkr var feðr
sínum; [hans son var Henrede ⁴; hans son Vinge-
þórr; hans son Vingener ⁵; hans son Móða; hans
son Magi; hans son Cespheth ⁶; hans son Beðvig⁷;

hujusque uxorem Loram sive Gloram interfecit, regnumque Thraciæ, quod Thrudheimum appellamus,
sibi vindicavit ᵃ. Quo facto multa terræ loca peragravit, et partes orbis terrarum perlustravit; solus
omnes athletas furiosos, omnes gigantes, maximæ staturæ draconem multasque bestias superavit. In
septemtrionali orbis parte incidit in fatidicam, nomine Sibyllam, quam nos Sifam appellamus, eamque in
matrimonium duxit ᵇ; genus Sivæ nemo recensere potest; ea ceteras feminas venustate superabat, coma auri
colorem referente. Horum filius erat Loridius, qui patri similis fuit, hujus filius Eindridius, hujus filius Vinge-
thor, hujus filius Vingener, hujus filius Modius, hujus filius Magius ᶜ, ex quo ortus Cesphethus, cujus filius

1) a [ hann sigraði marga beserki senn, ok dýr eðr dreka, U. Thoris. → Vingner, H. → Sefsmeg, U.; Cesphete, H. → Leding, H.; Lieding, Res.

2) vœnst, H.

3) a [ om. U.

4) a [ om. l'. Henrede ɔ: Eindriði, nomen

5) Leding, H.; Lieding, Res.

critique de ce temps-là, qu'il eût été dans le Saxland. Le
nom d'Odensé en Fionie leur suft de même pour y retrouver
la trace de sa résidence. Comme aül des rois de Hleiraða
(Leire) il aurait dû passer quelque temps en Sélande; comme
fondateur de la race d'Ynglingar on lui assigna la ville d'Up-
sala pour lieu de séjour en Suède; enfin, comme père de
Sæming et aül des comtes ou iarls de Ladir on lui attrib-
bua encore un séjour en Norvège. L'auteur de l'avant-propos
en question va plus loin que l'auteur plus judicieux de
l'avant-propos de la Heimskringla, car ce dernier se borne
a faire passer la race régnante du Tanaïs dans le Nord,
tandis que l'autre fait amener à Odin des peuples de l'Asie
mineure et des compatriotes parlant sa langue.

On profita encore sous un autre rapport des tables généa-
logiques des Anglosaxons. L'intervalle entre Odin vivant
du temps de Pompée et la guerre de Troie leur parut trop
grand pour le pouvoir remplir à l'aide de leurs propres sour-
ces. On eut donc recours à la série anglosaxonne qu'on
adopta jusqu'à Sceaf, dont il était dit qu'il avait pris nais-
sance dans l'arche de Noë (se vâs geboren in pære earce
Noé, Chron. Saxon.), et l'on y remédia ensuite par l'addi-
tion du nom de Thor qui n'appartenait pas à la ligne généa-
logique, mais que l'on trouva par hasard identique avec le
nom de Tror, fils de Memnon; on y ajouta de plus quatre
autres noms de Thor, savoir: Hlorriði, Vingibórr,
Vinguir et enfin les fils de Thor Mode et Magne. C'est
ainsi que parut cette partie de l'ancienne table généalogique si
connue sous le nom de Lângfedgatal, qui est cité en entier dans
trois endroits: a, dans un codex en parchemin ćcrit c. 1312
par le juge supérieur (logmadr) Hauk Erlendson et con-
servé sous le n° 415 in 4to dans la collection arné-magnéenne;
c'est d'après ce codex que Langebek l'a reproduit dans les

Scripti. rer. Danicarum 1, p. 2-6. b) Dans le Flateyarj-
bók à l'introduction de l'histoire des rois de Norvège, où
plusieurs générations ont été citées; il a été imprimé d'après
cette source dans le «Hversu Noregr bygðist» au vol. 2, p. 13-14,
des Fornaldar Sögur Norðrlanda. c) Dans le Flateyarbók a
l'introduction de la saga de Sverrer, Formannua Sögur 8,
1-3. Tout porte à croire qu'il a déjà été arrangé et rédigé
par Sæmund frode ou Are frode. Le commencement depuis
Thor jusqu'à Odin, est cité avec le plus de détails à la
du ch. 9e qu'on lit ici de la préface de la jeune Edda.

a) Les traditions racontées ici de Memnon et de Tror
(Tros) ne s'accordent nullement avec les vraies traditions
helléniques; elles proviennent apparemment de quelque sco-
liaste d'un temps plus récent et des aventures anglosaxonynes.
Il se pourrait bien qu'en examinant avec soin les anciennes
chroniques anglaises, allemandes et françaises du moyen âge,
on parvint à découvrir la source où l'auteur de cette préface
a puisé son érudition.

b) Il est évident que ce n'est que la similitude acciden-
telle des noms Sibil et Sif qui a porté l'auteur à en établir
l'identité. Hauk Erlendson dans la Trojumannasaga, n° 544
qu., identifie à meilleures raisons Sif avec Junon. Norðr-
hálfa heims ne désigne sans doute que l'Europe.

c) Les noms mythologiques si faciles à reconnaitre ont
ici été un peu modifiés. Il fallait presque croire que le
texte a d'abord été écrit en latin, et qu'il a ensuite été tra-
duit en notre ancienne langue primitive. Il faut convenir
que cette altération des noms propres s'explique le plus
facilement par cette supposition. Trois des noms de Thor
qu'on rencontre ici, se retrouvent dans l'indication de ses
surnoms contenue dans la Skálda (Skáldskaparmál, ch. 75):

46

EXTRAIT DE L'EDDA DE SNORRE.

hans son Athra ¹, er vèr köllum Annan ²; hans son
Ítrmann; hans son Heremóð ³; hans son Skjalldun ³,
er ⁵ vèr köllum Skjöld; hans son Bjáf ⁶, er vèr
köllum Bjar ⁷; hans son Ját; hans son Guðólfr;
[hans son Finn ⁸; hans son Fjarllaf ⁹, er ver köllum
Friðleif; hann átti þann son, er nefndr er Vóþinn¹⁰,

Bedvigus, cujus filius Athra, quem Annarem vocamus, cujus filius Iturmannus, cujus filius Hermodus, cujus filius Skjaldunnus, quem Skjöldum appellamus, hujus filius Bjavus, quem nos Bjarem nominamus, hujus filius Jatus, hujus filius Gudolvus, hujus filius Finnus, hujus filius Fjarlavus, quem Fridleivum appellamus, qui filium progenuit, Vodinem nominatum, quem nos Odinem a appellamus; is sapientia omnigenaque præstantia excellebat; uxori ejus nomen erat Frigida, quam nos Friggam vocamus.

10. Odin ejusque uxor facultate divinandi præditi erant; qua divinatione prævidebat, nomen suum in septemtrionali parte orbis terrarum memoria cultum et præ ceteris regibus celebratum iri; quam

1) *sic.* W. H., Res.; *Atra*, *U.* 2) *accus.* a nom, Annarr. 3) *Eremóð.* U.

4) *Seialdr*, *H.* 5) *hic incipit codex regius* (H) *his reribis*: er vèr köllum Skjöld. 6) *corruptum pro Sceaf*: anglosaux. Sceaf; Bjaff, H. Res. 7) *Bavr.*, *U.* 8) *add.* W. U. H. Res.; *om. R.* 9) *sic.* R: Fjálaf, W; Fjálafr, U; Frialaff, H. Res.

10) *Voden*, *U.* Voden, *W.* 11) *Öðen*, *W.*

4) *Seialdr*, *H.*

10) *Voden*, *U.* deinde sequens caput inscribit: Fra þvi er Úþin kom a Norðland.

11) *Öðen*, *W.*

12) *a lom U.* qui deinde sequens caput inscribit: Fra þvi er Úþin kom a Norðland.

þórr heitir Atli
ok Ása-bragr,
sá er enni-lårgr,
ok Eindríði,

Björn, Illórríði,
ok Hard-veorr,
Vingþórr, Sönnúngr,
Veoðr ok Rymr.

Le nom de *Vingnir* lui est donné d'après la plupart des variétés qui sont peut-être les meilleures de Vafþrúðnismál, str. 51, où l'on rencontre aussi les noms de Mode et de Magne:

Víðarr ok Vali

Módi ok Magni

byggja ve goða,

skulu Mjöllni hafa

þá er sloknar Surta togi;

Vingnis at vigproti.

Il est donc tout-à-fait clair que le nom *Magi* de la préface est au lieu de *Magni*.

a) La généalogie qu'on lit ici: *Cespheth - Bedeig Athra - Ítrmann - Heremód Skjalldunn Bjaf Ját - Guðólfr - Finn Fjarllaf - Vóþinn*, est à peu d'exceptions près la même que nous offre le Lángfedgatal, où on lit seulement *Seserf* pour *Cespheth*, *Skealdná* ou *Skealdva* pour *Skjalldunn*, et *Frealaf* pour *Fjarllaf*. Les formes du Lángfedgatal sont beaucoup plus conformes à celle de l'anglosaxon, de sorte qu'il faut les croire plus justes que les noms de la préface qu'on doit même regarder comme des fautes d'écriture. La série écrite par Hauk Erlendson contient ces noms: *Seskef* ou *Seserf* - *Bedeig* - *Athra* - *Ítermann* - *Heremótr* - *Scealdná* - *Beaf* - *Eat* - *God-úlf* - *Finn* - *Frealaf* - *Voden*. Dans le premier des deux endroits mentionnés du Flateyjarbók on lit: *Seseph Beduig Atra - Trinán - Heremoth - Skjalðin - Beaf - Godólfr Burri (Finnr) Frjáláfr Vóðinn*: dans le second endroit du même livre on a: *Sesep Bedveig Attra Trinam Hermódr - Skjaldi - Bjár - Godólfr Finn Frjáláfr Óðinn*. Dans le Chronicon Saxoni-

cum qu'il faut regarder comme la source principale et normale, la série contient les noms suivants: *Sceaf - Bedvig - Hrala Háðra Ítermon Heremód Sceldva Beáf - Tútra Geát - Godvulf - Finn - Friðuulf Freávini Friðuvald - Voden*. Les tables généalogiques des sources scandinaves omettent ainsi, sans qu'on en puisse déterminer la raison, les noms *Hrala*, *Tútra*, *Freávine* et *Fridurald*, et au lieu de *Friduulf* elles mettent *Frjálaf*. La forme anglosaxonne du nom *Frjálaf* qui est *Freálf*, nous prouve cependant que l'altération du nom a déjà eu lieu dans la source anglosaxonne où les généalogistes septentrionaux ont puisé. Les tables généalogiques du *Flateyjarbók* omettent encore le nom *Geát*, que l'auteur de la préface n'a su rendre par le nom correspondant de l'idiome septentrional qui était *Gautr*, nom qui a dû convenir tout-à-fait à son sujet, mais qu'il a au contraire remplacé par le nom *Ját* dont la prononciation nous indique l'origine. La forme *Sesef* ou *Seskef* provient sans doute d'un malentendu de l'expression anglosaxonne *se Sceaf* (iste Skefus - sá Sceáfr), qui dans la source où l'on a puisé a peut-être commencé une phrase, comme celle-ci: *Se Sceaf eüs geboren in þære earce Noë*. Du reste on ponrait même dans des sources anglaises montrer une rédaction de la généalogie bien plus conforme à celles des codex scandinaves, savoir dans l'ouvrage de Simeon Dunelmensis qui contient la série suivante: *Strefius (pour Scefius) Bedveig - Guala - Hadra Stermon (pour Ítermon) - Heremod-Sceaf* (quirevient deux fois, en dernier lieu probablement par erreur) *Sceldius - Beowii - Teeti - Geti* (doit être *Geat*) - *Godvulf - Finn - Frealaf - Friduwald Woden*. Henri de Huntingdon a les quatre derniers noms: *Heota - Godvulf - Fredealaf - Woden*.

EXTRAIT DE L'EDDA DE SNORRE.

47

tignat umfram alla konúnga; fyrir þá sök fýstist
hann at byrja ferð síná af Tyrklandi, ok hafði
með sér mikinn fjölda liðs, únga menn ok gamla,
karla ok konur, ok höfðu með sér marga gersim-
liga luti; en hvar sem þeir fóru yfir lönd, þá var
ágæti mikit frá þeim sagt, svá at þeir þóttu líkari
goðum en mönnnum. Ok þeir gefa eigi stað ferð-
inni fyrir en þeir koma norðr¹ í þat land, er nú
er kallat Saxland; þar dvaldist Óðinn lángar hríðir
ok eignast viða þat land; þar setr Óðinn til lands-

gæzlu iij sonu síná: er einn nefndr Veggdegg ²,
var hann ríkr konúngr ok rèd fyrir Austr-Saxa-
landi ³; [hans sonr var Vitrgils; hans synir voru
þeir: Ritta ⁴, faðir Heingests, ok Sigarr, faðir
[Svebdegg, er vèr köllum Svípdag ⁵. Annarr son
Óðins hèt Beldegg ⁶, er vèr köllum Baldr; hann
átti þat land, er nú heitir Vestfæl; [hans son var
Brandr; hans son Frjóþigar ⁷, er vèr köllum Fròða;
hans son Freovit ⁸, hans son Yvigg ⁹, hans son
Gevis ¹⁰, er vèr köllum Gave ¹¹. Enn þríði son Óðins

ob caussam Tyrklandia relicta peregrinationem suscipere cupiit, magnamque secum multitudinem hominum, juvenumque senumque, virorumque et feminarum abductum, qui multas res pretiosas domo abstulerunt; quascunque terras peragarent, multa eximia de illis prædicabautur, ut similiores diis, quam hominibus, existimati sunt. Itinere non prius destiterunt, quam in terram in partibus borealibus sitam, nunc Saxoniam dictam, pervenerunt; hic longum tempus moratus, multa ejus terræ loca suæ ditioni subject; ibi Odin terræ custodiendæ tres filios suos præfecit ⁸, quorum unus nominatus est Veggdeggus, rex potens, qui Saxoniæ orientali præfuit; ejus filius erat Vitrgils, cujus filii fuere Ritta [Victa], pater Heingesti, et Sigar, pater Svebdeggi, quem Svípdagum appellamus. Alter filius Odinis nominatus est Beldeggus, quem Balderum ⁹ appellamus; is terram possedit, nunc Vestphaliam dictam; hujus filius fuit Brandus, cujus filius Fríodigar a nobis Frodius vocatur; hujus filius erat Freovitus; hujus filius Yviggus; hujus filius Gevisus, quem nos Gavium ¹⁰ appellamus. Tertius Odinis filius nominatus est Siggius,

1) om. H.
2) Vægdreg, U: Vægdæ. S; Vægdec, H.
3) Austr-Saxlandi, U. H.

4) Picta, W: rectius Victa ut in Chronico Saxonico; ortus est hic error e similitudine anglosaxonici (i. e. V aut W) cum P, et R, pracipue ubi minuscula v usurpatur.

5) a) [Svípdags, H; a prioro [ om. U
6) Beldeg, U; Belldec, W; Belldec, H.
7) Frodigar, H.
8) Freovin, W.
9) rectius forte Vígæ ret Wigg, nam Chr. Sax., habet Vígæ, quod nomen, scriptum Wig ret VVig, facile errore scribæ in Yvig multari potut.

10) Geiri, S; Geitir, H.

11) Gare, S; Gapo, H. Res.; a [ om. U.

a) C'est par suite d'une combinaison des généalogies
anglosaxonnes avec les traditions que nous transmet la Völs-
úngasaga qu'on attribue ici trois fils à Odin. Selon les
traditions en question Odin avait un fils nommé Sige qui
devint roi de Hunaland (la basse Allemagne) et aieul des
Völsungar. Les généalogies anglosaxonnes lui donnent les
fils Bäldäg et Vägdäg qu'on croyait aussi devoir rapporter
à la basse Allemagne ou plus spécialement au Saxland. Il
fallait par conséquent qu'Odin eût les trois fils Bäldäg,
Vägdäg et Sige. Mais ce qui doit paraitre singulier, c'est
qu'on n'admet pas aussi comme son fils Vihtläg que le
Chronicon Saxonicum nous cite comme le fils de Vóden.
Dans la série généalogique de Heingest, contenue dans notre pré-
face, il y a d'ailleurs une erreur produite par le mélange qu'on a
fait de deux généalogies. L'auteur a ainsi confondu les noms
anglosaxons Vecta et Vägdäg qu'il regarde comme apparte-
nant à un seul individu. Les séries anglosaxonnes sont
tes suivantes: a) Vóden - Vecta - Vitta - Vihtgils - Hen-

gest. b) Váden - Vägdäg Sigegár - Sväfdäg; c) Vóden - Bäldäg - Brand Freodogár Freävine Vig - Gevis. Par une autre erreur de notre préface, l'ordre de la série a été renversé pour le nom Vitta (les variantes de Ritta et de Picta doivent être considérées comme des fautes de lecture). C'est encore par un malentendu qu'on a fait Sigar (3: Sigegár) fils de Vihtgils au lieu de Vägdäg. Il faut du reste remarquer par rapport à la série généalogique de Freodogár - Freävine - Vig, qu'elle dérive apparemment de ce cyclos de traditions dont Saxon nous a cité des fragments étendus dans le 4e livre (l'édit. de P, E. Müller p. 162-69) et auquel appartient encore la série Vihtläg - Värmund - Offa.

b) C'est par une hardiesse outrée qu'on traduit Bäldäg
par Baldr. Le nom Baldr répond comme nom commun
au nom anglosaxon Bealdor ou Baldor. Ce n'est qu'à
une similitude accidentelle qu'il en faut attribuer l'identification.

c) Ce Gave n'existe pas ailleurs dans nos anciennes
sources.

48

EXTRAIT DE L'ÉDDA DE SNORRE.

er nefndr Siggi¹, hans son Verir²; þeir láng-
fedgar réðu þar fyrir, er nú er kallat Frakland,
ok er þaðan sú ætt komin, er köllut er Völsúngar².
Frá öllum þessum eru stórar ættir komnar ok margar.

11. Þá byrjaði Óðinn 4 ferð síná norðr, ok kom í þat land, er þeir kölluðu Reiðgotaland, ok eignaðist í því landi allt þat er hann vildi; hann setti þar til landa son sinn, er SkjöldrHERT; hans son [hèt Friðleif 5; þaðan er sú ætt komin, er Skjöld-úngar heita, þat eru Danakonúngar; ok þat heitir nú Jótland er þá var kallat Reiðgotaland. 6 Eptir þat fór hann norðr, þar sem nú heitir Svi[þ]jóð; þar var sá konúngr er Gylfi er nefndr; en er hann spyrð til ferða þeirra Asfamanna, er Æsir

voru kallaðir, fór hann móti þeim, ok bauð [at
Óðinn skyldi slíkt vald hafa í hans ríki sem hann
vildi sjálfr 7. Ok sá tími fylgði ferð þeirra, at
hvar sem þeir dvöldust í lóndum, þá var þar
ár ok fríðr góðr, ok trúðu allir at þeir væri þess
ráðandi; [þat sá ríkismenn, at þeir voru úlíkir
óðrum mönnum, þeim er þeir höfðu sèt 8, at
fegrð ok at viti. [þar þótti Óðni fagrir lands-
kostir 9, ok kaus sér þar borgstað er nú heita
Sigtúnir 10; [skipar hann þar höfðingjum, ok í þá
líking sem verit hafði í Trója 11; setti xij höfuð-
menn í staðinum, at dæma landslug 12, ok svá
skipaði hann rèttum öllum sem fyrir höfðu verit í
Trójo ok Tyrkir voru vanir.

cujus filius Verer; hi majoresque sui terræ imperarunt, nunc Franciæ dictæ, ex quibus orta est gens, quæ Völsungorum a dicitur. Ex his omnibus amplæ multæque familiæ originem duxerunt.

11. Post hæc Odin iter septemtrionem versus ingressus, in terram venit, quam Reidgothiam
appellarunt, cujus terræ quantum libuit in ditionem suam redegit; his regionibus filium præfecit, nomine
Skjöldum, cujus filius erat Fridleivus; inde gens orta, Skjöldungorum dicta, qui Daniæ reges sunt;
quæque tunc temporis Reidgothia b appellata fuit, nunc Jotia dicitur. Post hæc boream versus contendit
in regionem, nunc Svethiam dictam, cui rex præfuit Gylvius nominatus; qui de itinere Asianorum, qui
Asæ appellabantur, certior factus, obviam eis procedebat, Odinique conditionem tulit, ditionis quantum
ipse vellet suo in regno obtinendi. Tam vero obsequentem in itinere faciundo fortunæ benignitatem
habuerunt, ut, ubicunque terrarum commararentur, abundantia annonæ placidaque otii tranquillitas
esset; quod eorum opera effici cuncti credebant; proceres quoque eos aliis, quos vidissent, hominibus
et corporis pulchritudine et intelligentia dissimiles esse animadvertebant. Odin igitur, hujus regionis
amœnitate et fertilitate delectatus, ibidem sibi condendæ urbis locum delegit, ubi nunc Sigtuœ dicuntur;
huic loco principes præfecit, ad similitudinem institutorum Trojanorum, quum duodecim viros primios
in urbe constitueret, qui jus dicerent; eodem modo omnia privilegia instituit, sicuti antea fueram Trojæ
constituta, quibusque Tyrki adsueti erant.

1) Sigi, W. U. S
2) Rerir, W. Jorir, S: Igrit II, Res, flashius conjicit Völsi s. Velsi, quenadmodum U quodammodo indigitat, ita legens: Rerir.
faber Völsungs, er Völsúngar eru fra kombir.
3) sic W; in R scriptum: Vavtsovngar; Völsungar, H, Res.

4) Sem óðinn hafði skipt því landi með
sonnum sinum, þa byrjadí hann, H, Res.
5) a | var Friðleifr, W, Res.
6) U norum caput incipit, ita subscriptum: Fra því er Óþinn kom í Svíjbóð ok gaf

sonum sinum ríki.
7) a | þeim í slitt ríki, U, H
8) a | þvíat ríkismenn sá þa ólíka flestum mönnum óðrum, U, H.
9) a | þótti Óþni fagrir
veller ok landskostir goðir, U, H.

10) heita Sigtun, W, U, S; W preterea inserit: þat var af hans nafn; ok gaf sér konungðom ok kallaðist Norðr, ok því finnst þat skrifat, freðibökum, at Norðr haf heitid hinn fyrstri Svíakonungr; er þat til þess, at Óðinn hefur þar verit sofeazir, ok skipaði þar höfðingjum í þa

liking, etc.
11) Trojo, W
12) a | seipabi þar höfðingja, í þa liking sem í Trojo; voro settir xij hafðingjar at dæma lands lóð, U, H.

a) Voici l'ordre dans lequel la Völsungsaga nous présente la série généalogique: Óðin Sigi - Rerir Völsungr. Dans le Flatteyjarbók on lit: Óðinn Rerir - Sigi Völsungr. C'est donc à bonne raison que le codex d'Upssala a intercalé après le nom Rerir: père de Völsung, dont

descendent les Völsungs (Völsúngar).

b) Plusieurs autres endroits contiennent de pareilles allusions à l'établissement des Gothes dans le Danemark. Elles se fondent, à ce qu'il paraît, sur des restes de traditions très anciennes.

EXTRAIT DE L'EDDA DE SNORRE.

49

Eptir þat fór hann norðr, þar til er sjár tók við honum, sá er þeir hugðu ¹ at lægi um öll lönd, ok setti þar son sinn til ² þess ríkis, er nú heitir Noregr; sá er Sæmíngr kallaðr, ok telja þar Noregs konúngar sínar ættir til hans, ok svá jarlar ok aðrir ríkismenn, svá sem segir í Háleygjatali. [En Óðinn hafði með sér þann son sinn, er Yngvi er nefudr, er konúngr var í Svíþjóðu ³, ok eru frá honum komnar þær ættir, er Ynglingar eru kallaðir ⁴. Þeir Æsir tóku sér kvánfúng þar innanlands, [en sumir sonum sínum, ok urðu þessar ættir fjölmennar, at umb Saxland ok allt þaðan um norðrhálfur ⁵.

dreifðist svá, at þeirra túnga, Ásíamanna, var eigin túnga um öll þessi lönd. Ok þat þykjast mennn skynja mega af því, [at skrifuð ⁶ eru lángfedga nófn þeirra, at þau nófn hafa fylgt þessi túngu, ok þeir Æsir hafa haft túnguna norðr hingat í heim: í Noreg ok í Svíþjóð, í Danmörk ok í Saxland ⁷; ok í Englandi eru forn landsheití eða staða heiti ⁸, þau er skilja má, at af annarri túngu eru gefin en þessi ⁹.

SKÁLDSKAPARMÁL.

39. Svà er sagt, at þrfr ¹⁰ Æsir fóru at kanna heim allan: Óðinn ok Loki ok Hórn ¹¹; þeir komu at á nokkvorri, ok gengu með ánni til fors nokkv-

His rebus gestis septemtronem versus profectus est, donec ad mare pervenit, quod totum ambire terrarum orbem putabant, ibique filium regno, quod nunc Norvegia dicitur, præfecit; hic Sæmingus vocatus est, ad quem reges Norvegici, item dynastæ aliique principes, origines suas referunt, quem-admodum in recensu Halogorum a commemoratum est. Odin autem secum adduxerat filium, Yngvium b dictum, qui rex Svethiæ fuit, a quo familiae, quæ Ynglingi (gentes Yngviæ) dicuntur, ortæ sunt. Asæ conjuges sibi, quidam etiam filiis suis, ex indigenis delegerunt. Quæ familiae, numerosæ factæ, per Saxoniam indeque penitus per regiones septemtrionales ita sparsæ sunt, ut lingua Asianorum his omnibus regionibus propria esset. Nam ex nominibus majorum eorum, quæ literis scripta sunt, concludi posse autumatur, hæc nomina ad hanc linguam pertinuisse, eandemque lingua in hanc partem orbis septemtronalem, in Norvegiam, Svethiam, Daniam et Saxoniam, ab Asis introductam esse; nam in Anglia prisca obtinent regionum aut locorum nomina, quæ ex alia lingua, quam hac, adscita esse, intelligi facile potest c.

DE DICTIOINE POETICA.

39 d. Tradunt, tres Asas, Odinem, Lokium et Hænerem iter ad lustrandum totum terrarum orbem fecisse; qui ad amnem quendam delati, adverso flumine successerunt ad cataractam aliquam, juxta

1) a [ hann ætlaði, putahat, U. H. 2) in R excidit. 3) eptir hann, post eum, add. w. 4) a [ Með öðn for Yngvi, er konðner var etc., U. 5) sic w; norðrhalvar. R. 6) a [ er rituð, w. 7) a [prioire [ ita H: Vero þeirra ættir um Saxland ok norðrhálfana, ok þessi tunga gekk einnig um öll lönd. Skilja menn at þeir hafði hingat tunga, í Noreg, Danmörk, Svíðjóð ok Saxland. 8) om. w. 9) hæc omnia U breeius, ita: þeir Æsirin toku sér qvanfæng þar innan lanx, ok verþo þær ættir fjölmennar vm Saxlind ok vm norðrhalfona; þeirra tunga ein geck um þessi lönd, ok þat skilla mena at þeir hava norþr hingat haft tvngvna, J Noreg ok Danmerk, Svíplöð ok Saxland. 10) sic H; þa er, quum, R. 11) sic R; Hænir, W, U, H.

a) En citant Háleygjatal, poeme où Eyvind Finnson, poète de la race royale de Norvége, d'environ l'an 980, fait remonter la race des célébres Hlada-jarlar jusqu'à Sæming et à Odin, l'anteur trahit clairement sa source, ainsi que la raison pourquoi il fait venir Odin en Norvége.

b) Dans l'Ynglingasaga *Yngvi* est regardé comme identique avec Frey, et non comme fils d'Odin. Les généalogies anglosaxonnes le citent aussi comme descendant de *Bäldig* et *Brand* (voici la série: *Beonor*, *Áloc*, *Angenvit*, *Ingvi*). Nous aurons lieu de nous occuper encore de lui plus loin au sujet des citations de la Heimskrínla.

c) Des recherches philologiques de nos jours nous ont appris que notre ancienne langue, de même que les autres langues germaniques, dérive d'une période bien plus reculée,

et qu'elle s'est répandue par des voies tout autres que celles que nous indique notre auteur. A la fin de la préface il a en vue les noms de lieu celtiques de l'Angleterre.

d) Ce rapport est cité dans toute son étendue, dans l'intention de prouver que plusieurs expressions poétiques de l'or en tirent l'origine. Il a ainsi été admis dans la jeune Edda pour servir d'explication du dicton: sú er sök til þess at gull er kallat otrgjöld, voilà la cause pourquoi l'or est nommé la rançon d'Otr (de la loutre). Il paraît qu'on a en même temps voulu profiter de l'occasion pour offrir un extrait de cette série de traditions qui sont à regarder comme la source principale où les poètes de l'antiquité puisaient leurs comparaisons et leurs images poétiques. C'est par cette raison, qu'il est dit: *eptir þessum sögum*

7

50

EXTRAIT DE SKÁLDA.

ors, ok við forsinn var otr einn, ok hafði tekit
lax or forsinn, ok át blundandi; þá tók Loki upp
stein, ok kastaði at otrinum, ok laust í höfut honum;
þá hrósadí Loki veiði sinni, at hann hefði veitt í
einu höggvi otr ok lax; tóku þeir þá laxinn ok
otrinn, ok báru með sér, komu þá at þe nokkv-
orum ok gengu inn, en sá búandi er nefndr Hreið-
marr, er þar bjó; hann var mikill fyrir sér ok
mjók fjölkunnigr; þeiddust Æsir at hafa þar nátt-
stað, ok kvóðust hafa með sér vist ærna, ok sýndu

búandanum veiði síná. En er Hreiðmarr sá otrinn,
þá kallaði hann sonu síná Fafni ok Reginn, ok
segir at Otr bróðir þeirra var drepinn, ok svá
hverir þat höfðu gert. Nú gánga þeir feðgar at
Ásunum, ok taka þá höndum ok binda, ok segja
þá um otrinn at hann var sonr Hreiðmars. Æsir
bjóða fyrir sik fjörlausn, svá mikit fè sem Hreið-
marr sjálfr vill ákveða, ok varð þat at sætt með
þeim, ok bundit svardögum. Þá var otrinn fleginn,
tók Hreiðmarr ottrbelginn ok mælti við þá, at þeir

quam aderat lutra, quæ captum e catarracta salmonem clausis oculis comedebat *; hic Magnus sublatum
lapidem in lutram conjecit, caputque ejus percussit, captura triumphans, quod uno ictu lutram et sal-
monem cepisset; dein sumtos salmonem et lutram secum asportarunt; venerunt ad villam quandam,
aëdesque ingressi sunt. Hreidmar nomen erat colono, ibi habitanti; is magnæ strenuitatis erat et magiæ
perquam peritus; hoc loco Asæ nocturnum hospitium
capturamque hero ostenderunt. Hreidmar, conspecta
Oturem (lutram) fratrem eorum interfectum esse, et
gressi comprehendunt, vinculis colligant; declarant, lutram esse filium Hreidmaris. Asæ vitæ redimendæ
gratia tantum pecuniæ offerunt, quantum ipse Hreidmar constituere velit; hoc pacto reconciliatio inter
eos facta, interpositoque jurejurando firmata est. Mox lutra excoriata; cujus pelle sumta, Hreidmar

hafa flest skáld ort ok tekit ymsa þáttu, la plupart des
poètes se sont servis de ces sagas en différentes parties
pour la composition de leurs poésies. Les couplets de Brage
le vieux sont cités à la fin comme pour servir de preuves de l'aut-
thenticité des faits. Ils nous sont d'une grande importance,
puisqu'ils nous montrent que déjà de son temps l'histoire
de Ragnar lodbrok se liait à celle de Völsungs.

Comme l'intention de l'auteur était seulement de nous
offrir l'histoire funeste de l'or, ou de nous énumérer les
malheurs que la maudite bague d'Andvare amenait sur ses
possesseurs, à l'instar de la parure d'Erithyle qui fut si
funeste à la maison d'Amphiaraoa, il n'entra point dans
son plan de traiter l'histoire de la famille des Völsungs de-
puis sa première origine. Cette dernière est raconçée dans
la Völsúngasaga, ch. 1-8, probablement d'après d'anciens
poèmes qui n'existent plus. Ce n'est qu'au ch. 9e que les
poèmes encore existants de l'Edda commencent d'accompagner
le récit des faits comme la source où ils ont été puisés; il
y a pourtant plusieurs lacunes.

L'importance du récit de la Völsúngasaga tient principalement à l'exactitude détaillée avec laquelle il nous rend compte du contenu des traditions, chose en quoi il l'emporte de beaucoup sur l'Edda de Snorre. En plusieurs endroits ce récit est même à regarder comme la périphrase des anciens poèmes. Cependant l'exposition, le langage et l'embellissement portent l'empreinte d'une époque plus moderne

et d'un travail plus artificiel que ne le fait la simple relation
que nous reproduisons ici, où nous retrouvons un résumé
suffisant du véritable contenu authentique. C'est par cette
dernière raison que nous y avons donné préférence, tandis
que, pour ce qui regarde la Völsúngasaga, nous nous bor-
nons à y renvoyer les lecteurs toutes les fois qu'elle présente
des traits spéciaux.

a) Odin et Loke sont trop connus pour qu'il soit né-
cessaire d'en entretenir les lecteurs. Hæner au contraire est
une des divinités les plus mystérieuses de l'ancienne my-
thologie du Nord. Il est cité au nombre des Ases. On le
représente surtout comme le compagnon d'Odin dans les
excursions que celui-ci entreprend avec Loke, comme dans
l'expédition où Loke fut fait prisonnier et forcé de racheter
sa liberté en conduisant Idun à Jötunheim. Dans le Völu-
spá il est, de même que Odin et Lodur (qui doit être le
même que Loke), nommé créateur des premiers hommes.
On raconte encore de lui qu'il fut envoyé en âtage aux
Vanes, quand les Ases, après une guerre de longue durée,
fit la paix avec eux. Aussi fut-il du nombre des Ases qui
survivent à Ragnarökkur. Il est nommé le plus lâche des Ases,
le leste, à jambes longues, le roi des sables. Le nom signifie
proprement «le séduisant», et provient de la même source
que *hani*, coq, hæna, poule; celui qui attire comme le coq.
Il se peut qu'il ait de l'affinité avec le, mot germanique,
hohn, höhnen.

EXTRAIT DE SKÁLDA.

51

skulu fylla belginn af rauðu gulli, ok svá hylja
hann allan, ok svá skal þat vera at sætt þeirra.
þá sendi Óðinn Loka í Svartálfaheim, ok kom hann
til dvergs þess, er heitir Andvari ¹; hann var fiskr
í vatni, ok tók Loki hann höndum, ok lagði á hann
fjörlausn allt gull þat er hann átti í steini sínum;
ok er þeir koma í steininn, þá bar dvergrinn fram
allt gull þat er hann átti, ok var þat allmikit fè;
þá svipti dvergrinn undir hönd sér einum litlum
gullbaug, þat sá Loki, ok bad hann fram láta
bauginn. Dvergrinn bad hann taka eigi af sér
bauginn, ok lèzt mega æxla sér fè af bauginum,
ef hann hèldi. Loki kvad hann eigi skyldu hafa
einn penning eptir, ok tók bauginn af honum ok
gekk út; en dvergrinn mælti, at sá baugr skyldi
vera hverjum hófuðs bani, er átti. Loki segir at
honum þótti þat vel, ok sagði at þat skyldi haldast
mega fyrir því sá formáli, at hann skyldi flytja
þeim til eyrna, er þá tæki við. Fór hann í braut
til Hreïdmars, ok sýndi Óðni gullit; en er hann

sá bauginn, þá sýndist honum fagr, ok tók hann
af fènu, en greiddi Hreïdmari gullit. Þá fylldi hann
otrbelginn sem mest mátti hann, ok setti upp, er
fullr var; gekk þá Óðinn til, ok skyldi hylja belg-
inn með gullinu, ok þá mælti hann við Hreïdmar,
at hann skal sjá hvárt belgrinn er þá allr hulðr;
en Hreïdmarr leit til ok hugði at vandliga, ok sá
eitt granahár, ok bad þat² hylja, en at òdrum
kosti væri lokit sætt þeirra; þá dró Óðinn fram
bauginn, ok hulði granahárit, ok sagði at þá voru
þeir lausir frá otrgjöldunum. En er Óðinn hafði
tekit geir sinn, en Loki skúa sína, ok þurftu þá
ekki at óttast, þá mælti Loki, at þat skyldi haldast
er Andvari hafði mælt, at sá baugr ok þat gull
skyldi verða þess bani er átti, ok hèlzt þat³ síðan...

40. Hreïdmarr tók þá gullit at sonargjöldum, en
Fafnir ok Reginn beiddust af nokkvors í bróður-
gjöld; Hreïdmarr unni þeim enskis pennings af
gullinu. Þat varð úráð þeirra bræðra, at þeir
drápu fóður sinn til gullsins. Þá beiddist Reginn,

eos allocutus jussit pellem rubro auro complere, totamque contegere, hanc solam gratiæ reconciliandæ
conditionem proponens. Tum Odin Lokium in mundum Svartalvorum misit; qui delatus ad nanum,
nomine Andvarium, qui forma piseis in aquis degebat, hunc comprehensum coegit, omne aurum, quod
in saxeæ domo sua possideret, vitæ redimendæ gratia expendere. Quum saxeam domum intrassent,
nanus omne quod ei erat aurum, ingentem pecuniæ vim, protulit; quem quum Lokius animadverteret
parvulum annulum aureum alæ suæ subjicere, tradere hunc jussit. Nanus orare, ne hunc annulum sibi
eriperet, significans, se, si retineret, posse ex hoc annulo accessionem sibi facere pecuniæ. Lokius
declarans, ei ne unum quidem numulum reliquum fore, eum annulo spoliavit atque exiit, denuntiante
nano, hunc annulum cuique, qui eum possideret, capitali exitio fore. Lokius ista sibi bene placere
significavit, addens, se hæc verba, quo magis rata fierent, ad aures ejus, qui mox accepturus annulum
esset, perlaturum. Reversus ad Hreidmarem, aurum Odini ostendit; qui conspecti annuli pulchritudine
captus, eum de pecunia exemit, reliquium auri Hreidmari dependit. Hic quum pellem lutræ quam
potuit maxime complesset, completamque erexisset, accessit Odin, pellem auro contecturus; quo facto
Hreidmarem inspicere pellem, an tota esset contecta, jussit; inspiciens Hreidmar, quum animum dili-
genter advertisset, vidit unum pilum labiorum, quem contegi jussit, alioquin eorum pacificationi finem
futurum; itaque promit Odin annulum, pilum labiorum contegit, ipsosque multa pro cæde lutræ tum ex-
pensa solutos esse declarat. Quum vero Odin hastam, Lokius calceos suos recepisset, neque esset cur
metuerent, Lokius dicta Andvarii rata esse jussit, nempe hunc annulum hocque aurum ei, qui posse-
deret, exitio fore. Quod ab eo tempore ratum fuit...

40. Quum Hreidmar aurum, tanquam multam pro cæde filii, occupasset, Fafner ac Regin partem
sibi pro cæde fratris debitam postularunt; quibus quum ne unum quidem auri numulum concedere vellet
Hreidmar, illi id flagitii adviserunt, ut patrem auri ergo interficerent. Quo facto Regin, ut aurum in

1) Andvarí, A. t., Reg.

2) air omnes.

3) þat hælts þat (ultimum þat supra linearum). R.

72

52

EXTRAIT DE SKÁLDA.

at Fafnir skyldi skipta gullinu í helminga með þeim;
Fafnir svarar svá, at lítil váu var, at hann mundi
miðla gullit við bróður sinn, er hann drap fóður
sinn til gullsins, ok badð Regin fara braut, en at
óðrum kosti mundi hann fara sem Hreïdmarr.
Fafnir hafði þá tekit hjálm, er Hreïdmarr hafði
átt, ok setti á höfut sér, er kallaðr var ægishjálmr,
er öll kvikvendi hræðast, er sjá, ok sverð þat er
Hrotti heitir. Reginn hafði þat sverð, er Refill er
kallaðr; flyði hann þá braut, en Fafnir fór upp á
Gnítaheiði ok gerði sér þar ból, ok brást í orms
líki ok lagðist á gullit ¹.

Reginn fór þá til Hjálpreks konungs á þjóði, ok
gerðist þar smiðr hans; þá tók hann þar til fóstrs

Sigurð, son Sigmundar, sonar Völsungs, ok son
Hjörðísar, dóttur Eylima; Sigurðr var ágætast
allra herkonúnga af ætt ok afli ok hug; Reginn
sagði honum til, hvar Fafnir lá á gullinu, ok eggj-
adí hann at sækja gullit. Þá gerði Reginn sverð
þat er Gramr heitir², at svá hvast var, at Sigurðr
brá niðr í rennanda vatn, ok tók í sundr ullarlagð,
er rak fyrir strauminum at sverðsegginni; því næst
klauf Sigurðr steðja Reginns ofan í stokkinn með
sverðinu. Eptir þat fóru þeir Sigurðr ok Reginn
á Gnítaheiði, þá gróf Sigurðr gróf á veg Fafnis,
ok settist þar í. En er Fafnir skreið til vatns, ok
hann kom yfir grófna, þá lagði Sigurðr sverðinu
í gegnum hann, ok var þat hans bani. Kom þá

duas partes inter eos divideretur, postulavit. Fafner sic reposuit, exiguam esse spem, fore ut aurum cum fratre communicaret, qui patrem ad id potiundum e medio sustulisset; abire Reginem jussit, aliter eadem, qua Hreidmarem, sorte usurum. Tum Fafner occupaverat capitique imposuerat galeam, quæ Hreidmari fuerat, dictam terroris galeam, qua visa omnia animalia terrore percellenturª, et gladium, qui Hrottiusᵇ dicitur. Regin, qui gladio utebatur, Revile dicto, aufugit; Fafner vero in saltum Gnitensem evasit, ibi lustrum sibi condidit, et in serpentem conversus auro incubuit c.

Regin ad Hjalprekum, regem Thjodensem, concessit, et sub ejus auspiciis fabricam exercuit; mox ibi educandum suscepit Sigurdum, filium Sigmundi Völsungidæ et Hjörðisæ Eyrilmii filiæ, omnium regulorum bellatorum generis præstantia, viriumque et animi magnitudine excellentissimum; huic Regin locum, ubi Fafner auro incubaret, indicavit, hortatus, ut aurum inde auferret. Tum Regin gladium fabricatus est, Gramum (dictum), qui adeo acutus erat, ut ab Sigurdo in aquam fluentem⁴ demissus villum lanæ secundo flumine in adversam aciem delatum dissecaret; eodem gladio Sigurdus incudem Reginis in trabeculam usque discidit. Post hæc Sigurdus ac Regin in saltum Gnitensem profecti sunt. Hic Sigurdus, qua Fafneri eundum erat,⁵ fossam percussit, in eaque consedit. Ubi vero Fafner aquatum repsit, super fossam perreptantem Sigurdus gladio transfixit, quod (vulnus) ei mortis caussa extitit.

1) cap. 39, 40 huc usque cfr., Völsungasaga c. 14.

2) add, W chart.

a) *Egishjálmr* qui dérive d'œgja, éprouanter (la race d'oga, fréquemment écrit óa, craindre, se retrouve dans *ógan* de la langue gothique). Des casques inspirant ainsi l'épouante, sont souvent mentionnées dans les anciennes traditions héroïques du Nord. Le mot *Egihelm* nous prouve clairement, comme nous le fait remarquer Jacques Grimm (Deutsche Mythologie p. 217), qu'il est aussi question de telles casques dans la série de traditions allemandes.

b) Le glaive *Hrottí*, dont il y a sans doute eu dans l'antiquité plusieurs traditions qui n'existent plus, est aussi mentionné dans la Hervararsaga comme étant de ces armes que Arngrím de Bolm distribua à ses fils.

c) De pareilles histoires de serpents ou de vers qui couvent de l'or, sont très fréquentes dans les anciennes

traditions germaniques. Comme on présumait ordinairement qu'ils avaient leur gîte dans des déserts écartés entourés de rochers ou dans des landes couvertes de bruyères, on les nommait généralement *lyngormar* ou vers de bruyère, nom qui répond au mot *lindiewrm* de la langue allemande ou au mot *lindorm* du daunois moderne. On les croyait d'une grandeur monstrueuse, ayant du venin au lieu du sang et vomissant du feu et des substances venimeuses; voir sur cette matière surtout Jacques Grimm l. c. p. 652-654.

d) L'eau courante dont il est question ici, est, selon Sigurðarkviða II, le fleuve du Rhin. L'histoire de Régin qui fut forcé de forger deux glaives que l'on rejeta avant de réussir à fabriquer la lame tranchante de Gram, est racontée avec plus de détails dans la Völsungasaga, ch. 15.

54

EXTRAIT DE SKÁLDA.

41. Þá reið Sigurðr til þess er hann fann á fjallinu hús; þar svaf inni ein kona, ok hafði sú hjálm ok brynju; hann brá sverðinu ok reist brynjuna af henni; þá vaknaði hon, ok nefndist Hildr, hon er köllut Brynhildr, ok var valkyrja ¹. Sigurðr reið þaðan, ok kom til þess konungs er Gjúki hét; kona hans er nefnd Grímhildr, börn þeirra voru þau: Gunnarr, Högni, Guðrún, Guðný; Gotthormr var stjúpsonr Gjúka. Þar dvalðist Sig-

urðr lánga hríð, þá fèkk hann Guðrúnar Gjúka-dóttur, en Gunnarr ok Högni sórust í bræðralag við Sigurð. Því næst fóru þeir Sigurðr ok Gjúka-synir at biðja Gunnari konu, til Atla Buðlasonar, Brynhildar systur hans; hon sat á Hindafjalli, ok var um sal hennar vafrlogi, en hon hafði þess heit strengt, at eiga þann einn mann er þorði at ríða vafrlogann. Þá riðu þeir Sigurðr ok Gjúkúngar, (þeir eru ok kallaðir Niflúngar) upp á-fjallit, ok

41. Sigurdus equitare perrexit, donec ædem aliquam in monte reperit, in qua mulier quædam, galea loricaque armata, dormiebat; ille gladium estrinxit, eamque dissecta lorica exuit; quo facto expergefacta Hildam se nominavit; eadem vocata est Brynhilda, bellonaque fuit ². Vectus inde Sigurdus ad regem venit, cui Gjukio nomen; hujus uxor nominata est Grimhilda; liberi eorum erant: Gunnar, Högnius, Gudruna, Gudnya; privignus Gjukii erat Guttormus ³. Eo loco Sigurdus diu commoratus est, quo temporis spatio Gudrunam Gjukii filiam uxorem societatem jurejurando sanciverunt. Mox Sigurdus ac Gjukii filii ad Atlium Budlii filium se contulerunt, Brynhildam sororem ejus Gunnari uxorem conciliaturi; ea in monte Hindæo (cervarum) sedem habuit, circaque palatium ejus flamma mobilis circumdata erat; votum autem voverat, ei soli viro nupturam, qui mobilem flammam equo pervehi auderet. Sigurdus et Gjukiadæ (qui et Niflungi appellantur) in

¹) cfr Völsungasaga c. 21.

a) Cette histoire est raconçée plus amplement dans le Sigrífrumál, où l'on fait énumération des sentences runiques proférées par Brynhilde, qui y est nommée Sigrdrifa, au moment de son réveil du sommeil enchanté. On n'y rencontre rien qui nous prouve que Brynhilde et Sigrdrifa étaient des noms d'une seule et même personne, mais l'identité de ces deux noms parait supposée dans le rapport de la jeune Edda. Il en est de même, comme on le sent bien, dans la Völsungasaga, ch. 20 et 21, où les versets des sentences runiques ont été reproduits en entier.

La Völsungasaga a intercalé à cet endroit quatre chaplittres contenant le rapport de la visite de Sigurd chez Heimer et du renouvellement de sa connaissance avec Brynhilde. Nous avons déjà émis l'opinion (ci-dessus p. 15) que ce rapport doit être regardé comme une addition plus récente tendant à motiver l'origine prétendue de la reine Aslaug. Le contenu de ces chaplittres et l'embellissement des faits semblent aussi trahir une époque plus moderne que celle où le reste du récit plus authentique a pris naissance. Sigurd y est peint plutôt comme un chevalier de tournoi du moyen âge que comme un ancien champion germanique; Brynhilde habite un donjon, Sigurd va à la chasse du faucon; le château même est magnifique, les repas sont servis avec beaucoup de luxe, et l'ameublement est riche et brillant; en général tout y porte l'empreinte d'une composition plus récente. — Brynhilde est comptée au

nombre des Valkyries, ce qui à cet endroit, de même que dans la Völundarkviða, signifie qu'elle pouvait se revêtir de la dépouille du cigne ou s'adapter des ailes pour s'envoler, selon son gré, aux pays les plus reculés afin d'y assister à la guerre. Ces espèces de Valkyries n'étaient pourtant pas mises au rang des véritables Valkyries dont l'origine était regardée comme divine. Ce sont des êtres à peu près analogues à ces dames de cigne dont les traditions germaniques font si souvent mention, et dont on raconte que si quelque damoiseau hardi parvient à s'emparer de leur dépouille, il les force de demeurer chez lui (voir Grimm, Deutsche Myth. p. 398, 399). On rencontre des traditions semblables dans les aventures arabes (voir les mille et une nuit).

b) Giuke est identique avec le Giebich des anciens Germains et avec le Gífica des Anglosaxons. Dans la rédaction allemande des traditions Gudrune est nommée Chriemchild; on l'y confond ainsi avec sa mère. Ce n'est qu'à cet endroit de l'Edda de Snorre que l'on mentionne le rapport de parenté qui existait entre Giuke et Guttorm, son beaufils. Nous y voyons la cause pourquoi Guttorm, comme on le dit dans la Sigurðarkviða III, et d'après ce poème dans la Völsungasaga ch. 30, n'avait pas été admis dans le pacte de fraternité établi entre Sigurd et ses frères aînés de sorte qu'il n'existait pour lui aucune obligation d'épargner la vie de Sigurd.

EXTRAIT DE SKÁLDA.

55

skyldi þá Gunnarr ríða vafrlogann; hann átti hest þann er Goti heitir, en sá hestr þorði eigi at hlaupa í eldinn; þá skiptu þeir litum Sigurðr ok Gunnarr, ok svá nífnum, þvíat Grani vildi undir èngum manni gánga nema Sigurði; þá hljóp Sigurðr á Grana ok reið vafrlogann. Þat kveld gekk hann at brúðlaipi með Brynhildi, en er þau komu í sæing, þá dró hann sverðit Gram or slídrum ok lagði í mili þeirra. En at morni, þá er hann stóð upp ok klæddi sik, þá gaf hann Brynhildi at línfé gullbauginn, þann er Loki hafði tekit af Andvara, en tók af henni annann baug til minja. Sigurðr hljóp þá á hest sinn ok reið til félaga sinna; skipta þeir Gunnarr þá aptr litum ok fóru aptr til Gjúka með Brynhildi. Sigurðr átti ij börn með Guðrúnú: Sigmund ok Svanhildi¹.

þat var eitt sinn, at Brynhildr ok Guðrún gengu til vatns at bleikja hadda sína; þá er þær komu til árinnar, þá óð Brynhildr út á ána frá landi, ok mælti at hon vildi eigi bera í höfut sér þat vatn, er rynni or hári Guðrúnu, því at hon átti búanda hugaðan betr. Þá gekk Guðrún á ána eptir henni, ok sagði at hon mátti fyrir því þvá ofarr sinn hadd í ánni, at hon átti þann mann, er eigi (Gunnarr) ok engi annarr í verðlu² var jafnfrækn: því at hann vá Fafni ok Regin, ok tók arf eptir báda þá. Þá svarar Brynhildr: meira var þat vert, er Gunnarr reið vafrlogann, en Sigurðr þorði eigi. Þá hló Guðrún ok mætti: ætlar þú at Gunnarr riði vafrlogann? sá ætla ek at gengi í rekkju hjá þèr, er mèr gaf gullbaug þenna; en sá gullbaugr, er þú hefir á hendi, ok þú þátt at línfé, hann er kallaðr Andvaranautr, ok ætlak at eigi sótti Gunnarr hann á Gnítahéiði. Þá þagnaði Brynhildr ok gekk heim. Eptir þat eggjaði hon Gunnar ok Högna at drepa Sigurð, en fyrir því

montem vecti sunt, tumque decretum est, ut Gunnar per mobilem flammam equitaret; ei equus erat, Gotius dictus; qui equus quum in ignem se inferre non auferet, Sigurdus et Gunnar externam speciem itemque nomina inter se commutarunt; Granius enim nullo nisi Sigurdo insidente progredi voluit; itaque Sigurdus conscenso Granio per flammam mobilem vectus est. Eadem vespera nuptias cum Brynhilda contraxit; quum vero lectum conscendissent, gladium Gramum vaĝina nudatum inter ipsos (se et illam) interposuit. Mane proxime insequenti, quum surrexisset ac se vestibus induisset, annulum aureum, quem Andvario extorserat Lokius, in pignus tori genialis dedit, alio ab ea annulo in monimentum recepto. Quo facto Sigurdus in equum suum insiliit et ad socios suos revectus est, iterumque forma cum Gunnare permutata, Brynhildam secum ducentes ad Gjukium redierunt. Sigurdus ex Gudruna duos liberos, Sigmundum et Svanhildam, procreavit.

Accidit aliquando, ut Brynhilda et Gudruna descenderent ad aquam, capillamenta sua lavaturæ; quum venerant ad amnem, Brynhilda in aquas procedebat longius a ripa, causata, nolle se aquam, quæ e coma Gudrunæ defluxisset, in caput suum infundere, se enim habere virum majori præditum animi fortitudine. Gudruna post eam in flumen progressa significavit, ideo licere sibi capillamentum suum in superiori flumine lavare, quod virum haberet, quem neque (Gunnar), neque alius quisquam usquam terrarum fortitudine æquaret: ille enim (inquit) Fafuerem et Reginem occidit, et utriusque hereditate potitus est. Cui Brynhilda: majoris fuit, quod Gunnar flammam mobilem pervectus est, quum Sigurdus non auferet. Hic Gudruna risit et locuta est: tune putaS Gunnarem per flammam mobilem equitasse? ego vero puto, lectum tecum communicasse virum, qui mihi huncæ annulum aureum dedit; is autem annulus aureus, quem manu gestas, quemque in pignus tori genialis accepisti, ille appellatur peculium Andvarii, quem equidem ab Gunnare ex saltu Gnitensi arcessitum non puto. Hic tacere Brynhilda et regredi domum³. Post hæc Gunnarem et Högnum ad interficiendum Sigurdum stimulavit; sed quum

1) inde a „Sigurðr reið þaðan” cfr. Völsungasaga c. 23, 26, 27.

2) hic incipit fragmentum membr. arna-mag. feb fol. in literis (verollista).

a) Il y a dans l'ancienne Edda une grande lacune à l'endroit où l'on devrait s'attendre à trouver la description

de cette querelle. La Völsungasaga nous la raconte au contraire avec détails.

56

EXTRAIT DE SKÁLDA.

at þeir voru eiðsvarar Sigurðar, þá eggjuðu þeir
til Gotthorm bróður sinn at drepa Sigurð; hann
lagði Sigurð sverði í gegnum sofanda; en er hann
fékk sárit, þá kastaði hann sverðinu Gram eptir
honum, svá at sundr sneið í miðju manninn. Þar
fæll Sigurðr, ok sonr hans þrævetr, (er) Sigmundr
hèt, er þeir drápu. Eptir þat lagði Brynhildr sik
sverði, ok var hon brend með Sigurði. En Gunn-
arr ok Högni tóku þá Fafnisarf ok Andvaranaut,
ok rèðu þá löndum ¹.

42. Atli konúngr Búdlason, bróðir Brynhildar,
fékk þá Guðrúnar, er Sigurðr hafði átta, ok áttu
þau börn ². Atli konúngr bauð til sín Gunnari ok
Högna, en þeir fóru at heimboðinu. En áðr þeir
fóru heiman, þá fálu þeir gullit Fafnisarf í Ríu, ok

hefir þat gull aldri síðan fundizt. En Atli ³ kon-
úngr hafði þar lið fyrir, ok barðist við Gunnar ok
Högna, ok urðu þeir handteknir; lèt Atli konúngr
skera hjarta or Högna kykvum, var þat hans bani;
Gunnari lèt hann kasta í ormgarð, en honum var
fengin leyniliga harpa, ok sló hann með tánum,
þvíað hendr hans voru bundnar, svá at allir orm-
arnir sofnuðu, nema sú naðra er rendi at honum,
ok hjó svá fyrir flagbrjóskit ⁴, at hon steypði höfð-
inu inn í holit, ok hángði hon á lifrinni, þar
til er hann dó. Gunnarr ok Högni eru kallaðir
Niflúngar ok Gjúkúngar ⁵... Litlu síðarr drap
Guðrún tvá sonu sína, ok lèt gera með gulli ok
sílfri bordker af hausum þeirra, ok þá var gert
erfi Niflúnga; at þeirri veizlu lèt Guðrún skenkja

hi amicitiam Sigurdo jurassent, Guttormum fratrem in necem Sigurdi instigarunt, isque dormientem
Sigurdum gladio transfodit. Qui ut accepit plagam, gladium Gramum in regredientem percussorem
conjecit tanta vi, ut homo medius dissecaretur. Iñdem loci cecidit Sigurdus cum filio trimulo, Sig-
mundo, quem occiderunt. Post hæc Brynhilda se ipsa gladio transfixit et una cum Sigurdo cremata
est. Gunnar autem et Högnius hereditate Fafnriana et annulo Andvariano potiti, provinciis imperarunt ⁸.

42. Rex Atlius Budlii filius, frater Brynhildæ, Gudrunam, quam Sigurdus in matrimonio habuerat, uxorem duxit, et ex ea liberos suscepit. Rex Atlius Gunnarem et Hógnium ad se invitavit; qui invitati domo profecti sunt. Ante vero quam domo proficiscerentur, aurum, hereditatem Fafnerianam, in Rheno occuluerunt, quod aurum ab eo inde tempore nunquam repertum est. Rex Atlius, qui ante adventum eorum copias contraxerat, commisso prælio Gunnarem et Hógnium vivos cepit. Hógnio vivo cor exsecari jussit, quo exstinctus est. Gunnarem in carcerim venenatis serpentibus plenum conjecit; hic citharam clam sibi traditam, quum manus ejus ligatæ essent, digitis pedum ita percussit, ut omnes serpentes somno sopirentur, præter eam lacertam, quæ impetu in eum facto abdomen percussit sic, ut capite in cavitatem pectoris inserto ex jecinore penderet, donec ille exspirasset. Gunnar et Högnius appellati sunt Niflungi et Gjukungi ⁵... Paulo post Gudruna duos filios suos interfectis, et ex calvis eorum vasa mensaria conficienda auroque et argento ornanda curavit ⁶; tumque exsequiæ Niflungorum celebratæ

1) hic seb addit: Eptir Sigurð svein lífði döttir, er Áslaug hél; hon var upp fræð at Heimis í Hlymdólam etc.; c. infra p. 58. usque ad: sakaði eigi eitur, þótt vtan kvæmi a þá héra. Inde a „þat var eitt sína" cfr. Völsungasaga c. 28 (de altercatione Brynhildæ et Gudrunæ). 29, 30 (de agitationibus Brynhildæ et nece Sigurði), 31 (de morte voluntarið Brynhildæ). 3) cfr. Völsungasaga c. 32 4) Attil, h. l. R. 5) inde a „Atli konúngr bauð til sin" cfr. Völsungasaga c. 33-37.

It: flagbroskað, leb.

6) sic W chari: flagbrosiskat.

a) Conférez ici la *Sigurðarkviða III*, la *Brynhildarkviða* et la *Helreið Brynhildar*.

b) L'ancienne Edda nous offre sous le titre de Dráp Niflúnga un rapport succinet en prose sur ces évènements, de même qu'un résumé de toute la tradition. L'Atlakviða et l'Atlamál nous en donnent des détails plus étendus.

c) Le récit que l'on trouve à cet endroit des cranes des enfants d'Atle dont on se servait en guise de gobelin ou de veire à boire, est un trait de cruauté que l'on retrouve dans

l'histoire de Völund, et encore dans la narration connue
d'Alboin, roi des Longobardes, et de la princesse Rosamunda,
fille d'un roi des Gépides (Paulius Diaconus 1, 27; 2, 28).
Peut-être un pareil usage existait-il parmi les Longobardes,
et si l'on suppose que l'expression de Längbardts-lidar
qu'on lit dans la Guðrumarkviða II, 19, sit quelque rapport
avec le récit, il se pourra que les Huns d'Atle nous dé-
signent les Longobardes.

EXTRAIT DE SKÁLDA.

57

Atla konúngi með þeim bordkerum mjöð, ok var blandit við blóði sveinanna, en hjörtu þeirra lèt hon steikja, ok fá konúngi at eta; en er þat var gert, þá sagði hon honum sjálfum með mörgum ófögrum orðum; eigi skorti þar áfengan mjöð, svá at flest fólk sofuadí þar sem sat. Á þeirri nótt gekk hon til konúngs, er hann svaf, ok með henni sonr Högna, ok vágu at honum ¹; þat var hans bani; þá skutu þau eldi á höllina, ok brann þat fólk er þar var inni ². Eptir þat fór hon til sjóvar, ok blóJP á sæinn ok vildi týna sér, en hana rak yfir fjördinn, kom þá á þat land er átti Jónakr konúngr; en er hann sá hana, tók hann hana til sín ok fékk hennar; áttu þau iij sonu, er svá hétu ³: Sörli, Hamðir, Erpr; þeir voru allir svartir sem hrafn á hárslit, sem Gunnarr ok Högni ok aðrir Niflúngar ⁴.

þar fæddist upp Svanhildar, dóttir Sigurdar sveins,
hon var allra kvenna fegurst ⁵; þat spurði Jörmun-

rekr⁶ konúngr hinn ríki; hann sendi son sinn Randve
at bidja hennar sér til handa; en er hann kom til
Jónakrs⁷, þá var Svanhildar seld honum í hendr;
skyldi hann færa hana Jörmunrek. þá sagði Bikki ⁸
at þat var betr fallit at Randver. ⁹ ætti Svanhildi,
er hann var úngr ok bæði þau, en Jörmunrekr
var gamall; þetta ráð líkaði þeim vel enum úngum
mönnum; því næst sagði Bikki ¹⁰ þetta konúngi;
þá lèt Jörmunrekr konúngr taka son sinn ok
leiða til gálga. Þá tók Randver hauk sinn ok
plokkaði af fjádrarnar ok bad senda fèd sinnum;
þá var hann hengðr; en er Jörmunrekr konúngr sá
haukinn, þá kom honum í hug, at svá sem haukrinn
var úfleygr ok fjadrlauss, ok svá var ríki hans
úfært, er hann var gamall ok sonlauss. [Þá lèt
Jörmunrekr konúngr, er hann ¹¹ reið or skógi frá
veiðum með hird sín, en Svanhildar drottníng sat
at haddbliki: þá riðu þeir á hana ok tróðu hana

sunt; eo convivio Gudruna ex vasis aute menoratis mulsum sanguine filiorum commixtum regi Atlio infundi,
assataque eorum corda apponi comedenda jussit; quo facto ipsa ipsi rem narravit, multa dira verba
adjiciens; ibidem mulsi inebriantis copia non defuit, ut plerique quo loco consedissent somno sopientur.
Eadem nocte, filio Hógnio comitata, eo accessit, quo loco rex dormiebat, hique eum ferro impetiverunt,
quæ res ei necis caussa exítiiit; mox ignem aulæ injecerunt; quotquot intus erant homines, incendio
absumti. Post hæc illa ad litus descendit, et sponte peritura in mare desiliit, sed æstu trans sinum
acta ejectaque est in terram, quæ regi Jonakero fuit, qui visam recepit et secum matrimonio junxit; ex
his nati tres filii, quorum nomina fuere: Sörlius, Hamder, Erpus; quibus omnibus, uti Gunnari et Hógnio
ceterisque Niflungs, comæ color corvi instar niger fuit.

Eo loco Svanhilda, filia Sigurdi sveinis (juvem), quæ ceteras feminas venustate superabat, educata est; cujus pulchritudinis fama permotus rex Jörmunrekus ille potens filium Randverem misit, ut eam sibi peteret uxorem; qui quum ad Jonakerum venisset, Svanhilda ei in manus tradita est, ut eam ad Jörmunrekum deduceret. Sed monuit Bikkius, magis esse consentaneum, Svanhildam Randveri, utpote juveni juvenem, quam Jörmunreko, qui magno natu erat, nubere; quod consilium quum viris junioribus probaretur, Bikkius rem ad regem detulit; quare hic filium comprehendi et ad crucem duci jussit. At Randver accipitrem, qui ipsi erat, captum evulsis plumis nudavit, mittique ad patrem jussit; sed interea suspensus est; ut vero rex Jörmunrekus accipitrem oculis viderat, subiit anmum cogitatio, quemadmodum accipiter ad volandum ineptus et implumis esset, sic imperium suum vacillare, quod ipse esset magno natu et filio orbatus. Hinc quum rex Jörmunrekus aulicis equitibus comitatus ex sylvam venatu advenit, hi in reginam Svanhildam, in capillamento suo lavando ⁸ occupatam, admissis habenis involarunt, eamque

1) þar er hann sat, add, seb.

2) inde a „Litu sibar drag“ cfr. Volungasaga c. 38.

³) cod. Reg. scribit heits, heliu.

4) inde a „Eptir þat

for hon til sjóvar“ cfr. Volungasaga c. 39.

5) fræggi, seb.

6) sic W chort.; Jörmunrekr, ubique R; Ermenrekr, ubique seb.

7) Jonakrsbogcar, seb.

⁸) jarl, add, seb: rábigaði konúngs, add, Res.

9) Randverr, h. L. R.

10) jarl, add, seb.

11) a | þat var eitir sinn, er Ermenreke konuner, seb.

a) Haddblik signifie proprement le blanchissage de la chevelure. Par le mot *haddr* on entend toute la chevelure, et

principalement des cheveux longs, beaux et luisants, (caésaries).
C'est ainsi par une conjecture ingénieuse que Grimm (Deutsche

8

58

EXTRAIT DE SKÁLDA.

undir hestafótum¹ til bana ². En er þetta spurði
Gudrún, þá eggjaði hon sonu sína til hefndar eptir
Svanhildi. En er þeir bjoggust til ferðar, þá fækk
hon þeim brynjur ok hjálma svá sterka, at eigi
mundi járn á festa; hon lagði ráð fyrir þá, at þá
er þeir kvæmi til Jörmunreks konúngs, at þeir
skyldu ganga of nótt at honum sofanda, skyldi
Sörli ok Hamðir huggva af honum hendr ok fætr,
en Erpr höfuðit; en er þeir komu á leið, þá spurðu
þeir Erp, hver liðsemd þeim mundi at honum, ef
þeir hitti Jörmunrek konúng; hann svarar at hann
mundi veita þeim þvílíkt sem hónd fæti; þeir segja
at þat var alls ekki at fótir styddist við hónd. þeir
voru svá reiðir módur síuni, er hon hafði leitt þá
út með heiptyrðum, ok þeir vildu gera þat er henni
þætti verst, ok drápu Erp, því at hon unni honum
mest. Litlu síðarr, er Sörli gekk, skriðnaði hann
öðrum fæti, studdi sik með hendinni; þá mælti

hann: veitti nú höndin 3 fætinum, betr væri nú at
Erpr lifði. En er þeir komu til Jörmunreks kon-
ýngs of nótt, þar sem hann svaf, ok hjoggu af
honum hendr ok fætr, svá vaknaði hann ok kallaði
á menn sína, það þá vaka; þá mælti Hamðir: af
mundi nú höfuðit, ef Erpr lifði. Þá stóðu upp hirð-
mennirnir ok sóttu þá, ok fengu eigi sótt þá með
vápnum; þá kallaði Jörmunrekr, at þá skal berja
grjóti; var svá gert; þar fællu þeir Sörli ok Hamðir,
þá var ok daud öll ætt ok afkvæmi Gjúka 4.

Eptir Sigurð svein lifði dóttir, er Áslaug hét,
er fædd var at Heimis í Hlymdólam, ok eru þaðan
ættir komnar stórar 5. Svá er sagt at Sigmundr
Völsungsson var svá máttugr, at hann drakk eitr
ok sakaði ekki; en Sinfjötli 6 sonr hans ok Sigurðr
voru svá hardir á húðna, at þá sakaði ekki eitr,
at utan kvæmi á þá bera. Því hefir Bragi skáld
svá kveðit:

ungulis equorum ad necem conculcarunt. Qua re cognita Gudruna filios suos hortata est, ut Svanhildæ necem ulciscerentur. Itineri se accingentibus lóricas et galeas dedit adeo firmas, ut omnem ferri consumeliam contentemuræ viderentur; id consilii addens, ut, delati ad regem Jörmunrekum, dormientem noctu adgrederentur, Sörlius et Hamder manus et crura, Erpus caput præcideret. Ingressi viam quæsiverunt ex Erpo, quod sibi auxilium præstiturus esset, si regem Jörmunrekum convenirent; respondit ille, se opem illis, qualem pedi manum, laturum; illi pernegarunt, pedem quicquam manu sustentari. Adeo matri irati erant, quod eos dictis sævidicis prosecuta domo deduxerat, ut facere statuerent quod animo ejus maximam adlaturum ægritudinem esset; ideoque Erpum, utpote matri carissimum, interficiebant. Post paulo Sörlius, solo ingrediens, alterius pedis vestigio fallente labans manu se excepit; tum ille: jam pedi manus opem tulit, et sane præstaret Erpum vivere. Ut vero regi Jörmunreko dormienti noctu supervenerant, manusque et pedes præciderant, ille expergefactus suos inclamavit et evigilare jussit; tum Hamder: nunc abscisum caput esset, si Erpus viveret. Mox autici surrexerunt, eosque impugnarunt, sed armis nihil efficere potuerunt; tunc exclamans Jörmunrekus eos lapidum conjectu necari jussit; quod factum est; eo loco ceciderunt Sörlius et Hamder, tumque tota familia et progenies Gjukii erat exstincta.

Sigurdo sveini (juveni ³) filia superstes erat, nomine Áslauga, quæ apud Heimerem in Hlymdalis educata fuit; ex qua amplissima familie originem duxerunt. Tradunt, Sigmundum Völsungi filium tam firma natura fuisse, ut venenum innoxie hauserit; filium vero Sinfjötlium et Sigurdum tam dura cute fuisse, ut nudis admotum virus nihil nocuerit ⁴. Quam ob rem Bragius sic cecinit:

1) fótum, feb. 2) inde a „þar fæddist upp” cfr. Völsungasaga c. 40.

3) additum in serioem manu supra lineam.

4) Fragm. mbr. 1eb
pro sequentibus hæc tantum kabet: „Þvi er brynjja kollut klæði eða þaðir Hamdis ok Saurla; hér eptir kvad Bræci skallid: knætti áðr við illan, etc., e. moæ

infra p. 56 not 1; cfr. supra p. 59; inde a „en er þetta spurði” cfr. Völsungasaga c. 41-42

5) cfr. Völsungasaga c. 43.

Myth. p. 317) prétend que le mot haddingjar est un nom de
roi servant à désigner les rares royaux qui se distinguaient par
leur longue chevelure, telle que la famille des Merovingiens.

a) On rencontre ici pour la première fois l'expression

de Sigurðr xeriðin (Sigurd svend), qui appartient propre-
ment aux chants populaires danois du moyen âge.

b) On retrouve ce récit avec plus de détails dans le
rapport de Sinfjötllakadis en style prosaïque dans l'an-

EXTRAIT DE SKÁLDA.

61

64. Konúngr er nefndr Hálfdanr gamli, er allra konúnga var ágætastr; hann gjörði blót mikit at miðjum vetri, ok blótaði til þess at hann skyldi lifa í konúngdómi sínumccc vetra; en hann fékk þau andsvör, at hann mundi lifa ekki meirr en einn mikinn mannsaldr, en þeir¹ mundi þóccc vetra, er engi mundi vera í ætt hans kona eða ótiginn maðr. Hann var hermaðr mikill ok fór viða um austrvegum; þar drap hann í einvígi þanu konúng, er Sigtryggr hèt. Þá fékk hann þeirrar konu er kolluð er Alvig en spaka, dóttur Emundar konungs² or Hólmgardi³; þau áttu sonu xviij, ok voru ix

seun bornir; þeir hètu svá: einn var þengill, er kallaðr var Manna-þengill⁴; annarr Ræsir, iij. Gramr, iijj. Gylfi, v. Hilmir, vj. Jófarr, vij. Tiggj, viij. Skyli eða Skúli, ix. Harri eða Herra; þessir ix bræðr urðu svá ágætir í hernaði, at í öllum fræðum síðan eru nónf þeirra haldin fyrir tignarnónfn, svá sem konúngs nafn eða nafn jarls. Þeir áttu engi born ok fèllu allir í orrostum...

Enn áttu þau Hálfdan ⁵ aðra níu sonu, er svá heita: Hildir, er Hildingar eru frá komnir; iij. Nefir, er Niflúngar eru frá komnir; iij. Audí, er Audlingar eru frá komnir; iijj. Yngvi, er Ynglingar eru frá

64*. Rex nominatus est Halfdan priscus, qui omnium regum fuit excellentissimus; is media hieme, magno instituto sacrificio, diis sacrificavit, ut in regia qua gauderet dignitate trecentos annos viveret; ea vero responsa tulit, non amplius quam longiorem hominis ætatem victurum, futuros vero annos trecentos, quibus neque femina neque vir ignobilis in ejus familia orituri essent. Idem rei bellicæ admodum deditus erat, multaque loca regionum orientalium obiit; ibi regem, Sigtryggum nominatum, singulari certamine interfecit. Tum Alvigam, dictam sapientem, filiam regis Emundi ex Holmgardia, in matrimonium duxit; hi duodeviginti filios procrearunt, quorum noveni simul geniti sunt, sic nominati: unus erat Thengill, dictus Manna-thengill; alter Ræsir, tertius Gramr, quartus Gylfi, quintus Hilmir, sextus Jófar, septimus Tiggj, octavus Skyli sive Skuli, nonus Harri sive Herra; qui novem fratres adeo in píratica inclaruerunt, ut postea eorum nomina in omnibus carminibus pro nominibus dignitatis habita sint, veluti nomina regum aut nomina dynastarum. Idem nullos liberos procrearunt, omnesque præliis ceciderunt...

Adhæc Alvig et Halfdan novem filios habuerunt, quorum hæc sunt nomina: Hilder, a quo Hildingi orti; secundus Nefer, a quo Niflungi orti; tertius Audius, a quo Audlingi orti; quartus Yngvius, a quo

1) þat, fragum, membr. feb. 757.
2) hins rika, potentiæ, add. lib; cfr. notam sequ.
3) omnia quæ præcedunt duxunt in cod. Reg., ubi spatum octo linearum a folio deceptum est; incipit tifa: Holmgardi, hins rika, in quibus fortasse latet lectio quæ in lib allata est; hins rika.
4) Mann - þengill, W. chart.
5) konungr ok Alvig, add. lib.

a) Ce récit, qui a été reproduit presque mot à mot dans le Flateyjarbók à l'introduction des sagas des rois de Norvège intitulée «Hversu Noregr bygðist», et dont nous citerons plus loin des extraits, s'appuie sur les versets 14e, 15e et 16e du Hyndluljóð. Ainsi nous ne pourrons guère recouquer en doute l'antiquité de la narration, qu'il faut rapporter aux traditions. Il ne pourra y avoir de doute non plus sur le fait tout simple qu'il y a en dans les temps les plus reculés un roi de nom Halfdan, qui, à la tête de peuples sortis du Nord, ravagea des pays situés vers l'est où il épousa la fille du roi de Holmgard; que ce Halfdan acquit enfin tant de célébrité qu'on le mit au rang des heros nationaux, et qu'on fit descendre de lui les races de tous les princes et de tous les rois. Il faut sans doute regarder encore comme des personnages historiques Eymund et sa fille qui dans le Hyndluljóð est nommée Alveig et dans le «Hversu Noregr

bygðist" Alveig. Mais il paraît impossible de déterminer à quelle époque il faut placer les exploits de Halfdan. La circonstance qu'on le regarde comme le premier aieut de toutes les races royales, nous force de le rapporter à la plus haute antiquité, peut-être même a la période qui précéda l'immigration des peuples du Nord dans la peninsule scandinave, à ce temps où ils étaient encore l'orient: s'il en est ainsi, Halfdan n'a peut-être été que roi d'un pays voisin du Holmgard où régnait Eymund. Quoiqu'il en soit, Eymund doit certainement être regardé comme appartenant aux plus anciens des rois connus du Gardarike ou de l'empire roxolain ou russe. On ne saurait déterminer non plus si Eymund et Jonakr étaient contemporains, ou s'ils gouvernaient le même pays à des temps différents; la dernière conjecture paraît la plus vraisemblable. Encore paraît-il que Sigtrygg était des plus anciens rois de Gardarike.

62

EXTRAIT DE SKÁLDA.

kommir; v. Dagr, er Daglíngar¹ eru frá komnir; vj. Bragi, er Bragningar eru frá komnir, þat er ætt Hálfdanar ens milda; vii. Buðli, af Buðlúnga ætt kom Atli ok Brynhildr; viij. er Lofði, hann var herkonúngr mikill, honum fylgði þat líd er Lofðar voru kallaðir, hans ættmenn voru kallaðir Lofðúngar, þaðan er kominn Eylimi, módurfaðir Sigurðar Fafnisbana; ix. Sigarr, þaðan eru kunnir Siklíngar, þat er ætt Siggeirs², er var mágr Völsúnga, ok ætt Sigars, er hengði Hagbard. Af Hildinga ætt var kominn Haraldr inn granraudi, módurfaðir

Ynglingi orti; quintus Dagus, a quo Daglingi orti; sextus Bragius, a quo Bragningi orti, quæ familia est Halfdanis munifici; septimus Budlius, a familia Budlungorum orti sunt Atlius ac Brynhilda: octavus Lofdus, insignis archipirata, quem comitati sunt milites, Lofðii dicti, ejus posteri dicti sunt Lofdungi, inde ortus Eylimius, avus maternus Sigurdi Fafuericida; nonus Sigar, unde Siklingi oriundi, quæ familia est Siggeiris, Völsungorum adfinis, item familia Sigaris, qui Hagbardum suspendio necavit. A familia Hildingorum ortus fuit Haraldus ænobarbus, avus maternus Halfdanis nigri; a familia Niflungorum oriundus erat Gjukins, a familia Audlingorum Kjar, a familia Ylfingorum Eirikus ille sapiens.

Hæ quoque inclytæ sunt regum prosapiæ: ab Yngvio orti sunt Ynglingi, a Skjöldo in Dania Skjöldungi, a Völsungo in Francia Völsungi dicti. Skelfer nominatus est rex quidam bellator, cujus familia vocatur Skilvingorum, quæ gens in regionibus orientalibus est. Hæ familiae, quæ jam sunt nominatæ, ita in poesi adcommodatæ sunt, ut hæc omnia nomina pro dignitatis titulis habeantur³...

1) *sic R.*: Dagç linear, II.

2) *sic W.*; Sigers, R.

3) *sic fragm. membr.*, 748; H. Ýngvari, R.

4) *a* | *ero* Ynglingar kallaðir, *W. U.*

5) *a* | *ero* Skjöldungar, *W. U.*

a) Quand dans le «Hversu Noregr bygdist» on fait descendre Halfdan le vieux de Nor, on y reconnaît les traces d'une poésie plus récente qui ne trouve aucun appui ni dans le Hyndlujóð ni dans la Skálda. Il n'est pas moins clair que les expressions générales du 16e verset du Hyndlujóð ont été beaucoup trop outrées dans le détail qu'on lit dans les deux autres écris plus récents. Les 18 familles précieuses dont on fait mention ici, sont toutes des dénominations générales et poétiques de princes et de héros qu'on rencontre fréquemment, de manière que ces noms ne sont à regarder que comme étant d'origine des noms communs ou appellatifs dont l'étymologie est souvent tout autre que celle que nous indiquent les noms cités par l'auteur. Ainsi, il est tout évident que le nom « Óðlingar » ne derive pas du nom « Auði » mais du mot « aðal », nature véritable ; « Hildingar » dérive de « huldr », guerre », « Bragningar » de « bragr », louange ». « Skjöldungar de « skjöldr », boucle », etc. Plusieurs de ces dénominations étaient aussi usitées dans les idémes germaniques, ainsi Buðlúngar répond au mot allemand Botelungen: Ylfingar est en anglosaxon Vylfingas; Skjöldungar, en anglos. Seydlingas; Völsungar, en anglos. Völsingas; Niflungar répond à Nibelungen; Skilfingar, en anglos. Seilfingas. Dans

Hálfdanar svarta; af Niflúnga ætt var Gjúki; af Audlínga ætt var Kjarr; af Ylfinga ætt var Eiríkr inn málpspaki.

Þessar eru ok konúnga ættir ágætar: frá Ýngva³, er Ýnglingar eru frá komnir⁴; frá Skildi í Danmörk, er Skjöldungar eru frá komnir⁵; frá Völsúngi á Fraklandi, þeir heita Völsúngar. Skelfir hét einn herkonúngr, ok er hans ætt kölluð Skilvinga ætt, sú kynslód er í austrvegum. Þessar ættir, er nú eru nefndar, hafa menn sett svá í skáldskap, at halda öll þessi fyrir tignarnöfu...

le poeme de Nibelungen (88, 3) il paraît un nommé Schilbunc qui, sous la forme d'un nain, joue à peu près le rôle d'Andvare, mais a côté d'un Niblune representé de la même manière. Dans Parzival on rencontre le nom de Schiltune i. e. Skjöldúner; voir du reste les notes du Hyndlujóð. Sigar qui tua Hagbard en le pendant, nous rappelle clairement la tradition connue de Hagbard (en danois Habor ou Hafbur) et Signy, qui, selon Saxon (ed. Müller 338-347), ont eu en Sétlande, selon le Hauksbók et le Mclabök (Landnáma, Íslendinga Sogur, 1, 225) à Steig dans File d'Aungley ou Engelo qui est située dans le district de Halogaland en Norvège, et selon des traditions populaires et locales, non seulement dans les lieux mentionnés, mais encore dans les contrées de Sogn et de Bohuslan et en d'autres lieux de la Suède.

Les premiers neuf noms cités, savoir þengill, Ræsir, Gramr, Gylfi, Hilmir, Jöfurr, Tiggi, Skyli et Harri, sont aussi des noms appellatifs, dont on pourra, pour la plupart, indiquer l'étymologie; ainsi ræsir dérive de *rais*, assaut, hilmir de *hjálmr*, casque; jöfurr répond au vieux mot allemand *epar*, anglos, *eofor* qui signifie ið *eber*, sanglier, mais qui dans l'ancienne langue du Nord s'employait figurément dans le sens de heros de même que le mot *beorn* en anglosaxon.

EXTRAIT DE SKÅLDA.

63

65. Gotnar eru kallaðir af heiti konungs þess, er Goti og nefndr, er Gotland er við kennt; hann

var kallaðr af nafni Ódins, ok dregit af Gauts nafni, [þvíat Gautland eda¹ Gotland var kallat af

65. Gotnar dicti sunt ex nomine regis, nominati Gotii, a quo Gotlandia nominata estª, qui ab Odine denominatus fuit, sortitus nomen a nomine Gauti, nam Gautland sive Gotland nomen traxit a

¹) oc, et, w,

a) Nous retrouvons encore ici un essai peu heumeux d'expliquer l'étymologie. Il est tout evident que le nom de peuple *Gotnar* est plus ancien que le nom de roi *Goti*, ou que ce dernier est proprement à regarder comme le singulier du premier. Les noms *Gotnar* et *Gotar* ne sont que de différentes formes plurielles du nom *Goti*, de même que *gummar* et *gumar* du mot *gumi*, homme. On dérive ici le nom *Goti* de *Gautr* qui est un des noms d'Odin. La même dérivation a été proposée par Jornandes (de reb. get. ch. 14) qui s'exprime en ces termes: „horum (ɔ: semideo-rum. qui Anses vocantur) ergo, ut ipsi suis fabulis ferunt, primus fuit Gapt, qui genuit" etc. Le nom de „Gapt" provient sans doute d'une faute de lecture; le mot gothique Gáuts a été lu comme s'il y avait Gapts, malentendu qui s'explique facilement par la grande ressemblance des lettres D(u) et P(p). Il se pourrait encore qu'il y ait eu Gavt dans le manuserit latin, puisque ce mot ressemble tant à Gapt. La lettre v de l'alphabet gothique est en effet écrite p dans le MS de Vienne (voir le facsimile d'Utilas, éd. de Gabelenz et Loebe).

Les noms *Gotnar* et *Gotar* paraissent avoir été usités par nos ancêtres du temps le plus reculé à désigner la nation gothique. Il en est ainsi partout dans l'ancienne Edda, comme nous l'avons déjà montré plus haut. Cependant il faut que le nom ait été primitivement un nom commun dérivé de la même racine que nous offre le mot *gjúta* ou *gjótá*, épancher, qui dans l'ancien danois ou norrœna est peu usité, mais au contraire très fréquent en allemand: *giessen*. En voici les formes principales:

<table><thead><tr><th></th><th>infin.</th><th>præt.</th><th>pl.</th><th>præt. part.</th></tr></thead><tbody><tr><td>en gothique</td><td>giutan</td><td>gáut</td><td>gutum</td><td>gutans</td></tr><tr><td>norrœna</td><td>gjóta</td><td>gaut</td><td>gutum</td><td>gotinn</td></tr><tr><td>anglosax.</td><td>geótan</td><td>geát</td><td>guton</td><td>goten</td></tr><tr><td>anc. allemand</td><td>kiuzan</td><td>kóz</td><td>kuzumés</td><td>kozanér</td></tr><tr><td>allem. moderne</td><td>giessen</td><td>goss</td><td>gossen</td><td>(ge)gossen.</td></tr></tbody></table>

Du præt. vient le nom *Gautr*, sumon d'Odin qui signifie primitivement inspirateur (vitæ, vis et roboris), celui qui inspire la vie et la force, puis le créateur, le seigneur. Du part. passé vient le nom de peuple *Gotnar*, proprement ceux à qui la vie a été inspirée ou instillée, les êtres créés, les hommes, et surtout les hommes forts. Dans la Scandinavie le nom *gutters* s'emploie communément encore dans le sens de garçons alertes. Les *Gothes* s'appelaient eux-mêmes *Gutans*

et leur peuple *Gut-þiuda* selon la calendre dernièrement découverte. Le nom *Gutþiuda* répond tout-à-fait à *Gutþjóð*, ou *Gøþjóð* comme on l'écrit par l'assimilation, dans les poèmes de l'Edda. Le nom de Gothes dans la langue anglosaxonne était *Gotan* (gen. *Gotena*).

Le nom *Gautar* qui dérive de *Gautr* est une tout autre forme qui provient, il est vrai, de la même racine, mais qui en soi-même différe autant de *Gotar* que *hauldar* (odelsmænd, propriétaires fonciers) différe de *hold* qui désigne la viande. C'est donc par un malentendu que l'auteur confond les deux noms *Gautland* et *Gottland*. Dans les lois suédoises on distingue encore le nom *Gotar* (ɔ: *Gautar*) d'avec le nom de *Gotar* (Gullandais), ainsi que le nom de *Gotland* (*Gautlundand*) d'avec celui de *Gotland* ou *Gottland* (*Gottland*), lie qui a conservé le nom de ses premiers habitants qui étaient des Gothes. Il parait très vraisemblable que le nom *Gautar* désigne un certain rapport de famille ou d'affinité avec le peuple qui porte le nom de *Gotar*. Cette conjecture gagne même de la certitude, lorsqu'on considère que le Gautland a dû être habité, avant l'immigration des peuples scandinaves, par des peuples gothiques ou principalement germaniques dont les immigrés plus récents ont adopté le nom. Les Gautar portent en anglosaxon le nom de *Geátas*, que l'on a probablement prononcé comme *Giotas* ou *Giátas*; le même nom est employé par Alfred dans sa traduction de l'ouvrage de Béda où il parle des Jutlandais immigrés en Angleterre, auxquels le Chronicon Saxonicum donne le nom *Jótas*. Ainsi *Geátas* et *Jótas* ne sont a considérer que comme différentes formes orthographiques du même nom, et le mot *Jótar* de l'ancien danois se fonde sur l'idée que nos ancêtres se formaient de la prononciation vulgaire du nom. Aussi pourrait-on le regarder comme dérive de la forme du présent *gjóta*, ce qui nous présenterait un troisième degré de dérivation. Les habitants du Gotland occidental et du Gotland oriental prononcent ces deux noms encore aujourd'hui à peu pres comme *Vesterjylland* et *Østerjylland*; aussi l'historien Huitfeld écrit-il toujours *Vesterjylland* et *Østerjylland*. Selon ce que nous venons de rapporter, il faut que les Gothes qui habitaient le Reidgotland et l'Eygotland aient compris deux classes: a) les *GOTAR* (Gothes) proprement dits, parlant l'idiome gothique qu'on a nommé à tort mæsogothique; cette classe habitait surtout la partie orientale, ce que nous prouve encore le nom de

64

EXTRAIT DE SKÁLDA.

nafni Ódins [en Svíþjóð af nafni Svíðurs; þat er ok heiti Ódins ¹. [í þann tímæ² var kallat allt megin-

land, þat er hann átti, Reidötaland, en eyjar allar Eygotaland; þat er nú kallat Danaveldi ok Svíaveldi³.

nomine Odinis, Svíþjóð (Svethia) vero e nomine Sviduris⁴, quod et Odinis nomen est. Eo tempore omnis terra continens, quæ ei erat, Reidötaland, omnes insulæ Eygotaland dicebantur; quod nunc imperium Danorum et Svinum vocatur⁵.

1) a | om. w.

2) a | Þadan, W. chart.

3) a tertii | om. U

Gultand, Gutland ou Gotland; ensuite la Scanie appelée Scanzia par Jornandes, et la Selande où les noms de Hertha ou Ertha et de Hleifra sont entièrement gothiques (airþa est le nom de terre, et hleþra celui du tabernacle); b) les GÁUTAR (Geðas, Jólas, peut-être Giōtas) parlant une espèce de bas-allemand ressemblant le plus a l'anglosaxon, et dont la patrie était au-delà du grand Belt sur la côte occidentale du Kattegat. Ces Gautar occidentaux ont plus tard été presque entièrement expulses ou opprimes par l'immigration des peuples scandinaves qui se sont emparés de leur nom. Il faut au contraire que les Jotes se soient maintenus dans une plus grande pureté sans aucun mélange essentiel, puisque l'idiome du peuple jutlandais conserve encore plusieurs débris de la langue anglosaxonne ou d'un idiome d'une grande aflinite avec l'anglosaxon, qui paraît avoir été leur langue primitive.

a) Svíþjóð comme dérivation de Sviðurr est une er-
reur, ce qu'on n'aurait pas besoin d'éclaircir par d'autres
preuves. Svíþjóð est proprement au lieu de Sviðjóð,
qu'on écrirait en ancienne langue suédoise Sveafjóð, tout
comme on écrit Svear pour Seiar. Cependant la forme
Svi- paraît être la plus authentique et la plus ancienne, car
la voyelle e est formée d'i, et non vice-versa; aussi est-elle
représentée dans l'ancienne écriture unique par le seul trait
| comme 411|D|11D, La forme principale du nom qui est
Sve ou Sví, suppose absolument l'éision de la consonne
finale de la racine, ainsi que l'allongement qui s'ensuit de
la voyelle servant à suppléer la quantité. Selon l'analogie
du mot sjá au lieu de sia qui en vieux suédois s'écrit sée,
et qui est proprement au lieu de siha ou sihva, en gothique
saihvan : sihvan, il fallait croire que l'ancienne forme du
nom Svear était Svihvar, en gothique Sviheans, ou selon
l'orthographe usitée Sviathans. La forme de Svihvar ou
de Sviheans présente un parallèle parfait avec le nom alle-
mand Sveci dont les écrivains du moyen âge se servent en
effet pour désigner les Svear. Dans l'édition de Jornandes

par Muratori (ch. 3º) ils ont, dans le texte selon le codex de
Vienne, le nom de Suethans, et, comme variante selon le
codex ambrosien, celui de Suhveans. L'une et l'autre lec-
ture sont évidemment corrompues et fondées probablement
sur un malentendu de l'éditeur. La forme de Sveipans en
langue gothique répondrait en ancien danois ou norrœna a
Sriðar, et ne conviendrait donc pas ici. Le nom paraît
avoir été mal écrit pour Sviþans, qui en ancien danois
s'appelle Sviðar. On n'a pourtant aucun exemple qui vi-
enne a l'appui d'un changement d'id en i dans l'ancienne
langue du Nord. Il faut convenir que cette forme s'accorde
bien mieux avec Sviðurr, mais ce que l'on y pourrait
objecter, c'est que ce mot dérive plutôt de scidr, prudent,
habile, qui devait proprement s'appeler svinnr, dont les
regles phoniques feraient en gothique spinþs, d'où il s'en-
suivrait que le nom de Svear serait Svinþans en langue
gothique. — La forme Suhveans du codex ambrosien s'ex-
plique de deux manières: on le mot est-il au lieu de Sune-
ans, Suenans, de sorte qu'on y reconnaît une simple adop-
tion de la véritable prononciation suédoise avec une flexion
gothique, ou faut-il le lire comme Suhveans, puisque les
deux lettres b et h se ressemblent tant dans les codex, et
dans cette dernière supposition, il pourrait être produit par
une simple faute d'écriture du mot Suhveans, Suiheans
3: Svihear. Le mot sciva s'employe encore en Norvege
dans le sens d'errer: le dernier nom presente une conjec-
ture assez plausible, surtout si l'on en rappbrte l'origine a
ce temps où la nation n'avait pas encore des demeures fixes.

b) On entendait aussi par le Reidötaland, comme on
l'apprend ailleurs, surtout dans le Sögubrot, le royaume
proprement dit des Gothes qui était situé au midi de la mer
Baltique. Sous la denomination d'Eygötaland on compre-
nait, à ce qu'il paraît, outre les îles danoises, les îles d'Öland
et de Gotland, aussi la Scanie et le Gautland, on le conti-
nent de la Suède méridionale qui, de même que la Scanzia
(v. Jornandes, 3), fut pris pour une île

65

EXTRAITS DES SAGAS MYTHICO-HISTORIQUES.

LES sagas, dont nous allons donner des extraits, appartiennent toutes à la classe de ces anciennes
narrations qu'on a nommées mythologiques ou fabuleuses, par la raison que des évènements fabuleux
ou romantiques y contribuent au dénouement de l'action d'une manière qui prouve ou que les histoires
racontées sont d'une pure invention, ou qu'elles sont d'une origine si ancienne qu'il faut les rapporter
à cette période de l'histoire des peuples du Nord qu'on a nommée la héroïque, période qui pour la
Scandinavie équivaut à ce que la période de l'expédition des Argonautes et de la guerre de Troie était
pour les Heilènes. Cependant on conçoit facilement que même dans cette catégorie de sagas héroïques
il y a une distance assez notable entre celles dont le noyau purement historique se montre clairement
à travers les embellissements mythologiques, et celles dont le drame est de pure invention sans aucun
rapport à l'histoire. Il y a encore plusieurs degrés dans l'espace qu'occupent les sagas de cette classe.
Il y en a ainsi où ce qui appartient à la vraie histoire l'emporte de beaucoup sur ce qui n'est dû
qu'aux mythes, telles sont le Sögubrot, la saga de Ragnar loðbrok et d'autres; de même il y en a où
ce qui tient de l'invention ou de la fable forme la partie essentielle, telles sont les sagas de Ketil hæng,
de Grim lodinkinn et d'Örvarodd; il y a encore d'autres où la narration, en évitant d'aborder le vrai territoire
de l'histoire, circule toujours dans une enceinte de traditions ténébreuses ou mystérieuses, où l'on ne
rencontre les souvenirs historiques qu'à l'extrémité la plus éloignée du cercle; dans les sagas de cette
dernière espèce l'existence d'anciens poèmes, ou pour ainsi dire de sagas versifiées, est apparente, de
sorte que les sagas qui nous en réstent ne sont à considérer que comme des périphrases en prose plus
ou moins heureuses des anciens poèmes, sans qu'il soit permis pour cela de les regarder comme des
narrations d'aventures arbitraires; nous citerons comme exemples de ce genre Völsungasaga et Her-
vararsaga. D'autres sagas se présentent comme des essais faits pour établir des hypothèses ethnogoniques
à l'aide d'un rattachement arbitraire de généalogies hétérogènes cherchées de différents côtés et
accompagnées de conjectures sur l'étymologie des noms propres; telles sont Hversu Noregr bygðist,
Fundinn Noregr et l'introduction ainsi que l'épilogue de la jeune Edda. Il y a d'autres enfin qui sont
entièrement inventées, mais entremelées d'allusions historiques ou géographiques prouvant la connaissance
que l'auteur a eue de son temps ainsi que des localités de la scène. Il ne faut donc pas croire que les sagas de
cette dernière catégorie soient dépourvues de tout prix; au contraire elles nous présentent souvent une
image fidèle des usages et des moeurs du temps où elles ont été composées, tandis que le cadre de localités
géographiques dans lequel elles ont été, pour ainsi dire, enchassées, nous fait preuve des connaissances
et des idées de l'auteur et de ses contemporains sur la topographie de tel ou tel pays. Nous citerons
en exemples de sagas inventées d'un pareil intérêt plusieurs morceaux romantiques de la saga d'Örvarodd.

Pour faciliter l' paperçu des sagas dont nous comptons offrir ici des extraits, nous les rapporterons à
quatre classes principales, savoir: 1º DES SAGAS HISTORICO-MYTHIQUES, dans lesquelles le noyau historique,
qui en forme la partie essentielle, se développe facilement des embellissements mythologiques dont il est
entouré; voici les sagas appartenant à cette catégorie: a) Sögubrot af forukonungum i Dana- ok Svíar-
veldi; b) Saga af Hálfi ok Hálfsrekkum; c) Saga af Ragnarí loðbrók. 2º LES SAGAS HISTORICO-

9

66

SÖGUBROT AF FORNKONÚNGUM Í DANA OK SVÍA VELDI.

HÉROIQUES qui sont de deux espèces: les unes dont la partie essentielle est due à l'invention, et les autres où l'élément historique et traditionnel ne s'aperçoit qu'à travers l'ornement mythologique ou fabuleux dont il est enveloppé: a) Saga af Grími loðinkinna et b) Saga af Örraroddi; c) Hervararsaga; d) Saga af Nornagesti; e) Saga af Ægli ok Ásmundi. 3º LES SAGAS ETHNOGONIQUES: deux petits ouvrages, intitulés Hversu Noregr byggðist et Fundinn Noregr forment une classe particulière qu'on pourrait appeler celle d'hypothèses étymologico-ethnographiques, dans le genre du moyen âge qui se souciait fort peu de la critique. 4º LES SAGAS INVENTÉES ne contiennent que des aventures de pure invention; nous n'en avons pas beaucoup à dire; voici les sagas comprises dans cette classe: a) Saga af Hrólfi konungi Gautrekssyni; b) Saga af Herraði ok Bósa, c) Gaungu-Hrólfssaga et Sörla-þáttir.

### III. SÖGUBROT AF FORNKONÚNGUM Í DANA OK SVÍA VELDI.

SÖGUBROT ou fragment d'une saga de quelques vieux rois danois et suédois descendant de la race des Skiöldungs. Il parait très proable que ce fragment ou plutôt ces fragments, car il y a une grande lacune au milieu, nous présentent les débris sauvés d'une saga étendue appelée Skjöldungasaga, qui s'est perdue, mais dont on fait mention dans l'Ynglingasaga de Snorre Sturlason. Plusieurs auteurs, entre autres Arne Magnusson, ont déjà émis cette opinion. La saga de Rolf krake, telle que nous l'a connaissons, est sans doute puisée à la même source, pour ce qui regarde le contenu principal; les embellissements au contraire en paraissent être d'une date plus récente; mais le rapport de Rolf, tel qu'on le trouve dans la Skálda ou la jeune Edda, doit être un extrait de la saga perdue. Le manuscrit original, sur lequel l'impression du fragment en question a été fait ici (A), et d'après lequel toutes les autres copies ont été faites, à travers plusieurs générations, avec des variantes plus ou moins no-tables ¹, se compose de 6 feuillets en 4°, marqués du n° 1e,2 fol. dans la collection arné-magnéenne. La forme des caractères et l'orthographe un peu antique mais fort correcte, nous prouvent suisamment que ce manuscrit n'est pas plus récent que le 14° ou peut-être la fin du 13° siècle. La circonstance qu'il y a au 9° chapitre un endroit où l'on a laissé un espace vide destiné à être rempli par quelques mots, semble prouver que le copiste judicieux a suivi un original encore plus ancien. D'un autre côté la langue même nous prouve par plusieurs expressions, comme celle de turnment au chap. 2°, et par la description du tournoi que l'on cite comme un exercice habituel à la cour de Skiöldungs, que la forme n'en est pas la primitive, celle de l'ancienne saga dont nous parle Snorre Sturlason; tout au contraire trahit qu'elle provient du milieu du 13° siècle. Il est encore évident que la saga se rattacha à d'anciens poèmes; plusieurs circonstances en font témoin; ainsi dans l'intretien de Hörd avec l'ar vidfadme au ch. 3°, les réponses de Hörd pourraient facilement être tout-à-fait versifiées ², et entre les noms des combattants de la bataille de Bravalle, au ch. 8°, et l'énumération qu'en fait Saxon au commencement du livre 8°, il y a une conformité fort remarquable. Ce ne sont pas les noms seuls, mais l'ordre même dans lequel ils sont énumérés qui dans l'un et l'autre endroit s'accordent entièrement. Y vient encore que l'allitération est si facile à reconnaitre qu'on pourrait sans peine rétablir plusieurs

1) n° 1a = B; 1b C; 1c D; 1dβ E; 1eδ - F;

l'édition de Peringsköld - P.

2) Nous citerons en exemple les versets réitérés:

Hir man ek standa

ok híðan segja:

et: hann var Hænir

er hræddastr var Asa

ok þo þér illr.

Dans le verset

muntu vera ormr

sá er verstr er til.

le mot ormr sert à former l'allitération du mot verstr, ce qui nous prouve qu'il faut lire vormr, circonstance qui fait foi de la très haute antiquité de ce verset.

SÖGUBROT AF FORNKONUNGUM I DANA OK SVÍA VELDI.

67

vers dans l'ancienne mesure à huit lignes appelée *fornyrðalag*ª. Si l'on considère encore ce que nous apprend Saxon, que dans l'énumération en question le Sögubrot suit le chant du vieux Starkad, de plus que les fragments qu'on trouve ailleurs du poème autobiographique (*æfibrápa*) de Starkad (dans la saga de Gautrek et de Rolf), sont précisément composés dans cette espèce de versification à laquelle on donnait anciennement le nom de la mesure de Starkad, *Starknadarlag*, on ne pourra plus douter que le poème de Starkad n'ait servi de base à la rédaction de la tradition que nous présente Sögubrot. Les Skiöldungs dont on y fait mention, sont encore nommés sous les mêmes rapports généalogiques dans d'autres lieux, comme dans le Lángfeðgatal (Script. rer. Dan. 1, p. 3), dans les séries généalogiques de Hversu Noregr bygðist, dans la Njálssaga, en partie dans Íslands Landnámabók, et, ce qui nous paraît le plus important, dans le poème de Hyndluljóð de l'ancienne Edda (voir plus haut p. 10, 11, 14). Toutes ces circonstances nous prouvent d'une manière convaincante que ce sont des traditions historiques très anciennes dont la saga en question nous fait part. La mise en scène d'Odin n'en affaiblit pas plus l'authenticité que son apparition et celle d'autres étres mythologiques dans la saga d'Olaf. Tryggvason diminuent la foi que nous ajoutons aux rapports de cette dernière. Parmi les personnes nommées dans le Sögubrot Saxon connait surtout Harald hildetand, mais il paraît ignorer entièrement ce qui regarde Lángfeðgatal, la Skjöldúngasaga et les généalogies islandaises de la vérité desquelles on n'oserait douter. Il met ainsi la tradition de Harald tout hors de ses rapports historiques. Il fait bien mention (au 4ᵉ livre) de son père Hrœrek slóngvandbauge (frondeur ou donateur de bagues); il raconte même l'origine de son surnom, mais il ignore ses autres rapports de famille; au contraire il dit que Hrœrek est fils de Hother, c'est-à-dire du dieu Höd, ce qui annonce en d'autres termes son ignorance de ses rapports généalogiques. Il ne nous enseigne pas s'il laissa quelque fils, mais il se borne à lui faire succéder Viglet ou Viðtlág, qui appartient aux généalogies anglosaxonnes. Saxon ne connaît pas mieux Ivar vidfadme dont l'existence historique est incontestable. Le Sögubrot a été publié deux fois; l'une des éditions par Peringsköld, Stockholm 1719 in 4º, est très imparfaite, l'autre d'après l'original par C. C. Rafn dans les Fornaldar Sögur Norðrlanda vol. 1, p. 361-388.

SÖGUBROT AF NOKKRUM FORNKONUNGUM I DANA OK SVÍA VELDI ¹.

... NEITA. Konungr svarar: sè ek at þetta mál þarf at lítt sè á lopt borit, at menn bið þin, þvíat þat var síðr fyrir konúnga døttra, láta koma þrjá biðla eða fleiri, en taka eigi enn fyrsta, ok eru

konúngar fleiri vel mentir en Helgi. Auðr svarar: því skiptir litlu, hvárt þú spyrri mik at þessu eða eigi, þvíat ek veit at áðr muntu fastráðit hafa, at öðruvíss mun fara en at mínum vilja, ok eigi líkligt

FRAGMENTUM HISTORICUM DE NONNULLIS PRISCIS DANÆ ET SVECLÆ REGIBUS.

... NEGARE. Rex respondet: video, parum opus esse, ut hæc res vulgo innotescat, nuptias tuas ambiri; nam priorum regum filiarum consuetudo fuit, ut tres aut plures procos venire sinerent, neque primum quemque admitterent; et plures sunt reges artis naturæque bonis bene instructi, quam Helgius. Auda respondet: parum refert, utrum me hoc perconteris, an non; nam scio, te antea firmiter decrevisse, rem aliter quam ex mea sententia cessuram; neque erat vero simile, permissurum te, ut tam bona

1) *Titulus, quo A caret, e ceteris etc.* desumimus est, addentibus: Ivari vidfahma, Hrœrek, Helga Ioum hvassa, Haraldi hilditum með Bravallar hardaga, ok nokkut af Sæmbli hring, eptir því sem fundizt hafa titut a níblags saurblada rifildum sandrlaus. 1 kap. Brot um konbókarfúr hleica hins hvassa til Auðar hinnar djupaðga Ivarðottur vidfáma 1 Sviariki, ok tálsvir Ivars Upphafslaus. Öðr Auðar vid fóður sinn, framberanda erendi Helga með undirhyggju. 1. c. de frare vidfadmo, Hræreko, Hefgio ilto animoso, Huraldo hilditunno et pugna Hraeallensi, et partim de Sigurdo hringa, in obaletis laceris folia sparsim repertum. Cap. 1., fragm, de Hefgio animoso, Auda prædicitis, fluit Iearis vidfadmit. Secer regis, nuptias ambientes, et de dolosis Iearis responsis; sene capitæ. Colloquium hudo cum patre, qui negotium Hefgii asta proponit.

a) Voir Lexicon mytholog. hor., Edda Sæmundar hins fröða 3, p. 573.

b) Voir Chronicon saxonicum ed. Ingram, p. 31.

9*

68

at þú mundir mér svá góðs gjafþords unna, ok annat
muntu mér ætla. Konúngr stóð upp ok svarar:
rètt getr þú þar ¹; aldri skaltu fá Helga konúng,
ok því sér, sem þú gírnist meirr; hittir nú Helga
konúng, ok segir honum at hann hafi rott þetta
mál fyri dóttur sinni, ok kvezt þat hugaþamliga ²
gert hafa, lèzt því ómerkiligar virdast hennar svör,
sem þau roddust lengr við; kvað engan konungs-
son þann, er henni þotti sér fullkosta, miklu er
ofsi hennar meiri; en þó lèzt hann enn tala mundu
málit fyrir hans hónd: en at svá búnu tjár ekki.
Helgi ferr heim, ok spyrð þetta Hrórekr bróðir
hans; ok með því at hann sat heima í ríkinu,
eggja vinir Hróreks hann at kvænast; honum fællst
þat vel í skap, ok roddu at hann mundi biðja
dóttur Ívar s konúngs, er þá var ágætastr konúngr;
hann lèt eigi vænt at hann mundi þann kost fá,

er bróðir hans fèkk eigi, er miklu var framar í
hvern stað; þeir kváðu hann eigi mundu fá háfan
kost, ef hann bæði eigi, en sögðu honum enga
svívirðing, þótt honum væri synjat konunnar. Þá
berr hann upp fyri bróður sinn málit, ok spyrð
hanu ráða um; en hann kvað vera mikit hopparráð,
ef hann fengi, kvezt ok eigi vita hvern fengi, en
kvað vænt til gæfu, þeim er hlyti. Nú biðr Hrórekr,
at Helgi muni fara at biðja honum konu; en hann
lèzt fara munu, en meiri von at ekki muni tjóa
sem fyrð. Helgi ferr til Svíþjóðar á fund Ívar s
konúngs, ok er honum þar vel fagnat sem fyrð;
hann hafði þar skamma stund verit, áðr hann berr
upp málit, ok biðr Unnar nú fyri hónd bróður
sins. Konúngr svarar þúngliga, ok lèt þess óvitr-
liga leitat, kvað þess enga von: ok þat undra ek,
at þú ferr með því máli, ef henni sýndist eigi með

conditione fruerer, siquidem mihi aliam haud dubie decrevisti. Rex surgens respondet: recte hoc con-
jecis; nunquam rege Helgio potieris, atque eo minus, quo cupis magis. Jam regem Helgium convenit;
ostendit, se hoc negotium cum filia communicasse, idque cum fide et ex animo egisse, cujus responsa
sibi eo leviora videri, quo diutius inter se colloquantur; neminem esse filium regium, quem omnino
dignum judicet, quocum matrimonio jungatur; multo ejus superbiam majorem esse; se tamen ipsius
nomine negotium amplius acturum, quo autem loco res nunc sit, non expedire. Helgius domum rever-
titur; interea Hrœrekus , frater ejus, hæc cognoscit; qui cum domi in otio sederet, hortantur amici,
ut uxorem ducat; quod cum animo ejus bene arrideret, svadent, ut ambiat filiam regis Ivaris, qui eo
tempore rex erat inclytissimus; ille vero absimile esse ostendit, potiturum se ea conditione, quam frater,
qui se quovis nomine præstantior sit, non impetrarit; illi negare, ampla conditione potiturum, si non
petisset; nec ulli esse dedecori, si repulsam ferret; ille itaque rem coram fratre proponit, ejusque con-
silium expetit; is significavit, fortunam ei magnopere favere, si hac conditione potiretur, se quidem ne
scire, quis potiturus esset, ei vero qui obtinuisset, viam ad prosperitatem patere. Jam Hrœrekus petiit,
ut Helgius iret ad petendam sibi uxorem; ille se iturum ostendens: potius crediderim, inquit, rem non
profecturam, veluti antea. Helgius in Svetham ad regem Ivarem b proficiscitur, a quo, ut antea, lhe-
raliter excipitur; ubi cum brevi fuisset commoratus, negotium proponit, jamque nomine fratris Andæ
nuptias petit. Rex moleste respondit, dicens hoc negotium imprudenter proponi, nec ullam spem esse
prosperi eventus: et miror quod hoc negotium curandum suscepisti, nam cum ei non placuisset tecum

1) þess, D, P.

2) hugartlæga, D: hugarsamlica, P.

a) Le rot Rørek qui était marié avec Aude, portait le nom de slöngevandbangi, comme on le voit par les series généalogiques dans le «Hversu Noregr bygðist» et dans le Hyndluljóð. Ce dernier poème doit être ici d'une autorité décisive, puisque la généalogie qu'on y lit au verset 27e, ne descend que jusqu'à Harald hildetönn et à Randver, père de Sigurd ring. Un caractère historique aussi éminent que

l'était Sigurd ring, n'aurait pu être passé sous silence si le
poème avait été ou plus jeune que lui, ou de son âge. Rørek
sera donc, comme nous l'avons déjà mentionné, identique
avec le Höricsens slyngebaand de Saxon, qui a indiqué (au
livre IVe) la cause pourquoi le surnom lui a été donné.

b) Ivar est le célèbre Ivar vidfðme, comme on le
voit par la généalogie.

SOGUBROT AF FORNKONUNGUM I DANA OK SVÍA VELDI.

69

yðr at gánga, eda hví mun hon þann vilja, er miklu
er óframar. Helgi lèt hann í engan stað minna
verðan en sik, en fyri þá sók eigi jafnfrægan, at
hann var heima jannan í ríkinu, ok því frá honum
minni sögur, ok biðr hann þetta máli bera fyri
Unni. Konúngr lèzt þess ófúss, ok kvezt vetta at
henni illra svara sem fyrir. Annann dag eptir
kallar hann til sin dóttur sína, ok heimtir hana á
einnmæli, ok segir þar kominn Helga konúng, ok
biðr hennar til handa bróður sínum: ok vill hann
vita svör af yðr þessa máls. Hon svarar, kvað
nú eigi vera skyldu sem fyrir, at hon gerði svá
óvegliga fór Helga, at hon tøki svá vel þessu
máli, at hon væri Hróreki gipt. ¹ Konúngr svarar:
ómerkilig virðast mér þín svör, ok eigi veit ek hvar
þú ætlar til um gjaförðit, er þú synjast hverjum
konúngi, er þín biðr, ætla ek at þú verðir oss

skjótt ofstýri, ef þú villt ekki hafa vár ráð. Hon
svarar: því mun engu skipta, enn sem fyrir, at
tala við mik um málit, at þú munt áðr fastráðit
hafa, hvert gjaford ek skal hafa, ok mun því engu
máli skipta, hvárt ek em Hróreki gefn, eda óðrum
manni, at illt eitt gjaford mun ek hljóta þær undan
hendi. Konúngrinn gengr á brott, ok hittust þeir
Helgi. Hann spyrir, hvert ðrendi hans skal þángat
vera; konúngr svarar, at mikit hefir honum í-
brugðizt: ferr þat orð á, dóttir mín sé kvenna vitrust,
en hon væri it mesta fól, mundi hon eigi annanu
veg um þetta kjósa, at neita þær þvífíkum konúngi,
en mér virðist miklu heldr Hróreki ², þikki mér
þat ok vænast, at hon hafi þat, er hon beiðist; ok
luku þeir svá þessu máli, at hann heitr Hróreki dóttur
sinni, ok var hon nú búnin til ferðar með Helga ³; fara
þau nú sína leið. Ok er þau komu or Svíaveldi, tala

jungi matrimonio, cur præferat eum, qui te multo est inferior? Helgius ostendit, eum neutiquam minoris
esse æstimandum, quam se, ea vero de causa non æque celebrem, quod semper domi intra regnum
versaretur, unde pauciores de eo narrationes circumferri. Petit, ut hoc negotium Audæ ¹ proponat; rex
se hoc invitum facere, iniquaque ab ea responsa, ut antea, expectare dixit; postridie filiam ad se vocat,
eamque in secretum colloquium seducit; ostendit, adesse regem Helgium, nuptias ejus nomine fratris
ambientem: qui a te responsa de hac re scire cupit. Illa respondet, nunc non ut antea futurum, ut
profectionem Helgii ita dehonestaret, ut connubium cum Hróreko suo assensu comprobaret. Cui rex:
tua responsa futilia mihi videntur; equidem nescio, cui viro nubere constitueris, quæ cuique regi, qui
nuptias tuas ambiat, repulsam des; et brevi te puto nobis intractabilem fore, si nostris consiliis uti non
vis. Illa contra: ideo nunc, uti antea, nihil proderit, hanc rem ad me referre, quod ante firmiter de-
crevisti, puto, cui viro nubam; itaque nihil referre puto, Hróreko an alii viro collocer, quod mala
tantum conditione, quantum in te erit, potitura sum. Rex digressus Helgium convenit; huic quærenti,
quem successum suus illuc adventus habiturus esset, rex respondet, rem admodum contra opinionem
cecidisse: fert fama, filiam meam ceteras feminas prudentia præstare, verum stolidissima esset, si non
aliter optionem hac in re faceret, quæ tibi tali tantoque regi repulsam dederit, cum me judice multo
potius Hróreko debuisset; sed convenientissimum puto, ut habeat, quod optet. Sic negotium tandem
transigunt, ut Hróreko filiam suam desponderet. Hæc itaque se ad profectionem cum Helgio parat;
quo facto iter suum persequuntur; cumque e regno Svionum pervenissent, de hac re, quomodo acta

1) *incipit pag. 2 fragm. membr. 1.*
2) en nú kalla ek at hun sè hit mesta fól, mundi hon þetta eigi annars kjosa, en neita þær, þvífíkum konúngi, því na virðist mer svar hennar miklu greilögira, cœt., etc. e. nunc autem stolidissimum esse opparet, nam alioquin tolem optionem non fecisset, reputan tibi, tali tantoque regi data, etenim nunc responsa ejus multo faciiora eidentur.
3) sic cœt: Helga, 1.

a) Ande (Audr), fille d'Ivar, porte aussi quelque fois
dans ce chapitre le nom d'Unnr. Ce dernier nom, qu'on
écrit aussi Uðr, est presque synonyme du mot Þðr, qui
sert encore à remplacer Audr. La célèbre et puissante fille
de Keil flatnef qui vint s'établir dans l'Islande, est ap-

pelée du même nom, Audr, dans le Landnáma, tandis qu'elle
est nommée Unnr dans la Laxdælasaga, Uðr dans la Njálssaga, et Þðr par Are frode. Il est assez remarquable qu'on lui
donna aussi le nom de hin djúpandga qui désigne la très riche.
Ce surnom parasit lui avoir été attaché à cause de la similitude.

70

þau þetta mál sín ímilli, hve farit hafði, ok hvat Ívarr
konúngr hefur rott fyri hváru þeirra; koma nú
heim í rikit á Selund; verðr Hrórekr varr við, lætr
senda ímóti þeim reiðskjóta ok mikit lið, lætr búa
veizlu, ok at þeirri veizlu fær hann Unnar. Helgi
dvelst heima á Selund þann vetr; ok at sumri fór
hann í hernað, sem vandi hans var til. Hrórekr
átti sinn við konu sinni, ok hét Haraldr; þat mark
var á honum: at-tenn ¹ í óndverðu höfði, ok ² voru
miklar ok gulls lit á; hann var mikill ok fríðr
syðnum; ok er hann var þrævetr, var hann svá mikill,
sem x vetra gamlir sveinar.

2. þat var eitt sumar at Ívarr konúngr kom með
her sinn austan af Svíþjóð til Reidgotalands, hann
lagði öllu liðinn við Selund; hann gerði orð Hro-
reki, mági sínum, at hann komi til hans. Konúngr
segir Unni konu sinni; hon spyrر, hvárt hann ætlaði
at fara á fund mágs sín át bjóða honum til veizlu

uppá land. Ok um kveldit, er Hrórekr konúngr
gekk at sofa, hafði Auðr búa látit nýja rekkju, ok
þar með öll klæðin í, ok var sett á mitt gólf, ok
bad hon konúng þar í sofa, ok hugsa, hvat hann
dreymið: ok seg mér at morni; en hon fèkk sér
aðra seing. Ok um morgininn kemr þar Auðr, ok
spyr'r eptir draumum hans; mik dreymið, segir
hann, at ek væra staddr nær skógi nokkurum, ok
hjá vóllr slèttr ok fagr, ok þar sá ek einn hjört
standa á vellinum; þá rann or skóginum einn hlè-
barðr, ok þótti mér fax hans sem gull, ok hjörtr-
inn stakk hornunum undir bóg dýrinu, en þat fèll
dautt niðr; þar næst sá ek, hvar flaug flugdreki¹
mikill, ok kom þar, sem hjörtrinn var, ok greip
þegar í klór sér, ok sleit allan í sundr; þá sá ek
bjarndýr⁵ eitt, ok fylgði húnn úngr, ok vildi drekinn
taka ⁶ hann, en beran varði, ok vaknaða ek þá.
Hon mælti: þetta er mikill draumr, ok varast

fuisset, inter se colloquuntur, quidque rex Ivar coram utroque eorum locutus fuisset. Jam domum in regnum Selundie¹ pervenient; quo cognito Hrœrekus jumenta, quibus veherentur, magnumque præsidiium obviam iis mittit, et convivium apparandum curat; in quo convivio Audam uxorem ducit. Hac hieme Helgii domi in Selundia commemoratus, proxima æstate pro more solito in pирaticum excurrit. Hrœrekus filium ex uxore sua procreavit, qui Haraldus vocatus est, cui hoc insigne erat, dentes pugnatores in anteriore capite, ingentes et aureo colore conspicui. Hic puer magna erat statura et adspectu pulcher, cumque trium annorum erat, pueros decem annorum statura corporis adæquabat.

2. Accidit æstate quadam, ut rex Ivar exercitum ab oriente e Svethia in Reidgotiam ducens, universam classem ad Selundiam constitueret. Genero Hróreko misit, ut se conveniret. Rex uxori Audæ rem aperit; ea interrogat, an socerum convenire cogitaret, ut eum in terram ad convivium invitaret. Vespere rex Hrórekus cubitum ivit; hic Auda recentem lectum fabricandum novisque stragulis ornandum curaverat, qui lectus in medio solo positus erat. Regem jussit in hoc lecto quiescere, et quid somniaret animadvertere: mihique mane insequente dic! Sibi vero alium lectum comparavit. Mane sequentis diei Auda eo venit, et de somniis ejus quærit; per quietem, inquit, visus mibi sum prope silvam aliquam constitutus, juxta quam campus erat planus et amœnus. In hoc campo cervum nescio quem stantem conspexi; mox e silva leopardus aliquis, cujus juba aureum colorem referre mihi videbatur, cucurrit, qui a cervo cornibus sub armos suffossus, exanimis humi cecidit; post hæc ingentem vidi draconem volantem, qui eo delatus, ubi cervus erat, hunc unguibus corripuit et totum dilaceravit; mox ursam vidi, quam catulus ursi sequebatur: hunc draco rapere voluit, sed ursa tuita est; inter hæc

1) tennur, p. at tennur, cet.
2) om, cet.
3) Drap Helga hins hvassa, *inscriptio cap. in A.*
4) fludreki, f.
5) bjarnndýr, A.
6) incipit 3. p. fragua, menbr.

4) fludreki, f.

5) bjarnndýr, A.

a) La dénomination de Selund est remarquable à cause de sa rareté. On ne la rencontre que dans la saga d'Örvarodd, dans l'Edda de Snorre, dans l'Ynglingasaga et dans la Saga de Hakon-le-débonnaire. Le nom de Sjåland est celui qui est employé le plus souvent dans toutes les autres sagas.

Le Selund s'accorde du reste avec le *Selon* mentionné par Dietmar de Mersebourg (Lib. 1), de sorte qu'on pourrait être tenté de regarder cette forme du mot comme la plus ancienne. Mais il s'agit alors de déterminer si la première partie du nom doit être derivée de *sær* ou *xjær*.

71

þú¹ Ívar konúng, fóður minn, at hann vèli þík, er þú
hittir hann, þvít þar hefir þú sèt konúnga fylgjur,
ok munu þeir eigast við orrostur, ok væri betr at
eigi ettir þú þann hjörtinn, er þèr sýndist, en til
þess þótti mèr þú líkligastr. Þann sama dag fór
hann með marga menn á fund Ívars konúngs, ok
gekk á konúngs skipit, ok fyrir lyptingina, ok heils-
adi Ívari konungi, en hann svaraði engu, ok lèt
sem hann sæi hann eigi. Þá segir Hrórekr, at
hann hefir látið búa veizlu ímóti honum, ok vildi
honum til sín bjóða. Konúngr svaraði, kvazt hafa
illa gipt dóttur síná, ok kvað eigi vera undir²
fyri þá sók, þótt hon hefði illa við hann búit.
Hann svarar, kvezt vel við una, kvezt ok ætla, at
hon yndi eigi illa við sitt gjaforð. Þá svarar kon-
úngr reiðuliga, segir at hann vissi ögerla, hversu
þau bjoggu við hann Helgi ok Auðr, kvað þat í
hvers mannsmunni, at Haraldr væri son Helga kon-
ungs, ok hans mynd væri á þeim sveini, ok lèzt

til þess kominn, at láta hann vita þessi svík, ok
kvezt honum sýnast, at eigi ætti þeir hana bádir:
ok heldr vil ek, at þú gefir hana bróður þínum,
en þannig fari lengr fram, at þú þorir eigi at hefna.
Hrórekr lezt þat ekki heyrta hafa, en fyrir hvetvetna
fram vill hann eigi láta konu síná, ok bað Ívar
konúng ráð til leggja; en hann kvezt ekki kunna
öðruvíss tilleggja, en hann dræpi Helga, lèt ok
aldri fyrir mundu verða með þeim vel; eða hinn
ella, at hann lèti konuna fyrir Helga; kvað óhöft
svá búit. Hrórekr kvazt aldri mundu konuna láta,
ok heldr hefna; ríðr á brott við síná menn; en
konúngr fór suðr til Reiðotalands. Um haustið,
er Helgi kom heim, var Hrórekr svá ókátr, at engi
maðr fèkk orð af honum; en Auðr lèt búa veizlu
ríkuliga ímóti honum, ok at þeirri veizlu voru
margskonar leikar, ok þótti Helga mikit mein, er
bróðir haus var svá ókátr, ok bað hann fara i leik
með sèr; en hann kvezt ekki leika mundu at

somno evigilavi. Cui illa: hoc insigne somnium est, at tu cave tibi ab rege Ivare, patre meo, ne te
dolis circumveniat, cum eum conveneris; ibi enim genios tutelares regum vidisti, qui inter se prælia
committent; et optandum esset, tuum non esse cervum illum, qui tibi apparuit, quanquam id mihi vero
simillimum videtur. Eodem die multis comitatus ad regem Ivarem conveniendum profectus, in navem
regiam conscendit, et ad celsam puppim accedens regem Ivarem salutavit, qui eum videre dissimulans
nullum responsum reddidit. Tum Hrœrekus significat, se convivium ad eum excipiendum apparandum
curavisse, velleque eum ad se invitare; rex respondit, male se filiam suam collocaſse, neque eam ob
causam ægre ferendum esse, etsi male se erga illum gessisset; ille respondet, se bene sorte sua acquiescere, et
putare, illam non male contentam esse conditione sua; tum rex, vultu ad iram composito, se haud satis
exacte scire dixit, quomodo Helgius et Auda se erga eum gerant; in omnium hominum ore versari,
Haraldum filium esse regis Helgii, hujusque formam in hoc puero repræsentari, se ea de causa venisse,
ut eum de his dolis certiorem faceret; sibi inconveniens videri, unam a duobus possideri: et malo,
inquit, ut eam fratri tuo des uxorem, quam ut res hoc tenore amplius procedat, ut tu te ulcisci non
audeas. Hrœrekus, qui se hæc audisse negavit, cum nullo pacto uxorem amittere vellet, regem Ivarem
consultuit, quid sibi faciendum censeret. Ille vero se aliud consilium proponere posse negavit, quam
ut Helgium interficeret; gratiam inter se et illum nunquam prius reconciliatum iri; aut alia ex parte, ut
uxorem Helgio cederet; rem enim, quo loco esset, versari amplius non posse. Hrœrekus se uxorem
nunquam dimissurum, sed potius ulturum asseruit; cum suis mox avehitur, rex meridiem versus in
Reidgotiam contendit. Sequenti autumno, cum Helgius domum redisset, Hrœrekus tam tristis erat, ut
nemo ullam ex eo vocem clicere posset, ad quem excipiendum Auda opiparum convivium apparandum
curavit, in quo convivio varia ludorum genera proponebantur. Helgius, fratris tristitiam ægerrime ferens,
proponit, ut secum colludat; ille negare, re sic comparata Iusurum. Ille læto eum animo esse jubens:

1)uarazpl, A. 2) andr, morabile, P.

72

svá búnu; hann bað hann vera kátan: ok tókum
hesta okkra, ok ríðum í turniment, sem við erum
vanir. Hrorekr spratt upp, gekk til sinna manna
þegjandi, tekr vápn sín, hjálm ok brynju ok sverð
ok spjót, ríð út; aðrir menn ríðu með burtstengr;
Helgi bróðir hans kemr móti honum með burt-
stöng; Hrorekr leggr undir hönd honum með spjóti
ok igegeknum hann, ok fæll hann deaudr af hestinum.
Nú ríðu til allir þeir, sem hjá voru, ok spurðu,
hví hann hefir þetta it illa verk gert; hann lét
örnar sakir til, kvezt at sónnu spurt hafa, at hann
hefir glapit konu hans; allir duldu þess, ok kváðu
vera mikla lýgi. Ok er Auðr spyrir þetta, lèzt
hon vita, at þat voru ráð fóður hennar: ok er enn
eigi allt framkomit, þat er hann hyggr, kvað þat
mundu sýnast brátt; hon tók son sinnu Harald, ok
reið í brott við marga menn; en Hrorekr fór at
veizlum, sem vandi var til. Ok litlu síðarr kom
sunnan Ívarr konúngr; ok er Hrorekr spyrir þat,
reið hann á fund hans. Ok er Ívarr konúngr spyrir,
at Helgi var drepinn, segir hann þetta vera níð-

ingsverk mikit, ok biðr vápnast lið sitt skjótt, ok
hefna ¹ vinar sín Helga, ok spyrir, at Hrorekr ætlar
á fund hans, ok þyr lið sitt til atgæungu; fara
á land upp, ok í skóg þann, er var á leið þeirri,
er von var at Hrórekr mundi ofan ríða, ok hann
kom ofan til sjófar; ok gekk Ívarr konúngr sjálfr
á land með því liði, er eptir var hjá skipum, ok
lét setja upp merki sitt, ok gekk ímóti Hróreki.
Ok er þeir heyrðu lúðr Ívars konungs, er í skóg-
inum voru, runnu þeir or skóginum eptir þeim
Hroreki ok hans liði; ok er þeir fundust, börðust
þeir; fæll þar Hrórekr ok allt lið hans. Ok þá
beiddist Ívarr konúngr, at þat ríki væri honum
getit til forræða, ok allir þeir ², sem næstri voru,
gengu undir hann. Litlu síðarr kom af landi ovan
Auðr en djúpúðga ³, dóttir hans, með her allan þann,
sem hon fèkk. Ok með því at Ívarr konúngr hafði
ekki svá mikinn her, at hann mætti berjast við
landsherinn at sinni, þá fór hann brott, ok til
Sviðjóðar. Þann sama vetr samnar Auðr til sín
öllu gulli ok dýrgripum, er hon mátti fá í því ríki,

equos nostros sumamus, inquit, et, ut solemus, certamen circense committamus. Hrörekus exsilit,
tacitus ad suos accessit, armisque, galea, lorica, gladio, hasta, sumtis, equo evehitur; ceteri equites
perticas equestres gestabant. Helgius, perticam gestans, fratri occurrit; quem Hrörekus hasta sub alam
adacta pupugit et transfixit, ut ex equo decideret exanimus; omnes, qui aderant, adequtabant, et, cur
malum illud facinus eommisisset, interrogabant. Ille satis multas esse rationes adseruit, certo se audisse,
uxorem suam ab eo esse vitiatam; omnes id negabant, et summum mendacium esse testabantur; quibus
rebus cognitis, Auda persuasum habuit, hæc consilio patris acta esse, necdum omnia, quæ statuisset,
evenisse, quod brevi tempore appariturum; itaque sumto filio Haraldo, multis comitata equo vecta dis-
cessit; Hrörekus vero convivia pro more solito obiit. Et post paulo rex Ivar a meridie advenit; quo
cognito Hrörekus ad eum conveniendum equitavit. Rex Ivar, cognito, Helgiun esse interfectum, ne-
fandum facinus esse testatus, suos celeriter arma capere et amicun suum Helgiun ulcisci jubet; audi-
ensque, Hrörekum se convenire statuisse, copias ad insidias paraudas instruit. Egrediuntur in terram,
et in silvam se conferunt, per quam via ferebat, quæ Hrörekus ad mare descendens deorsum equitaturus
exspectabatur. Ipse rex Ivar cum copiis quæ ad naves remanserant, in terram egressus, signo suo
efferri jusso, obviam Hröreko progreditur. Qui in silva erant, audita tuba regis Ivaris, e latebris erum-
pentes Hrörekum et suos insequuntur. Congrediuntur, confligunt; cadit Hrörekus omnisque exercitus
ejus. Quo facto cum rex Ivar postulasset, ut hoc regnum in potestatem suam traderetur, omnes, qui
proximi erant, ei se submiserunt. Paulo post Auda ingeniosa, filia ejus, cum omnibus, quas comparare
potuerat, copiis ex mediterraneis descendit; cum vero rex Ivar non tantum haberet numerum copiarum,
ut in præsentiarum adversus exercitum incolarum prælium committere posset, discessit et in Svethiam
se contulit. Eadem hieme Auda omne aurum et res pretiosas, quas in regno a Hröreko rege possesso

1) incipit 4 pag. membr.

2) emend.: þeim, 3 prære.

3) djúpauðga, þjóðar, er.

73

er átt hafði Hrørekr konúngr, ok sendi til Eygota-
lands; ok þegar várar, býr hon ferð sína, ok hefir
með sér Harald son sinn, ok mart stórmenni fór
með henni or landi, ok hefir með sér allt þat fè,
sem hon mátti með komast; fór fyrst til Eygota-
lands, ok síðan austr í Garðaríki; þar rèð fyri sá
konúngr, er Raðbarðr hèt; hann tók vel við henni
ok liði hennar, ok bauð henni með sér at vera ok
öllu liði hennar, ok hafa gott yfirlæti í sínu landi;
þetta þiggr hon. Ívarr konúngr lagði undir sik
ríki þat allt, er átt höfðu þeir brøðr. En Raðbarðr
konúngr biðr Auðar, ok með því at hon var land-
flótta af Selundi með son sinn, þikkir henni þurfa
nokkurt traust, þat er syni hennar væri til hjálpar,
er hann yxi upp; ok með því at Raðbarðr var rík
konúngr, þá var hon gipt honum með ráði Haralds,
en at var ekki spurðr Ívarr konúngr.

LIFLÁT ÍVARS KONÚNGS.

3. Ok er Ívarr konúngr spyrð þessi tíðendi, at Auðr var gipt, þikkir (honum) Raðbarðr konúngr

firna djarfr, er hann fèkk hennar án hans leyfi,
samnar her miklum um öll sín ríki, Svíþjóð ok
Danmörk, ok samnar svá miklum her, at eigi
kunni telja, hve mörg skip hann hafði; hann stefnir
her þeim í Austrríki á hendr Raðbarði konúngi,
kvezt eyða skulu ok brenna allt hans ríki. Ívarr
konúngr var þá gamall mjök; ok er hann kom
liðinu austr í Karjálabotna¹, ok ætla upp at gánga
af skipum með herinum, þar tók til ríki Rað-
barðs konúngs; þat var eina nótt, er konúngr
svaf á dreka sínum í lyptíngu, at [honum þótti
sem² dreki mikill flygi utan af hafinu, ok þótti
litr hans, sem gull eitt, ok síndra af honum uppá
himininn, sem sór³ flygi or aflí, ok lýsir á öll
lönd in næstu af honum; ok þar eptir flyga allir
fuglar þeir sem honum þóttu vera á Norðrlöndum;
ok þá sá hann í annann stað, at dregr upp ský
mikit af landnorðri, ok sér at þar fylgir svá mikit
regu ok hvassviðri, at honum þótti, sem allir skógar
ok allt land flyti í vatni því, sem ofan rigndi; þar

comparare poterat, corradit et in insulam Gotlandiam mittit; appetente vere iter comparat, sumtoque secum filio Haraldo, multisque viris amplissimis eam e regno concomitantibus, deportatis secum omnibus, quas auferre secum poterat pecuniis, primo in insulam Gotlandiam, et inde orientem versus in regnum Gardorum profecta est; ei regno imperavit rex, cui Radbardo nomen; is eam comitesque omnes liberar- liter accepit, ipsique suisque omnibus mansionem secum et quælibet in regno suo hospitalitatis officia obtulit; quam conditionem illa accepit. Rex Ivar totum regnum, quod fratres possederant, suæ potestati subjecit; rex autem Radbardus Audam ambiit uxorem; quæ, una cum filio e Selundia exul, cum intelli- geret opus sibi esse præsidio aliquo, quod filio adolescenti auxilio esse posset, cumque Radbardus rex potens esset, auctore Haraldo, sed injussu regis Ivaris, ei in matrimonium collocata est.

DE MORTE REGIS IVARIS.

3. Rex Ivar, cognito, Audam in matrimonium esse collocatam, regem Radbardum miræ audacæ
esse judicans, quod injussu suo eam duxisset uxorem, ingentem exercitum per omnia regna sua, Sve-
thiam et Daniam, contrahit, tantumque colligit copiarum numerum, ut, quot naves habuerit, nemo recensere
posset; hunc exercitum in regnum Orientale adversus regem Radbardum ducit, totum ejus regnum popu-
lationibus et incendiis vastaturum comminatus. Id temporis rex Ivar erat ætate admodum provectus.
Qui cum classem orientem versus in recessus Karialanos duxisset, suique cum exercitu navibus escendere
pararent, quo loco incepte regnum Radbardi regis: accidit una nocte, cum rex in celsa puppi draconis
sui quiesceret, ut ei appareret ingens draco ex oceano advolans, colore ejus auri speciem referente, qui,
modo stricturarum e fornace evolantium, scintillas in coelum ejaculans, omnes proximas terras lumine
collustravit; quem omnes aves, quæ in regnis borealibus esse putavit, volantes subsequebantur. Mox in
aliam partem conversus animadvertit ingentem nubem e plaga evroaquilonis emergentem, videtque tantum
adferre imbrem et tempestatem, ut omnes silvæ omnisque terra aquis defluentibus natare viderentur; eo

1) scc. 4.

2) a f add, cct. 1, om 4.

3) slindr, scintillæ, p.

10

74

fylgðu reiðar ok eldíngar. Ok er sá enn mikli
dreki fló af sænum á landit, þá kom móti honum
regnit ok illviðrit, ok svá mikit myrkr, at því næst
sá hann eigi drekanu nè fuglana, en heyrði þó
¹gný mikinn af reiðunum ok af illviðrinu, ok gekk
allt svá suðr ok vestr um landit, ok svá víða sem
hans ríki var; ok þá þóttist hann sjá þar til, sem
skipin voru, at öll voru orðin at hvolum einum,
ok renna útí haf, ok síðan vaknar hann; ok hann
lèt³ kalla til sín Hörð, fóstra sinn, ok segir honum
drauminn, ok bað hann ráða. Hörðr kvezt vera
svá gamlaðr, at hann kvazt ekki kunna at skynja
drauma; hann stóð í bjargi fyrir ofan bryggju-
sporð, en konúngr lá í lyptíngu, ok sprettir láng-
skarir, er þeir röddust víð. Konúnginum var óskap-
létt, ok mætti: gakk á skip, Hörðr, ok ráð draum
minn! Hörðr segist eigi munu út gánga: ok þarf
eigi at ráða draum þinn, sjálfr máttu vita, hvat
hann er, ok meiri ván, at skamt lìði hèðan, ádr

skipast munu ríki í Svíðjóð ok Danmörk, ok er
nú kominn á þik helgráð³, er þú hyggst öll ríki
munu undir þik leggja, en þú veizt eigi, at hitt
mun framkoma, at þú munt vera dauðr, en óvinir
þínir munu fá ríkit. Konúngr mætti: gakk hingat,
ok seg illspár þínar! Hörðr mætti: hèr mun ek
standa ok hèðan segja. Konúngr mætti: hvers var⁴
Hálfðan snjalli með Ásum? Hörðr svarar: hann
var Baldr með Ásum, er öll⁵ regin grètu, ok þèr
ólíkr. Vel segir þú, kvad konúngr; gakk hingat
ok seg tíndendi! Hörðr svarar: hèr mun ek standa
ok hèðan segja. Konúngr spyrir: hvers var Hrø-
rekr með Ásum? (Hörðr svarar): hann var Hønir,
er hroddastr⁶ var Ása, ok þó þèr illr. Hvers var
Helgi enn hvassi með Ásum? segir konúngr. Hörðr
svarar: hann var Hermóðr, er bazt var hugaðr, ok
þèr óþarfr. Konúngr mætti: hvers var Guðröðr
með Ásum? Hörðr svarar: Heimdallr var hann, er
heimskastr var allra Ása, ok þó þèr illr. Kon-

accedebant tonitrua et fulmina; ingenti illi draconi ex oceano ad terram evolanti adversus occurrit imber ille et vis tempestatis, tantæque tenebræ, ut mox neque draconem, neque aves conspiceret, sed tamen audiret ingentem fragorem tonitruum et tempestatis fremitum, meridianos et occidentales terræ partes, quaque regnum ejus patebat, usque pervagantem; mox oculis ad naves conversis, animadvertit universas, in cetos commutatas in altum labi; dein somno expergefactus, Hördum, nutritorem suum, ad se arcessit, somnium ei exponit, idque interpretari jubet. Hördus se ætate tam provectum esse dixit, ut somnia explicare non posset; is in rupe stabat supra extremitatem pontis, rex vero in celsa puppi jacuit, refixis tentorii extremitatibus, dum inter se colloquebantur. Rex, qui gravi animi sollicitudine premebatur, infit: conscende navem, Hörde, et somnium mihi oblatum interpretare! Hördus se in navem exiturum negavit: neque opus est, ut somnium tuum explicetur; ipse poteris intelligere, quid sibi velit; et magna spes est, brevi hinc futurum, ut res Danæ et Svethiæ noventur; atque jam te funerea aviditas incessit, quí te omnia regna subacturum existimes, id vero nescias, quod brevi eventurum est, ut ipse moriturus, tui vero inimicis regno potituri sint. Rex: huc accede, et tua mala vaticinia recita! Hördus: hie stabo, et hinc recitabo. Rex: quis fuit Halvdan ille animosus inter Asas? Hördus respondet: fuit Balderus inter Asas, quem omnes dii flerunt, et tui dissimilis. Bene uarras, inquit rex, huc accede et nova refer! Hördus: hie stabo, et hinc referam. Rex: quis fuit Hrœrekus inter Asas? (Hördus respondet): fuit Hœner, qui timidissimus Asarum fuit, et tamen erga te malus. Quis fuit Helgius acer inter Asas? ait rex. Hördus: fuit Hermodus, qui maximo animo præditus erat, et tibi infestus. Rex: quis fuit Gudròdus⁸ inter Asas? Hördus: fuit Heimdallus, Asarum stultissimus, et tamen erga te malus. Rex: quis

1) *incipit & pag. fragm. membr.*

2) *le, A.*

3) *helgarði, E.F.P.; helgraði, B.f.C.D.*

4) *om.; et, est, A.*

5) *re, mend, add, A.*

6) *hroddaz, A.*

a) *Gudröðr*, roi de Scanie, était frère de Halfdan, le père d'Ivar. Gudröd était marié avec Asa, fille d'Ingwald

illradi d'Upsal, qui devint la cause de sa mort (voir Ynglingasaga, ch. 43).

75

úngr mætti: hverr em ek með Ásum? (Hörðr svarar):
muntu vera ormr sá, sem verstr er til, er heitir
Miðgarðsormr. Konúngr svarar reiðr mjök: ef þú
segir mér feigð mína, þá segi ek þér, at þú munt eigi
lengr lifa, þvíat ek kenni þik, hvar þú stendr, þrúðna
þursinn! Þá far þú nú [nær Miðgarðsorminum ¹,
ok reynum með okkr?! Þá hljóp konúngr or lypt-
inginni, ok varð hann svá reiðr, at hann hljóp út
um skarírnar; en Hörðr steyptist or bjarginu ok
á sæinn út, ok ² þeir menn, er vórð héldu á kon-
ungs skipinu sá þat síðarst til konúngs ok Hardar,
at hvárgi kom upp síðan. Ok eptir þessi tíðendi
er hlásit liðinu til landgaungu, ok eiga ³ þing.
þessi tíðendi spyrjast nú um allan herinn, er kon-
úngr er dauðr; ok þá er ráðs leitat, hve með þessum
mikla her skal fara; þat sýndist þeim, þar sem
Ívarr konúngr var dauðr, en áttu engar sakir við
Raðbarð konúng, at hverr fóri heim sem skjótast
at góðum byr; þat var ráðs tekit, rofinn leiðángrinn,
siglir hverr til síns lands. Ok er þetta spyrð Rad-

barðr konúngr, setr hann Harald stýpson sinn yfir
suman herinn; ferr þá Haraldr með liðinu á Selund,
ok var hann þar til konúngs tekinn; því næst fór
hann á Skáni til þess ríkis, er átt hófðu móður-
frændr hans, ok var þar tekit við honum vel,⁴ ok
efldist þaðan mjök at liði. Þá fór hann upp á
Svíþjóð, ok leggr undir sik allt Svíaveldi ok Jót-
land, er átt hafði Ívarr móðurfaðir hans; hóf þá
upp marga fylkiskonúnga, er áðr voru teknir af
ríki fyrir Ívari konúngi. Haraldr konúngr hefir
starfsamt ríki öndverða daga sína, fyri þá sök at
hann er úngr maðr; þótti múnnum sem dælla mundi
at leita eptir fóðurleifðum sínum, er áðr voru teknir
af ríki fyrir Ívari konúngi eða íngjaldi konúngi.

FRÁ HARALDI HILDITÖNN OK RÍKI HANS.

4. Haraldr var þá xv vetra, er hann var til ríkis tekinn; ok með því at vinir hans vissu at hann mundi eiga mjök herskátt at verja ríkit, er hann var úngr at aldri, þá var þat ráð gert, at aflat var at seið miklum, ok var seidat at Haraldi

ego sum inter Asas? (Hördus respondet): tu serpens, puto, es, qui pessimus existit, quem Serpentem Midgardicum appellant. Rex respondet, valde iratus: si tu mihi præsentem mortem nuncias, dico tibi, te non diutius victurum, nam novi te, ubi stas, gigantum immanissime! itaque accede propius Serpenti Midgardico, et vires nostras experiamur! Tum rex e celsa puppi exsiliat, adeoque iratus erat, ut per aperturas tentorii navalis desiliret; Hördus autem e rupe in mare se præcipitavit; idque homines, qui in nave regia excubias agebant, postremo viderunt, neutrum, neque regem, neque Hördum, postea emississe. Post hæc copiæ in terram classico evocatae, comitiaque habita. Jam hæres, regem mortuum esse, per universum exercitum fama feruntur; resque ad deliberationem redit, quid de hoc ingenti exercitu faciendum sit. Placuit, quandoquidem rex Ivar mortuus esset, neque iis ullæ essent in regem Radbardum criminandi rationes, ut quisque quam celerrime, secundo incidente vento, domum rediret. Hoc captum consilii, collectæ copiæ diremtæ, suam quisque terram velis petebat. Quibus rebus cognitis, rex Radbardus Haraldum privignum parti exercitus præficit; quo facto Haraldus exercitum in Selundiam ducit, ibique rex creatus est, dein in Skaniam trajecit, in regnum, quod materni consanguinei sui possederant, ubi liberaliter exceptus, magnisque copiis adjutus est. Inde in Svethiam adscendit, totumque Svionum imperium et Jotiam, quam Ivar, avunculus maternus, possederat, sibi subjicit. Tum iterum complures extitere reguli provinciales, qui, rege Ivare imperante, regnis fuerant exuti. Rex Haraldus primis imperii annis laboriosam reipublicæ administrationem expertus est, eam ob causam, quod erat ætate juvenili; quare ii, qui antea, imperantibus rege Ivare aut rege Ingjaldo, regnis fuerant spoliati, facilem adesse occasionem arbitrabantur, terras a majoribus religias repetendi.

DE HARALDO HILDITANNO ET EJUS IMPERIO.

4. Haraldus erat quindecim annorum, cum rex sumtus est; cumque amici sui intelligerent, defensionem regni propter crebras hostium incursiones ei admodum difficilem fore, quod ætate juvenili esset,

1) með Viðgarðsorminum, cum serpenti Midgarðices, C. D., I., 2., P.

2) ca þat, add, male h. t. 4

3) eiga, A.

4) incipit 6 p. membr.

10*

76

konúngi, at hann skyldi eigi bíta járn, ok svá var síðan, at hann hafði aldregi hlíf í orrostu, ok festi þó ekki vápn á honum. Hann gerðist brátt hermaðr mikill, ok átti svá margar orrostur, at engi maðr var sá í ætt hans, at þvílikan herskap hafi haft með ríki sem hanu, ok þá var hann kallaðr Haraldr hilditönn. Hann eignaðist með orrostum ok hernaði öll þau ríki, er átt hafði Ívarr konúngr, ok því meira, at engi konúngr var sá í Danmörk eða Svíþjóð, at eigi gyldi honum skatt, og allir gerðust¹ hans menn. Hann lagði undir sik þann hlut Englands, er átt (hafði) Hálfðan snjalli ok síðan Ívarr konúngr. Hann setti konúnga ok jarla, ok lèt sér skatta gjalda; hann setti Hjörmund konúng, son Hervardar ylfings, yfir Eystra-Gautland, er átt hafði faðir hans ok Granmarr konúngr.

UM KAPP HILDAR ENNAR RÍKU.

5. Ok í þann tíma, er Haraldr konúngr hilditönn settist í ríkini, Svíðjóð ok Danmörk, var sá konúngr í Reídgotalandi, er hét Hildibrandr, ok

var ríkr konúngr (ok) hermaðr mikill; ok er hann tók at eldast, settist hann at lóndum; hann átti tvö börn: son hans hét Hildir, en Hildr dóttir; hon var allra meyja fríðust ok skapstór mjök. Ok er konúngr var mjök gamall, tók hann banasótt; ok er sóttin tók at honum at liða, heimtir hann son sinn til sín, ok rèð honum mörg heilræði, ok segir at þat var it fyrsta, at hann gipti systur sína lángt í brott, ok þat með, at hann miðlaði henni engan hlut af jörðum í landi sínu; ok þat it þríðja, at hann fengi (henni) enga þjónunarmenn, at hon mætti með valdi halda sik eða menn sína: mun nú skilja várar² samvistur; hallt³ ok sömum vinum, sem ek hefi haft, er þú ert úngr maðr, ok þarft forsjá at skipa ríkit! Konúngr andaðist, en landsmenn stefna fjölmennt þing at landslögum; ok (á) þinginu setja þeir Hildi konángsson í hásæti, ok gefa honum konýngs nafn; sverja þeir honum hlýðni, en hann þeim landslög. Ok eptir þat gerir hann veizlu mikla, ok erfi eptir fóður sinn, ok fagnaðaröl

id captum consilii est, ut incantatio magno apparatu institueretur, qua effectum est, ut rex Haraldus ferro esset inviolabilis; quod et postea re probatum est, nunquam enim se armis ad defendendum aptis in prælio tuebatur, neque tamen ullum telum corpori ejus infigi potuit. Brevi insignis bellator extitit, totque prælia fecit, ut nemo in ejus gente esset, qui tot tantaque bella in imperio, quot quantaque ille, gesserit; quam ob causam vocatus est Haraldus hilditannus. Præliis et excursionibus piraticis omnia regna, quæ rex Ivar possederat, suam sub potestatem redegit, eque amplius, quod nullus erat in Dania aut Svethia rex, quin ei tributum penderet, omnesque ejus subditi facti sunt. Eam Angliæ partem, quæ Halvdan animosus et post eum rex Ivar possederant, sibi subjecit. Reges et dynastas constituit et tributa imperavit. Regem Hjörmundum, filium Hervardi ylvingi, præfecit Gothiæ orientali, quam pater ejus et rex Granmar tenuerant.

DE CONTENTIONE HILDÆ IMPERIOSÆ.

5. Eo tempore, quo rex Haraldus hilditannus regna, Svethiam et Daniam, occupavit, Reidgothiæ imperavit rex, nomine Hildibrandus, rex potens et insignis bellator; qui cum senescere coepisset, domi desidens in otio imperavit; duos habuit liberos, filium, nomine Hilderem, filiam Hildam, omnium virgini formosissimam et ingenio admodum vehementi. Rex, cum ad multam ætatem pervenisset, morbum letalem nactus est; quo morbo cum gravius premi coepisset, filium ad se arcessit, multa ei utilia consilia dedit, et monuit, primo, ut sororem procul inde in remotas terras elocaret; deinde, ne quam por tionem ruris suo in regno cum ea communicaret; tertio, ne quos famulos ei daret, quibus se suosque cum auctoritate sustinere posset: jam noster, inquit, convictus dissolvetur; tu vero eosdem quibus ego sum usus, amicos retine, cum enim sis ætate juvenili, opus tibi est republicæ ordinandæ administris. Mortuo rege, incolæ regni secundum leges civiles frequentia comitia indicunt; in quibus comitiis Hilderem regis filium in solio collocant, eique nomen regium imponunt; eidem obsequium præstandum, ille eis

1) emend. geðuz. A.

2) emend.: vára. B.

3) sic A. háldt, cet.

SÖGUBROT AF FORNKONÚNGUM I DANA OK SVÍA VELDI.

77

vinum sínun, gefr nafnbøtr öllum vinum sínun ok
ríkismönnum, sem fyrir höfðu haft með gamla kon-
úngi. Ok er skipat var ríkit með þessum hætti,
gengr Hildr konúngsdóttir fyri bróður sinn, lýtr
honum, ok kveðr hann blíðum orðum ok fúgrum,
talar ok ¹....

6. ..... ²ma í hernað. Ok á einu hausti sótti
hann ³ á fund Haralds konúngs, fóðurbróður sínus,
ok fékk þar góðar viðtökur, ok var þar um hríð
í góðu yfirlæti. Ok fyri því at Haraldr konúngr
tók mjók at eldast, setti hann Hríng frænda sinn
yfir her sinn, at hegna lönd sín, ok dvalðist Hríngr
með Haraldi lángar stundir; ok er elli tók mjók
at síga á hendr konúngi, þá setti hann Hríng
frænda sinn konúng yfir Uppsöllum, ok gaf hon-
um til forráða Svífjóð alla ok Gautland vestra, en
hann sjálfr hefir yfirsókn um alla Danmörk ok

Eystra-Gautland. Hríngr konúngr fékk Álfbildar,
dóttur Álf's konúngs, er land átti milli elfa tveggja,
Gautelfar ok Raumelfar ⁴, þat voru ok þá kallaðir
Álfheimar; þat voru marklönd mikil. Hríngr átti
einn son við konu sinni, sá hét Ragnar. Haraldr
konúngr átti ij sonu við konu sinni, var annarr
Hrørekr sløngvandbaugi, en annarr þrondr gamli.

FRA HARALDI HILDITÖNN.

7. Ok er Haraldr konúngr hilditónn var orð-
inn svá gamall, at hann hafði hálfst annat hundrað⁵
vetra, þá lá hann í rekkju, ok mátti eigi gánga,
ok var þat viða um ríki hans, er á gengu víkíngar
með hernað; ok þá þótti vinum hans illa fara ríkin,
er eyðast tók landsstjórnin ⁶, þótti ok mörgum hann
fullgamall, ok nokkurir ríkismenn gerðu ráð, er
konúngr tók kerlög, at þeir lögðu yfir ofan viðu
ok báru á grjót, ok vildu kófa hann í læginni;

leges civiles servandas juravit. Quibus actis splendidum convivium apparat, funebre in honorem mortui patris, geniale excipiendis amicis, quibus omnibus, ut et viris principibus, eosdem honoris titulos, quibus a rege superiori fuerant ornati, largitus est. Re publica hac ratione constituta, Hilda regis filia ad fratrem accedens, inclinato corpore, eum blandis et speciosis verbis salutat, loquitur et . . . .

6. . . . . in piriticam. Et autunno quodam profectus est ad conveniendum regem Haraldum, patruum suum, a quo liberaliter exceptus, ibi aliquantum temporis commoratus est, magno honore habitus; et propterea quod rex Haraldus admodum senescere coepit, Ringum, cognatum suum, exercitui præfecit, ut fines regni tueretur, et longo inde tempore Ringus apud Haraldum commoratus est; cumque senectus regem admodum premere coepit, Ringum cognatum regem Upsaliensem creavit, totique Svethiæ et Gothiæ occidentali præfecit, ipse vero totam Daniam et Gothiam orientalem obeundo administravit. Rex Ringus uxorem duxit Alvildam, filiam Alvi regis, qui regnum possedit inter duos fluvios, Albim Gothorum et Albim Romorum, situm, quod et eo tempore Alvheimi appellatum fuit, quæ regio campis sylvestribus patebat. Ringus unum filium ex uxore sua procreavit, is appellatus est Ragnar. Rex Haraldus ex sua uxore duos habuit filios, quorum unus erat Hrœrekus slœngvandbogius (annulos spargens), alter Throndus priscus ⁸.

DE HARALDO HILDITANNO.

7. Cum rex Haraldus hilditannus eo ætatis pervenerat, ut centum annos cum dimidio compleisset,
in lecto decubuit, neque incedere valuit; multaque erant regni loca, quæ piratarum incursionibus vexa-
bantur. Tum amici ejus intelligebant, neglecta rei publicæ administratione, regna in magno discrimine
versari; multis quoque rex nimium senex esse videbatur, unde nonnulli principes viri consilia confulerunt,

1) explet 6. pag. fragm. membr. Nier vantar níkið við, fram at ellidögum llaralís hilditannar, hie multa desunt, donec (narratio) ad senectutem Haraldi hildetanni pervenit, add. cet.
2) incipit pag. 7 fragm. membr.; hie ad minium duo felia membranæ perdita sunt.
3) Þringsr. cet.

4) Gauteluar ok Raumelgar, A. 5) scriptum U in A. 6) h. l. male in membr. repetitur: var þat viða um ríki hans er ágengu víkingar.

a) Hrœrek sløngvandbauge ne doit pas être confondu
avec le grand-père dont on lui a donné le nom. Les autres
sagas ne s'occupent pas non plus de lui à l'exception du

Landnáma, l. Vc+, ch. 1er, où il est cité comme aieul d'une
race islandaise; cependant le Melabók y nomme a sa place
le frère Þrándr gamli.

78

ok er hann vissi at þeir vildu tapa honum, bað
hann þá láta sik í brott or læginni: veit ek at
yðr þikkir ek ofgamall, þat er ok satt, en vel
mætta ek verða skapdaði; eigi vil ek þenna dauðann,
at deyja í læginni, vil ek deyja miklu konúngligar;
þá komu til vinir hans ok tóku hann í brott. Ok
litlu síðaðr gerði hann menn upp á Svíðjóð til Hrings
konungs, frænda síns, með þeim orðsendíngum, at
hann skyldi samna her um allt þat ríki, sem hann
varðveitti, ok koma ímóti honum at landamæri, ok
berjast við hann, ok lét segja honum allan atburð,
er til hafði komit, at Dönum þótti hann til gamall.
Ok eptir þetta samnar Hríngr konúngr liði um allt
Svíaveldi ok Vestra-Gautland, ok mikit lið hafði
hann af Norðgi; ok er svá sagt at þá er Svíar ok
Nordmenn fóru út með leiðángriðn um Stokksund,
at þá var hálfr þriði tugr hundraða skipa; en

Hríngr konúngr reið með hirð sína ok Vestr-Gautum
it efra um Eyrarsund, ok sótti svá vestr landveg til
skógarins Kolmerkr ¹, er skilr Svíþjóð ok Eystra-
Gautland; ok þá er Hríngr konúngr kom af skóg-
inum vestr þar sem heitir Brávík, þá kom þar ímót
skipaherr hans, ok setti Hríngr konúngr þar her-
búðir sínar á Brávík ² undir skóginum, milli ok
víkrinnar. Haraldr konúngr dregr nú saman her
um allt Danaveldi, ok mikill herr kom or Austríki
ok allt or Kønagarði, ok af Saxlandi. Ok þá er
herr hans var saman kominu á Selund, þar sem
Kögja ³ heitir, ok yfir til Skáneyrar [af Landeyri ⁴,
máttu menn gánga þar ⁵yfir at skipum einum, ok
allr sær ⁶ þótti þakíðr af skipaherr hans. Þá sendir
hann þann mann, er Herleifr hét, ok með þeim
Saxa her, á fund Hrings konungs, ok láta hasla
honum völl ok taka þeim orrostustað, ok segja í

cum rex in vase balneario se lavaret, ut lignis superimpositis saxisque superingestis, eum in vase suffo-
carent. Qui cum intelligeret, illos se e medio tollere statuisse, petiit, ut se e balneo dimitterent: scio,
me nimis senem vobis videri; quod ut verum est, ita conveniens esset, ut digna morte perirem; istam
mortem nolo, ut in vase moriar; multo regalius mori cupio. Interea advenientes amici eum e balneo
abstulerunt. Pauloque post legatos in Svethiam misit ad regem Ringum, cognatum suum, his cum man-
datis, ut exercitum per totum regnum, suæ custodiae permissum, contraheret, sibi ad regnorum confinia
occurreret et secum prælium committeret; omnemque, qui acciderat, eventum, quod ipse Danis nimis
senex videretur, ei nunciari jussit. Post hæc rex Ringus exercitum per totum Svionum regnum et Go-
thiam occidentalem contrahit, magnum quoque copiarum numerum ex Norvegia adduxit; et ferunt, cum Svi-
ones et Norvegi classem per fretum Stokksundum ducerent, numerum navium fuisse viginti quinque centurias;
rex vero Ringus cum aulicis suis et Gothis occidentalisubus per mediterranea supra fretum Oranum vectus,
terrestri itinere occidentem versus contendit ad silvam Kolmarkam, quæ Svethiam a Gothia orientali
dirimit; cumque rex Ringus silvam pervectus, occidentem versus tendens eo venisset, quo loco Bravika
dicitur, obvia ei venit classis navium suarum, quare rex Ringus eo loco ad Bravikam castra posuit, sub
sylva, hanc inter et maris recessum. Jam rex Haraldus exercitum per totum imperium Danorum con-
trahit, magnusque copiarum numerus advenit e regno Orientali et a Kænogardo usque, atque e Saxonia.
Cumque exercitus ejus convenerat in Selundia, quo loco Coegia dicitur, et ultra ad Skanoram ex Land-
ora, eo loco per naves solas transiri potuit, totumque mare navium ejus multitudine tectum esse vide-
batur. Tum virum, nomine Herleivum, unaque exercitum Saxonum ad regem Ringum misit, ut ei campum
perticiæ corylaceæ definiendum, ipsis locum pugnæ deligendum, induciis pacique renunciandum curaret.

1) hodie saltus kálmðrðen ín flnibus Ostrogothiæ et Södermanniæ.
2) Bráviik, 4: Brávelti, cet.
3) Sic hoc loco indubile legendum est, In códice
est lægæ, sìre, ut Arnæ Magnus legit, lægæ: ceteru exscripta Sestæ (C.F) rel Sogia (D.F). In secunda litera vocabuli librarius codicis nonnunhi
hasbitasezیدهت، ریس autem creduntur cum in codice, quem exscriptis, literam y hoc loco ante oculus habuisset. Vero similiumque apparel, codicem
archetypum scriptissæ cogia vel cogia, latine formatum et quondam scriptionem ad antiquissimum methodum Anglosaxonum accomodatum. Ceterum
notum est, literam e non solum k significare, sed etiam, quamquam varius, pro s usurpari, ut in alphabeto stauronicus rídenus, r. c. in cod. arno-
magnæanis 310 et 325 qv., ubi invenimus. Haraldr, Estlandæ, Holmgardæ, Miklogardæ. Unde librarius nomen loci sibi ignoti exscribens, literam e in
s mutavit, quum per k exprimi debuerit.
4) a j in & feci detritum: om et cet
5) incipit pag. 8 membr.
6) emend.: h', A præ.

79

sundr gríðum ok fríði. Haraldr konúngr fór með herinn á vij dögum, áðr hann kom austr í Brávík; ok þá hjoggust hváirtveggju til orrostu, ok fylktu liði sínu.

KAPPATAL ÞEIRRA.

8. Svá er sagt at í her Haralds konýngs var höfðingi sá er Bruni hét, hann var allra þeirra manna vitrastr, er með honum voru; hann lèt Bruna fylkja liðinu ok skipa höfðingjum undir merki; stóð merki Haralds konýngs í miðri fylkíngu, ok var um hans merki hirð hans. þessir kappar voru með Haraldi konúngi: Sveinn, Sámr, Gnepi enn gamli, Garðr, Brandr, Bløngr, Teitr, Tyrvíngr, Hjalti; þeir voru skáld Haralds konýngs ok kappar. Þeir voru heiman or hirð Haralds konýngs: Hjörtr, Borgarr, Beli, Barri, Beigaðr, Tóki. Þar var skjaldmærin Visma, ok önnur Heiði, ok hefir hvártveggi komit með mikinn her til Haralds konýngs; Visma bar merki hans, með henni voru þessir kappar: Kari ² ok Milva. Vebjörg hèt enn skjaldmær. ër

kom til Haralds konýngs með mikinn her sunnan af Gotlandi, ok fylgðu henni margir kappar; af þeim öllum var mestr ok ágætastr Ubbi enn fríski, Bratr írski, Ormra enski, Búi Brámuson, Ari eineygi, Geirálfr. Vismu skjaldmeyju fylgði mikill Vinda herr, voru þeir auðkendir, þeir höfðu lóng sverð ok buklara, en þeir höfðu ekki länga skjöldu, sem aðrir menn. Ok í annann fylkíngararm Haralds konýngs var Heiðr skjaldmær með sínu merki, ok hefir hon með sér hundrað³ kappa; þeir voru ber- serkir hennar: Grímr, Geirr, Hólmsteinn, Eysóðull, Hèðinn mjófi, Dagr lífski ⁴, Haraldr Ólafsson; þar voru margir höfðingjar með Heiði í arminn. Í ann- ann fylkíngararm var sá höfðingi, er hèt Haki höggvinkinni, ok voru fyrir honum merki borin; margir voru konúngar ok kappar með honum; þar voru þeir Alfarr ok Alfarin, synir Gandálfs kon- úngs, er þá höfðu áðr verit hirðmenn ok heimilis- menu Haralds konýngs. Haraldr konúngr var í vagni, þvíat hann var eigi vápuförr, svá at hann

Rex Haraldus exercitum septem diebus orientem versus in Bravikam transduxit; quo facto utrique se ad prælium compararunt, et copias suas instruxerunt.

RECENSUS ATHLETARUM.

8. In exercitu regis Haraldi vir princeps fuisse dicitur, nomine Brunius, omnium, qui cum eo versabantur, sapientissimus; hunc aciem instruere, hunc principes sub signis disponere jussit; vexillum regis Haraldi in media acie stetit, ab aulicis satellitibus circumdatum. Hi athletæ erant cum rege Haraldo: Svein, Samus, Gnepius priscus, Gardus, Brandus, Blœngus, Teitus, Tyrvingus, Hjaltius, qui regis Haraldi poetæ et athletæ erant. Domo ex aula regis Haraldi erant: Hjörtus, Borgar, Belius, Barrius, Beigadus, Tokius. Ibi erat Visma amazon, et altera Heida, quarum utraque magnum militum numerum ad regem Haraldum duxit. Visma vexillum ejus ferebat, quam sequebantur athletæ Karius ac Milva. Præter has amazon, nomine Vebjarga, a Gothia meridiana magno cum exercitu regi Haraldo auxilio venit, quam multi athletæ sequebantur; quorum omnium maximus et celeberrimus fuit Ubbius frisius, Bratus hir- bernus, Ormus anglus, Buius Bramæ filius, Arius unoculus, Geiralvus. Amazonem Vismam magna Vendorum multitudo sequebatur, qui facile ab aliis dignoscebantur, gestabant enim longos gladios et parmas, non longa scuta, ut alii homines. In altero cornu aciei regis Haraldi erat Heida amazon cum suo signo, quæ centum athletas secum habuit; hi cum ea erant athletæ furiosi: Grimus, Geir, Holmstein, Eysóðul, Hedin tenuis, Dagus livo, Haraldus Olavides; in eodem cornu cum Heida complures erant viri principes. In altero cornu aciei erat vir princeps, nomine Hakius höggvinkinnius, cui signa prælata sunt; cum eo multi reges et athletæ erant; ibi erant Alvar et Alfarin, filii regis Gandalvi, qui præcedenti tempore regis Haraldi fuerant aulici et satellites domestici. Rex Haraldus curru vehebatur, non enim erat ita ferendis armis idoneus, ut pedibus ire in prælium posset; rex Brunium et Heidam speculatum

1) A rubricum: Im kappa Haraldus h. l. minus apte insciret.
cognomen lífski (fieicus) Geiróri tribuens.

2) KARI 4.

3) aetrum C in 4.

4) Saxo hunc nominalis Dohar grenski.

80

mætti í orrostu gánga. Konúngr sendir Bruna ok
Heiði at skynja, hversu Hríngr hefði fylkt liði sínu,
ok hvárt hann væri búinn til orrostu. Bruni segir:
svá lízt mér, sem Hríngr muni búinn at berjast ok
hans lið; hann hefir undarliga fylkt, hann hefir
svínfylkt her sínum, ok mun eigi gott at berjast
við hann. Þá segir Haraldr konúngr: hvers mun
Hríninga hafa kennt hamallt at fylkja, ek hugða engan
kunna, nema mik ok Óðinn, eda mun Óðinn vilja
skjoplast í sigrgjöfinni við mik, þat hefir aldri fyrr
verit, ok enn bið ek hann, at hann geri eigi þat;
en með því at hann vili nú eigi veita mér sigr,
þá láti hann mik falla í orrostu með her minn all-
an, ef hann vill eigi at Danir hafi sigr sem fyrr;
ok allan þann val, sem fellr á þeima velli, gef ek
Óðni. Svá var, sem Bruni hafði (sagt), at Hríngr
hafði svínfylkt öllu liði sínu; þá þótti þó svá þykk
fylkingin yfir at sjá, at hrani var 4 í brjósti, en
hon var þó svá löng, at armrinn tók at á þeirri,
er Vará 2 hét, en annarr ofan til Brávíkr. Hríngr

konúngr hafði með sér til orrostu marga konúnga
ok kappa; þar var inn özti maðr með honum kon-
úngr sá, er hèt Ali enn frøkni, er mikinn fjölda
hers hafði ok marga aðra ágæta konúnga ok kappa;
með honum var sá kappi, er ágætastr hefir verit í
fornsögum: Störkuði inn gamli Stórverksson, er
upp hafði fózt í Noregi á Harðalandi í eyjuni
Fenríng, ok farit hafði viða um lönd, ok verit með
mörgum konúngum. Margir kappar aðrir voru
kommir or Noregi til þessarrar orrostu: þrándr
þrænzki, þórir mørski, Helgi inn hvíti, Bjarni,
Hafr, Fiðr firðski, Sigurðr, Erlingr snákr af Jaðri,
Sögu-Eiríkr, Hólmsteinn hvíti, Einarðr egðski, Hrútr
vafi 3, Oddr víðförlí 4, Einarðr þrjúgr, Ívarðr skagi.
Þessir voru kappar miklir Hríngs konúngs: Áki,
Eyvindr, Egill skjálgi, Hildir, Gautr, Guði tollus 5,
Steinn af Væni, Styrðr enn sterki. Þessir hófðu
enn eina sveit: Hrani Hildarson, Sveinn uppskeri,
Hlæmbodi ok Sóknar-Sóti, Hrokkell hókja, Hrólfr
kvennsami. Þeir voru enn: Dagr enn digri, Gerð-

mittit, qua ratione aciem Ringus instruxerit, et utrum ad prælium paratus sit; Brunius inquit: mibi
quidem Ringus suique parati ad pugnam videntur; sed miro modo instruxit aciem: exercitum suum in
aciem porcinam disposuit, ut haud facile putem cum eo manum conserere. Tum rex Haraldus: quis
Ringum docuerit aciem cuneatam instruere; neminem nosse putaram, præter me et Odinem; an vero
Odin me in victoria concedenda frustrari volet? id nunquam prius usu venit, et etiam illum oro, ne id
faciat; sin vero mihi nunc victoriam dare nolit, faxit, ut ego cum universo exercitu meo in prælio cadam,
modo non velit Danos, ut antea, victoria potiri; et omnes cæsos, qui hoc campo cadent, Odini do dedi-
coque. Evenerat, quod dixerat Brunius, ut Ringus universas copias suas in aciem porcinam instrueret;
hac enim ratione, etsi cuneus in adversa acie esset, tamen magna ad speciem erat altitudo aciei, tanta
autem latitudo, ut alterum cornu ad amnem, dictum Varam, alterum deorsum ad Bravikam pertineret.
Rex Ringus multos secum reges et athletas ad prælium duxerat; quorum excellentissimus erat rex quidam,
dictus Alius fortis, qui magnum militum numerum, multosque præterea inclytos reges et athletas secum
habuit; cum eo erat athleta, in prisci historiis celebratissimus, Starkadus grandævus, Storverki filius,
qui in Hördia Norvegiæ, insula Fenringa, educatus, multa terrarum loca obierat, et multis cum regibus
versatus fuerat. Complures alii athletæ ad hoc prælium ex Norvegia venerant: Thrandus thrandheimensis,
Thorer mœriensis, Helgius albus, Bjarnius, Hafur, Finnus fjördensis, Sigurdus, Erlingus snakus de Jàdare,
Sagæ-Eirikus, Holmstein albus, Einar agdensis, Rutus vavius, Oddus peregrinator, Einar thiugus, Ívar
skagius. Hi magni erant athletæ in exercitu Ringi regis: Akius, Eyvindus, Egil strabo, Hilder, Gautus,
Gudius tollus, Stein de Vænere, Styr robustus. Præter hos sequentes singulis cohortibus præerant:
Ranius Hildæ filius, Svein uppskerius, Hlaumbodius et Soknarsotius, Rokkel hœkia, Rolvus mulierosus.

1) incipit pag. 9 fragm.
omissa sunt citoar. A. t. cersa euski hílr.
putamus Alfsson.

2) emend., Usta, 4; flumen hadie appellatur Varabyð.
3) uauí, A.
4) Saso habet: Ód anglus, Alf multivagus,
omissa sunt citoar. A. t. cersa euski hílr.

5) cia certe per errorem librorum; ex auctoritate Saxonis, qui habet Gute. Alf pater genitus, legendum esse

SÖGUBROT AF FORNKONÚNGUM í DANA OK SVÍA VELDI.

81

arr glaði, Dúkr vindverski, Glúmr vermski vestan
af Elfínni, Saxi flettir, Sali gauzki. Þessir voru
ofan af Svíaveldi: Nori, Haki, Karll kekkja, Krókarr
af Akri, Gunnfastr, Glismakr¹ goði. Þessir voru
ofan af Sigtánum: Sigmundr kaupángskappi, Tolu-
frosti², Aðils ofláti frá Uppsölum, hann gekk fyri
framan merki ok skjöldu, ok var eigi í fylkingu,
Sigvaldi, er komit hafði til Hríngs konúngs xi skipum,
Tryggvi ok Tvívívill höfðu komit xii skipum, Læsir
hafði skeiði, ok alla skipaða með köppum, Eiríkr
helsíngr hafði dreka mikinn, vel skipaðan her-
mönnum. Menn voru ok komnir til Hríngs konúngs
af þelamörk, er kappar voru, ok höfðu minnst
yfirlát, þvíat þeir þóttu vera dragmálir ok tómlátir;
þessir voru þaðan: þorkell þrái, þorleifr goti, Haddr
harði, Grettir rángi, Hróaldr tá. Sá maðr var enn
kominn til Hríngs konúngs, er hét Rögnvaldr hái,
eða Raðbarðr hnefi, allra kappa mestr; hann var
fremstr í rananum, ok næst bonum voru þeir Tryggvi

ok Læsir, ok útifrá Alreks synir ok Yngvi; þá
voru þilirnir, er allir vildu sízt hafa, ok hugðu litla
liðsemd mundu at vera, þeir voru bogmenn miklir³.

ORROSTA Á BRÁVELLI.

9. Ok er þessi herr var allr búinn til orrostu,
lètu hvàrivtveggju blása lúdrum, ok (æptu) því
næst heróp. Þá gengu saman fylkingar, ok var
sú orrosta svá snörp ok mikil, sem segir í öllum
fornum sögum, at engi orrosta á Norðrlöndum hafi
háit verit með jammiklu ok jamgóðu mannvali til
orrostu at telja. Ok er litla hríð hafði orrostan
staðit, sótti sá kappi fram í her Haralds konúngs,
er hét Ubbi⁴ friski, ok rèd hann þar at, sem var
raninn á fylkíng Hríngs konúngs, ok átti it fyrsta
víg við Rögnvald raðbarð, ok var þeirra skipti
allharðligt, ok ógrlig högg mátti þar sjá í herinum,
er þessir ofrhugar gengust at, veitti hvàrr öðrum
mörg högg ok stór; en svá var Ubbi mikill kappi,
at eigi lèttir hann fyrir, en með því skilðist þeirra

Præterea hi: Dagus crassus, Gerdar hilaris, Dukus vendicus, Glumus vermiensis de Albi ad occidentem, Saxius fletter, Salius gotus. Hi erant ex imperio Svionum: Norius, Hakius, Karl kekkia, Krokar de Agro, Gunnfastus, Glismakus godius. Hi erant ex Sigtunis: Sigmundus emporio-athleta, Tolufrostius, Adils ostentator de Upsalia, qui locum in acie non habuit, sed ante signa et clypeos incedebat, Sigvaldius, qui undecim naves ad regem Ringum duxerat, Tryggvius et Tvívivil, qui duodecim naves aduxerant, Læser faselum habuit, athletis penitus instructum, Eiríkus helsingus ingentem habuit draconem, militibus bene instructum. Venerant etiam ad regem Ringum homines ex Thelamarka, qui athletæ erant; hi in minimo honore fuerunt, nam, ut existimatio erat, et in verbis proferendis sonum ducebant, et in agendo languidi erant; ex his erant Thorkel pertinax, Thorleivus gotius, Haddus durus, Gretter pravus, Hroaldus taus. Venerat quoque ad regem Ringum vir, dictus Rögnvaldus procerus, vel Radbardus pugnus, omnium athletarum maximus; is in cuneo princeps erat, et proxime illum Tryggvius ac Læser, a lateribus Alreki filii et Yngvius; tum Thelamarkenses, quos omnes minime secum habere voluerunt, quod eos parvo usui fore putarent, hi arte sagittas arcu emittendi excellebant.

PUGNA BRAVALLENSIS.

9. Cum hic universus exercitus ad prælium paratus erat, utrique tubis classicum cani jusserunt, et deinde clamorem bellicum sustulerunt; mox acies congrediebantur; quod prælium, ut in omnibus antiquis historiis memoræ proditum est, tam acre et vehemens fuit, ut in regnis septemtrionalibus nulla pugna, pari copiarum numero, pari militum delectu ad præliandum idoneo, facta fuerit; cum prælium paulisper duraverat, progrediebatur in exercitu regis Haraldi athleta, nomine Ubbius frisius, qui impetu facto, quà cuneus aciei Ringianæ procurrebat, primam pugnam commisit cum Rögnvaldo Radbardo; quorum vehementissimus conflictus spectaculum ictuum terribilium exercitui præbuit, audacissimis illis viris con ingredientibus; alter alteri multos et graves ictus inferebant; tantus autem athleta fuit Ubbius, ut

1) his vero similiter er auctoritate Saxonis legendum est Glismarkar. s. Glismarkar.

Súpár 11, 252-253, 257-62.

3) ok þessi hét var allt, add. præce h. 1. A

2) forsitan Toli et Tólar, Frosti, cf. Knyttlingasaga, Formn.

4) incip., pag. 10 membr.

11

82

einvígi, at Rögnvaldr fæll fyrir Úbba; ok því næst
hljóp hann at Tryggva, ok særði hann banasári.
Ok er þat sjá Alrekssynir, hvæ ógrliga hann ferr
í herinum, ráðast þeir ímóti honum, ok berjast
við hann; en svá var hann hardgjörð ok mikill kappi,
at báða þá drepr hann; ok eptir þat drepr hann
Ýngva; ok þá fór hann svá geyrsa í herinum, at
hvetvetna stökk fyrir, ok feldi hann alla þá sem
fremstir stóðu í rananum, nema þá sem viku ímóti
öðrum köppum. Ok er þetta sér Hrígr konúngr,
eggjaði hann herinn, at eigi¹ sækti² einn maðr yfir
alla, þvílíkir yfingángsmenn sem með honum voru:
eða hvar er kappinn Störkuðr³, er enn hértil bar
ávallt hærra skjöld? vinn oss sigr! Hann svaraði:
höfum vèr orit at vinna, herra! segir hau, en
við skulum vèr leita, at vinna slíkkan sigr sem vèr
megum, en þar er sá maðr er Úbbi er, at maðr
má koma í fulla raun. En við konungs áeggjan
hleypr hann fram í herinn á mót Úbba, ok verðr

þar orrosta mikil millum þeirra sett með stórum
höggum ok miklu afli, er hvártveggi var ofrhugi,
ok gekk svá um hríð, ok veitti Starkaðr⁴ honum
eitt mikit sár, ok þar í móti fèkk Störkuðr vi sár
ok öll stór, ok þóttist varla komit hafa í slíka
raun af einum manni; ok með því at fylkingar
voru svá styrkjar, reiddi (þá) ýmsa vega, ok sleit
fyri því þetta einvígi. Síðan vegr Úbbi hann kappa,
er Agnarr hèt, ok ruddi æ jafnan fyri sér stíginn,
ok höggr á tvær hendr, hefir báðar hendr blóðgar
til axlar; ok þá sótti hann at þeim þilunum; ok
þá er þeir sá hann, mæltu þeir: nú þurfum vèr
eigi annarstaðar í herinum at leita fram, ok látum
þenna mann sækja örvar um stund, ok fyr⁵....
sigrinn, ok svá lúið sem öllum þikkir til vár koma,
gerum nú því meira um oss, ok sýnum oss vaska
menn. Þeir taka (at) skjóta á hann, er ágætastir
voru af þeim þilunum, Haddr hardi ok Hróaldr
tá, ok voru svá ágætir menn at skotum, at þeir

non prius desisteret, quam finem certamini imposuisset, Rögnvaldo ab Úbbio cadente; et protinus
Tryggvium adcurrens letali plaga adfecit; quem magno cum terrore in exercitu grassantem conspicati
Alrekiades, adversus eum vadunt et cum eo pugnam committunt; ille vero tantæ erat strenuitatis tamque
expertæ virtutis, ut solus utrumque leto daret; post hæc Yngvium interficit; tumque tam immaniter
per exercitum grassabatur, ut omnes refugerent, prostratis ab eo omnibus, qui in cuneo principes sta-
bant, iis exceptis, qui adversus alios athletas se converterent; quo animum adverso rex Ringus milites
hortatus, ne unus homo omnes progrediendo anteverteret, cum tam excellentes bellatores secum versa-
rentur: aut ubi est Starkadus athleta, qui etiam bucusque semper primas tulit? age, victoriam nobis
compara! Ille respondit: satago mearum, domine, inquit; vertum tamen quam poterimus victoriam
comparare conabimur, quanquam Úbbius iste vir est, adversus quem exactæ virtutis specimen edas.
Hortante tamen rege procurri in exercitu adversus Úbbium; oritur inter eos pugna vehemens, gravibus
ictibus et magno corporis robore conspicua, cum uterque summa esset animositate præditus; quæ cum
aliquantisper tenuisset, Starkadus unum ei grave vulnus inflixic, ipse vicissim sex plagas accepit, atque
omnes graves, seque vix existimavit in tantum venisse discrimen ab uno homine; cum vero, militum
ordinibus firmo gradu consistentibus, in diversa acti ferrentur, eam ob causam hoc certamen singulare
diremtum est. Dein Úbbius, interfecto athleta, nomine Aguare, viam jugiter præ se aperuit, gladium
utrinque vibrans, utrumque brachium ad humeros usque sanguine tinctus; atque tum se ad Thelamar-
kenses converit; qui eum conspicati, sic loquuntur: jam non est, quod in exercitu nos aliorum con-
vertamus; faciamus, ut hunc virtum aliquamdiu sagittæ visione, et ante..... victoria, et quo minoris ab
omnibus æstimamur, eo majora fortitudinis exempla edamus, et nos viros præstemus. Incipiunt in illum
sagittas mittere, qui ex Thelamarkensibus excellentissimi erant, Haddus durus et Hroaldus taus, qui
arte sagittandi adeo excellebant, ut binas sagittarum dodecades in eum mitterent et pectori ejus infligerent,

1) awigi, plénis literis (1

2) scriptum secți în 4.

3) Starkuðr, 4.

4) sic 4 hoc loco.

5) h. l. lacuna in A duobus et tribus eribis religia.

83

skutu at honum tvennum tylftum örva ok í brjóst honum, ok eigi var honum litið til fjörs; þessir menn veittu honum bana; ok áðr hafði hann drepit vi kappa, en umfram veitt stór sár xi köppum, en drepit xvi menn af Svíum ok Gautum, er framarla stóðu (i) fylkingu. Ok á þeirri stundu sótti Vebjörg skjaldmær mjök á hendr Svíum ok Gautum; hon sótti fram at þeim kappa, er hét Sóknarsóti; ok svá hefir hon vant sik með hjálmi ok ¹brynju ok sverði, at hon var framarla í riddaraskap, sem Störkuðr inn gamli segir; hon fær stór högg kappanum, ok sokir lengi; ok eitt högg höggr hon á kinnina, ok sneið sundr kjálkann ok af hökuna; hann drap í munn sér skegginu, ok beit á, ok hétlt svá upp at sér hökunni; ok hon vinnr mörg stór verk í herinum. Litlu síðarr motir henni þorkell þrái, kappi Hrings konungs, ok eigust þau við harða sókn; ok áðr en lètti, drap hann hana með mörgum sárum ok mikilli hugsprýði. Nú verða þar mörg stór tíðendi á skamri stundu, ok gánga

ýmsar fylkíngar betr; misti þar margr maðr heimkvánu, eða fèkk örkuml af hvárutveggja liði. Nú sækir Störkuðr fram á hendr Danum; hann ræzt ímóti þeim kappa, er Húnn hèt, ok eigast þeir við orrostu, ok lykr svá at Störkuðr drepr hann, ok litlu síðarr þann er hans vill hefna, er Ella hèt; ok þá sótti hann at þeim, er Borgarr hèt, ok áttu hart víg saman, ok lykr svá at hann drap þann. Störkuðr hleypr nú um fylkíngar með brugðit sverð, ok höggr hvern (at) aðrum, ok þvíæst hjó hann þann er Hjörtr hèt; ok þá meytti honum Visma skjaldmær, er bar merki Haralds konungs; Störkuðr sækir at henni fast; hou mælti þá til Störkuðar: nú er kominn á þik heffikr, ok muntu nú deyja skulu, þursinn! Hann svaraði: fyrr muntu þó halla merkinnu Haralds konungs, ok hjó af henni vinstri hönd; ok þá gerðist sá maðr ímóti honum, at hefna hennar, er hèt Brái Sækálfs faðir, ok leggr Störkuðr hann ígegnum með sverði; ok viða í herinum mátti nú sjá stóra valkæstu á valfalli². Nokkuru³ síðarr kom

adeo non parvum ei erat vitæ necisque discrimen; hi homines necem ei intulerunt, cum antea sex athletas interfecisset, et adhaec gravia vulnera undecim athletis inflixisset, sedecim vero homines ex Svionibus ac Gothis, qui in primore acie steterant, morte affecisset. Eo momento amazon Vebjarga magno impetu Sviones et Gothos adgredebatur; progressa est adversus athletam, qui dictus est Soknarsotius (Sotius oppugnator); sicque se galea, loricæ et gladio adsvejecerat, ut, teste Starkado grandævo, artium equestrium peritia magnopere excelleret; illa graves ictus athletæ infert, eumque diu oppugnat; et unum ictum genæ infligens, maxillam discidit et mentum præcidit; ille vero barba ori inserta et mordicus retenta, mentum sic sustinuit; sic illa multa ingentia facinora in exercitu edit. Paulo post ei occurrit Thorkel pertinax, athleta Ringi regis, qui inter se vehementem pugnam commiserunt, tandem ille eam, magnis editis fortitudinis speciminibus, multis gravibus vulneribus necavit. Jam hoc loco multæ res memorabiles brevi tempore evenerunt; diversis cohortibus variam prælii fortunam expertis; ibidem multi homines reditu domum interclusi, multi utriusque exercitus mutilationibus affecti sunt. Jam Starkadus impetum in Danos facit, conversus ad athletam, nomiuæ Hunem; hi pugnam inter se committunt, eo exitu, ut Starkadus eum interfeceret, nec multo post eum, qui hujus necem ulcisci cogitarat, Ellam dictum; quo facto virum oppugnavit, nomine Borgarem, cum quo acre certamen sustinuit, eo tandem exitu, ut hunc quoque obtruncaret. Jam Starkadus cum destricto gladio globos militum percurrens, unum ex altero cedit, dein virum, nomine Hjörtum, obtruncat; mox obviam habet Vismam amazonem, quæ vexillum regis Haraldi ferebat, hanc Starkadus vehementer impugnat; tum illa Starkado: jam fatali quadam aviditate in necem ruis, atque nunc tibi, gigas, moriendum, puto, est. Ille respondit: tu vero antè vexillum regis Haraldi inclinabis, et sinistram manum ei præcidit; quo facto contra procedebat vir eam ulurus, cui nomen erat Bramus Sækalvi filius, quem Starkadus gladio transfixit; jamque passim *per exercitum ingentes cæsorum cumulos in loco pugnæ videre erat. Post*

1) *incipit pag. 11 membr.*

2) *pro a valvelli; nisi scribendum sit af valfalli, propter stragem.*

3) *scriptum Nakurn in A.*

11*

84

í móti Störkuði Gnepja, mikill kappi, ok áttust við
harda sókn, ok veitti Störkuðr honuð banasár; ok
því næst drap hann þann kappa er Haki hét, ok
þá fèkk hann þar mörg stór sár í þeirri svipan;
hann var höggvinn á hálsinn við herðarnar, svá
at sá inn í holit, ok framan á brjóstinu hafði hann
mikit sár, svá at lúngun fèllu út, ok látit hafði¹
hann einn fíngr á högri hendi. Ok er Haraldr
konúngr sá svá mikit maunfall af hirð sinni ok
köppum, þá reis hann upp á knéin, ok tók tva
söx, ok keyrði fram fast hestið, er fyri vagninum
var, ok lagði hvárutveggja saxinu báðum höndum,
ok veitti mörgum manni bana með sínum höndum,
þóat hann mætti eigi gánga nè á hesti sitja; gekk
nú orrostan svá um hríð, at konúngrinn vann
mörg stórvirkji; ok ofarla þessa bardaga var kon-
úngrinn Haraldr hilditönn sleginn kylfu í höfuðit,
svá at haussinn rífnaði í sundr, ok var þat hans
banasár, ok drap Bruni hann. Ok þá sá Hrúngr
konúngr vagn Haralds konúngs auðan, ok þóttist

vita at konúngrinn mundi vera fallinn; lèt hann
blása, ok kalladí at herinn stóðvaðist; ok er Danir
urðu þessa varir, þá staðnaði orrostan, ok bauð
Hríngr konúngr grið öllum her Haralds konúngs,
ok þat þágu allir. Ok annann dag eptir at morni
ketr Hríngr konúngr kanna valinn, ok leita at ²líki
Haralds konúngs, frænda síns, ok var mikill herr
valsins fallinn yfir, þar sem líkit lá; var þá orðinn
miðr dagr, er líkit fannst, ok valrinn var rofinn;
ok lèt Hríngr konúngr þá taka lík Haralds konúngs
frænda síns, ok þvá af blóð, ok búa um vegliga
eptir fornri síðvenju, lèt leggja líkit í þann vagu,
er Haraldr konúngr hafði til orrostu; ok eptir þat
lèt hann kasta mikinn haug, ok lèt þá [líki hans]³
aka í þeim vagni, á þeim hesti, er Haraldr konúngr
hafði til orrostu, ok lèt svá aka í hauginn; ok
síðan var sá hestr drepinn. Ok þá lèt Hríngr kon-
úngr taka þann sónðul, er hann sjálfr hafði riðit í
ok gaf þann Haraldi konúngi, frænda sínum, ok
bad hann gera hvárt er hann vildi, ríða til Val-

aliquanto Starkado occurrit Gnepia insignis athleta, quem post vehementem impugnationem mutuo factam Starkadus letali vulnere adfectit; dein athletam nomine Hakium obtruncavit; in quo impetu ipse multa gravia vulnera accepit; cæsam enim accepit in collo juxta humeros, ita ut cavitas corporis pateret; idem in adverso pectore tantum vulnus habuit, ut pulmones evolverentur, et unum digitum dextræ manus amiserat. Rex Haraldus, tantam stragem aulicorum et athletarum conspicatus, in genua surgit, duas machæras arripit, equum curru junctum vehementer propellit, utramque machæram, alteram dextra, alteram sinistra, in obvios adigit, multisque hominibus necem infert manibus suis, etsi nec pedibus insistere, nec equo insidere valeret. Ita aliquantum temporis processit pugna, ut rex multas res memorabiles gereret. At vergente hoc prælio rex Haraldus hilditannus caput clava percussus est, ut calva dirum- peretur, quod vulnus ei mortiferum extitit, et a Brunio interfectus est. Rex Ringus, currum regis Ha- raldi vacuum conspicatus, cum regem cecidisse intellexisset, tubam inflari jussit, et clamavit, ut exercitus impetum reprimeret. Quo animum adverso ab Danis, prælium cessavit; rex Ringus omnibus regis Ha- raldi militibus vitæ gratiam obtulit, quam omnes acceperunt. Et postridie mane rex Ringus cæsorum corpora lustrari, et corpus regis Haraldi, cognati sui, quæri jussit; locus. ubi corpus jacuit, magna multitudine superstratorum corporum tectus erat; tum sol in medium cælum processerat, cum funus inventum, cæsorumque corpora diremta sunt; tum rex Ringus corpus regis Haraldi, cognati sui, tollen- dum, cruore abluendum, honorifice pro prisco more ornandum, et curru, quo rex Haraldus in prælio usus fuerat, imponendum curavit; post hæc ingentem tumulum egesta humo aperri, funusque regium eodem curru, eodemque equo, quo rex Haraldus in prælio fuerat usus, deportari in tumulum jussit; quo facto equus interfectus est. Tum rex Ringus ephippium, cui ipse insederat, sumtum regi Haraldo, cognato suo, muneri dedit, utrum vellet equo ad Valhallam, an curru vehi, ipsius optioni permittens;

1) bis scriptum in A.

2) incipit pag. 12 et ultima fragm. membr.

3) emend.: let h'. A.

85

hallar eða aka; ok þá lèt hann gera þar mikla veizlu, ok veita útferð Haralds konúngs, frænda sínss. Ok áðr en haugrinn væri aprt lokinn, þá biðr Hríngr konúngr til gánga allt stórmeanni ok alla kappa, er við voru staddir, at kasta í hauginn stórum hríngum ok góðum vápnum, til sæmdar Haraldi konúngi hilditönn; ok eptir þat var aprt byrgðr haugrinn vandliga.

10¹. Sigurðr hríngr var konúngr yfir Svíðjóð ok Danmörk eptir Harald konúnghilditönn; ok þá óx upp son hans Ragnarr í hirð fóður sínss; hann var allra þeirra manna mestr ok frídastr, er menn hefði sèt, ok var hann líkr móður sinni ásýndar, ok í hennar ætt at sjá, þvíat þat er kunnigt í öllum fornum frásögnum um þat fólk, er Álfar hètu, (at þat) var miklu fríðara en ² engi önnur mannkind á Norðríslöndum ³; þvíat allt forellri Álf-hildar móður hans, ok allr ættbálkr, (var) kominn frá Álfi gamla; þat voru þá kallaðar Álfættir; af honum tóku nöfn þær tvær meginár, er elfr heitir

hvártveggi síðan; önnur skildi ríki hans af Gautlandi, var sú fyri því kölluð Gautelfr; en önnur fèll at því landi, er nú heitir Raumaríki, ok heitir sú Raumelfr. Ragnarr var líkr fedr sínnum ok fóðurfrændum á vöxt, sem verit hafði Haraldr konúngr hilditönn eða Ívarr víðfaðmi. Ok er Hríngr konúngr tók at eldast ok þángfærast, tók at minkast ríki hans, ok tók mest af því, er first honum var. Sá konúngr er nefndr Aðalbrikt, er kominn var af ætt Ellu konúngs, þess er drepit hafði Hálfdan ylfingr, ok lagði undir sik þann hluta Englands, er Norðimbraland heitir; þann hlut átti Hríngr konúngr, ok áðr Haraldr konúngr; Aðalbrikt konúngr rèð því ríki lángar stundir; synir hans hètu Áma⁴ ok Ella, er konúngar voru í Norðimbralandi eptir fóður sinn. Þá er Sigurðr hríngr var gamall, var þat á einu hausti, er hann hafði riðit um ríki sitt, Gautland vestra, at døma mönnum landslög, ok þá komu í móti honum Gandálfs synir, mágar hans, ok bádu at hann mundi veita þeim lið at ríða á

imox eo loco opiparum convivium instaurandum et exsequias regis Haraldi, cognati sui, celebrandas curavit; et antequam tumulus occlusus est, rex Ringus omnes, qui præsentes erant, principes et athletas accedere, et in honorem regis Haraldi hilditanni ingentes annulos et eximia arma conjici in tumulum jussit; quo facto tumulus diligenter occlusus est.

10. Sigurdus ringus post regem Haraldum hilditannum rex Svethiæ et Daniæ fuit; tum Ragnar, filius ejus, in aula patris adovevit; is omium hominum, quos quidem cives sui vidissent, statura maximus et pulcherrimus fuit, matrem vultu, hujusque cognatos externa specie referens; notum enim est ex omnibus antiquis historiis, populum, qui Alvi dicuntur, multo fuisse pulchriorem, quam ullos homines in terris septemtrionalibus; nam omnes majores omnisque prosapia Alvildæ, matris ejus, ab Alvo priseo oriunda erat; quæ familiæ Alvianæ eo tempore appellabantur. Ab eodem nomina sortiti sunt duo fluvii majores, quorum uterque inde Albis dicitur; horum alter, quod regnum ejus ab Gothis dividebat, eam ob causam dictus est Albis Gothorum, alter alluit regionem, quæ nunc regnum Romorum dicitur, ideoque Albis Romorum appellatur. Ragnar patri et cognatis paternis similis erat staturæ corporisque magnitudine, quali fuerat rex Haraldus hilditanus aut Ivar vidfadmius. Cum rex Ringus senectute gravari coepisset, auctoritas ejus, in primis in regni partibus remotissimis, decrescere incepit. Rex nomine fuit Adalbriktus, oriundus a familia Ellæ regis, ejus, qui ab Halvdane ylvingo fuerat infectus, quique partem Angliæ, quæ Northumbria dicitur, sub suam potestatem redegerat; quam partem possedit rex Ringus, et ante eum Haraldus rex. Huic regno rex Adalbriktus longo tempore præfuit; filii ejus nominati sunt Ama et Ella, qui post patrem reges erant Northumbriæ. Cum Sigurdus ringus ad senilem ætatem pervenerat, accidit aliquo autumno, cum regnum suum, Gothiam occidentalem, ad jus civibus dicendum equo vectus obiisset, ut Gandalvi filii, affines ejus, obviam facti ab eo peterent, ut copias

1) Fra Sigurði hring, *inscriptio capitlis in A*.

2) *om. A.*

3) hie desinunt C,D,E,F,P; sed B porro addit: allt foreldri hít...

4) *obscure.*

86

EXTRAIT DE LA SAGA AF HÁLFI OK HÁLFSREKKUM.

hendr þeim konúngi, er Eysteinn hèt, er því ríki
rèð, er þá hètu Vestmarar, en nú heitir Vestfold.

þá voru höfð blót í Skíringssal, er til var sótt um
alla Víkina.....

auxiliares sibi mitteret, regi Eysteini, qui regno, tum temporis Vestmari, nunc Vestfoldia dicto, imperavit, bellum illaturis. Tunc sacrificia in Skirringssalo ̇ agitabantur, quæ ab incolis totius Vikæ celebrabantur ....

a) *Skíringssalr*; voyez plus bas les notes sur la description d'Ottar et d'Ulfstein.

## IV. SAGA AF HÁLFI OK HÁLFSREKKUM.

Cette saga intéressante de Half et de ses héros traite d'évènements qui se sont passés en Norvège long temps avant le règne de Harald harfangre. Plusieurs allusions et les conformités que cette saga présente avec d'autres d'une véracité incontestable viennent à l'appui de la foi que nous ajoutons à son authenticité. Sa forme actuelle ne parait pas remonter au-delà du 13e siècle. Le manuscrit (A) d'après lequel nous publions l'extrait de cette saga, est le seul que nous en ayons sur parchemin, et l'original de toutes les autres copies (no 202b fol. de la collection arné-magnéenne = E) et éditions; il est marqué du no 2845 in-4º dans la collection d'anciens manuscrits de la bibliothèque royale à Cophenague. On l'y trouve avec la saga de Hervör, celle de Norna-Gest et d'autres. L'écriture en est soignée et l'orthographe nous rappelle environ le commencement du 15e siècle.

5. Hjörр¹ konúngr Jösursson var ríkr konúngr,
ok varð sóttdaðr, ok var heygðr á Rogalandi;
hans son var Hjörleifr Hörðalands konúngr, hann
rèð ok fyri Rogalandi, ok var allríkr konúngr,
hann var kallaðr Hjörleifr enn kvennsami, hann
átti Æsu ena ljósú, dóttur Eysteins jarls af Valdr-
esi. Hjörleifi brustu lausafè fyrir örleika; hann
lét gjóra skip af virktum, ok fór til Bjarmalands.
Högni enn auðgi bjó í Njarðey fyri Naumudals-
mynni; hann tók vel við Hjörleifi konúngi, ok var
hann þar þrjár nætr, ok gekk at eiga Hildi hina
mjófu, dóttur Högna, áðr hann fór burt, ok fór

hon með honum til Bjarmalands, ok Sólvi, bróðir
hennar. En er Hjörleifr konúngr kom í Vinu-
mynni ², skipti hann liði sínu í iij þriðjúnga; á skipti
hans voru xc manna; þriðjúngr liðs hèlt upp bar-
daga með honum við landsmenn, annarr þriðjúngr
liðs varðveitti skip með stýrimanni, en iij þrið-
úngr braut haug með stafnbúa, ok fengu þeir
mikit fè. Á sunnanverðri Finnmörk í Gjarðeyjar-
geima ³ lá Hjörleifr konúngr um nótt, ok höfðu
sveinar eld á landi, ok foru tveir menn at sækja
vatn til lækjar, er fèll af bjargi fram.....

5. Rex Hjörus Jösuri filius fuit rex potens; morbo mortuus et in Rogalando tumulatus fuit. Ejus filius erat Hjörleivus, rex Hördiæ, qui etiam Rogalando imperavit et rex præpotens fuit; is appellatus est Hjörleivus mulierosus; Æsam lucidam, Eysteini dynastæ de Valdresia filiam, in matrimonio habuit. Hjörleivum pecunia ob nimiam liberalitatem defecerunt; quare navem magua cura ædificandam curavit et in Bjarmiam profectus est. Hógnius dives habitavit in Njardoa ante ostium Naumodali (Vallis Naumææ); hic regem Hjörleivum liberaliter excepit, qui tres noctes ibi commemoratus, Hildam teneram, filiam Hógnii, antequam discederet, uxorem duxit, quæ cum fratre Sólvio illum in Bjarmiam proficiscentem comitata est. Cum vero rex Hjörleivus ostium Vinæ ingressus esset, copias suas in tres partes divisit; erant in navi ejus nonaginta viri, quorum pars tertia ipso duce prælium cum incolis commisit, alter triens cum naucero navem custodiebat, tertius triens proreta duce tumulum effringebat, qui magnam pecunia vim adepti sunt. Rex Hjörleivus nocte quadam in ancoris stabat in Gjardeyargeimo (mari, sinu Gjardoæ) in Finnmarkia meridiana; lixæ ignem in terra accenderant, duoque viri aquam petituri iverant ad rivum quendam ex monte delabentem.....

1) *sic E*; Hjör, A.

2) *scriptum Vinumini.*

3) Gjardeyjarhólmæ, E.

EXTRAIT DE LA SAGA AF RAGNARI LOÐBRÓK.

87

V. SAGA AF RAGNARI LOÐBRÓK.

Cette saga de Ragnar aux culottes velues est dans sa forme présente à considérer comme la suite de Völsungasaga. La tradition qui nous raconte qu'Aslaug, fille de Sigurd Fafnersbane, arriva à Span-gareid en Norvège et épousa Ragnar, est le seul et véritable point de rattachement entre ces deux sagas. et ce rapport, quelque peu vraisemblable qu'il soit du reste, semble dater du vivant même de Ragnar. On trouve des allusions à cette affinité dans la saga authentique de Nial qui nous fait connaître les évènements du 10e siècle. Saxon connaît la tradition, et il nous fait part des détails de l'histoire du mariage d'Aslaug, dont on retrouve encore les traces dans les souvenirs traditionnels des habitants de Spangereid en Norvège et du peuple des îles de Féroe. Ragnar est, comme on le sait, un caractère tout-à-fait historique, dont l'existence ne pourra être revoquée en doute, mais il appartient à un temps si reculé (environ 760-790) que la plupart de ses exploits sont enveloppés sous le voile de la fable. Saxon nous en offre le plus de détails, quoiqu'il diffère en plusieurs points du récit de notre saga, qui paraît avoir été rédigée au 13e siècle en même temps que la Völsungasaga. Le chant appelé KrákUMÁL sur les exploits et la mort de Ragnar paraît avoir été composé primitivement à la demande de sa reine Aslaug ou Kraka par le célèbre poète Brage le vieux Boddason. Il n'existe qu'un seul manuscrit original de la saga des Völsungar, de celle de Ragnar et du chant Krákumál; ce manuscrit (le nº 1824b in-4º de la bibliothèque royale) qui a été fait avec soin, date environ de l'an 1380. Bryniulf Sveinson, évêque de Skalholt, l'envoya en cadeau au roi Frédéric III, mais il fut égaré, et ce ne fut qu'en 1821 qu'on le retrouva. C'est d'après ce manuscrit que nous reproduisons les fragments dont nous faisons part aux lecteurs. La saga a été publiée autrefois par Biörner dans les Kämpadater, et réimprimée ensuite d'après cette édition par F. H. von der Hagen dans les Altnordische Sagen und Lieder. C. C. Rafn l'a publiée d'après l'original retrouvé avec la Völsungasaga et le Krákumál dans les Fornaldar Sögur Norðrlanda I, p. 235-310. On a fait nombre d'éditions du Krákumál qui a été traduit en plusieurs langues étrangères. La plus récente a été faite par C.-C. Rafn qui y a ajouté des recherches sur l'âge du poème: Krákumál sive Episcium Ragnaris lodbroci regis Þanæ, Copenhague 1826 a.

19. Eptir þetta fara þeir Hvitserkr ok Björn heim til ríkis síns, ok Sigurðr, en Ívarr er eptir ok ræðr Englandi. Þaðan frá halda þeir miðr saman liði sínu, ok herjuðu á ýmse lönd. En Randalín, móðir þeirra, varð gömul kona; en Hvitserkr, son hennar, hafði herjat eithtvert sinn í

19 b. Post hæc Hvitserkus et Björn et Sigurdus domum in regnum suum redierunt, Ivare remanente et Angliæ imperante. Ab eo tempore copias suas minus continentes, diversas terras populationibus in- festabaant. Randalina, mater eorum c, ad provectam senectutem pervenit, Hvitserkus vero, filius ejus d,

a) Un facsimile d'une page du manuscrit, contenant le commencement du Krákumál, accompagne l'un et l'autre ouvrage. Voici les copies faites sur papier dont on s'est servi pour les variantes: nº 8 in-folio (G), nº 7 in-fol. (C), nº 2 in fol (E), nº 6 in fol. (H), nº 761 in 4to de l'écri-ture d'Arne Magnusson, (M), nº 738 in 4to (U). On a encore confronté l'édition qui en a été faite dans la Danica litteratu-a antiquissima par Worm, Hafniæ 1636 (W).

b) Le roi de Danemark Ragnar loðbrók fut tué en Angleterre par le roi Ella. Ses fils, pour se venger de la mort de leur père, entreprirent une expédition en Angleterre, où Ivar beinlausi (le désossé) qui en était l'alné, s'intro-

dursit par ruse, et parvint enfin, à l'aide de ses frères, à exécuter son plan.

c) Randalín, épouse de Ragnar, portait originairement le nom de Kraka, selon ce que nous rapporte la saga, mais plus tard, lorsqu'on prétendit qu'elle était d'origine noble, elle reçut le nom d'Aslaug qu'elle changea dans une expé-dition guerrière, au nom de Randalín.

d) Selon la saga Björn jarnísa était le nom du deuxième fils, Hvitserk le nom du troisième, et Rögnvald celui du quatrième. Hvitserk accompagna les frères dans leurs ex-péditions, non-seulement dans le Nord, mais encore dans les pays méridionaux (Suðrriki) et dans ceux de l'occident.

90

EXTRAIT DE GRÍMSSAGA LODINKINNA ET D'ÖRVARODDSSAGA.

eu parmi le peuple beaucoup de traditions, peut-être même de poèmes. Ketil et Grim sont cités par Landnáma, un petit-fils du premier aussi par Eigla, deux sagas tout-à-fait authentiques, comme aieux de plusieurs races estimées en Islande. Örvarodd parait avoir brillé au premier rang parmi les héros du Nord. Sa fraternité avec le vaillant Hialmar et son combat contre les fils d'Arngrím dans l'île de Samsey, forment la partie principale de son histoire par laquelle la saga qui nous raconte ses exploits, se rattachait étroitement à celle de Hervör. Cette dernière, comme nous le prouverons plus loin, est une espèce de périphrase ou de compilation d'anciens chants héroïques dont on retrouve encore des fragments considérables. Saxon nous offre au 5e livre de son histoire une description en abrégé du combat dans l'île de Samsey, et il cite même le nom d'Örvarodd. Torfæus nous raconte aussi dans son histoire de Norvège (1, p. 274) qu'à son temps les habitants de la ferme nommée Beruujóðr où la tradition fait naître et mourir Örvarodd, conservaient encore le souvenir d'Odd dont ils savaient la tradition, et dont ils indiquaient le tumulus ainsi que l'endroit où Faxe, son cheval favori, avait été enterré.

Mais quant aux évènements que nous raconte la saga, ils ne sont pas seulement invraisemblables; ils portent même toute l'empreinte de l'invention. La combinaison de la généalogie d'Örvarodd avec celle de son prétendu père Grim lodinkinn nous parait surtout arbitraire. Dans tous les endroits du Landnámabók qui nous font mention de Grim ou de son père Ketil, on les trouve toujours placés tous deux dans les deux ou trois dernières générations avant l'époque de la colonisation de l'Islande qui coincide avec le temps de Harald à la belle chevelure, c'est-à-dire entre 810 et 840, mais le nom d'Örvarodd n'y parait nulle part. Ce dernier au contraire que la saga même de Grim lodinkinn fait paraitre à la bataille de Bravalle, et dont la saga de Hervör fait remonter l'existence encore plus loin dans l'antiquité, figure donc évidemment comme un personnage isolé que l'auteur des sagas fabuleuses met arbitrairement en rapport filial avec Grim lodinkinn. Aussi les évènements racontés dans toutes les trois sagas ne sont-ils pas seulement invraisemblables, mais l'esprit qu'ils trahissent est encore tel qu'il est impossible, pour la plupart d'entre eux, qu'ils soient fondés sur des traditions populaires ou qu'ils se rattachent à de véritables chants héroiques. Les auteurs de ces anciennes sagas font encore preuve d'une ignorance étonnante, de manière à ne pas même connaitre l'ancienne mythologie. Ainsi il y est dit que le géant Geirröd a été tué par Odd, quoique l'Edda nous apprenne qu'il fut tué par le dieu Thor; une magicienne mvoque le secours des Aser et des Asyniur; Odd lui-même témoigne du mépris pour les dieux qu'il poursuit, tandis que la saga de Hervör nous le représente comme leur adhérent. La saga de Ketil hæng cite plusieurs golfes du Halogaland, tels que le Næstifiord, le Midfiord et le Vitaðsgiafi, mais tous ces noms sont à présent entièrement inconnus. Les exploits guerriers de la saga d'Örvarodd ne sont que des variations du même sujet traité dans toutes les sagas romantiques de cette classe. Les noms propres mêmes, qu'on y donne aux héros, portent tellement l'empreinte du latin (p. ex. Kvillanus, et d'autres) qu'on ne peut les regarder que comme des noms arbitrairement inventés par un auteur bien versé dans les aventures chevaleresques du moyen âge. Parmi les chants il n'y a que ceux qui ont rapport au combat dans l'île de Samsey, et que la saga d'Örvarodd a de commun avec celle de Hervör, qu'on puisse regarder comme appartenant aux anciens poèmes traditionnels. Les autres, surtout la dernière dont le contenu est biographique, ne roulent que sur les aventures fabuleuses mentionnées dans la saga. Aussi les termes et les phrases qu'on y rencontre ne présentent-ils aucun trait à l'antiquité, de sorte que tout y trahit une époque bien récente.

D'un autre côté ces sagas nous présentent dans leur forme ou dans le cadre des exploits quelque chose qui nous parait empreint de la vérité. La description des scènes de la vie du Halogaland racontées dans la saga de Ketil hæng, s'accorde fort bien avec la réalité lorsqu'on en déduit seulement ce qui tient au surnaturel. Sous le rapport géographique nous rencontrons un chapitre fort intéressant

EXTRAIT DE GRIMSSAGA LODINKINA ET DÖRVARODDSSAGA.

91

dans la saga d'Örvarodd; c'est le 30e où l'on trouve une courte description de la Russie et de sa division dont nous ferons part à nos lecteurs. Comme le plus ancien manuscrit où l'on trouve la saga d'Örvarodd en entier, appartient vraisemblablement au milieu du 13e siècle, et que la rédaction de la saga, eu égard à tous les néologismes qu'on y rencontre, ne pourra guère remonter au-delà de cette époque, on doit supposer que cette description contient à-peu-près la quintessence de la connaissance géographique que nos ancêtres ont possédée à ce temps-là de la Russie. Les noms qu'on y cite répondent tout-à-fait aux noms de nos jours. Ainsi MóRAMAR équivaut à *Mourom*, RADSTOFA à *Rastof₂*, SÚRSDAL à *Susdal*, HÖLMGARDR à *Norvorod*, PALTESKJA à *Polozh*, KONUGARDR à *Kiof*. Nous avons ici les noms des petits royaumes de la Russie dans la période des troubles peu avant et après l'invasion des Mongols. Les noms des pays voisins ne sont pas moins importants. Lorsqu'on en aura rétabli la juste lecture (p. ex. *Sámlandi* au lieu de *Lánlandi*), on verra qu'ils se suivent dans l'ordre que leur assigne la situation géographique.

La saga d'Örvarodd contient encore un trait qui en relève l'intérêt pour la Russie. C'est le récit qu'on lit au 31e chapitre sur la mort d'Örvarodd. On y raconte qu'il fut tué par un serpent qui sortit du cerveau du cheval Faxe, dont on avait prédit (au chap. 2c) qu'il causerait sa mort. Le célèbre historien Nestor nous raconte une histoire tout-à-fait semblable du grand-duc Oleg de Russie. Des diseurs de bonne fortune lui avaient prédit que son cheval favori lui donnerait la mort. Il ordonna par cette raison, qu'on ne le sellerait plus pour lui, mais que l'on continuerait seulement de le nourrir. Quand après quatre ans il revint d'une expédition contre Constantinople, il se rappela la prédiction, et il en plaisanta même en apprenant que le cheval était mort. Cependant il souhaitait d'en voir les ossements. On le conduisit alors à l'endroit où on les avait déposés. Les ayant regardés le prince posa le pied sur le crâne du cadavre en s'écriant d'un ton riant: «Voilà donc d'où me viendrait la mort». Mais au même instant il fut mordu par un serpent qui s'était blotti dans le creux de la tête, la blessure était dangereuse, il en tomba malade et mourut. Cette histoire ressemble, comme on le voit, tout-à-fait à la tradition d'Örvarodd, racontée par l'auteur du 13e siècle qui, à en juger par sa connaissance exacte de la géographie de la Russie, parait aussi avoir connu l'histoire de ce pays; mais s'il a appliqué l'histoire d'Oleg au héros de sa saga, voilà une question difficile à décider. L'existence de la tradition dans le lieu même de la Norvège où l'on prétend qu'Örvarodd a vécu, s'oppose à admettre l'application d'une histoire étrangère. Mais il est pourtant possible, peut-être même vraisemblable, que l'identité des deux relations ait été connue de l'auteur, et que c'est cette connaissance qui l'a porté à placer en Russie la scène de tant d'évènements. La tradition semble appartenir à cette classe de traditions primitives à laquelle appartient la célèbre histoire de l'enlèvement de la pomme sur la tête d'un parent chéri, histoire qu'on retrouve sous tant de formes et qui a même été appliquée à des évènements historiques d'une date plus récente. Ces traditions primitives sont à considérer comme le bien commun de toute la famille germanique; l'origine en est enveloppée sous le voile ténébreux de l'antiquité la plus reculée. Quant à la tradition d'Oleg, on trouve déjà quelque chose de semblable dans la fable d'Ésope du lion sculpté dont la gueule renfermait un serpent qui mordit l'homme qui s'était attendu à l'attaque d'un véritable lion.

Il existe plusieurs bons manuscrits des 3 sagas dont nous venons de parler. Celui qui a servi de base à notre texte porte le n° 343 in-4¹º (A) dans la collection arné-magnéenne. Il est écrit sur du parchemin de peau agnelle et contient toutes les trois sagas outre plusieurs autres. L'orthographe en est assez bonne et nous prouve, de même que la forme des caractères employés, qu'il a été écrit au 13e siècle. Pour les variantes nous avons consulté plusieurs autres manuscrits; nous avons confronté le n° 471 in-4¹º (B) dont les traits des caractères témoignent d'une époque plus récente que celle du

12*

92

EXTRAIT DE GRIMSSAGA LODINKINNA.

premier manuscrit; nous avons lieu de présumer qu'il date du 15e siècle, mais l'orthographe en porte une empreinte d'antiquité qui nous paraît indiquer qu'il a été copié sur un ancien original. On y trouve, comme dans le premier manuscrit, toutes les trois sagas avec plusieurs autres. De plus: n° 567 in-4¹⁰ (C) et n° 173 fol. (E). Pour la saga d'Örvarodd nous avons consulté deux manuscrits en par-chemin qui contiennent encore les sagas de Ketil et de Grim. L'un (des additamenta le n° 76b in 4¹⁰, M), nous présente un assez bon ancien manuscrit du 14e siècle, mais à l'exception des deux premiers feuilllets, il a été barbouillé et corrompu par une main plus jeune; l'autre qui est conservé dans la bibliothèque royale de Stockholm sous le n° 7 in-4to (S), est un ancien manuscrit fort soigné qui semble provenir du 13e siècle. Il existe encore quelques fragments et des copies en papier auxquels du reste nous n'avons pu avoir égard. La saga d'Örvarodd a été publiée autrefois; la première édition en est due à Ole Rudbeck à Upsala 1697 in-folio avec une tradition latine faite par Isleif Thorleifson, natif d'Islande; mais cette édition appartient à ce qu'on a de plus médiocre dans ce genre. Une autre édition fut faite d'après le manuscrit de Stockholm par R. Rask, dans son recueil, Sýnishorn af fornum ok nýjum norrœnum ritum, Stockholm 1819, in 8vo. Toutes les trois sagas ont enfin été publiées par C.-C. Rafn avec une édition particulière de la saga d'Örvarodd d'après le manuscrit de Stockholm dans les Fornaldar Sögur Norðrlanda vol. 2, p. 107-322 et p. 504-559.

1... þat bar þá til sem optar at hallæri mikit kom á Hálogaland; Grímr loðinkinni bjóst þá heiman, ok fór á ferju sinni við iii. mann; hann hèlt norðr fyri Finnmörk ok svà austr til Gandvíkr; ok er hann kom í víkina, sá hann at þar var nógr veiðifángi; setti hann þar upp sipp sitt ¹, ok gekk síðan til skála, ok kveikti upp eld fyri sèr. En er þeir voru í svefn komnir um nóttina, vöknuðu þeir við þat, at kom- inn var stormr með svartahrið; svà mikil grimd fylgði vedri þessu, at allt sýldi bæði úti ok inni.

Um morguninn, er þeir voru klæddir, gengu þeir út ok til sjófar; sáu þeir þá, at á burtu var allr veiðifángi, svá at hvergi sá staði; þóttust þeir nú ekki vel staddir, en ekki gaf á burtu; gengu þeir nú heim til skála, ok voru þar um daginn...

2. Annann dag eptir var vedr gott; gengu þeir þá um fjörur, ok sáu hvar rekin var reyðr² mikil ³, gengu þeir þángat ok tóku til hvalskurðar; litlu síðarr sá Grímr, hvar xii menn gengu, þá bar brátt at, Grímr heilsar þeim ok spyrð at nafni; sá kvezt

1... Eo tempore, ut sæpius, evenit, ut magna annonæ dificultas in Halogia esset; tum Grimus hirsutigena domo iter paravit, et duobus comitibus adsumtis navi sua oneraria vectus, septemtrionem versus contendit et Finnmarkia circumuavigata orientem versus in Gandvikam pertendit; quem in sinum cum venisset, magnamque ibi præsto esse capturæ copiam videret, navem suam eo loco subductit, quo facto ad tabernam accessit et ignem sibi suscitavit. Postquam insequenti nocte obdormiverant, somnum excussit ingruens atrà cum procella tempestas, quam tanta aeris inclementia sequebatur, ut omnia tam intus quam foris conglaciarentur. Mane proxime insequenti, cum se vestibus induissent, egressi et ad mare progressi, onnem ablatam esse capturam conspexerunt, nulla ut vestigia apparerent. Hic adversa tempestate abitu interclusi, se magno in discrimine versari intelligebant, domum ad tabernam se refere-bant ibique eum diem transigebant...

2. Postero die placida erat tempestas, tum litora recessu maris aperta perlustrantes, cum animadverterent ingentem balænam in terram ejectam, eò accesserunt, et secare balænam inceperunt. Nec multo post Grimus duodecim viros ambulantes animadvertit, quos cito gradu advenientes salutat et de

1) ok hjo um, add. B, E.

2) hvalr, cœtum, E.

3) um, C.

EXTRAIT D'ÖRVARODDSSAGA.

93

heita Hreidarr hinn hvatvísi, er fyri þeim var, ok spurði því Grímr vildi ræna hann eigu sinni; Grímr kvezt fyrr hafa fundit hvalinn; veiztu eigi, sagði Hreidarr, at ek á hér reka alla? eigi veit ek þat, sagði Grímr, en hversu sem er, þá höfum at helm-íngi; eigi vil ek þat, sagði Hreidarr; þær skulut gjöra annathvort, gánga frá hvaflnum, ella munu

vér berjast; fyrr gjörum vér þat, sagði Grímr, en missa allan hvalinn; fóru síðan til ok bórðust, ok gjörðist þar hin hardasta sókn; Hreidarr ok hans menn voru bæði stórhöggvir ok vopnfímr, ok innan lítils tíma fællu báðir menn Gríms; var þá bardagi hinn hardasti, en þó lauk svá. at Hreidarr fæll ok allir menn hans......

nomine percontatur. Princeps eorum, se Reidarem præcipitem vocari testatus, quæsivit, cur Grimus se possessione sua spoliare vellet. Grimo balænam prius a se repertam causante, Reidarus: nostin', inquit, mea esse omnia hujus loci bona ejectitia? Id quidem nescio, inquit Grimus, sed utut est, uterque nostrum bona ex dimidio participemus. Ego vero nolo, inquit Reidar, vos alterumtrum facite, aut a balæna abscedite aut inter nos confligemus. Hoc potius faciemus, ait Grimus, quam ut totam balænam amittamus. Dein congressi dimicarunt, acerrimaque pugna eo loco extitit; Reidar ac sui et graves ictus inferebant et armorum tractandorum valde periti erant, unde factum est, ut uterque comes Grimi brevi tempore caderet; tum vero acerrimum quidem ortum est prælium, is tamen exitus fuit, ut Reidar suique omnes occumberent......

EXTRAIT D'ÖRVARODDSSAGA.

2. Kona¹ er nefnd Heiðr, hon var volva ok seiðkona ok vissi fyrir óvordna hluti af fróðleik sínum; hon fór á veizlur² ok sagði mönnnum fyrir um vetrarfar ok forlög sín³; hon hafði með sér⁴ xv sveina ok xv meyjar⁵; hon var á veizlu skamt í burt frá Íngjaldi. Þat var einn morginn at Íngjaldr var snemma á fótum, hann gekk þar at sem þeir Oddr ok Ásmundr hvíldu, ok mætti: ek vil senda ykkr frá húsi í dag, sagði hann; hvert skulu

vit fara? sagði Oddr; þit skulut hjóða hingat völvunni, af því at hér er nú veizla stofnuð, sagði Íngjaldr; þá fór fer ek eigi, sagði Oddr, ok kunna mikla óþökk, ef hon kemr hér; þú skalt fara, Ásmundr! sagði Íngjaldr, því þin á ek ráð. Gjöra skal ek þann hlut nokkurn, sagði Oddr, at þær þiki eigi betr, en mér piki nú þetta. Ásmundr ferr nú⁶, ok býðr þángat völvunni, ok hon hét ferðinni, ok kom með allt sitt fóruneyti, en Íngjaldr

2.ª Fuit mulier nomine Heida, vates et incantatrix, divinandi facultate, qua gaudebat, rerum futurarum gnara; convivia obiens, statum futuræ hiemis et fata consulentibus prædicebat; ea quindecim pueris totidemque virginibus comitata, haud procul a villa Ingjaldi convivio cuidam intererat. Ingjaldus, quum primo mane diei cujusdam lecto surrexisset, eo accessit, quo loco Oddus et Asmundus quiescebant, et locutus est: vos hodie domo mittere statui, inquit; Oddus: quò eundum nobis est? Ingjaldus: vatem huc invitabitis, eo quod convivium hoc loco paratum nunc est. Ego vero hoc iter nullus suscipiam, inquit Oddus, et vatis istius huc adventum mihi fore ingratissimum declaro. At tu ito, Asmunde, inquit Ingjaldus, in te enim mihi arbitrium est. Cui Oddus: itaque rem aliquam faciam, quæ tibi non placeat magis, quam mihi hoc nunc placet. Jam Asmundus proficiscitur, vatemque eò invitat. Illa venturam

1) Ekkja, rédua, E.
2) viða um landi, er þann þu henni til, passim, a rusticis tretata, add. S.

3) ór abra luil, sìre de oliis rebus, add. S.

4) xxx manna, triginta hominum, add. S.
5) þat var raddilð mikil, þvist þar skyldi vera kveðandi mikil sem hon var, hi órte cantandi præcellabant, nam ubi morabatur multum cantari mos ferebat, S.

6) vid enn flima manu, quuntur viris stipatus, S.

a) Grim lodinkinn et sa femme Lophœna partirent, se-
lon la saga, de leur demeure dans l'île de Rafnista qui fais-
sait partie du Halogaland, pour aller visiter Vikin. Chemin
faisant Lophœna donna le jour à un fils qui reçut le nom
d'Odd; ce fut à Beruriðr que ce fait eut lieu. L'éducation

de l'enfant fut confiée à un homme nommé Ingiald qui y
était domicilié et qui l'éleva à côté de son propre fils As-
mund. Trois jours après la naissance de l'enfant, les parents
continuèrent la route pour se rendre à Vikin, d'où ils s'en
retournèrent ensuite dans leurs foyers.

94

EXTRAIT D'ÖRVARODDSSAGA.

gekk mót henni [með öllum sínum mönnum¹, ok
bauð henni í skála². [þau bjuggust svá við, at
seiðr skyldi fram fara um nóttaína eptir; ok er menn
voru mettir, fóru þeir at sofa, en völva fór til
náttfars³ seiðs⁴ með sitt lið⁵; en Íngjaldr kom
til hennar um morguninn, ok spurði, hversu at
hefði borit um seiðinn; þat ætla ek, sagði hon,
at ek hafa vís orðit þess, sem þær vilit vita; þá
skal skipa mönnum í sæti, sagði Íngjaldr, ok hafa
af þær fréttir. Íngjaldr [gekk fyrstr manna fyrir
hana⁶; þat er vel, Íngjaldr! sagði hon, at þú ert
hèr kominn, þat kann ek þær at segja, at þú skalt
búa hèr til elli með mikilli sæmd ok virðingu, ok
má þat vera mikill fagnaðr öllum vinum þínum.
þá gekk Íngjaldr burt, en Ásmundr þángat; vel
er þat, sagði Heiðr, at þú ert hèr kominn, Ás-
mundr! þvíat þinn vegr ok virðing ferr víða um heim-

inn, en ekki muntu við aldr togast, en þikkja þar
[góðr drengr ok mikill kappi⁷, sem þú ert. Síðan
gekk Ásmundr til sætis sínus, en alþýða fór til
seiðkonunnar, ok sagði hon hverjum þat sem fyri
var lagit, ok una þeir allir vel við sinn hlut. [Síðan
sagði hon um vetrarfar ok marga aðra þá bluti, er
menn vissu eigi áðr. Íngjaldr þakkar henni sínar
spásögur⁸. Hvert hafa nú allir híngat farit, þeir
sem innan hírðar⁹ eru? sagði hon; ek ætla nú
farit hafa [nær alla¹⁰, sagði Íngjaldr. Hvat liggir
þar í öðrum bekkinum¹¹? sagði völvan; feldr nokkr
liggr þar, sagði Íngjaldr. Mér þikir sem hræfst
stundum, er ek lít til, sagði hon. Þá settist sá upp,
er þar hafði legit, ok tók til orða ok mætti: þat
er rètt, sem þær sýnist, at þetta er maðr, ok þar
sá maðr, at þat vill at þú þegir sem skjótast, ok
fleiprir eigi um mitt ráð, þvíat ek tríi eigi því

polliceri. Advenientem cum toto comitatu Ingjaldus obviam progressus cum omnibus suis invitat in
coenaculum. Illa cum suis ad incantationem nocte proxime insequenti peragendam res suas comparat.
Domestici, ubi cibum sumserant, cubitum iverunt, fatidica vero cum suo comitatu ad incantationem
nocturnam accessit. Quam proximo mane quum adiisset Ingjaldus, atque interrogaret, ut se deditis
incantatio, illa: credo, inquit, me earum rerum, quas scire velitis, factam esse certiorem. Itaque familia
per sedes disponenda, ait Ingjaldus, ut te de rebus futuris consulat. Ingjaldo, primo omnium ad eam
accedenti: bene est, Ingjalde, inquit, quod huc ades; id tibi dicere habeo, quod hoc loco magno cum
honore et gloria habitabis, id quod magnum gaudium afferat omnibus amicis tuis necesse est. Tum
digrediente Ingjaldo, Asmundus eodem se confert: bene est, inquit Heida, quod huc venisti, Asmunde;
tua enim gloria tuosque honos multa loca terrarum pervagabitur; tu quidem ætatem provectiorem non
attinges, verum enim vero quo loco versaberis, eo loco vir fortis et magnus athleta æstimaberis; post
hæc Asmundus ad sedem suam recessit, cetera vero familia ad vatem consulendam accessit, quorum
singulis ea, quæ prædestinata cuique erant, prædixit, omnibus sorte sua bene acquiescentibus. Ea deinde
futurum insequentis hiemis statum multasque alias res, quas homines antea ignorabant, significavit.
Ingjaldus ei pro editis vaticiniis gratias agere. Illa: an jam omnes huc adfuerunt, inquit, qui intra fami-
liam sunt? Ego vero omnes fere adfuisse opinor, inquit Ingjaldus. Quid istic jacet in scamno altero?
interrogat vates. Pallium nescio quod, inquit Ingjaldus. At mibi eò oculos convertenti jam jamque
motitari videtur nescio quid. Interea is, qui eo loco jacuerat, surrexit, sermonemque orsus: rectè vides,
inquit, hunc hominem esse, et quidem eum, qui te quam primum tacere, neque de meis fatis vana verba

1) a [ með fjölmænti, cum magno comitatu, S.
2) ok efnast þar veizl� fogur: öddr var í litillt stofu, ok vildi ekki ganga í sýn við Heiði ok eigi
samneysa henni, conيرium splendidium ibi paratur: Öddus in paruo concilari se continuebat, et neque lliedæ in conspectum renire, neque cum ea com-
munera mensam adire voluit, add. S.
3) nátt, in Á fere delritum; abest in B,D,E,M.
4) seiðishus, domunculam incantatoriam, D.
5) a [ Íngjaldr
ok völvan ætluð til seidar mikilis um nótliga, gekk hon þa ut með liði sinu, er áðrit gengu til svefnis, ok eðu seid, Ingjaldus a rates sequenti nocte magnam
incantationem preparant, et domesticis lectum petentibus rates cum suðo estra et incantationem appeditur, S.
6) spakonuna, ratem, B, M, a [:
þuandt spurði þa fyrst um vodrátiu ok vetr, ok sagði hon slíkt er hann spurði; síðan gekk harn fram fyrir hana ok mætti: nu vil ek vita mun fortlog, Aerus
primum de rationibus tempestatum et futurae hiemis interrogari, rates vero quam percontatus est prædrit; deinde coram ea se sisteus, nunc fata mea
scire cupio, inquit, S.
7) a [ drengja kappi, athleta virorum, M. drengja beztr, fortissimus virorum, S.
8) a [ om, S.
9) háss, domum,
B: húrdar januum, D.
10) a [ sjórsamuliga, omnes, S.
11) a [ sýn í skalanum, in altera parve trictini, S.

96

EXTRAIT D'ÖRVARODDSSAGA.

þer at bana verða. Spá þú allra kerlínga örmust
um mitt ráð! sagði Oddr; hann spratt upp við,
er hon mætti þetta, ok rekr sprotann á nasir henni
svá hart, at þegar lá blóð á jörðu. Takit föt mín,
sagði völvan, ok vil ek fara á burt hèðan, þvíat
þess hefi ek hvergi komit fyrir, at menn hafi barit
á mèr. Eigi skaltu þat gjóra, sagði Íngjaldr, þvíat
bætr liggja til alls, ok skaltu hèr vera iij nætr,
ok þiggja góðar gjafir. Hon þá gjafirnar, en burt
fór hon af veizlunni.

3. Eptir þetta bað Oddr Ásmund fara með sér.
þeir taka Faxa, ok slá við hann beizli, ok leiða
hann eptir sér, unst þeir koma í eitt dalverpi; þar
gjóra þeir gróf¹ djúpa, [svá at Oddr komst treg-
liga upp úr², en síðan drepa þeir Faxa þar í ofan,
ok færir Oddr þar svá stóra steina á ofan, ok þeir
Ásmundr, sem þeir gátu mesta, ok bera³ sand hjá
hverjum steini; haug verpa þeir þar af upp, er

Faxi liggir undir; en er þeir höfðu lokit verki sínu,
mætti Oddr: [þat ætla ek at þat láta ek ummælt,
at tróll eiga hlut í, ef Faxi kemst upp, ok þat
hygg ek at⁴ rennt hafa ek nú þeim sköpunum,
at hann⁵ verði mèr at bana...

... Síðan fór Grímr út ok allir þeir sem inni
voru, ok fagna vel Oddi ok Ásmundi; byðr Grímr
þeim inn með sér í skála, ok þat þiggja þeir; en
þegar þeir höfðu niðr sezt, þá spyr्र Oddr at þeim
frændum sínum, Guðmundi ok Sigurði, en þar
var svá frændsemi farit, at Guðmundr var bróðir
Odds, [en sonr Gríms ok Lopthænu⁶, en Sigurðr
var systurson Gríms; þeir voru vænir menn; þeir
liggja hèr nordan undir eyjuni, ok ætla til Bjarma-
lands, sagði Grímr, þá vil ek finna, sagði Oddr;
hitt vil ek, sagði Grímr; at þú sèrt hèr í vetr;
fara verðr nú fyrst, sagði Oddr, ok hitta þá; ok
þá fór Grímr með honum, til þess er þeir koma

moriendum tibi sit; stat hoc loco ad præsepia equus, bene jubatus, colore cinereo: caput hujus Faxii
(jubati) exitio tibi erit. Hic Oddus: tu omnium vetularum infelicissima meis de fatis vaticineris, inquiens,
in verbo exsiliet, et virgam tam vehementer incussit in nasum ejus, ut sanguis extemplo in terram de-
flueret. Colligite impedimenta mea, inquit vates, nam hinc digrediar, nusquam enim antea ea loci
perveni, ubi vapularim. Ne hoc feceris, inquit Ingjaldus, omnia enim satisfaciendo possunt expiari;
quam ob rem tres noctes hoc loco permanea honaque munera accipias; illa munera quidem accepit, a
convivio vero discessit.

3. Post hæc Oddus Asmundum comitari se jussit; prehenso Faxio frenum injiciunt, eumque post
se ducunt, donec perveniunt in valleculam quandam; hie quum fossam depressissent tam altam, ut
Oddus ægre eniti posset, huc interfectum Faxium dejecerunt, ingentesque lapides, quantos potuere maxi-
mos, Oddus et Asmundus eò demiserunt, et unumquemque lapidem arena circumdederunt; eo loco, ubi
subjacebat Faxius, tumulum eduxerunt, quo opere perfecto, Oddus locutus est: equidem contenderim,
gigantibus tribuendum esse, si Faxius emergat, et puto me jam avertisse vaticinium illud, quo ille mihi
exitio fore prædicitur....

a) ... Deinde Grimus cum omnibus, qui intus erant, egressus, Oddum et Asmundum benigne
salutavit; Grimus eos triclinium secum ingredi jubet; accipiunt; qui cum consedissent, Oddus de cog-
natis suis, Gudmundo ac Sigurdo, percontatur; inter eos autem talis intercedebat cognatio, ut Gudmundus
frater esset Oddi, filius vero Grimi et Lopthænæ, Sigurdus autem Grimi ex sorore nepos, quorum uterque
pulchritudine erat conspicuus; sub hac insula ad partem borealem in ancoris stant, inquit Grimus, et in
Bjarmiam cogitant; ego eos convenire volo, inquit Oddus; at ego velim, inquit Grimus, ut hic hiemes;
primo quidem proficisci oportet, inquit Oddus, et eos convenire; itaque Grimus cum eo profectus est,

1) svò, ita, add. S.

2) a f om. M; at næt var tveggja manns vaxta, ut fere duplicem staturæ humæs mensuram equipararet. S.

tutum et, add. S.

3) a f om. S.

4) Faxi, S.

5) a l tveim vetrum Ýngri, biennio natu minor, S.

3) aut ok,

a) Après cet évènement Odd partit avec son frère adoptif
Asmund pour l'ile de Rafnista, afin d'y faire une visite à sa

famille. On lit ici la description de leur arrivée.

EXTRAIT D'ÖRVARODDSSAGA.

97

á norðanverða eyna; þeir liggja þar á ið skipun;
þá lèt Oddr kalla þá á land, frændr sína; þeir
fagna honum vel, ok þegar sem þeir hafa spurt
tiðenda, mætti Oddr: hvert hafi þit för ykkar ætlat?
til Bjarmalands, sagði Guðmundr. Vit Ásmundr
viljum fara ¹ með ykkr, sagði Oddr, en Guðmundr
hafði orð fyri þeim ok mætti: [eigi stendr þannveg
af, Oddr frændi! at þú farir með okkr sumarláng?;
vit höfum nú áðr búna ferð okkra, ok far þú með
okkr at sumri, þángat sem þú villt?! Vel er þat
mælt, sagði Oddr, en vera þiki mèr mega, at ek
fái mèr skip at sumri, ok þurfi ekki at vera ykkar
farþegi. Eigi muntu með okkr fara at sinni, sagði
Guðmundr, ok skildu at því.

4. Nú þiggr Oddr heimboðit fóður sínum,
ok skipar Grímr honum hit næsta sér í öndvegi,
en Ásmundi hjá Oddi, ok var þar uppi öll ölværð³
af Gríms hendi; en þeir Guðmundr ok Sigurðr

lágu þar undir eyjunni hálfan mánuð, svá at þeim
gaf aldri á burt. Þat var á einni nótt, at Guð-
mundr lèt illa í svefni, ok ræddu menn um, at
hann skyldi vekja; Sigurðr sagði at hann skyldi
njóta draums síns. Þá vaknar Guðmundr; hvat
hefði þik dreymt? sagði Sigurðr; mik dreymdi þat,
sagði Guðmundr, at ek þóttumst hér liggja undir
eyjunni, en ek sá uppá eyna, at hvítahjörn lá í
hring um hana, en hér yfir skipunum uppi mættust
döfin⁴ ok höfuðit⁵ dýrsins, en þat var grimmligt,
svá at ek hefi ekki þvílíkt sèt, þvíat fram horfðu
öll hárin eptir dýrinu, ok svá þótti mèr, sem þá
ok þá mundi þat blaupa út á skipin, ok sökkva
þeim báðum, ok þá vaknaða ek; nú skalt ráða
drauminn, sagði hann. Þat ætla ek, sagði Sigurðr.
at hann þurfi litla ráðning, þvíat þar er þèr þótti
bjarndýrit liggja svá grimmligt, at þèr þótti öll
hárin horfa fram á því, ok þú hugðir at þat mundi

donec in borealem insulæ partem pervenerunt; hic duas habentes naves in ancoris stabant; tum Oddus cognatos suos evocari in terram jussit; illi cum benigne salutant, cumque de novis percontati essent, Oddus infit: quo iter vestrum instituistis? In Bjarmiam, inquit Gudmundus. Ego et Asmundus, inquit Oddus, vobiscum proficisci cupimus. Gudmundus, qui suo cognatique nomine responsa dedit, locutus est: haud eo modo, Odde cognate, comparata res est, ut hac æstate nobiscum proficisci tibi liceat; nos enim jam antea iter nostrum comparavimus; age vero, proxima æstate nobis comes esto, quocunque ire volueris. Bene quidem dicis, inquit Oddus, verum putaverim fieri posse, ut æstate proxime sequenti ipse mihi navem comparem, adeoque non necesse mihi fore, ut vecturam a vobis paciscar; in præsenti nobis comes non ibis, inquit Gudmundus; quibus dictis digressi sunt.

4. Jam Oddus oblatum a patre hospitium accipit; et Grimus ei locum proxime se in sede principali designat, Asmundo vero juxta Oddum; ibidemque omnis generis hilaritas a Grimo exhibita est. Interea Gudmundus ac Sigurdus dimidium mensem ad insulam in ancoris stabant, adversis ventis a navigando prohibiti; nocte quadam accidit, ut Gudmundus insomniis agitaretur; et fuerunt, qui hortarentur, ut expergefieret; at Sigurdus permittendum esse dixit, ut somnio suo frueretur. Mox expergefacto Gud-mundo, Sigurdus: quid somniasti? inquit; Gudmundus: id somnium habui, inquit, quod visus mihi sum hanc ad insulam in ancoris stare; in insulam vero convertens oculos, animadverti album ursum, circulo eam circumjacentem, cujus animalis clunis et caput supra navibus inter se occurrebant, qua fera nullam vidi immaniorem, omnes enim pili in toto corpore hujus animalis antrorsum spectabant, et jam jamque in naves excursura et utramque submersura videbatur, cum somno experrectus sum; hoc igitur somnium interpretare, inquit. Tale, puto, somnium, inquit Sigurdus, vix est ut interpretatione egeat; nam quod tibi visus est ursus tam immani specie, ut omnes pili corporis antrorsum spectare tibi

1) rábast, til ferðar, id. S.
2) a [eigi ma nú sva vera; ver erum nu bunir til siglingar, ok ætladlr með saman hæði at mat ok drykk, ok um æðra tuti, ma nú ekki dveljast, at skipta þat öðruvisi; en þú, brobir! skalt fara með oss at sumri, hvert er þú vill halda, nunc non ita cæse potest; nos ad naest-gandum parali sumvi, et viri omnes quod cibum et potum et alia quæcunque dispositis; non igitur morari licet ad hunc ordinem permutandum; sed proxima æstate tu, frater! nos comitubere quocunque colueris, S.
3) aulab (alub), S.
4) sic B: daufn, A: róan, cauda, E: dausina, podez, S.
5) hreif, manus, M.

13

98

EXTRAIT D'ÖRVARODDSSAGA.

sökkva skipunum, þat sè ek glögð, at þat er fylgja
Odds, frænda okkar, ok mun hann vera okkr reið;
ok mun þat vera úlfhugr sá, sem þèr þótti at dýrit
hefði á okkr; ok þat kann ek þèr at segja, at
okkr mun aldri fyrir á burt gefa, en hann ferr með
okkr. Hann mun nú ekki fara vilja, þóat vèr bjóðum
honum, sagði Guðmundr. Hvat skal þá til ráðs
taka? sagði Sigurðr; þat ræð ek, sagði Guðmundr,
at vit gaungum á land upp, ok bjóðum honum
at fara með okkr. En hversu skal þá með fara,
ef hann vill ekki fara; sagði Sigurðr; þá skulu vit
gefa honum annat skipit, ef hann fari eigi, sagði
Guðmundr. Gánga þeir nú á land upp, ok finna
Odd, ok bjóða honum at fara með sèr; hann kvezt
þá víst eigi fara vilja. Vèr viljum nú gefa þèr
annat skipit¹ ok far þú með oss! sagði Guðmundr.
Þá skal ek fara, sagði Oddr, ok em ek nú albúinn.
Þá fylgir Grímr þeim til skips; hèr eru gripir
þeir, er ek vil gefa þèr, Oddr frændi! sagði Grímr,

þat eru þrjár örvar, en þær eiga nafn, ok eru kallaðar
Gusisnautar; hann selr nú Oddi örvarnar; hann
litr á, ok mælti: þetta eru hinar mestu gersimar;
þær voru gulli fiðraðar², ok þær flugu sjálfar af streng
ok á, ok þurfti aldri at leita þeirra; þessar örvar
tók Ketill hængr af Gusi Finnakonungi; þær bíta
allt þat þeim er til vísat, þvíat þær eru dverga
smíði. Aungar gjafir hefi ek þær þegit, sagði Oddr,
at mèr þætti jafnfríðar, ok þakkar haun feðr sínum,
ok skiljast þeir feðgar með vináttu, ok stígr Oddr
á skip, ok ræðir um at þeir muni flyljast undan
eyjunni³, ok taka þeir til segla á skipi Odds, ok
svá gera þeir hvárirtveggju. Nú gaf þeim þegar
byr, ok sigldu í einu norð (fyri Finnmörk⁴, ok
fellir þá af byrinn, ok leggja þar til hafnar, ok voru
þar um nóttina, ok var þar fjöldi gamma á landi
uppi. Um morguninn gánga þeir á land af skipi
Guðmundar, ok renna í hvern gamma, ok ræna
Finnurnar⁵; þær þola þetta illa, ok æpa mjök.

viderentur, navesque submersuro similis appareret, hoc equidem clare perspicio genium esse Oddi, cognati nostri, qui nobis haud dubie iratus est; hoc ipso significari puto lupinum illum animum (hostile illud odium), quo in nos animata tibi fera visa est; et id tibi persuasum habeas velim, nos non ante vento ad navigationem idoneo usuros, quam eum nobis comitem adjungamus; at nunc proficisci recusabit, inquit Gudmundus, etsi a nobis invitetur; quid igitur capiendum consilii est? inquit Sigurdus; auctor sum, inquit Gudmundus, ut in terram egrediamur eque societatem profectionis ultro offeramus; sed quomodo res instituenda est, inquit Sigurdus, si proficisci nolit? tum nos illi alteram navem dabimus, potius quam ut non proficiscatur, inquit Gudmundus. Igitur in terram egrediuntur, Oddum conveniunt, eumque, ut secum proficiscatur, invitant. Quo negante se tum proficisci velle, Gudmundus: nunc volumus tibi alteram navem dono dare, et nobiscum proficiscere! Proficiscar igitur, inquit Oddus, jamque sum omnino paratus. Tum Grimus eos ad navem prosequitur, et: en, Odde cognate, res pretiosæ, inquit, quas dare tibi muneri volo, tres sagittæ, nomine insignitæ, et Guseris peculium appellatæ. Hæc dicens Oddo sagittas tradit, qui inspiciens: hæc pretiosissima cimelia sunt, inquit (erant enim auro plumatae, sponteque sua ex nervo evolabant et in nervum revolabant, ut eas quærere nunquam opus haberes); has sagittas Ketilus hængus Guseri Finnorum regi abstulit; eædem omnia, quò destinantur, feriunt, sunt enim nanorum opus. Oddus: nulla accepi munera, quæ æque pulchra æstimarim, inquiens, patri gratias agit. Pater et filius amicissime digrediuntur. Oddus navem conscendit, et hortatur, ut ab insula evehantur; itaque qui in nave Oddi erant, vela facere incipiunt, et sic utrique faciunt. Ventum secundum extemplo nacti, cursu non intermisso boream versus navigantes Finnmarkiam circumflectunt, eoque, cessante vento, in portum appellunt, ibique pernoctant. Eo loco in continenti multæ erant domunculæ finnicæ. Postero mane Gudmundiani in terram egressi, incursione in singulas domunculas

1) ok alla dhófn, omnibus rebus instructiam, add. S.
2) fjallaðar, E; de sagittis pennatis dici putamus, eujus pennæ aureo fito alligabantur manubrio, id, qu, alibi eðar gulli reyðar, Jónseikingsa, p. 10, Fornm. S. 5,65, unde reyðbónd, ligatura in manubrio sagittæ (Hk. M. Erl. p. 445; Fornm. S. 11, 558; Ol. Tr. S. ed. Hotm. p. 355); sic etiam h. l. codex S: þar voru gulli reyðar.
3) með bál, ænphá, add. S.
4) a | til Finnmerkr, usque ad Finnmarkiam, S.
5) en Fionar vera ekki helma, Finni t zero dona non erant, add. S.

EXTRAIT D'ÖRVARODDSSAGA.

99

þeir ræða um á skipi við Odd, at þeir vili á land
gánga, en hann vill eigi leyfa þat. Þeir Guðmundr
koma nú til skips um kveldit. Oddr mælti: vartu
á land upp? sagði Oddr. Þat varna¹, sagði hann,
ok hefi ek þat svá gjört, at mèr hefir mest gaman
at þótt, at græta² Finnurnar, ok muntu vilja fara
með mèr á morgun? þat ferr fjarrí, sagði Oddr.
[þar liggja þeir ijn nær, ok gefr þeim þá byr³,
ok er ekki fyrir frá þeim sagt, en þeir koma til
Bjarmalands. Þeir hèldu skipum sínum upp í á
þá, er Vína heitir. [Eyjar liggja margar í ánni;
þeir kasta akkerum undir nesi einu, þat gekk af
meginlandi. Þat sjá þeir tíðenda á land upp, at
menn koma af skógi fram, ok safuast allir í einn
stað. Þá mælti Oddr: hvat ætlar þú, Guðmundr!
at lið þetta berist fyrir á landi? Eigi veit ek þat,

sagði hann, eða hvat ætlar þú, Oddr frændi? Þat
munda ek ætla, sagði hann, at hèr mundi vera
blót mikit eða drukkit erfi; nú muntu, Guðmundr!
gæta skipa, en Ásmundr ok ek munum gánga á
land⁴. En er þeir koma at mörkinni, sáu þeir
skála mikinn; þá var næsta myrkt orðit; þeir gánga
at dyrunum, ok nema þar staðar, ok sjá mörg
tíðendi; mönnum var þar skipat á báða bekki; þat
sáu þeir, at skaptker stóð við dyr utar; svá var
þar bjart, at hvergi bar skugga á, nema þar sem
skaptkerit stóð. Glaumr var þar mikill inn at heyra.
Skilr þú hèr nokkut mál manna? sagði Oddr;
eigi heldr en fuglaklið, sagði Ásmundr; eða þikist
þú nokkut af skilja? eigi er þat stór, sagði Oddr;
þat máttu sjá⁵, at einn maðr skeinkir hèr á báða
bekki, en þat gefr mèr grun um, at hann muni

facta, bona Finnarum diripuerunt; quæ rem ægre ferentes, misere lamentabantur. Oddus compellantibus
suis, ut in terram escenderent, permittere noloit. Vespere Gudmundo cum suis ad navem reverso,
Oddus: tune in terram escendisti? inquit. Cui ille: ego vero, inquit, escendi, et quod maximo mihi
fuit oblectamento, egi, ut Fiunis feminis lacrimas moverem; tu, credo, mecum voles cras egredi; plu-
rimum abest, inquit Oddus. Hic cum tres noctes jacuiscent, tum ventus secundus extitit, nullaque itineris
eorum mentio facta est, priusquam in Bjarmiam pervenerunt. Ostium amnis, qui Vina dicitur, navibus
ingrediuntur, in quo amne multæ jacent insulæ; promontorium aliquod a continenti excurrens subvecti
ancoras jacunt; prospicientes in terram hoc novi conspicantur, homines e silva egredi et in unum locum
congregari. Hic Oddus: quonam puta, Gudmunde, hanc multitudinem in terra occupari? equidem
nescio, inquit, quid vero tu puta, Odde cognate? ille: putaverim, inquit, hoc loco ingens sacrificium
fieri aut convivium exequiale celebrari; jam tu, Gudmunde, naves custodito, ego vero et Asmundus in
terram egrediemur. Qui ad silvam venientes ingentem tabernam vident; tum coelum tenebris admodum
obductum erat; accedunt ad fores, subsistunt, multa nova animadvertunt; eo loco convivæ in utrisque
scamnis erant dispositi; vident craterem in exteriore domo ad fores stantem; domus erat adeo lucida,
ut nulla pars umbra obscuraretur, nisi quo loco crater stabat; magnus strepitus intus exaudiebatur.
Ecquid vocem hominum bic loquentium intelligis? inquit Oddus; non magis quam garritum avium, in-
quit Asmundus; tu vero an aliquid te intelligere puta? haud equidem aliter, inquit Oddus; conspicere
tibi licet unum hominem, utriusque scamni sessoribus vinum infundentem, quem sermone norvegico

1) sic A, B; má segja, E.
2) rwna, spoliare, S.
3) a [ þikki mèr þat engi frami at rena konur, munu þer ok gjòld fyrir taka ybart start, vil ek sigja þegar á morgun; þeir glòra nu svá, nam mihí feminas spoliare míntine honorificum videtur, etenim eos pro hoc opere poenam luetis; ego cras mane discedere evo; quod et faciunt, S.
4) a [ En er þeir voru þar kömniz, fenga landsmeon skjott njón af, voru þá menn sendir til mót við þá, var þá settr fríðr hálfan mennð til kaupstefnu, komn þá landsmenn ofan með allskyns grávoru, fengu menn þar fullendi fjár, allir þeir er nákkvat höfðu at verja. En er sjá stund var liðið, þá var uppsægt fríði; lögðu þeir Oddr þá út í ana um strengi. En er náttá tók, mælti Oddr til sinná manna: hvat viii þér rábá taka? þeir þádu hann rabá; þá skolu við Ásmundr róa til lands ok forvrílast til landsmauna. Svá gjörðu þeir, ok er þeir koma á land, gengu þeir til merkrinnar, Quum tibi ventum est, incolæ de adrentum eorum per speculatores certiores facti, nuntios eos mittunt; tum inducia quatuordecim dierum mercaturæ causa pacis sunt, quo facto incolu amplifarias merces (pelles) griseas asportant, situ ut omnes, qui nonnihil vendere habuerant, satis tuari mereri potuerint. Tempore pacio emenso, pax dissoluta est; tum Oddus et sui naves a terra in flueium commonent et tibi ancoris steterunt. Nunc vero ingruente Oddus ad suos: quid nunc, inquit, consilii capiendum esse vobis videtur? Hi ac consilio ejus commendare. Nos Ásmundus igitur terram pelemus, inquit, de consilii incolarum speculaturi; qui deinde in terram ascendunt et ad saltum progrediuntur, S.
5) igeoque húrdina, per januam, add. M.

13*

100

EXTRAIT D'ÖRVARODDSSAGA.

kunna at tala á norræna túngu; nú mun ek gánga inn, sagði Oddr, ok nema staðar þar, sem mèr þikir vænligast, en þú bíð mín hèr á meðan! Hann gengr nú inn, ok [nemr staðar nær dyrum, til þess at¹ gaungu byrlarans berr þar at; þá finnr byrlarinn eigi fyrir, en hann er þrifinn höndum, ok bregðr Oddr honum yfir höfuð sèr, en hann kvaði við hátt, ok sagði Björmum at tröll haft tekit sik; þeir spretta nú upp, ok taka til hans öðrumegin, en Oddr ber þá með byrlaranum; en svá lauk með þeim, at þeir Oddr ok Ásmundr höfðu með sèr byrlarann, en Bjarmar treystust eigi at ráða út eptir þeim; þeir koma nú til skipa með byrlarann, ok setr Oddr hann í rúm hjá sèr, ok spyrri hann tíðenda, en hann þagði við; [eigi þarftu at þegja, sagði Oddr, þvát ek veit at þú kannt at mæla á norræna túngu² þá mælti byrlarinn: hvers villtu spyrja mik? Oddr mælti³: hve lengi hefir þú hèr verit? [nokkura vetr, sagði hann. Hvern veg hefir þèr þótt? sagði

Oddr; hèr hefi ek svá verit, sagði byrlarinn, at mèr hefir verst þótt. Hvat segir þú til, sagði Oddr, hvat vèr munum þess gjóra, at Björmum þiki verst?⁴ þess er vel spurt, sagði hann; haugr stendr upp með ánni [Vínu, hann er gjórr af ij hlut-um, silfri ok moldu⁵, þángat skal bera gaupnir silfrs eptir hvern mann þann, sem ferr af heiminum, ok svá er hann kemr í heiminn, ok [jafnmikla mold⁶; [þat munu þèr svá gjóra, at Björmum mun verst þikja, ef þèr farit til haugsins, ok berit fèit í burt þaðan⁷. Oddr kallar nú á þá Guðmund ok Sigurð, ok mælti: þit skulut fara ok skipverjar ykkrir til haugsins eptir tilvísan byrlarans; þeir búast nú til ferðar, ok gánga á land upp, en Oddr er eptir ok gætir skipa, ok byrlarinn hjá honum.

5. Þeir fara nú þartil er þeir koma at haug-
inum, ok binda sèr byrðar, fyrí því at þar skorti
ekki fè; en er þeir voru búnir, fara þeir til skipa.
Oddr spurði, hversu farit hefði, en þeir lètu vel

loqui posse, mihi suspicio est; intrabo igitur, inquit Oddus, et quo loco commodissimum mihi videbitur
subsistam, tu vero me interea hoc loco præstolare. Igitur intrat et prope fores subsistit, donec evenit, ut
pocillator eo transiret, qui nihil ante animadvertit, quam manibus prehensus et ab Oddo supra caput
libratus esset, alta voce exclamans et Bjarmis significans, se raptum a gigantibus esse; igitur exsiliunt
et hominem ex altera parte arripiunt, Oddus vero eos pincernà percutit, et sic tandem exiit res inter
eos, ut Oddus et Asmundus pincernam secum abducerent, Bjarmis eos persequi non audentibus. Sic
pincernam ad naves abducunt, qui ab Oddo in sedili juxta ipsum collocatus et de novis interrogatus,
tacuit; non est, quod taceas, inquit Oddus, scio enim te sermone norvegico loqui posse. Tum pincerna:
quid me interrogare vis? Oddus: quamdiu hic fuisti? aliquot hiemes, inquit. Quomodo sorte tua con-
tentus fuisti? inquit Oddus; hic ita fui, ait pincerna, ut pessime acquieverim. Quid nobis faciendum
esse judicas, inquit Oddus, quod Bjarmis ægerrimè sit? bene interrogas, inquit; in superiori ripa fluvii
Vinæ stat tumulus, qui duabus partibus constat, argento et terra; huc enim, quisquis e vita decesserit,
item si quis in lucem editus fuerit, manus argento plenæ et tantundem pulveris terrestris comportanda
sunt; hoc ita facietis, ut Bjarmis futurum ægerrime sit, si accedetis ad tumulum et pecunias inde au-
feretis. Jam Oddus, advocatis Gudmundo ac Sigurdo, loquitur: vos socique vestri navales secundum
indicium a pincerna factum ad tumulum accedite; itaque hi itineri se accingunt et in terram egrediuntur,
Oddo custode navium relicto, et pincerna apud eum remanente.

5. Dein proficiscuntur, donec ad tumulum perveniunt, sarcinas sibi colligunt, nam eo loco pecunia non defuït; quum vero parati erant, redeunt ad naves. Oddo, quomodo res successisset, interrogante,

1) a [ stendr við trapiza, hon stòl ular við dyrrin, þar bar ok helzt skuggaðn a. ad trapesam (craterem) consistit, quæ in exteriòre parte domus prope ad fores stabat; qui locus stium umbra aliquatenus obscurabatur, s. 2) a [ Oddr mælti þa: hèr eru tveir kostir fyrir höndum, at þá svarar mer, þvát ek veit at þá kannt norræna túneu, eda ella skal þik i jara setja. Tum Oddus: duplex: tibi conditio, inquit, proponitur: ut aut mihi respondeas, nam scio te norvegicum linguam callere, aut te compèdibus compressum iri. s. 3) hvertar etnær certa, eda, cujus generis est, aut, add. s. 4) a [ Byrliða sègir, ek hefi hèr nú verit oðo vetr, en ek em norrøn at wit. Oddr mælti: hverti visar þá oss til cefanga? Pincerna: nunc septem hiemes hic mansi, sed genere Norvegus sum. Oddus iterum: quem locum ad acquirendas opes idoneum nobis índicas? s. 5) a [ Rhen (prare), borin saman af moldu ok skirum penninæum, Rhen, humo et pecunia (argenteis) puris congestus, s. 6) a [ gaupnir moldar, manus humi plenas, s. 7) a [ om. s.

EXTRAIT D'ÖRVARODDDSSAGA.

101

yfir, ok sögðu þar eigi skorta fèfung. Nú skulu
þit, sagði Oddr, taka við byrlaranum ok geyma
hann trúliga, fyri því at svá standa augu hans á
land upp, sem honum þiki eigi svá illt med þeim
Björmum, sem hann læt yfir; Oddr fór nú til haugs-
ins, en þeir varðveita skipin, Guðmundr ok Sigurðr;
þeir sitja við ok sælda silfrit, en byrlarinu sitt í
millum þeirra, [ok eigi finna þeir fyrir en hann
hleypr á land upp, ok hafa þeir hans ekki meira¹.
þat er at segja frá þeim Oddi, at þeir koma til
haugsins, þá mætti Oddr: nú skulu vèr búa oss
byrðir, hvern eptir sinn afli², svá at vèr mecum
fulla³ ferð fara. [þá lýsti, er þeir fóru frá haug-
inum; þeir fara þártil at birti, þá stíngr Oddr við
fótum. því ferr þú eigi? sagði Ásmundr; ek sè⁴
mannfjölda mikinn koma fram úr mörkinni⁵, sagði
Oddr. Hvat skal nú ráda taka? sagði Ásmundr;

þeir sjá nú allir mannfjöldann. Eigi er þetta allvel
á komit, sagði Oddr. fyri því at órvarmæli mitt er
at skipum niðri, en nú mun ek snúa aprt at mörk-
inni, ok höggva mér kylfu eina með bastoxi⁶ þessi,
er ek hefi í hendi, en þèr skulut [fara fram⁷ í nes
þat, sem gengr fram í ána; ok svá gjöra þeir, en
er hann kemr aprt, hefir hann stóra kylfu⁸ í hendi.
Hvat ætlar þú, sagði Ásmundr, at gegni um fjöl-
menni þetta? get ek, sagði Oddr, at þeim Guðmundi
muni lauss hafa orðit byrlarinu, ok hafi hann borit
erendi vort til Bjarma⁹, fyri því at mér þótti sem
honum þætti hèr ekki svá illt, sem hann lèt yfir,
skulu vèr nú fylkja lìdi voru yfir þvert nesit; drifr
nú at þeim liðit, ok kennir Oddr þar byrlarann í
ferðar broddi. Oddr kastar orðum á hann ok
mætti: því stýrir þú nú svá hversf¹⁰? byrlarinu
mætti: ek vilda at því hyggja, hvat yðr líkaði bezt.

se bono successu usos ostendunt, ibique prædæ copiam non deesse demonstrant. Jam vos, inquit Oddus,
pincernam recipite et diligenter custodite, ejus enim oculi ita sunt ad terram conversi, ut si ei commo-
ratio apud Bjarmos non tam mala videatur, quam simulat. Sic Oddus ad tumulum proficiscitur; illi,
Gudmundus ac Sigurdus, naves custodiunt; sedent in argento cribrando occupati, medio inter utrumque
sedente pincerna, neque animum advertunt, prius quam hic in terram excurrit, nec amplius ejus facul-
tatem habent. Sed revertamur ad Oddum ac socios; qui quum ad tumulum venerunt, tum Oddus: jam
sarcinas nobis, pro suarum quisque virium mensura, paremus, ita ut pleno gradu ire possimus. Prima
jam luce a tumulo abscedunt; ire pergunt, donec illuxerat dies. Tum Oddus suppresso pede restitit;
quidni pergis? inquit Asmundus; Oddus: magnam video hominum multitudinem e silva emergentem;
Asmundus: quid jam capiendum consilii est? jam cuncti multitudinem hominum conspiciunt; incommo-
dius hoc accidit, inquit Oddus, eò quod pharetra mea infrà in navibus reflecteda est; nunc itaque in silvam
redibo, et hac dlabra, quam manu teneo, clavam mihi cœdam; vos autem in lingulam, quæ procurrit
in annem, procedite. Sic faciunt; ille reversus, magnam manu clavam gestavit. Quid puta, inquit
Asmundus, quæ hujus multitudinis adventus causa sit? Arbitror, ait Oddus, pincernam manibus Gu-
mundi ac socii elapsum certiores fecisse Bjarmos de rebus nostris; nam videbatur mihi, mansionem hoc
loco ei non tam displicere, quantum simulabat; jam aciem nostram per transversam lingulam instruamus.
Jam multitudo undique affluit; hic Oddus pincernam in primore acie agnoscit; quem verbis compelling:
cur viam adeo diversam insistis? inquit; pincerna: volui observare, inquit, quid vobis optime placeret.

1) a [ en er minst von er, bregðr byrlinn við, ok fleygir sér atbyrðis, ok leggast þegar til lands; Guðmundr hleypr upp ok þyrfr eitt snarisspljót, ok skjfir eptir honum, þat kemr í kálfa byrlanum, ok skilr þar med þeim: er byrlinn þvinast a landi ok í skög í, verum minime opinato pincerna repente surgit, in mare desili et terram natando petit. Guðmundus mox hurdle arrepetum jaculatus crus pincernæ rulnerat, nec magis effectit, nam pincerna mox in terram ascendit et in silvam effugit, s. 2) magni, id., s. 3) gilda, magno, s. 4) tiðendi, segir Oddr, þau oss mun óþorf vera; hvat sér þú, segir Ásmundr; ek sè, nora, inquit Oddus, quam nobis sinistre uovurantur; quid rides, inquit Ásmundus; video, add. B, M, a [ þat var í öndverða lísing, er þeir voru búni; foru þeir nú ofan med anni, var þar (elit nes) til annarar handar. Oddr mætti, þá er þeir hófu farit um hrið; hvat sjái þér tiðenda? En ei sjá vèr, segir Ásmundr, óba hvat sér þú? Ek sè þau, segir Oddr, er oss eru óþurf, primo diluculo ad redeundum parati, secundo flumine progrediuntur, ex altero laterem lingulam quandam terræ habentes. Quum ita aliquatenus processissent, Oddus, quid novi videlicet? interrogavit. Nihil videmus, inquit Ásmundus, sed quid tu? Eu, inquit Oddus, video, quæ nobis minus utilia fore puto, s. 5) skög í, id. S. 6) óxi, B, batöxi, M. 7) fera þarhiutinn, res por-tate, M. 8) klumbu, id. M. 9) bajar, domum, M. 10) om. M.

102

EXTRAIT D'ÖRVARODDSSAGA.

Hvert vartu nú farinn? sagði Oddr; á land upp,
sagði hann, at segja Björmum tiltekjur yðar. Hversu
líkar þeim nú þá? sagði Oddr; svá hefi ek nú
túlkat fyrir yðr, sagði hann, at þeir vilja nú eiga
kaupstefnu við yðr. þat vilju vér gjarna, sagði
Oddr, þá vér komum til skipa vorra; eigi þikir
Björmum oflaunat, þóat þeir ráði [at því, at í stað
sè keypt¹]. Hverju skulu vér kaupa? sagði Oddr;
þeir vilja kaupa við yðr vopnum, [ok gefa silfrvopn
ímót járnvopnum²]. Eigi vilju vér þat kaup, sagði
Oddr; þá munu vér eigast við bardaga, sagði byrl-
arinn. Þér verðit því at ráða, sagði Oddr; þá
segir Oddr liði sinu, at [þeir skyldu fleygja hverjum
útá ána³, sem fælli af liði þeirra⁴, því þeir munu
þegar gjöra fjölkýngi í liði voru, ef þeir (ná) nokkr-
um þeim, sem daudir eru. Síðan tekst með þeim
bardagi, ok gengr Oddr ígegnum fylkíngar, hvar
sem hann kemr at, ok fellir lið af Björmum sem
stráviði⁵, ok var bardagi þeirra bæði hardr ok lángr;

en sá varð endir á sókn þeirra, at Bjarmar flýðu,
en Oddr rekr flóttann, ok snýr sfðan aprtr, ok kannar
lið sitt, ok hafði fátt fallit, en múgi var drepinn af
landsmönnum. Nú skulu vér gjöra [fjárskipti, sagði
Oddr, gjörum oss nú byrðar af sílrfrvopnum⁶; ok
svá gjöra þeir, ok fara síðan til skipa sinna; en
er þeir kvomu þar, voru þau öll íburtu, þikist Oddr
nú sakna vinar í stað. Hvat skal nú til ráða taka?
sagði Ásmundr; tvennu mun þar at skipta, sagði
Oddr; þeir munu hafa lagit skipin í leyni hér undir
eyjunum, elligar hafa þeir brugðizt oss meir, en
vér ætlum; þat mun eigi vera, sagði Ásmundr; ek
mun gjöra tilraun, sagði Oddr; hann gekk til skógar,
ok tendrar eld uppi í einu stóru trè; þat logar snart,
svá at loginn stendr í lopt upp. Þessu næst sáu
þeir, at [skipin fara at landi⁷, varð þá fagnafundr
með þeim frændum, ok halda þeir nú burt þaðan
með herfáng sitt, ok er nú ekki sagt af þeirra
ferðum, fyrr en þeir koma við Finnmörk, ok í þat

Quo te jam contuleras? inquit Oddus: in terram, inquit, ut Bjarmos de rebus, quas agere institueratis,
certiores facerem. Quomodo igitur illis hæ placent? inquit Oddus; ille: ita jam causam vestram egi,
ut nunc mercaturam vobiscum facere velint. Nos vero lubenter cupimus, inquit Oddus, quando ad naves
devenegerimus. Haud nimia Bjarmis gratia referri videtur, si ipsorum arbitratu fiat, ut mercatura statim
exerceatur. Quid commutabimus? inquit Oddus; vobiscum arma commutare volunt, et quidem arma
argentea ferreis; eam permutationem nolumus, inquit Oddus; prælium itaque committemus, ait pincerna;
id penes vos sit, inquit Oddus. Tum Oddus suis praecipit, ut quicunque ex eorum copiis cecidisset,
hunc in fluvium projicerent: nam simul atque nacti fuerint mortuorum aliquem, arte magica nostros
fascinabunt; dein prælium inter eos exoritur; Oddus, quaeque accedit, cohortes perrumpit, copiasque
Bjarmorum crudæ instar silvæ sternit; fit pugna acris et diuturna, eo tandem exitu certaminis, ut Bjarmi
fugerent, Oddus fugientes persequeretur. Inde reversus quum copias suas lustraret, paucos suorum
cecidisse, magnam vero multitudinem incolarum interfectam animadvertit. Jam rerum permutationem
faciemus, inquit Oddus, agite, sarcinas nobis ex armis argenteis colligamus. Sic faciunt, et deinde ad
naves suas redeunt; quo quum venissent, universæ discesserant. Quarum amissarum desiderio quum
Oddus caperetur, Asmundus: quid nunc, inquit, capiendum est consilii? hic (ut ajunt) bipartita distri-
butio incidit, inquit Oddus; illi aut naves hic ad insulas loco aliquo occulto constituerunt, aut nos magis,
quam speravimus, fefellerunt; sic se res non dederit, ait Asmundus; faciam periculum, inquit Oddus;
discedit in silvam, ignem in summa arbore quadam celsa accendit; quæ concepto igne flammam celeriter
in sublime emisit. Nec ita multo post naves ad terram allabi conspicantur; cognati iterum convenientes
summa voluptate perfunduntur. Jam inde cum præda sua discedunt, de quorum itinere nulla fit mentio,

1) kaupstefnu, mercatura, M.

2) a [om. S]; segir byrlation, inquit pincerna, B, 3f

3) a [ þér skuldu þeim fylgja til arinnar, ok kasta a út, ad fluvium eos prosequimini, et in aquam projeicite, M

4) voru, nostro, M.

5) sic D: stordri (stord¹) A: tord, M: þákit, B.

6) vopnum í stað sílfres, armis argenti loco, M; a [byrðaskipti: tátum optir moldina, en klyfjam oss með gripum góðum ok vápnumt permutationem sarcinarum: hænum relinquamus, honis cimelits et armis nos oneremus, S.

7) a [batar sveir réru til lands, duas scaphas terram peticere, S.

EXTRAIT D'ÖRVARODDSSAGA.

103

sama lægi, sem þeir höfðu fyrr í verit; en er nátta
tök, vöknuðu þeir við þat, at þeir heyrðu brest
mikinn í loptit upp, svà at slíkan höfðu þeir aldri
fyrr heyrðan. Þá spurði Oddr þá Guðmund ok
Sigurð, ef þeir hefðu nokkut [heyrt sagnir frá slíku¹
fyrr; ok er þeir áttu þetta með sér at ræda, kom
brestr annarr, ok var sá ekki minni; þá kom hínn
þriði, ok var sá mestr. Hvat ætlar þú, Oddr! sagði
Guðmundr, at þetta sæti? Oddr sagði: heyrt hefi
ek sagt frá því, at veðr ij verði senn í loptinu, ok
farist á móti, ok af þeirra samkvomu verði stórir
brestir; nú skulu ver svá við búast, sem veðr nokkut
illt ok mikit muni koma². Nú færðu þeir þver-
gyrðinga á skipin ok aðra þá bluti, er þeir þurftu
til viðbúnaðar, eptir fyrisögn Odds³, ok var þat
allt jafnskjött at þeir höfðu um búizt ok veðrinu laust
á svá illu, at þá rekr undan landi, ok aldri ná

þeir viðfalli⁴, ok urðu einatt í austri at vera; svá
er veðr þetta mikit, at við því þótti búit, at kefja
mundi skipin undir þeim. Þá kallar Guðmundr af
skipi sínu á Odd, ok mælti: hvat skal nú til ráðs
taka? eitt er nú til ráðs, sagði Oddr; hvert er þat?
sagði Guðmundr; taka allt finnskrefti⁵ ok kasta
fyri borð, sagði Oddr; at hverju haldi mun þat
koma þeim? sagði Guðmundr; látum þá sjálfa
Finna sjá fyri því! sagði Oddr. Þetta var gjört,
at þat var allt uppbrotit finnskrefti; þat sjá þeir
þegar, at þat rak með öðru borði fram en öðru
aptr, til þess at þat kemr allt í einn bagga, þá
rekr þat öðfluga ígegn veðrinu, svá at þat er senn
úr augsýn. [Brátt eptir þetta sjá þeir land, en
veðrit hélzt, ok rekr þá at landinu⁶, ok voru þá
farnir flestir at liðsemd, nema þeir frændr ok Ás-
mundr; taka þeir nú land.

ante quam Finnmarkiam attigerunt, in eandem stationem, atque antea fuerant, appulsi. Nocturnis tenebris
obortis somnum excussit auditus in aere ingens fragor, qualem antea nunquam audiverant; hic Oddus
ex Gudmundo et Sigurdo quæsivit, ecquas de tali re antea relationes accepissent; qua de re quum inter
se disputarent, alter accidit fragor, priori non minor; moxque tertius, qui maximus fuit. Quid, Odde,
hujus rei causam esse arbitraris, inquit Gudmundus; Oddus: relatum audivi, inquit, duas simul tempe-
states in aëre oriri, has inter se occurrere, et ab earum conflictu ingentes fragores existere; itaque sic
nos præparemus, ut si aliqua mala et vehemens tempestas oritura sit. Jam, Oddo præciptione, vincula
transversa aliasque res ad præparandum necessarias navibus inducunt. Ut vero primum se præparaverant,
tum simul tam vehemens ingruit tempestatis vis, ut a litore abreptis nulla daretur facultas resistendi,
perpetuoque in sentina haurienda occupati esse cogerentur; tanta erat hujus tempestatis vehementia, ut
parum abesse videturur, quin naves sub iis aquis submergerentur. Tum Gudmundus ex navi sua Oddum
inclamans: quid nunc, inquit, capiendum consilii est? unicum subest consilium, inquit Oddus; quid hoc
est, inquit Gudmundus; Oddus: ut tota præda finnica colligatur et e navibus in mare ejiciatur; Gud-
mundus: cui usui hoc iis esse poterit? id ipsi Finni viderint, ait Oddus. Factum, tota præda finnica
in medium prolata; extemplo animadvertunt, ejectam secundum alterum navis latus propelli, secundum
alterum retro agi, donec omnis in unam sarcinam collecta erat, quo facto adversa tempestate prorsum
ferri tanta celeritate, ut horæ momento e conspectu ablata esset; neque post hæc ita multo terram con-
spiciunt, tempestate vero perseverante deferuntur ad litus; tum plerique, præter cognatos et Asmundum,
ad operam præstandam præ lassitudine erant inutiles; sic ad terram appellunt ⁸.

1) a | sinn slíkt heyri, unquam tale quid nudieissent, M.

2) ok muni Finnar gjörja sér veðr fyrir þat er þeir ræntuð þa, et Finni tempestatem aderensius
eos excitaturi, quoniam eos spoliatis, add. S.
3) síðan heimta þeir upp akkeri sin, dein ancoris sublatis, add. S.
4) viðfalli, td., M.

5) finnkrefti, ubique M.
6) Samdæggris sem þetta var atsjöjer. rýfr þokna, ok kyrir sjálan, ok lílju síðar sjá þeir land, eodem die, quo hæc perfecta sunt,
nebula dirumpitur et mare placidius fit, deinde breri tempora elupso terram vident, S.

a) Odd eut plusieurs démêlés avec les jötuns ou sorciers
qui habitentaient ce pays, et d'après les flèches nommées Gu-
sisnautar dont il se servit au combat, il reçut ici le sur-

nom d'Örvar-Odd (d'ör, gén. örrvar, flèche). Ils s'em-
barquèrent de nouveau, et firent voile pour le Halogaland.
Quand ils arrivèrent enfin chez eux à Rafnista, ils y furent

104

EXTRAIT D'ÖRVARODDSSAGA.

19... Villtu at ek segi þèr, kvað Rauðgrani, hversu Ögmundr er til kominn, ok get ek at þèr þiki þá engi von at hann verði unninn af menskum mönnum, ef þú veizt allan hans uppruna; en þat er þar fyrst af at segja, at Hárekr hét konúngr, er rèð fyri Bjarmalandi, þá er þú fórt þángat herferð, eptir því sem þú veizt, hvern skaða er þú gjörðir þá Bjórmum; en er þú várt íburtu farinn, þóttust Bjarmar hafa raunillt af fengit, ok vildu gjarnan hefna, ef þeir gæti; var þat þá tiltekja þeirra, at þeir fengu eina gýgi undan fossi stórum, galdra fulla ok gjörninga, ok lögðu í sæng hjá Háreki konúngi, ok við henni átti hann son, sá var [vatni ausinn, ok¹ nafn gefit ok kallaðr Ögmundr; flestum menskum mönnum var hann ólíkr þegar á únga aldri, sem von var sakir módernis hans, en faðir hans var þó hinn mesti blótmaðr. Þegar er² Ög-

mundr var þrèvetr, var hann sendr á Finnmörk, ok nam hann þar allskyns galdra ok gjörninga, ok þá er hann var í því fullnuma, fór hann heim til Bjarmalands, var hann þá vij vetra, ok svà stór sem fullrosknir³ menn, ramr at afli ok illr viðr-skiptis; ekki hafði hann batnat yfirlits hjá Finnum-um, þvíat hann var þá bæði svartr ok blár, en hárit sítt ok svart, ok hèkk flóki ofan fyrir augun, þat er topprinn skyldi heita, var hann þá kallaðr Ögmundr flóki; ætluðu Bjarmar þá at senda hann til móts við þik ok at drepa þik; þó þóttust þeir vita, at mikils mundi viðþurfa, aðr en þær yrði í hel komit; var þat þá enn tiltæki þeirra, at þeir lètu seiða at Ögmundi, svá at hann skyldi engi járn bíta atkvæðalaus; þvínæst blótuðu þeir hann, [ok tryldu hann⁴ svá, at hann var aungum menskum manni líkr...

19...³ Vis tibi dicam, inquit Granius rufus, quomodo Ögmundus procreatus sit? tum enim te intellekturum arbitror, nulla in spe esse, ut a viris humana præditis natura superari possit, quum omnem ejus originem cognoveris; primum autem referendum est, quod rex fuit nomine Harekus, qui Bjarmiæ tum imperabat, quum tu expeditionem eò fecisti, tantamque, quantam nosti, cladem Bjarmis attulisti. Digresso te, Bjarmi, sentientes se magna calamitate affectos, ulcisci, si possent, magnopere cupiebant; igitur eo descenderunt, ut gigantem feminam aliquam, incantationibus et veneficiis plenam, ex ingenti aliqua cataracta adducerent et in lecto juxta regem Harekum collocarent; ex hac filium prodiguit, cui aquà lustrato nomen inditum, Ögmundusque appellatus est. Prima jam ætate plerisque hominibus, qui quidem communi natura humana præditi essent, dissimilis fuit; id quod exspectari poterat propter ortum maferum, quum tamen pater ejus cultu sacrificali magnopere deditus esset; statim quum Ögmundus tres annos natus erat, missus est in Finnmarkiam, ubi omnis generis incantationes et veneficia didicit; in quibus edoctus, in Bjarmiam rediit, tum annorum septem, tanta statura, quanta viri ætate maturi, viribus ferox, natura inmanis; neque aspectus faciei ejus apud Finnos pulchrior factus erat, erat enim et ater et lividus, coma promissa et nigra, pilis villosis, loco cirri, ob oculos demissis, tumque appellatus est Ögmundus villus; quem quum Bjarmi adversus te, ad te interficiendum, mittere decrevissent, persvasum habentes, multa opus fore, antequam neci datus esses, porro id ceperunt consilii, ut incantamentis efficiendum curarent, ne qua tela, nisi carminibus devota, ei nocere possent; deinde eum devo tarunt tantoque furore giganteo imbuerunt, ut nulli homini similis esset...

1) a / om. B.

2) *scriptum ed in A.*

3) *fullvaxnir, B.*

4) a / om. B.

accueillis avec de grandes démonstrations de joie, et pendant l'hiver leur retour fut célébré par de nombreux festins. Odd acquit beaucoup de célébrité de ce voyage qu'on regarda comme le plus remarquable qui jusqu'alors eût été entrepris de Norvège. Son renom se répandit jusqu'aux pays étrangers, où en plusieurs endroits on lui demanda : «es-tu cet Odd qui a visité le Bjarmaland».

a) Après que Odd eut conclu le pacte de fraternité avec un nommé Randgrane, il lui dit que c'était son intention

d'aller trouver Ögmund Eythiofsbane, avec qui il avait autrefois eu un combat acharné dans lequel il avait perdu la plupart de ses gens, et encore Thord, son fidèle compagnon d'armes, qui était devenu la victime de la ruse d'Ögmund. C'était surtout cette perte douloureuse qui lui avait inspiré le désir de tirer vengeance de son ennemi. Randgrane lui fit alors connaitre l'origine d'Ögmund afin de lui faire comprendre qu'il aurait affaire à un homme très difficile à vaincre.

EXTRAIT D'ÖRVARODDSSAGA.

105

30. þat hafði borit til tíðinda fyrir vij vetrum,
at konúngr sá, er var austr í Hólmgörðum, hafði
ordít bráðdauðr, en þar brauzt til ríkis ókunnigr
maðr, sá er Kvillanus⁴ heitir, ok varð hann þar
konúngr yfir; þat var nökkut með undarligum hætti,
þvíat hann hafði grímu fyrir andliti, svá aldri sá
hans ásjónu bera; þetta þótti mönnum kynligt; engi
maðr vissi ok ætt hans nè ódaljörð, eigi heldr
hvaðan hann var atkominn; lögðu menn þetta mjök
í umræðu; spyrst þetta víða, ok þetta kemr í Grikk-
land til eyrna Oddi, ok þikir honum undarligt mjök
um þenna mann, at hann skal aldri hafa heyrt hans
getit, svá víða sem hann hafði farit; Oddr stígr þá
á stokk, ok strengir þess heit, at hann skal vís
verða, hvern konúngr er í Görðum austr; ok nökk-
uru síðar safnar hann liði, ok býst heiman; hann
sendir orð Sírni, fóstbróður sínum, ok kom hann
til móts við hann austr fyri Vinnlandi, ok hafði

xxx skipa, en Oddr fimtigi; þeir voru allir vel
búnir at vopnum ok mönnum; þeir halda nú austr
til Hólmgarðs. Garðaríki er svá mikit land, at þat
var þá margra konúnga ríki: Marró² hét konúngr,
hann rèð fyri Móramar³, þat land er í Garðaríki;
Ráðstafra hét [konúngr, Ráðstofa⁴ heitir þar, er hann
rèð fyrir; Eddval hét konúngr, hann rèð fyri því
ríki, er Súrsdal heitir; Hólmgeirr rèt sá konúngr,
er næst Kvillanus rèð fyrir Hólmgarði; Palltes hét
konúngr, hann rèð fyri Þallteskjuborg; Kænmar
hét konúngr, hann rèð fyri Kænugörðum, en þar
bygði fyrst Magok⁵, sonr Japhets Nóasonar⁶; þessir
konúngar allir, sem nú eru nefndir, voru skattgildir
undir Kvillanus konúng. Ok áðr en Oddr kæmi
til Hólmgarðs, þá hafði Kvillanus liðsafnað um hina
næstu iij vetr; þikir mönnum sem hann hafi vitat
fyri þángatkvomu Odds; þar voru allir fyrnefndir
konúngar með honum. Svartr⁷ Geirríðarson var

30. Id novi septem ante annis acciderat, ut rege, qui Holmgardis in oriente imperavit, subita morte
exstincto, vir aliquis ignotus, nomine Kvillanus*, imperium sub potestatem suam redigeret ibique rex
crearetur; mira quodammodo erat hujus viri ratio, vultum obtegente persona, ut nuda facies nunquam
appareret; quæ res insolens hominibus visa; accessit, quod nemo genus ejus aut natale solum, aut unde
advenisset, cognovit; quam ob causam multum hac de re vulgo disputabant. Cujus rei fama late per-
vagata in Græiam ad aures Oddi pervenit, qui quum tot loca peragrando obisset, magna cum capit
hujus viri admiratio, quod nunquam ejus mentionem factam audivisset; itaque Oddus pede trabi im-
presso votum vovit, se, qui Gardis in oriente rex esset, certiorem futurum; et post aliquanto copias
cogit et iter domo comparat; nuncium mittit Sirnio, sodali suo devoto, qui ei ab orientali latere Vendieæ
occurrit cum classe triginta navium, Oddo quinquaginta ducente; hi omnes ab armis et militibus bene
instructi erant, et orientem versus Holmgardum tendunt. Imperium Gardorum in tantum patet, ut eo
tempore multorum regum regna efficeret: Maro nomen fuit regi, Moramari, quæ provincia regni Gar-
dorum est, imperanti; Radstavus dictus est rex, qui provinciæ, Radstovæ dictæ, præfuit; Eddval dictus
est rex, qui regno, dicto Sursdal, imperavit; Holmgeir rex dictus est, qui juxta Kvillanum Holmgardo
præfuit; Palltes nomen fuit regi, Pallteskiæ imperanti; Kænmar dictus est rex, qui Kænugardis præfuit,
ubi Magok, filius Japheti Noachidæ, primus habitavit. Hi omnes reges, qui modò sunt memorati, regi
Kvillano vectigales erant. Et ante quam Oddus Holmgardum pervenit, Kvillanus jam per tres annos
proxime præcedentes delectum habuerat, quippe qui vulgo existimetur Oddi illuc adventum præscisse.
Omnes reges ante memorati ibi cum eo versabantur; adfuit ibidem Svartus Geirrیدæ filius, qui sic ap-

1) Kvillianus, B.
2) Maríó, F.
3) Vuarstlandi, terre Moaris, E.
4) Radstofa, Radsturæ, B.
5) Maæug, D; Mæzot, B.
6) a | annarr
konuner, Radstofa enn þribi, Ódual enn þjörði; Bólmceirr hét sá konúngr, er næstr var ríki Kvillanus, enn fimi; Platal hét hinn ejupi, enn sjúandi hét Kuriel, hann rèð fyri Kænugörðum, alter rex, Radstofn tertius, Ódual quartus; Holmgeir nomen erat regi quinio, qui proximus erat regno Keillani; Platal nomen fuit sexto; septimus dictus est Kuriel, is Kænugardis præfuit, E.
7) scriptum Svartr in A; Sútr, E.

a) Kvillanus dont il est question dans ce chapitre, est
le même Ógmundr Eyðjófsbani qui est mentionné dans
le fragment précédent, mais qui parait ici sous un autre
nom.

14

106

EXTRAIT D'ÖRVARODDSSAGA.

ok þar, hann var svå kallaðr, síðan Ögmundr Ey-
þjófsbani hvarf. Þar var ok mikill herr af Kirjála-
landi¹ ok Rafestalandi, Refalandi, Virlandi², Eist-
landi, Líflandi, Vitlandi³, Cúrlandi, Samlandi⁴,
Ermlandi, ok Púlínalandi. Þetta var svå mikill herr
at eigi mátti hundruðum telja; undruðust menn mjök,
hvat þetta ögrynni hers, er saman var dregit, skyldi.

31... Siglir Oddr nú úr Hrafnistu, ok þarit at
þeir kvomu fyri. Berurjóðr, [en menn ætla, at þat
liggi⁵ á Jáðri⁶; þá bíðr hann lægja seglin; þar
gengr Oddr á land ok lið hans, ok þángat er [bær
Íngjalds⁷ hafði staðit, [ok voru þar þá tóptir vall-
grónar; hann lítr þar yfir⁸, ok mælti síðan: mikit

er slíkt at vita, at bær sá skal allr niðrfallinn, ok
allt aleydt, þat sem hér var fyri; hann gengr nú
þángat⁹, er þeir Ásmundr höfðu átt skotbakka,
og sagði, hverm munr hafi verit með þeim fóst-
bræðrum; hann fylgir þeim ok þángat, er þeir
höfðu á sund farit, ok sagði þeim [þá allt til kenni-
marka. Ok er þeir höfðu sèt þetta¹⁰, þá mælti
hann: nú munu vèr fara ferðar vorrar, [ok tjáir
nú ekki at horfa hér á land upp, en mikit er at
sjá eptir slíku. Nú gánga þeir Oddr ofan, ok var
þar nú hvervetna blásin jörð, er þá var blómgud
vel, er Oddr var þar furr. Ok er þeir gánga ofan,
þá mælti Oddr: þat ætla ek nú, at liðin von sè,

pellatus fuit, ex quo Ögmundus Eythjovi occisor fuerat e conspectu ablatus; aderat et magna hominum
multitudo ex terra Kirialorum, Rafestorum, Revalorum, Virorum, Esthonum, Livonum, Vitorum, Curorum,
Samorum, Ermionum et Polonum; qui tantus erat hominum numerus, ut centuriatim recenseri non posset,
vulgo magnopere mirantibus, quo consilio hæc immensa multitudo contracta esset.

31 *... Oddus e Rafnista solvens eo usque navigavit, donec ad Berurjódrum delati sunt, quod in
Jadare situm esse autumant b; tum vela demitti jubet; hic Oddus ac sui in terram egrediuntur, eoque
veniunt, quo loco villa Ingjaldi steterat; eo tum loco ædificiorum fundamenta viridi cespite erant vestita.
Locum oculis perlustrans infit: sanè magnopere dolendum est, hanc villam funditus esse collapsam,
omniaque, quæ hic erant, penitus esse desolata. Jam eo progreditur, quo loco ipse et Asmundus jacu-
lando certaverant, et, quantum ipse sodalem antecelluisset, demonstravit; comites etiam eo deducit, quo
loco se natando exercuerant. Omnibus signis rerum gestarum commonstratis, quum comites has res
oculis perlustrassent: nunc, inquit, iter nostrum persequemur, neque enim profuerit rerum præteritarum
desiderio tactis ex hoc loco oculos in terræ superiora vertere. Itaque Oddus cum sociis descendit; hic
ubique solum terræ, olim lætis vestitum floribus, vi tempestatum nudatum cespite erat. Inter descen-

1) Kjálkandi, D.
2) Júrlandi, B.
3) Virlandi, rírorum terræ, B; Vinnlandi, Vendorum terræ, E.
4) sic E; Lánlandi, L; Lalandi, B.
5) om.
M; þat liger, jæct, B.
6) a [om. S.
7) a [hóf, Þanum, M.
8) a [om. M.
9) a tertia [þa mælti Oddr. svá mikil forvitni er mer a at sja bar forstra
mins, at vèr verdum at legga seglin ok ganga a land; svå gjörðu þeir. Oddr ok mena hans genen nú þángat sem borina var, ok segir Oddr þeim, hvar hverci
has höfðu staðit; þar var þá hítil þar. Oddr fylleði þeim ok þar til. Tum Oddus: tanta cupiditate ad resendam nutritoris mei rillam trahor, ut tela
demittere et in terram ascendere optem. Quo facto Oddus et sui eo, ubi villu steterat, ambulant, et ubi eo rentum est, Oddus locum, quo domus quænque steterat, ostendit; erat tum sibi exiguæ rílto. Oddus etiam illos eo duxit, S.
10) a [þar allt til, þar var þá vida blæst ok jörvi, er þá voru híðir tagar, omnia (exposuit), tum terra passim arida erat et humo nudata, ubi quondam elici amoens fuerunt, S.

a) Après beaucoup de voyages et de glorieux exploits,
Odd s'était enfin fixé dans le Hunaland (selon le codex S),
ou comme d'autres manuscrits (A, M) le racontent, dans la
Grèce (Griekjariki) ou dans le Gardarike, où, après plusieurs
actions héroïques, il épousa la princesse Silkisif, gille du roi
Herraud, qui était la plus belle femme de tout le pays de
Gardarike et encore de bien d'autres lieux. Après la mort
de Herraud il fut proclamé roi de Gardarike, où il régnait
long temps et eut avec sa femme deux fils nommés Asmund
et Herraud. Quand il fut avancé en âge, il communiqua un
jour à sa femme son projet de faire un voyage dans le Nord
à Rafnista, afin de revoir sa patrie et d'apprendre à qui ses

biens étaient échus. «Il me semble» lui répondit la reine,
«qu'il ne te manque pas de biens, puisque tu possèdes tout
le Gardarike avec souveraineté absolue». Néanmoins il ne
se laissa pas détourner de son plan de voyage. Il se rendit
ainsi à Rafnista en Norvege, et après y avoir fait un séjour
d'un demi mois et avoir distribué son patrimoine, il se
remit en voyage en prenant le chemin du midi.

b) Berurjóðr, maintenant Berliod, v'est pas situé dans
le district même de Jadar (Jæderen), mais dans la partie
de la prévôté du Jæder et des Dalers, à laquelle on a donné
le nom de Dalerne, tout près du port appelé Sogndals-
strand.

EXTRAIT D'ÖRVARODDSSAGA.

107

at spá sú komi fram, er volvan arma spádi mér
fyri laungu; en hvat er þarna, sagði Oddr, hvat
liggr þar? er þat eigi hrosshaus? Já, segja þeir,
ok ákaffiga skininn ok fornligr, hardla mikill ok
allr grár utan. Hvat hyggji þér um, hvort þat mun
hausinn Faxa? Þat varð Oddi fyrir, at hann stakk
til haussins spjótskapti sínú; hann hallaðist við
nökkut svá, en undan honum brúktist ein naðra
ok at Oddi; ormrinn höggr fót hans fyrir ofan
ökla, sváat þegar lýstr í eitri, ok blæs upp allan
fótinn ok þar með lærit¹. Svá tekr Odd fast mein

þetta, at þeir urðu at leiða hann ofan til sjófar²,
ok er Oddr kom þar, [sezt hann niðr, ok mælti:
nú skal skipta liði mínu í helminga, ok skulu sitja
hjá mér xL manna, [ok vil ek yrkja kvæði um æfi
mína³, en aðrir xL skulu gjöra mér steinþró ok
draga þar at við; þar skal leggja í eld ok brenna
upp allt saman, þá er ek em dauðr.

32. [Nú tekr hann til kvæðisins, en hinir til sýslu sinnar, at höggva steinþróna, ok færa at viðinn; en þeir nema kvæðit, er til þess voru ætlaðir⁴...

dendum Oddus locutus est: credo, jam elisam esse spem eventuri vaticinii, in me jam dudum a misera illa fatidica prolati: quid vero istic est, inquit Oddus, quid ibi jacet? nonne caput equi? Enimvero, inquiunt, et quidem vehementer aridum ac vetustum, ingens oppidò, totumque canum extrinsecus. Quid putatis, an istoc fuerit caput Faxii? Hic forte Oddus hastili percutit caput, quo aliquantum inclinato, subtus latens serpens emicuit et in Oddum irruens pedem ejus supra talum percussit, adeo ut veneno infectum totum crus et insuper femur tumore inflaretur. Quo malo Oddus tantopere est affectus, ut eum deducere ad mare cogerentur; quò quum venisset, consedit et locutus est: jam comites mei bifariam dividuntor; quadraginta mihi assidento, carmen de vita mea componenti; reliqui quadraginta loculum lapideum faciunto et ligna advehunto, quæ ligna, me mortuo, subjecto igni concremantor.

32. Jam ille carmen aggreditur; illi opus suum facere incipiunt, loculum lapideum exscindunt, ligna advehunt; hi vero, quibus id datum negotii erat, carmen memoria arripiunt...

10. Vér kaupskipi
kvomum heilu
at þar er Bjarmar
bygðir áttu;
eyddum eldi
ættir ⁵ þeirra,
[unnum löskvan
laðmann tekinn⁶.

11. Hann lèzt seggjum
segja kunna,

10. Nos navem mercatoriam
incolumen eò constituimus,
quo loco Bjarmi
domicilia habuerunt;
igne delevimus
gentes illorum,
pocillatorem illum
nequam vivum cepimus.

11. Ille se simulabat
dicere posse viris,

1) a [ ekki er hér at horfa a, rennt mun þeim oskópum, at ek brenna a Beruðjóðri. Eptir þat snéru þeir ofan, ok urðu fyrir þeim sna hrískjörðr ok biastr i milli, ok er þeir gengna snöðikt, drap Oddr fæti ok laust aframr; hann mælti: hvat illt var þat er ek drap við mínum fæti? hann skaraði til spjótskaptinu, ok sa þeir allir at hrosshans var, ok þegar hrökkvist ormr undan ok at Oddi, ok hjó þegar a fót honum fyrir ofan ökla, ok þar laust þegar verk í með eitri, ok blés allan fotinn ok lærit, non est æc mocus perlustrare; jam hæc mala fata írríta sunt, me Beruríodri igne consumtum tri. Deinde ad naves reversi loca partim fruticibus obitisa, partim arida offendunt; tum illis acceleratis passibus ambulantibus Oddus pede illiso nonnihil corpus incurearet. Tum sile, quid mali, inquit, hoc erat, cui pedem illisi? dein terra manubrio hasta leiter erasa omnes vident hoc calæriam equinam esse, et mox serpens exinde emicanz Oddum aggressus est et pedem supra talum percussit, quem mox reneno infectum dolor corripuit, ita ut pes totus et femur extumesceret, S.
2) strandar, litus, S.
3) a [ om. M; a priore signo [ mælti hann: na skola þær fara ok höggva mér steinþró, en sumir skolu þær síða hjá mér ok rísta eptir kvæði því er ek vil yrkja um athafnir míar ok aví. Eptir þat tekrr hann at yrkja kvæði, en þeir rísta eptir á spéldi, en svá leið at Oddi, sem upp teið a kvæðit, locutus est: nunc isto, et loculum lapideum míki parate, pars vero nostrum mihi assideat, carmen, quod de rita et rebus a me gestis componam, literis commendantes. Deinde carmen componere incipit, illi tabulae ligneaem insculpunt, et quo major pars carminis perfecta erat, eo magis vis estalis Oddum deseruit, S.
4) a [ en þo skal ek aðr yrkja kvæði um mæð mína; síðan tekrr hann til kvæðta, M. qui totum carmen omittit.
5) eiquir, possessiones, opes, S.
6) a [ fengum I. 1. t., nobis capere contigit, B; unnum röskvan raðmann tekinn, strenuum dispensatorum cepimus, E; anz at röskr var raðmær tekinn, donec strenuus d. captus est, S.

14*

EXTRAIT D'ÖRVARODDSSAGA.

109

er hon sagði mèr, vòlvan; nú mun ek leggjast
niðr í steinþróna, ok deyja þar; síðan skuluð þèr
slá at utan eldi ok brenna upp allt saman. Síðan leggst
hann niðr í steinþróna, ok mælti: nú skuluð þèr bera
kveðju mína heim Silkisif ok sonum okkrum ok vinum¹.

1) *a* [ *abest* in S.

a) La saga ajoute ici que quand Odd eut expiré, son
corps fut livré aux flammes et que ses compagnons s'en
retournèrent dans le Gardarike où ils portèrent à Silke-
sif cette nonvelle qui lui causa une vive émotion, et toucha
sensiblement tout le peuple. De réunion avec Harek, son
père nourricier, elle se chargea alors des rênes du gonver-

eventu probabuntur; jam me in loculo lapideo com-
ponam ibique moriar, vos autem igne injecto rogum
accendite totumque comburite. Inde decumbit in
loculo, et loquitur: jam salutem meam Silkisivæ ac
tilii amicisque meis domum perferte¹ª.

nement qu'elle garda jusqu'à ce que les fils d'Odd eussent atteint
l'âge nécessaire pour se mettre à la tête des affaires, ok vardveita
þau land ok þegna, til þess er synir Odds voru til færir
at taka við ríkinu. Nú vóx þar upp sá ættbogi, sem
frá Oddi er kominn í Gardariki, dès lors la race des-
cendant d'Odd s'accrut en puissance dans le Gardarike.

VIII. HERVARARSAGA.

Cette saga remarquable dont nous reproduirons les deux rédactions, est, comme le remarque déjà P.-E. Müller (Sagabibliothek 2, 567), un enchainement prosaïque et en partie une périphrase d'anciens chants héroïques sur des évènements qui se sont passés dans la famille d'Angantyr et de Heidrek, et qui se rattachent au glaive funeste nommé Tyrfling que le nain ou le forgeron mystérieux qui l'avait fabriqué chargea d'une malédiction pour la famille de quiconque en deviendrait le propriétaire. Mais quand Müller, après avoir dit (p. 563) que la malédiction attachée à ce glaive est le lien qui rattache tous ces évènements pour en faire un entier, ajoute que ce lien est purement romantique, c'est-à-dire emprunté aux drames aventureux du moyen âge et non fondé sur des traditions répandues sur les anciens dieux, il se trompe, car la malédiction dont le nain chargea Tyrfling, est un pendant parfait de l'histoire du nain Andvare qui maudit le trésor dont le serpent Fafnir devint plus tard le dépositaire, et pour la possession duquel la guerre éclata entre les Völsungar et les Niflungar (der Nibelungen hort). Il faut convenir que cette malédiction jetée sur le trésor par Andvare, ou, pour mieux dire, que ce trésor maudit est le noeud qui lie ensemble les principaux évènements et en accélére le dénouement dans la série des poèmes de l'Edda qui contiennent l'histoire de Völsungar et de Niflungar. Voilà pourquoi nous prétendons que la saga de Hervör peut en tout être mise en parallèle avec la Völsungasaga. L'un et l'autre nous présentent des enchainements et des périphrases d'anciens poèmes que l'on cite à l'occasion, plus souvent même dans la saga de Hervör que dans l'autre saga (confér. Grönlands hist. Mindesmærker 1, p. 314-315). La forme actuelle sous laquelle nous les connaissons, nous prouve cependant, surtout par les qualités de la composition, qu'elle ne pourra guère remonter au-delà du 13e siècle. Nous citerons en preuve de cette opinion, les allusions fréquentes des deux sagas à l'esprit chevaleresque du moyen âge. Cependant le contenu et la forme antique des poèmes cités suffiraient à prouver ce que nous avons émis sur l'âge du véritable noyau traditionnel, quand même, pour ce qui regarde la Völsungasaga, les anciens chants encore existants ne nous en offraient pas les preuves les plus convaincantes. L'argument à la fois le plus ancien et le plus important qui nous autorise à faire entrer les traditions de Hervör dans la catégorie des sagas héroïques, est celui que nous offre le chant célèbre de l'Edda, connu sous le nom de Hyndluljóð dont nous avons déjà donné un extrait (p. 7-15). Le passage que nous envisageons, traite de la tradition de Tyrfling ou d'Angantyr. La plupart des noms cités nous sont connus d'autre part. Ainsi au 3e chap. de la saga on lit les noms suivants: Brami, Barri, Reytnir ou Reifnir, Tindr (ces quatre

110

HERVARARSAGA.

dans le même ordre), *Bui*, *tveir Haddingjar*. Dans la saga d'Örvarodd, au 14e chap., où Hialmar fait énumération des noms des guerriers appelés *berserkjar*, on lui fait réciter les six lignes suivantes:

Tindr ok Tyrfringr
tveir Haddingjar

þeirs í Bólm austr
bornir voru

Arngríms sínrí
ok Eyfuru.

Le contenu de ces vers s'accordent avec le Hyndluljóð. La relation de Saxon, au 5e livre (ed. de P.-E. Müller p. 248-251), nous offre encore une preuve du grand âge de la tradition ainsi que du rapport qui eut lieu entre les fils d'Arngrim et Hialmar et Örvarodd au combat dans l'île de Samsey. L'auteur nous raconte qu'Arngrim, guerrier suédois (pugil Sueticus), après plusieurs guerres heureuses contre les Biarmes et les Finnois, se maria avec Ófúra, fille du roi Frode, qui lui donna 12 fils, dont voici les noms: *Brander*, *Biarbí*, *Brodder* (peut-être *Brani*, *Barri*, *Brami*), *Hiarrandi* (ce nom répond à *Reytur*), *Tander* (mieux Tindr), *Tirvingar* (ɔ: *Tyrfringr*), *duo Haddingi*, *Hiorthuar* (ɔ: *Hjörvarðr*), *Hiarthuar* (ɔ: *Hervarðr*), *Rani*, *Angantir*. Une expédition maritime les conduisit à l'île de Samsey (Sampso insulam advecti), où ils trouvèrent les vaisseaux de Hialmar et d'Örvarodd dont ils tuèrent Péquipage pendant que les chefs, Hialmar et Örvarodd (Arvaroddus), étaient absents dans la forêt pour y couper un trone d'arbre propre à en faire un gouvernail. Quand les deux chefs revinrent de la forêt, portant sur les épaules le trone grossièrement façonné, ils rencontrèrent les pirates; un combat s'engagea entre eux; Hialmar y périt, mais Örvarodd tua tous les pirates d'un seul coup du trone dont il se servit en guise de massue. Le récit ressemble à peu près à la relation qu'on en lit dans la saga d'Örvarodd qui décrit la rencontre avec les pirates comme un évènement tout-à-fait accidentel. Les fragments des anciens chants cités à cet endroit nous prouvent clairement que la tradition de l'enterrement des frères dans l'île de Samsey, et de la visite qu'y fit Hervör pour ravoir Tyrfring, n'est nullement une pure invention du rédacteur de la saga. Dans les chants en question Hervör invoque et ressuscite même les fils d'Arngrim et d'Eyfura; elle y nomme, outre Angantyr, encore Rane, Hervard et Hiörvard; et Tyrfring y est plusieurs fois nommé homicide de Hialmar. Aussi prétend-on que la tradition d'Örvarodd et des tombeaux des frères existait encore dans l'île de Samsö pendant le 17e siècle (voir Antiquariske Annaler 1, 36-37; Müller, Sagabibliothek 2, 567). Dans les vers très anciens qui chantent le combat en énigmes de Heidrek et de Gest, et dont la forme est en tout semblable aux poèmes de l'Edda, Tyrfring joue encore un rôle, et nommément dans les versets que le copiste de la rédaction étendue à la fin du 15e chap. a transcrits en entier, malgré la périphrase prosaïque dont ils sont suivis. Tyrfring revient enfin dans les couplets qui chantent le combat du jeune Angantyr avec Hlódr. Le tout forme ainsi un ensemble qui met en évidence la liaison étroite des traditions ou des anciens poèmes.

Mais d'un autre côté on rencontre dans les traditions des additions qui y ont évidemment été ajoutées dans le but d'établir une liaison entre elles et les évènements qu'on regardait au 13e siècle comme historiques. Nous regarderons ainsi comme additions les premiers degrés de famille dans les généalogies des personnes agissantes. Le chant qu'on fait chanter à Hervör à la ressuscitation du père, ne remonte que jusqu'à Svafrlame, pour qui les nains forgeaient le glaive nommé Tyrfring. Le père Sigrlame, fils d'Odin, n'y est pas nommé. Il paraît que son nom a été formé par un mélange artificiel de *Sigí*, nom d'un des fils d'Odin, et de la terminaison du nom Svafrlami. On ne pourrait guère ajouter plus de foi à la dérivation prétendue d'Arngrim de Starkad qui appartient à une autre série de traditions, d'autant moins que le nom même de *Bolm*, qui paraît aussi dans la Skálda parmi les noms d'îles, n'est pas reconnu dans le Halogaland tandis que le verset cité de la saga d'Örvarodd le rapporte aux pays situés à l'est (*austr*). La fable de Glæsisvoll avec les deux chefs Geirröd et Godmund, dont l'origine dérive probablement du mythe hyperboréen, était du nombre des fables les plus aimées du moyen âge, ce qui explique pourquoi on la rencontre dans tant d'aventures; néanmoins les

HERVARARSAGA.

111

chants ne nous en disent rien. Nous pouvons donc effacer les noms de Godmund et de Glæsisvoll, et faire ensuite de celui de Hofund, qui signifie aussi chef, le premier degré de cette série de la tradition. En retranchant ainsi tout ce qui rattache la tradition au plus haut Nord, nous sommes renvoyés d'abord aux localités indiquées dans sa partie essentielle, c'est-à-dire à l'île de Samsey et à la Suède désignée par le littoral au nord de la Baltique, puis au continent gothique appelé Reiðgotaland et au Garðaríki. Dans les chants mêmes on rencontre le nom *Gothjóð* et celui de *Gotar*; ces noms répondent entièrement aux noms gothiques *Gutpiuda* et *Gutans*. On y trouve de plus *Danpstaðir* í Arheimum, nommés aussi dans l'Atlakviða de l'ancienne Edda comme appartenant aux Huns; ensuite le *Hánaland* au midi du Gotland dont il est séparé par la forêt de *Myrkviðr* (la forêt noire). Le Garðaríki y est supposé comme pays limitrophe du Reiðgotaland. La citation de tous ces noms semble prouver que la tradition roule sur des évènements de la très haute antiquité ayant eu lieu à l'époque où les Gothes (Austrogothes et Visigothes) dominaient encore les contrées depuis la Baltique jusqu'aux monts Carpathes.

Les évènements que nous rapporte ici la saga nous rappellent surtout la relation du combat des Gépides contre les Gothes, dont Jornandes nous fait mention dans son ouvrage «de rebus geticis» (au ch. 17°): les Gépides étaient jaloux des Gothes à cause de leur succès et de la réputation dont ils jouissaient. *Fastida*, roi des Gépides, qui avait étendu son royaume du côté des embouchures de la Vistule et soumis le peuple des Bourguignons, mit de côté tout égard à l'origine commune, à la fraternité et à l'alliance avec les Gothes, car les Gépides étaient une tribu gothique arrivée plus tard de la Scanzia; ce roi envoya ainsi à *Ostrogotha*, roi des Gothes, des émissaires chargés de se plaindre des bornes étroites du pays des Gépides qui était entouré de montagnes et de forêts épaisses, et de proposer enfin à Ostrogotha deux conditions, ou d'accorder plus d'espace aux Gépides ou de se battre avec eux. Ostrogotha, dont le caractère était ferme et prudent, répondit que quoique une pareille guerre entre des peuples apparentés lui parût détestable, il ne se laisserait jamais persuader à leur céder un seul pouce de terrain. Les Gépides lui déclarèrent alors la guerre. Ostrogotha les recontra près de la ville de *Galtis* (ou *Caltis* d'après une variante) sur les bords de la rivière de *PAucha*. On s'y battit avec acharnement jusqu'à l'entrée de la nuit qui mit fin au combat; les Gépides y avaient perdu tant de monde que Fastida se vit obligé de se sauver à la hâte avec ce qui lui restait de ses combattants, et depuis ce temps la paix des Gothes ne fut point troublée sous le règne d'Ostrogotha. Notre saga nous présente plusieurs rapports de conformité avec ce récit. Selon la tradition, telle que Jornandes nous l'a conservée, les Gépides qui par leur origine étaient alliés aux Gothes, demandèrent à ces derniers des concessions dont le refus alluma une guerre que le roi raisonnable des Gothes déplorait comme un combat entre des parents, et qui fut terminé par une bataille sanglante dans laquelle les agresseurs essuyèrent une défaite complète. Le récit que nous fait Jornandes de ces très anciens faits est extrêmement vague et incertain, pour tout ce qui regarde les lieux, puisqu'il y entremêle des histoires *gétiques* qu'il aurait dû écarter avec grand soin. C'est ainsi qu'il prétend, en confondant les Gothes avec les Daces sous Dercebal, que l'établissement des Gothes dans la Dacie se fit avant le règne de Domitien, quoique ce soit un fait constaté qu'il eut d'abord lieu sous le règne d'Aurélien. Or, comme par conséquent cette détermination du lieu disparait, tout ce qui nous restera alors, c'est que les Gothes, après avoir quitté leurs demeures autour de l'embouchure de la Vistule, qu'envahirent les Gépides, traversèrent une rivière, peut-être la Vistule même, pour aller s'établir plus loin vers l'est. Le nom du roi, *Ostrogotha*, est, comme nous l'indique la composition du mot, une dénomination indéterminée d'un roi quelconque qui a régné sur les Austrogothes. Le nom d'*Ingantyr* ne désigne au fond rien de plus; il ne signifie que le seigneur chéri. Tout comme Ostrogotha Angantyr se plaint du combat entre des frères ou parents; de même que dans le récit de Jornandes, la Hervararsaga laisse aussi à la nuit de mettre fin à la bataille acharnée, avec

112

HERVARARSAGA.

la différence pourtant que la description visiblement exagérée de la saga prolonge la durée du carnage jusqu'à 10 jours. Selon cette dernière source la patrie de Hlöðr qui exigea de partager l'héritage de son demi-frère Angantyr, est le *Humlaland* qui est aussi nommé *Húnaland*; lui-même porte le surnom d'un *Humlungr* ou descendant de *Humle*; son aïeul maternel était Humle, nom qui paraît être patro-nymique et identique avec *Halmal* ou *Hulmul* mentionné par Jornandes (au ch. 15°) qui en fait le grand-père paternel d'*Amala*, aïeul des Austrogothes, quoiqu'il n'y ait nulle raison pour ajouter de l'importance à de pareils rapports généalogiques, puisque les noms de rois empruntés d'anciens poèmes et cités dans ce chapitre, portent l'empreinte évidente de n'être que des noms d'honneur donnés à des princes, ou des noms collectifs de même que tant d'autres noms qu'on lit dans les poèmes et dans le Fundinn Noregr. Le Humlaland était, comme on l'apprend dans la saga, situé au sudouest du Reið-gotaland. Jornandes et la saga s'accordent à placer le champ de bataille sur une rivière, à laquelle Jornandes donne le nom d'*Aucha* qui est évidemment une faute d'écriture au lieu d'*Ahua*, ou en langue gothique *Ahva* dont le mot correspondant dans l'ancien danois ou norrœna est *á*, fleuve, de sorte que ce nom ne semble désigner aucun lieu particulier. Selon la Hervararsaga la patrie d'Angantyr était les *Árheimar* (*i* *Árheimum*) qui signifie précisément le pays du fleuve ou d'Ahva, et dont le mot correspondant en gothique était *Ahrōshāimōs*. Pour le nom de *Galtis* ou *Caltis* cité par Jornandes, il sera difficile d'en indiquer le nom correspondant; cependant il faut bien remarquer que la corruption des noms est extrêmement grande dans les manuscrits comme dans les éditions de Jornandes; aussi se pourrait-il qu'un nom gétique y eût été intercalé. Le nom de *Danpstaðir* qui parait encore dans l'Atlakviða (v. 5°, plus haut p. 35) comme le nom d'un lieu situé dans le royaume d'Atle, roi de Huns, et que Jacques Grimm (Deutsche Mythologie, p. 121), par une conjecture très ingénieuse, met en rapport avec *Tanfa*, *Tanfana*, pourrait aussi fort bien nous rappeler le *Danapris* ou le *Dnepr*. Comme un document remarquable servant à l'appui de l'identité présumée ainsi qu'à la détermination des lieux, nous nommerons le poème de Vidsið du poète ambulant que nous lisons dans le codex exoniensis (édition de Thorpe, p. 318-327) et dans le supplément de l'édition de Beovulf par Kemble. Après avoir dit aux versets 35-38:

Átla veold Húnum,
Eormanric Gotum
Becca Báningum,
Burgendum Gífica.

il dit ensuite à la fin du poème (v. 237-244):

Vulfhere söhte ic and Vyrmhere;
ful oft þar vig ne àlåg,
þonne Hræda here
heardum sveordum
ymb Vistla-vudu
vergan sceoldon,
ealdne édelstöl
Átlan leódum.

Atle regnait sur les Huns,
Jörmunrek sur les Gothes,
Bekke sur les Banings,
Giuke sur les Bourguignons.

Je cherchais Ulfar et Ormar;
souvent le combat ne s'y arréta pas
lorsque l'armée des Hræders
avec les glaives tranchants
devait défendre
la forêt de la Vistule
leur ancienne demeure allodiale
contre le peuple d'Atle.

Selon ce que nous venons de dire, l'expression de peuple d'Atle pourra être entendue à cet endroit comme une simple dénomination poétique des Huns. Le nom *Vyrmhere* répond tout-à-fait à *Ormarr* de la Hervararsaga (ch. 17, 18), tout comme Guðhere, en ancien allem. Gundahari, répond à Gunnarr. Par les Hræders on entend peut-être les Reidgothes qui au v. 114 sont nommés *Hrèdgòtas*, de même que Jörmunrek est nommé *Hrèdrgning* au verset 13°. Dans les lignes citées nous lisons ainsi que les Reidgothes défendirent leur patrie contre les Huns dans une bataille près des forêts de la

HERVARARSAGA.

113

Vistule, et que parmi d'autres guerriers Ormar (Vyrmhere) y prit part. Ce peu de lignes contiennent par conséquent, selon nous, la meilleure liaison entre la relation de Jornandes et celle de la saga; nous y voyons que le fleuve était la Vistule, et que Myrkviðr désigne la forêt de la Vistule dont il est question dans le poème anglosaxon. Il ne sera guère possible de porter plus loin l'essai de déterminer les lieux.

Quand du reste Jornandes ne fait nulle mention de Hlöðr et ne nous raconte rien de la mort du chef ennemi sur le champ de bataille, nous devons regarder cette différence de sa relation comme très peu importante à côté de la grande conformité qu'on y trouve avec la saga sur tous les points essentiels. Nous avons d'autant moins lieu de nous arrêter à la différence en question en nous rappelant combien la tradition chez les anciens Scandinaves mêmes était vague et incertaine. Saxon lui-même en connait la dernière partie comme la première; on ne pourra pas en douter, mais la mention qu'il en fait est extrêmement corrompue et mutilée. Ainsi il nous cite d'abord (ed. de P. E. Müller p. 22) *Humble* et *Lother* comme les fils de Dan qui était selon lui le premier roi des Danois, quoiqu'il soit évident que ces noms ne sont que *Humble* et *Lödr* de la Hervararsaga. Plus loin (p. 234-239) il refère la partie principale de la tradition à Frode III. Les Huns, selon lui, font la guerre à Frode parce que celui-ci a répudié la fille du roi; Frode prend ainsi la place de Heidrek. Dans le récit de Saxon Érik l'éloquent prononce devant Frode les mêmes vers que Gissur le vieux récite dans la Hervararsaga devant Angantyr (ch. 18, conférez Saxon, p. 237). Il fait à peu près la même description de la force de l'armée des Huns. L'expression *deseruit eum Uygerus vates* nous rappelle certainement les termes de la Hervararsaga « *gramr er ydr Óðinn*», car Ygg et Odin ne sont que de différents noms de la même personne. Enfin la description de la défaite, selon laquelle 3 rivières russes interrompirent leur cours, s'accorde assez bien avec ce que nous en raconte la Hervararsaga. Quand Saxon donne au roi des Huns le nom de *Hun*, on n'y doit voir autre chose qu'une dénomination ethnographique à l'instar des noms de *Humble* et d'Ostrogotha. Le personnage mystérieux de *Gestr blindi* reparait même plus loin dans Saxon (p. 242), sous d'autres rapports comme *Gestiblindus Gothorum rex*. Aussi selon cet auteur est il provoqué à soutenir un combat, non en paroles mais aux armes tranchantes, et un autre qui n'est pourtant pas ici Odin, se présente pour prendre sa place. Mais ce n'est que long temps après (p. 249 sq.) qu'il est fait mention d'Arngrim et d'Eyfura avec leurs fils, et du combat entre les fils d'Arngrim et Hialmar et Örvarodd, évènements qui dans la Hervararsaga précédent toute l'histoire de la bataille contre les Huns. Il n'y a d'ailleurs entre cette histoire et le reste aucune autre liaison que le rapport de famille d'Eyfura dont il fait la fille de Frode, tandis que, pour répondre tout-à-fait à Heidrek, elle en devrait être sa grande aieule. Nous pourrons donc tout bonnement, sans craindre d'aller trop loin, nous permettre de faire subir aux traditions les accommodations indiquées plus haut, car déjà dans les temps les plus reculés elles ont été horriblement mutilées. Aussi mérite-t-il d'être remarqué que dans l'une des énigmes de Gest on fait mention du minéral nommé *hrafntinna*, qui désigne l'obsidienne. Quoiqu'il soit possible, peut-être même probable, que dans le cours du temps, même d'assez bonne heure, plusieurs énigmes aient été intercalées dans le texte surtout en Norvège ou en Islande, on ne pourra nier non plus que cette énigme n'ait appartenu à la partie primitive du poème, ce que plusieurs considérations semblent même prouver. Dans cette dernière supposition l'existence de cette énigme nous renvoie principalement aux contrées des Carpathes qui sont, comme on le sait, le seul lieu où l'on rencontre l'obsidienne au nord des Alpes en Europe, circonstance de plus qui nous porte à chercher la scène des exploits de Heidrek et d'Angantyr entre la Vistule et le Dnieper. Si donc toutes les circonstances se réunissent pour nous prouver que ces poèmes traditionnels tirent leur origine des Gothes, nous ne sommes pas loin de nous voir à même d'établir la conclusion, que ces anciens poèmes ne sont que des espèces de traditions ou de périphrases des poèmes de l'antiquité (antiquæ)

15

114

HERVARARSAGA.

f'abulæ) dont Jornandes fait mention dans son histoire remarquable des Gothes. La locution dont se sert Angantyr, au chap. 16e, en adressant la parole à Hlúðr: „stólf hundruð gef ek þér skálka”, semble aussi trahir une traduction de la langue gothique, car le mot skálkr, qui en gothique (skalks) est le nom usité d'un valet, s'emploie au contraire fort rarement dans ce sens dans notre ancienne langue, de sorte qu'il ne parait avoir été choisi dans cette endroit que parce que le texte original le présenta au traducteur.

Les scrupules que la langue un peu moderne de cette saga a fait naître à plusieurs archéologues, entre autres à P.-E. Müller, de manière à leur faire supposer qu'on n'y retrouve qu'une composition poétique assez jeune, ne proviennent que de la plus prolixe de ses rédactions. On possède de cette saga au moins deux rédactions qui diffèrent beaucoup entre elles. La plus ancienne qui est en même temps la meilleure, se distingue par la pureté du style et de l'orthographe qu'on peut presque regarder comme classiques. Ou la trouve dans la collection arné-magnéenne au n° 544 in-4¹º (II). Ce qui y ajoute un intérêt tout particulier, c'est qu'elle est écrite de la propre main du savant Hauk Erlendson, juge supérieur d'une partie de l'Islande, et que les lettres en ont tout-à-fait les mêmes formes que celles d'un document écrit par cet homme célèbre en 1302. Cette circonstance détruit entièrement les scrupules en question, car elle suppose évidemment que la composition de la saga est d'un âge bien plus ancien, peut-être même de cent ans. Ce qui est à plaindre, c'est que cette rédaction est défec-tuense, et qu'elle se termine précisément par le commencement du combat en énigmes qui est ici ra-conté en prose. En faisant part de cette saga à nos lecteurs, nous en reproduirons d'abord la rédaction due à Hauk Erlendson, et ensuite la rédaction plus étendue dont le langage et les embellissements portent l'empreinte d'un âge bien plus récent, mais la saga y est achevée et tout le combat en énigmes raconté en entier. Les manuscrits faits d'après la dernière rédaction se divisent en deux classes. Les uns nous présentent les énigmes entièrement versifiés, pour les demandes comme pour les réponses; les autres n'ont que les demandes en vers, tandis que les réponses en sont en prose. L'ancienne édition de la saga, publiée à Copenhague en 1785, a été faite sur un manuscrit de la première classe (E), dont Erichson, conseiller des conférences, était alors le propriétaire; ce manuscrit s'est malheureusement perdu, ce qui nous a forcés de recourir à l'édition mentionnée pour les énigmes. Le manuscrit principal dont nous nous sommes servis est le n° 345 in-4¹º (A), écrit en 1684, et dont l'orthographe est très vicieuse. Dans le manuscrit en parchemin n° 2845 in 4¹º (M) que possède la bibliothèque royale, on trouve aussi la saga de Hervör, mais elle finit déjà au 16e chap., et l'introduction n'en est qu'en abrégé. Un manuscrit, n° 192 in-fol. (J), écrit par le prêtre Jon Erlendson de Villingaholt, copiste ordinaire de l'évêque Bryniulf Sveinson, ne parait nous offrir qu'une fusion arbitraire des manuscrits marqués A et M.

La première édition de la saga a été faite à Upsala, 1672, in-fol. par Vêrelius (Γ). Cette édition est accompagnée d'une traduction suédoise et d'une foule de notes, mais du reste vicieuse et sans critique. La 2e édition en a été faite à Copenhague, 1785, in 4to, par Stephan Biörnson, aux frais de P. F. Suhm; quoique cette édition qui est accompagnée d'une traduction latine, soit préférable à la première, elle a encore été faite avec fort peu de critique. Dans les Fornaldar Sögur Nordrlanda 1, p. 409-533, C. C. Rafałn a publié séparément les deux rédactions de la saga d'après les manuscrits mentionnés, et dans les Nordiske Fortids-Sagaer il en a donné une traduction danoise. Une traduction libre en a été faite en allemand par Gräter dans le Bragur 1,2,7 vol., sous le titre de Tyrûng oder das Zwergengeschmeide. La partie des poèmes qui traite de la conjuration de Hervör sur la tombe d'Angantyr a déjà été imprimée dans le Thesaurus linguarum septentrionalium par Hickes 1 vol. p. 193-195, et traduite ensuite en allemand par Herder (daus ses Volkslieder p. 156, Werke zur schönen Literatur 8 b. p. 407-412). Le comte Gräberg de Hemsö l'a traduite en italien dans Su gli Scaldi p. 191 sq. Un fragment en a aussi été traduit en français par Noël dans le Magasin encyclopédique 1800, p. 533 sq.

SAGA HEIDREKS KONÚNS ENS VITRA.

115

HÈR HEFR UPP SÖGU HEIDREKS KONÚNGS ENS VITRA.

1. Svá er sagt á fyrndinni var kallat Jötun-
heimar norðr í Finnmörk, en Ymisland fyrir sunnan
ok millim Hálogalands; þar bygðu þá risar viða,
en sumir voru hálfrisar; var þá mikit sambland
þjóðanna, þvíat risar fengu kvenna af Ymislandi.
Guðmundr hét konúngr í Jötunheimum, hann var
blótmaðr mikill, bór hans hét á Grund en héraðit
á Glasisvöllum, hann var vitr ok ríkr; hann ok menn
hans lífðu marga mannsaldra, ok því trúa heiðnir
menn at í hans ríki sè Údáins-akr, en hvern er
þar kemr hverfr af sótt ok elli ok má eigi deyja.
Eptir dauða Guðmundar blótuðu menn hann ok
kólluðu hann goð sitt; hans sun hét Höfundr, hann
var bæði forspár ok spakr at viti, ok var dómandi
allra mála yfir þeim ríkjum, er þar voru í nánd;
hann domdi aldri rángan dóm, ok engi þorði at
rjúfa hans dóma. Maðr hét Hergrímr¹, hann var risi
ok bergbúi; hann nam af Ymislandi Ámu² Ymis-

dóttur ok fékk síðan; þeirra sun var Hergrímr
hálfröll; hann nam af Jötunheimum Ógn Álfasprengi
ok fékk síðan; Grímr hét sun þeirra. Hana hafði
fest Starkaðr Áludrengr, hann hafði viij hendr, hann
var farinn norðr um Elivága, ok var hon þá brott
tekin; en er hann kom heim, þá drap hann Her-
grím í hólmgöngu; Ógn lagði sik sverði ígegnum,
ok vildi eigi giftast Starkaði. Eptir þat nam Stark-
aðr Álfhildi, dóttur Álfis konungs or Álfheimum,
en þórr drap Starkað. Fór þá Álfhildr til frænda
sinna, ok var Grímr með henni, þartil er hann fór
í hernað, ok varð enn mesti³ hermaðr; hann fékk
Baugeiðar, dóttur Starkaðar Áludrengs; hann fékk
sér bústað í ey þeirri á Hálogalandi, er Bólm heitir,
hann var kallaðr Eygrímr bólmr. Sun þeirra
Baugeiðar hét Arngrímr berserkr, er síðan hjó í
Bólm, ok var enn ágætasti maðr.

HIC INCIPIT HISTORIA REGIS HEIDREKI SAPIENTIS.

1. Traditum est, regionem Finnmarkiæ versus boream Jötunheimos, meridiem autem versus, hos inter et Halogiam, Ymislandiam antiquitus appellatam esse; ibi tum multis locis gigantes, partim vero semigigantes habitabant; quo tempore, gigantibus uxores ex Ymislandia ducentibus, magna extitit gentium commixtio. Gudmundus nomen fuit regi in Jötunheimis, idololatriæ studiosissimo; sedes ejus vocabatur Grunda, territorium vero Glasisvalli; idem sapiens erat et potens; ille civesque sui multas hominum ætates vixerunt, et credunt homines pagani, in ejus regno esse Agrum Immortalitatis, quo quicunque pervenerit, morbo senectuteque liberatus mori non possit. Gudmundum post mortem homines religiose coluerunt, eumque deum suum appellarunt. Filio ejus nomen erat Hövundus, qui cum et futuri præsagus et sapienti ingenio esset, in regnis vicinis omnes causas suo arbitrio decidebat; is nunquam injutam sententiam tulit, nec ausus est quisquam ejus judicia rescindere. Vir erat, nomine Hergrimus, gigas et monticola; is ex Ymislandia Amam Ymeris filiam rapuit, eamque postea uxorem duxit; eorum filius erat Hergrimus semigigas, ex Jötunheimis Ögnam Alvasprengiam rapuit et post matrimonio secum junxit; horum filio nomen erat Grimus. Illam desponderat Starkadus Aludrengus, qui octo manus habuit, sed interea, cum septemtronem versus trans Elivagos profectus esset, abducta fuerat; ille vero domum reversus, Hergrimum in certamine singulari interfecit; Ógna, quæ Starkado nubere nollet, se ipsa gladio trajecit. Post hæc Starkadus Alvhildam, filiam regis Alvi ex Alvheimis, rapuit, sed Thor Starkadum interfecit. Tum Alvhilda ad cognatos suos rediit, et Grimus apud eam versatus est, donec rei piritææ operam dare coepit, quo facto maximus bellator extitit; ille uxorem duxit Baugeidam, filiam Starkadi Aludrengi, domicilium sibi adquisivit in insula Halogiæ, Bolma dicta, unde Eygrimus bolmus dictus est. Hujus et Baugeidæ filio nomen erat Argrimus athleta, vir inclytissimus, qui postea Bolmæ habitavit.

1) *Membr. h"gutr, ita tamen ut h"gnt legi possit; sed cum obscuram lineam perpendicularem supra g cernere nobis rیدeamur, putamus lectionem verissimam esse Hergrimr, Hergrimus; nam si lectio fuit Hergnit, scribi debuerat Hergnst.*
2) *Membr. scriptit h. l. amv dottor ymis dottor, in qua lectione aut eoz dottor per incuriam librari* *máte repetita est, aut duæ latent lectiones, nempe: Æma, dottor Ymis, et Æmu Ymisdottor.*
3) *scriptum mersit.*

15*

116

SAGA HEIDREKS KONÚNGS ENS VITRA.

2. Konúngr hét Sigrlami, svà er sagt at hann væri sun Óðins; hans sun hét Svafrlami¹, hann tók ríki eptir fóður sinn, hann var enu mesti² hermaðr. Ok einn dag er konúngr reið á veidar, ok hann varð einn sinna manna, sá hann³ einn stein mikinn við sólarsetr, ok þar hjá dverga tvá; konúngr vígði þá utan steins með málasaxi, þeir beiddu fjórlausnar; konúngr mælti: hvat heiti þit? annarr nefndist Dvalinn, en annarr Dulinn. Konúngr mælti: af því at þit eruð allra dverga hagastir, þá skulu þit gera mér sverð, sem bezt kunni þit, hjöltin ok meðal-kaflinn skal vera af gulli, þat skal svà bíta járn sem klæði, ok aldri ryðr á festast; því skal fylgja sigr í orrostum ok einvígjum, hverjum er berr; þessu⁴ játta þeir; konúngr riðr heim. En er stefnu-dagr kemr, þá riðr konúngr til steinsins; eru þá dvergarnir úti, ok fengu konúngi sverðit, ok var eð fríðasta. En er Dvalinn stóð í steinsdurum, þá mælti hann: sverð þitt, Svafrlami! verðr manns

bani hvert sinn er brugðit er, ok með því skulu unnin vera þrjá nfíingsverk, þat skal ok verða þinn bani. Þá hjó konúngr sverðinu til dverganna, lupu þeir í steininn; höggit kom ok í steininn, ok fal báða eggteina, þvíat dyrnar lukust aftr á steininum. Konúngr kallaði sverðit Tyrſing, ok bar hann jamnan síðan í orrostum ok einvígjum, ok hafði jamnan sigr. Konúngr átti dóttur, er hét Eyfura, hon var kvenna vænst ok vitrust. Arngrímr var þá í víking í Austrveg um Bjarmaland; hann herjaði í ríki Svafrlama⁵ konúngs, ok átti orrostu við hann, ok áttust þeir vápnaskipti við, ok hjó konúngr til hans; Arngrímr kom fyri sík skildinum, ok tók af skjald-arsporðinn, ok nam sverðit í jörðu staðar. Þá hjó Arngrímr af konúngi höndina, ok fæll þá niðr Tyrſingr; Arngrímr þreif sverðit Tyrſing ok hjó með konúnginn fyrst ok síðan marga aðra; tók hann þar herfáng mikit, ok flutti brott með sér Eyfuru, konúngsdóttur, ok flutti hann hana heim til bús

2. Rex fuit nomine Sigurlamius, qui filius Odinis fuisse perhibetur; ejus filius vocatus est Sva-
vurlamius, qui patri in regno successit, maximusque bellator fuit. Et aliquo die, cum rex, venatum equo
vectus, solus suorum relictus esset, sub occasum solis saxum aliquod magnum conspexit, duosque nanos
adstantes; hos cum rex extra saxum sica characteribus notata consecrasset, vitæ gratiam pacisci coepe-
runt; quibus rex: quod vobis nomen? alter se Dvalinem, alter Dulinem vocari dixit. Rex: quoniam
omnium nanorum estis artis fabrilis perlitissimi, facitote mihi gladium quam maxime poteritis eximium;
bullæ manubrii et capulus ex auro sunto; tanti acuminis esto, ut tam ferrum, quam vestes dissecare
valeat, nec unquam rubigine tentetur; victoria ei comes esto in præliis et certaminibus singularibus, cui-
cunque gestanti sequax. Illi se facturos pollicentur; rex domum equitat. Cum dies præstituta adesset,
rex ad saxum equitat; nani tum foris constituti regi gladium tradiderunt, qui gladius splendidissimus
erat. Dvalin autem, stans in foribus saxi: tuus, Savaurlami, gladium, quotiescunque vibrabitur, homini
alicui necem afferet, eodem tria nefaria facinora patrabuntur, idemque tuæ necis instrumentum erit.
Tum rex vibrato gladio nanos appetit, illi vero intro in saxum cucurrerunt; ictus quoque in saxum
venit, ita ut utraque extremitas gladii acuminata conderetur, fores enim saxi sponte occludebantur.
Rex hunc gladium, quem Tyrvingum appellavit, semper exinde in præliis et certaminibus singularibus
gestavit, semperque victoriam adeptus est. Rex filiam habebat, nomine Eyfuran, feminarum pulcher-
rimam et sapientissimam. Id temporis Arngrimus piraticam faciebat per Bjarmiam in terris Orientalibus;
ille regnum regis Savaurlamii armis infestavit, et prælium cum ipso commisit; infestis armis inter se
digladiantibus, rex ietum ei gladio intentavit, qui, Arngrimo clypeum objiciente, abscisa extremitate clypei,
in solo impetum stitit; eo momento Arngrimus manum regi gladio præcidit, quo facto decidit Tyrvingus;
quo prehenso, primum regem, dein multos alios obtruncavit; hic magna præda potitus, Eyfuran regis
filiam secum abductit, et domum Bolmam ad villam suam deportavit. Ex ea duodecim filios procreavit:

1) *scriptum Savaurlami, A. I.*

2) merst.

3) hann sa, inrerso ordine, II.

4) þers, þersi, þersa, þersu, in H ubique.

5) em.: Sierlama, H.

117

sínés í Bólm. Hann átti með henni xii syni: Áng-
antýr var ellztr¹, þá Hervárðr, þá Hjörvarðr, Sæm-
íngr ok Rani, Brami, Barri, Reifnir, Tindr² ok
Búi, ok ij Haddingjar³, ok unnu þeir báðir eins
verk, þvíat þeir voru tvíburar ok ýngstir; en Áng-
antýr vann tveggja verk, hann var ok höfði hærri
en aðrir menn; allir voru þeir berserkir ok umfram
aðra menn at afli ok áræði; en þóat þeir fóri í
hernað, þá voru þeir aldri fleiri á skipi en xii
bröðr; þeir fóru viða um lönd at herja ok voru
mjök sigrsælir ok urðu enir frægstu. Ángantýr
hafði Tyrfing, en Sæmingr Mistiltein, Hervárðr
Hrotta+, ok allir höfðu þeir ágæt hólmgöngusverð.
En þat var síðvenja þeirra, þá er þeir voru með
sínun mönnun einum, at þá er þeir fundu at
berserksgángr kom at þeim, fóru þeir á land upp,
ok brutust við skóga eða stóra steina, þvíat þeim
hafði þat orðit, at þeir höfðu drepit menn sína ok roðit
skip sín; stórar sögur fóru af þeim ok mikil frægð.

Angantyr natu erat maximus, tum Hervardus, tum Hjörvardus, Sæmingus et Ranius, Bramius, Barrius, Reifner, Tindus et Buius, duoque Haddingi, qui utrique unius opus faciebant, erant enim gemini et natu minimi; Angantyr vero, qui ceteros homines capite supereminebat, duorum opera absolvit; hi omnes athletæ fuerunt, et ceteros homines magnitudine virium animique audacia superabant; in piraticam excurrentes, nunquam plures una navi erant quam duodecim fratres; multas terras populando peragrabant, in victoriis obtinendis felices erant, et maximam sibi nominis celebritatem comparabant. Angantyr Tyrvingo utebatur, Sæmingus Mistilteine, Hervardus Hrottio: omnes eximios habebant gladios, certaminibus singularibus idoneos. Consvetudo eorum fuit, quando cum suis solis versabantur, quotiescunque animadvertebant se corripi furore athletico, ut in terram egressi cum arboribus et ingentibus lapidibus collutarentur. Usu enim iis venerat, ut suis interfectis proprias naves devastassent; hinc de ipsorum rebus gestis et nominis celebritate ingentes narrationes circumferebantur.

NUNCUPATIO VOTI.

3. Vespere festi cujusdam jolensis, Bolmæ celebrati, Hjörvardus, ut mos tulit, ad poculum Bragi votum vovit, se Ingibjargam, regis Yngvii upsaliensis filiam, virginem omnium danica lingua loquentium formosissimam et sapientissimam, uxorem ducturum, alias occubiturum, nec ullam aliam feminam secum matrimonio juncturum; plura ab iis vota facta non memorantur. Ea vis naturalis Tyrvingo ingenita erat, ut, quotiescunque e vagina educebatur, radii instar, vel in tenebris, fulgeret; eundem calido sanguine humano cruentum oportuit vaginà condi; nullum animans, cui sanguis hoc gladio elicitus flueret, in proximum diem vivebat; idem in omnibus antiquis historiis admodum celebratur. Eadem æstate fratres Upsalos in Svecia profecti, aulam intrarunt coram rege; et Hjörvardus votum a se factum ei exponit, itemque, velle se filiam ejus uxorem ducere; omnes, qui intus erant, auscultabant. Hjörvardus regem successum eorum, quorum causa venissent, decernere jussit. Eo ipso momento progressus Hjalmar ille magnanimus, mensa-

1) *em.; ellðf, H.*

2) *Tinddr, H.*

3) *scriptum Haddingiar.*

4) *membr. Brota habet, sed rectius eide tur Hrotta, a Brotti.*

5) *sic A.*

Ángantýr, H.

6) *scriptum dax.*

7) *ex conjectura; contextus docet h. t. aliquid excidisse in membronia.*

8) *sic t et cet.; nominem loquentis abest in H.*

9) *omem. secundum A et cet; Angantýr, h. t. H.*

HEITSTRENGING.

3. Einn jólaaptan í Bólm þá strengði Hjörvarðr⁵ heit at Bragarfulli, sem síðvenja var til, at hann skyldi eiga dóttur Yngva konungs at Uppsölum, Íngibjörgu, þá mey er fegrst var ok vitrust á danska túnku, eða falla at öðrum kosti, ok eiga enga konu aðra; eigi er sagt af fleirum heitstrengingum þeirra. Sú náttúra fylgði Tyrfingi, at hvert sinn er hann var or slíðrum dreginn, þá lýsti af sem af geisla, þóat myrkt væri, ok hann skyldi slíðra með vörmu mannsblóði; ekki lifði þat ok til annars dags ⁶, er blöddi af honum; hann er mjök frægr í öllum forn- sögum. Þat sumar fóru þeir broðr til Uppsala í Svíaríki, ok gengu inni höllina [fyri konung]⁷, ok segir Hjörvarðr⁸ honum heitstrenging sína, ok þat með at hann vill fá dóttur hans; allir lýddu, er inni voru. Hjörvarðr⁹ bad konung segja, hvert þeirra erindi skyldi vera. Í því stè fram yfir bordit Hjálmarr enn hugum-stóri, ok mælti til konungs:

118

minnist, herra! hversu mikla sömk ek hefir þèr
unnit, síðan ek kom í yðart ríki, ok í mörgum
lífsháska fyrir yðr verit; ok fyri mína þjónustu bíð
ek at þèr giftið mèr dóttur yðra; þikkist ek ok
makligri mína bón at þiggja, en berserkir þessir,
er hverjum manni gera illt. Konúngr hugsar fyri
sér, ok þikkir þetta mikill vandi, hversu þessu skal
svara, svá at minnst vandræði mætti af standa, ok
svaradi um síðir: þat vil ek at Íngibjörg kjósi sér
sjólf mann, hvern hon vill hafa. Hon segir: ef
þèr vilið mik manni gifta, þá vil ek þann eiga,
er mèr er áðr kunnigr at gódum lutum, en eigi
þann er ek hefir ekki af annat en sögur einar, ok
allar illar. Hjörvarðr¹ mætti: ekki vil ek nippast
ordum við þik, þvát ek sér at þú elskar Hjálmar;
en þú, Hjálmarr! kom suðr á Sámsey til hólmgöngu
við mik, ella ver hvers manns niðingr, ef þú kemr
ergi at miðju sumri at ári; Hjálmarr kvað sik ekki
dvelja at berjast. Fóru Arngríms synir heim til
fóður síns, ok sögðu honum svá gert; hann kvezt

ekki fyrr hafa óttast um þá en nú. Voru þeir
heima um vetrinn; ok um várit hjoggust þeir heiman,
ok fara fyrst til Bjartmars jarls, ok tóku þeir þar
veizlu. Ok um kveldit beiddist Ángantýr, at jarl
gifti honum dóttur sína; ok þetta sem annat var
gert eftir þeirra vilja, at brúðlaup var gert; ok
síðan hjoggust Árngríms synir brott. Ok þá nótt²
áðr þeir fara, dreymði Ángantýr draum ok sagði
jarlinum: ek þóttist vera staddr í Sámsey, ok broðr
mínir; þar fundu vèr marga fugla ok drápum alla
er vèr sám; ok síðan þótti mèr sem þeir snèri
annann veg á eyna, ok flugu móti oss³ ernir tveir,
ok gekk ek móti öðrum, ok áttumst vit hart viðr-
skipti saman; ok um síðir settumst vit niðr, ok
vorum til enkis førir; en annarr arinn átti við xi
broðr mína ok vann alla þá; jarl segir: þar var
þèr sýnt fall ríkra manna. Síðan fóru þeir broðr
brott, ok komu til Sámseyjar, ok gengu uppá land
at leita Hjálmars; ok fóru þeirra skipti svá sem
greinir í Örvarodds4sögú, fyrst at þeir komu í

coram adstans regem his compellavit: memento, domine, quantum, ex quo vestrum in regnum veni, hominem tibi conciliaverim, quoque vitæ periculis tua causa expositus fuerim; propter mea in te merita obsecro, ut mihi filiam tuam nuptum des; quam petitionem qui impetrem magis me dignum existimo, quam athletas istos, qui cuique homini male faciunt. Rex, rem animo perpendens, cum perquam difficile esse intelligeret, ita responsum dare, ut quam minima incommoda existerent, tandem respondet: volo, ipsa sibi Ingibjarga eligat virum, quem habere velit. Illa loquitur: si mihi viro nuptum dare vis, ei nubere volo, qui mihi antea de meliore nota cognitus sit, non illi, de quo nihil nisi solam famam, eamque nonnisi sinistram acceperim. Hjörvardus: nolo, inquit, tecum verbis contendere, video enim, te Hjalmarem amare; tu vero, Hjalmar, descendere mecum in arenam ad meridiem in Samseya; quo si media æstate anni proxime insequentis non aderis, a nemine non infamis audito; Hjalmar nihil esse, quod se a certamine retraheret, adseruit. Filii Arngrimi ad patrem reversi, quæ gesta essent, retulerunt; ille se non prius, quam nunc, iis metuisse significavit. Cum hiemem domi transegissent, vere insequenti domo iter pararunt, et primo ad dynastam Bjartmarem se contulerunt, a quo convivio excepti sunt. Atque vespere Angantyr petiit, ut dynasta filiam sibi nuptum daret; qua in re, uti in aliis, voluntati eorum satisfactum est, nuptiæque celebratæ. Quo facto filii Arngrimi se ad abeundum compararunt; eà nocte, antequam abirent, Angantyr somnum vidit, dynastæque retulit: visus mihi sum in Samseya constitutus, et fratres mei; ibi multas aves invenimus, quarum quotquot vidimus, interfecimus; deinde visi mihi sunt illi se in aliam insula partem convertere, ubi duæ aquilæ obviam nobis volarunt; ego adversus alteram progressus sum, egoque et illa aerem inter nos conflictum habuimus, tandemque consedimus, viribus penitus exhausti; altera vero aquila rem cum undecim fratribus meis gerebat, atque devicit omnes; dynasta inquit: ea re tibi causus potentium virorum præmonstratus fuit. Inde digressi fratres in Samseymam venerunt, et in terram ad quærendum Hjalmarem egressi sunt; quorum negotia eum exitum habuerunt,

1) sic 1 et 2: Ángantýr, k. I. II.

2) et, add. H præve

3) scriptum et al. ubique.

4) Örvaröd5, H.

119

Munarvåga, ok drápu þar alla menn af þeim ij
skipum, sem þeir Hjálmarr ok Oddr áttu; ok síðan
fundust þeir uppi á eynni; drap Oddr xi broðr
Ångantýs, en Hjálmarr drap Ångantý, ok dó þar
sjálfr síðan af sárum. Síðan lèt Oddr leggja þá
í stóra hauga alla með öllum sínum vápnum, en
flutti Hjálmar heim til Sviaríkis. Ok þegar Íngi-
björg konúngsdóttir sá lík Hjálmars, þá fèll hon
dauð niðr, ok eru þau heygð bæði saman at Uppsöllum.

## FØDD HERVØR.

4. Úr er þar til at taka at dóttir Bjartmars
jarls fóddi meybarn, ok þótti flestum ráð, at út
veri borit, ok sögðu at eigi mundi konu skap hafa,
ef fóðurfrændum yrði líkt; jarl lèt ausa vatni ok
uppfoða, ok kallaði Hervöru, ok sagði at eigi var
þá aldauða ætt Arngríms suna, ef hon lifði. En er
hon vóx upp, þá var hon fúgr; hon tamdi sik við
skot ok skjöld ok sverð; hon var mikil ok sterk;

ok þegar hon mátti nokkut, gerði hon hvarki illt
en ekki gott¹; ok er henni var þat meinat, þá
ljóp hon út á skóga, ok drap menn til fjár sér;
en er jarl varð þess varr, þá lèt hann taka hana
ok fóra heim, ok var hon þá heima um stund. Hon
kemr at jarli einn dag ok mælti: brott vil ek hèðan,
þvíat ekki fæ ek hèr yndi; litlu síðarr hvarf hon
einsaman með karlmanns búnaði ok vápnum, ok
fór til víktinga, ok var með þeim um stund, ok
nefndist Hjörvarðr; ok litlu síðarr dó höfðingi vík-
inga, ok tók þá Hjörvarðr² forræði liðsins. Ok
eitt sinn er þeir komu til Sámseyjar, gekk Hjörvarðr
á land, ok vildi engi hans manna fylgja honum,
þvíat þeir sögðu þar engum manni duga um nætr
úti at vera. Hjörvarðr kvað vera mikla fèvon í
haugunum, ok fór á land, ok gekk upp á eyna nær
sólarglaðan. Þeir lágu í Munarvågi; þar hitti hon
hjardarsvein einn ok spurði hann tíðinda; hann

qui in historia Oddi sagittarii refertur: primo, quod in Munarvagos delati, ibi omnes propugnatores duarum, quæ Hjalmari et Oddo erant, navium interfecerunt; deinde in ipsa insula congressi sunt, ubi Oddus undecim fratres Angantyris interfecit, Hjalmar prostrato Angantyre ipse vulnèribus mortuus est. Quo facto Oddus eos omnes ingentibus tumulis inferendos cum omnibus armis curavit, Hjalmarem domum in Sveciam transportavit. Ingibjarga regis filia, conspecto funere Hjalmaris, humi collapsa est exanimis, quorum amborum corpora eodem tumulo Upsalis inlata sunt.

## NASCITUR HERVARA.

4. Nunc inde repetendum, quod filia dynastæ Bjartmaris puellam peperit, multis hortantibus, ut exponeretur, dicentibus, ingenio muliebri non usuram, si cognatos paternos indole referret; dynasta infantem aqua lustrandam et educandam curavit, Hervaramque nominavit, dicens, si hæc superstes foret, prosapiam Arngrimi filiorum non penitus intermorituram. Quæ cum adoleverat, formosa fuit; jaculatione, clypeo et gladio se adsvejecit; staturæ viriumque magnitudine excellebat; et simulatque aliquantum robore valebat, quodcunque mali, nihil boni, faciebat; quibus rebus cum prohiberetur, in silvas aufugit, hominesque pecuniae ergo interfecit; quo cognito dynasta eam prehendi domumque reduci jussit; quo facto aliquantum temporis domi manebat. Die quodam accedens ad dynastam, loquitur: discedere hinc cupio, nulli enim rei hoc loco adquiesco; paulo post, virili habitu et armis induta, sola discessit, piratas quosdam adiit, cum his aliquantisper versata est, et se Hjörvardum nominavit; neque multo post, duce piratarum mortuo, Hjörvardus imperium copiarum capessivit. Et aliquando, cum ad Samseyam adpulissent, Hjörvardus in terram egrediebatur, etsi nemo suorum comitari eum vellet, dicentium, nemini homini expedire, eo loco nocturno tempore foris versari. At Hjörvardus magnam in tumuhs esse spem pecuniarum testatus, in terram escendit, et fulgente sub occasum sole in insulam egressus est. Naves in Munarvago constituerant; hic opinionem quendam nacta, de novis percontata est; cui ille: cuin tibi haud

1) emend.; hvarki illt, en gott, A: accipimus 4. l. hvarki aut ut pronomen, id. qu. hvarkl, a hvargi (= hversi), quicunque, aut pro ade., id. qu. hvarstina, omni in re, unquequeque; hæc ratione sumendum erat, post sequ. en in membr. excidiæ ekki, nikl, et eigi, non.
2) Hjörvarðr, H: Hjörvarðr et Hjörvarðr h. l. et infra promiscue usurpantur in H.

SAGA HEÍDREKS KONÚNGS ENS VITRA.

127

verið kvirrir! ekki man svá mikil hefð í mann-
inum, sem þèr ætlið, þvíat þèr vitið ekki, hver
hann er, man þessi kvennaðr yðr dýrkeyptr, aðr
þèr fáið hans líf. Síðan var Hervör¹ lánga stund
í hernaði, ok varð mjök sigrsæl; ok er henni leiddist
þat, fór hon heim til jarls, móðurfóður síns; fór
hon þá fram sem aðrar meyjar, at (hon) vandist
við borða ok hannyrrðir. Þetta spyrr Höfundr, sun
Guðmundar, ok ferr hann ok biðr Hervarar, ok
fær, ok flytr heim. Höfundr var manna vitrastr,
ok svá rëttðomr, at hann hallaði aldri rèttum dómi,
hvárt sem í lut áttu innlenzkir eðr útlenzkir, ok
af hans nafni skyldi sá höfundr heita í hverju ríki,
er mál manna dömdi. þau Hervör áttu íj síni,
hèt annarr Ángantýr², en annarr Heiðrekr, báðir
voru þeir miklir menn ok sterkir, vitrir ok venir.
Ángantýr³ var líkr feðr sínum at skaplyndi, ok
vildi hverjum manni gott; Höfundr unni honum
mikit, ok þarmeð öll alþyða, ok svá mart gott
sem hann gerði, þá gerði Heiðrekr enn fleira illt;

Hervör unni honum mikit; fóstri Heiðreks hèt Gizurr.
Ok einn tíma, er Höfundr gerði veizlu, var öllum
höfdíngjum til boðit í hans ríki utan Heiðreki;
honum líkaði þat illa, ok fór allt at einu, ok kvezt
skyldu gera þeim nokkut illt; ok er hann kom í
höllina, stóð Ángantýr upp móti honum, ok bað
hann sitja hjá sèr. Heiðrekr var ekki kátr; hann
sat lengi um kveldit, síðan Ángantýr var genginn:
hann snèrist þá til þeirra manna, [er hjá honum
sátu, ok kom hann svá ræðu⁴ sinni við þá⁴, at þeir
heituðust við; ok er Ángantýr kom aftr, bað hann
þá þegja. Ok öðru sinni er Ángantýr gekk út,
minnti Heiðrekr þá á sitt mál, ok kom þá svá, at
hvárr sló annann; kom þá enn Ángantýr aftr, ok
sætti þá til morgins. Ok eð þriðja sinn er Áng-
antýr gekk brott, þá mætti Heiðrekr til þess, er
sleginn var, hví hann þyrði eigi at hefna sín; ok
svá kom hans fortala, at sá ljóp upp, er sleginn
var, ok drap félaga sinn; þá kom Ángantýr inn,
ok lèt illa yfir þessu verki. En er Höfundr varð

credo, quantum forte putatis; nescitis enim, qui sit; nam hæc femina magno vobis stabit, antequam
eam vitæ spoliare poteritis. Post hæc Hervara longo tempore in piratica versabatur, magnaque in
victoriis obtinendis felicitate utebatur; quo vitæ genere pertæsa, ad dynastam, avunculum maternum,
rediit, et ceterarum virginum instituta sequens acupictilibus et feminineis artificiis se adsvecit. Quo
cognito Hövundus, filius Gudmundi, profectus Hervaræ nuptias ambit; impetrat, uxorem domum ducit.
Hövundus ceteros homines prudentia superabat, adeoque erat in sententiis ferendis justus, ut a justa
sententia nunquam deflecteret, sive indigenarum, sive peregrinorum res ageretur; unde factum est, ut in
quovis regno is, qui causas hominum dijudicaret, hövundus (auctor) appellaretur. Ille et Hervara duos filios
habuerunt, quorum alteri nomen erat Angantyr, alteri Heidrekus; uterque fuit magna statura et robustus,
prudens et formosus. Angantyr ingenio patri erat similis, et omnibus bene cupiebat; hunc Hövundus
et universus populus magnopere diligebat; qui quanto plus boni fecit, tanto plura mala Heidrekus pæ-
travit; hunc Hervara admodum dilexit; educator Heidreki vocatus est Gizur. Et aliquo tempore, cum
Hövundus convivium apparavit, omnes principes, qui in regno ejus erant, invitati sunt, præter Heidrekum;
quod hic ægre ferens, nihilo minus profectus est, seque illis aliquid mali facessiturum minabatur; ingre-
dienti in aulam Angantyr obvius adsurrexit, et ut sibi adsideret, rogavit. Heidrekus hilaris non erat;
digresso Angantyre, diu vespere sedebat, conversus ad illos homines, qui ei adsidebant, sermonem cum
iis ita instituit, ut inter se minarentur; Angantyr reversus eos tuncere jussit. Iterum, cum exiisset Angantyr,
Heidrekus sermonem iis in memoriam revocat, quò factum est, ut alter alterum percuteret; sed Angantyr iterum
reversus eos ad proximam lucem reconciliavit. Tertio, Angantyre digresso, Heidrekus eum, qui vapulaverat,
interrogavit, cur se ulcisci non auderet; id cohortando effecit, ut qui vapulaverat exsiliret et sodalem suum
interficeret; mox ingressus Angantyr hoc factum magnopere improbavit. Hövundus, his rebus cognitis, Heid-

1) eu. Hervardr, II.

2) Áncomýs. II his locis.

3) er conjectura; abest en II.

4) ok k. h. s. v. þa er h. h. s., inverso odine II.

128

þessa varr, bað hann Heiðrek flýja or hans ríki,
eða fá ella dauða; gekk þá Heiðrekr út ok með
honum bróðir hans; þar kom þá móðir hans, ok
fékk honum Tyrífing. Þá mælti Heiðrekr: eigi veit
ek, nær ek get svá mikinn mun gert fóður míns
ok móður, sem þau gera mín; faðir minn gerir
mik útlægjan, en móðir mín gaf mér Tyrífing, [er
mér þikkir betra en mikit ríki¹, ok skal ek gera
þat eitthvert, er honum má verst þikkja; hann brá
þá sverðinu, ok lýsti af mjök ok sindraði; hann
eiskraði þá mjök, ok hétlt við berserksgáng. Nú
með því at þeir bróðr voru tveir saman, en Tyrf-
ingr varð manns bani, hvern tíma er honum var
brugðit, þá hjó hann bróður sinn banahögg; þetta
var sagt Hófundi; Heiðrekr varð þegar brottu í
skógi. Hófundr lèt gera erfi eptir sun sinn, ok
vár Angantýr hverjum manni harmdauði. Heiðrekr
undi stóriilla við verk sitt, ok var hann lengi á
skógum, ok skaut dýr ok fugla til matar sèr; en er
hann hugleiddi sitt mál, þá þótti honum sem eigi

væri gott frásagnar, ef engi vissi hvat af honum
yrði; kom enn í hug, at hann mætti enn verða
frægr maðr af stórum verkum, sem ættmenn hans
enir fyrri; fór nú heim, ok fann móður sína, ok
bað hana biðja fóður sinn, at ráða honum heilræði
at skilnaði; hon gekk fyrir Hófund, ok bað hann
ráða syni sínum heilræði. Hófundr svarar, kvezt
fá mundu kenna honum, en lèt honum þó verr mundu
í hald koma; hann kvezt ok ekki mundu fyrir hans
bønir gera: þat er eð fyrsta, at hann hjálpi ekki
þeim manni, er drepit hefir lánardrottinn sinn;
annat, at hann gefi eigi þeim manni fríð, er drepit
hefir félaga sinu; þriðja, at kona hans sè eigi
heimanfórul til frænda sinna; fjórða, at vera eigi
síð úti hjá frillu sinni; fimmta, at ríða eigi bezta
hesti sínum, ef hann skal skunda; sètta, at fóstra
eigi sèr ríkara manns barn; [þat eð vijda, at skyldi
jamnan eiga kerski við komanda gest²; þat eð
viijda, setja aldri Tyrífing at fótum sèr; en ekki
mun hann hafa af. Móðir hans segir honum þessi

rekum e regno exulare, aut alias morte plecti jussit; tum Heidrekus unacum fratre egressus est; hic advenit
mater, eique Tyrvingum tradidit. Tum Heidrekus: nescio, inquit, quando tantum ego patris matrisque discrimen
facere possim, quantum in me statuunt: pater me exulem facit, mater mihi Tyrvingum dedit, qui mihi
amplo regno præstantior videtur; atque aliquid committam, quod animum ejus maxime pungat; hæc
dicens gladium destringit, admodum fulgentem et scintillantem, mox horrendum ululavit, ut parum ab-
esset, quin furore athletico raperetur. Cum vero duo fratres soli una essent, Tyrvingusque, quoties-
cunque destringeretur, necis causa alicui existeret, fratrem mortifero vulnere adfectit; res mox Hovundo
nunciata; Heidrekus se confestim in silvam abripuit. Hovundus convivium exequiale in memoriam filii
Angantyris, cujus mors omnibus civibus luctuosa fuit, celebrandum curavit. Heidrekus patrati facinoris
poenitentia vehementer agitatus, diu se in sylvis continuebat, ferasque et aves in alimentum sibi jacula-
batur; ubi vero rem suam diligentius animo coepit perpendere, minus ad famam honorificam existimavit,
si, quid de eo fieret, nemo sciret; insuperque consideravit, fieri etiamnum posse, ut more priscorum
consanguineorum ingentibus facinoribus inclaresceret; hinc domum reversus matrem convenit, rogatque
ut a patre petat, digredienti sibi ut salubria consilia suppeditet; illa accedens ad Hovundum, petiit, ut
filio salubria consilia suggereret. Hovundus respondet, dicens se pauca quidem ei daturum consilia, sed
ipsum hæc pauca minime servaturum, ipsius rogatu se hoc facturum negans: primum est, ut opem non
ferat homini, qui herum suum interfecerit; secundum, ut pacem non concedat homini, qui socium suum
interfecerit; tertium, ne uxor sua domo sæpius itet ad visendos cognatos; quartum, ne sero vespere
foris apud concubinam maneat; quintum, ne, si properandum sit, optimo quem habeat equo vehatur;
sextum, ne puerum viri se potentioris educet; septimum est, ut advenam hospitem nuncquam ludibrio ha-
beat; octavum, ut Tyrvingum nuncquam ad pedes sibi reponat; sed horum ille nihil in usum convertet.
Mater ei hæc salubria consilia nunciat; Heidrekus respondet: hæc consilia malo haud dubie animo data

1) a / in marginе eadeum manu scriptum.

2) *scriptum gest: a / in marginę scriptum.*

129

heilræði; Heiðrekr svarar: með illum huga munu ráðin vera kend, enda mun ek ekki af hafa. Móðir hans gaf honum mörk gulls at skilnaði, ok bad hann sér jamnan láta í hug koma, hversu bitrt hans sverð var, ok hversu mikill ágæti hverjum hefir fylgt, þeim er bar, ok hversu mikit traust þeim er í hans bitru eggjum, er þat berr í orrostu eða einvígjum, ok hversu mikill sigr því fylgði; ok skilðust þau síðan. Fór hann leið sína; ok er hann hafði eigi lengi farit, þá motti hann mönnum; þeir fóru með bundinn mann; Heiðrekr spurði, hvat þessi maðr hefði gert; þeir sögðu hann svikit hafa lánardrottinn sinu; hann spurði, vili þér fè fyrir hann? Þeir játtuðu því; hann leysti hann fyrir hálfa mörk gulls; þessi maðr baud honum sína þjónustu; hann segir: eigi mantu mér trér úkunnum, er þú sveikt herra þinn, þann er þú áttir mart gott at launa. Ok litu súðarr fann hann menn, ok einn bundinn; hann spurði, hvat sá hefði gert; þeir sögðu hann myrt hafa félaga sinn; hann leysti hann fyrir aðra hálfa merk gulls; sjá baud honum

sína þjónustu; en hann neitaði. Síðan fór hann, þarit er hann kom á Reídgotalaund; hann fór á fund konúngs þess, er þar rèd fyrir ok Haraldr hèt, hann var þá gamall; konúngr tók vel við hon- um, ok dvalðist hann með konúngi um ríð.

7. Tveir jarlar höfðu herjat fyrir á ríki Haralds konúngs ok lagt undir sik, ok af því at hann var gamall, þá lauk hann þeim skatt á hverju ári. Heiðrekr kom sér í vináttu við konúng, ok svá kom um síðir, at hann gerðist formaðr herskapar kon- úngs, ok lagðist hann í hernað, ok gerðist brátt viðfrægr ok sigrsæll; hann herjar nú á jarla þá, er undir höfðu lagt ríki Haralds konúngs, varð með þeim hórð orrosta. Heiðrekr vá með Tyrfingi, ok stóðst ekki við honum nú sem fyrir, þvíat þat beit svá stál sem klæði; ok um síðir drap hann jarlana báða, en allt þeirra fólk flyði; ok fór hann síðan yfyr ríkit ok lagði undir Harald konúng, ok tók þar gisla til, ok fór hann síðan heim, ok gekk sjálfr Haraldr konúngr móti honum með miklum veg, ok varð hann mjók frægr af þessu; konúngr

sunt, nec equidem ex his quidquam conferam in usum. Digrediens mater ei libram auri donavit, hortata, ut semper in memoriam sibi revocaret, quam acutus esset gladius suus, quanta nominis cele- britas quemque, qui eum gestarit, comitata sit, quantum præsidii sit in ejus acutis aciebus ei, qui eum in pugna aut certaminibus singularibus gestet, et quanta victoria eum sequatur; ab his digrediuntur. Ille quo constituerat, ire perrexit, cumque non diu iter fecisset, homines obvios habuit, vinetum aliquem secum ducentes. Heidreko, quid hic vir commisisset, interrogante, dicunt, herum suum prodidisse; ille quæsivit, an pecunias pro eo accipere vultis? adfírmantibus, hominem selibra auri redimit; hic vir suam ei operam obtulit; cui ille: haud mihi ignoto fidelis eris, qui dominum tuum, de te multis nominibus bene meritum, prodideris. Et post paulo homines obvios habuit, in quibus unus erat vinctus; quærit, quid hic fecerit; dicunt, clam socium suum occidisse; hunc altera auri selibra reedit; quo ministerium suum deferente, recusavit. Inde ire perrexit, donec pervenit in Reidgothiam; convenit regem, ei loco imperantem, nomine Haraldum, tunc temporis ætate provectum, qui eum liberaliter excepit; apud hunc regem aliquantum temporis commoratus est.

7. Imperium regis Haraldi armis olim infestarant sibique subjecerant duo dynastæ, quibus, quod ætate erat provectus, tributum quotannis pendebat. Heidrekus, cum se in amicitiam regis insinuasset, tandem effecit, ut præfectus copiarum regis constitueretur, quo facto piraticæ operam navans brevi late celeber et victoriosus evasit. Jam bellum dynastis infert, qui regnum Haraldi regis in potestatem suam redegerant; adversus quos acre prælium ortum est. Heidrekus Tyrvingo inter præliandum utebatur, cui gladio, uti antea, nulla res resistere potuit, nam non minus chalybem, quam vestimenta, dissecuit; tandem utrumque dynastam interfecit, suis omnibus terga vertentibus; dein regnum obiens regi Haraldo subjecit, obsidibusque imperatis domum rediit; cui ipse rex Haraldus magna cum pompa obviam processit; hinc magnam nominis celebritatem adeptus est; rex ei filiam suam, nomine Helgam, nuptum dedit, dimidium-

17

130

gifti honum dóttur sína er Helga hét, ok gaf honum
hálft ríki, ok varði Heiðrekr landit fyri báða þá,
ok fór svà fram um ríð. Haraldr konúngr átti
sun í elli sinni; en annan sun átti Heiðrekr, sá
hét Ángantýr. Síðan kom hálkæri mikit á Reið-
gotaland, þat heitir nú Jútland¹, ok horfði til
landsaðnar; síðan var feldr blótpánn, ok gekk
svá fréttin, at eigi mundi fyrri koma ár á Reið-
gotaland, en þeim sveini væri blótað, er öztr væri.
Heiðrekr segir sun Haralds konúngs vera öztan;
en konúngr kalladí sun Heiðreks vera öztan; en
or því máli mátti engi leysa, utan Höfundr, þvíat
þar voru allar orlæusnir trúar. Heiðrekr fór þá
á fund fóður síns, ok var honum þar vel fagnat;
beiddi hann nú fóður sinn dóms um þetta máli;
Höfundr sagði hans sun öztan vera í því landi.
Heiðrekr mælti: hvat domir þú þá mér fyri minn
skaða? Höfundr segir: þú skalt skilja þér ímóti

annanhvern mann í hírð Haralds konúngs; síðan
þarf engi at kenna þér ráð at slíkum her ok þínu
skaplyndi. Síðan fór Heiðrekr heim, ok kvaddi
þíngs, ok sagði dóm fóður síns: at hann dømði
sun minn til blóts, en mér til hugganar dømði
hann mér annanhvern mann, þann er með Haraldi
konúngi er, ok vil ek at þér sverið mér þetta; ok
svá gerðu þeir; þá báðu høndr, at hann lèti fram
sun sinn, ok botti árferð þeirra. Heiðrekr mælti
þá við sína menn, síðan skilt var liðit, þá beiðist
hanu af nýju trúnaðareiða af sínum mönnum; ok
þeir gerðu þat, [at þeir² sóru honum, at fylgja
honum utan lands ok innan til þess er hann vildi.
Hann mælti þá: svá lízt mér (sem) goldit muni
vera Óðni fyrir einn svein, ef þar kemr fyri Har-
aldr konúngr ok sun hans ok herr hans allr;
hann bað nú setja upp merki sitt, ok veita Haraldi
konúngi atgöngu, ok drepa hann ok allt lið hans,

que regni donavit; Heidrekus utriusque nomine regnum defendit, sicque tempus aliquamdiu processit. Rex Haraldus filium in senectute procreavit; alterum filium habuit Heidrekus, is vocabatur Angantyr. Post hæc gravis annonæ difficultas Reidgothiam, quæ nunc Jutia dicitur, incessit, ut res ad desolationem spectaret; inde ramus sortilegus dejectus, taleque redditum oraculum est, bonitatem annonæ non prius in Reidgothiam redituram, quam puer, qui excellentissimus esset, immolatus fuisset. Heidrekus dixit excellentissimum esse filium regis Haraldi, rex autem filium Heidreki excellentissimum esse contendit; quam litem, præter Hovundum, dirimere potut nemo; nam apud eum certa erat omnium causarum solutio. Tum Heidrekus patrem conventum ivit; a quo liberaliter exceptus, petiit a patre, ut sententiam de hæc causa ferret; Hovundus ipsius filium in ista terra excellentissimum esse adseruit. Heidrekus: quid igitur mihi pro damno meo adjudicas? Hovundus: tu tibi vicissim alterumutrum ex aulicis regis Haraldi pacificior; deinde, qui tibi est copiarum numerus, quod ingenium, non est, quod tibi quisquam suggerat consilium. Post hæc Heidrekus domum reversus, comitiis indictis, sententiam patris aperuit: quod filium meum sacrificandum censuit, mihi vero in solatium alterum utrum ex satellitibus, qui regem Haraldum comitantur, adjudicavit; id quod mihi jurejurando adfirdedis volo; quod cum fecissent, coloni postularunt, ut tradendo filio annonæ bonitatem restitueret. Separatis autem coptiis, Heidrekus suos allocutus sacramentum fidelitatis denuo ab iis postulavit; et fecerunt, ut jurarent, se illum tam extra quam intra regnum ad quæcunque vellet exsequenda secuturos. Tum ille: ita mihi videtur, Odini pro uno puero solutum pretium esse, si ejus loco rex Haraldus et filius ejus universusque exercitus detovetur; mox signum suum efferri, impetum in regem Haraldum fieri, ipsumque totumque ejus exercitum interfici jussit,

1) *Mirum est, Hauhun Frëndli semper formá srecand Jútland út pro Sotland, quod alias in scriptis a Norregis Íslandisre exaratis usurpatur. Reidgothiam eandem credere ac Jutiam, temporibus Hauki (c. 1300) usitatum erat, scilicet quod nomen Jút- rel Jútland a Gotland derelinatum esse existimabatur. Neque etiam negari potest, nomen Reidgothiam, etsi in Hervarorsaga proprias Gothorum sedes ad oras meridionales baltici maris recte significat, sensu laziori etiam ad occidentalem partem earum orarum, i. e. chorsonesum cimbricum exiendi posse, Jutiamque jam ab Ottare Gotland esse appetito; etsi scimus, eam terram non a Gotlis propriæ sic dictis, sed ab Anglis Jut'sque ad Germanos inferiores pertinentibus, fuisse habitutam.*
2) *emend; þeit at, H.*

131

kvezt¹ hann þetta fólk² gefa Óðni fyri sun sinn,
ok lèt rjóða stalla blóði konúngs ok Hálfdanar,
sunar hans; kona hans fór sèr í dísarsal. Var
nú Heídrekr til konúngs tekinn yfir allt þat ríki.
Hann tók sèr til frillu dóttur Humla hertoga af
Húnalandi, er Sifka hèt; þeirra sun hèt Hlódr; hann
vóx upp með módúrfedr sínum.

### AF HEÍDREKI KONÚNGI

8. Heídrekr konúngr fór í hernað ok kom við
Saxland, hann hafði mikiun her; konúngr af Sax-
landi sendi honum menn, ok gerðu þeir frið sín
ímillim, ok lèt konúngr bjóða Heídreki til veizlu,
ok þat þá hann; at þeirri veizlu bad Heídrekr
dóttur konúngs, ok fékk hennar með miklu fè ok
ríki, ok við þat fór Heídrekr heim í ríki sitt. Hon
beiddist oft at finna fóður sinn; hann lèt þat eftir
henni, ok fór með henni Ángantýr, stjúpsun hennar.
Ok eitt sinn er Heídrekr kom or hernaði, lá hann
við Saxland í einu leyni; hann gekk um nótt á
land upp, ok kom hann í þá skemmu, er drottning

hans svaf í; einn maðr gekk með honum; varðmenn
allir sváfu; hann sá fagran mann í sæing hjá konu
sinni; hann tók sun sinn Ángantýr ok hafði með
sèr; hann skar or lepp³ or hári þess manns, ok
fór síðan til skips. Um morguninn lagði hann í
konúngrslægi, ok gekk þá allt fólk móti honum, ok
var honum þá búin veizla; litlu síðarr lèt hann
þing stefna, ok spurði, hvat menn vissi til sunar
hans; drottning sagði at hann varð bráðdaðr;
hann bad fylgja sèr til leiðis hans; drottning sagði
at þat mundi auka harma hans; hann kvezt ekki
þat hirða; var þá til leitað, ok var þar hundr sveip-
aðr í dúki. Heídrekr kvað eigi sun sinn vel hafa
skipazt; lèt hann nú leiða fram sveininn á þingit,
ok segir þá allan atburð um framferð drottningar;
lèt konúngr þá leiða fram þann mann, er í hvil-
unni hafði verit, ok var þat þræll einn; Heídrekr
sagði þar skilit við drottningu, ok fór heim síðan
í ríki sitt. Eitt sumar er Heídrekr var í hernaði
kom hann í Húnaland, ok herjaði þar; Humli,

hos homines Odini pro filio suo daturum pollicitus, arasque deorum sanguine regis et Halvdanis, filii ejus, rubefaciendas curavit; uxor ejus mortem sibi in æde Deæ consecivit; nunc itaque Heidrekus rex totius hujus imperii creatus est. Concubinæ loco sibi adjunxit filiam Humlii, ducis Hunniæ, nomine Sifkam; horum filius erat Hlódus, qui apud avunculum maternum educatus est.

### DE REGE HEÍDREKO.

8. Rex Heidrekus in piraticam profectus, magno cum numero copiarum ad Saxoniam adpulit; cum rex Saxonæi legatos ad eum misisset, pacem inter se fecerunt; rex Heidrekum invitavit ad convivium, quod ille accepit; in quo convivio Heidrekus filiam regis uxorem petivit, eamque duxit, magna pecuniæ summa multoque imperio dotatam; quo facto domum in regnum suum rediit. Ea sæpe petiit, ut sibi patrem convenire liceret; quod cum ille concessisset, profecta est, comitata privigno Angantyre. Aliquo tempore Heidrekus, ex piratica reversus, cum classe ad Saxoniam stabat in occulto quodam recessu; noctu egressus in terram, uno homine comitatus, omnibus custodibus somno oppressis, ad ædem pervenit, in qua regina, uxor ejus, quiescebat; in lecto apud uxorem formosum virum quiescere animadvertit; filium Angantyremp rapuit et secum abstulit; pilum quoque e coma viri illius exsecuit, eoque facto ad navem rediit. Mane insequenti navem in stationem regiam constituit, quo facto omnis multitudo obviam ei descendit, conviviumque apparatum est; paulo post conventu indicto, quæsivit, quid de filio suo scirent; regina eum subita morte abreptum declarante, petiit, ut ad sepulcrum ejus duceretur; cumque ea, dolorem ejus ea re auctum iri, significaret, ille se nihil id curare adseruit; investigatione facta repertus est canis panno involutus. Heidrekus, filium suum male immutatum esse testatus, producto in comitis puero, omnem rei eventum, ut se gessisset regina, exposuit; tum rex virum, qui in lecto fuerat deprehensus, producendum curavit, qui servorum aliquis fuit; ibi Heidrekus, repudio uxori renunciato, domum in regnum suum rediit. Æstate quadam, cum Heidrekus in piratica versaretur, in

1) *scriptum kvöðs in H*

2) *emend.; tob. H*

3) *sic M. legg. H.*

17*

EXTRAIT DE LA HEIMSKRÍNGLA DE SNORRE STURLASON.

269

[Sá attkonr¹
frá² Uppsölum
lofða kyns
fyri löngu hvarf.

48⁹. Þeir er vittrari voru af Svíum, funnu þá⁴ at mannfólkit var myklu fleira, en landit mætti bera, [ok þat olli hallærinu, en konúngr hafði öngu um valdit⁶; taka nú⁶ þat ráð, at þeir fara með allan herinn vestr yfir⁷ Eiðaskóg⁸, ok koma fram í Sóleyjum mjök á úvart; þeir drápu Sölva kon-

Is consanguineus
virorum gentis
de Upsalia
dudum evanuit ⁹.

úngh, en tóku höndum Hálfdan hvítbein, ok taka hann til höfðingja yfir sik, ok gefa honum kon- úngsnafn; lagði hann þá undir sik Sóleyjar. Síðan fór hann með herinn ⁹ á Raumaríki, ok herjar þær, ok fèkk fylki þat af hernaði.

B. HARALDS SAGA ENS HÁRFAGRA.

33¹⁰. Guthormr, son Haralds konungs, hafði landvörn fyri Víkinni, ok fór hann með herskipum hit yttra; en er hann lá í Elfarkvíslum, kom þar Sölvi klofi, ok lagði¹¹ til [bardaga við hann¹²;

þar fèll Guthormr. Hálfdan svarti ok Hálfdan hvíti lágu í víkíng¹³, ok herjuðu um Austrveg; þeir áttu orrostu mikla á Eistlandi; þar fèll Hálfdan hvíti.

48. Qui ex Svionibus prudentiores erant, tum intellexerunt, majorem esse incolarum multitudinem, quam cui ferendæ terra par esset, eamque causam esse annonæ difficultatis, in rege nullam fuisse culpam; itaque id capiunt consilii, ut universum exercitum occidentem versus trans silvam Eidensem traducant. In Soloas fere ex improviso delati, regem Solvium interficiunt, Halvdanem albipedem vivum capiunt, principem suum creant, eique regium nomen imponunt; quo facto ille Soloas sibi subjecit; dein exer- citum in regnum Raumorum duxit, ibi populationem fecit, eaque provincia armis potitus est.

B. EX HISTORIA HARALDI PULCHRICOMI.

33. Guthormus, filius Haraldi regis, cui Vikiæ ab hostium incursionibus tuendæ cura fuerat de- mandata, cum navibus bellicis per exteriora proficisci solebat; cum vero in ostiis Albis (Gothorum) staret, superveniens Sólvius klovius prælio eum adortus est; eo loco Guthormus cecidit. Halvdan niger et Halvdan albus, bellicis expeditionibus intenti, piraticam in terris Orientalibus faciebant; hi magnum prælium in Estonia commiserunt, in quo Halvdan albus cecidit.

1) avá (sa, c') at konr, D, B, C.

2) síc ceteri; at, Fr.

3) Hálfdan hvítbeinn til konúnes tekinn, H. albiipes rex creatus, add. B.

5) a [om. D, 6) þeir þa, tum illi, D, C.

7) ofir, Fr.; um, per, D, C.

8) Eyðaskóg, C, B.

9) át, extrorsum, add. D, C.

10) *inscriptions loco addunt*: Fall Guthormas ok Haltdanar hvita, sona Haraldis konungs, casus G. et H. albi, filiorum regis Haraldi, A, B; liertekin Gunnhildr, cspita G, D, C.

a) *Construction:*
Ok holgyldir et svalg bræ ólafs viðar telgu þi við vag?; ok glaðfjalgr Þ sér Fornjótar leyysti geyrra af Svíja jofri. Ok sa attkonn lofða kyns Þ hvarf fyrir löngu frá Uppsöllum ? — (c) i. e. ignis, incendium. In derivatio evis prior purs est ambigua (nam partem posteriorem, gyldir, h. l. lupum significare, eis est quod dubitas?); putamus esse id. qu. höll, domus, videlicium; idem significat hot in ear. lect. holgyldit. — þ) hanc eocem hæc addidimus ex conjectura; hanc enim eocem, aut velis, (gen. a telgir, sector, dolater), aut aliam aliquam, simile quid significantem, excidisse in cod. Fr. arbitramur post vidar. Senserunt exscriptores, eocem diszyllabam desse in hæc semistropha, et hæc supplerunt per konungs vel konung in versu tertio; quod vero tum lectiones holgyldir, hofgyldir metro non concrentebant, attulerunt auægyldir, algyldir, lupus alni, quod ignem quoque significat. ?) i. e. prope Vænemem. — ð) accipimus hanc formam pro eodem ac glabfjalgr, prunts (glid) inclusus, de igne, tjálgr, cogn. verbo (fela, acculere, superest in voce Eddica compos., innfjalgr, intus inclusus, de lacrimis. — þ) i. e. ignis. Filiit Fornjóti fuere Logi et Kari, Flamma et Ventus. — þ) i. e. res. Olavus trefelgia. — þ) i. e. Upsallar regnare dudum desit, St. retinetur lectio cod. Flat. at Uppsöllum, construi possunt hæc verba cum lofða, ut lofðar at Uppsöllum sint viri Upsaltenses, et attikone kyns lofða at Uppsöllum, cognatus eirorum Uppsaliensium, eodem sensu. Tum vero Tó hvarf, e respectu abit, de discussu e vidu intelligendum,

["270", "EXTRAIT DE LA HEIMSKRÍNGLA DE SNORRE STURLASON.", "34¹. Eiríkr Haraldsson² var at fóstri með þóri hersi Hróaldssyni [f Fjörðum³; honum unni Haraldr konúngr mest sona sinna, [ok virði hann mest⁴. Þá er Eiríkr var xij vettra gamall, fèkk⁵ Haraldr konúngr honum v lángskip, ok fór hann í hernað, fyrst í Austrveg, ok þá suðr um Danmörk, ok um Frísland ok Saxland; hann dvaldist í þeirri ferð iiii vetr. Eftir þat fór hann vestr um haf, ok herjaði um Skotland, Valland, Bretland, Írland⁶ aðra iiii vetr. Eftir þat fór hann norðr á Finn- mörk ok allt til Bjarmalands, ok átti þar orrostur⁷, ok hafði sigr. [því næst kom hann⁸ aftir á Finn- mörk; þá fundu menn hans í gamma einum konu þá, er þeir húfðu önga sét jafnvæna⁹; hon nefnd- ist fyrir þeim Gunnhildr, [dóttir Özurar tota, er¹⁰ bjó á Hálogalandi¹¹: ek hefi hér verit, segir hon, [til þess¹² at nema [fjölkýngi ok¹³ kunnustu¹⁴ at Finnum [tveim, þeim¹⁵ er hér eru fróðastir á", "mörkinni; eru þeir nú farnir á veiðar, en báðir þeir vilja eiga mik, [ok báðir eru þeir¹⁶ svá vísir, at þeir rekja spor sem hundar bæði á þá ok hjarni; þeir kunna ok svá vel á skíðum, at ekki má forðast þá, hvartki menn nè dýr; [en hvat sem¹⁷ þeir skjóta til, þá hæfa þeir; svá hæfa þeir fyri komit hverjum manni, er hér hefir komit í nándir¹⁸, ok ef þeir verða reiðir, þá snýst jörð um fyrí sjónum þeirra; en ef nackvat kvíkt verðr fyrí sjónum þeirra, [fellr þat dautt niðr¹⁹; nú meguð þèr fyrir öngan mun verða á veg þeirra, nema²⁰ ek fela yðr hèr í gammanum, skulum vèr þá [leita at drepa²¹ þá. þeir þágu²² þetta, [at hon fal²³ þá; hon tók línsekk einn, ok hugðu þeir at aska væri í; tók hon þar í hendi sinni, ok seyri²⁴ því²⁵ um gamm- ann bæði uttan ok innan. Litlu sìðarr komu Finnar heim²⁶; þeir spyrja, hvat þar er komit; hon segir, at þar er ekki komit; Finnum þikkir þat undarligt,", "34. Eirikus Haraldi filius apud ducem Thorerem in Fjördis educatus est; hunc rex Haraldus omnium filiorum suorum maxime amavit maximique fecit. Cum Eirikus duodecim annos natus erat, rex Haraldus ei quinque naves longas dedit, quibus in piraticam excurrit, primo in regiones Orientales, deinde ad meridiem conversus, in Daniam, Frisiam et Saxoniam; in hæc expeditione quatuor annos moratus est; post hæc occidentem versus per mare vectus, populationem fecit in Scotia, Vallia, Britannia, Hibernia, etiam per quatuor annos. Posthac septemtrionem versus in Finniam et in Bjarmiam usque profectus, ibi prælia fecit et victoriam obtinuit; deinde in Finniam reversus est; hic sui in casa aliqua finnica in feminam inciderunt, cui pulchritudine parem nullam viderant; illa se coram iis Gunnhildam nominavit, Özuris totii, qui in Halogía habitaret, filiam: hoc loco, inquit, commorata sum, ut artem scientiamque magicam a duobus Finnis, omnium in Finnia scientissimis, discerem; hi nunc venatum profecti sunt; horum uterque me ducere in matrimonium cupit; uterque tam sagax est, ut canum instar vestigia sectentur, tam in terra regelata, quam congelata; xylosoleis labendi tam sunt periti, ut nulla animans, neque homines, neque feræ vitare eos possint; quoquo telum adjecerint, feriunt; hoc pacto unumquemque, qui in viciniam hujus loci pervenit, e medio sustulerunt; sique irascuntur, ad obtutum eorum terra invertitur; si quod autem vivum oculis eorum oblatum fuerit, exanime decidit; jam nullo pacto vobis expedit, illis obvios fieri, nisi vos in hac casa occultem; quo facto eos interficiere conabimur. Illi hoc accipiant, ut ab ea abdantur; illa saccum aliquem linteum sumsit, cui cineres inesse putabant; huc de missa manu, circa casam, tam extra, quam intra, pulverem sparsit. Paulo post Finni domum revenerunt. Interrogant, quis illuc advenerit; illa negat quemquam eò venisse; Finnis id mirum videri, cum vestigia", "1) kvánfang Elnks konungs, matrimonium regis Eiriki, add. A, B.", "2) om. cet.", "3) ok dvaldist þar, ibi commemoratus est, add. D, C.", "4) vociari Özurem t., add. ceteri.", "5) þeir ero, sunt vero, D, C.", "6) man (occultabo), D, C.", "7) hon, dein abacondit, D, C.", "7) orrosta, prælium, C, D; mikla, magnum, add. A, B.", "8) a [ þá er hann kom, cum renisset, cet.", "9) jafnfrida, id., D, C.", "10) a [ sagði, at faðir hennar, dixit, patrem (habitus), ceteri.", "11) a [ om. D, C.", "12) a [ ok hvatki er, id., ceteri.", "13) nánd, sing., id., ceteri.", "14) kunnostu, id., D.C.A; kunnáttu, id., B.", "15) Ý, D.", "16) a [ en þeir ero, sunt vero, D, C.", "17) a [ þa deyr þegar, extemplo moritur, D, C.", "18) a [ freista ef vef taim, experiemur, an possimus capere, ceteri.", "11) ok hét Auxor toti, hunc hæt hæt Auxor toti, hunc hæt hæt hæt hæt hæt hæt h

271

þar sem¹ þeir höfðu² rakit spor allt at gammanum,
en síðan finna þeir ekki. [Eftir þat³ gera þeir
eld ok matbúa; en er þeir voru mettir, býr Gunn-
hildr rekkju sína; en svá hefir áðr farit iij nætr,
at Gunnhildr hefir sofit, en hvern þeirra hefir vakat
yfir öðrum yfir ábryðis⁴ sakir. Þá mælti hon [til
Finna ⁵: farit nú hingat⁶, ok liggi á sína hlið mér
hvárr ykkarr. Þeir urðu þessu fegnir, ok gerðu
svá. Hon hèlt sinni hendi um háls hvárum þeirra;
þeir sofna þegar, en hon vekr þá; ok enn bráð-
liga⁷ sofna þeir, ok [þá sofa⁸ þeir svá fast, at
[varla fær hon⁹ vakit þá; ok enn sofna þeir; hon
fær þá [öngan veg¹⁰ vakit þá; hon setr þá upp,

ok enn sofa þeir; þá tekr hon selbelgi ij¹¹, ok
steypir yfir höfuð þeim, ok bindr at sterkliga fyrir
neðan [hendr þeim; eftir þat¹² gerir hon bendíng
konúngsmönnum; laupa þeir þá fram, ok bera
vopn á Finna; [fá þau með þessi¹³ drepit þá¹⁴;
draga þá út úr gammanum. Of nóttina eftir voru
reiðarþrimur svá stórar, at þeir máttu hvergi fara.
En at morni fóru þeir til skips, ok höfðu Gunn-
hildi með sér, ok færðu hana Eiríki. Fóru þeir
Eiríkr þá suðr til Hálogalands; hann stefndi¹⁵ til
sín Özuri tota, ok segir at hann vill fá dóttur hans;
Özurr játti því; fær þá Eiríkr Gunnhildar, ok hefir
hana með sér suðr í land.

C. SAGA AF HARALDI GRÁFELD.

14. Haraldr gráfeldr fór á einu sumri með her
sinn norðr til Bjarmalands, ok herjaði þar; hann¹⁶
átti orrostu mikla við Bjarma á Vinu bakka, ok¹⁷

hafði Haraldr konúngr sigr, ok drap mart fólk;
hann¹⁸ herjaði þá viða um landit, ok fèkk ofa
mikit fè; þess getr Glúmr Geirason:

ad casam usque sectati fuissent, quod postea nihil animadvertant. Post hæc ignem accendunt et cibum
coquunt. Cum coenati essent, Gunnhilda lectum suum sternit; tribus autem, quæ præcesserant, noctibus
res ita cesserat, ut Gunnhilda dormiverit, illorum vero uterque æmulandi studio alteri invigilaverit;
hic illa Finnis locuta est: jam accedite huc, et ab utroque latere meo quiescite. Illi hac re delectati,
sic fecerunt, ea utriusque collum brachio suo amplectente. Obdormiscunt illico, ea vero illos excitat;
sed iterum mox obdormiscunt, tumque tam arcte dormiunt, ut eos ægre excitare possit; somno postremò
oppressos nullo pacto eos evigilare potest, quin erigit illos, et etiam sic dormiunt; tum sumtas duas
pelles phocinas capitibus eorum superindicit et subter brachiis firmiter adstringit; quo facto regiis signum
dat; qui procurrentes, Finnos armis cædunt, et hoc pacto interfectos ex casa extrahunt; nocte insequenti
tam grandia tonitrua extiterunt, ut proficisci nusquam possent; luce vero oriente ad navem redierunt,
ductamque secum Gunnhildam Eiriko tradiderunt; tum Eirikus cum suis meridiem versus in Halogiam
vectus, vocato ad se Özure totio significat, se filiam ejus velle uxorem ducere; quo ab Özure probato,
Eirikus Gunnhildam secum matrimonio jungit, eamque secum in partes meridianas deducit.

C. EX HISTORIA HARALDI GRAFELDI.

14. Haraldus grafeldus æstate quadam exercitum septemtrionem versus in Bjarmiam duxit, ibique
prædas egit; magnum prælium in ripa Vinæ cum Bjarmis commisit, victoriamque reportavit, multis ho-
minibus interfectis; quo facto in multis terræ locis populationem fecit, immensamque vim opum lucratus
est; hujus rei mentionem facit Glumus Geirii filius:

1) er, id., D.

2) hafa, (præs.), D.

3) a [ þa, tum, D.

A; þegat, id., B.

7) þegar, id., D, C.

8) sofna, ódormiscunt, cet.

11) mikla, magnos, add. cet.

12) a [ hèndmar; þá, manus, dein, cet.

dejicere (e medio tollere) possunt, cet.

15) þa, tum, add. cet.

10) ok, et, cet.

4) abhruðe, id., D; abhruðiz, id., C.

5) a [ om, cet.

9) þegat, id.

9) a [ hon fær trautt, id., D, C.

10) a [ fyrir ungan mun, id., cet.

13) sre cod. Fr., = þesso.

14) a [ ok fà þalit (hladit) þeim, et eos

17) þar, ibi, cet.

18) om, cet.

a) À l'égard du rapport fabuleux de l'éducation de Gunn-
hilde parmi les Finnois, nous faisons observer que le passage

que nous citons plus bas d'après Fagrskinna nonns prouve que
ce fut chez Mòttul, roi des Finnois, que Gunnhilde fit son séjour.

272

Austr rauð jöfra þrýstir
orðrakkr, fyri bý røndan,
brand, þar er¹ bjármskar kindir,
[brennanda, sá ek² renna;
gott hlaut gunnna sættir
(geirveðr í fór þeirri
öðlningi fœkkst úngum)
orð á Vinu borði.

Animosus regum oppressor
gladium in oriente rubefecit,
ubi gentes bjarmicas fugientes conspexi
a regione ardentis territorii in boream versa;
reconciliator virorum in ripa Vinæ
egregiam famam consecutus est;
hastarum tempestas juveni principi
in hac expeditione contigit a.

D. SAGA AF ÓLAFÍ KONÚNGI TRYGGVASYNI.

1. Ástríðr hét kona sú, er átt hafði Tryggvi konúngr Ólafsson; hon var dóttir Eiríks bjóðskalla, ríks manns, er bjó á Oprostöðum³; en eftir fall Tryggva konungs flæði Ástríðr í brot, ok fór á launúngu með lausafþ þat allt, er hon mátti með sér hafa; henni fylgði fóstrfaðir hennar, sá hét þórólfr lúsaskegg⁴; hann skildist aldri við hana; en aðrir trúnaðarmenn hennar fóru á njósn, hvat er spurðist af óvinum hennar, eða hvar þeir fóru. Ástríðr gekk með barni Tryggva konungs; hon lèt flytja sik út í vatn eitt, ok leyndist þar í hólma

einum, ok fáir menn við henni; þar fæddi hon barn,
var þat sveinn, ok er hann var vatni ausinn, var
hann Ólafr kallaðr eftir fóðurfóður sínum; þar
leyndist hon of sumarit. En er nótt myrkti ok
dag tók at skemma, en veðr at kólna, þá byrjaði
Ástríðr ferð sína, ok þórólfr með henni, ok fátt
manna; [þau leyndust með bygðum⁵ of nætr, ok
fundu önga menn; þau komu fram einn dag at kveldi
til Eiríks á Oprostöðum⁶, fóður Ástríðar; þau fóru
leyniliga; Ástríðr sendi fyri menn til bæjarins at
segja Eiríki; hann lèt fylgja þeim í eina skemmu,

D. EX HISTORIA REGIS OLAVI TRYGVII FILII.

1. Astrida nomen erat feminæ, quam rex Tryggvius Olavi filius in matrimonio habuerat, ea erat filia Eiriki bjodaskallii, viri potentis, qui Oprostadis habitavit. Post cædem autem regis Trygvii Astrida aufugit, clam discedens cum omni, quam secum habere potuit, pecunia. Comitabatur eam nutricius ejus, Thorolvus lusaskeggus, qui nunquam ab ea digrediebatur; ceteri vero, quibus maximam fidem haberet, digressi sunt speculum, quæ de inimicis ejus fama circumferretur; aut quibus locis iter facerent. Astrida, ex rege Tryggvio gravida, se in insulam lacus cujusdam, ubi cum paucis hominibus delituit, deportandam curavit. Hic infantem peperit, marem, qui, aqua lustratus, ex nomine avi paterni Olavus nominatus est; hoc loco per æstatem delituit Astrida. Ubi vero nox obscurior, dies brevior, aer frigidior esse coeperat, iter ingressa est, Thorolvo et paucis alii comitata; noctu in tractatum habitatis delitescentes, nullum hominem convenerunt. Vespere diei alicujus Oprostados devenerunt ad Eirikum, patrem Astridæ, iter clanculum facientes; Astrida ad villam præmisit, qui Eiriko significarent; hic eos in tabernam

1) omi, c) 2) a [brennande lèt, comburens fecit, c.] 3) Ófrostöðum, A, D. 4) lúsarskegg, cet. 5) a [foru (fór c)] þat eina með byzðum, er þau leyndust, cet. 6) Ófrostöðum, A; Ófrostöðum, D.
a) Construcio: Orðrakkræ jofra þrýstir þrað brandy austr, þat er ek sa Þ bjarmskar kindir reuna fyrir røndan brennanda bý; gunnna sættir þeirau gott orð á Vinu borði; ungum öðlningi fœkkz geirveðr. þ. þeiri for. — 6) ad verbum, animus in dictis, fortiter toquens. þ. jofra þrýstir, rex potens, qui minores regulos sub suam potestatem redigit; intelligitur Haraldus grofelinus. 7) gladium rubefacere, frequens poetis locutio, pro pugnam facere, armata manu grassari, cædem committere, stragem edere, et simulibus. ð) In hac in Bjarmiam expeditione, quam fucam esse putamus anno 974, aut non multo ante, præsentis adfuisse poðtam, Glumum Geiriden, hominem Islandum, hæc verba haud obscure significant. Sapius idem Glumus apud regem Haraldum, cujus poëta aulicus fuit, militarit. In prælio Stordensi, anno 961, quo cecidit rex Hakon bonus, castra Haraldi grofelinidi sequebatur, teste Hauko Valdisam filio in Encomio de Islandis (i-lendinga drapa), stropha 11, quæ sic se habet: *ær frá ek artföðr Geira* | *Cynerg saddist* | vel fylgja | (mens vã Glumr at gunni) | Gunnhildar bor kunnu | Njörð klauf Herjans buðir | harða vitr a Flijum, | hinn er mål af manni, | meðins auðar, fœkk daðum, i. e. Audri, hæredem (i. e. flumum) Geira olim fortiter sequi potuisse fluum Gunnhildæ (i. e. Haraldum grofelinum); Glumus homines in prælio cecidit, lupus saturatus est. Perprudens ille Dirus aestimatarum directorum (i. e. cir), qui gladium a defuncto homine acceperat, Herjansis (Odinis) tabulas (i. e. clypeos) Filiis discidit. 8) i. e. rer (Haraldus) c) i. e. pugna.

273

ok setja þeim borð við hinum beztum föngum.
En er þau Ástriðr höfðu þar litla hríð dvalizt, fór
í brot fóruneyti hennar, en hon var eftir, ok ij
þjónustukonur hennar¹, ok [Ólafr son hennar²,
þórófr ok þórgis] son hans við vettra gamall; þau
voru þar um vettrinn.

2. Haraldr gráfeldr ok Guðröðr bróðir hans
fóru eftir dráp Tryggva konúngs til búa þeirra, er
hann hafði átt; [var þá³ Ástriðr í brottu, ok spurðu
þeir ekki til hennar; sá pati kom fyri þá, at hon
mundi vera með barni Tryggva konúngs; fóru þeir
of haustið norðr í land, svá sem fyrr er ritað; en
er þeir fundu Gunnhildi móður sína, sögðu þeir
alla atburði um þessi tóðindi, er þá höfðu gerzt í
þeirra for; hon spurði [vandliga at Ástriði⁴; þeir
sögðu slíkan kvitt þar af, sem þeir höfðu heyrt;
en fyri því at þat haust it sama áttu Gunnhildar-
synir deilu við Hákon jarl, ok svá um vettrinn eftir,

sem fyrr⁵ [var sagt⁶, varð⁷ engi [eftirleitan höfð⁸
um Ástriði eda⁹ son hennar á þeim vettri.

3. Eftir um várit sendi Gunnhildr njónsnaemenn
til Upplanda ok allt í Vikina at vita um hag Ást-
ríðar; en er sendimenn komu aftir, kunnu þeir
þat helzt at segja Gunnhildi, at Ástriðr muni vera
med feðr sínum Eiríki; segja þess ok méri¹⁰ von,
at hon mani þar uppfæða son þeirra Tryggva kon-
úngs. ¹¹ Gjörir Gunnhildr þegar sendimenn, ok
býr þá vel bæði at vápnum ok klæðum¹²; ¹³ hafa
þeir xxx manna, var þar til forráða ríkr maðr [ok
vitr¹⁴, er Hákon hét¹⁵; hon bad þá fara á Opru-
staði¹⁶ til Eiríks, ok hafa þaðan son Tryggva
konúngs, ok færa Gunnhildi¹⁷. Sendimenn fóru
alla sína leið; en er þeir áttu skamt til Oprustaða¹⁸,
verða varir við vinir Eiríks; þeir báru honum þegar¹⁹
njósn um ferð sendimanna at kveldi dags; en þegar
um nóttina hjó Eiríkr brotferð Ástriðar, fèkk henni

aliquam solitariam deduci, mensamque optime instructam apponi jussit. Hic cum Astrida cum suis paulisper commorata esset, comites ejus discesserunt, ipsa vero cum duabus famulis, filio Olavo, Thorolvo ac Thorgisle filio ejus, sex annos nato, remansit, ibique hiemem transegit.

2. Haraldus grafeldus et Gudraudus frater ejus post cædem regis Tryggvii ad prædia, quæ ei fuerant, se contulerunt, sed de Astrida, quæ tum discesserat, nihil resciscere potuerunt. Perlato ad eos rumusculo, eam ex rege Tryggvio uterum ferre, proxime insequenti autumno in partes regni septemtrionales, ut supra scriptum est, profecti, cum matrem Gunnhildam convenissent, ei omnem rationem harum rerum, quæ in hoc eorum itinere gestæ erant, exposuerunt; illi diligenter de Astrida percontanti, rumorem, qualem acceperant, retulerunt; eam vero ob causam, quod filii Gunnhildæ hoc eodem autumno et hieme proxime insequenti controversiam cum Hakone dynasta habuerunt, ut supra dictum est, nulla de Astrida filiove ejus inquisitio ea hieme institui potuit.

3. Insequenti vere Gunnhilda exploratores misit in Upplanda et in Vikam usque, qui de rebus Astridæ perquirerent; missi, cum reverterant, hoc potissimum Gunnhildæ referre habuerunt, Astridam apud patrem versari, magnamque esse spem, ibi ab ea educari ipsius ex rege Tryggvio filium. Gunnhilda extemplo legatos mittit, armis et vestimentis probe ornatos, cum præsidio triginta virorum, duce Hakone, viro magnæ auctoritatis et prudentiæ; hos Oprostados ad Eirikum proficisci, indeque abductum regis Tryggvii filium ad se adducere jussit. Missi, iter quo constituerant persequentes, cum parvo spatio Oprostadis abessent, amici Eiriki certiores facti, statim vespera diei alicujus ei nuncium de itinere legatorum apportarunt. Extemplo nocte insequenti Eirikus iter Astridæ comparavit, datisque certis viæ

1) með henni, cum ea, cet.
eod. sensu, cet.

2) a [ son hennar ólafr, cet.
3) a [ en þa var, tum vero, etc., cet.

4) a [ at vendilliga, þar sem var Ástriðr,

5) haec roæ bis scripta est in cod. l.

6) er ritað, cet. cfr. Heimiskringla 1, p. 174.

7) þa, tum, add. A, D; var þa, c.

12) hestum, equis, cet.

13) ok, et, add. cet.
14) a [ vin Gunnhildar, amicus G., cet.

15) er aetfndi, s.d., cet.

16) Ofrostaði, A; Ofrustaði, D.

17) henni, ipsi, c.

18) Ofrostaða, A; Ofrustaða, D.

19) om. cet.

35

274

góða leiðtoga, ok sendi hana austr til Svíþjóðar
til Hákonar gamla, vinar síns, ok¹ ríks manns;
fóru þau brot, er mikit lifði nætr. þau komu at
kveldi dags í hérað þat, er Skán heitir, ok sá þar
bæ mikinn, fóru þannig til ok báðu sér nætrvistar;
þau dulðust ok húfðu vánd klæði. Sá bóndi er
nefndr Björn eitrkveisa, auðigr maðr ok illr þegn;
hann rak þau brot; fóru þau of kveldit í annat
þorp skamt⁹, er hét í Vizkum³; þorsteinn hét þar⁴
bóndi sá, er þau herbergði, ok veitti þeim góðan
forbeina, ok sváfu þau í góðum umbúnaði.

Hákon ok sendimenn Gunnhildar komu á Opru-
staði⁶ snemma um morginnin⁶, ok spurðu at Ást-
riðið ok syni hennar; Eiríkr sagði, at [ekki væri
hon⁷ þar. Þeir Hákon rannsókuðu bæinn ok dvöl-
ust lengi um daginn⁸, ok koma síð um kveldit til
Bjarnar eitrkveisu í Skán, taka þar gisting. Þá
spyrð Hákon bónda, ef hann kynni nokkut at segja

til Ástríðar; Björn svarar, at þar komu menn um
daginn ok báðu gistingar: en ek rak þau í brot,
ok munu þau vera herbergð hér⁹ í þorpinu¹⁰.
Verkmaðr þorsteins fór um kveldit or skógi, ok
kom til Bjarnar, þvíat þat var á leið hans; [hann
varð¹¹ varv við, at þar voru gestir, ok svá hvert
eyrindi þeirra var; hann sagði þorsteini bónda;
en er lifði þriðjongr nætr, vakti þorsteinn upp
gesti sína, ok bað þá¹² braut fara, [styggliga mæl-
andi¹³; en er þau voru komin [út á veginn¹⁴, þá
sagði þorsteinn þeim, at sendimenn Gunnhildar voru
at Bjarnar, ok fóru þeirra at leita; þau báðu hann
hjálpar nokkurrar; hann fækk þeim leiðtoga ok
vist nokkura, [ok fylgði¹⁵ þeim fram á skóginn,
þar sem var vatn nokkut, ok hólm¹⁶ í¹⁷ reyri
vaxinn; þau máttu vaða í hólminn út, þar fálu
þau sik í reyrinum. Snemma dags reið Hákon
[frá Bjarnar¹⁸ í bygðina, en hvar sem hann kom,

ducibus, eam orientem versus in Svethiam ad amicum suum Hakonem seniorem, virum magnæ auctori-
tatis, misit. Multa jam restante parte noctis digressi, vespera diei alicujus venient in territorium, dictum
Skónam, ubi conspecta ingenti villa, eo se conferunt et nocturnum hospitium petunt, ne cognoscentur,
malis vestibus utentes. Hujus villæ colonus dictus est Björn eiturkveisa, vir dives, sed inhospitalis; is
eos domo abegit; quapropter eadem vespera in alium pagum, brevi inde situm, Vizkos dictum, conces-
serunt; Thorstein nomen erat colono ejus villæ, qui eos nocturno hospitio exceptet, et eis officia libera-
liter præstitit; hoc loco bene habiti pernoctarunt.

Hakon ceterique a Gunnhilda missi primo mane sequentis diei Oprostados venientes, Astridam et filium ejus quæsiverunt; negavit Eirikus eam ibi esse. Hakon ac sui, villam perscrutati et diu ibidem hoc die commorati, sero vespere in Skónam ad Björnem eiturkveisam veniunt, ibique hospitantur; tum Hakon colonum interrogat, ecquid de Astrida nunciare possit; Björn respondet, homines aliquos eodem die eò pervenisse et nocturnum hospitium petiisse: ego vero, inquit, abegi eos; et haud dubie in hoc pago hospitio sunt excepti. Eadem vespera operarius Thorsteinis e silva veniens, ad prædium Björnis, in itinere ejus situm, delatus, animadvertit, ibi advenas aliquos esse, adventusque eorum causam cognovit; rem Thorsteini patrifamilias aperit; ut vero tertia pars noctis restabat, Thorstein hospites suos excitat, magnaque cum offensione loquens eos domo facessere jubet; cum vero domo egressi in viam publicam pervenerant, iis significat Thorstein, viros a Gunnhilda missos domi Björnis hospitari, in iis quærendis occupatos; illis auxilium aliquod ab eo petentibus ducem itineris et nonnulla cibaria dedit, ipseque eos comitatus in silvam deduxit, quo loco lacus erat cum insula arundine consita; hac in insula, quo pedibus transire potuerunt, in arundine delituerunt. Hakon primo mane domo Björnis in pagum profectus,

1) om. cet.
2) þaðan, inde, add. cet.
3) Vizlum, c.
4) om. c.
5) Ófrostaði, D.
6) morgin, id., cet.
7) a [ hon er ekki, id., cet.
8) ok fa nokkorn njósn um ferð (ferðir), Ástríðar, tóða það sonu leið, acceptoque nuncio aliquo de itinere (iturineribus) Astridæ, eadem equi-
tant eia, add. cet.
9) nokkur, alicubí, add. cet.
10) þorpum, oppidis, c.
11) a [ varð bann, id., ccf.
12) þau, Astridam et suos, A, D.
13) a [ mælði styggliga, A, D; mælði hart (hest, c) ok illilliga, locutus est duríter (pehementer) et irate, c.
14) a [ á veg (vegian, c) út or garðinum,
in etam ex area domus, cet.
15) a [ fylgði són, is comitatus est, cet.
16) hólmí, D, A: hólmr, c.
17) eian, unus, A; t eino, D; eina i, c.
18) a [ om. c.

275

spurði hann eftir Ástríði; en er hann kom til þor-
steins, þá spyr्र hann, ef þau sè þar komin; þor-
steinn segir, at þar voru komnir⁴ menn nokkurir,
ok fóru móti degi austr á skóginn. Hákon bað
þorstein fara með þeim, þar sem honum var leið
kunn eða leyni; þorsteinn fór með þeim; en er
hann kom á skóginn, vísaði hann þeim þvert frá
því, er þau Ástríðr voru; fóru þeir [þar allan
daginn² at³ leita, ok fundu þau þar hvergi. Fara
sendimenn aftr, ok segja Gunnhildi sitt eyrindi.
Ástríðr ok hennar fóruneyti fóru leið sína, komu
fram í Svíþjóð til Hákonar gamla; dvalðist Ástríðr
þar ok Ólafr son hennar lánga hrið í gódum fagnaði.

4. Gunnhildr konungamóðir spyr्र, at Ástríðr ok Ólafr son hennar var í Svíaríki⁴; þá sendi hon enn Hákon, ok gott fóruneyti með honum, til Eiríks Svíakonungs með góðar gjafir ok vináttumál; var þar vel tekit við sendimönnum, voru þeir þar í

góðu yfirlæti. Síðan berr Hákon upp fyri kon-
úngi eyrindi sitt; segir, at Gunnhildr hafði til þess
ord sent, at konúngr skal styrkja hann til þess,
at hann hafi með sér Ólaf Tryggvason til Noregs:
vill Gunnhildr fóstra hann. Konúngr fær honum
menn; þeir ríða á fund Hákonar gamla; býðr
Hákon Ólafi at fara með sér með vinsamligum orðum
mörgum⁵. Hákon gamli svarar vel, ok segir at
móðir hans skal ráða ferð Ólafs⁶; en Ástríðr vill
fyrir öngan mun, at sveinninn fari. Fara sendi-
menn brot, ok segja svá búit Eiríki konúngi. Síðan
búast sendimenn at fara heim, [ok segja, at kon-
úngr fái þeim⁷ styrk nokkurn at hafa brot sveininn,
hvárt sem Hákon gamli vill eðr eigi. Konúngr fær
þeim enn sveit manna; koma sendimenn til Hákonar
gamla enn⁸, ok krefja þá enn, at sveinninn fari
með þeim; en er því var seint tekit, þá hafa þeir
fram⁹ mikilmæli, ok [láta reiðuliga, ok heita afar-

quocunque venit, de Astrida quæsivit; delatus ad Thorsteinem quærit, an eo advenerint; Thorstein
significat, homines aliquos eo venisse, et sub lucem orientem versus in silvam concessisse; Hakon ab eo
petiit, ut se comitaretur, utpote viarum et latebrarum peritus; Thorstein, eos comitatus, cum in silvam
venisset, viam iis monstravit contrariam a loco, ubi se Astrida continuebat; sic totum diem circumeuntes
cum eos nusquam eo loco invenirent, missi revertuntur et Gunnhildæ exitum negotii sui referunt. Astrida
ejusque comites iter propositum persecuti, in Svethiam ad Hakonem seniorem pervenerunt, ubi Astrida
et Olavus filius ejus longo tempore commorati sunt, liberaliter habiti.

4. Gunnhilda regum genitrix certior facta, Astridam et Olavum filium ejus in Svethia versari, Ha-
konem lectosque cum eo comites iterum ad Eirikum regem Svionum mittit, cum eximiis muneribus
sinceræque amicitæ testificatione. Legati liberaliter accepti, ibi magno habiti honore commorabantur.
Dein Hakon regi adventus sui causam ostendit, dicens Gunnhildam nuncium misisse, ut se rex auxilio
juvaret, quo Olavum Tryggvii filium secum in Norvegiam reduceret: velle Gunnhildam eum educare.
Dato a rege præsidio, ad Hakonem seniorem equitant. Hakon, multis amicis verbis usus, Olavo, ut se
comitaretur, persuadere conatur. Hakon senior liberaliter respondet, dicens, matris arbitrio relinquen-
dum esse, quid de profectione Olavi statuatur. Cum vero Astrida nullo pacto perduci potuit, ut puer
abduceretur, missi discedunt, et rem, ut erat, regi Eiriko renunciant. Dein legati ad domum reditionem
parati. postulant a rege, ut sibi aliquantum præsidii det, quo puerum, nolente volente Hakone, ab-
ducant; rex iis iterum aliquot milites addidit; legati denuo ad Hakonem seniorem reversi, etiam nunc
postulant, ut puer illis comes adjungatur; qua re tardius probata, grandia verba jactant, iracundiam
vultu præferunt et iniquissimas conditiones denunciant. Tum procurrens servus aliquis, nomine Bur-

1) om, cet.
ejus, cet.

2) a [hann dag allan, totum siliun diem, A.D.C.

3) ok, et, c.

4) Svíþjóð, C: Svaveldi, A, Þ.

5) om, C.

6) hans,

8) om, cet.

9) fromi, id., A, D.

35

276

kostum¹; þá hleypr fram þræll, er Bursti² hét³,
ok vill ljósta Hákon, ok komast þeir nauðuliga í
brot óbarðir af þræinum; fara síðan heim til Noregs,
ok segja sína ferð Gunnhildi, ok [þat með⁴, at
þeir hafa sét Ólaf Tryggvason.

5. Sigurðr hét [bróðir Ástríðar Eiríksdóttur 5,
hann hafði þá verit lengi af landi brot austr í
Garðariki með Valldimar konungi; hafði Sigurðr
þar mikinn metnað. Ástríð fýstist at fara þángat
til Sigurðar bróður síns; fékk Hákon gamli henni
gott fóruneyti ok öll góð fong; fór hon með kaup-
mönnum nokkverjum, [hafði hon þá⁶ verit ij vetr
með Hákoni gamla; [var Ólafr þá⁷ þrèvetr, ⁸ er
þau hældu austr í hafit⁹; þá komu at þeim vík-
ingar, þat voru Eistr, hertóku þeir bæði menn ok
fè, en¹⁰ drápu suma, en sumum skiptu þeir með
sér til ánauðar. [Ólafr skilðist þá¹¹ við móður
sína, ok tók við¹² honum Klerkon, eistneskr maðr,

ok¹³ þórólfi ok þórgisli; Klerkon¹⁴ þótti þórólfr
of gamall til þræls, ok þótti honum ekki forverk
í honum, ok drap hann, en hafði sveinana með
sér, ok seldi þeim manni, er Klerkr hét¹⁵, ok tók
fyri hafr einn vel góðan; hinn þríði maðr keypti
Ólaf, ok gaf fyri vesl gott ok¹⁶ slagníng; sá hét
Reas, en kona hans hét Recon, en son þeirra Rekoni;
þar var Ólafr¹⁷ vel haldinn, ok unni bóndi honum
mikit; Ólafr var vj vetr á Eistlandi í þeirri útlegð.

6. Sigurðr Eiríksson kom til Eistlands í sendi-
ferð Valldimars konungs af Hólmgardi; [hann skyldi
ok¹⁸ heimta þar í landi skatta konungs; fór Sig-
urðr ríkuliga með marga menn ok mikit fè; hann
sá á torgi svein fríðan mjök; [skilði hann¹⁹, at sá
mundi þar útlendr, ok spyrð hann at namni ok
ætt sinni; hann nefði sik Ólaf, en Tryggva Ólaf-
son fóður sinn, en móður sína Ástríði, dóttur Eiríks
[af Oprustóðum²⁰. [Sigurðr kannaðist²¹ við, at

stius, Hakonem percutere paravit, ut ægre elaberentur, quin a servo vapularent. Dein reversi in Norvegiam,
eventum itineris sui Gunnhildæ referunt, hoc insuper addentes, Olavum Tryggvii filium a se conspectum esse.

5. Sigurdus nomen erat fratri Ástridæ Eiriki filiæ; is tum longo tempore a patria absens com-
moratus fuerat in oriente apud regem Valdimarem in regno Gardorum, magno honore habitus. Hue ad
fratrem Sigurdum proficiscendi cum magno desiderio Ástrida teneretur, Hakon senior ei eximium comi-
tatum dedit, omnibusque rebus necessariis instruxit; itaque, duobus annis apud Hakonem seniorem
transactis, cum mercatoribus quibusdam profecta est. Olavus tum trium annorum erat, cum in mare
orientale cursum contendebant; hic piratæ, Estones, iis supervenientes, homines et pecunias ceperunt,
quorum alios interfecerunt, alios inter se diviserunt in servitutem abducendos. Tum Olavum a matre
distractum accepit Klerkon, vir Esto, itemque Thorolvum et Thorgilsem. Klerkon, Thorolvum existimans
nimis senem, ut servum, laboribusque sustinendis non satis idoneum, eum interfecit, pueros vero secum
abductos vir, nomine Klerko, eximio capro vendidit. Tertius vir Olavum emit, dato vicissim bono sago
sive humerali; is vocatus est Reas, cujus uxori nomen erat Rekona, filio Rekonius; hic Olavus libera-
liter habitus et patrifamilias perquam carus fuit. In hac captivitate Olavus sex annos in Estonia egit.

6. Sigurdus Eiriki filius, legatione Valdimaris Holmgardiæ regis fungens, in Estoniam venit, simul ut tributa, regi hac in terra debita, exigeret. Sigurdus magnifice iter fecit, multis comitibus et magna pecunia stipatus. Puerum quendam eximiaæ pulchritudinis in foro forte conspicatus, cum intelligeret, peregrinum esse, eum de nomine et genere percontatus est. Ille se Olavum, patrem Tryggvium Olavi filium, matrem Astridam, filiam Eiriki de Oprostadis, nominavit. Sigurdus agnovit, hunc puerum esse

1) a [ hætla afærkostum ok lata reiðuliga, inersc, cet.

2) Busti, C.

3) er nefnær, id. A, D.

4) a [ svà, etiam, insuper, cee.

5) son Eiríks bjóðaskalla, flíius Eiríki b., cet.

6) a [ þá hafði hon, id., cet.

7) a [ ólafsr var þa, id., cet.

8) en, sed, add. cet.

9) haf,

id., A, D. 10) om. C.

11) þar skilidist ólafsr, id., cet.

12) add. cet ; abest in Fr.

13) þeim, ttilis, add. cet.

14) Klerkon, (dar.), al.

15) er nefnær, id., al.

16) eda, sive, cet.

17) lengi, diu, add. cet.

18) a [ ok skyldi hann, cet.

19) a [ ok skildi, id., cet.

bjóðaskalla, cet.

21) a [ þá kannaðiz Sigurðr, tum Sigurdus agnovit, cet.

20) a [

277

sveinnin var systurson hans, ok spurði, hví hann
væri þángat kominn. Ólafr sagði honum alla at-
burði of [sína ferð¹]. Sigurðr bad hann fylgja
(sér) til Reas bónda; en er hann kom þar, keypti
hann báða sveinana, Ólaf ok þórgisl, ok hafði þá²
með sér til Hólmgarðs; hann³ lèt ekki upp víst of
ætt Ólafs, ok⁴ hèlt hann vel.

7. Ólafr Tryggvason var staddr einn dag á torgi, var þar fjölmenni mikit; þar kendi hann Klerkon, er drepit hafði þórólf fóstra hans. Ólafr hafði litla öxi í hendi; [hann hjó⁵ í hófuð Kler-kon⁶, svá at stóð í heila, hljóp þegar heim til herbergis, ok sagði Sigurði frænda sínum. Sigurðr kom Ólaf þegar í herbergi drottníngar, ok sagði henni tíðindin; hon hèt Allogía⁷; Sigurðr bad hana hjálpa sveininum; hon [svaraði, ok leit á sveininn⁸: eigi má drepa svá fríðan svein; ok⁹ bad [hou kalla til sín sína menn¹⁰ með alvæpni. Í Hólmgarði var

svá mikil fríðhelgr¹¹, at þat voru lög, at drepa ¹²
hvern mann ¹³, er úðæmðan mann drap ¹⁴; þeysti ¹⁵
allr lyðr, eftir síð þeirra ok ¹⁶ lögum, ok leitaði
eftir sveininum, hvarh hann væri ¹⁷ kominn; þá var
sagt ¹⁸, at hann var í garði drottníngar, ok þar herr
manns alvápnaðr; var þá sagt konúngi, gekk hann ¹⁹
til með sínu liði, ok vildi eigi, at þeir berðist,
kom hann þá griðum á, ok því næst sættum. Kon-
úngr dæmði bætr, en drottníng hèlt upp gjöldum.
Síðan var Ólafr með drottníngu ok var [hon allvel
til hans ²⁰]. Þat voru lög í Garþaríki, at þar skyldu
ekki vera konúngbornir menn, nema at konúngs
ráði. Þá sagði Sigurðr drottníngu, hverrar ættar
Ólafr var, eða ²¹ fyri hverja sök hann var þar
kominn, at hann mátti ekki vera heima fyrir ófríði
í sínu landi; ²² bað hana þetta tala við konúng;
hon gerði svá, bað konúng hjálpa við sveini ²³
þessum, svá hardliga sem hann var leikinn; komu

suum ex sorore nepotem, et quæsivit, quo modo eò venisset. Olavus ei omnes sui itineris eventus
narravit. Sigurdus eum hortatus est, ut se ad Ream patremfamiliæ duceret; quo cum venisset, utrumque
puerum, Olavum et Thorgilsem, emit, et secum Holmgardum duxit. Ille de educatione et genere Olavi
palam non fecit, sed liberaliter eum habuit.

7. Olavus Tryggvii filius die quodam in foro constitutus, quo magna confluxerat hominum multi-
tudo, ibi Klerkonem, qui Thorolvum nutricium ejus interfecerat, cognovit; Olavus parvam securim manu
gestabat, qua in caput Klerkonis, ita ut in cerebro hæreret, impacta, confestim domum ad cubiculum
cucurrit, et Sigurdo cognato suo rem narravit; Sigurdus Olavum extemplo ad conclave reginæ duxit,
eique, quæ gesta erant, retulit; ei nomen erat Allogia; Sigurdus eam rogavit, ut puero opem ferret; ea
puerum intuita, respondit: non fas est, tam pulchrum puerum interfici, suosque plena armatura instructos
ad se vocari jussit. Holmgardi pax tam sancte coledatur, ut legibus sancitum esset, ut quisque occide-
retur, qui hominem indamnatum interfecisset. Universa igitur multitudo, secundum consvetudinem et
leges, magno impetu facto puerum conquisivit, quo loco versaretur. Tum rumor percerebuit, eum in
aula reginæ esseque oque magnum exercitum armis plene instructum convenisse; qua de re certior factus
rex, suis cum copiis accessit, et cum eos inter se pugnare nollet, primo effecit, ut inducias facerent,
deinde ut in gratiam redirent; rex multam statuebat, regina solutionem præstabat; deinde Olavus apud
reginam mansit, quæ eum perquam carum habuit. In regno Gardorum lex erat, ne qui regio sanguine
orti ibi versarentur, nisi permittente rege; itaque Sigurdus reginæ aperuit, quo genere natus esset Ola-
vus, et quam ob causam eò venisset, quod ei propter motus civiles domi in patria manere non licisset;
rogavit eam, ut hoc cum rege communicaret; ea sic fecit, regem rogavit, ut huic puero, qui tam

1) a [ sitt mal, rebus suis, cet.

2) om, cet.

3) ok, et, cet.

4) en, sed, cet.

5) a [ ok selti, et incussit, cet.

6) Klerkoní, ut

7) Allogie, C.

8) a [ leit a sveinin ok segir, at, id., C.

9) om, cet.

10) a [ kalla menn til sin, suos ad se vocari, A, D.; alla menn sina

koma til sin, omnes suos ad se venire, C.

11) fríðhelgi, id., cet.

12) skylði, add. cet.

13) om, cet.

14) a [ mann drap úðæmdan, id., cet.

9) þeystist, id, cet.

16) at, secundum, A, D.

15) sic (sakt, C) cet.; sat, Fr., mend.

19) þá, tum, add. cet.

allkær til hans (at honum, al.), id., A, D; henni alkwr, tilte bene acceptus, C.

21) ok, et, C.

22) ok, et, add. C.

23) konungssyni, filio regio, cet.

278

svá fortölur hennar, at konúngr játti henni þessu,
tök (hon) þá Ólaf í sitt vald, ok hélt hann vegliga, sem
konúngs syni byrjaði at vera¹ haldinn. Ólaf var
ix vetra, er hann kom í Garþaríki, ok dvaldist þar
aðra ix vetr með Valldimar konúngi; Ólaf var
allra manna fríðastr ok mestr ok sterkastr, ok
umfram alla menn at ðþröttum [af Norðmönnum,
þá sem menn hafa heyrfr á sagt².

Tólf var elds at aldri
ýsetræ hati vetra³,
braustr þá er herskip glæsti
Hörða vinr or Gördum:

UPPHAF ÓLAFS TRYGGVASONAR.

21. Ólaf Tryggvason var þessar stundir allar í Garþaríki, ok hafði þar hit mesta yfirlæti af Valldimar konúngi ok kærleik af drottningu; Valldimar konúngr setti hann höfðingja yfir herlið þat er hann sendi til að verja land sitt; [svá segir Hallarsteinn:

Osor ignis manualis
ætate duodecim annorum erat,
cum fortis Hördorum amicus
ornatam classem Gardis ducebat;

duriter tractatus esset, opituletur; cujus oratione factum est, ut rex, precibus ejus annuens, Olavum in tutelam suam receptum magno in honore haberet, quemadmodum haberi rege natum convenit. Erat Olavus novem annos natus, cum in regnum Gardorum venit, ibique alios novem annos apud regem Valdimarem commoratus est; fuit Olavus omnium hominum pulcherrimus, statura maximus et robustissimus, omniumque Norvegorum, quorum quidem memoria ad posteros pervenerit, artium peritia excellentissimus ³.

INITIUM OLAVI TRYGGVII FILII.

21. Olavus Tryggvii filius hoc omni temporis spatio in regno Gardorum fuit, a rege Valdimare plurimi æstimatus et reginæ carissimus; rex Valdimar eum præfectum constituit copiarum, quas ad regnum suum tuendum dimittere solebat; sic Hallarstein (vide supra):

1) in cod. Fr. h. l. præce est hæra.

2) a [þa er fra er sagt af Norðmonnum (norrtronum minnum, C), eodem sennu, cet.

3) em. h. l.; vetrta, Fr.

a) Quel que soit le ton mystique de la relation du séjour
fait par Olaf Tryggvason en Russie, les rapports des sagas
paraissent cependant trop d'accord, pour ne pas en regarder
les parties essentielles comme historiques. Mais dans les
détails il y a sans doute bien des erreurs. La reine du roi
Vladimir était fille d'un empereur de l'empire grec, son nom
n'était pas Allogia mais Anna. La relation du meurtre
commis sur Klerkon et de la conduite de la reine vis-à-vis
du roi paraît fort singulière; mais l'histoire qu'on lit dans
les autres rédactions de la saga d'Olaf Tryggvason de la
préiction de la mère aveugle de Vladimir, roi de Russie, et
de la conversion au christianisme de ce roi et de sa reine
Allogia par le secours d'Olaf, sent encore plus la fable.
Cependant si l'on admet le changement de quelques noms
propres on parviendra à débrouiller cette histoire de la ma-
nière suivante. Dans la saga plus détaillée d'Olaf Tryggvason
on lit au chap. 16e qu'à l'époque où les fils d'Érik à la
hache ensanglantée et de Gunnhilde s'emparèrent du gouver-
nement en Norvège, le Gardarike était gouverné par le roi
Valdemar (Vladimir), qui avait une reine nommée Allogia
et une mère très vieille douée du don de la prophétie. Mais
lorsque les fils d'Érik s'emparèrent de la Norvège, l'an 960,
la Russie n'était pas gouvernée par Vladimir, mais par son

père Svíasťoslav qui ne partageait pas le royaume entre ses
fils avant l'an 970, de sorte que Vladimir ne pouvait pas en
969, époque de la naissance d'Olaf, être nommé roi. Il faut
donc que l'écritain de la saga ait confondu le roi Vladimir
avec le père Svíasťoslav, ce qui convient fort bien à l'histoire,
puisque Svíasťoslav avait en effet une mère qui ressemble
assez bien à la description mentionnée; c'était l'illustre Olga,
connue pour sa sagesse, qui mourut âgée de 80 ans le 11
juillet 969, et ce fut l'an 972, apparemment dans l'été
qu'Olaf arriva dans l'Esthonie. Svíasťoslav mourut la même
année, après avoir partagé le royaume entre ses fils, de
manière que Jaropolk obtint Kiev, Olég le pays des Drev-
liens et Vladimir la Novogorod. Comme roi de Novogorod
ou de Holmgard Vladimir était le moins éloigné des pays
du Nord, de sorte qu'il avait la meilleure occasion de s'en-
tourner de Scandinaves comme de Sigurd Erikson. Olaf
n'avait que 9 ans lorsqu'il arriva en Holmgard, ce fut donc
l'an 978, à la même époque où Vladimir fut obligé de tra-
verser la mer en fuyant devant son frère Jaropolk. La
coincidence de ces événements présente quelque difficulté,
puisqu'on ne peut admettre qu'Olaf l'ait accompagné dans la
fuite. Il faut plutôt croire que le narrateur de la saga a
placé le meurtre de Klerkon trop tôt dans l'histoire. Il est

279

hlóðu Hamðis klæðum
hjörva gnýs ok skýjum
hilmis menn, sem hjálmum
hlýrvigg, en mól stýri¹.

[Ólafr átti² þar nokkurar³ orrostur, ok [var honum
herstjórnin vel hend⁴, hèlt hann þá⁵ sveit mikla
hermanna af⁶ sínum kostnaði, þeim er konúngr
veitti honum; Ólafr var örr⁷ við sína menn, varð
hann af því vinsæll; þat varð þar, sem optliga kann
verða, þar sem útlendir menn hefjast til ríkis eða
til mikillar frægðar, svá at þat verði um fram inn-
lenzka menn, at margir ofunduð þat, hversu kærr
hann var konúngi, ok eigi síðr drottningu; mæltu
menn⁸ fýri konúngi, at hann skyldi varast ok⁹
gera eigi Ólaf of stóran: þvíat slíkr maðr er þér

regii satellites jumenta proræ
vestimentis Hamderis et strepitùs
gladialis nubibus, nec non galeis
onerarunt, clavus vero susurrabat a.

hættastr, ef hann vill sin til þess ljá, at gera yðr
mein eða yðru ríki; er [hann svá¹⁰ búinn at [allri
atgervi ok vinsældum¹¹; vitum vèr ok eigi, hvat
er þau drottning tala jafnan. þat var¹² mikill síðr
hinna ríku¹³ konúnga¹⁴ í þann tíma, at drottning
skyldi eiga hálfa hirðina ok halda með sínum kostn-
aði, ok hafa þar til skatta [ok skyldir¹⁵, svá sem
þurfti; var þat¹⁶ ok¹⁷ svá með Valldimar kon-
úngi, at drottning hafði eigi minni hirð, en kon-
úngr, ok keptust þau mjök um ágætismenn; vildi
hvártveggja til sin hafa. Nú gerðist svá, at kon-

Hic Olavus aliquot prælia fecit, magna in ducendo exercitu dexteritate usus; tum magnam militum ma-
num aluit suo sumtu, quem ei rex suppeditavit; Olavus erat erga suos liberalis, eoque apud multos
gratiosus. Accidit autem ibi, quod sæpe solet usu venire iis locis, ubi exteri homines ad tantam gloriam
evehuntur, ut supra indigenas emineant, ut ei regis inviderent amicitiam, qua eum rex, neque minus
regina coluit; itaque fuerunt, qui regi svaderent, caveret, ne Olavum nimis potentem redderet: talis
enim vir tibi maxime periculosus est, si suam operam in id conferre velit, ut tibi tuove regno aliquid
incommodi accidat; tantum omnibus artis naturæque bonis præstat, tantum amicii valet; neque novi-
mus crebitus de rebus is ac regina tam crebro sermones conferant. Frequens fuit eo tempore semponium
regum consvetudo, ut reginæ esset dimidia pars aulicorum satellitum, quos suo sumtu aleret, et in eam
rem quantum opus esset tributorum et censuum perciperet; sic etiam apud regem Valdimarem mos
fuit, ut regina non minorem, quam rex, satellitum numerum haberet, illeque et ea valde inter se de
viris excellentibus æmularentur; tales enim uterque in suas partes pertrahere voluit. Hinc igitur factum

1) a [ om. cet.

2) a [ átti ól., id., cet.

3) margar, multa, c.

4) a [ varð h. hérst. vel i hendi, eð, senuð, c: it. A, D, omissu honum.

5) sjálfr, ipse, add. cet.

6) með, id., cet.

7) madr, tir, add. cet.

8) margir, multi, al.: þat, id., add, A, C.

9) at, cet.

10) svá et.

(qui) ita sit, cet.

11) atgervi ok vinsæld, al.; atgervi ok vinsæld (vinsældum, D), sem hann er. A, D; þrótum ok vinsæld ok atgervi, artibus, etc., C.

12) er, est, A, D.

13) ríkusta (supert'), C.

14) manna, hominum, al.

15) a [ om. cet.

16) þar, ibi, cet.

17) om. C.

a) *Constructio*: hati þýsetra elldis et var tólf veitra at aldri, þa er hraunr Hjörda vint þ glæsti? herskip er Gjörðum; menn hilmis hlóðu hlýrviege? Hambis klæðum-é ok skjújam hjörva gnýs, sem hjálmum, en sýri mol?g. — (c) i. e. cir liberalis; hati, osor, qui odit; þýsetra, sedes arcus (þrý), locus in quo arcus positus est, poet. manus, quæ arcum tenet, hinc eldri þýsetra, ignis manus, aurum, annuli aurei, quod ignis instar in manibus et brachitis fulgeant. þ) amicus Hjördorum (Hjörðia, provinciæ Norvegicæ, incolarum), est rex Norvegicus, h. l. Olavus Tryggvi. ?) ad verbum et per brachylogiam: splendere fecit nares bellicæ et Gardis. 0) i. e. nares. 8) i. e. toricis, sec. Ed. Sn. et frequentia poetarum usum. ζ) i. e. clypeis: hjörva gnýr, strepitus gladiorum, pugna, ský hjörva gnýs, nubes pugnæ, clypeus. η) num legendum, eon molseyr, ille eloquio disertus, ut referatur ad þýsetra hati in versu secundo? Ceterum hic versus ad Rekstefjam non pertinet, ride Excursum de Hallarsteine in Script. hist. Islandorum vol. 3, p. 244-276.

bien probable qu³Olaf à l'âge de 12 ans, comme nous le racontent les sagas et le poète Hallarstein, a pris part à une expédition dans l'intérêt de Vladimir, puisque celui-ci eut de longues guerres a soutenir pour raffermir son empire. Mais on voit de prime abord tout ce qu'il y a de fabuleux dans le rapport qui attribue à Olaf d'avoir aidé à l'intro-

duction du christianisme dans la Russie, et encore plus dans
ce que Odd le moine nous raconte de son arrivée à Con-
stantinople. Le nom d'Allogia, qui paraît être formé par
amplification du nom d'Olga, a probablement été donné par
le narrateur de la saga à la reine moins connue par imitation du
nom de l'illustre reine dont tout le monde à célébré les exploits.

280

úngr festi trúnað á slíkar ræður, sem mælt var
fyri honum, ok gerðist hann nokkut fár ok styggr
við Ólaf; en er Ólafr fann þat, sagði hann drottn-
íngu, ok þat með, at hann fýstist at fara í Norðr-
lönd, ok segir, at frændr hans hafa þar ríki fyrir
haft, ok honum þikkir líkast, at þar muni [honum
nokkurr þroski ætlaðr vera¹. Drottníng biðr hann
vel fara, segir at hann mun þar göfugr þikkja,
sem hann væri. Síðan býr Ólafr ferð sína, ok gekk
á skip, hétt svá út í hafit, í hit eystra sallt. En
er hann sigldi austan, þá kom hann við Borgundar-
hólm, ok veitti þar upprás ok herjaði, en lands-
menn sóttu ofan ok hældu orrostu við hann, fékk
Ólafr sigr ok herfáng mikit.

ÓLAFR TRYGGVASON FÉKK GEIRU.

22. Ólafr lá við Borgundarhólm, ok fengu þeir
hvast vedr ok storm sjáfar, [ok máttu² þeir þar
eigi við festast³; þeir⁴ sigla þaðan suðr undir Vind-

land, ok fá þar höfn góða, fara þar allt með friði
[ok dvöldust þar um hríð⁵. Burizlafyr hét konúngr
í Vindlandi, hans dætr voru þær Geira, Gunnhildr
ok Ástríðr; Geira konúngsdóttir hafði þar vald
ok ríki, sem þeir Ólafr komu at landi; Dixin hét
sá maðr, er mest forráð hafði með Geiru drottn-
íngu; en er þau spurðu, at þar voru við land
komnir ókunnir menn, þeir er tíguliga lètu yfir
sér, ok þeir fóru þar með friði, þá fór Dixin á
fund þeirra með orðsending Geiru drottníngar; vill
hon hjóða þeim mönnum til vetrvistar, er þar voru
komnir, þvíat þá var mjók liðit á sumarit, en veðr-
átta hörð ok stormar miklir. En er Dixin kom
þar, varð hann brátt varr við, at þar var fyri
liði ágætr maðr bæði at ætt ok ásýnum⁶; Dixin
segir þeim, at drottníng baud þeim til sin með
vináttu boði; Ólafr þektist boð þetta, ok fór⁷ um
vettrinn⁸ til Geiru drottníngar, ok sýndist hvárt

est, ut rex talibus sermonibus, qui coram eo jactabantur, fidem haberet, fieretque in Olavum verborum
nonnihil parcus et indignabundus; quod animadvertens Olavus, rem reginæ aperuit, addens, se desiderio
trahi in terras septemtrionales proficiscendi; ibi cognatos suos olim regna tenuisse, sibique similimum
vero videri, iis locis aliquam sibi accessionem gloriæ futuram; regina, prosperum ei abitum precata,
dixit, eum, ubicunque versaretur, excellentem existimatum iri. Post hæc Olavus iter comparavit, navem
conscendit, cursumque per pelagus, mare Orientale, contendit; ab oriente navigans, insulam Borgundam
attigit, ibique escensione facta prædas egit; incolæ ex mediterraneis descenderunt et prælium cum eo
commiserunt, in quo Olavus victor magna præda potitus est.

OLAVUS TRYGGVII FILIUS GEIRAM DUXIT UXOREM.

22. Olavus ac sui, in ancoris ad Insulam Borgundam stantes, tempestatem tam vehementem tantum maris æstum nacti sunt, ut eo loco subsistere non possent; itaque inde meridiem versus navigant, Vendi diamque advecti, commodum ibi portum nanciscuntur. Hic se ubique pacate gerentes aliquamdiu sunt commorati. Regi Vendixæ nomen fuit Burizleivo, cujus filiæ erant Geira, Gunnhilda et Astrida. Quo loco Olavus ac sui appulerant, eo loco potestatem et imperium habuit Geira regis filia; Dixin vocabatur vir, qui imperium cum Geira regina inprimis participabat; qui cum cognovissent, eo ad terram appulisse homines ignotos, magnifice quidem, sed pacate se gerentes, Dixin ad eos profectus est cum mandatis Geiræ reginæ, velle eam viris, qui eo advenissent, quod æstas admodum provecta esset, tempestas inclementior procellæque vehementius sævirent, hiemale hospitium offerre. Delatus eo Dixin, brevi animadvertit, his copiis præesse virum genere et vultu excellentem; Dixin iis significat, reginam eos, oblata amicitia sua, ad se invitare; qua conditione Olavus accepta, ad Geiram reginam profectus ibidem hiemavit;

1) a [ þroski hans mestr verða, gloriam suam maximam fore, cet.

2) mego, (prœs.), A, D.

3) a [ om. C

4) ok, et, A, D: om. c

5) a [ om. C

6) alitum, id. C

7) var, id. C

8) haustið, autunno, c.

281

[þeirra¹ afarvel²; hefir Ólafr uppi orð sín, ok biðr Geiru drottningar, 'ok verð þat at ráði gert, at Ólafr fær Geiru drottningar þann vetr, gerðist Hilmir lèt at hólmi
hræskóð roðin blóði
(hvat of dylði þess höldar?)
hórð, ok austr í Gærðum.

HAKON JARL HÉLT SKÖTTUM DANAKONUNGS.

23. Hákon jarl réð Noregi, ok galt öngan skatt fyri þá sök at Danakonúngr veitti honum skatta alla, þá er konúngr átti í Noregi, til starfs ok kostnaðar, er jarl hafði fyrir⁴ at verja landit⁵ Gunnhildarsonum.

ÓTTA KEISARI HERJADI Í DANMÖRK.

24. Ótta keisari var þá í Saxlandi; hann sendi boð Haraldi Danakonúngi, at hann skyldi taka skirn ok rètta trú, ok þat landsfólk allt⁶ er hann stýrði, en at óðrum kosti sagði keisari at hann mundi fara með her á hendr honum. Þá lèt Danakon-

hann þá forráðamaðr þess ríkis með henni; [svá segir Hallfreðr vandræðaskáld⁷]:

Rex duras fecit noxas cadaverum sanguine rubeficii in insula et Gardis, in regionibus orientalibus, cur homines eam rem celarent? a
úngr búa landvarnir sínar, lèt þá vel upp halda Dana virki ok búa herskip sín; hann sendi boð Hákoni jarli í Noreg, at hann skyldi koma [til hans snemma⁸ um várit með allan her þann, sem hann fengi⁹. Hákon jarl bauð út her [um várit¹⁰ af öllu ríki sínu, ok varð hann allfjölmennr; hèlt hann liði því til Danmerkr, ok fór til fundar við Harald Danakonúng; tók hann allfeginsamliga við honum; margir aðrir höfðingjar voru þá með Danakonúngi, þeir er honum veittu lið, hafði hann þá allmikinn her.

quorum uterque cum alteri perbene probaretur, Olavus sermonem exorsus, nuptias Geiræ reginæ ambit; decretumque est, ut Olavus instanti hieme Geiram reginam in matrimonium acciperet; quo facto istius regni imperium cum ea participavit; sic Halfredus difficilis poeta (*vide supra*):

HAKON DYNASTA TRIBUTA DANORUM REGIS RETINUIT.

23. Hakon dynasta Norvegiæ imperavit, nec ulla tributa solvit, eam ob causam, quod rex Danorum ei omnia tributa, quæ regi in Norvegia erant, remisit, in labores et sumtus, quos facere coactus est dynasta, ut regnum adversus Gunnhildæ filios defenderet.

IMPERATOR OTTO BELLUM DANIELÆ INTULIT.

24. Otto imperator eo tempore in Saxonia commorabatur; is ad Haraldum Danorum regem misit, ut baptismum et veram religionem acceptaret, una cum universo, cui imperaret, populo; alias se exercitum adversus eum ducturum. Tum Danorum rex terræ tuendæ præsidia instauranda, munimentum Danorum probe muniendum, navesque, quas habuit, belllicas armandas curavit; misit in Norvegiam ad Hakonem dynastam, ut primo vere insequenti cum omnibus copiis, quas comparare posset, ad se veniret. Hakon dynasta vere insequenti copias ex omni regno suo evocavit, magnumque exercitum contraxit; quas copias in Daniam duxit, et ad Haraldum Danorum regem se contulit, a quo libentissime exceptus est; multi alii principes tunc cum Danorum rege versabantur, qui ei auxilio venerant, adeo ut ingentem exercitum haberet.

1) Þaðru, *alters*, add. A, D.
2) a [ Þaðru vel, C.
3) a [ Hallfreðr vandræðaskáld getr þess 1 drapa þeirri (i Þaðsdrapa, C), er hann orti um Þjatr konung (um hann, C), hoc memorat Halfredus difficilis poeta in carmine encomiastico (Olariade), quod composuit de rege Þlaco, ut.
4) til, id., cet.
5) fyrir, ab, add. cet.
6) om. cet.
7) om. A, D.
8) a [ om. C.
9) til Danmerkr, in Daniam, add. C.
10) a [ om. C.
a) *Construction: Hilmir lèt hórð hræskóð e[ roðin blóði at hólmi] þok austr i Gærðum; hvat of dylði huðar þess?* — α) t. e. teta, gladios. β) t. e. Borgunda (Borringia).

36

282

ÓLAFR HERJÁDI Í VINDLANDI.

25. Ólafr Tryggvason hafði verit um vettrinn í Vindlandi, svá sem fyrir var ritað; hann fór um vettrinn til þeirra héraða þar í Vindlandi, er lengi¹ hofðu² undan horfit allri hlýðni ok skattigjófum þannig³. Ólafr herjar ok drepr marga menn, en brendi fyri sumum; tók hann fè mikit, en lagði undir sik [þau ríki⁴], fór síðan aftr til borgar sinnar. Snemma um várit⁵ bjó Ólafr skip sín, Endr⁹ lèt¹⁰ Jamta kindir allvaldr í styr falla (vandist hann) ok¹¹ Vinda vegrimmr (á þat snimma); hættr var hersa drottinn hjörðjarfr Gota fjörvi, gullskerði¹² frá ek geyrðu geirþey á Skáneyri¹³.

ok sigldi síðan í haf; hann sigldi undir Skáneyri⁶, veitti þar uppgöngu, en landsmenn sömnuðust saman, ok hèldu orrostu; hafði Ólafr sigr ok fèkk mikit herfáng. Síðan sigldi hann austr til Gotlands, þar tók hann kaupskip, er Jamtr áttu, þeir veittu vörn mikla, lauk svà at Ólafr hrauð⁷ skipit⁸ ok drap mart manna, en tók fè allt. Þrìðju orrostu átti hann á Gotlandi, hafði Ólafr þar sigr, ok fèkk mikit herfáng; svà segir Hallfreðr:

> Populi imperator, in fana sæviens,
> Jamtorum Vendorumque progeniem
> olim in prælio cadere fecit;
> mature se ad eam rem adsvefecerat;
> audax ad arma dominus ducum
> periculosus erat vitæ Gotlandorum;
> audivi, auri largitorem in Skaneyra
> hastarum tempestatem excitavisse ω.

OLAVUS EXPEDITIONES IN VENDIA FECIT.

25. Olavus Tryggvii filius, ut supra scriptum est, hanc hiemem in Vendia transegit; eadem hieme
expeditionem fecit in territoria, in Vendia sita, quæ longo jam tempore omni officio et tributis illuc
solvendis se subuxerant; hic Olavus populationem fecit, multos homines interfecit, aliorum domicilia
incendit, multaque pecunia potitus, iis regionibus sub potestatem suam redactis, ad arcem suam redit.
Primo vere insequenti Olavus naves suas paravit, quo facto vela in altum dedit; litora Skaneyræ ad-
fectus, ibi escensionem fecit, incolæ vero in unum congregati prælium commiserunt; Olavus victoriam
reportavit, magnaque præda potitus est. Deinde orientem versus in Gotlandiam navigavit, ibique navem
mercatoriam, quæ Jamtis erat, cepit; hi fortiter se tutati sunt, eo tamen exitu, ut Olavus navem defen-
soribus nudaret, multos homines interficeret, omni pecunia potiretur. Tertium prælium Olavus in Got-
landia commisit, in quo victor magna præda potitus est; sic Halfredusª (vide supra):

1) legit hofðu undir Geira droining ok, imperio Geiræ reginae fuerant subjecta, et, A, D.

2) þa, tum, add. A, D.

3) ill, C, ubi aliquid excidisse videtur

4) a [hðroblin, prœincias, C.] 5) sumarit, æstate, C.

5) sic ceteri; enn, Fr., quod valere potest end, endr. Fr. et C abbreviate skip'.

6) Skani, *Scanianam*, cet. 7) vann, expugnavit, C.

8) sic A, D; 10) sic cet.; letz, fecisti, Fr.

(in acc.), C. 13) Skaneyja, *Scaneya*, *Scania*, A, C.

11) æ, C. 12) gullskerðr,

a) *Constructio: vegrimmær* allvaldr lèt endr Jamta ok Vinda kindir falla i styr; hann vandist snimma a þat; hjörðjarfr hersa drottinn var hættr fjörvi Gota; ek fra gullskerði þ geyrðu? geirþeyð a Skaneyri. — 4) *verbo tenus: sæiens in loca sancia deorum (ve)*, quatenus deubra ethnica destruebt reð Olareus, acer religionis christiana propagator et rindex. — 5) *ad verbum: imminutorem, deminutorem auri, principem liberatem*. — 6) *ad perf. infln. act. rerbi geysa, facere, efficere*. — 7) i. e. *prætium*.

a) Les évenements racontés aux chap. 21-25 ne pourront
être révoqués en doute puisque l'histoire s'en appuie sur des
vers cués de portes contemporains. Les Poméraniens mêmes
qui ont étudié à fond l'histoire de leur patrie ne croient pas
qu'il soit possible de retrouver parmi les princes polonais

ou poméraniens le Burisleif dont nos sagas racontent les
exploits. Il paraît hors de doute que ce n'est pas Bolesław
chrobi de la Pologne, mais il est probable que Burisleif n'est
qu'un chef ou duc (*hertogi*) du Vindland, comme il est dit
dans la saga plus courte du n° 325 (voir les Forum. S. 10, 393).

283

ANDLÁT GEIRU DROTTNÍNGAR.

30. Ólafr Tryggvason var iij vetr á Vindlandi,
áðr Geira drottning tók sótt ok andaðist; Ólafi
þótti þat¹ svá mikill skaði, at hann festi þar ekki

Tiðhöggvit lét tiggj
Tryggva son ³ fyri⁴ styggvan⁵
Leiknar⁶ hest á lesti
ljótvaxinn hræ Saxa:
vinhróðigr gaf viða
vísi margra Frísa
blókku⁷ brúnt at drekka
blóð kveldriðu stóði.
Rógs brá⁸ rekka lægir
ríkr⁹ valkera¹⁰ líki,
herstefnir lét hrófnum
hold Flæmningja goldit.

DRÁP HARALDS KONÚNGS GRENSKA ¹¹.

48. Haraldr grenski var konúngr á Vestfold,
svá sem fyr var ritað¹²; hann fèkk Ástu, dóttur
Guðbrands kólu. Eitt sumar, þá er Haraldr grenski
fór í Austrveg í hernað, at fá sér fjár, kom hann í

yndi síðan á Vindlandi; rèð hann sér þá til herskipa,
ok fór enn í hernað, herjaði fyrst um Frísland
ok² Saxland ok allt í Flæmíngjaland; svá segir
Hallfreðr:

Rex, Tryggvio natus, crebris
ictibus corpora Saxonum
fero, deformi Leiknæ equo
cedenda postremo curavit;
amicitiis florens imperator
multis locis atrum sanguinem
complurium Frisorum fusco
gigantidis equitio bibendum dedit ⁴.

Potens repressor seditiosorum hominum
involucrum funerei specilli removit;
militum evocator carnem
Flæmingorum corvis apposuit ⁵.

Svíþjóð; þá var þar konúngr Ólafr sænski; hann
var son Eiríks konúngs hins sigræla ok Sigríðar,
dóttur Sköglar-Tosta; var Sigríð þá ekkja, ok átti
mörg bú ok stór í Svíþjóð; en er hon spurði, at
þar var við land kominn Haraldr grenski skamt í

MORS GEIR.E REGINÆ.

30. Olavus Tryggvii filius tres annos in Vendia commoratus erat, cum Geira regina morbum nacta diem obiit; in qua Olavus tantum damnum factum existimavit, ut exinde nullam ex mansione in Vendia voluptatem caperet; quare comparatis navibus in piraticam excurrebat, et primo Frisiam et Saxoniam depopulatus est, et in Flæmingiam usque penetravit ¹; sic Halfredus (vide supra):

C.EDES REGIS HARALDI GRENLANDI.

48. Haraldus grenlandus rex erát Vestfoldiæ, ut supra scriptum est; is in matrimonium duxit Astam, Gudbrandi kulæ filiam; æstate quadam Haraldus grenlandus, opum parandarum causa in regiones Orientales profectus in piraticam, in Svethiam venit; ibi tum rex erat Olavus svecus, filius regis Eiriki victoriosi et Sigridæ, filiæ Skögulæ-Tostii; tunc temporis vidua erat Sigrida, prædiaque multa et ingentia in Svethia possidebat; quæ cum cognovisset, brevi inde spatio ad terram appulisse Haraldum grenlandum,

1) add ceteri, omnes us in Fr. 2) þarnæst um, deinde per, add. C, D; þarnæst um, A, 3) sonr, id., A, D.

C (= dökkvan, nigra). 6) læien", id., al. (leg. læienar).

7) blókum, C, perp. 8) har, tutt, D.

4) fyrir, id., C. 5) dyggvan.

10) valkera, A, D. 11) scriptum grenski h. l in Fr. 12) cfr. Hrømskringla, I, p. 179-180, 202-203.

9) rik", id., C; reik, al, prave.

a) *Constructionio*: Tiesi, son Tryggva, let a lesti† tühögvit hre Saxa fyrir styggvan, ljótvaxinn Leiknar hestß; vinbróðigr vísu gaf viða blókku kveldriðu stóðl† at drekka brúnt blóð margra Frisa. — c) verbo tenus: in fine, i. e. postremo. β) Leikn, *nomen feminæ gigantis*: equus gigantidis, lupus; lupis zero corpora cædere (in alimentum) est strugrum edere, γ) i. e. lupis.

b) *Constructionio*: rikr legir tögk rekka† brá líki valkeraß; herstefnir† let goldt hrófnum hold Flæmningja Óð, — c) tögk rekkar, homines seditionis, i. e. seditioni dediti, seditiosi, rebelles, quorum oppressor dicitur rex pacis studiosus. β) i. e. gladium nudarit; valkeri, specillum cadaveris, gladium: lík, corpus, it. externa forma corporis, h. l, ut hamr, introfucrum; hregda valkera líki, remorere involucrum gladii, gladium vagina nudare. γ) i. e. res. ð) i. e. Flæmings in prælio prostravit.

a) Le rapport dans la saga étendue qui fait retourner Ólaf en Russie parolt erronc.

36*

284

brot, fóstbróðir hennar, þá sendi hon menn til
hans, ok bauð honum til veizlu; hann¹ fór við
mikla sveit manna til Sigríðar; þar var [allgód
veizla, ok var drukkit kappsamliga². Um kveldit,
er konúngr fór til hvílu, þá var þar sæning tjölduð
pellum ok búin dýrðligum klæðum; í því herbergi
var fátt manna; en er konúngr var afklædd ok í
hvílu kominn, kom þar drottníng, ok skenkti honum
sjálf, ok lokkaði hann mjök til at drekka, ok var
hin bliðasta; konúngr var allmjök drukkinn, ok
þau bæði; því næst sofnaði konúngr, [en drottníng
gekk [f brot³. Sigríð var hin vitrasta kona ok
forspá um marga luti. Eftir um morguninn var
veizla hin kappsamligsta; [en þar varð, sem jafnan
verðr, þá er menn verða allmjök drukknir, at inn
næsta dag eftir varast flestir drykkinn. Drottníng
var kát, ok tóluðu þau konúngr mart sín á milli⁴;
sagði hon svá, at hon virði eigi minna eignir þær⁵,

er hon átti í Svíðjóð, en konúngdóm hans⁶ í Nor-
egi [ok ríki⁷; við þessar ræður varð konúngr
öglaðr, ok fannst fátt um allt; síðan bjóst kon-
úngr í brot, ok var allhugsjúkr, en drottníng var
hin glaðasta, ok leiddi hann út með stórum gjófum.
Haraldr fór þá um haustið aftr til Noregs, var hann
heima um vetrtrinn, ok heldr ókátr. Eftir um sumarit
fór hann í Austrveg með liði sínu, ok hælt til Sví-
djóðar; hann sendi orð Sigríði drottníngu, at hann
vill finna hana; hon reið á fund hans, ok talast
þau við; hann vekr brátt þat mál, ef Sigríð vildi
giptast honum; hon segir, at þat var honum
hégómamál, ok hann var áðr svá vel kvangaðr, at
honum er fullræði í. Hann svaraði: víst er Ásta
góð kona ok göfug, en ekki er hon svá stórborin,
sem ek em; Sigríðr svarar: vera kann þat, at þú
sér ættstærri en hon, en þat munda ek þó ætla,
at með henni mundi vera beggja ykkur hamíngja.

coalimum sum, missis legatis, eum ad convivium invitavit; ille magna comitum turba stipatus ad Sigridam se contulit, ubi convivium opipare structum, et strenue potatum est. Regi vespere cubitum eunti paratus erat lectus, coccinis peristromatibus circumdatus, pretiosisque stragulis ornatus; in quo cubiculo pauci aderant homines; cum rex se vestibus exuerat et lectum conscenderat, regina eo venit, ei poculum ipsa infudit; maximamque præferens comitatem eum magnopere ad bibendum pellexit; itaque rex valde est inebriatus, et quidem eorum uterque; mox obdormivit rex, regina vero discessit; fuit Sigrida femina prudentissima et multarum rerum præsaga. Mane sequentis diei convivium maximo opere instaurabatur; accidit autem, quod sæpius fieri solet, quando convivæ nimio vino inebriantur, ut die proxime sequenti plerique sibi a potu caveant; regina hilaris erat, ipsaque et rex multis de rebus inter se colloquebantur: ea significavit, se non minoris æstimare possessiones illas, quas ipsa in Svethia possideret, quam regiam ejus dignitatem in Norvegia et regnum; his sermonibus rex tristis factus, omnia frigidiuscule accepit; dein se ad abitum parat, curis admodum saucius; regina vero maximam præferens hilaritatem, digredientem amplis muneribus prosecuta est. Tum Haraldus sequenti autunno in Norvegiam rediit, et hiemem domi transegit, majorem in modum tristis; æstate proxime insequenti copias suas in regiones Orientales duxit et in Svethiam contendit. Nuncium misit reginæ Sigridæ, se velle eam convenire; illa in congressum ejus equo vehitur; colloquuntur inter se; mox ille quæstionem proponit, an nubere sibi velit Sigrida; ostendit illa, hanc vanam esse propositionem, eum enim antea tam bene esse uxoratum, ut dignitati ejus omnino conveniat. Ille respondit: bona quidem et præstans femina Asta est, non vero genere tam claro orta quam ego; cui Sigrida: fieri potest, ut tu eam generis claritate antecellas, illud autem crediderim, cum illa esse vestrum utriusque fortunam. Haud ita multo plura inter

1) lagðist þa ferð eigi undir hóðu, ok, profectionem non negligens, add. ceter. 2) a [ allgöð ragnadr, væitt kappsamliga öllum monnum hans, perbene exceptus est, et omnibus consitibus ejus potus abunde præbitus, al.: allgöð ragnadr, sat konungr ok drottníng í hasati ok drukku bæði (bæði, c) samt um kveldit ok var (þar, odd, c) velit allkappsamliga (kappsamliga, c) öllum monnum hans, perb. eæc. est, rex et regina in solio sedebant et ambo una hoc respere potabant, et omn. com. ej. p. ab. præb. est, add. A, D, C. 3) a [ þa ok til svetus, tum quoque cubitum, A, D, a priori [ gekk drottn. þa til sv., c. 4) a [ toluðu þau drottníng mæsa luti ok konúngt, regina et rex multis de rebus colloquebantur, c. 5) ok ríki, et imperium, add. ceter.

6) ou (c). 7) eignir, possessiones, t, D; a [ om c.

285

Litlu skiptust þau fleirum orðum við, áðr drottníng
reið á braut. Haraldi konúngi var heldr skappúngt;
hann bjóst at ríða upp á land, ok fara enn á fund
Sigridar drottníngar; margir hans menn lóttu hann
þess, en eigi at síðr fór hann með mikla sveit
manna, ok kom til þess bæjar, er Sigrid drottníng
rèð fyri. Þat sama kveld kom þar annarr kon-
úngr, sá hét Vísivaldr¹, austan or Gardaríki; sá
fór at biðja hennar. Þeim var skipat báðum kon-
ungum í eina stofu mikla², ok öllu liði þeirra;
[var þar særiliga fyrir búizt; skorti eigi drykk³
um kveldit svá áfenginn, at allir voru fulldruknir,
ok höfuðverðir ok útverðir [voru sofnaðir⁴. Þá
sómu nótt lèt Sigridr drottníng veita þeim atgöngu
bæði með eldi ok vápnum; brann þar stofan, ok
þeir menn sem inni voru, en þeir voru drepnir,
sem út komust. Sigridr sagði at svá skyldi hon

leiða smákonúngum at fara af öðrum löndum til
þess at biðja hennar; var hon síðan kölluð Sigrid
hin stórrváða.

## LODINN FLUTTI ÁSTRIDI TIL NOREGS.

58. Loðinn hét maðr víkverskr ok⁵ auðigr ok
ættaðr vel; hann var optliga í kaupferðum, en
stundum í hernaði; þat var eitt sumar at Loðinn
fór kaupferð í Austrveg⁶; átti hann einn skipit, ok
hafði mikinn kaupeyri; hann hælt til Eistlands, ok
var þar í kaupstefnu of sumarit. En meðan mark-
aðrinn stóð, þá var þannig fluttr margskonar kaup-
skapr; þar kom man mart fallt; þar sá Loðinn
konu nakkverja, er seld hafði verit mansali, ok
kendi hann, at þar var Ástríðr Eiríksdóttir, er átt
hafði Tryggvi konúngr; var hon þá úlík því, sem
fyrr þá er hann sá hana, þvíað hon var þá föl
ok grunnleit⁷ ok illa klædd; hann gekk til hennar

se collocuti erant, cum regina avecta est. Rex Haraldus magua erat animi sollicitudine oppressus;
parabat se, in mediterranea equitaturus et reginam Sigridam iterum conventurus; multis suorum de-
hortantibus, nibilo secius magna cum manu profectus ad villam venit, ubi regina Sigrida habitabat.
Eadem vespera eodem advenit aliux rex, nomine Visivaldus ⁸, ab Oriente, e regno Gardorum, nuptias
ejus petiturus; utrique regi totique illorum comitatui datum est coenaculum ingens, decenti apparatu
ornatum; nec eo vespere copia potus deerat tam validi ad inebriandum, ut omnes vino obruerotur, et
tam custodes principales, quam excubitores exteriores obdormiscerent. Eadem nocte regina Sigrida
impetum in illos igni ferroque fieri jussit; coenaculum cum hominibus, qui intus erant, concrematum;
quotquot erupere, interfecti; dicente Sigrida, se hoc pacto facturam, ut regulos tederet ex peregrinis
regionibus ad se petendam advenire; hinc postea dicta est Sigrida imperiosa (facinorosa).

## LODINN ASTRIDAM IN NORVEGIAM REDUXIT.

58. Lodin nomen erat viro vikensi, diviti et genere præstanti; is sæpe itineribus mercatoriis, in-
terdum vero piraticæ operam dedit; accidit æstate quadam, ut Lodin mercaturæ faciendæ causa in terras
Orientales proficisceretur, solus mercatoriæ, qua vehebatur, possessor, magnaque mercium copia dives.
Cursum in Estoniam tenuit, ubi per æstatem mercaturæ operam dedit. Dum celebrabantur nundinæ, ad
quos varia mercium genera sunt comportata, magna quoque adducta est mancipiorum venalium copia:
hic Lodin feminam quandam conspexit, antea mancipii loco venundatam, quam agnovit Astridam esse
Eiriki filiam, quam rex Tryggvius in matrimonio habuerat; ea tum dissimilis erat sui, qualis fuit, cum
eam antea viderat; jam enim erat pallida, facie macilenta et male vestita; accedens ad eam, quo statu

1) Vissavaldr, A, D.
2) ok forna, et vefustum, add. C.
gruebat omnis ornatus coenaculi, potus vero ibi non default, cel.
C abbreviate g'oleit, id

3) a | eplir því var allr búanær stofunnar, en (om C) drykk skorti þar eigi -en con-

4) a | sofnaðu, id., cel.

5) om cel.

6) a | om A, D.

7) sic et A, D.

a) Dans le nom Visivaldr on reconnaît le nom russe Vsevolod.

286

ok spurði, hvat hennar ráðs væri; hon svarar:
þúngt er frá því at segja¹, ek em seld mansali².
Síðan könnuðust þau við, ok vissi Ástríðr öll deili
á honum. Ástríðr bað, at hann skyldi kaupa hana
ok hafa brot með sér til frænda hennar. Geyra
man ek þær kost á því, segir hann; ek mun flytja
þik til Noregs, ef þá vilt giptast mér. En með
því at Ástríðr var þá naudoliga við komin, ok þat
annat, at Loðinn var stórættadr maðr, röskr ok
audigr, þá heitr hon honum þessu til útlausnar sér.
Síðan keypti Loðinn Ástríði, ok hafði hana með
sér til Noregs, ok fækk hennar þá með frænda
ráði; þeirra son var þorkell nefja. Dætr Ástríðar
ok Tryggva konungs voru þær ingibjörg ok Ástríð.
Synir Eiríks bjóðaskalla voru þeir Sigurðr karls-
höfuð, Jósteinn, þorkell dyrðill³, ok voru allir

göfgir menn ok auðgir, ok áttu bú austr í landi.
Bræðr íj bjoggu austr í Vík⁴, hét annarr þorgeirr,
en annarr Hyrníngr; þeir fengu dættra Loðins ok
Ástríðar, hét önnur Íngiriðr, en önnur Íngigerðr.
EIRÍKR JARL FÉKK GYÐU, DÓTTUR SVEINS KONÚNGS.

97. Eiríkr jarl sigldi of haustið aftr til Sví-
djóðar, ok var þar vetr annan; en at vári bjó hann
her sinn, ok sigldi síðan í Austrveg; en er hann
kom í ríki Valldimars konúngs, tók hann at herja
ok drepa mannfólkit, ok brenna allt, þar sem hann
fór, [ok eyddi landit [með þessum hætti⁶; hann
kom til Aldeigjuborgar, ok settist þar um, til þess
er hann vann staðinn, ok drap þar mart fólk, en
braut ok brendi borgina með öllu; síðan fór hann
víða herskildi um Garðaríki; svá segir í Banda-
drápu ⁶:

res suæ essent, interrogavit; illa: grave dictu est, inquit, mancipii loco fui venundata; mox inter se
agnoscebant, Astridaque eum omni de nota exacte cognovit; rogavit Astrida, ut se redimeret et ad cog-
natos suos abduceret; ille: conditionem tibi proponam, inquit; ego te transportabo in Norvegiam, si
mihi nubere vis; quoniam vero Astrida magnis tum premebatur rerum difficultatibus, quo etiam illud
accedebat, quod Lodin erat genere amplus, vir strenuus ac dives, eam ob causam hoc ei pollicita est,
ut a servitute liberaretur; deinde Lodin Astridam emit et secum in Norvegiam reductit, quo facto eam
auctoritate consanguineorum in matrimonium accepit; eorum filius erat Thorkel nevia (naso). Filiæ
Astridæ et regis Tryggvii fuere Ingibjarga et Astrida. Filii Eiriki hjodaskallii erant Sigurdus karls-
hovudus (capito), Jostein, Thorkel dyrdil (cauda), qui omnes erant viri excellentes ac divites, et prædia
in partibus regni orientalibus possederunt. Duo fratres, quorum alteri nomen erat Thorgeir, alteri
Hyrmingus, ad orientem in Vika habitarunt; hi uxores duxerunt filias Lodinis et Astridæ, quarum altera
nominata est Ingirida, altera Íngigerda².

EIRIKUS DYNASTA UXOREM DUKIT GYDAM, REGIS SVEINIS FILIAM.

97. Eirikus dynasta proximo autumno in Svethiam revectus, ibi alteram hiemem transegit; vere autem proxime insequenti, copiis paratis, in regiones Orientales navigavit; ut primum in regnum Valdimaris regis venit, populationem facere, homines interficere, omnia obvia loca comburere coepit, et terram hoc modo vastavit; venit Aldegiuborgam, eamque obsedit, donec expugnasset; quo facto multos homines interfecit, urbem destruxit et incendio penitus delevit; deinde per regnum Gardorum arma late circumtulit; sic habet Bandadrapa:

1) *scriptum sækja in Fr. id, qu. sejja (k. = g).*

2) en (ok nu. C) hungat bult (bult, C) til súlu (bess at selja, C), nunc vero huc transportata,

ut vendar, add. cet.

3) dyðrill, ceteri.

4) auðeir ok kynstörir, dirites et generia amplitudine clari, add. C.

5) a priori | om. C, D: a

pastorari om. A.

6) sic ceteri: Brandadrapu, F.

a) Comme les enfants de Lodin et d'Astrid étaient déjà
grands lors de la arrivée d'Olav Tryggvason en Norvège, il
fait que les faits mentionnés ici se soient passes long-temps
avant eux avec lesquels on les fait coïncider dans ce recit.

C'est par cette raison qu'on dit fort bien dans le 92e ch.
correspondant de la grande saga d'Olav: *nú skal segja
þann atburð er miklu varð fyrir*, maintenant nous allons
raconter l'évènement qui arriva long-temps auparavant.

289

með heiðnum mönnum, vildi hon hvartki þiggja at þeim mat nè drykk, ok fór svá fram vij nætr.

### ÞYRI KOM í NOREG.

100. Ok á einni nótt hljópu þau Özurr í brot í náttmyrkri, [ok þegar¹ til skógar; koma þau ekki fram fyrr en í Danmörk, ok þorir þyri þar fyrir öngan mun at vera; þvít² hon veit, ef Sveinn konúngr spyrr til hennar þar, at hann mun skjótt senda hana aftir til Vindlands; fara þau allt leyni-liga, þar til er þau koma í Noreg, ok finna Ólaf konúng Tryggvason; tók konúngr vel við þeim, ok voru þar í góðum fagnaði; segir þyri konúngi allt um [ferðir sínar ok³ sín vindræði, ok biðr hann hjálpráða ok fríðar í hans ríki; var hon orðsnjöll kona, virðist konúngi vel ræður hennar, ok sá at hon var fríð kona, kemr í hug, at þetta muni vera gott kvånfáng, ok víkri þannig ræðunni, spyrr, ef hon vill giptast hounum; en svá sem þá var ráði

hennar komit, þótti henni vandi mikill or at ráða; en í annan stað sá hon, hversu ág.ett gjaforð þat var, at giptast svá ágætum konúngi, ok bad hann ráða fyri sér ok sínu góðsi⁴; staðfestist þat ráð, at Ólafr konúngr fékk þyri drottningar, var þetta brúðlaup gert of haustið, þá er Ólafr konúngr kom norðan af Hálogalandi; voru þau í Níðarósi um vetrinn. En um vårit kærði þyri drottning opt fyrir Ólafi konúngi⁵ þat, er eignir hennar voru svá miklar í Vindlandi, en hon hafði [önga penningar hér í Noregi⁶, [svá sem drottningu sæmpi⁷. Stund-um bad hon konúng fógrum orðum til⁸; segir, at Burizleifr konúngr var svá⁹ mikill vin Ólafs kon-ungs, at þegar er þeir fyndist, mundi [ hann¹⁰ allt fá¹¹, þat er hann beiddist; en er við þessar ræður urðu varir vinir Ólafs konúngs, þá löttu allir þessar ferðar konúng. Svá er sagt at þat var einn dag suimma um vårit, at konúngr gekk úti um stræti,

cum ea celebravit, et reginam Thyriam uxorem duxit; hæc vero, ex quo inter paganos homines versari coepit, ab iis neque cibum, neque potum accipere voluit; et sic septem noctes transierunt.

### THYRIA IN NORVEGIAM VENIT.

100. Et nocte quadam ipsa et Özur, nocturnis tenebris tecti, aufugerunt, et se protinus in silvam abripuerunt, nusquam devertentes, priusquam in Daniam venerunt; hic vero Thyria nullo pacto manere ausa est; sciebat enim, si rex Sveinn certior fieret, eam iis locis versari, ipsam extemplo in Vendiam remissurum. Itaque ubique clanculum iter faciunt, donec in Norvegiam delati, regem Olavum Tryggvii filium conveniunt, a quo liberaliter accepti lauteque tractati sunt. Thyria regi omnia de itineribus suis et angustiis, quibus premehatur, exposuit, auxilium ejus et tutam in regno ejus mansionem expetens. Quæ cum esset ore diserto, sermones ejus regi bene probabantur; cui animadvertenti, pulchram esse, in mentem venit, hanc eximiam esse conditionem; quare eo sermonem flectens, interrogat, an sibi nubere velit; ea vero, qui tum erat rerum suarum status, magna se premi difficultate consilii capiendi sentiens, cum ex altera parte intelligeret, quam eximia conditio esset, tam excellenti regi nubere, arbitrium de suisque fortunis statuendi ipsi permisit; itaque decretum est, ut rex Olavus reginam Thyriam in matrimonium duceret; quorum nuptiis autumno proxime insequenti celebratis, cum rex Olavus ab Halogia venisset, hiemem Nidarosi transegerunt. Insequenti autem vere regina Thyria sæpe apud regem Olavum questa est, quod cum tantas in Vendia possessiones haberet, istic in Norvegia nullæ sibi essent pecuniae, quales reginam decerent. Interdum regem blandis verbis eadem rogavit, dicens, regem Olavum tantum apud regem Burizleivum amicitia valere, ut, quum primum convenirent, omnia quæ petiisset, impetraturus esset; omnes autem amici regis Olavi, quotquot de his sermonibus fiebant certiores, regem ab hac profectione retrahere conabantur. Traditum est, primo vere accidisse die quodam, cum rex foris per

1) om. C, D; a [ om. A.

2) at, add. præve Fr.; fur þa sōk, at, id., A.

3) a [ om. cet.

4) ráði, rebus, cet.

5) ok grét sarliga, et

acerbe flevit, add. cet. 6) a [ ēg (engan, C, D) foriut þar í landi, id., cet.

7) a [ om. C, D.

8) at hann (konúngr, C, D) skyldi fa henni eigna

sina, ut sibi possessionem suam redderet, add. cet.

9) add. cet.

10) add. cet.

11) a [ konóngr (Burizl., C, D) fa Ólafi konúngi allt, id., cet.

37

290

en [við torgit¹ gekk maðr² í móti honum með
hvanna þyrði³, ok undarliga stórar þann tíma
várs; konúngr tók einn hvannjóla mikinn í hönd
sér, ok gekk ¹ til herberġis [þyri drottníngar⁵; [hon
sat ¹⁶ stofunni, ok greit⁷ mjök⁸, er konúngr kom
inn; hann mætti: sè hér hvannjóla mikinn, drottn-
ing, er ek gef þér; hon laust við hendinni, ok
mætti: stærrum gaf Haraldr Gormsson, en [minnur
æðraðist hann⁹ at fara af landi ok sækja eign sína,

en þú¹⁰; ok reyndist þat þá, er hann fór hegat í
Noreg, ok [eignaðist land þetta¹¹ allt at skyldum
ok sköttum; en þú þorir eigi at fara í gegnum
Danaveldi fyrir Sveini konúngi, bróður mínum.
Ólafðr konúngr hljóp upp við, er hon mætti þetta,
ok ¹² svarði við: aldri skal ek hræddr¹³ fyri Sveini
konúngi, bróður þínum, fara¹⁴, ok hvar sem okkrir
fundir verða, skal hann undan láta.

E. SAGA AF ÓLAFI KONÚNGI HINUM HELGA.

6.... ¹⁵ Ólafðr konúngr¹⁶ sigldi um haustið til
Gotlands ok hjóst þar at herja; en Gotar höfðu
þar¹⁷ samnað, ok gerðu menn til konungs, ok
Gildir²⁰ komtu²¹ at gjaldi²²
gotneskum her flotna
þordut þær²³ at varða
[þjóðlönd fírar röndu²⁴;
rann enn maðr um²⁵ minna
margr þyr um þrek varga

buðu honum gjald af landinu; þat þekðist konúngr,
ok tekir gjald af landinu¹⁸, ok sat¹⁹ þar um vetrinn;
svá segir Óttarr:

Gothicam virorum multitudinem
peudere stipendium coegisti,
neque ausi sunt viri strenui te
terris gentilitiis vi prohibere;
exercitus Osilianus aufugit,
audivi vero famem luporum cessavisse

plateam incederet, ut ad forum vir quidam obviam ei iret, fasciculum angelicarum portans, miræ eo
veris tempore magnitudinis; rex una angelica majore in manum sumta, accessit ad conclave Thyriæ
reginae, quæ ingrediente rege in cubiculo sedens vehementer lacrimabatur; ille infit: en tibi ingentem
angelicæ caulem, quem tibi, regina, do. Illa, oblatum munus manu repellens: majora, inquit, Haraldus
Gormi filius dedit, et minus, quam tu, formidavit patria sua relicta possessionem suam repetere; quod
experientia docuit, cum huc in Norvegiam profectus, totum hoc regnum cum vectigalibus et tributis sub
suam potestatem redigeret; tu autem, metu Sveinis regis, fratris mei, non audes per Danorum imperium
iter facere; quæ cum diceret, rex Olavus exsiliens, juramento addito: nunquam ita faciam iter, inquit,
ut regem Sveinem, fratrem tuum, metuam, et ubicunque congrediemur, ille discedet inferior.

E. EX HISTORIA OLAVI SANCTI.

6.... Rex Olavus eodem autunno in Gotlandiam navigavit, eo loco populationem facturus; Goti vero, ibi exercitum collectitium habentes, nuncios ad regem miserunt, eique stipendium ex terra pollicebantur; qua conditione probata rex stipendium ex terra accepit, ibique hiemavit; sic Ottar (vide supra):

1) torg, d.

2) a | maðr gekk, c, D.

3) hvannir margar, multas angelicas, cet.

4) heim, domum, add. cet.

5) a [ om, A.

6) a | þyri sait inn 1, A; Þyri drotning sat fini fyrir 1, C, D.

7) grèt, id., A, D.

8) om, cet.

9) wêdraðist miðr, id., C, D.

10) gerir nú,

et potitus est, cet.

11) a | eyddi mestan lut lands þessa (land þetta at mestum lata, id., C, D), en eignaðist, máximam partem hujus terræ vastaest,

12) mætti hætt ok, alta voce exclamans, add. cet.

13) fara, Me add. cet.

14) om, h, l, ceteri.

15) C, D, h, l, caput

11) a | hú, C, D.

12) sær, præs., C, D.

13) Gildr, C; Gildr, D, E.

14) gar, add. C; gar, add. D.

15) gjalda, C, D.

16) om, C, D.

17) om, C, D.

18) a | þ 1d jöfðrbráði, C: þ 1d land jöfun brande, D, e. eam terram rex gladio.

25) of, C, D, eod. sensu.

23) þ'r, C, b

291

húngr¹ frá ek austr hinn² ýngri³,
Eysýslu lið þeyja.

[ÖNNUR ORROSTA⁴.

7. Hlér segir svá, at Ólafr konúngr fór, er vár-aði, austr⁵ til Eysýslu, [ok herjaði, veitti þar land-göngu⁶, en Eysýslir⁷ komu ofan, ok hældu⁸ orrostu við hann; þar hafði Ólafr konúngr sigr, ⁹rak [flótta, herjaði ok¹⁰ eyddi landit. Svá er sagt at furst er [þeir Ólafr¹¹ konúngr komu¹² í Eysýslu,
þar²⁰ var enn ok²¹ önnur
Ólafr nè svik fálust²²
odda þing í eyddri
Eysýslu gekk heyja,
sitt áttu fjör fótum
fár beið or²³ stað sára²⁴
en þeir²⁵ er undan²⁶ runnu
allvalds²⁷ bóendr²⁸ gjalda.

[PRÍRDA ORROSTA²⁹.

8. Síðan sigldi hann aprt²⁰ til Finnlands ok

in oriente, multi homines juniores
minorì fortitudine præditi sunt ¹⁰.
þá buðu bœndr honum gjald; [en er gjaldit kom
ofan ¹³, þá gekk [hann í móti¹⁴ með liði alvápna-
du, [ok varð þá¹⁵ annan veg en bœndr ætlaðu,
þvíat þeir fóru ofan¹⁶ með ekki gjald, heldr með
hervápnum¹⁷, ok hörðust við konung, sem fyrr
var¹⁸ sagt; [svá segir Sigvatr skáld¹⁹:

Fuit et præterea alterum:
Olavus ivit acturus conventum
mucronum in devastata
Osilia, (ubi) doli non latuere;
pauci loco manentes vulnera
a rege infligenda exspectabant,
coloni vero, qui sunt elapsi fugas
salutem acceptam retulere pedibus 6.
herjaði þar, ok gekk á land upp, en lið alt flýði
á skóga ok eyddi bygðina [at fè öllu 21; konúŋgr

SECUNDUM PRÆLIUM.

7. Hoc loco significatur, regem Olavum appetente vere orientem versus in Osiliam trajecisse, facta-
que ibi excensione populationem fecisse, Osilianos vero descendisse et prælium cum eo commississe;
regem Olavum ibidem victoria potitum fugientes pepulisse, populationem fecisse et terram vastasse.
Ferunt, colonos regi Olavo cum suis in Osiliam delato primum ultro stipendium obtulisse, ipsumque,
cum stipendium ex mediterraneis adferretur, obviam processisse cum copiis plena instructis armatura;
ita rem contra opinionem colonorum cecidisse; hos enim nullum stipendium, sed arma, ex mediterraneis
contulisse, et prælium cum rege fecisse, uti supra dictum est; sic Sigvatus poeta (vide supra):

TERTIUM PRÆLIUM.

8. Dein retro navigavit in Finniam, ibique in terram egressus populationem fecit, omnibus incolis in silvas diffugientibus, ablataque omni pecunia rura nudantibus. Rex longius in terram progressus,

1) ýngt, C; üngt, D; o: margr üngt mærð, multi homines juvenili ætate.
2) en, C; enn, D, i. e. quam.
3) ýngi, C; üngi, D, i. e. rex;
tum in ceteris coherenti, ek frá varga þeyja austr, audiret, tupos in orientali regione tacuisse, e. c. famem luporum sedatam esse; tupti enim esurientes
miserabili ululatu elujant.
4) a [ om. E.
5) a [ um várið fór konúŋr, vere insequenti rex profectus est, C, D, nullo novo capite.
6) a [ om. E.
7) Eysýslumenn, incolu Osiliam, C, D.
8) atta, id, C, D.
9) ok, et, add. C, D.
10) a [ flóttaðn, en, C, D.
11) a [ om. C, D.
12) kom, venit, C, D.
13) a [ om. C, D.
14) a [ konúŋr i móti (móti, D), C, D.
15) a [ þar var, C, D.
16) om. C, D.
17) her manna alvápnaðan (allváp., C),
multitudine hominum plene armatorum, C, D.
18) er, D, præs.
19) a [ Sighv. s. svá, C, D.
20) þat, illuð, C, D.
21) at, quod, D;
om. C.
22) fáluð, C, D.
23) i, in, C, D.
24) vox punctata in E.
25) þeim, E.
26) unnan, C.
27) allvaldðr, C; allvaldr, D, vocat.
28) bóendr, D; bóend", c.
29) a [ om. C, D, nullo novo capite indicat.
30) om. C, D.
31) a [ með öllu fe, omni pecunia ablata, C, D.
a) Constructio: Komiu gotneskum fotna her at gjaldi; gildar firar þorðu† at varða þær þjóðlind rönðβ, Eysýslo lið rann, en ek frá húŋr varð þeyja
austr; margr hinn ýngri mærð byr um um-mína þrek. — c) contracte ex þorðu-at, non austi sunt.
b) verbo tenus: clyppeó, i. e. armis, armata manu.
y) hanc vocem putamus esse formam dilatatom verbi þegla, tacere, necessitate rhythmni adoptatam, et metonymice dici famem luporum tacere, dum tupti
esurientes ululare sedata vero fume tacere soleant.
b) Constructio: Þar var ok enn† önnur (o: orrosta): Ólafr gekk heyja odda þingβ i eyddri Eysýslu, nè svik falust; far beið sára allvaldsý or stað†;
en þeir bóendr, er undan runna, atta fjör sitt fótum gjaldaæ. — c) possit et construi: þar var ok enn: Ólafr gekk heyja unnur odda þing: huc quoque accessit,
(quod) Olavus alteram pugnam pugnatum irti.
β) i. e. prælium.
y') vulnera regis, t. e. a rege inflicta, infligenda.
δ) bìða or stað, eodem
loco manentem expectare.
k) gjalda, h. l. id. qu. in prosa launa, remunerari.

37*

292

gekk [upp á landit¹ lángt², ok yfir skóga nokkura;
þar³ voru fur [dalbygðir nokkurar⁴, þar⁶ heita
Herdalir⁶; þeir fengu líti⁷ fæ, en ekki af mönnum;
þá leið á daginn⁸, ok snærí konúngr [ofan aptr⁹
til skipa; en er þeir komu¹⁰ á skóginn, þá dreif
lið at þeim öllum megin, ok [skaut á þá, ósóttu
at fast¹¹; konúngr bad þá¹² lífa sér; en áðr¹³
konúngr kvæmi af skóginum, lèt hann marga menn,
ok [margir urðu sárir¹⁴; kom¹⁵ síðan¹⁶ um kveldit
Hrið varð²⁸ stáls í stríðri
straung Herdala gaungu
Finnlendinga at fundi²⁹
fylkis³⁰ niðs⁴¹ hin³² þriðja;
en austr við lá leysti
leið víkínga skeiða³²,
- Balagarðs at³⁴ borði³⁵
brimskíðum lá síða.

til skipa [. þeir Finnar gerðu¹⁷ um nóttina¹⁸
[œðiveðr með fjölkýngi¹⁹ ok storm sjávar²⁰, en
konúngr lèt upp taka akkerin²¹ ok draga²² segl,
ok beittu um nóttina fur [landit; mátti þá enn sem²³
optarr meira hamingja konungs en fjölkýngi Finna,
fengu þeir beitt um nóttina²⁴ fur²⁵ Balagarðssíðu,
ok þaðan í hafit²⁶ út; en herr Finna fór it
úfra, svá sem konúngr sigldi it ytra²⁷; svá segir
Sigvatr:

Vehemens fuit tertia
chalybis procella regii filii
in congressu cum Finnis, in difícili
illa per Herdalos profectione;
sed via navium piraticarum
æstu dissolvebatur in oriente;
litus Balagardicum lateri
xylosolearum æquorearum adjacebat⁸.

silvis quibusdam superatis, incidit in valles aliquas habitatas, Herdalos dictas; parum pecunia, nullos
homines nacti sunt; procedente interea die, rex reversus ad naves descendit; ubi vero in silvam deve-
nerunt, copiæ ex omnibus partibus advolantes tela in eos conjecerunt et vehementem impetum fecerunt.
Rex suis præcepit, ut se clypeis tegerent; ante vero quam e silva evasit rex, multos suorum amisit, nec
pauci sunt vulnerati; dein sub vesperam ad naves pervenit. Nocte proxime insequenti Finni furiosam
tempestatem et maris æstuationem arte magica excitarunt; rex vero ancoras tolli et vela subduci jussit,
quo facto oram terræ per noctem adverso vento prætervehi contendebant; hic autem, ut sæpius, regis
fortuna plus valuit, quam ars magica Finnorum; nam per noctem iis contigit litus Balagardicum obliquo
vento prætervehi et in apertum mare excurrere; exercitus autem Finnorum per superiora tendebat, prouti
rex per exteriora navigabat⁸; sic Sigvatus (vide supra):

1) a | a landit upp, E, id.
2) a [langt upp, C, D.
3) þa, tum, C, D.
4) sic E; nockorir, A.
5) a | þeim dalbygðir (dalbygðr, C), þat, C, D.
6) sic C, D; Herdalar, A.
7) af, add. C, D.
8) dag, E.
9) a [ om. C, D.
10) koma, C, præs.
11) a | sótti fast at, C, D.
12) menn, C, D.
13) aðir, C.
14) a | mart varð sárt, C, D, id.
15) como, E, plur.
16) síð, sero, C, D.
17) a | sinni; þá gerðu Finnar, C, D.
18) noit, noctu, D (nott', C).
19) a [ með fjölkýngi sinni æðiveðr, C, D, id.
20) om. C, D.
21) ackeri, C, D.
22) upp, add. E; drégu
upp, C, D.
23) om. E.
24) síðir, tandem, E.
25) a [ om. C, D.
26) haf, C, D, sine artículo.
27) mátti þá meira hamungja konungs
en fjölkýngi Finna, tum fortuna regis plus valuit, quam ars magica Finnorum, add. h. l. C, D.
28) var, C, D.
29) fundi, add. C, D, íl. E punctis
subscripti notatum; quæ rox necessario adoptanda est.
30) fylkis, C.
31) niðr, C, D.
32) inn, C, D.
33) skeiðir, C, D; ó: leið leysti
víkínga skeiðir, niare (fluctus marini) dissolveit vel quassaveit naves præliatorum.
ambigud in archetypo scriptura.

a) Construction: Hin þriðja stáls hrið o fylkis niðs varð straung, at (fundi) Finnlendinga, 1 stríðri Herdala gaungu; en leið vikinga skeiða β leysti?¹⁷ austr við la: Balagarðs síða la at borði brimaskilum ð. — c) procella chalybis, i. e. pugna. β) via navium piraticarum, i. e. mare. γ) h. l. impers. cum acc. subjecti leið, id. qu. leysti pass. Sensus est: pelagus æstu marino (við lá) hiscebat.
δ) brimskíð, perticæ æstus marini (brim), i. e. nares.

a) Il est question dans les chap. 6-8 et 58-60 d'expé-
ditions de marins scandinaves connus sous le nom de
vikings. Ces expéditions maritimes appartenaient à l'ordre
du jour, ou se faisaient toute l'année pendant l'antiquité ou

pour mieux dire pendant la période des vikings. Comme
elles ne se rattachent à aucun évènement d'une grande im-
portance, on ne pourra s'attendre à en trouver des rapports
dans les annales du pays qui souffraient de ces ravages.

293

[RÁDAGJÖRD SVEINS JARLS OK ÓLAFS SVÍA-KONUNGS1.

52. Sveinn jarl fór fyrst til Svíþjóðar á fund Ólafs Svía²konungs, mágs síns, ok segir³ honum⁴ allt frá viðrskiptum þeirra Ólafs⁵ digra, ok leitaði⁶ þá ráða [af Svíakonungi⁷, hvat hann skal⁸ upp-taka. Konúngr⁹ segir¹⁰, at jarl¹¹ skal vera með honum, ef hann vill þat, ok hafa þar ríki til for-ráða, þat¹² er honum þikki¹³ sœmiligt: ok¹⁴ at öðrum kosti, [segir hann¹⁵, skal ek fá þèr nógan¹⁶ liðsafla, at sækja landit af Ólafi. Jarl¹⁷ kaus þat, þvíat þess fýstu allir hans menn, þeir er¹⁸ áttu eignir¹⁹ stórar í Noregi, margir²⁰ er [þar voru²¹ með [honum. En er þeir sátu²² yfir þessari²³ ráðagerð, þá²⁴ kom þat ásamt, at þeir skyldu [eptir um vetrinn ráða til at²⁵ fara landveg um

Helsingjaland ok Jamtaland ok svá ofan [í þrándheim²⁶, þvíat jarl treystinn Innþrœndum bezt við sik um [traustið ok²⁷ liðveizlu, ef hann kvæmi þar; en þó gera þeir þat [ráð, at fara um sumarit furst í Austrveg í hernað²⁸ ok fá sèr fjár.

[DAUDI²⁹ SVEINS JARLS²⁰.

53. Sveinn jarl fór³¹ með [lið sitt³² austr í Garðaríki ok herjaði þar³³, dvalðist hann³⁴ þar um sumarit; en er haustaði, snèri hann [aptr liði sinn³⁵ til Svíþjóðar; þá fèkk hann sótt þá, er hann leiddi til bana. Eptir andlát jarls fór lið þat, er honum hafði fylgt, aptr til Svíþjóðar, en sumir snèru³⁶ til Helsingalands ok þaðan til Jamtalandos ok þá austan um Kjól til þrándheims, ok [segja þeim³⁷ þau tíðindi, er gerzk hófðu í ferð³⁸ þeirra; var þá sannspurt andlát Sveins jarls.

DELIBERATIO SVEINIS DYNASTÆ ET OLAVI SVIONUM REGIS.

52. Svein dynasta primo in Svethiam ad Olavum, Svionum regem, socerum suum, concessit, eque singula exposuit de rebus, quæ inter eum et Olavum crassum intercesserant, tumque regem Svionum, quænam insistenda ratio esset, consuluit. Ræt dynastæ conditionem proponit, ut, si placeat, secum commoretur, provinciamque, quæ ipsius dignitati convenire videatur, administrandam suscipiat: sin minus, inquit, satis tibi dabo copiarum, ut regnum ab Olavo repetere possis. Hoc elegit dynasta, suis omnibus svadentibus, quorum complures, tum apud eum versantes, ingentes in Norvegia possessiones habuerunt; quibus de rebus cum delibererant, inter eos convenit, ut hieme proxime insequenti iter pedibus per Helsingiam et Jamtiam facere et in Thrandheimum descendere conarentur; sperabat enim dynasta, si huc venisset, incolas Thrandheimi interioris se maxime opibus et auxilio sublevatos; interim eam rationem ineunt, ut primum æstate proxima in terras Orientales opum parandarum causa in piraticam excurrant.

MORS SVEINIS DYNASTÆ.

53. Svein dynasta cum copii suis orientem versus in regnum Gardorum profectus, prædas egit, ibique per æstatem commoratus est. Appetente autunno copias in Svethiam reuxit; tum morbum nactus est, qui ei letalis extitit; post mortem dynastæ exercitus, qui eum secutus fuerat, in Svethiam rediit; quidam vero iter in Helsingiam flexerunt, et inde in Jamtiam indeque ab oriente per Carinam (Kjól) in Thrandheimum descenderunt, et res, quæ in ipsorum itinere gestæ erant, iis (incolis) referunt; tum obitus Sveinis dynastæ veris nuntiis cognitus est.

1) a [ Sveinn stókk or landi, Se. e regno aufugit, C, D; a [ om. E.
2) om. C, D.
3) sagði, C, s., D.
4) om. C, D.
5) konungs.
regis, add. C, D.
6) leitar, C, D, præs.
7) við Svíakonung, apud r. Se., a [ C, D.
8) skyldi, C, D.
9) svarar ok, respondet et, add. E.
10) sv svá, sic respondet, D.
11) hann, tilte, C, D.
12) om. C, D.
13) þykir, C, D, id.
14) en, sed, C, D.
15) a [ om. C, D.
16) gnógan, C, D, id.
17) Jarlinn, C, D, cum artic.
18) om. C, D.
19) eigsur, C, D, id.
20) om. E.
21) þá, tum, add. C; a [ þa
voro þar, D, id.
22) a [ jarlins. Sátu þeir þá, C, D.
23) þessi, C, D, id.
24) ok, C, D.
25) a [ til Prándheimas, C, D.
26) a [ af um (om. C) sumarit fyrst at fara í hernað i Austrveg, C, D.
27) a [ om. C, D.
28) a [ af um (om. C) sumarit fyrst at fara í hernað i Austrveg, C, D.
29) Andlat, C, D, id.
30) Eiríks s., Eiríki flitli, add. C; a [ om. E.
31) fér, C, D, præs.
32) a [ liði sinu i Austrveg ok, C, D.
33) ok, add. D.
34) om. C, D.
35) a [ skipum sinum, naves suas, C, D.
36) snerast, D: snerist, C.
37) þeir, (add. E) sögðu þar, a [ E, C, D.
38)orum, C, D.

294

[UPPHAF EYVINDAR ÚRARHORN¹.

60. Maðr er nefndr Eyvindr úrarhorn ætzkaðr af Auströgðum, [hann var mikill maðr ok kynstórr², fór hvert sumar í hernað, stundum vestr um haf, stundum í Austrveg, eða suðr til Fríslands³; hann hafði xxsesu, snekkju⁴, ok vel skipaða, hann hafði verit fur Nesjum ok veitt Ólafi konúngi lið, [ok er þeir skildust þar, þá⁵ hét konúngr honum vináttu sinni, en Eyvindr konúngi [lidsemd sinni⁶, hvar sem hann vildi kraft hafa; Eyvindr var um vetrinn í jólaboði með Ólafi konúngi, ok þá þar góðar gjafir⁷ [at honum⁸.

[FALL RÓA⁹.

63. Um vávit sendi Ólafr¹⁰ konúngr orð, at

Eyvindr¹¹ skyldi koma [til hans¹²; þeir töludu lengi¹³ einmæli; eptir þat brátt¹⁴ bjóst Eyvindr¹⁵ í víkíng, hann sigldi suðr eptir Víkinni, ok lagði at í Eikreyjum¹⁶ út frá Hýsing¹⁷. Þar¹⁸ spurði hann, at Hrói skjálgi hafði¹⁹ farit norðr í Ordost, ok²⁰ hafði þar samandregit leiðángri²¹ ok landskyldir²², ok var hans þá norðan ván. Þá rèri²³ Eyvindr inn²⁴ til Augasunda²⁵, en Rói²⁶ rèri²⁷ þá norðan, ok hittust þar í sundinu, ok börðust; þar fæll Rói²⁸ ok nær xxx manna, en Eyvindr tók allt fè þat, er [Róe hafði²⁹ haft; fór Eyvindr þá í Austrveg, [ok var þar [í víkíng um sumarit³⁰.

INITIA EYVINDI URICORNIS.

60. Vir nominatus est Eyvindus uricornis, ex Agdis orientalibus oriundus; fuit vir ingens et amplo genere; quavis æstate in piraticam excurrebat, interdum trajecto mari occidentali, interdum in regiones Orientales aut meridiem versus in Frisiam profectus, duxit celocem viginti transtrorum, bene instructam. Prælio ad Nesias interfuerat, regique Olavo opem tulerat, ibique digredienti rex amicitiam suam, ille regi operam suam, quandocunque deposcere vellet, pollicitus erat. Hac hieme Eyvindus convivio jolensi interfuit a rege Olavo invitatus, ibique ab eo eximia munera accepit.

CÆDES ROII.

63. Vere insequenti rex Olavus ad Eyvindum misit, ut ad se veniret; hi diu inter se secreto colloquebantur. Statim postea Eyvindus se ad expeditionem piraticam comparavit; meridiem versus per Vikam navigavit, et navem ad Eikreyas ³ extra Hysingam appulit. Famå ibi cognovit, Roium strabonem boream versus in Ordostam profectum, ibi vectigalia classica et creditus prædiorum collegisse, ejusque a borea reditum jam exspectari. Itaque Eyvindus intro in Augasunda remigavit, Roio eodem tempore a borea adveniente; hic in freto congressi, prælium commiserunt, in quo cecidit Roius et ad triginta viri, Eyvindus vero pecuniam omnem, quæ Roius advexerat, abstulit; quo facto in terras Orientales profectus, ibi per æstatem piraticam exercuit.

1) a [ om. E; Drap Prándar, cædes Thrandi, a [ C, D. 2) a [ maðr kynstorr: hann var hermaðr mikill ok, C, D. 3) Frisland, E. 4) om. C, D.

5) a ] en at skilnaði, C, D, id. 6) a [ liðsinni sinu, C, D, id. 7) glafiar, C. 8) a [ af konúngi, C, D, id. 9) a [ om. E, C, D. 10) om. C, D.

11) Eyvindr, C, h, l. 12) a [ á hans fund, C, D, id. 13) lengja, C. 14) om. C, D. 15) at fara, ut iret, add. C, D. 16) Eikreyjum, C, D.

17) flising, E, C, D. 18) þá, tum, C, D. 19) om. C, perp. 20) hann, add. C, D. 21) leiþangr, C. 22) af hendi svikomungs, nomine

Scionum regis, add. C, D. 23) reyri, C, D, id. 24) norðr, sceptemtronem versus, C, D. 25) Haugasunda, C, D. 26) Hrói, C, D.

27) reyri, C, id. 28) Hrói hváti, C, D. 29) þeir höfðu, a [ C, D. 30) um sumarit í víkning, a [ poster, E: um sumarit ok la þar í víkning, a [ priori C, D, eodem sensu.

a) Eikreyjar nous désigne les îles appelées aujourd'hui Ökeröer qui sont situées hors de Hisingen dans le Bohus-

lån, et qui forment une paroisse dépendante de Thorslanda de Hising.

295

FALL GUĐLEIKS OK ÞORGAUTS SKARDA¹.

64. Maðr hèt³ Guðleikr gerzki³, hann var ætzkaðr af Ögðum, hann var [farmaðr ok kaup-maðr mikill, audigr ok⁴ rak kaupferðir til ýmissa landa; hann fór austr í Garðaríki optliga, ok [var haun fur þá sök⁵ kallaðr Guðleikr gerzki. Þat vár bjó Guðleikr [skip sitt⁶, ok ætlaði [at fara um sumarit til ⁷ Garða austr⁸. Ólafr konúngr sendi [honum orð⁹, at hann [vill hitta hann; en ¹⁰ er Guðleikr kom til hans ¹¹, segir [konúngr honum ¹², at hann vill gera fælag við hann, bad ¹³ hann kaupa sér dýrgripi þá, er torgætur ¹⁴ eru ¹⁵ þar ¹⁶ í landi.

Guðleikr segir þat á [konúngs forráði ¹⁷ vera skulu; [þá lætr haun ¹⁸ greiða [fí hendr honum ¹⁹ fè, slikt sem [honum sýndist ²⁰. Fór Guðleikr um sumarit í Austrveg; þeir lágu nokkura hríð við Gotland; var þá, sem opt kann verða ²¹, at eigi voru allir haldinorðir ²², ok urðu landsmenn varir við, at á því ²³ skipi var fèlagi Ólafís digra. Guðleikr fór ²⁴ um sumarit [fí Austrveg ²⁵ til Hólmgarðs, ok keypti ²⁶ þar pell ágætlig ²⁷, er hann ætlaði konúngi til tignar-klæða sér, ok þarmeð skinn dýr, ok enn ²⁸ horð-búnað forkunnligan. Um haustið, er Guðleikr fór ²⁹ austan ³⁰, þá fèkk hann andviðri, ok lágu þeir

CÆDES GUDLEIKI ET THORGAUTI SKARDII.

64. Vir erat nomine Gudleikus gardicus ³, rex Agdis oriundus, insignis navigator et mercator, et dives; is ad varias terras mercaturæ causa commebat. Sæpen numero orientem versus in regnum Gardorum proficisci solebat, quam ob causam appellatus est Gudleikus gardicus. Hoc vere Gudleikus navem suam paravit, insequenti æstate orientem versus Gardos profecturus. Rex Olavus ei nuntium misit, se convenire eum velle; ut vero Gudleikus ad eum venit, rex ei significat, se cum eo facere societatem velle; rogavit, ut res pretiosas, quæ sua in terra raræ essent, sibi coemeret. Gudleiko hoc regis arbitrio permittenti pecuniæ, quantum ei videbatur, tradi ei in manus jubet. Insequenti æstate Gudleikus in terras Orientales profectus est. Aliquantum temporis ad Gotlandiam in ancoris stetit; hic accidit, quod sæpe solet usu venire, ut omnes promissum silentium non servarent; nam certiores facti sunt incolæ, ea nave vehi socium Olavi crassi. Eadem æstate Gudleikus in terras Orientales ad Holmgardum profectus, ibi eximium pannum e bombyce coccina emit, ex quo vestes ad ornatum regium pertinentes regi conficerentur, præterea pelles pretiosas, insuperque mensæ supellectilem mirandæ pulchritudinis ⁵. Proximo autumno, cum Gudleikus ab oriente rediret, adversam nactus tempestatem, valde diu ad

1) a [ om. E: Fall Guðleiks, a [ C, D.
2) er nefndr, C, D, id.
3) scriptum gerzsei h. t.: al. gerzci.
4) auðigr maðr oc farmadr mikill.
5) fur þá sök var hann, a [ C, D.
6) ferð sína, iter suum, a [ C, D.
7) i, io, E.
8) austr í Garðaríki, orientem versus in regnum Gardorum, a [ C, D.
9) orð Guðleiki, nuntium Guðleiko, a [ C, D.
10) komi a hans fund, oc, ad se veniat, et, a [ C, D.
11) konungs, regem, C, D.
12) a [ hann, C, D.
13) biðr, C, D, præs.
14) torugður, C, D, id., inserto u.
15) sé, C, D, conj.
16) hér, Aic, E.
17) hans valdi, a [ C, D, id.
18) lét þá konungr, a [ C, D.
19) fram, a [ C, D.
20) hann vilði, a [ C, D.
21) vera, E.
22) haldinorðnalr, C, mend.
23) þi, C, D, id.
24) terr, C, D, præs.
25) a [ om. C, D.
26) kaupir, C, D, præs.
27) ágætlig, C, sing.
28) om, C, D.
29) terr, C, D, præs.
30) sunnað, a meridie, E.

a) gerðskr signifie proprement cetui qui était de Gardarike ou qui y appartenait. Nos ancêtres avaient l'habitude d'appeler d'après le nom d'un pays étranger quelconque ceux qui y avaient fait un long séjour; ce terme s'emploie encore aujourd'hui de cette manière en Scandinavie. C'est ainsi que le négociant Gille dont il est question dans le passage cité plus bas de Laxdælasaga, est appelé *Gilli hinn gerzki*. La transposition fréquente des syllabes *ir* et *ri* du mot Griekland (Girkland) était cause que les adjectifs *gerzkr* (russe) et *girskr* (o: grikskr, grec), se confondaient souvent. Le

voisinage de la Russie et de la Grèce et la religion commune de ces deux pays rendaient cette confusion des deux mots encore plus ordinaire.

b) Ici on se répand pour la première fois avec quelques détails sur la ville de Holmgard (Novogorod) que l'on décrit comme le point central du commerce des fourrures et des productions de la Grèce et de l'Orient, telles que des étoffes fines, de la vaissele de table, etc. etc. qui venaient probablement par Constantinople.

296

EXTRAIT DE LA HEIMSKRINGLA DE SNORRE STURLASON.

mjök lengi við Eyland. Þorgautr skarði hafði um
haustið borit¹ njósn² um farar³ Guðleiks; kom
hann þar at þeim [með lángskip⁴, ok barðist við
þá; þeir⁵ vörðust lengi⁶; en fur því⁷ at liðs-
munr var mikill, þá fæll⁸ Guðleikr ok mart skip-
verja haus, [ok mart var sárt⁹; tók Þorgautr¹⁰
fæ þeirra¹¹ allt ok¹² gersimar Ólafs¹² konungs;
skiptu þeir Þorgautr fengi [sínu öllu¹⁴ at jafnaði,
en hann segir¹⁵, at gersimar skal¹⁶ hafa Svía-
konúngr, ok er þat, segir¹⁷ hann, nokkur lutr af
skatti þeim, er hann á at taka [af Noregi; Þor-
gautr¹⁸ fór þá austr til Svíþjóðar. Þessi tiðindi
spyrjast brátt; Eyvindr úrarhorn kom [litlu síðarr
til Eylands¹⁹; en er hann spyrð þetta, þá siglir
hann austr eptir þeim²⁰ Þorgauti, ok hittast²¹ þeir
í Svíaskerjum, ok börðust; þar fæll Þorgautr ok
flest lið hans, eðr²² hljóp á kaf; tók [þá Eyvindr

fæ þat allt, er²³ þeir hófðu tekit [af Guðleiki²⁴
ok svá gersimar Ólafs konúngs. ²⁵ Eyvindr fór²⁶
aptr til Noregs [um haustið; ²⁷ færði hann þá²⁸
Ólafi konúngi [gersimar sínar²⁹; þakkaði konúngr
honum vel sína ferð, ok hét honum þá enn [af
nýju³⁰ vináttu sinni³¹; þá hafði Ólafr konúngr³²
verit iij vetr konúngr í ³³ Noregi.

[FUNDR ÓLAFS KONÚNGS OK RÖGNVALDS JARLS 31.

65. þat³⁵ sama sumar hafði Ólafr konúngr leiðángr úti, ok fór þá enn austr³⁶ til Elfar, ok lá þar lengi um sumarit. Þá fóru orðsendingar milli ³⁷ Ólafs konúngs ok Rögnvalds jarls ok Íngi-bjargar Tryggvadóttur, konu³⁸ jarls; hon gekk at með öllu kappi at veita Ólafi³⁹ konúngi; hon var aftakamáðr mikill um þetta mál; hét þar til hvártveggja, at frændsemi⁴⁰ var mikil með þeim Ólafi konúngi ok henni, ok þat annat, at henni

Eylandiam in ancoris stetit. Thorgautus skardius, qui eodem autumno itinera Gudleiki speculatus fuerat, longa navi vectus eos multo loco oppressit et prælium cum iis conseruit. Illi diu se defendebant, cum vero numero essent multo inferiores, Gudleikus cecidit multique sociorum navalium, multis vulneratis; Thorgautus omni eorum pecunia et cimeliis regis Olavi potitus, prædam omnem inter socios æqualiter divisit, dicens, res pretiosas ad regem Svionum redituras: hæ enim, inquit, pars aliquanta sunt tributi, quod ei ex Norvegia debetur; his rebus confectus Thorgautus orientem versus in Svethiam contendit. Harum rerum fama cito percrebuit. Eyvindus uricornis brevi post ad Eylandiam appulit, hisque rebus cognitis, orientem versus navigans Thorgautum ac suos persequitur. In scopulis Svecicis inter se oceurrunt et confligunt; ibi cecidit Thorgautus et plurima suorum pars, pars in mare se præcipitarunt; quo facto Eyvindus omnem pecuniam, quam Gudleiko abstulerant, nec non cimelia regis Olavi recepit. Eyvindus eodem autumno in Norvegiam reversus, Olavo regi cimelia sua reddidit; pro qua expeditione actis benignæ gratiis, suam ei rex denuo amicitiam pollicitus est; tum rex Olavus tres hiemes rex Norvegiæ fuerat.

CONGRESSUS REGIS OLAVI ET RÖGNVALDI DYNAST.E.

65. Eadem æstate rex Olavus, copiis in expeditionem evocatis, iterum orientem versus ad Albim profectus est, ibique diu per æstatem commorabatur. Tum nuntii inter regem Olavum et Rögnvaldum dynastam Ingibjargamque Tryggvii filiam, dynastæ uxorem, intercesserunt; hæc omni studio in id incumbebat, ut regi Olavo auxilium ferret, atque hanc rem summa contentione urguebat; cujus rei duplex fuit causa, primo, quod eam inter et regem Olavum arcta cognatio intercedebat, deinde, quod memoriam

1) hafl, C, D, id
add. C, D.
2) niós, C, mend; njósir, D, plur.; uterque add. at.
add. C, D.
3) ferðir, C, D, id.
add. C, D.
4) a [ om. C, D.
add. C, D.
5) Guðleikr,
add. C, D.
6) om. C, D.
add. C, D, id.
add. C, D.
7) þi, C, D, id.
add. C, D.
8) þar, ibi, add. c, D.
add. C, D.
9) en fjölbri varð sartt, a [ C, D, id.
add. C, D.
10) þar, ibi, add. C, D.
add. C, D.
11) om. C, D.
add. C, D.
12) avú, add. C, D.
add. C, D.
13) Noregs þegnum, E, perp.
add. C, D.
14) sínum öllu, a [ C, D, id.
add. C, D.
15) sagsl, C, D.
add. C, D.
16) skolli, E, conj.
add. C, D.
17) sagsl, C, D.
add. C, D.
18) at Noregs þegnum, E, perp.
add. C, D.
19) til Eylands litlu síbarr, a [ C, D.
add. C, D.
20) om. C, D.
add. C, D.
21) hittust, C, D, tempf.
add. C, D.
22) en sumt, quidam rero, C, D.
add. C, D.
23) Eyvindr þar fœ allt þat, sem, a [ C, D.
add. C, D.
24) a [ om. E.
add. C, D.
25) en, rero, add. C, D.
add. C, D.
26) sídan, dein,
add. C, D.
27) ok, et, a [ C, D.
add. C, D.
28) om. h. l. C, D.
add. C, D.
29) þa dýrgripa sína, a [ C, D, id.
add. C, D.
30) a [ om. h. l. C, D.
add. C, D.
31) at nýjo,
add. h. l. C, D.
32) om. C, D.
add. C, D.
33) yfir, C, D.
add. C, D.
34) a [ om. E; Fundust þetr konúngr ok j., a [ C, D.
add. C, D.
35) sic E, C, D: þa (pro þa',
þetta). A.
36) allt, usque, add. C, D.
add. C, D.
37) þeirra, add. C, D.
add. C, D.
38) ok, E, perp.
add. C, D.
39) Noregs, add. C, D.
add. C, D.
40) frændsými, C.

297

mátti eigi fyrnast við Sviakonung, þat er hann hafði
verit [at falli Ólafs Tryggvasonar¹, bróður hennar,
ok þóttist² þur þá sök eiga tiltölu [at ráða fur³
Noregi. Varð jarl af [fortölum hennar ⁴ mjök
snúnn til vináttu [Ólafs konungs⁵; kom svá at
þeir konúngr ok jarl lögðu stefnu með sér ok
hittust⁶ við Elf, ræddu þar marga luti ok mjök
um viðskipti ⁷ Noregskonungs ok Sviakonungs, ok
sögðu [báðir þat⁸, sem satt var, at hvárumtveggjum,
Víkverjum [ok Gautum ⁹, var hin mesta lands[auðn í
því, at¹⁰ eigi skyldi [vera kaupfríðr¹¹ milli¹² landa¹³,
ok at lyktum settu þeir griði¹⁴ milli sín til annars sum-
ars; gáfust þeir gjafir at skilnaði ok mæltu til vináttu.

[ÓVILD SVÍAKONUNGS VÍÐ ÓLAF KONÚNG
HARALDSSON¹⁵.

66. Fór þá konúngr norðr-¹⁶ í Víkina, ok hafði

hann þá konúngs¹⁷tekjur allar til Elfar, ok allt
landsfólk hafði þá undir hann gengit. [Ólafr kon-
úngr sœnski ¹⁸ lagði [óþokka svà mikinn ¹⁹ á Ólaf
Haraldsson, at engi maðr skyldi þora at nefna
hann rèttu nafni, svá at konúngr heyrði: þeir köll-
uðu hann hinn digra mann, ok veittu honum harðar
átölur jafnan, er hans var getið.

[UPPHAF FRIDGERDARSÖGU²⁰.

67. Bændr í Víkinni ræddu sín í milli, at sá
einn væri til, at konúngar gerði sætt ok frið milli
sín, ok töldust illa viðkommir, ef konúngar herjaðist
á, en engi þorði þjenna kurr djarfliga ²¹ upp at
bera [fur konúngi ²². Þá þáðu þeir til Björn stall-
ara, at hann skyldi þetta mál flytja fur konúngi,
at hann ²³ sendi menn [á fund ²⁴ Sviakonungs at
[bjóða sættir ²⁵ af sinni hendi. Björn var trauðr-

injuriæ a Svionum rege acceptæ, qui cædi fratris Olavi Tryggvidæ præsens adfuerat, deponere nunquam
potuit; quam ob causam regnum Norvegiæ jure ad se pertinere credidit; cujus persuasionibus motus
dynasta ad amicitiam regis Olavi magnopere inclinabat. Quibus rebus factum est, ut rex ac dynasta,
loco et tempore conveniendi præstituto, ad Albim congrederentur; hic multis de rebus, et plurimum de
iis, quæ regem Norvegiæ et regem Svioniæ intercesserant, disputarunt; uterque fætabatur, id quod verum
erat, tam Vikensibus quam Gothis summo esse ad rem publicam detrimento, quod commercia inter
regna tuto exerceri non poterant; tandem pacem inter se ad proximam æstatem duraturam constituerunt,
digredientes mutuo dona dederunt, et verbis amicitiam pacti sunt.

INIMICITIA REGIS SVIONUM ADVERSUS REGEM OLAVUM HARALDI FILIUM.

66. Post hæc rex boream versus in Vikam reversus est; tum omnes creditus regios ad Albim usque percepit, tumque omnes regni incolæ ejus potestati se subjecerant. Rex Olavus svecus tantum odium in Olavum Haraldi filium conceperat, ut nemini impune licitum esset, eum, rege audiente, vero nomine appellare; vocarunt eum hominem illum crassum, et quotiescunque ejus aliqua mentio flectat, gravia crimina in eum jactarunt.

INITIUM NARRATIONIS DE PACE FACIENDA.

67. Coloni vikenses inter se collocuti significabant, hoc solum esse malorum remedium ut reges pacem et reconciliationem inter se facerent, se magno in periculo versari querentes, si reges inter se bello contenderent; quas querelas cum nemo ad regem libere referre auderet, a Björne aulæ magistro petiverunt, hanc rem coram rege exponere, ut ad regem Svionum mitteret, qui suo nomine pacis con-

1) orrosta mot Ólafi konungi Tryggvasonni, in prælio adversus regem Ol. Tr. fl., a [C, D.

2) hon, add. C, D.

3) til riks 1, a [C, D, id.

1) hennar fortöllum, a [C, D.

2) fundust, C, D, id.

3) skipti, C, D, id.; þelra, add. E, C, D.

4) þat þabir,

a [C, D.

5) við Ólaf konung, a [C, D.

6) skipti, C, D, id.; þelra, add. E, C, D.

7) kaupferði milli

vera, a [D.

8) om. C, perp.

9) seyra, er, a [C, D, id.

10) kaupferðir vera, commeatus mercandi causa, a [C.

versus, C, D.

11) ek fríð, et pacem, add. C, D.

12) a [om. E, C, D, niulla distinctione capitum facta.

13) a [om. E, C, D, id.

Bjarnar stallara, Oratio Björnis aulæ magistri, a [C, D.

14) ek fríð, et pacem, add. C, D.

15) a [om. E, C, D, id.; svà mikinn óþokca, a [C, D, id.

16) ausir, orientem

2) þetta, hoc, a [C, D.

17) om. C, D.

18) Sviakonungr, rex Svionum, a [C, D.

19) svà mikinn óþokca, a [C, D, id.

20) a [om. E; Tala

a [C, D.

21) þetta, hoc, a [C, D.

22) a [om. C, D.

23) konúngr, rex, C, D.

38

298

til¹, ok mæltist undan; en við bœn margra vina sinna, þá hèt hann at lyktum [at rœða þetta fur konúngi², en kvað³ svå hugr um segja, sem⁴ konúngr mundi ómjúkliga taka því, at [vægja í nè einum lut við Svíakonúng⁵. þat sumar kom⁶ utan af Íslandi [Hjalti Skeggjason⁷ at orðsendíngu Ólafs konúngs⁸, ok⁹ tók konúngr vel við honum¹⁰, bauð Hjalta¹¹ með sèr at vera, ok vísaði honum til sætis hjá Birni stallara¹², ok voru þeir mötunautar; gerðist þar brátt góðr¹³ fèlagsskapr. Eitthvert sinn þá er Ólafr konúngr hafði¹⁴ stefnu [við lið sitt ok við bóendr, ok rèðu landráðum¹⁵, þá mælti Björn stallari: hverja ætlan [hafit þèr¹⁶ á, konúngr, um úfrið þann, er hèr er á milli Ólafs¹⁷ konúngs ok yðar? nú hafa hvárirtveggju marga¹⁸ mena látið fur ódrum, engi orskurðr er nú heldr en áðr, hvat hvárir skulu hafa af ríkinu; þèr hafit hèr setið [ í Víkinni¹⁹ einn

vetr ok²⁰ ij sumur, ok látið at baki yðr [allt landit²¹ norðr hèðan; nú leiðist mönnum hèr at sitja, þeim er eignir eðr öðöl eiga²² norðr í landi; nú er þat vili lendra manna ok [annara liðsmanna ok svá²³ bœnda²⁴, at einn²⁵ veg skeri ör, ok²⁶ fur því at nú [eru grið ok²⁷ fríðr settr²⁸ við jarl ok Vestrgauta, er hèr eru nú²⁹ næstir, þá þikkir mönnum sá helzt kostr til, at þèr sendit menn til Svíakonúngs³⁰ af yðarri hendi, ok mánu margir menn vel undir þat standa, þeir er með Svíakonúngi eru; þvíat þat er hvárutveggju³¹ gagn, þeirra er löndin byggja, bæði hèr ok þar. At rœðu Bjarnar gerðu menn góðan róm. Þá mælti konúngr: ráð þetta, Björn, er þú hafir hèr³² uppborit, þá³³ er þat makligast, at þú hafir fur þèr gert, ok skaltu fara þessa sendifór; [nýtr þú³⁴, ef vel er ráðit, en ef mannháski³⁵ gerist af, þá veldr þú of³⁶miklu [sjálfr um³⁷;

ditiones offerrent; Björn invitus erat, et hæc facere diu detrectavit, multorum autem amicorum precibus victus, tandem pollicitus est, se rem ad regem delaturum; animo tamen præsagire, regem aspere accepturum, si quis hortaretur, ut ulla in re regi Svionum cederet. Hac æstate Hjaltius Skeggii filius, jussu regis Olavi, ab Íslandia advenit; quem mox regem adientem ille liberaliter acceptit et commorari apud se jussit, eique sedem juxta Björnem aulæ magistrum designavit; qui convictores facti, mox intima juncti sunt familiaritate. Aliquo tempore, cum rex Olavus cum satellitibus suis et cum colonis conventum ageret, et de re publica consultaret, Björn aulæ magister locutus est: quid cogitas, rex, de inimicitiis illis, quæ te et regem Olavum intercedunt? jam uterque vestrum multos homines, ab altero interemtos, amisit, necdum magis, quam antea, decretum est, quantum regni alteruter jure possideat; tu hic in Vika unam hiemem et duas æstates consedisti, et totam terram, quæ hinc ad septemtriones vergit, a tergo tuo reliquisti; illos autem, quibus possessiones et hæredia autem in coloni parte septemtrionali, tædet hic commorari; quare ea est voluntas præfectorum et ceterorum militum, ut et colonorum, ut res aliquo pacto expediatur; cumque jam inducìæ et pax facta sit cum dynasta et Gothis occidentalibus, qui huic provinciæ proximi sunt, ea ratio maxime placet, ut legatos tuo nomine ad regem Svionum mittas; quod negotium multi eorum, qui apud regem Svionum versantur, suo consensu confirmabunt; nam utriusque, tam hujus, quam illius regni incolis expedit. Oratio Björnis magno omnium applausu excepta est; tum rex infit: hoc consilium, quod hic proposuisti, Björn, convenientissimum est ut de te ipse ceperis; tu hanc legationem ipse obito; si bene consulisti, boni consilii fructum percipies, si hominibus inde pernicias existet, tu ipse nimium quam in causa eris; tui quoque officii est, quæ proponi velim, in hominum frequentia

1) om. C, D. 2) a [ om. C, D. 3) kvezt, dicit sibi, C, D. 4) at, quod, C, D. 5) vaxglast t regni til við konungs, a [ C, D, eod. sensu

6) Hjalti, add. h. l. C, D. 7) a [ om. C, D. 8) fór hann þegar a fund Ólafs konungs (konungs fund, A,C,D), add. E,C,D.

9) om. C, D. 10) Hjalti, C, D.

11) homun, C, D. 12) om. D. 13) mikill, C, E. 14) var n, interfuit, C, D.

15) a [ om. C, D. 16) heftir

17) Svia, Sverionum, C, D; Svia, add. E.

18) add. C, D: omitt. A.

19) a [ om. C, D. 20) add. E, C, D.

21) allt, a [ C, D, id.

22) eigo, E, id.

23) a [ om. C, D.

24) hunda, E, D. 25) hvern, add. C, D, z: aliquo.

26) er, a [ C, D.

27) at hjóða sétit, ad pacem proponendam, add. C, D.

28) en, sed, C, D.

29) om. C, D.

30) om. E. 31) hvárutveggja, E; hvár-

32) om. E. 33) om. C, D.

34) njut, a [ C, D, inper.

35) mannhætta, E, id.

36) om. C, D.

37) um sjálfr.

38) a [ E, C, D, id.

39) mannhætta, E, id.

299

er þat ok þín þjónusta, at tala í fjölmenni, þat ¹
er ek vil mæla láta. Þá stóð konúngr upp ok gekk
til kirkju, ²lèt sýngja sér hámessu³; síðan gekk
hann til borða. Um daginn eptir⁴ mælti Hjalti til
Bjarnar: hví ertu ókátr⁵? ertu sjúkr eðr reiðr
manni⁶ nokkurum? Björn segir [þá rœðu ⁷ þeirra
konúngs, ok segir þetta ⁸ forsending. Hjalti segir:
svá er konúngum at fylgja ⁹, at þeir menn hafa
metnað mikinn, ok eru framarr virðir en aðrir
menn; en opt verða þeir í lífshása, ok verðr
hvárutveggju ¹⁰ vel ¹¹ at kunna; [mikit má ¹² kon-
únsgæfa; nú ¹³ man frami mikill ¹⁴ fást í ferðinni,
ef vel tekst. Björn mælti: ¹⁵ auðvelliga [tekr þú
á ¹⁶ um ferðina ¹⁷; muntu [fara vilja ¹⁸ með mér,
þvítakonúngr mælti, at ek skylda ¹⁹ mína sveit-
unga hafa [ í ferðina ²⁰ með mér. Hjalti segir ²¹:
[fara skal ek at vísu ²², ef þú villt ²³, þvítavann-

fengr ²⁴ mun mér þikkja sessunauttrinn annarr ²⁵,
ef vit skiljumst ²⁶.

[FERD BJARNAR STALLARA ²⁷.

68. Fám dögum síðarr, þá er Ólafr konúngr
var á stefnu, kom þar Björn ok þeir xij saman;
hann segir þá konúngi, at þeir voru búnir at fara
sendifórna ²⁸, ok ²⁹ hestar þeirra stóðu ³⁰ úti sölð-
aðir ³¹: vil ek nú vita, [segir Björn ³², með hverjum
örendum [ek skal ³³ fara, eðr hver ráð þú leggr
fur oss. Konúngr segir ³⁴: þær skulut bera Svía-
konúngi þau mín orð, at ek vil fríð setja milli
landa várra ³⁵ til þeirra takmarka, sem ³⁶ Ólafr
Tryggvason hafði fur mér, ok ðe þat bundit
fastmælum, at hvárigir gángi ³⁷ umfram; en um
mannalát ³⁸, þá ³⁹ þarf þess ⁴⁰ engi ⁴¹ at geta, ef ⁴²
sættir skulu vera, þvít Sviakonúngr fær oss eigi
með ⁴³ fè bœtt þann mannskaða, er vèr höfum ⁴⁴

eloqui. His dictis rex surrexit, ædem sacram adiit, et missam meridianam sibi cani jussit; quo facto
ad mensam accessit. Postridie Hjaltius Björni locutus est: qui tristis es? ægrotas, an succenses cuiquam?
Tum Björn ei suum cum rege colloquium aperit, hanc esse capitalem legationem ostendens. Cui Hjal-
tius: ita est regibus apparere, ut tales homines magno in honore sint, plurisque, quam ceteri homines,
aestimentur, sæpe vero vitæ periculis exponantur, quorum utrumque æquo animo ferendum est. Multum
valet fortuna regia; et ex hac legatione, si prospere successerit, magna gloria parabitur. Björn contra:
tu sane facilem esse hanc legationem puta; tu mecum proficisci volueris! rex enim me jussit contu-
bernales meos socios itineris deligere. Cui Hjaltius: ego vero proficiscar, si vis; si enim sejungimur,
haud facile alium parem consessorem necturus mihi videor.

ITER BJÖRNIS AULÆ MAGISTRI.

68. Paucis post diebus, cum rex Olavus in conventu esset, Björn et illi duodecim unà eo advene-
runt; hic regi significat, se paratos esse ad legationem obeundam, equos foris stare ephipiis stratos:
nunc scire velim, inquit Björn, quænam mihi mandata proponenda sint; quidve consilii nobis suppedites.
Rex inquit: hæc mea verba regi Svionum nunciate, velle me pacem inter regna nostra constituere ad eos
terminos, quos ante me Olavus Tryggvii filius constituerit, hancque pacem certis pactis sanciri debere,
ut neuter hos fines transiliat; quod vero attinet ad jacturam hominum, non opus est, ut hujus men-
tionem faciat quisquam, si pax facienda est; nam Svionum rex tot cædes, nobis a Svionibus illatas,

1) sklt, C, D.
2) ok, et, add, C, D.
3) messu, C, D.
4) om, C, D.
5) moðr, add, E, C, D.
6) om, C, D.
7) Hjalta
rædar, Bjaltio sermones, a [C, D.
8) vera, esse, add, C, D.
9) þjóða, minstrare, C, D.
10) hvártveggja, E perp.
11) om, C, D.
12) mikil et, magna est, a [C, D.
13) ok, et, C, D.
14) 1, add, C, D.
15) all-, add, C, o: perquam.
16) ræðir þá, loqueris, a [C, D.
17) þetta, ok, hœc, et, C, D.
18) villja fara, a [C, D, id.
19) skyldi, F.
20) a [om, C, D.
21) s., C, D; svarar, respondet, E.
22) at vísu skal ek fara, a [C, D.
23) vill, C: vill, D.
24) vanfengar, F; uanfnfengum, C perp.; vanfenginn, D.
25) om, C, D.
26) skiljum,
C, D, id.
27) a [om, E, in sequ. noram lineam incipiens; Austr(Austar, C) für Bjarnar, a [C, D.
28) sendifórina, E, D.
29) þa eru, tum
erant, add, D: þa eru, tum sunt, add, D.
30) om, C, D.
31) með sölðum, C, D.
32) a [om, C, D.
33) vér skulnam, a [C, D.
34) svarar, E, C, D.
35) om, C, D.
36) et, C, D, id.
37) þar, add, C, D.
38) sic C, D; mannlat, A, id.
39) om, C, D.
40) om, C, D.
41) eigi, E, ekl, C.
42) at, add, D, id.
43) om, C, D.
44) af honum, add, C, D.

38*

300

fengit [af Svíum¹. Þá stóð konúngr upp ok gekk út með þeim² Birni; þá tók hann upp³ sverð búa it [ok fíngrgull ok seldi Birni⁴: sverð þetta⁵ gef ek þær, þát gaf mér í sumar Rögnvaldr jarl; til hans skolut þær fara, ok bera honum þau mín orð, at hann leggi til ráð ok svá⁶ styrk, at þú komir fram ðrendinu⁷; þikki mér þá vel sýslat, ef þú heyrir orð Sviakonungs, ok segi hann annattveggja⁸, já eðr nei; en fíngrgull þetta fær þú⁹ Rögnvaldi jarli¹⁰; [þessar jarteagnir¹¹ mun hann¹² kenna. Hjalti gekk at konúngi¹³ ok kvaddi hann: ok þurfum vör nú¹⁴ þess mjök, konúngr¹⁵, at þú¹⁶ leggir hamingju þína á þessa ferð, ok bað þá heila hittast. Konúngr spurði, hvert hann skyldi fara; með Birni, sagði hann. Konúngr segir: þæta mun þat [til ðm þessa¹⁷ ferð, at þú farir með þeim, þvíat þú hefir opt reyndr verit at hamingju;¹⁸ vittu þat vist, at ek skal allan hug áleggja, [ef þat vegr

nokkut, ok tilleggja¹⁹ með þær mína hamingju, ok²⁰ öllum yðr. Þeir Björn riðu [í brot²¹ leið sína, ok komu til hírhár Rögnvalds jarls; var þeim þar vel fagnat. Björn var frægr madr af mörgum mönnum²², kuðr bæði at sýn ok at máli þeim öllum, er sét höfðu Ólaf konúng, þvíat Björn stóð upp á hverju þíngi, ok talaði konungs ðrendi. Íngibjörg²³, kona jarls, gekk at Hjalta ok hvarf til hans; hon kendi hann, þvíat hon var þá með Ólafi Tryggvasyni bróður sínum, er Hjalti var þar, ok taldi hon²⁴ frændsemi milli [konungs ok Vilborgar, konu Hjalta²⁵, þeir voru broðr, synir Víkíngakára, lends manns [á Vors²⁶, Eiríkr bióda-skalli, faðir Ástríðar, móður Ólafs konungs²⁷, ok Böðvarr, faðir Ólúfar²⁸, móður Gitzurar hvíta, fóður Vilborgar. [Nú voru²⁹ þeir³⁰ þar í göðum fagn-aði; einn dag gengu þeir Björn á tal við jarl ok þau³¹ Íngibjörgu³²; þá³³ berr Björn³⁴ upp ðrendi

nulla poterit pecuniae summa expiare. His dictis surrexit rex, et foras cum Björne ac suis egressus est; tum depromtum gladium ornatum et annulum aureum Björni tradidit: huncce gladium tibi do, eundem æstate proxime præter lapsa mihi dedit Rögnvaldus dynasta, ad quem profecti, illa mea verba perferte, ut te consilio et opibus adjuvet, quo peragere negotium possis; tum mihi res bene administrata videbitur, si audis verba Svionum regis sive affirmantis sive negantis; huncce vero annulum aureum Rögnvaldo dynastæ trade, is hanc tesseram agnoscet. Hjaltius regem adiens salutavit: magnopere nobis opus est, ut tu tuam, rex, fortunam huic profectioni addas; optavitque ut iterum incolumes congrederentur; rex quæsivit, quo profecturus esset; cum Björne, inquit. Rex: aliquid certe commodi huic legationi tua afferet societas, nam fortuna tua sæpe comperta fuit; certo scias, me toto animo, si quid momenti habebit, incubiturum, et meam fortunam tibi vobisque omnibus impertiturum. Björn ac sui equis avecti iter suum persequebantur, et ad aulam Rögnvaldi dynastæ pervenerunt, ubi liberaliter excepti sunt. Björn nominis celebritatem apud multos homines pepererat, notus et de facie et de sermone omnibus iis, qui regem Olavum viderant; in quovis enim conventu surgere et regis mandata explicare Björn consverat. Ingibjarga, uxor dynastæ, accedens ad Hjaltium, eum osculata est; illa eum cognovit, ut quæ apud fratrem Olavum Tryggvii filium versata esset, Hjaltio ibidem commorante, eademque cognationem illam recensebat, qua juncti erant rex ac Vilborga, uxor Hialtii: Eirikus bjodaskallius, pater Astríðe, matris Olavi regis, atque Böðvar, pater Olavæ, matris Gissuris albi, patris Vilborgæ, fratres erant, nati Kario pirata, viro præfecti dignitate in Vorsia; hie illi liberaliter habiti commorabantur. Die quodam Björn ac comites accesserunt ad colloquium cum dynasta atque Ingibjarga; tum Björn mandata sua proponit

1) a [ om. c, D.

2) om. c, D.

3) om. c, D.

4) ok seldi Birni ok fíngrgull, a [ C, D.

5) s. konúngr, rex inquit, add. c, D.

6) sinó, E, C, D.

7) eyrrendunum, c; eyrendum, D, id.

8) hvárt, c, id.

9) ok, add. c, D.

10) j, dynastæ, A, E, C, D.

11) þessa jarðleg, a [ C, D, sing.

12) ok, add. C.

13) konunginum, C, D.

14) konungr, add. h. t. w.

15) om. h. t. C, D.

16) add. E, C, D.

17) þeirra, a [ C, D.

18) ok, et, add. C, D.

19) a [ om. k; add. recte E, C, D.

20) svá, ettam, add. C, D.

21) brant, a [ C, D, id.

22) lutum, rebus, E.

23) ingibjorg, c; inib., D.

24) hann, C, D: hjalti, E.

25) Vilborgar konu sinnar ok ólafs konungs Trycevasonar, a [ C, D.

26) a [ om. c, D.

27) Tryggvasonar, add. C, D.

28) Alotar, E; ólufar, C; ólufar, D.

29) a [ om. C, D.

30) Björn voro, add. C, D.

31) om. C, D.

32) ingibjörg, E.

33) om. C, D.

34) add. h. t. C, D.

301

sín, ok sýnir jartegnir jarli¹. Jarl spyrr: hvat hefir þik, Björn², þess hent, er ³konúngr vill [dauða þinn⁴; er þær at síðr fœrt með þessi orðsending, at ek hygg, at engi mun sá vera, er ⁵ þessum orðum mælir fur Svíakonúngi, at ⁶ refsingalaust [komisk í brot⁷; miklu er Ólafr⁸ Svía-konúngr maðr skapstœrrvi, [heldr en fur honum sjálfum megi þær rœður hafa, er honum sè í móti skapi¹⁹; þá segir Björn: [engan lut¹⁰ hafa þann¹¹ at borízt¹² mèr til handa, er ¹³ Ólafr konúngr hefir¹⁴ mèr reiðzt um; en mörg er sú ráðagerð hans bæði fur sjálfum sèr ok [mönnum sínum, er hætting mun á þikkja, hvernug tekst, þeim mönnum er áræðislihlir eru; en öll ráð hans hafa enn til hamingju snúizt hèrtil, ok vættu¹⁵ vèr, at svà skyli enn fara¹⁶; nú er yðr þat, jarl¹⁷, satt¹⁸ at segja, [at ek vil¹⁹ fara á fund Svíakonúngs, ok eigi furr

aptr hverfa, en ek hefi hann heyra látið öll þau orð, er Ólafr konúngr bauð mèr at ²⁰ flytja til eyrna honum, nema mèr banni hel, [eðr sè ek heptr, svà at ek mega eigi framkoma; svà mun ek gera²¹, hvàrt sem þèr vilit²² [nokkurn hug áleggja orðsending konúngs eðr engan²³. Þá mælti íngi-björg: skjótt mun ek birta minn hug²⁴, at ek vil, jarl²⁵, at þèr leggit á allan hug [at stoða²⁶ orðsending Ólafs²⁷ konúngs, [svà at þetta erendi takist fram við Svíakonúng²⁸, [hverngan veg sem hann vill svara; þótt þar liggi við reiði Svíakonúngs, eðr öll eign vár eðr ríki, þá vil ek miklu heldr til þess hætta, en hitt spyrist, at þú leggist²⁹ undir höfuð orðsending Ólafs konúngs fur ræzlu sakir fur Svíakonúngi³⁰; hefur þú [til þess burði³¹ ok frændastyrk ok alla atferð, at vera svá³² frjáls hér í Svíaveldi, at mæla mál þitt, þat er vel samir ok

et dynastæ tesseras ostendit. Dynasta interrogat: quid ita tibi accidit, Björn, ut rex mortem tuam velit? Tu mandata ista hoc minus perferre poteris, quod esse puto neminem, qui, hæc verba coram rege Svionum locutus, impune sit abiturus; Olavus, Svionum rex, multo animi vehementior est, quam ut fas sit, coram ipso verba facere, quæ ipsius ingenio valde repugnent. Tum Björn: nihil mihi quidem accidit, quam ob rem rex Olavus mihi succensuerit; sed multa sunt ejus consilia, ad salutem ipsius ac suorum spectantia, quorum exitus periculosus videbitur his, quibus animus minus audax sit; verum enimvero omnia ejus consilia ad hoc usque tempus feliciter ceciderunt, quod in posterum fore speramus. Ut tibi jam, dynasta, verum fatear, statui regem Svionum adire, neque prius reverti, quam omnia verba, quæ ad aures ejus perferre me jussit rex Olavus, ipso audiente recitavi, nisi me mors aut vincula impediant, quo minus, quo constituerim, perveniam. Sic faciam, sive aliquam, sive nullam rationem habere vis mandatorum regiorum. Tum Ingibjarga: ego confestim meam mentem aperiam, quod volo te, dynasta, patrationi regis Olavi mandati toto animo incumbere, ut apud Svionum regem succederet negotium, quæcunque tandem responsa iste reddere velit; et si vel ira Svionum regis immineat, aut omnes fortunæ nostræ vel imperium in discrimen veniant, tamen multo magis hujus periculum faciendum existimo, quam ut fama ferat, te, metu Svionum regis, mandatum Olavi regis neglexisse; tu generis nobilitate, tu cognatorum potentia, tu omnigena auctoritate tantum vales, ut tibi integrum sit, hic in regno Svionum sermonem tuum, qui bene conveniat quique omnibus audientibus placiturus sit, libere

1) om. C, D.

2) om. h. l. C, D.

3) Björn, cf. C: Björn, er, D.

4) þik feigan, a [C, D, id.

5) et, si, C, D.

6) ok, E.

7) mani brat koma, a [C, D, id.

8) om. C, D.

9) eneir tutir, a [E,C,D.

10) þeir, E,C,D.

11) þeir, E,C, D.

12) at, C, D.

13) hafi, E, C.

14) það, vænto, E, id.

15) vænto, E, id.

16) vera, esse, E.

17) a [sinn mönnum, at bleyðimönnun mun þikkja í nökku hætti:

18) om. C, D.

19) a [om. C, D.

20) ok, C.

21) a [om. C, D.

22) om. C.

23) nökkuða mennsku sýna við mig eðr aunga.

24) villja, eðuntatem, E; jarl, dynasta, add. C, D.

25) om, h. l. C, D.

26) om. E; Noregs, Noregias, C, D.

27) sic A in margine; svà at þetta erendi komist fram við Svíakonúng, ut hoc mandatum perferri ad regnum Svanum

28) sic A in margine; svà at þetta erendi komist fram við Svíakonúng, ut hoc mandatum perferri ad regnum Svanum

29) leggir, E, act.

30) hversu sem Svíakonungr tektr þi, quomodocunque rea Svanum id accipiet, u [C, D.

31) burði

32) om. C, D.

33) om. C, D.

302

[öllum mun þikkja áheyrlilikt, hvárt áheyra margir eðr fáir¹, ríkir eðr úríkir, ok þótt konúngr sjálfr heyri á. Jarl svarar: ekki er þat blindt, hvers þú eggjar; nú má² vera, at þú ráðir þessu, at ek heita konúngsmönnum því, at³ þeir nái at flytja örendi sín [fur Svíakonúngi⁴, hvárt sem konúngi⁵ líkar⁶ þat⁷ vel eðr illa; en mínúm ráðum vil ek láta⁸ framfara, hvert tilstilli hafa skal, en [ek vil ei⁹ laupa eptir ákafa Bjarnar [eðr annars¹⁰ manns¹¹ um svá mikil vandamál [, vil ek at þeir dvelist með mér til þeirrar stundar, er mér þikkir nokkuru líkligast at framkvæmd megi verða at þessu örendi. En er jarl hafði því upplokit, at hann mundi fylgja þeim at þessu máli ok leggja til þess sinn styrk¹², þá þakkaði Björn honum vel [ok kvazt¹³ hans ráðum vilja framfara; dvöldust þeir Björn [með jarli mjök¹⁴ lánga hríð.

[FRÁ TALI BJARNAR OK ÍNGIBJARGAR TRYGGVA-
DÓTTUR¹⁵.

69. Íngibjörg var forkunnar vel til þeirra; rœddi Björn fur henni um sitt mál, ok þótti þat illa, er [dveljast skyldi svá lengi ferðin¹⁶. þau Hjalti rœddu opt öll saman um þetta; þá mælti Hjálti: ek mun fara til konúngs, ef [bèr vilit¹⁷, ek em ekki norrœnn¹⁸ maðr, munu Svíar mèr engar sakir gefa; ek hefi spurt, at með Svíakonúngi eru Íslenzkir menn í góðu yfirlæti, kunningjar mínir, skáld konungs, Gitzorr svarti ok Óttarr svarti, mun ek þá forvitnast, hvers [ek verða varr¹⁹ af Svíakonúngi, hvárt þetta mál mun svá²⁰ óvænt²¹, sem nú er látið, eðr eru þar²² nokkurr önnur efní í; mun ek finna mèr til örendis²³, slíkt sem mèr [þikkir fallit²⁴; þetta þótti Íngibjörgu ok Birni et mesta [snarrœði, ok rèðu þau þetta með sèr til stað-

proloqui, sive multi, sive pauci audient, sive potentes, sive impotentes, et si vel ipse audiet rex. Dynasta respondet: haud obscurum est, quorum tua ista incitamenta spectent; igitur hoc tibi facile dedero, ut regiis legatis meam operam pollicear, quo magis mandata sua coram rege Svionum exponere possint, sive gratum erit regi, sive minus. Sed meam volo auctoritatem valere, qua ratione res instituenda sit, neque in re tam difficili Björnis aut aliorum hominum fervori temere obtemperandum censeo; volo mecum commorentur ad illud tempus, quod ad hoc negotium promovendum opportunissimum esse videatur. Cum autem dynasta significaverat, se eos hac in re auctoritate et opibus adjuturum, Björn ei prolixe gratias egit, ejusque consiliis se obsecuturum ostendit; itaque Björn ac comites valde diu apud dynastem sunt commorati.

DE COLLOQUIO BJÖRNIS ET INGIBJARGÆ TRYGGVII FILLE.

69. Ingibjarga illos eximio favore prosecuta est; coram ea Björn negotium suum proposuit, ægre ferens, tam diu differri profectionem; illi et Hjaltius sæpe omnes una de hac re disserebant; tum Hjaltius: proficiscar ad regem, si vultis; ego enim non sum Norvegus, quare Sviones nulla mihi crimina intendent; fama accepi, apud regem Svionum magno in honore versari Islandos, mihi notos, poetas regis, Gizurem nigrum et Ottarem nigrum; hinc facile expiscari potero regis Svionum voluntatem, utrum hujus negotii exitus tam desperatus esse videatur, quam nunc omnes jactant, an aliæ subsint rationes; ego vero quod visum fuerit, negotium prætendam; hoc promtissimum consilium esse Björn et Ingibjarga judicantes, hanc ineundam rationem certo decreverunt; itaque Ingibjarga iter Hjaltii comparat, eique

1) all- (om. D) áheyrlíkt er, hverir sem á hlýta (heyra, D), fár eða margir, a [ C, D.
2) ok, add. C, D.
3) fylgja þeim svá, at, ut eos sic juem, ut, add. E; ek fylgja þeim svá, at, add. D, id.; ek flýtja þa svá, at, add. C, sensu non direrso.
4) við Svíakonung, a [ C, D, id.
5) honum, el, E, C, D.
6) þykkir, D: þækjar, C.
7) om. E.
8) om. C, D.
9) ekki, E; ekki vil ek, a [ C, D.
10) sic E; anners, sapius A, 11) a [ om. C, D.
12) a [ om. C, D.
13) lèxt, a [ C, D, id.
14) þar, ibi, a [ C, D.
15) a [ om. E, C, D, quorum duo postremi ne noram quidem lineam incipiant.
16) er svá lengi skyldi dveja þeirra ferð, a [ C, D, id.
17) þit villit, a [ D.
18) Noregs, E; s: Noregus.
19) von er, spes sit, quid expectandum sit, a [ C, D.
20) om. C.
21) horfa, speciare, add. C, D.
22) om, C, D.
23) oreaða, C, D, pt.
24) líkar, placet, a [ C, D.

303

festu¹; býr þá Íngibjörg ferð Hjalta² ok fèkk³ honum
ij menn gauzka, ok bauð þeim svá, at þeir skyldu
[honum fylgja ok vera honum hendilángir bæði
um þjónustu, ok svá ef hann vildi senda þá⁴;
Íngibjörg fèkk honum [til skotsilfrs⁵ xx merkr
vegnar; hon sendi orð ok jartegnir með honum til
Íngigerðar⁶, dóttur Ólafs⁷ konúngs, at hon skyldi
leggja⁸ allan hug á⁹ um hans mál, hvers sem hann
[kynni hana at krefja at nauðsynjum. Fór Hjalti¹⁰,
þegar er¹¹ hann var búinn; en¹² er hann kom
til Ólafs¹³ konúngs, þá fann hann brátt skáldin,
[Gitzor ok Óttar¹⁴, ok urðu þeir honum allfegnir,
ok gengu þeir¹⁵ þegar með honum fur konúng,
ok segja þeir¹⁶ honum, at sá maðr [var þar¹⁷
kominn, er samlendr var við þá ok mestr maðr
[var þar¹⁸ at virðingu á því landi, ok báðu kon-

Áðr³⁴ hefi ek gott við góða
grams stallara alla
átt³⁵, þá er ossum³⁶ drotni,

ung, at hann skyldi honum vel fagna. Konúngr
bad þá Hjalta¹⁹ [hafa með sér í sveit ok hans för-
unauta²⁰. En er Hjalti hafði [þar dvalizt²¹ nokk-
ura hríð ok gert sér menn kunna, þá virðist hann
vel hverjum manni. Skáldin voru opt fur konúngi,
þvfat²² þeir voru máldjarfír²³, sátu þeir²⁴ opt [um
daga fràn²⁵ fur hásæti konúngs, ok Hjalti með
þeim; virðu þeir hann mest í óllu; görðist [hann
þá ok konúngi málkunnigr; var konúngr við hann²⁶
málrættin, ok spurði tíðinda²⁷ af Íslandi.
[FRÁ SIGVATI SKÁLDI²⁸.

70. Þat hafði verit, áðr Björn fór heiman, at
hann hafði beðit Sigvat skáld til farar²⁹ með sér;
[hann var þá með Ólafi konúngi; en til þeirrar
farar voru menn ekki fúsir³⁰; þar³¹ var vingott
með þeim [Birni ok Sigvati; hann³² kvað³³:

Ego antea amicitiam colui
cum omnibus bellicosi regis
eximiis aulæ magistris, qui circa

comites tradidit duos homines Gothos, quos jussit eum comitari eique præsto esse, tam ministeria
obeundo, quam si quo eos mittere vellet; dedit illi Ingibjarga viaticum viginti selibras argenti ponde-
ratas; misit cum eo mandata ac tesseras ad Ingigerdam, filiam regis Olavi, ut negotium ejus omni
studio adjuvaret, quamcunque rem ab ea petere necessum haberet. Hjaltius, ut primum paratus erat,
iter ingressus est; cum vero ad regem Olavum pervenit, statim convenit poetas Gizurem et Ottarem,
qui adventu ejus lætati, eum extemplo ad regem duxerunt, eique significarunt, adesse virum, popularem
sumu, qui ea in terra vir esset maximæ dignitatis, petentes, ut rex eum benigne exciperet. Rex præ-
cepit, ut Hjaltium ejusque comites suo contubernio adjungerent; ubi vero Hjaltius aliqu quantum temporis
ibi fuerat commoratus et homines sibi familiares reddiderat, omnibus bene probatus est. Poetæ sæpe
coram rege versabantur, magna enim fandi libertate utebantur, sæpeque interdiu ante solium regis sede-
bant, et inter illos Hjaltius; hunc enim omnibus in rebus maximi fecerunt; hinc etiam ille regi sermone
innotescere coepit; rex libenter cum eo sermones serebat, et eum de rebus islandicis interrogabat.

DE SIGVATO POETA.

70. Acciderat, antequam Björn domo profectus est, ut Sigvatum poetam itineris socium sibi ex-
peteret; is tum apud regem Olavum versabatur; sed ad hanc profectionem homines vulgo inviti erant;
inter Björnem ac Sigvatum amicitia intercedebat; tum hic cecinit (vide supra):

1) sniðreði, (snjaltraði, D), consili solerlta, a [C, D,
um bjónosta ok um sendiferðr, a [C, D, eod. sensu.

2) hans, ejus, C, D.

3) fer med, comparat, C, D.

4) vera honum hlyðnir

9) a, add. C, D. 9) om. C, D.

5) skotsilfr, a [C, D.

6) scriptum Ingigerbar h. t. sapius.

7) Svia, add. C, D.

10) kunni al krefja hana. Hjalti for, a [C, D.

11) om. C, D.

12) þa, add. D.

13) Svía, add. C, D.

14) óttar ok Gízur, a [C, D.

15) om. C, D.

16) om. C, D.

17) verl, a [E, conj.

19) at, add. E.

18) Hjalta i (om. C) svelt með sér, a [C, D.

21) verit, C, D; dvalizt, þar, a [E.

22) om. C, D.

23) menn ok, add. C, D.

24) om. C, D.

25) a [om. C, D.

26) konungslann þa, a [C, D.

28) Sigvatr skald (kvað við, add. C), a [C, D; a [om. E.

29) ferðar, C, D, íd. 30) a [om. C, D.

31) om. C.

32) þa, a [C.

33) Sighvarr, add. C.

35) áðr, C, lectio pertinens ad vers. t.

36) oss um (manu recentiore in margine ossam), E; oram, C, D.

305

fákr laust drengs í díki,
dœgr mœtast¹ nú, fœti.

þá ríða þeir í kaupstaðinn at² Skörum, ok um
strætið fram at garði jarls; hann kvað:

Út munu ekkjur lítla
allsnúðula prúðar,
fjöð sjá reyk, hvar ríðum
Rögnvalds³ í bœ gögnum;
keyrum hross, svá at heyri
harda lángt at garði
hesta rás or húsum
hugsvinn kona innan⁴.

[FRÁ HJALTA SKEGGJASYNÍ, ER HANN VAR í SVÍPJÓÐ⁵.]

71. Einnhvern dag gekk Hjalti fur konúng ok skáldin með honum, þá tók Hjalti til máls: svá er, konúngr, sem yðr er kunnigt, at ek em hér kom- inn á þinn fund, ok hefi ek farit lánga leið ok torsótta; en síðan er ek kom yfir hafit ok ek spurða til tignar yðarrar, þá þótti mér ófróðligt at fara svá aprt, at eigi hefða ek sèt yðr ok vegsemd yðra. En þat eru lög milli Íslands ok Noregs, at íslenzkir menn, þá er þeir koma til Noregs, gjalda þar land- aura; en er ek kom yfir haf, þá tók ek við land-

equus juvenis pedem in paludem impegit;
nunc nox diesque inter se occurrunt a.

Mox emporium Skaras ingressi, per plateam ad
ædes dynastæ vehuntur; ille cecinit:

Elegantes feminæ ex tectis
prospectabunt, mulieres pulverem
conspiciunt, nobis equitantibus
celeriter per oppidum Rögnvaldi;
verberemus equos, ut exaudiat
ex ædibus femina generosa
rapidum cursum equorum
e longinquo ad domum festinantium⁶.

aurum allra skipverja⁶ minna; en fur því at þat veit ek, at þat er rèttast, at þær eiguð þat veldi, er í Noregi er, þá fór ek á yðarn fund at fœra yðr landaurana; sýndi þá konúnginum silfrit, ok helti í skaut Gitzuri svarta x mörkum silfrs. Kon-úngr mælti: fáir hafa oss slíkt fœrt um hrið or Noregi; vil ek, Hjalti, kunna yðr þókk ok aufúsu, fur þat er þær hafit svá mikla stund á lagt at fœra oss landaurana, heldr en gjalda úvinum várum; en þó vil ek, at fè þetta þiggir þú af mèr, ok með vináttu mína. Hjalti þakkaði konúngi með mörgum orðum. Þaðan af kom Hjalti sèr í hinn

DE HJALTIO SKEGGII FILIO IN SVETHIA COMMORANTE.

71. Die quodam Hjaltius unacum poetis regem adiit; tum Hjaltius infit: ita se res habet, rex, quemadmodum notum tibi est, ut huc venerim ad te, longo et difficili itinere confecto; postquam autem oceanum trajeceram, atque fama de gloria tua ad aures meas venerat, homine sciendi cupido indignum esse duxi, in patriam reverti te non conspecto, nec conspecta majestate tua; est autem legibus inter Islandos et Norvegos sancitum, ut Islandi in Norvegiam venientes portorium ibi pendant; trajecto vero oceano portorium omnium nautarum meorum accepi; cum autem sciam, imperium, quod Norvegiæ est, optimo jure ad te pertinere, in tuum ego congressum perfectus sum, ut portorium tibi afferrem. His dictis regi argentum monstravit, et decem argenti selibras Gizuri nigro in sinum effudit. Rex: longo jam tempore pauci, inquit, talia nobis e Norvegia attulerunt; tibi vero, Hjalti, gratias et benevolentiam referam, qui tanto studio id egeris, ut nobis potius portorium afferres, quam id inimicis nostris solveres; volo, ut has pecunias a me dono accipias, et insuper amicitiam meam. Hjaltius regi prolixe gratias egit. Ab eo tempore Hjaltius in intimam regis amicitiam pervenit, et sæpe cum eo sermones miscebat,

1) motast, E (o = φ). 2) a, E. 3) Rogvaldiz, F. 4) a [om. C, D. olæo, a [C, D. 6) skipara, C, D, síd.

5) a [om. E; Frá Hjalti ok Ólafí konángi, de Hjaltio et rege

a) *Constructio*: allsvángr jör renn lángar götar til hálar (cum) aptaniskara; hófr kna slita váll; (vér) hófum litan dag; nú er þat, er blakkr berr mik um bekki, ferri Dónum; fákr drengs laust fæti í diki; dœgr mœtast nu.

b) *Constructio*: þrúar ekkjar munna lítla út; fjöð sjá reyk, hver ríðum allsnúðula + gögnum Rögnvalds bœ: keyrum hross, svá at hugsvíun kona heyri innan or húsum harða hesta ras lángt at garði.

39

306

mesta kærleika við konúng, ok var opt á tali við
hann; þótti konúngi, sem var, at hann var vitr
maðr ok orðsnjallr. Hjalti segir Gitzuri ok Óttari,
at hann er sendr með jartegnum til trausts ok vin-
áttu til Íngigerðar konúngsdóttur, ok biðr at þeir
skyldu koma honum til tals við hana. Þeir kveða
sér lítið fur því, gánga einhvern dag til húsa hennar,
sat hún þá ok drakk með marga menn¹; hon
fagnaði vel skáldunum, þvítat þeir voru henni kunnir;
Hjalti bar henni kveðju Íngibjargar, konu jarls, ok
segir at hon hefði sent hann þángat til trausts ok
vináttu, ok bar fram jartegnir. Konúngsdóttir tók
því vel, ok kvad honum heimila skyldu sína vin-
áttu; sátu þeir þar lengi dags ok drukku; spurði
konúngsdóttir Hjalta margra tíðinda ok bað hann
þar opt koma til tals við sik; hann gerði svá, kom
þar optliga ok talaði við konúngsdóttur², sagði
henni þá³ af trúnaði frá ferð þeirra Bjarnar, ok
spyrir, hvat hon hyggr, hvernug Svíakonúngr mani

taka þeim málum, at sætt væri gör [milli þeirra
kouánga⁴. Konúngsdóttir svarar, ok kvazt þat
hyggja, at þess mundi ekki leita þurfa, at kon-
úngr mundi sætt gera við Ólaf digra; [sagði at
konúngr var svá reiðr orðinn Ólavi, at eigi má
hann heyra, at hann væri nefndr⁵. Þat var einn
dag, at Hjalti sat fur konúnginum ok talaði við
hann; var þá konúngr allkátr ok drukkinn mjök;
þá mælti Hjalti til konúngs: allmikla tign má hér
sjá margskonar, ok er mèr þat at sjón orðit, er
ek hefi opt heyrt frá sagt, at engi konúngr er jafn-
gofugr á Norðrlönd⁶ sem þú; allmikill harmr er
þat, er vèr eigum svá lángt híngat⁷ at søkja [ok
svá meinfœrt, furst hafsmegin mikit, en þá⁸ ekki
fríðsamt at fara um Noreg þeim mönnum, er híngat
vilja søkja með vináttu, eða hvárt leita menn ekki
við at bera sáttmál meðal ykkar Ólafs digra? mjök
heyrða ek þat rœtt í Noregi ok svá í Vestra-Gaut-
landi, at allir mundu þess fúsir vera, at fríðr yrði,

vir prudens et disertus, ut revera erat, a rege habitus. Hjaltius Gizuri et Ottari significat, se cum tes-
seris, auxili et amicitiæ ergo, missum esse ad Ingigerdam regis filiam, eos efficere rogans, ut ad collo-
quium ejus admitteretur. Illi id se parvo negotio effecturos dixerunt, et die quodam ad ædes ejus
accesserunt, ubi ea tum sedens potabat multis præsentibus viris. Illa poetas, utpote sibi notos, benigne
salutavit. Hjaltius eam ab Ingibjarga, uxore dynastæ, salvere jubens, se ab illa eo missum ejusque
tutelæ et amicitiæ commendatum, prolatis tesseris testatus est. Regis filia id benigne accepit, suamque
amicitiam ei libenter obtulit; hic multum diei sedebant et potabant; regis filia Hjaltium de multis rebus
interrogavit, rogans, ut sæpius eo veniret et secum colloqueretur. Ille sic fecit; eo sæpe venit et cum
regis filia collocutus est; tum ei sincere de sua Björnisque profectione exposuit, et sententiam ejus ex-
quirit, quomodo rex Svonum eam rem accepturus esset, si pax inter utrumque regem facienda propo-
neretur. Regis filia respondet, dicens putare se, minime espectari posse, regem cum Olavo crasso in
gratiam rediturum; dixit, regem tantam in Olavum iram concepisse, ut auribus ferre non posset nomine
nominatum. Accidit die quodam, ut Hjaltius ante solium regis sederet et cum eo colloqueretur; rex
tum admodum hilaris erat et valde ebrius; hic Hjaltius regi: hic insignem conspicere licet varii generis
magnificentiam, et mihi nunc sub visum ceciderunt ea, de quibus antea sæpe relatum audivi, nullum
regem in terris septemtrionalibus tibi parem esse dignitate: magnopere dolendum est, nobis huc pro-
fecturis tam longum faciendum esse, tamque periculosum iter, primo immensum mare pernavigandum,
deinde peragranda loca Norvegiae minus tuta his, qui huc ad te amicitiæ gratia proficisci velint; an non
sunt, qui pacis internuncios inter te et Olavum crassum agere conentur? frequentes in Norvegia, item
in Gothia occidentali, sermones audivi dicentium, omnes pacem fieri cupere; et verè mihi relata sunt

1) a [om. C, D.

2) a [om. C, D.

3) om. C, D.

4) (millu, C) landa, inter regna, a [C, D.

5) a [om. C, D.

6) Norð-
landum, E, C, D.

7) om. C, D.

8) a yðarn fund; er ok, a [C, D.

307

ok þat var mèr sagt með sannendum frá ordum
Noregskonungs, at hann væri fús at sættast við
yðr, ok veit ek, at þat mun til koma, at hann mun
sjá þat, at hann hefir miklu minna afla, en þèr
hafit; svà var þat mælt ok, at hann ætlaði at biðja
Íngigerðar, dóttur þinnar; ok er slíkt ok vænst
til heilla sáta, ok er hann hinn mesti merkismaðr,
at því er ek heyrða rèttorða menn frá segja. Þá
svarar konúngr: ekki skaltu mæla slíkt, Hjalti; en
eigi vil ek furkunna þik þessa orða, þvíat þú veizt
eigi, hvat varast skal; ekki skal þann hinn digra
mann konúnga kalla hèr í minni hirð, ok er til
hans miklu minna¹ skot, en margir láta yfir², ok
mun þèr svà pikkja, ef³ ek segi þèr⁴, at sú mægð
megi⁵ eigi maklig vera, þvíat ek em hinn xdi kon-
úngr at Uppsólam, svá hvern hefir eptir annan tekit
várra frænda ok verit einvaldskonúngar yfir Svía-
veldi ok yfir mörgum öðrum stórum löndum ok
verit allir yfirkonúngar annarra⁶ konúnnga á Norð-
löndum; en í Noregi er lítil bygð ok þó sundrlaus,

hafa þar verit smákonúngar⁷, en Haraldr [hinn
hárfagri var mestr konúngr⁸ í því landi, ok átti
hann skipti við fylkiskonúnga⁹ ok braut þá undir
sik; kunni hann sér þann hagnað¹⁰, at ágirnast ekki
Svíakonúngs veldi, lètu Svíakonúngar hann fur því sítja
í friði, ok enn var þat til, at frændsemi var meðal
þeirra; en þá er Hákon Æðalsteinsfóstri var í Noregi,
þá sat hann í friði, þarit er hann herjaði á ¹¹ Gautland
ok ¹² Danmerk, en sìðan var efldr flokkr á hendr
honom, ok var hann felfdr frá löndum; Gunn-
hildarsynir voru ok af lífi teknir, þegar er þeir
gerðust ólýðnir Danakonúngi, lagði þá Haraldr
Gormsson Noreg við sitt ríki ok skattgildi, ok þótti
oss þó Haraldr konúngr Gormsson vera minni fur
sér en Uppsalakonúngar, þvíat Styrbjörn frændi
várr kúgaði hann, ok gerðist Haraldr hans maðr,
en Eiríkr hinn sigrsæli, faðir minn, steig þó yfir
hófuð Styrbirni, þá er þeir reyndu sín á milli; en
er Ólafr Tryggvason kom í Noreg ok kallaðist kon-
úngr, þá lètum vèr honum þat eigi lýða, fórum vit

verba regis Norvegici, eum cupere tecum in gratiam redire; cujus rei causam esse scio, quod haud dubie cernat, se multo, quam te, minus opibus valere; ferebat quoque fama, eum conjugem petere velle Ingigerdam, filiam tuam, quæ res ad firmam fidamque pacem conciliandam maximi erit momenti; est enim, ut homines veraces loquentes audivi, vir excellentissimus. Tum rex respondet: ne ita locutus sis, Hjalti; interim hæc verba tibi vitio non vertam, quippe ignaro, quæ cavenda sint; virum illum crassum regis titulo nominare hic in mea aula nemini licet; est enim ille multo minoris momenti, quam multi jactant; et ipse intelliges, cum tibi dixero, istam affinitatem non esse convenientem: ego enim decimus rex Upsaliae impero, quam regiam dignitatem majores mei per manus traditam acceperunt, et imperium Svionum multasque alias amplas regiones singulari potestate tenuerunt, ceterosque reges terrarum septemtrionalium potentia et auctoritate antecelluerunt, sunt autem in Norvegia pagi exigui et sparsim habitati; ibidem reguli imperarunt; Haraldus pulchricomus, maximus ea in terra rex, cum regulis provincialibus contendit eosque sub potestatem suam redegit; qui cum e re sua esse intelligeret, imperium Svionum regis non affectare, reges Svionum permiserunt, ut quiete frueretur; cujus rei ea quoque accedebat causa, quod cognatio illos intercedebat; cum vero Hakon Adalsteinis alumnus Norvegiæ imperaret, pacate se gessit, donec Gothiam et Daniam armis infestavit; quo facto, exercitu contra eum collecto, vita et regno spoliatus est; Gunnhildæ quoque filii, cum regi Danorum obsequiun non præstarent, e medio sublati sunt; tum Haraldus Gormi filius Norvegiam suo regno adjecit et vectigalem reddidit; et tamen nostro judicio Haraldus Gormi filius regibus Upsaliensibus potestate fuit inferior, nam Styrbjörn, cognatus noster, Haraldum vi coegit et sibi subjectum reddidit; et tamen Eirikus victoriosus Styrbjörnem superavit, quando inter se de principatu contendebant; cum vero Olavus Tryggvii filius in Norvagiam venerat et se regem

1) om. C.

2) om. C, D.

3) sem, C, D.

4) om. C, D.

5) ma, C, D, præs.

6) *scriptum annera in A.*

7) einir, soli, add. C, D.

8) konungr hefir verit mestr maðr, a [C, D.

9) Svíakonúnga ok fylkisbófingja, C, D.

10) fagnat, C, D.

11) i, E, C, D.

39*

308

Sveinn Danakónúngr ok tókum hann af lífi; nú hefi ek eignazt Noreg, ok eigi með minna ríki, en þú máttir nú heyra, ok eigi verr atkomizt, en ek hefi sótt með orrostu ok sigrat þann konúng, er áðr rèð fur; máttu ætla, vitr maðr, at þat mun fjarri fara, at ek láta laust þat ríki fur þeim enum digra manni, ok er þat undarligt, er hann man eigi þat, er hann kom¹ nauðuligast út or leginum, þá er vèr höfðum hann² innibyrgt; hygg ek, at honum væri þá annat í hug, ef hann kvæmist með fjörvi í brot, en þat at halda optarr deilu við oss Svíana; nú skaltu, Hjalti, hafa³ eigi optarr í munni þessa ræðu fur mèr. Hjalta þótti óvænt áhorfast, at konúngr mundi vilja tillýða sætta umleitanar; hann hætti þá, ok tók áðra ræðu.⁴ Nokkuru síðarr, þá er Hjalti var á tali við Íngigerði konúngsdóttur, sagði hann henni alla ræðu þeirra konúngs⁵. Hon kvað sér slíkra svara ván af konúngi. Hjalti⁶ bað

hana nokkur orð tilleggja við konúng, ok kvað þat helzt tjá mundu. Hon kvað konúng ekki mundu álýða, hvat sem hon mætti⁶; en um má ek ræða, segir hon, ef þú vill. Hjalti kvezt þess þókk kunna. Íngigerðr konúngsdóttir var á tali við fóður sinn einnhvern dag; en er hon fann, at konúngi var skaplètt, þá mætti hon: hverja ætlan hefir þú á⁷ um deilu ykra⁸ Ólafs digra? Margir menn kœra nú þat vandræði; kallast sumir hafa látið fè⁹, sumir frændr fur Norðmönnum¹⁰, ok¹¹ engum yðrum manni¹² kvæmt í Noreg at svá búnu; var þat mjök ósynju, er þèr¹³ kölluðuð til ríkis í Noregi, er land þat fátœkt ok illt yfirfarar ok fólk ótrygt, vilja menn þar í landi hvern annan heldr at konúngi en þik; nú ef ek skylda ráða, mundir þú láta [vera kyrt at kalla til Noregs¹⁴, en brjótast heldr í Austrveg til ríkis [bess, er]¹⁵ átt höfðu [hinir fyrri Svíakonúngar, ok nú fur skömmu lagði

appellavit, hoc ut faceret non passi sumus; sed ego ac Svein Danorum rex ivimus et eum vita spolia-
vimus; igitur Norvegiam mæe possessionis feci, non minori potentia, quam jam audire tibi licuit, neque
minori jure, quam ut regem, huic terræ antea imperantem prælio adortus devicerim; hinc intelligere
potes, vir prudentissime, me haudquaquam hoc regnum isti crasso homini cessurum; et mirum est,
eum non recordari, quam ægerrime e Lacu evaserit, quando eum ibi inclusum tenuimus; equidem
putaverim, ei tum aliud in animo fuisse, si salvis evasisset, quam sæpius nobiscum Svionibus lites
agitare; quare cave, Hjalti, ne hunc sermonem sæpius, me audiente, in ore habeas. Hjaltius sentiens,
spem non esse, ut rex ullis pacis conditionibus aures præberet, hoc sermone misso aliam colloquii ma-
teriam sumsit. Post aliquanto Hjaltius, cum ad colloquium Ingigerdæ regis filiæ admissus esset, omnia
ei de suo cum rege colloquio exposuit; ea se ejusmodi responsa ab rege exspectare dixit; Hjaltius eam
rogavit, ut nonnullis verbis apud regem intercederet, id enim ad rem maximum momenti allaturum; illa
regem aures non præbiturum, quicquid loqueretur, dixit: possum tamen, inquit, si vis, mentionem de
hac re inferre; Hjaltius se gratias agere significavit. Ingigerda, regis filia, die quodam cum patre collo-
quebatur; cum vero sentiret, regem remissiori animo esse, locuta est: quid cogitas de lite, quæ te et
Olavum crassum intercedit? multi nunc homines de hoc incommodo queruntur; alii amissa bona, alii
cæsos ab Norvegis cognatos dolent, nec ulli tuorum tuto in Norvegiam venire licet, rebus sic comparatis;
et sane fecisti imprudenter, qui imperium Norvegiæ postulaveris; hæc terra pauper est, et transitu difficilis,
incolæ infidi, qui quemlibet alium regem, quam te, malunt; jam, si rei penes me arbitrium esset, a po-
stulando Norvegiæ imperio desisteres, sed potius impetum faceres in regiones Orientales ad repetendum
imperium, quod superiores Svionum reges possederunt, quodque nuper subegit Styrbjörn, consangvineus

1) comz, C, D.

2) hér, hie, add. C, D.

3) sic E, C, D; hafi, A.

4) h. l. C, D norum caput incipiant: Pra tali ólafs konungs ok ingigerdar dottur hans, de colloquio regis Olaesi et Ingigerdæ filiæ.

5) a [ om. C, D.

6) en kalladí honom slíkra svara ván af konúngi, add. h. l. C, D.

7) om. C, D.

8) ykkar, E, D.

9) en, add. C, D.

10) en allir fríðland, omnes vero manendi in regno securitatem, add. C, D.

11) est, add. C, D.

12) moa, E.

13) add. C, D; om. A, E.

14) af tilkall til Noregs ok kalla eigi til frændleifðar haus, cederes jure tuo in Nor-
regiam, neque terram ipsi a majoribus reflectam postulares, a [C, D.

15) sem, a [C, D.

16) sem, a [C, D.

309

undir sik Styrbjörn frændi várr, en láta Ólaf digra
hafa frændleifð sína ok gera sætt við hann¹. Kon-
úngr sagði reiðuliga: þat er ² þitt ráð, Íngigerðr,
at ek láta af ríki í Noregi, en gipta þik Ólafi digra;
nei, segir hann, annat skal fyrr³, heldr {mun
hitt³, at í vetr á Uppsalaþingi skal ek gera bert
fur öllum Svíum, at almenningar skal úti at⁵ liði,
[áðr en ísa taki af vótnum⁶, skal ek⁷ fara í Noreg,
ok eyða þat land oddi ok eggju ok brenna allt,
ok gjalda þeim svá útrúleik sinn. Varð konúngr
þá svá óðr, at honum⁸ mátti engu orði svara; gekk
hon þá í brot. Hjalti hèlt vörð á, ok gekk þegar
at finna hana, spurr hann þá, hvert örendi hennar
varð til konúngsins. Hon segir, at svá fór, sem
hon vænti, at engum orðum mátti við konúnginn
koma, [ok hann heitaðist í mót⁹, ok bað [hon
Hjalta¹⁰ aldri [geta þessa¹¹ máls¹² fur konúngi.

[Ingigerðr ok Hjalti, þá er þau töluðu¹³, ræddu
optliga um [Ólaf digra; sagði hann henni opt frá
honum ok hans háttum, ok¹⁴ lofaði¹⁵, sem hann
kunni, ok [var þat sannast frá at segja; hon lét¹⁶
sér þat¹⁷ vel skiljast; ok enn¹⁸ eitt sinn er þau
töluðu, þá mælti Hjalti: hvárt skal ek, konungs-
dóttir, mæla þat fur þèr í orlofi, er mèr býr í
skapi? mæl þú, segir hon, svá at ek heyra ein.
þá mælti Hjalti: hvernug¹⁹ mundir þú svara, [er²⁰
Ólafr Noregskonúngr sendi menn til þín²¹ með
þeim örendum, at biðja²² þín? hon roðnaði ok
svarar óbrátt ok²³ stilliliga: ekki hefi ek hugfest
svör fur mèr um þat, þvíat ek ætla, at ek mani
eigi þurfa [til at taka þeirra svara²⁴; en ef Ólafr
er svá at sèr görr um alla luti, sem þú segir frá
honum, þá mundi ek eigi kunnja²⁵ óeskja²⁶ minn
mann [á annan veg²⁷, ef [eigi er þat, at þèr manit

noster; Olavo vero crasso terram ipsi a majoribus relictam cèderes et pacem cum eo faceres. Rex reposuit, vultu ad iram composito: hoc tuum consilium est, Ingigerda, ut imperium Norvegiæ missum faciam, te vero Olavo crasso nuptum dem; minime, inquit; aliud prius accidet; hoc potius agam, hieme proxime insequenti in comitiis Upsaliensibus notum faciam omnibus Svionibus, me, evocatis totius regni copiis, antequam aquæ glacie fuerint solutæ, in Norvegiam profecturum, hanc terram ferro armisque vastaturum, omnia incensurum, et hoc modo perfidiam illorum ulturum. Hic rex adeo furiosus exitit, ut nemo ei respondere ullo verbo posset; quamobrem illa discessit. Hjaltius, qui tempus observaverat, protinus in ejus congressum prodiit, et interrogat, quem exitum habuerit ejus cum rege colloquium: illa rem, ut opinata fisset, cessisse, regem nullis adiri verbis posse, minisque adeuntes excipere asseruit, rogans Hjaltium, ut nunquam hujus rei mentionem coram rege injiceret. Ingigerda et Hjaltius, inter se colloquentes, sæpe de Olavo crasso monem faciebant; ille ei sæpe de eo moribusque ejus mentionem faciens, quantis potuit laudibus eum extulit, et tamen quam maxime ad veritatem accommo-
datè; illa rem suo assensu probavit. Atque iterum aliquo tempore, cum inter se colloquerentur, Hjaltius infit: an pace tua, regis filia, dicere licet coram te, quod mihi in animo est? loquere, inquit ea, ita ut sola audiam; tum Hjaltius: quale datura fores responsum, si Olavus Norvegiæ rex legatos ad te mit-
teret cum mandatis, ut nuptias tuas peterent? illa rubuit, et interjecta mora moderate respondit: non animo perpendi, quid ad hæc respondeam, non enim opus mihi fore cogito talibus responsis; si vero Olavus in omnibus rebus tam excellit, quam de eo prædicas, haud equidem possem aliter meum mari-

1) forellrar þinir, majores tui, a [C, D.
2) om. C.
3) þat, add. C, D.
4) a [om. C, D.
5) at, E.
6) ok skípum, et naëtibus.
a [C, D.
7) þá, add. C, D.
8) hon, ea, E, C, D.
9) a [om. C, D.
10) hann, eum, a [C, D.
11) þess, ejus, E.
12) optarr
a þessar reður koma, sæpius in tales sermones incidere, a [C, D.
13) þau Hjalti ok íngigerðr, a [C, D.
14) konunsa ok þeirra skipti, regibus
et eorum commerciis, a [C, D.
15) Hjalti Noregskonúngr, H. regem Nore., add. C, D.
16) sagði henni frá mòrgum háttum hans göðum ok úlskum
óbrun mònum; let hon, illi exposuit de multis ab eo eoprie institutis, quæ ab aliorum hominum consuetudine diferebant, quæ ita, a [C, D.
17) ok,
add. C, D.
18) om. C, D.
19) hvernig, C, D.
20) et, si, E, C, D.
21) om. E.
22) et Noregskonúngr þæði, si rex Nore. ambiret,
a [C, D.
23) þó, tamen, add. C, D.
24) a [om. C, D.
25) at, add. E, id.
26) annan veg, add. h. l, C.
27) a [om. C, D.

310

heldr hóli gillt hafa¹ í marga staði. Hjalti segir,
at engan lut hefir hann betr látið um konúnginn
en var. þau ræddu þetta sin í milli mjök optliga.
Íngigerðr badð [Hjalta varast at mæla þetta fur
ðórum mönnum, fur þá súk at konúngrinn mun
verða þær reiðr, ef haun verð þessa vís². Hjalti
segir þetta skáldunum, Gizuri ok Óttari; þeir kváðu
þat vera et mesta happaráð, ef framgengt mætti
verða. [Óttarr var máldjarfr maðr ok hófðingjakærr;
var hann brátt at þessu máli við konúngsdóttur,
ok taldi upp fur henni slíkt sem Hjalti um mann-
kosti konúngsins; ræddu þau Hjalti opt öll saman
um þetta mál; ok er þau túluðu jafnan, ok³ Hjalti
var sannfróðr at⁴ orðinn um ðrendislok sin, þá
sendi hann brot⁵ ena gauzku menn⁶, er hønum
hófðu þannug fylgt, [lèt þá fara aprt til jarls⁷ með

bréfum þeim, er [Íngigerðr konúngsdóttir ok þau
Hjalti sendu jarli ok Íngibjörgu; Hjalti lèt ok⁸
koma veðr á þau⁹ um ræður þær, er hann¹⁰ hafði
upphafit¹¹ við Íngigerði¹², ok svá um svör hennar;
komu sendimenn¹³ til jarls [nokkuru fur jól¹⁴.

[FRÁ LANDSDEILD í SVÍBJÓÐ [OK LÖGUM ¹⁵.

76. Í Svídjóðu var þat forn ¹⁶síðr, meðan heiðni
var þar, at höfuðblót skyldi vera at Uppsölum at
Góe; skyldi þá blóta til fríðar ok sigrs konúngi
sínum, ok skyldu menn þángat sækja um allt Svía-
veldi, skyldi þar þá ok¹⁷ vera þing [allra Svía;
þar var ok þá markaðr¹⁸ ok kaupstefna ¹⁹, ok stóð
viku. En ²⁰ er kristni [var alsiða ²¹ í Svíþjóð, [en
konúngar afræktust at sitja at Uppsölum ²², þá [var
færðr markaðrinn ²³ ok hafðr kynndilmessu, [hefir
þat haldizt alla stund síðan, ok er nú hafðr eigi

tum optare, nisi forte in multis laudes ejus majorem in modum exaggerasti; Hjaltius respondet, se regem nulla in re magis, quam prout res erat, laudasse. De hac re sæpius inter se colloquebantur; Ingigerda Hjaltium cavere jussit, ne hæc coram aliis loqueretur: rex enim tibi irascetur, si hujus rei certior fiet. Hjaltius rem aperit poetis, Gizuri et Ottari. Illi hoc fortunatissimum esse consilium dixerunt, si con- fieri posset. Ottar, qui magna fandi libertate uti solebat et viris principibus erat acceptissimus, mox hujus rei mentionem apud regis filiam intulit, et coram ea omnia eadem, quæ Hjaltius, de virtutibus regis prædicavit. Hac de re Hjaltius et ceteri sæpius conjunctim inter se colloquia habuerunt; qua de re cum frequenter disseruissent, Hjaltiusque de exitu negotii sui exploratum haberet, homines Gothos, qui eum illuc comitati fuerant, dimisit, eosque ad dynastam remisit cum literis, quas Ingigerda regis filia et Hjaltius ad dynastam et Ingibjargam dederant; Hjaltius quoque dynastæ uxorique aliquam noti- tiam communicavit de sermonibus, quos cum Ingigerda instituisset, item de responsis ejus. Missi ad dynastam aliquanto ante festum jolense pervenerunt.

DE TERRÆ DIVISIONE IN SVETHIA ET DE LEGIBUS.

76. Fuit in Svethia priscus mos, dum ibi religio pagana vigebat, ut primarium sacrificium Upsalis mense Goeo celebraretur; tum sacra fierent pro pace et victoria regi impetranda, eoque incolæ totius Svionum imperii convenirent; ibidem eodem tempore comitia essent omnium Svionum; tum quoque ibi mercatus et nundinæ agebantur, hebdomadam durantes; post vero religionem christianam publice in Svethia receptam, cum reges Upsalis sedem habere neglexissent, mercatus translatus et festo candelarum celebratus est; qui mos omni dein tempore tenuit, nunc vero per tres tantum dies celebratur, eodemque

1) þær hafti eigi heldr mjök gillt hóli, ros rem non laudibus majorem in modum exaggeratis, a [C, D.
2) hann þetta fyrir aungum manni mæla, ne cui hoc diceret, a [C, D.
3) en er, cum vero, a [C, D.
4) om. C, D.
5) sic E: bot. A; om. C, D.
6) aptr til jarls, ad dynastam remisit, add. C, D.
7) a [ om. C, D.
8) þau íngigerðr ok Hjalti sendu; létu þau, a [C, D, id.
9) jarl, dynastam, C, D.
10) Hjaltii, C, D.
11) haft, habuerat. C, D.
12) konungsdóttur, regia flia, C, D.
13) litla fyrir jol, paulo ante festum jol., add. C, D.
14) a [ om. C, D.
15) a [ om. D: a priori [ om. E.
16) ianz, add. B, A, E, D, 3. lanzisdr, mos usu communi publice receptus.
17) om. D.
18) a [ ok markaðr altra marna, St.
19) þar í Svíþjóð, add. St.
20) er kristni var í Svíþjóð, þa belt þar þe lögðing ok markaðr, en nu síðan, cum religio christiana propagari in Svethiu coepisset, tum ibi tainem publica comitia et nundinæ celebrabantur, postquam vero, add. A.E.D.
21) ux, St.
22) a [ om. St.
23) a [ hælt þe lögðing ok markaðr, St.

311

meiri en þrjá daga; er þar þíng Svía, ok sækja þeir þar til um allt land¹. Svíaveldi liggr í mörgum lutum; einn lutr er Vestra-Gautland ok Vermaland ok Markir, ok þat er þar liggr til, ok er þat svá mikit ríki, at undir þeim biskupi², er þar er yfir, eru xi³ hundruð kirkna. Annarr lutr lands⁴ er Eystra-Gautland, þar er annarr biskupsdómr; þar fylgir nú Gotland ok Eyland, ok er þat allt saman miklu meira biskupsveldi. Í Svíþjóð sjálfri er einn lutr⁵ lands, er heitir Suðrmannaland, þat er⁶ einn biskupsdómr; þá heitir Vestmannaland⁷ eðr Fjaðryndaland⁸; þat er⁹ einn biskupsdómr. Þá heitir Tiundaland hinn þriði lutr Svíþjóðar; þá heitir hinn fjórði hlutr Áttandaland; þá er hinn v¹⁰ Sjáland¹⁰, ok þat er þar liggr til¹¹ et eystra með hafinu; Tiundaland er bazt ok göfgast bygt í Svíþjóð; þángat lýtr til allt ríkit, [þar eru Uppsalir¹², þar er konúngsstóll, ok þar er erkibiskupsstóll,

[ok þar er viðkendr¹³ Uppsala auðr, svá kalla Svíar eign Svíakonungs, kalla Uppsala auð¹⁴. Í hverri þeirri deild landsins er sitt lögþing [ok sin lög¹⁵ um [marga luti¹⁶; yfir hverjum lögum er lögmaðr, ok rœðr hann mestu við bœndr; [þvíat þat skulu lög vera, er hann rœðr upp at kveða¹⁷. En ef konúngr¹⁸ eðr jarl¹⁹ eðr biskupar fara yfir landit ok eigu þíng við bœndr, þá svarar lögmaðr af hendi bœnda; en þeir fylgja honum allir svá, at varla þora ofreflismenn²⁰ at koma á [alþíngi þeirra²¹, ef eigi lofa bœndr ok lögmaðr²². En [þar allt er löginn²³ skilr á, þá skulu öll hallast til móts²⁴ við Uppsalalög, ok aðrir lögmenn allir skulu vera undirmenn þess lögmans, er á Tiundalandi er.

[FRÁ ÞÖRGNÝ LÖGMANNI ²⁵.

77. Þá var á Tiundalandi sálögmaðr, er þörgnýr hét; faðir hans er nefndr þörgnýr þörgnýsson; þeir lángfeðgar höfðu verit lögmenn á Tiundalandi um margra

loco conventus Svionum est, quem omnes totius regni incolæ frequentant. Imperium Svionum in multas partes divisum est: una pars est Gothia occidentalis et Vermalandia et Markæ, et partes adjacentes, quæ provinciæ tam late patent, ut episcopo, qui illis præest, undecim templorum centuriæ subsint. Altera terræ pars est Gothia orientalis, alterius episcopi dioecesis, cui jam Gotlandia et Eylandia annexæ sunt; quæ omnes provinciæ multo majorem dioecesin efficiunt. In ipsa Svethia una pars terræ est, quæ Sudur-mannia vocatur, unam dioecesin constituens; proxima appellatur Vestmannia sive Fjadryndia, unam dioecesin efficiens. Tertia Svethiæ pars Tiundia appellatur; quarta Attandia; quinta Sjalandia, et partes huc pertinentes, ad orientem juxta mare sitæ. Tiundia est pars Svethiæ amplissima et incolis frequen-tissima, cui totum regnum obedit; hic siti sunt Upsali, ibi est sedes regia et sedes archiepiscopalis, et hinc denominatæ sunt opes Upsalienses: sic Sviones appellant possessionem Svionum regis, vocantes opes Upsalienses. In singulis terræ partibus sua sunt comitia, suæque leges, multis in rebus a ceteris variantes; singulis legibus prætor præest, cujus apud colonos præcipua est auctoritas; nam quicquid promulgaverit, leges sunt; si vero rex aut dynasta aut episcopi regnum obeunt, et conventus colonorum agunt, prætor nomine colonorum respondet; illi vero universi tanto studio ei comites adharent, ut viri præpotentes, injussu colonorum ac prætoris, comitia eorum frequentare vix audeant. Sicubi vero leges inter se dissentiunt, ceteræ omnes ad normam Legum Upsaliensium accommodandæ sunt, ceterique omnes prætores prætori, qui Tiundiæ præest, subjecti esse debent.

DE THORGNYO PRÆTORE.

77. Eo tempore in Tiundia fuit prætor, nomine Thorrgnyus; pater ejus nominatus est Thorrgnyus Thorrgnyi filius; hujus majores per multorum regum ætatem prætores Tiundiæ fuerant; tunc temporis

1) a [ om. St.

2) biskope, E.

3) lx, St.

4) om. D.

5) luti, E, D, St., id.

6) enn, adhuc, add. St.

7) Uastmannaland, St.

8) Fjaðrunndaland, Fjadrundia, St.

9) enn, add. St.

10) Sjöland, St.

11) þat liggr, add. St.

12) a [ add. St.

13) allr, universus,

add. D.

14) a [ om. St.

15) a [ om. D.

16) a [ mart, St.

17) a [ om. St.

18) konúnzar, reges, E; eðr biskup, add. St.

E, plur.

20) storeflameinn, St.

21) a [ þing, St.

22) scriptum lög in A.

23) þat allt er lögþung, St.

24) om. St.

25) a [ om. E.

312

konúnga æfi; þórgnýr [var þá gamall; hann¹ hafði um
sík mikla hírð, hann var kallaðr vitrastra mæðr í Svíaveldi;
hann var frændi Rögnvalds jarls ok fóstrfaðir hans.
[FUNDR RÖGNVALLDS JARLS OK ÍNGIGERÐAR KON-
ÚNGSDÓTTUR Á ULLARAKRI².

78. Nú er þar til máls at taka, er þeir menn
komu til Rögnvalds jarls, er Íngigerðr konúngs-
dóttir ok þau Hjalti hófðu sent austan; báru þeir
fram sín ðrendi fur Rögnvald jarl ok Íngibjörgu
konu hans, ok sögðu þeir, at konúngsdóttir hefði
opt rætt fur Svíakonúngi um sættir milli þeirra
Ólafs konúngs digra, [ok hon var hinn mesti vinr
Ólafs konúngs; en Svíakonúngr varð reiðr hvert³
sinni, er hon gat Ólafs, ok⁴ henni þótti engi von
um sættirnar at svá búnu. Jarl sagði Birni, hvat
hann hafði austan spurt⁵; en Björn sagði enn et
sama, at hann mundi eigi fyrr aprt hverfa, en hann
hitti⁶ Svíakonúng, [ok segir at jarl hefir honum
því heitið, at hann skuli fylgja honum á fund

Svíakonúngs⁷. Nú líðr fram vetrinum, ok þegar
á bak jólum býr jarl ferð sína ok hefir lx⁸ manna;
þar var í för Björn stallari ok hans fórrunautar;
fór jarl austr allt í Svíþjóð; en er hann sótti upp
í landit, þá sendi hann menn sína fram fur til
Uppsala, ok sendi orð Íngigerði konúngsdóttur, at
hon skyldi fara út á Ullarakr á móti honum; þar
átti hon bú stór. En er konúngsdóttur komu orð
jarls, [þá lagðist hon eigi ferðina undir hófuð, ok
bjóst hon með marga menn⁹; Hjalti rèðst til farar
með henni; en ádr hann fœri í brot, gekk hann
fur Ólaf konúng ok mælti: sittu allra konúnga
heilastr, ok er þat satt at segja, at ek hefi hvergi
þar¹⁰ komit, er ek hafa slíka tígn sèt sem með
þèr; skal ek þat orð bera, hvar sem ek kem síðan;
vil ek þess biðja yòr, konúngr, at þú sèr vinr
minn. Konúngr svarar: hví lætr þú svà braut-
fúsliga? hvert skaltu fara? Hjalti¹¹ svarar: ek
skal ríða út á Ullarakr með Íngigerði dóttur þinni.

Thorgnyus ætate erat provectus; is multos circa se satellites habuit, et vir sapientissimus in imperio
Svionum existimatus est; idem cognatus erat Rögnvaldo dynastæ, ejusque educator.

CONVENTUS RÖGNVALDI DYNASTÆ ET INGIGERDÆ REGIS FILLE IN ULLARAKRO.

78. Nunc eo revertendum, ubi missi ab Ingigerda regis filia atque Hjaltio nuntii de oriente ad Rögnvaldum dynastam venerunt. Hi mandata sua coram Rögnvaldo dynasta et Ingibjarga uxore ejus exposuerunt, dicentes, regis filiam sæpius cum rege Svionum de componenda pace inter ipsum et regem Olavum crassum collocutam; esse illam regi Olavo amicissimam, Svionum vero regem irà excanduisse, quoties illa mentionem de Olavo intulisset, eamque rebus sic comparatis de gratia reconcilianda omnino desperare. Dynasta Björni, quid ex oriente cognovisset, retulit; Björn vero etiamnunc idem asseruit, se non ante reversurum, quam regem Svionum convenisset, addens, pollicitum dynastam, se in congressum Svionum regis deducturum. Jam procedit biems; statim vero exеunte festi jolensis tempore iter suum comparat dynasta, sexaginta adsciscit comites, in quibus Björn aulæ magister ejusque socii. Dynasta in Svethiam usque profectus, cum in superiores partes ascenderet, suorum quosdam Upsalos præmisit, nunciumque misit Ingigerdæ regis filiæ, ut obviam sibi veniret in Ullarakrum, ubi ingentia prædia habuit. Regis filia, allato dynastæ nuncio, itineris non negligens, multis cum viris sese comparat: parat se quoque itineris socium Hjaltius; qui antequam abiret, regem Olavum adiens: sede, inquit, omnium regum fortunatissimus! Vere possum prædicare, me nusquam venisse, ubi tantam viderim magnificentiam, quantam apud te; quam laudem, quocunque posthac venero, divulgabo; te precor, rex, ut mihi amicus esse velis. Rex respondet: cur tantam festinationem præfers? quo cogitas? Hjaltius: equitabo in Ullarakrum cum Ingigerda, filia tua. Rex: vale igitur! vir prudens es et bene moratus, beneque calles

1) a [ om. St.

2) a [ om. E, D, ne noram quidem lineam h. l, incipientes, Fra Birni, St.

3) hverju, Þ, dat.

4) at, quod. E.

a [ om. St.

5) høyst, Þ, id.

6) hefir fandít, id. St.

7) a [ om. St.

8) xl, St.

9) a [ bjóst hon skjött með mari manna, St.

10) þess. E. D, St. eod. senzen.

11) hano, ille, Þ.

313

Konúngr mælti: [farðu þá¹ vel²! vitr maðr ertu
ok síðuigr, ok kant vel [at vera³ með tignum mönn-
um; gekk þá Hjalti í brot. Íngigerðr konúngs-
dóttir reið til [búa sinna⁴ út á Ullarakr, lèt þar
búa veizlu mikla í mót jarli; þá kom jarl þar, ok
var honum vel fagnat; dvalðist hann þar nokkurar
nætr; tóluðu þau konúngsdóttir mart, ok flest um
þá Sviakonúng ok Noregskonúng; segir hon jarli,
at henni þikkir óvænt horfa um sættirnar. Þá
mælti jarl: hvernu g er þèr gefit, frændkona, um
þat, ef Ólafra Noregskonúngr biðr þín? sýnist oss
þat, sem helzt mani til sætta einhlít, [ef mægðir
þær mætti takast milli þeirra konúnga⁵; en ek vil
ekki gánga með því máli, ef [ek veit at⁶ þat er
þvert frá þínum vilja. Hon segir: fadir minn mun
sjá kost fur mér; en annarra minna frænda ertu
sá, er ek vil helzt mín ráð undir eiga, [þau er
mér þikkir miklu máli skipta⁷; eða hve ráðligt
sýnist þèr þetta? Jarl fýsti hana mjök, ok taldi

marga luti upp til frama um Ólaf konúng, þá er
stórvegligir voru; sagði henni innilega frá þeim
atburðum, er þá höfðu fur skemstu gerzt, er Ólafr
konúngr hafði handtekna gert⁸ v konúnga á einum
morni, ok [tekit þá alla af ríki, en⁹ lagt þeirra
eignir [ok ríki við sitt veldi¹⁰; mart ræddu þau
um þetta máli ok urðu á [allar ræður¹¹ sátt sin
í milli: fór jarl í brot, er hann var at því búinn;
Hjalti fór með honum.

[FRÁ RÖGNVALDI OK ÞÓRGNY LÖGMANNÍ¹².

79. Rögnvaldr jarl kom [einn dag at kveldi¹³ til bús
þórgnýs lögmanns; [þar var bær mikill ok stórkost-
ligr; voru þar margir menn úti, þeir fógnuðu¹⁴ vel
jarli, ok tóku við hestum þeirra ok reiða. Jarl gekk
inn í stofuna, var þar inni fjölmenni mikit; þar
sat í öndugi maðr gamall, engi mann höfðu þeir
Björn sét jafnmikinn; [skeggit var¹⁵ svá sitt, at
lá í knjám honum ok breiddist um alla brínguna;
hann var vænn maðr ok göfugligr; jarl gekk fur

cum viris principibus versari. Posthæc Hjaltius discessit. Ingigerda regis filia in Ullarakrum ad prædia sua equo vecta, splendidum ibi convivium parandum curavit, dynastam venientem exceptura; mox dynasta eo advenit et liberaliter exceptus est. Hic aliquot noctes commorabatur; ille et regis filia multis de rebus inter se colloquebantur, et maxime de rege Svionum et de rege Norvegorum; ea dynastæ significat, se de pace componenda desperare; tum dynasta: quomodo tibi placebit, cognata, si Olavus Norvegiæ rex nuptias tuas ambiet? nobis quidem videtur hæc ad pacem restituendam tutissima esse via, si inter reges talis jungi posset affinitas; verum hoc negotium peragere nolo, si scio, rem voluntati tuæ adversari; cui illa: pater meus conditionem mihi prospiciet; ex ceteris autem mihi cognatis tu is es, cui ea negotia, quæ mihi magni interesse videantur, potissimum committere velim; tibi vero quomodo ista probantur? Dynasta eam magnopere hortatus, multas recensuit res gloriosissimas, quæ ad commendandum regem Olavum facerent, eique diligenter exposuit de rebus, quæ nuperrime acciderant, nimirum, regem Olavum uno mane quinque reges vivos cepisse, ipsos regnis exuisse, eorum vero possessiones et regna suo imperio adjecisse; multa de hac re disserebant, et de omnibus rebus bene inter se consentiebant; dynasta, ut paratus erat, abiit, abiitque cum eo Hjaltius.

DE RÖGNVALDO ET THORGNYO PRÆTORE.

79. Vespera diei cujusdam Rögnvaldus dynasta ad villam prætoris Thorngnyi pervenit; hoc prædium erat ingens et magnificum; ibi complures homines foris aderant, qui dynastam comiter salutarunt, et equos ceterumque viæ apparatum curarunt. Dynasta coenaculum ingressus est, ubi magnus aderat hominum numerus; hic vir ætate provectus in sede primaria sedebat, cui staturæ magnitudine parem Björn ac comites neminem viderant: barba erat tam promissa, ut in gremio cubaret et per totum pectus se

1) om. E.

2) a [ om. St.

3) a [ hafa þik, St.

4) bús sínas, a [ E, D, St, sing.

5) a [ om. St.

6) a [ om. St.

7) a [ om. St.

8) om. D, St.

9) a [ om, St.

10) a [ undir sitt ríki, St.

11) vel, bene, add. D; a [ allt, St.

12) om. D; a [ om. E. Fra Rögnvaldi

jarli, St.

13) a [ om. St.

14) a [ Þórgnýr faguar, St.

15) skegg hafði hann, St.

40

314

hann, ok heilsaði honum ¹; þórgnýr fagnar honum
vel, ok bad hann at gánga til sætis þess, er hann
var vanr at sitja²; jarl settist óðrum megin gegt
þórgný. þeir dvöldust þar nokkurar nætr, áðr
jarl³ bar upp úrendi sin; bad hann at þeir þórgnýr
skyldu gánga í málfstofu; þeir Björn fórunautar
gengu þannug með jarli; þá tók⁴ jarl til máls, ok
sagði frá því, at Ólafr Noregskonúngr hafði senda
menn sína austr þannug⁵ til fríðgerðar; talaði ok
um þat lángt, hvert vandræði Vestr-Gautum var
at því, er ófríðr var þaðan til Noregs; hann sagði
ok frá því, at Ólafr Noregskonúngr hafði þángat
senda menn, ok⁷ þar voru þá sendimenn⁸ kon-
ungs, ok hann hafði þeim því heitið, at fylgja þeim
á fund Svíakonungs; ok hann sagði at Svíakon-
úngr tók þessu máli svá þúngliga, at hann lét⁹
engum manni lýða skyldu at gánga¹⁰ með þessu
máli. Nú er svá, fóstri, segir jarl, at ek¹¹ verð

eigi einhlítr at þessu máli; hefi ek [nú fur því¹²
sótt á þínn fund, ok vætti ek þar heilla ráða ok
trausts þíns. En er jarl hætti sínu máli, þá þagði
þórgnýr um hrið; en er hann tók til máls, mælti
hann: undarliga [skiptið þær¹³ til, gírnízt at taka
tignarnafn, en kunnit yðr engi forráð eðr furhyggju,
þegar er þær komit í nokkurn vanda; hví skyldir
þú eigi hyggja fur því, áðr þú hétir þeirri ferð,
at þú hefir eigi ríki til þess at mæla í mót Ólafí
konúngi; þíkki mér þat eigi óvirðiligra at vera í
bóanda¹⁴ tólu, ok vera frjáls orða sinna, at mæla
slíkt er hann¹⁵ vill, þótt konúngr sè hjá; nú man
ek koma til Uppsalaþíngs, ok veita þær þat lið, at
þú mælir¹⁶ óhræddr fur konúngi, slíkt er þær líkar.
Jarl þakkaði honum vel [þessi heit¹⁷; ok dvaldist
hann með þórgný, ok reið með honum til Uppsala-
þíngs; var þar allmikit fjölmennii; þar var Ólafr
konúngr með hirð sinni.

extenderet; species pulchra et dignitatis plena. Hunc dynasta accedens salutavit; quem Thorgnyus benigne exceptum ad semem, qua sedere consvesset, accedere jussit; dynasta ab altera parte e regione Thorngyi consedit. Hic aliquot noctes commorati sunt, antequam dynasta, causam adventus sui expositurus, ro-gavit Thorgnyum, ut in ædem consultatoriam secederent. Huc Björn et comites cum dynasta se contu-lerunt; tum dynasta exorsus sermonem retulit, Olavum Norvegiæ regem legatos suos orientem versus eò ad pacem faciendam misisse; multis quoque verbis exposuit, quantum incommodi Gothis occidentalibus afferrent inimicitiæ, inde in Norvegiam existentes; præterea retulit, Olavum regem Norvegiæ legatos eò misisse, ibique tum adesse missos a rege, seque his pollicitum, ut eos in congressum Svionum regis deduceret; retulit etiam, regem Svionum hoc negotium tam graviter accepisse, ut minatus fuerit, neminem hoc negotium impune acturum. Nunc ita est, educator, inquit dynasta, ut ego solus huic negotio non sufficiam; quare ideo nunc ad te veni, quod abs te salubria consilia et auxilium exspecto. Ubi vero dynasta finem dicendi fecerat, Thorgnyus aliquandiu tacuit; ut vero fari incepit, sic locutus est: miro modo variat ratio vestra, nomen dignitatis gerere cupitis, consiho vero et prudentia deficitis, si qua obvenerit difficultas; cur non cogitasti, antequam hanc profectionem in te suscepisti, tuæ non esse potentiæ, regi Olavo contra dicere; mihi quidem non minor videtur ad gloriam commendatio, in numero rusticorum esse, et libertatem habere loquendi quæ velis, etiam rege præsente; jam comitia Upsaliensia adibo, idque auxilii tibi præstabo, ut quæ placuerint absque metu dicere coram rege possis. Pro talibus promissis gratias ei egit dynasta, qui aliquantum temporis apud Thorgnyum commemoratus, una cum eo ad comitia Upsaliensia equitavit; hoc loco magna convenerat hominum multitudo, ibique rex Olavus cum aulicis suis præsens aderat.

1) a [ om. St.

6) þangat, St.

7) a [ om. St.

8) Noregs, add. St.

nu, a [ E. D. id.

13) skiptist þat, res vertitur, a [ E.

3) gekk til Þorgnýs ok, add. St.

9) s., E, d, saggði; q., D, e; qvad.

14) bónda, D, id.

15) maðr, St.

4) tekr, D, præs.

10) fara, D, id.

5) s., D; segit, E, præs.

11) om. E.

12) fyrir því

16) þar, tibi, add. E. D.

17) a [ om. St.

315

[FRÁ UPSALA ÞINGI¹.

80. Hinn fyrsta dag er þing var sett, sat Ólafr konúngr á stóli, ok þar hírd hans umhverfis; en annan veg á þínginu sátu þeir á einum stóli Rögnvaldr² jarl ok þórgnýr, ok sat þar fur þeim hírd jarls ok húskarlasveit þórgnýs; en á bak stólinum stóð bænda³ múgrinn, ok allt umhverfis í hring; sumir fóru á hæðir ok hauga at heyrja þaðan til. En er tóluð voru örendi konángs, þau sem síðr var til at mæla á þingum, [ok er því var lokit⁴, þá stóð upp Björn stallari hjá stóli jarls, ok mælti hátt: Ólafr konúngr sendi mik hingat þess örendis, at hann vill bjóða Svíakonúngi sætt ok þat landaskipti, sem at fornu fari⁵ hefur verit [milli Noregs ok Svíþjóðar⁶; [hann mælti hátt, svá at Svíakonúngr heyrði gerva⁷. En fursta⁸ er Ólafr⁹ konúngr heyrði nefndan Ólaf konúng, þá hugði hann, at sá mundi reka nokkut¹⁰ örendi; en er hann

heyrði rætt um sætt ok landaskipti milli Svíþjóðar ok Noregs, þá skildi hann, af hverjum [rifjum rísra¹¹ mundi; þá ljóp hann upp, ok kallaði hátt, at sá maðr skyldi þegja¹². Þá stóð jarl upp ok mælti, hann sagði frá orðsending Ólafs¹³ digra ok sættarbodum við Ólaf Svíakonúng, ok frá því at Vestra-Gautar sendu Ólafi konúngi öll orð til, at sætt skyldi gera við Noregskonúngr¹⁴; [taldi hann upp, hvert vandræði Vestra-Gautum var at því, at missa þeirra luta allra [af Noregi¹⁵, er þeim var árbót í¹⁶; en í annan stað at sitja fur álaupum þeirra ok hernaði, ef Noregskonúngr samanði her saman ok herjaði á þá; jarl¹⁷ sagði ok, at Ólafr Noregskonúngr hafði menn þingat sent þeirra örenda, at hann vill biðja Íngigerðar, dóttur hans. En er jarl hætti at tala, þá stóð upp¹⁸ Svíakonúngr; hann svarar þúngliga um sættina, en veitti jarl¹⁹ átöluur [þúngar ok²⁰ stórar um [dirfð þá²¹, er hann

DE COMITIS UPSALIENSIBUS.

80. Primo die ordinatis comitiis, rex Olavus in sella sedebat, aulicis suis circumdatus; sed e regione ejus in comitiis Rögnvaldus dynasta et Thorgnyus eadem in sella sedebant, ante eos eodem loco sedentibus aulicis dynastæ et Thorgnyi satellitibus domesticis; pone vero hanc sellam stabat colonorum multitudo, et totum circumcirca spatum occupabat; quidam colles et tumulos ascendebant, ut quæ agerentur audirent. Cum vero negotia regia, quæ in comitiis agi solent, perorata et ad finem perducta essent, Björn aulæ magister juxta sellam dynastæ surrexit et alta voce locutus est: rex Olavus me huc misit eo cum mandato, quod regi Svionum pacem vult proponere, eosque regnorum limites, qui ab antiquis inde temporibus inter Norvegiam et Svethiam constituti fuerunt; alta voce locutus est, ita ut rex Svionum verba ejus distincte audiret. Primo autem cum rex Olavus audiret regem Olavum nominari, negotium aliquod a quopiam proponi ratus est: ut vero audivit, agi de pace et limitibus inter Svethiam et Norvegiam, unde hæc proficiscerentur intelligens, exsiliit et alta voce exclamavit, virum istum tacere jubens. Tum dynasta surrexit et verba fecit; primo de legatione Olavi crassi et pace Olavo Svionum regi proposita commemoravit, deinde, quod Gothi occidentales regi Olavo omnes nuncios mitterent, pertinentes, ut pax cum rege Norvegiæ fieret; demonstravit, quanto incommodo Gothis occidentalibus esset, desiderare e Norvegia omnes illas res, quæ ad vitam sustentandam essent necessariæ, contra vero incursionibus et depopulationibus eorum expositos esse, si rex Norvegiæ exercitum collegisset et contra eos movisset; denique docuit dynasta, Olavum regem Norvegiæ legatos eo misisse cum iis mandatis, quod Ingigerdam, filiam ejus, uxorem petere vellet. Ut vero dynasta finem dicendi fecerat, surrexit Svionum rex; de pace graviter respondet, acriter et vehementer eum reprehendit, quod pacem et ami-

1) a [ om. E.

2) Rögnvaldr, E. D.

3) bænda, E. D. id.

4) a [ om. St.

5) om. St.

6) a [ om. D.

7) a [ om. St.

8) fyrst, E. D. usit.

9) om. D; Svía, add. St.

10) villa hans, St.

11) a [ rocmn vera, St.

12) ok kvað stikt ekki tjað mundu; Björn settist

þa niðr, en er bljóð fekkst, add. St.

13) konungs, add. St.

14) Noregsmenn, Norvegts, E. D. St.

15) a [ om. h. t. D.

16) at Noregi, add.

h. t. D. 17) a priore [ hann, St.

18) ói., add. D, s: Ólafr.

19) add. St.

20) a [ om. St.

21) a [ þat, St.

40°

316

hafði gert grið ok frið við¹ hinn digra mann, ok
lagt við hann vináttu; taldi hann sannan at land-
ráðum við sik, kvað þat makligt, at Rögnvaldr væri
rekinn or ríkinu, ok sagði at allt slíkt hlaut hann
af [áeggjan Íngibjargar, konu sinnar², ok kvað
þat verit hafa³ ósnjallasta⁴ ráð, er hann skyldi
fengit hafa at gírdum slíkrar konu; hann talaði
lángt ok hart, ok snærí þá enn tölunni á hendr
Ólafi digra; en er hann settist niðr, þá var furst ljótt.

[TALA ÞORGNYS LÖGMANNSS.]

81. Þá stóð upp þórgnýr; en er hann stóð upp,
þá stóðu upp allir bændr, þeir er áðr höfðu setið,
[ok þustu at allir þeir, er í öðrum stóðum höfðu
verit⁶ ok vildu lýða til, hvat þórgnýr mælti; var
þá furst gnýr mikill af fjölmenni ok vápnum; en
er hljóð fækst, þá mælti þórgnýr⁷: Annan veg er
nú skaplyndi Svíakonúnga, en fyrr hefir verit;
þórgnýr, fóðurfaðir minn, mundi Eirík Uppsala-

konúng Emundarson, ok sagði þat frá honum, at
meðan hann var á lèttasta aldri⁸ at hann hafði
hvert sumar leiðángr úti ok fór til ýmissa landa,
ok lagði undir sik Finnland ok Kirjale⁹, Eystland¹⁰
ok Cúrland, ok viða um austrlönd, ok mun enn sjá
[þær jarðborgir ok önnur¹¹ stórvirki, þau er hann
gerði, ok var hann eigi svá mikillátr, at eigi lýddi
hann [mönnum, ef¹² skylt áttu við hann at reða¹³.
þórgnýr faðir minn var með Birni konúngi lánga
æfi; var honum hans siðr kunnigr; stóð um æfi
Bjarnar hans¹⁴ ríki með styrk miklum, en¹⁵ engum
þurð, var hann¹⁶ dœll sínum vinum¹⁷. Ek má
muna Eirík konúng inn sigrsæla, ok var ek með
honum í mörgum herfórum; jók hann ríki Svía,
en varði harðfengliga, var oss gott við hann ráðum
at koma¹⁸; en konúngr þessi, er nú er, lætr engi
mann þora at mæla [við sik, nema þat einu¹⁹], er
haun vill vera láta²⁰, ok hefir hann þar við allt

citiam cum crasso illo homine facere sustinuisset; declaravit, eum manifestum esse commissæ in se
proditionis, meruisseque Rögnvaldum, ut regno expelleretur; demonstravit, hæc omnia ad eum redun-
dare ab hortationibus Ingibjargæ, uxoris suæ, summæque imprudentiæ fuisse, quod cupiditate sola raptus
talem feminam secum matrimonio junxisset; diu ac vehementer verba fecit, iterumque orationem adversus
Olavum crassum convertit; ubi vero consederat, primo silentium erat.

ORATIO PRÆTORIS THORGNYI.

81. Deinde Thorgnyus surrexit; quo surgente, omnes coloni, qui antea sederant, consurrexerunt,
quique aliis locis fuerant, omnes eo confluxerunt, audire cupientes, quid Thorgnyus diceret; tum primo
ingens exitit turbæ strepitus et fremitus armorum, facto autem silentio, Thorgnyus locutus est: Aliud
nunc est regum Svioniæ ingenium, atque olim fuit. Thorgnyus, avus meus paternus, recordatus est
memoriam Eiriki Emundi filii, regis Upsaliensis, et hoc de eo retulit, solitum fuisse, dum in viridissimo
esset flore ætatis, evocatis quavis æstate capiis expeditionem in varias terras facere, et Finniam, Kirialos,
Estoniam, Curlandiam multasque partes Orientis subegisse; et etiamnum cernere licet terrenas illas arces
alique amplissima monumenta, quæ facienda curavit; neque tamen adeo erat fastu inflatus, ut aures
non præberet hominibus, si de rebus necessariis cum eo colloqui vellent. Thorgnyus, pater meus,
longo tempore cum rege Björne versatus est, quare hujus mores ei cogniti erat; quo imperante republica
magno robore stetit, nullo defectu laborans; is erga amicos facilem se præbuit. Ego reminisci possum
regem Eirikum victoriosum, cui in multis expeditionibus comes fui; hic imperium Svionum amplificavit,
fortiterque defendit; at ille consiliis nostris faciles aures præbuit; qui vero nunc est rex nemini liber-
tatem permittit secum colloquendi, nisi solummodo de his, quæ ipsi placeant, atque hoc summa conten-

1) þann, add. D.
2) a | konu stinni, St.
3) sic et E, D, non addito hilt.
4) et ösnjalla, St.
5) a | om. E. D. St., nullo noro capite distincto.
6) u | om. St.
7) capitum dirio in St cum inscriptione: Tala Þorgnýs.
8) skeiði, St.
9) Kyriala, D: Kyrialand, St.
10) Eystland, E; Eystland, St.
11) a | þau, St.
12) a | þelmsr. St.
13) tala, St.
14) sic et E, D.
15) ok. D.
16) godr ok, add. St.
17) münnum, St.
18) skipta, St.
19) eina, E. id.
20) a | mál sér, St.

EXTRAIT DE LA HEIMSKRÍNGLA DE SNORRE STÚRLASON.

317

kapp, en lætr skatlönd sín undan sér gánga¹ af eljanleysi² ok þrekleysi; hann girnist þess, at halda Noregs veldi undir sik, er engi Svíakonúngr hefir þat fyrir ágirnzt³, görir þat mörgum manni óró; nú er þat vili várð bóandanna⁴, at þú görir sætt við Ólaf digra Noregskonúng, ok giptir honum dóttur þína Íngigerði; en ef þú villt vinna aptr undir þik ríki þau í Austrvegi, er frændr þinir [ok forellri⁵ hafa þar⁶ átt, þá viljum vèr allir fylgja þèr þar til; [með því at⁷ þú villt eigi hafa þat er vèr mælum, þá manum vèr veita þèr atgöngu ok drepa þik, ok þola þèr eigi ófríð ok ölug; hafa svá gert hinir fyrri forellrar várir, þeir steyptu v konúngum í eina keldu á Múlaþingi, er ádr höfðu uppfyllt ofmetnaðar, sem þú við oss; seg nú⁸ skjótt, hvern kost þú villt upptaka. Þá gerði lýðrinn þegar⁹ vápna brak ok gný mikinn¹⁰.

Konúngrinn stendr þá upp ok mælti, segir at allt vill hann vera láta, sem bændr vilja; segir at svá hafa gert allir Svíakonúngar, at¹¹ láta¹² bændr ráða með sér öllu því, er þeir vildu. Staðnaði þá kurr bóandanna, en þá tóluðu höfðingjar, konúngr ok jarl ok þórguýr, ok gera þá frið ok sátt¹³ af hendi Svíakonúngs, eptir því sem Noregskonúngr hefir áðr orð til send. Var á því þingi þat ráðit, at Íngigerðr¹⁴ dóttir [Ólafs konúngs¹⁵ skyldi vera gipt Ólafi konúngi Haraldssyni; seldi konúng jarli í hendr festar hennar, ok fékk honum í hendr allt sitt umboð um þann ráðahag¹⁶, ok skilðust þeir¹⁷ á þinginu at svá [loknum málum¹⁸. En er jarl fór heim, þá hittust þau Íngigerðr konúngsdóttir, ok tóluðu sín (¹⁹ milli um þetta mál; hon sendi Ólafi konúngi sløður [af pelli, ok²⁰ gullaumaðar mjök²¹ ok silkiræmur. Fór jarl aptr í Gautland

tione urget; provinciis vero tributariis se spoliari patitur propter inertiam et ignaviam; Norvegiæ regnum nomen sub potestate tenere cupit, quod ex regibus Svionum ante eum appetitiv; quæ res multis hominibus molestiam facessit; jam nostra colonorum voluntas est, ut pacem cum Olavo crasso, rege Norvegiæ, facias, et Ingigerdam filiam tuam ei nuptum des; quod si provincias Orientis, quas cognati majoresque tui ibi possederunt, recuperare cupis, te omnes ad hanc rem sequi volumus; sin vero dictis nostris aures præbere nolueris, impetum in te faciemus atque te interficiemus, neque turbari a te pacem legesque violari patiemur; sic prisci majores nostri fecerunt, qui quinque reges, eodem, quo tu in nos, fastu antea inflatos, comitiis Mulensibus⁴ in unam paludem præcipitarunt. Dic propere, utra conditione uti velis. Tum multitudo magnum strepitum et armorum fremitum excitavit. Hic rex surrexit et verba fecit: dicit, se omnia facturum, quæ coloni postulassent; ait sic fecisse omnes Svionum reges, qui rerum, quas voluerunt, arbitrium cum colonis communicassent. Sic fremitus rusticorum sedebatur; deinde collocuti principes, rex, dynasta et Thorgnyus, pacem et reconciliationem faciunt nomine Svionum regis, qualem rex Norvegiæ missis nunciis antea petierat. Iisdem comitiis constitutum est, ut Ingigerda, filia Olavi regis, regi Olavo Haraldi filio nuptum daretur; rex dynastæ sponsalia filiæ commisit, eique plenum jus dedit suo nomine hoc connubium instituendi; quibus constitutis rebus, a comitiis digressi sunt. Dynasta, domum rediens, Ingigerdam regis filiam convenit, quacum hoc de negotio collocutus est. Illa regi Olavo sericam togam talarem, multo auro picturatam, et fascias bombycinas dono misit. Dynasta,

1) hverfa, St.
2) eljanleysi, D, id.
3) girnzt, E.
4) bændanna, E, id.
5) a | om. St.
6) om. St.
7) a [ en of, St.
8) þa, St.
9) om. St.
10) capitum divisto in St cum inscriptione: Heitord Íngigerðar.
11) ok, E.
12) sic D, St.; latlð, A.
13) sætt, E, D, id.
14) konúngs,
add. h. t. E.
15) a | om. E.
16) hlut, St.
17) þar, ísí, E, D.
18) a | búna, St.
19) a, E, D.
20) om. D.
21) a | om. St.

a) On a prétendu que le nom *Múlaþing* provenait par l'altération de quelques lettres du *Moraþing* ou vice versa, de manière que l'endroit devrait être situé près des pierres fameuses de *Morastenar* à un mille environ d'Upsala, où

l'on avait l'habitude de porter hommage au roi étu, mais ce n'est qu'une conjecture trop vague pour y ajouter quelque importance, surtout comme l'événement auquel on fait allusion, n'est meublionné nulle autre part.

318

ok Björn með honum. Björn dvaldist þar litla
stund, ok fór hann þá aprí í Noreg¹ með fóru-
neyti sínu; ok er hann bitti Ólaf konúng, ok sagði
honum örendislok þau, sem voru, þá þakkadí kon-
úngr honum vel ferðina, ok sagði, sem var, at
Björn hafði gæfu² tilborit, at koma fram örendinu³
í ófríði þessum.

[FRÁ SVIKUM HROEREKS KONUNGS ⁴]

82. Ólafr konúngr fór, er váradí, út til sævar,
ok lét búa skip sín, ok stefndi til sín lídí, ok fór
um várit allt út⁵ eptir vikinni til Líðandisnes, ok
allt fór hann norðr á Hórdaland; sendi þá⁶ orð⁷
lendum mönnum, ok [nefndi [alla hina⁸ ríkustu
menn⁹ or héraðum, ok hjó þá ferð sem vegligast,
er hann fór¹⁰ í mót festarkonu¹¹ sinni; veizla sú
skyldi vera um haustíð austr við Elfi við landamœri...
[ÓLAFR KONÚNGR BÝR SÍK TIL BRÚDFARAR¹²].

88. [Nú er þar til máls at taka, er ¹³ áðr var

fráhorfit, at¹⁴ Ólafr konúngr [hinu digri¹⁵ fór
brúðferð [, ok at sækja festarkonu sína, íngigerði,
dóttur Ólafs Svíakonúngs¹⁶. Konúngr¹⁷ hafði líd
mikit ok [valit svá mjök¹⁸, at honum fylgði allt
stórmenni, þaí er hann mátti ná [, ok hvern ríkis-
manna hafði með sér valit líd, bæði at ættum, ok
þat er gerviligast var; líd þat var búit með hinum
beztum fóngum, bæði at skipum ok vápnum ok
klæðum¹⁹. Þeir hèidu lídí sínu austr til konúnga-
hellu; en er þeir komu þar, þá²⁰ spurðu þeir
eigi til Svíakonungs, voru þar ok engir menn
komnir af hans hendi. Ólafr konúngr dvaldist
við Konúngahellu lengi um sumarit, ok leiddi mjök
at spurníngum [, hvat menn kynni at²¹ segja til²²
um ferðir Svíakonungs [eðr ráðaætlan²³; en engi
kunni honum þar víst²⁴ af at segja. Þá gerði hann
menn sína upp í Gautland til Rögnvalds jarls, ok
lét hann²⁵ spurja eptir, [ef hann vissi²⁶, hvat til

Björne comite, in Gothamium reversus est; hic Björn paululum temporis commoratus, suo cum comitatu in Norvegiam rediit; cumque regem Olavum convenisset, eique, quem exitum negotia habuissent, renun-
ciasset, rex ei pro administrata legatione benigna gratias egit, dicens, quod verum erat, Björnem in tantis motibus magna in perficiendo negotio fortuna usum fuisse.

DE INSIDUIS REGIS ROEREKI.

82. Incipiente vere, rex Olavus ad mare descendens, naves suas parari jussit, convocatisque copiis hoc vere per exteriora Vikæ ad Lidandisnesum, et septemtronem versus in Hördiam usque profectus est. Tum missis nuncius præfectos et potentissimos quosque provinciarum colonos evocavit, hanc profectionem quam splendidissime adornans, cum obviam sponsæ suæ proficiendi statuisset; hoc convivium proximo autumno in regno orientali ad Albim juxta regnum confinia celebraretur.

ITER REX OLAVUS INSTRUIT AD NUPTIAS CELEBRANDAS.

88. Jam eo narratio revertatur, unde antea digressa est; rex Olavus crassus ad nuptias cele-
brandas profectus est, domum ducturus Ingigerdam, filiam Olavi Svionum regis, sibi desponsam; rex
magnas copias habuit adeoque lectas, ut omnes proceres, quorum quidem copia esset, eum comitarentur;
et optimatum singuli lectam secum manum ducebant, et natalibus et corporis dignitate præstantissimam;
banc classem orientem versus Konungahellam duxerunt; quo cum venissent, nihil de rege Svionum
audiverunt, neque ejus nomine ulti eo legati advenerant. Rex Olavus multum æstatis juxta Konunga-
hellam commoratus, quærendo diligenter inquisivit, quid de profectione aut consilio Svionum regis nun-
ciari posset; nemo vero ei hac de re quicquam certi referre habuit; tum nuncios in Gothiam ad Rögn-
valdum dynastam misit, qui ab eo quærerent, num sciret, quid causæ esset, cur rex Svionum in con-

1) til Noregs, a [L. D, id.

2) giptu, id. St.

3) ferðinni, Sí.

4) a [om. E.

5) upp, E.

6) om. D.

7) öllum, omnibus,

add. E, D.

8) þaí, a [L. E.

9) a priorc | cnum beztum berndum, St.

10) skyldi fara, St.

11) festarmey, St.

12) Fra ól. konúngi, de
rege Oláro, a [D; a [om. E.

D, cum artic.

13) sem, E, id.
14) þar er nú fra at segja, er, a [D, id.

15) a [om. D.

20) om. D.

21) om. E.

16) sína, a [D.

17) konungrian.

18) mjök valti svá, a [D.

19) a [om. D.

20) om. D.

22) a [om. D.

23) a [om. D.

24) om. D.

25) om. D.

26) a [om. h. t. D.

319

bar¹, er Svíakonúngr kom eigi til stefnu, [sem
mælt var². Jarl segir at hann vissi þat³ eigi: en
ef ek verð [bess varr, segir⁴ hann, þá man ek
þegar⁵ senda menn mína⁶ til Ólafs konúngs, ok
láta hann vita, hvert efni i er, ef þessi⁷ dvöl er
[fur nokkurs sakir annars⁸, en af fjölskyldum þeim,
er opt [kann til bera⁹, at ferðir Svíakonúngs dvelj-
ast meirr en hann ætlar.

[FRÁ BÖRNUM ÓLAFS SVÍA¹⁰ KONÚNGSÍN.

89. Ólafr Svíakonúngr Eiríksson 12 átti furst
fríðu, er Eðla hét, dóttir jarls af Vindlandi; hou
hafði [fur þat 13 verit hertekinn ok 14 kölluð kon-
úngs ambót; börn þeirra voru 15 Emundr, Ástrið 16,
Hólmfríð 17; enn gátu þau 18 son, [ok var fœddr
Jacobsvökudag, en er skíra skyldi sveininn, þá lét
biskup hann heita 19 Jacob; [þat nafn líkaði Svíum
illa, ok kjúlluðu at aldrigi hefði Svíakonúngr Jacob
heitið 20; öll voru börn Ólafs konúngs fríð sýnum

ok vel viti borin; drottníngin var ríklunduð, ok
eigi vel til stjúpbarna sinna. Konúngr sendi Emund
son sinn til Vindlands, ok fœddist hann þar upp
með módurfrændum sínum, ok hét hann eigi kristni
lánga hrið. Ástriðr konungsdóttir fœddist upp í 21
Vestra-Gautlandi at göfugs 22 manns, er Egill hét:
hon var kvenna fríðust, ok bezt orðum farin,
[glaðmælt ok 23 líttillát 24, mild af fè; en er hon var
fulltiða at aldri, var hon optliga 25 með feðr sínum,
ok þokkaðist hverjum manni vel 26. [Ólafr kon-
úngr var ríklundaðr ok ópýðr í máli; honum 27
líkaði stórilla þat, er landsherr hafði gert þys at
honum á Uppsalabíngi [, ok heitið honum afar-
kostum 28, ok kendi þat mest Rögnvaldi jarli. Engi
tilbúnað lèt hann hafa um brúðferðina 29, svá sem
mælt hafði verit [um vetrinn 30, at hann skyldi
gipta [Ingigerði dóttur sína Ólafí digra Noregskon-
úngi 31, ok fara þá 32 um sumarit til landamœris;

gressum ex pacto non veniret; dynasta se nescire dixit: si vero rescivero, statim missis nunciis regem Olavum certiorem faciam, quid causæ subsit, an hæc mora aliunde veniat, quam negotiorum multitudine, quæ profectionem Svionum regis sæpe diutius, quam constituerit, retardare solet.

DE LIBERIS OLAVI SVIONUM REGIS.

89. Olavus Svionum rex primo concubinam habuit, nomine Edlam, filiam dynastæ Vindlandiæ; ea olim bello capta fuerat, et regis ancilla appellata est; liberi eorum fuere: Emundus, Astrida, Holmfrida; præterea filium procrearuit, vigilia festi S. Jacobi natum; qui puer cum aqua lustraretur, episcopus ei nomen Jacobi dedit; quod nomen Svionibus minus bene placuit, dictitantibus, nullum ex Svionum regibus unquam fuisse Jacobum appellatum. Omnes liberi regis Olavi erant ore venusto et intelligentia bene præditi. Regina erat superbi ingenii, et animo in liberos privignos minus æquo. Rex filium Emundum in Vindlandiam misit, ubi apud cognatos maternos educatus est, nec diu christianæ religioni adhæsit. Astrida regis filia in Gothia occidentali educata est apud virum illustrem, nomine Egilem; hæc oris venustate et facundia ceteris feminis præstabat, in sermone hilaris, modesta, pecuniis liberalis; cum vero matura erat ætate, sæpius apud patrem versabatur et omnibus bene probata est. Rex Olavus erat elati animi et alloquentibus asper; iniquissime ferebat, quod cives adversum se in comitiis Upsaliensibus tumultuati et ultima quæque minati essent; quam rem in primis Rögnvaldo dynastæ imputavit. Nullum apparatum faciendum curavit ad sponsam deducendam, quemadmodum hieme præcedenti constitutum fuerat, ut Ingigerdam filiam suam Olavo crasso Norvegiæ regi nuptum daret et proxima æstate ad fines

1) ef hann vissi nockvat til, add. D.

2) a [om. D.

3) om E.

4) viss, s., a [D, id.

5) om. D.

7) om. D.

8) af óðra, propter aliud, u [D.

9) kunnu verða, incidere possunt, a [D.

10) om. D.

11) a [om. E.

12) om. D.

14) var fyrir því, propterea fuit, add. D.

15) þau, add. D.

16) scriptum Æstrið in A; Æstrip, E; ok, D, qui in margine add., „Æstriðr stendr ok

18) a [om. D.

19) a [om. D.

1) Kringla.

17) Holmfríðr, D.

19) er hét, qui nominatus est, a [D,

20) a [om. D.

22) ríks, potentiis, D.

2) a [om. D.

23) a [om. D.

24) ok, add. D.

25) opt, al., id.

26) til hennar, add. D, eod, sensu.

27) Ólafí konungi, a [D.

28) a [om. D.

29) veizluna, conelium, D.

31) Ólafí digra Nor. kon. Ingigerði dóttur sína, a [E; Ól. Nor. kon. dóttur sína

ingigerði a [D.

30) om. D.

30) om. D.

320

en er áleið¹, gerðist mörgum mónnum² forvitni á³,
hverja ættlan konúngr mundi hafa, eða⁴ hvert hann
mundi halda sáttmáli⁵ við Noregskonúng, eðr [mundi
hann rjúfa sáttina ok svá fríðinn⁶; margir voru
um þetta hugsjúkir, en engi var svá djarfr, at
þorði⁷ konúng⁸ at spurja⁹ máls um þetta; en¹⁰
margir kærðu¹¹ þetta fur Íngigerði konúngsdóttur¹²
ok báðu hana [til at¹³ verða vísa, hvernog [kon-
úngr mundi vilja¹⁴. Hon svarar: ófús em ek til
ræðu¹⁵ við konúng, at tala um skipti þeirra Ólafs
digra, [þvíat þar er hvárgi annars vin, hefir hann
mér¹⁶ þá eina¹⁷ sinni¹⁸ illa svarat, er ek flutta
mál Ólafs¹⁹ digra. [Ingigerði konúngsdóttur fækk
þetta mál áhyggju mikillar, var hon hugsják ok
úkát, ok gerðist henni forvitni mikil, hvat konúngr
mundi tiltaka; grunadí hana þat meirr, at hann
mundi eigi orð sin efna við Noregskonúng; þvíat
þat fannst á, at í hvert sinni²⁰ varð hann reiðr²¹,
er Ólafr digri var konúngr kallaðr.

[FRÁ VEÍDI SVÍAKONÚNGS ²².

90. þat var einn dag snimma at konúngr reið út með hauka sína ok hunda, ok með honum menn hans; en er þeir fleygðu haukunum, þá drap kon- úngshaukr í einu rennzli ij orra; ok þegar [eptir þat rendi hann einn fram, ok drap þá²³ iij orra; hundarnir ljópu undir, ok tóku hvern fuglinn²⁴, er á jörð kom; konúngr leypti eptir, ok tók sjálfr veiði sína, ok hældist mjök [, sagði svá: lángt man yðr flestum til, áðr þer veiðit svá; þeir sönn- uðu þat, ok sögðu at þeir ætlaðu at engi kon- úngr mundi svá mikla gæfu til bera um veiði sína²⁵; reið þá konúngr heim, [ok allir þeir; var hann þá allglaðr. Íngigerðr²⁶ konúngsdóttir gekk²⁷ út or [herberginu; en er hon sá at konúngr reið í garð- inn, snèrist hon þannug, ok heilsaði honum; hann fagnaði²⁸ henni hlæjandi, ok bar þegar fram foglana²⁹, ok segir frá veiði sinni ok mælti: hvar veiztu þann konúng, er svá³⁰ mikla veiði hafi³¹

regni proficisceretur; cum vero processerat (æstas), multos sciendi cupido incessit, quid rex animo sta-
tuisset, utrum inito cum rege Norvegiæ ſœdere stare vellet, an factam reconciliationem et pacem rumpere;
quæ res cum multos haberet sollicitos, nemo tam audax erat, ut regem de hac re compellare sustineret;
sed complures rem apud Ingigerdam regis filiam questi, rogarunt, ut, quid in animo haberet rex, ex-
ploraret. Illa respondet: invita facio, ut regem allocuta mentionem injiciam de rebus, quæ inter eum
et Olavum crassum intercedunt; quorum neuter alteri amicus est; nam quo uno tempore causam Olavi
crassi agere institui, mihi gravate respondit. Hæres Ingigerdæ regis filiæ magnam afferebat sollicitu-
dinem; fuit animi ægra et tristis, et magnopere scire cupiebat, quid rex facere aggrederetur; potius
tamen suspicata est, fidem regi Norvegiæ datam non servaturum, nam quotiescunque Olavus crassus rex
vocatus esset, iram haud obscure prodebat.

DE VENATIONE SVIONUM REGIS.

90. Accidit die quodam mane, ut rex aulicis comitatus cum accipitribus et canibus venatum equi-
taret; emissis accipitribus, regius accipiter uno impetu duos tetraones interfecit; atque extemplo post
iterum provolavit, tumque tres tetraones necavit; canes subtus decurrentes singulas aves, ut quæque
humi decidit, exceperunt. Rex equo admisso insecutus, ipse capturam suam recepit et magnopere glo-
riatus est, dicens: plerisque vestrum diu erit, antequam sic capiatis. Illi assentientes dixerunt, putare se
nullum regem pari fortuna in venando usurum. Tum rex cum omnibus suis domum revectus est, magna
exsultans lætitia; Ingigerda regis filia cubiculo egrediebatur; quæ videns regem in aream equitantem, eo
se convertit et eum salutavit; ille ridens resalutavit, et protinus aves protulit, de captura sua retulit et

1) sumarit, æstas, add. D.

2) mikli, magna, add. D.

3) om. D.

4) um, D.

5) switina, D.

6) el, a [D. 7) þyrði, D.

8) om. D. 9) hann, add. D.

10) ok, D.

11) töludu um, D, id.

12) om. D.

13) om. D.

14) hann ætladí til um þetta mal, de
hac re constitusset, u [D.

15) más, D, id.

16) a | om. D.

17) einu, D.

18) hefir hann mér, add. D.

19) konungs, regis, add. D.

20) sinn, E, id.

21) reið, E.
(22) a priori: Switta brið (inscriptionis loco), D: a [om. E.

23) óðra rennzli drap hann, a [D. cod. sensu.

24) fugl, D.

25) um, a | D.

26) a [om. D.

28) herbergi sinu ok fagnaði vel t. sinum; hann sv., cubiculo suo

et patrem suum comiter salutaret; ille respondit, a [D.

29) fuglana, D.

30) jam-, æque, D.

31) hefir, D. indic.

321

fengit á svà¹ lílli stundu²? Hon svarar: góð
morginveiðr³ er þetta, herra, er þèr hafit veitt
v orra; en meira er þat, er Ólafra Noregskonúngr
tók á einum morni v konúnga, ok eignaðist allt
ríki þeirra. Ok⁴ er hann heyrði þetta, þá⁵ ljóp
hann af hestinum, ok snèrist viðr⁶, ok mælti:
vittu þat, Íngigerðr, at⁷ svà mikla ást, sem þú
hetir lagt við þann hinn digra mann, þá [skaltu
þess aldrigi njóta, ok⁸ hvárki ykkar⁹ annars¹⁰;
skal ek [þik gipta¹¹ nokkurum þeim¹² höfðingja¹³,
er mèr sè eigandi vinátta við; en ek má aldrigi
vera vinr¹⁴ þess manns, er ríki mitt hefir tekit at
herfángi, ok gert¹⁵ mèr [skáda margan¹⁶ í ránum
ok manndrápum [; skildu þau svà sína rœðu, ok
gekk¹⁷ leið hvárt þeirra.

[FRÁ RÁÐSLÚGUN ÓLAFS NOREGSKONÚNGS¹⁸.

91. Íngigerðr [konungsdóttir var nú vís orðin
ens¹⁹ sanna um ætlan Ólafs²⁰ konúngs, ok gerði

þegar [menn ofan í Vestra-Gautland til Rögnvalds
jarls²¹, ok lèt segja honum, [hvat þá var títt með
Svíakonúngi, ok²² brugðit var óllu sáttmálí við
Noregskonúng, ok [bad jarl viðvarast, ok aðra
Vestr-Gauta, at þeim mundi þá ósýnn fríðr af
Noregsmönnum. En²³ er jarl spurði [þessi tíðindi,
sendir²⁴ hann boð um allt sitt ríki, ok bad þá²⁵
viðvarast, ef Noregsmenn²⁶ vildi herja á þá. Jarl
gerði [ok sendimenn²⁷ til Ólafs konúngs [digra,
ok lèt segja honum þau orð, er hann hafði spurt,
ok svà þat²⁸ at hann vill²⁹ halda sætt³⁰ ok vináttu
[við Ólaf konúng³¹, ok beiddi þess með at kon-
úngr³² skyldi eigi herja á ríki hans³³. En er
þessi orðsending kom til Ólafs konúngs, varð hann
reïðr mjök ok hugsjúkr, ok var þat nokkura daga,
at³⁴ engi maðr fèkk orð af honum. Eptir þat átti
hann³⁵ húsþing við lið sitt; þá stóð furst³⁶ upp
Björn stallari, ³⁷ hóf þar furst mál sitt, er hana

locutus est: ubi regem nosti, qui tam brevi tempore tantam capturam fecerit? Illa respondet: bona hæc est captura matutina, domine, cum quinque tetraones ceperis; at majorem laudem habet Olavus Norvegiæ rex, qui uno mane quinque cepit reges et omnia eorum regna in suam potestatem redegit. Quo audito, desiliit equo, et ad eam conversus: scito, Ingigerda, quantocunque amore crassum illum hominem complexa fueris, te nunquam hujus amoris fructum percepturam, nec alterumutrum vestrum alterius connubio usurum; ego te nuptum dabo principi alicui, qui mea amicita dignus sit; nunquam vero amicus esse potero ei homini, qui meum regnum sic prædæ loco habuit, mihique rapinis ac cædibus multiplex damnum attulit; sic diremto colloquio, diversi discesserunt.

DE CONSULTATIONE OLAVI NORVEGŁÆ REGIS.

91. Ingigerda regis filia, jam de consilio Olavi regis certior facta, extemplo nuncios in Gothamiam occidentalem ad Rögnvaldum dynastam misit, eique nunciari jussit, quo loco se res haberent apud Svionum regem, ruptaque esse omnia pacta cum rege Norvegiæ inita, monens, ut dynasta ceterique Gothi occidentales sibi caverent, pacem enim ab incolis Norvegiæ incertam esse; quibus rebus cognitis, nuncios per totum suum regnum misit, cautionem suis imperans, si incolæ Norvegiæ eos bello aggredi conarentur. Missis quoque ad regem Olavum crassum nunciis, dynasta ei significari jussit, quæ ad se essent delata, simulque, se cum Olavo rege pacem et amicitiam servaturum, rogans insuper, ne rex regnum suum armis infestaret; qui nuncius cum ad regem Olavum pervenisset, tantam concepit iram et animi ægritudinem, ut per aliquot dies nemo veniam cum eo colloquendi impetraret. Posthæc cum suis concilium domesticum habuit; tum primus surrexit Björn aulæ magister, sermonemque orsus primo egit

1) jam-, D.

2) stund, D.

3) myrginveiðr, D, id.

4) en, sed, D.

5) om, D.

6) við henni, ad illam, D.

7) om, D.

9) skal, a [ D.

9) ykkal, D, et quidem antiquius.

10) njóta, frui, add. D.

11) gipta þík, a [ D.

12) om, D.

13) þeim, add. D.

14) vin, D, id.

15) gerir, D, præs.

16) margan skaða, a [ D.

17) sic et E; omizso sina.

18) a [ priori: orðsendine Íngigerðar, D: a [ om, E.

19) þóttist nú vita et, a [ D, eð, senzu.

20) Svia, Sælanum, D.

21) orð Rúnvaldál Jarli, nuntium Rögnvaldo dyn., « [ D. » 22) al, quod, a [ D.

23) a [ om, D.

24) þetta, sendi, Aoc, misit, a [ D.

25) menn, suos, D.

26) Norðmenn, D, td.

27) orð, nuntium, a [ D.

28) a [ om, D.

29) vildi, D, impf.

30) við hann, cum eo, add. D.

31) a [ om, D.

32) hann, ille, D.

33) sitt, suum, D.

34) er, E, id.

35) konungr,

rer, D.

36) om, D.

37) ok talaði ok, et locutus est et, add, D.

41

322

hafði farit áðr um vetrinn austr til friðgerðar, ok
segir hversu Rögnvaldr jarl hafði¹ honum vel fagnat;
hann segir ok, hversu [þverliga ok² þúnliga Svía-
konúngr hafði tekit í furstu þeim málum; en sú
sætt, er gér var, [sagði hann³, var meirr af styrk
fjölmennis ok ríki þórgnýs ok liðveizlu Röguvalds
jarls, en af⁴ góðvilja Svíakonungs: ok [þikkjumst
vér⁵ fur [þá sök⁶ vita, at konúngr mun því⁷ valda,
er sættinni er brugðit; en þat mun eigi jarli at
kenna,⁸ hann reyndum vér sannan vin Ólafs kon-
ungs.⁹ Nú vill konúngr vita af höfðingjum ok
af¹⁰ öðrum liðsmönnum, hver¹¹ ráð hann¹² skal
upptaka, hvárt¹³ hann¹⁴ skal gánga¹⁶ upp á Gaut-
land, [ok herja: með þat lid, sem nú höfum vér¹⁶,
eðr sýnist yðr¹⁷ annat ráð upp at taka; [hann
talaði bæði lángt ok snjallt¹⁸. Eptir þat tölúdu
ríkismenn margir¹⁹, ok kom þat²⁰ mjök í einn
stæð niðr [at lyktum²¹, at allir löttu hernaðar, [ok

mæltu svà: þótt vèr hafim lið mikit, þá er hèr
samansafnat ríkismenni²² ok gófugmenni; en til
herfara eru eigi verr fallnir úngir menn, þeir er
gott þikkir at afla sèr fjár²³ ok metnaðar; er
þat ok háttir ríkismanna, ef þeir skulu fara í bar-
daga eðr orrostu, at þeir hafa með²⁴ marga menn
til forgaungu ok hlifðar sèr; en eigi berjast opt
verr þeir menn, er lítið eiga fè, heldr en þeir, er
audgir eru uppfæddir²⁵; ok af fortólum þeirra
var þat ráð konángs, at rjúfa leiðángriinn, [ok gaf
þá hverjum leyfi heim at fara, ok²⁶ lýsti því at
annat²⁷ sumar skyldi hann leiðángr úti hafa af
öllu landi, ok halda þá²⁸ til móts við Svíakonáng,
ok hefna [þeirra lausmæla²⁹. Þetta³⁰ líkaði öllum
vel. Fór þá Ólafr³¹ konúngr norðr í Vikina, ok
settist um haustið³² í Borg, ok lèt þángat draga³³
öl [föng þau³⁴, er hann þurpti til vetrvistar³⁵, ok
sat þar fjölmennt [um vetrinn³⁶.

de itinere, quod præcedenti hieme orientem versus suscepisset pacis faciendæ gratia; ostendit, quam
benigne ab Rögnvaldo dynasta exceptus esset; demonstrat etiam, quam reflectanter et gravate rex Svionum
ea negotia primo accepisset: ea vero pax, quæ facta est, inquit, inita fuit magis vi multitudinis,
potentia Thorghnyi et auxilio Rögnvaldi dynastæ, quam voluntate Svionum regis; quam ob rem persvasum
mihi est, regem in causa esse, quod pax rescissa est, dynastæ vero non imputandum esse, quem verum
regis Olavii amicum experti sumus. Jam sententiam principum aliorumque militum scire vult rex, quid
consilii capiendum sit: utrum cum copiis, quas nunc habemus, in Gothiam ascendamus et hostilia faciamus,
an vobis alia ratio ineunda videatur; ille et longa et diserta oratione usus est. Posthæc multi
procerum verba fecerunt, quorum oratio eodem fere tandem recidit, ut omnes bellum dissvaderent, his
verbis usi: etsi magnas habeamus copias, tamen huc convenerunt viri potentia et dignitate conspicui;
sed ad bellicas expediones non minus idonei sunt juvenes, pecuniæ gloriæque parandæ cupides; hæc
quoque consvetudo est potentioribus, ad prælia aut bellum ituris, ut multos viros secum habeant præsidii
ac defensionis causa; verum sæpe haud ignaviores ad pugnandum sunt, quibus exigua res est, quam
qui divites sunt educati; quibus hortantibus rex id consilii cepit, ut copias expeditionales dimitteret,
veniamque domum revertendi singulis concederet, declarans, se proxima æstate totius regni copias in
expeditionem educturum, adversum regem Svionum iturum, et pacta violata armis vindicaturum; hæc
omnibus bene placuere. Tum rex Olavus boream versus in Vikam vectus, autunno Borgæ consedit,
quo omnia ad hiemandum necessaria comportari jussit, ibique per hiemem magna stipatus frequentia
se continebat.

1) hefði, E. conj.

8) þvat, nam, add. D.

12) om. D.

21) a [ om. D.

25) þegar, extemplo, Þ.

34) þau fane, a [D.

2) a [ om. D.

3) a [ om. D.

4) om. E.

5) þykklst ek, mihi rideor, a [D.

6) þi, a [D, id.

7) om. D.

9) Raðgerðr ól, konungs, deliberatio regis Ol. (inscriptio nori capitis), add. D.

10) om. D.

11) hvert, quod, D.

13) om. D.

14) hérja, D.

19) om. E.

20) om. D.

15) om. D.

16) a [ om. D.

17) monnum, D.

18) a [ om. D.

19) om. E.

22) ríkismenni, E. id.

23) add. E.

24) sic et E, non addito ser.

25) a [ om. D.

26) en, sed, a [D.

27) add. Þ.

29) þess lausmætts, a [D, id.

30) þat, id., E.

31) om. D.

32) vetrinn, D, hiemem.

33) bera, apportare, D.

35) vetrsettunar, D. id.

36) a [ om. D.

325

Réð ek til Hofs at hæfa ¹,
[hurð var-² aprt, en ³ spurðumsk,
inn setta ek nef nenninn
niðrlutt, fur-⁴ utan;
erð gat ek ⁵ fæst af ⁶ furðum ⁷,
flögð bað ek, en [bau sögðu ⁸,
(hnektumsk ⁹ heiðnir rekkar)
heilagt, við þau deila.

þá kom hann at öðrum garði, stóð þar húsfreyja
í durum, ¹⁰ bað hann [eigi þar ¹¹ inn koma, segir ¹²
at þau ætti ¹³ álfablót; Sigvatr kvað:

[Gakkat þú ¹⁴ inn, kvað ekkja,
armi drengr, enn ¹⁵ lengra;
hræðumsk ek við Óðins
(erum heiðnir ¹⁶ vèr ¹⁷) reiði;
rygr kvazt inni eiga
óþekk, sú er mér hnekdí,
álfa blót, sem úlfi,
otvin, or ¹⁸ bœ sínum.

Annat kveld kom hann til iij bóanda ¹⁹, ok nefndist
hverr þeirra ²⁰ Ölver ²¹, ok ráku [hann allir ²² út;
[Sigvatr kvað:

Nú hafa hnekt, þeir er hnakka,
heinflets, við mér settu,
þeigi bella þollar,
þrír samnafnar, tíri
þó sjámsk hitt, at hlœðir
hafskiðs ²³ muni síðan
út, hvern er Ölver heitir,
alls mest reka gesti.

þá fóru þeir enn um kveldit, ok hittu hinn fjórda
bóanda ²⁴, ok var sá ²⁵ kallaðr beztr þegn ²⁶ þeirra;
út rak sá hann ²⁷; Sigvatr kvað:

Strenue iter faciens Hovum
perveni; clausa erat janua;
curvum nasum intro porrexi,
sed extra quæsivi hospitium;
paucissima responsa tuli ab illis
hominibus; dicebant, festum esse;
pagani homines me repulerunt, ego vero
jussi gigantes negotium cum illis habere ⁴.
Tum ad aliam villam pervenit, ubi stans in foribus

materfamilias vetuit, ne eo intraret, dicens, fami-
liam geniis sacra facere; Sigvatus cecinit:

Mulier dixit: ne propius intro
accesseris, juvenis miselle;
ego metuo Odinis iram,
nos (enim) pagani sumus;
virorum amice, femina odiosa,
quæ me lupi instar expulit
e villa sua, dixit se sacrificium
geniis peragere in ædibus ⁶.

Sequenti vespera ad tres rusticos venit, quorum
singuli Ölveres nominabantur, qui omnes ei domo
interdixerunt; Sigvatus cecinit:

Jam tres cognomines, qui mihi
occipitium obverterunt, me domo
expulerunt; qui thalli cubilis
cotarii honestæ famæ non student;
certe id equidem vereor, ne quisque
marinæ xylosoleæ onerator, qui
Ölveris nomine gaudeat, posthac omnium
maxime hospites abacturus sit c.

Inde eadem ipsa vespera digressi, quartum rusticum
convenerunt, qui ceteros illos hospitalitate præstare
dicebatur; at ille quoque eum domo expulit; quo-
circa Sigvatus:

1) hafa, D.

2) hurðum, a [D.

3) ec, ego, D.

4) fyrir, E.

5) we, A, E; ec, D, id.

6) eun, D.

7) fyrðum, E, D, id.

c) þögðu, a [D.

9) hnektumc, E.

10) ok, et, add. D.

11) þar elgi, a [D.

12) s., D.

13) attu, D.

14) Gakkattu, a [D, id

15) síc E, D; en, A.

16) heitðin, E.

17) vel, D.

18) i, D.

19) heila, prædia, D.

20) buandinn, paterfamilias, D.

21) Aulfer, D.

22) allir hann, a [D.

23) hafskiði, E.

24) þeir hittu þá enn iij bóanda, porro quartum colonum convenerunt, a [D.

25) hann, D, id.

26) om. D.

27) þa, eos, D.

a) *Constructio*: Ec réð nennitan at hæfa til Hofs; hurð var aprt; ek setta niðrlutt nef inn, en spurðumsk fur utan; gat ek fæst orð af fardum: þau sögðu heilagt; heiðnir rekkar hnektumsk, en ek bað flögð della við þau.

b) *Constructio*: Ekkja kvað: gakkat þú inn enn lengra, armi drengr; ek hraðumsk við reiði óðins, ver erum heitðir; otvin (c) óþekk rygr, su er hnekdí mér sem úlfir or bœ sínum, kvæst elga álfablót inni. — (c) id. qu. áttvin, ætvin, amicus populi, reæ; h. t. apostrophe ad regem Olavum.

c) *Constructio*: Þa hafa þir samnafnar hnekt (mer), þeir er settu hnakka við mér (c); þollar heinflæta þella þeigi tiri; þó sjamst hit, at hverre hafskiðs hleðir y, er heitir Ölver, manni síðan alls mest reka gesti út. — (c) t. e. me cum contentu aoversati sunt. β) árbores gladit t. e. viri. γ) t. e. vir.

329

Öndurðan vetr fór Sigvatr skáld, ok þeir iij saman,
or Borg, ok austr um¹ Markir, ok svá til Gaut-
lands, ok fèkk í þeirri ferð optliga² illar viðrtekjur³;
á einu kveldi kom hann til iij búanda⁴, ok ráku
hann allir út; þá kvað Sigvatr skáld Austrfarar-
vísur um ferð sína. Sigvatr skáld kom til Rögn-
valds jarls, ok var þar í göðum fagnaði lánga hríð.
þá spurði hann⁵ þat af ritsendingum⁶ Íngigerðar
konúngsdóttur, at til Ólafs Svía⁷konúngs höfðu
komit sendimenn Jarizleifs⁸ konúngs austan or⁹
Hólmgarði, at biðja Íngigerðar, [dóttur Ólafs Svía-
konúngs¹⁰, til handa Jarizleifi¹¹, ok þat með at
Ólafr konúngr tók þessu allvænt. þá kom ok¹²
til hírðar¹³ Rögnvalds jarls Ástríðr, [dóttir Ólafs
konúngs¹⁴, var þar þá [gör veizla mikil¹⁵; görist¹⁶
Sigvatr brátt málkunnigr konúngsdóttur; [kannaðist
hon við hann ok kynferði hans; þvíat Óttarr skáld¹⁷,

systurson Sigvats, hann hafði þar lengi verit í
kærleikum með Ólafi Svíakonúngi¹⁸; var þá¹⁹ mart
talat; spurði Rögnvaldr²⁰ jarl, hvárt²¹ Ólafr Noregs-
konúngr mundi fá vilja Ástríðar, ok ef hann vil þat,
[segir hann, þá vetti ek þess, at um þetta ráð
spyrjum²² vèr eigi Svíakonúng eptir²³; slíkt²⁴
sama mælti Ástríð konúngsdóttir. Eptir þat fóru
þeir Sigvatr heim, ok komu litlu fur jól til Borgar,
á fund Ólafs konúngs. [Brátt segir Sigvatr Ólafi
konúngi þau tíðindi, sem hann hafði spurt; var²⁵
konúngr furst allókáir [ , er Sigvatr segir honum
bónorð Jarizleifs konúngs, ok segir Ólafr konúngr,
at honum var²⁶ ills eins von²⁷ at²⁸ Svíakonúngi:
nær sem vèr fám [hONUM goldit²⁹ með nokkurum
minníngum. Eu er frá leið, spurði konúngr Sig-
vat³⁰ margra tíðinda austan af Gautlandi; Sigvatr
segir honum mikit frá fríðleik [ok málsnild³¹ Ástríðar

Inita hieme Sigvatus poeta, duobus comitatus, Borga profectus orientem versus per Markas, indeque in
Gothiam iter fecit, in quo itinere inhospitalitatem incolarum sæpius expertus est; vespere quodam ad
tres colonos devenit, qui omnes eum abegerunt; tum Sigvatus poeta de itinere suo versus composuit,
dictos «Strophas Itineris Orientalis». Sigvatus poeta ad Rögnvaldum dynastam p[os]venit, apud quem
longo tempore commoratus est, liberaliter habitus. Hic ex h[iteris] ab Ingigerda regis filia missis cognovit,
ad regem Olavum, Svionum regem, venisse legatos regis Jarizleivi ex oriente de Holmgardia, qui Ing-
gerdam, filiam Olavi Svionum regis, Jarizleivo peterent, et hoc insuper, regem Olavum promto et facili
animo hanc rem excepisse. Tum quoque ad aulam Rögnvaldi dynastæ venit Astrida, filia regis Olavi,
unde ingens ibi convivium celebratum est. Mox Sigvatus sermone in notitiam regis filiæ pervenit, quæ
illum genusque ejus agnovit; nam Ottar poeta, Sigvati ex sorore nepos, diu apud Olavum Svionum
regem commoratus eique carissimus fuerat. Tum de multis rebus disputatum fuit; Rögnvaldus dynasta
interrogavit, velletne Olavus Norvegæ rex Astridam conjugem ducere: si enim hoc vult, inquit, equidem
existimo, nos hujus connubii veniam a rege Svionum non expetituros. Hoc idem Astrida regis filia
asseruit. Posthæc Sigvatus et sui domum reversi, paulo ante festum jolense Borgam ad regem Olavum
venerunt; mox Sigvatus regi Olavo res, quas resciverat, nunciavit; rex primo admodum tristis evasit,
cum Sigvatus ei retulisset petitionem regis Jarizleivi; dixitque rex Olavus, sibi mala tantum a rege Svio-
num exspectanda: quandocunque ei possumus aliquibus documentis (speciminibus) ea rependere. Ali-
quanto tempore interjecto, rex Sigvatum multis de rebus, quæ in Gothia acciderant, percontatus est;
Sigvatus ei multis verbis retulit de pulchritudine et facundia Astridæ regis filiæ; itemque, omnes homines,

1) a, in, E.
2) opt, al, id.
3) viðtökkr, E, td.
4) bóanda, E, id.
5) jarl, D; vide supra p. 227 var, lect. 10.
6) risendinga, D.
7) om, D.
8) Jarisleifs, al.
9) af, D.
10) a [ om D.
11) konángi, add, D.
12) om, E.
13) om, D.
14) a [ konungs-
dóttir, D.
15) göfuglig veizla, D.
16) gerðist, imp, D.
17) var, erat, add, E.
18) a [ om, D.
19) jafnan, add, D.
20) om D;
Sigvatr, E, præse.
21) hvert, al, id.; Sighvat, hvað hann átladli, hvart, D.
22) spyrim, E, conj.
23) a [ ventir mik, at ver spurim eigi at Svía-
konúng, D.
24) hl, add, D.
25) Sighvatr hafði illta hríð dvalizt heima með hírdinni, aðr hann s. konúngi bónorð Jarizleifs konungs: varð, Sighatus
brevi tempore apud aulicos commoratus, regi exposuit de petítione uxoría regis Jaricylei; extitit, a [ D.
26) qz, a [ D, i, e. qvabz.
27) váv,
E, D.
28) af, D.
29) goldit honum, D.
30) om, D.
31) a [ om, h. l. D.

42

330

konúngsdóttur ¹; ok svá at þat [mæltu allir menn þar³, at hon væri ³ at engum lut verr um sik, en Íngigerðr, systir hennar; konúngi fællst þat vel í eyru; sagði Sigvatr [honum allar rœður þær, er þau Ástriðr ⁴ höfðu mælt sín í millum⁵, ok fannst konúngi mart um þetta, ok mælti þat ⁶: eigi mun Svíakonúngr [þat hyggja ⁷ at ek muna ⁸ þora at fá

Fast skaltu, ríkr, við ríkan
Rögnvald, konúngr, halda,
hann [er þýðr af ¹⁸ þinni ¹⁹
þörf ²⁰ nátt ok dag sáttum ²¹;
þann veit ek, þinga kennir,
þik beztan vin miklu
á Austrvega ²² eiga
alt með grœnu salti.

93. Eptir jólin fóru þeir þórðr skotakollr, systrson Sigvats skáld�⁴³, ok annarr [skó sveinn Sigvats ²⁵ leyniliga frá hirdinni [; þeir fóru austr á Gautland ²⁶; þeir höfðu [farit áðr um haustið austr þángat með Sigvati. En ²⁷ er þeir komu til

dóttur hans fur utan hans vilja; [en eigi ⁹ var þetta mál borit fur fleiri menn; Ólafr konúngr ok Sigvatr skáld ¹⁰ töluðu opt ¹¹ um þetta mál. Kon-úngr spurði ¹² Sigvat [vandliga at ¹³, hvat hann kannaði af um Rögnvald jarl: hvern vinr hann er várr, [segir hann ¹⁴; Sigvatr [segir ¹⁵ svá, at jarl væri hinn mesti vinr Ólafs konúngs; Sigvatr ¹⁶ kvað þá ¹⁷:

Rex potens! constanter pacem servato cum potente Rögnvaldo; hic enim tuo commodo noctu interdiuque inservit; perite rex comitiorum! hunc optimum tibi amicum esse novi in partibus orientalibus, ubique ad mare viride «.

hirdar ²⁸ jarls, [þá báru þeir fram ²⁹ fur jarl jar-
tegnir þær, er Ólafr ³⁰ konúngr sjálfr ³¹ hafði sent
jarli af trúnaði. Þegar jafnskjótt ³² býzk jarl til
ferðar, ok með honum Ástrið konúngsdóttir, ok
höfðu nær c manna, ok ³³ valið [lið, bæði ³⁴ af

qui ibi essent, testari, illam nulla re Ingigerda, sorore sua, esse inferiorem; quæ res auribus regis grata erat; narravit ei Sigvatus omnia colloquia, quæ ipse et Astrida inter se habuissent; rex hanc rem magni esse momenti judicans, sic locutus est: haud in mentem venerit Svionum regi, ausurum me, ipso invito filiam ejus uxorem ducere; hæc autem res ad plures homines non relata est; rex Olavus et Sigvatus poeta sæpius de hac re disserebant; rex diligenter ex Sigvato quæsivit, quid de Rögnvaldo dynasta cognitum haberet: quomodo in nos animatus sit, inquit; Sigvatus ita dicit, dynastam regi Olavo esse amicissimum; tum Sigvatus cecinit (vide supra):

93. Post festum jolense Thordus skotakollus, Sigvati poetæ ex sorore nepos, et alius quidam, qui Sigvato a calceis erat, aula clam relicta orientem versus in Gothiam profecti sunt; iidem præcedenti autunno Sigvatus eodem orientem versus erant comitati; qui cum ad aulam dynastæ venissent, tesseras, quas ipse rex Olavus dynastæ fidei ergo miserat, coram dynasta protulerunt; et confestim sine mora dynasta itineri se accingit, et cum eo Astrida regis filia; centum fere viros habuerunt, quæ manus de-

1) ok málslíld, et eloquentia, add. h. t. D.
2) margir, a [D, ita ut mæltu exciderit.
3) var, D, indie.
4) þa konungi frá töðum þeirra Ástriðar, ok hvat þau, tum regi de sermonibus ejus et ástriðæ, et quid, u [D.
5) mille, D, id.
6) þeita, hæc, om. D.
7) ætla, a [D, id.
8) conj. mun, al.
9) ekki, non, a [D.
10) om. D.
11) optliga, D, id.
12) s., D, i. e. sagði.
13) a [ om. D.
14) a [ om. D.
15) scald, E, præve.
16) a [ om. D.
17) om. D.
18) emend.: at E, D.
19) a [ stendr, A.
20) sic E, D, sed kanc roecem ad versum proxime præcedentem præve refert A.
21) sic D; sottamz. A, sótum, E.
22) Austrvegi, D: Austrvega, cud. 61, qu.
23) Brullaupsgerð, ól. konungs, celebratio ruptiarum ólari regis, ut nori capitis inscriptionem add. D.
24) om. D.
25) mæðr með honum, þeir fóru, alio comite adjunto, profecti sunt, a [D.
26) a [ om. D.
27) áðr farli með S. um haustið, þeir fóru til þess, præcedenti autunno Sigtratum comitati erant, profecti sunt, donec, a [D.
28) B., add. D, s: Rögnvalds.
29) þaru þeir þa, a [D.
30) þeir S. ok j. höfðu gert at skilnaði; þeir férðu ok j. þær jarðinir, er, Sigvatus et dynasta digredientes constituerant, attulerunt et dynastæ tesseras, quas, D.
31) om. D.
32) om, D.
33) var mjök, fullt admodum, add. D.
34) a [ om. D.

a) Constructio: Ríkr konúngr, skaltu halda fast sáttum við ríkan Rögnvald; hann er þýðr af þinni þárf dag ok nátt; þingakennir, ek veit þik eiga þann vin miklu beztan a Austrvega alt með grœnu salti.

331

hirðinni, ok af ríkum bóndasonum, ok vandaðan¹
sem mest [allan búnað, bæði vápn ok klæði ok
hesta²; riðu síðan norðr [til Noregs³, til Sarps-
borgar⁴, komu þar at kyndilmessu.

[KVANFÁNG ÓLAFS KONÚNGS⁵.

94. Ólafr konúngr hafði þar látið⁶ viðbúast⁷,
[ var þar allskonar drykkr, er beztan mátti fá,
ok öll önnur fong voru þar en beztu⁸; hann hafði
þá⁹ ok [til sín stefnt or heröðum mörgu stór-
menni¹⁰. En er jarl kom þar með sínú liði, þá
fagnaði konúngr honum forkunnar¹¹ vel, ok voru
jarli fengin herbergi stór ok góð, ok búin itarliga¹²,
ok þar með þjónustu[-menn, ok þeir er fursá, at
engan lut skyldi skorta, þann er veizlu mætti prýða¹³.
En er sú¹⁴ veizla hafði staðit nokkura daga, þá
var konúngr ok jarl ok konungsdóttir¹⁵ á mál-
stefnu; en þat kom upp af tali þeirra, [at sú var

ráðagerð¹⁶, at Rögnvaldr¹⁷ jarl fastnaði [Ástríði,
dóttur Ólafs Svíakonungs, Ólafí Noregskonúngi¹⁸
með þeirri heimanfylgju, sem áðr [hafði skilit verit
at Íngigerðr, systir¹⁹ hennar, skyldi [hafa heiman
haft²⁰. Konúngr skyldi²¹ ok veita Ástríði þvílika²²
tilgjúf, sem hann skyldi [hafa veitt²³ Íngigerði
systur hennar. Var þá sú veizla aukin, ok [var
þá²⁴ drukkit brullaup Ólafs konungs ok Ástríðar
drottníngar með mikilli vegsemð. Eptir þat fór
Rögnvaldr jarl aprt til Gautlands, ok [at skilnaði²⁵
veitti²⁶ konúngr [jarli góðar²⁷ gjafir [ok stórar,
ok²⁸ skildust hinir kærstu vinir, ok hèldu því,
meðan þeir lifðu báðir²⁹.

[BRUGDÍÐ SÆTT VÍÐ NOREGSKONÚNG⁵⁰.

95. Eptir um vårit komu til Svíþjóðar sendi-
menn Jarizleifs konungs [austan or Hólmgarði³¹,
ok fóru at vitja [mála þeirra, er Ólafr konúngr

lecta erat, tum ex aulicis, tum ex potentibus colonorum filiis, ornatissimo omni apparatu, tam armis et vestimentis, quam equis; dein septemtrionem versus in Norvegiam Sarpsborgam vecti, festo candelarum eò pervenere.

CONJUGIUM REGIS OLAVI.

94. Hic rex Olavus convivium ante præparaverat; aderat omnis generis potus, qui parari poterat optimus, reliquusque omnis apparatus erat lectissimus; tum quoque magnum ad se procerum numerum ex provinciis invitaverat; dynastam cum comitatu eò delatum rex benignissime accepit; ei data sunt cubicula ampla et eximia et diligenter adornata, item famuli, quique providerent, ne quaest deesset res, quæ ad ornandum convivium pertinerent; cum vero hoc convivium aliquot dies duraverat, rex et dynasta et regis filia in mutuum colloquium convenerunt; cujus colloquii is fuit exitus, ut Rögnvaldus dynasta Astridam Olavi Svionum regis filiam Olavo Norvegiæ regi desponderet, cum eadem dote, quam Ingigerda soror ejus ut domo secum ferret, constitutum fuerat; rex quoque Astridæ eadem daret dona marita, quæ Ingigerdæ sorori ejus daturus fuisset; tunc aucto convivio, nuptiæ regis Olavi et Astridæ reginæ magno splendore celebratæ sunt. His peractis Rögnvaldus dynasta in Gothamiam reversus est, quem discendentem rex eximiis et ingentibus muneribus donavit; sic digressi sunt intima juncti amicitia, quam, quoad uterque vixit, constanter coluerunt.

RUPTA CUM REGE NORVEGIÆ FOÆDERA.

95. Vere proxime insequenti in Svethiam venere legati regis Jarizleivi ab oriente ex Holmgardo,
rem accuratius tractaturi, quam rex Olavus præcedenti æstate pollicitus fuerat, se filiam Ingigerdam

1) var vandat, *instructi*, D.
2) at öllum búnaði, þæði at vápnum ok klæðum, omni apparatu, tam armis, quam vestimentis, a [D.
3) i Noreg,
a [D, id.
4) ok, et, add. D.
5) a [ om. E, D.
6) om. D.
7) viðbúizt, D.
8) með enum beztu fóngum, er voru i landiau, optimis
rebus, quæ parari in terra poterant, a [D.
9) om. D.
10) stefnt at sér mörgum mönnum göfgum or heröðum, a [D, id.
11) all-, D.
12) forkunnar vel, eximie, D.
13) -sveinar; bad konúngr þar svá til tæ, at ekki skyrti, rex tanium copiam parari jussit, ut níhl deesset, a [D.
14) þessi, hæc, D.
15) Ástríðr, D.
16) a [ om. D.
17) om. D.
18) ói, konnúngi Ástríði, dóttur ói, Svak., a [D.
19) var skilta Ing-
gerði syster, a [D, id.
20) a [ om. D.
21) om. D.
22) slíka, D, id.
23) veitt hafa, a [D.
24) a [ om. D.
25) a [ om. D.
26) Ólafr, add. D.
27) honum virðillcar, ei honorifca, a [D.
28) a [ om. D.
29) om. D.
30) gjaford Íngigerðar, connubium Ingigerda,
a [D; a [ om. E.
31) a [ om. D.

42*

332

EXTRAIT DE LA HIEIMSKRÍNGLA DE SNORRE STURLASON.

hafði áðr um sumarit heitið at gipta¹ Íngigerði dóttur [sína Jarizleifi konúngi. Ólafr² konúngr ræddi þat³ mál við Íngigerði⁴, ok [sagði at þat var hans vili⁵, at hon giptist Jarizleifi konúngi; hon svarar: ef ek skal giptast Jarizleifi konúngi⁶, þá vil ek [, segir hon, hafa⁷ í tilgjöf mína⁸ Aldeigjuborg ok jarlsríki þat, er þar liggr til. En⁹ sendimenn [hinir gerzku¹⁰ játaðu þessu af hendi konungs síns. Þá mælti Íngigerðr: ef ek skal fara austr í Garðaríki, þá vil ek ok kjósa mann or Svíaveldi¹¹, er mér þikkir bazt¹² tilfallinn at fara með mér; vil ek¹³ [þat tilskilja¹⁴, at hann hafi austr þar eigi minni nafnbótán en hér [, ok í engan stað verra rètt eðr mína, eðr metorð, en hann hefir hér. Þessu játaði konúngr, ok slíkt et sama sendimenn. Seldi konúngr¹⁵ trú sína, ok svá sendimenn, [til þessa máls¹⁶. Þá spurði konúngr Íngigerði¹⁷, hverr [sá maðr er í konungs ríki, er¹⁸

hon [vill kjósa til fylgðar við sik; hon svarar: sá maðr¹⁹ er Rögnvaldr jarl Úlfsson²⁰, frændi minn. Konúngr svarar: annan veg hefi ek hugat at launa Rögnvaldi jarli drottinsvikin þau²¹, er hann [fór til Noregs með dóttur mína²², ok seldi hana þar til frillu þeim enum digra manni, [ok þeim²³ er hann [vissi vårn úvin mestan²⁴, ok skal hann [fur þá sök²⁵ þetta sumar²⁶ uppi hánga; Íngigerðr bad²⁷ fóður sinn þá at halda trú sína, [er hann hafði selt henni²⁸, ok kom svá [af bœn hennar²⁹, at [konúngr segir³⁰, at Rögnvaldr³¹ skyldi fara [i gríðum á brot or Svíaveldi³², ok koma eigi í augsýn konúngi, ok eigi til Svíþjóðar, meðan Ólafr³³ væri konúngr. Íngigerðr sendi þá³⁴ menn á fund jarls, ok lèt segja honum þessi tíðindi, ok [gerði honum stefnulag, hvar þau skyldu hittast. En³⁵ jarl bjóst þegar til ferðar, ok [reíð upp í Eystra-Gautland, ok fèkk sér þar skip, ok hèlt

regi Jarizleivo nuptum daturum. Rex Olavus eo de negotio cum Ingigerda locutus, hanc esse suam voluntatem significavit, ut regi Jarizleivo nuberet; illa respondet: si regi Jarizleivo nubam, inquit, doni sponsalis nomine postulo Aldegioborgam, quæque eò pertinet dynastiam; legati Gardenses regis sui nomine hoc polliciti sunt. Tum Ingigerda: si orientem versus in regnum Gardorum proficiscar, ex imperio Svionum virum eligere volo, qui mihi maxime idoneus videatur, ut mihi comes sit; id quoque paciscor, ut ibi in oriente non minori, quam hic, titulo dignitatis gaudeat, neque jura honoresve inferiores aut minores adipiscatur, quam quibus hic utitur; hoc pollicitus est rex, itemque legati; et ad hanc rem rex legatique fidem suam interposuerunt. Tum rex Ingigerdam interrogavit, qui in imperio regio vir esset, quem sibi eligere comitem vellet; illa respondet: hic vir est dynasta Rögnvaldus Ulvi filius, cognatus meus. Rex respondet: equidem aliter Rögnvaldo dynastæ rependere perduellionem cogitaveram, qua filiam meam in Norvegiam duxit, eamque ibi crasso illi homini, quem nobis inimicissimum esse novit, concubinæ loco tradidit; quam ob causam hæc æstate suspendii poenam luet. Tum Ingigerda patrem rogavit, ut datam sibi fidem servaret; cujus precibus factum est, ut rex, concessa Rögnvaldo incolumitate, eum imperio Svionum excedere, neque in regis conspectum venire, neque in Svethiam Olavo rege redire juberet; quo facto Ingigerda, missis ad dynastam nunciis, ei has res nuncii jussit, tempusque et locum, ubi convenirent, constituit. Dynasta vero statim se itineri accinxit, et in Gothiam orientalem equo vectus, comparatis ibi navibus, cum suis ad Ingigerdam regis filiam contendit. Hi

1) honordsmala við, rem uxoriarn cuin, a [D. 2) Svikonungs, regis Sionum, a [D. 3) þetta, hanc, E, D. 4) dóttur sína, flia sua, D. 5) kvæði þetta vera sinn vilja, a [D, id 6) om, D. 7) hafa, habere, a [D. 8) om, D. 9) om, D. 10) sic E; girzco, A; a [om, D. 11) þann, eun, add, E, D. 12) hert, D, id. 13) ok, add, E, D. 14) a [om, D. 15) konúngr seldi til þess, a [D. 16) a [om, D. 17) dóttur sína, fliam suam, D. 18) a [om, D. 19) ætlir at fara skull með henni or Svíaveldi. Íngigerðr s., a [D. 20) Brásason, D. 21) om, D. 22) flutti dóttir mína (t Noregs, a [D, id. 23) a [om, D. 24) velt mestan vårn úvin, nobis inimicissimum esse norit, a [D. 25) a [om, D. 26) fyrir þat, propter hoc, add, D. 27) þa, tum, add, D. 28) a [om, D. 29) a [om, D. 30) hann q., a [D. 31) Rögnvaldr, E; j., add, D (s: jarl). 32) brot í gríðum, a [D. 33) hann, D. 34) om, D. 35) stefndi honum a sinn fund, al., cum ad se die tocoque constituto rocavit. Rögnvaldus, a [D.

333

þá liði sínu til fundar við¹ Íngigerði [konúngsdóttur²; fóru þau [öll saman³ um sumarit [austr i Garðaríki. Þá⁴ gíptist Íngigerðr Jarizleifi konúngi; ⁵ voru þeirra synir: Valldamar⁶, Vissivaldr⁷, Holtli hinn frækni. Íngigerðr drottníng gaf Rögnvaldi jarli Aldeigjoborg ok þat⁸ jarlsríki, er þar fylgði; [var Rögnvaldr jarl þar lengi, ok var ágætumadr⁹; synir Rögnvalds jarls ok Íngibjargar voru þeir Úlfr jarl¹⁰ ok Eilifr jarl.

[BJARMALANDS FERD ¹¹.

143. Vetr þann¹² sat Ólfr konúngr i Sarpsborg, ok hafði fjölmenni mikit; þá sendi hann Karla hinn háleyska [norðr í land með örendum sínum; fór Karli furst til Upplanda, síðan norðr um fjall, kom fram í Niðarósi, tók þar fè konúngs, svà mikit sem hann hafði orð til send, ok skip gott, er honum þótti vel tilfallit ferðar þeirrar, er konúngr hafði fur ætlat; en þat var¹² at fara til

omnes unà eadem æstate orientem versus in regnum Gardorum profecti sunt. Tum Ingigerda regi Jarizleivo nupsit; horum filii fuere: Valdamar, Vissivaldus, Holtius strenuus. Regina Ingigerda Rögnvaldo dynastæ Aldegioborgam eòque pertinentem dynastiam dedit, ibi Rögnvaldus dynasta diu commoratus est; filii Rögnvaldi dynastæ et Ingibjargæ erant Ulvus dynasta et Eilivus dynasta ⁸.

ITER IN BJARMIAM.

143. Hac hieme rex Olavus Sarpsborgæ se continebat, multis viris stipatus; tum Karlium halogum in boreales regni partes cum mandatis misit; Karlius primo in Oplanda profectus est, deinde boream versus contendens monte trajecto Nidarosum pervenit, ubi regiæ pecuniæ quantum rex misso nuncio jusserat, et bonam navem, quæ ipsi satis idonea visa est ad iter illud, quod præceperat rex, sumsit;

1) fór til moti við, itoit obiham, a [D.

2) a [om. D.

3) a [om. D.

4) i Garðaríki austr, ok, a [D.

5) ok, et, add. D.

6) Valdi-marr, D.

7) Vissivaldr, D.

8) aic D; þess, ejus, D (et mox jarls ríki, dynastæ regnum).

9) a [om. D.

10) om. D.

11) a [om. E.

12) þenna, hæc, D.

13) a [om. D.

a) Pour ce qui regarde les fils de Jaroslav, voir plus bas au chap. 102 de la saga de Harald hardrade. Quant à Ulf et à Eilif voir la note de Langebek à la table généalogique de Script. rer. dan. t. 3e, p. 282. Plusieurs raisons parlent en faveur de l'opinion émise par Langebek qui prétend que Ulf et Eilif sont les mêmes guerriers qui sous les noms d'Ulf et Eglaf sont mentionnés dans le chron. saxonicum vers l'an 1025 comme combattant dans l'armée des Suédois contre Kanut le grand à Helgúa. Il prétend avec la même vraisemblance qu'Ulf est le chef suédois qui de réunion avec le roi Jacques soutenait Svein Estríldson contre Magnus le bon, mais que c'est à tort que ce capitaine suédois a été nommé Tuph par Adam de Brème on plutôt par ses copistes plus récents, ce qui a porté Torfie (t. 3, p. 175), Dalin (1, p. 657) et Wilde (à Puffendorf, p. 464) à voir en lui Tofe Valgautson dont il est question dans la saga de Saint-Olaf, mais qui périt déjà à la bataille de Stiklastad, 1030, selon le þátt Egils Halsson ok Tofa Valgautssonar (Fornmanna Sögur 5, p. 320-329). Il faut nécessairement que le fief de Rögnvald autour d'Aldegiaborg ait été situé à l'ouest du lac de Ladoga sur le Neva, de sorte qu'il répond tout-à-fait à la province appelée aujourd'hui Ingermanland. Sjögren présume

que l'Ingermanie (en langue finnoise *Ingerinmaa*) a reçu son nom de la reine Ingigerd. Cette opinion paraît fort vraisemblable puisque la province en question était son appanage de sorte qu'elle pourrait à juste titre être nommée son pays (voir le traité Über die finnische Bevölkerung des St. Petersburger Gouvernements und über den Ursprung des Namens Ingermanland dans les Mémoires de l'Académie impériale des sciences de St. Pétersbourg, VIe série, t. 2, p. 123-243). L'auteur prétend que Ulf, dont il a été question plus haut, est le même Ulf dont quelques auteurs de chroniques nous racontent qu'il entreprit en 1032 une expédition jusqu'aux défilés connus sous le nom de portes de fer qui conduisent dans la Jugrie (Nik. I, p. 132: *Toroaxe alpina* (1032) Улебъ над на Желѣшнай Врама изъ Новародца, и неплать мало изъ погибожа); cette opinion n'est pas tout-à-fait dépourvue de vraisemblance, puisqu'il faut supposer qu'Ulf et Eilif ont eu des propriétés tant en Suède qu'en Russie; cependant on pourrait aussi s'imaginer que le mot „Eilifr”, prononcé Eilifr, Æilif, se fut changé en „Uleb”, d'autant plus qu'il est expressément dit (au ch. 2 de la saga de Harald hardrade) d'Eilif qu'il était chef de la milice de Jaroslav, ce qui nous porte tout naturellement à penser de préférence à lui.

334

Bjarmalands norðr¹; var svå ætlat, at Karli skyldi
hafa fælag konungs², ok eiga hálft fè³ hvárr við
annan. Karli hèlt skipinu norðr á Hálogaland snemma
um vårit; rèðst þá til ferðar með honum Gunn-
steinn bróðir hans [ok hafði hann sèr kraueyri⁴;
þeir voru nær hálfum þriðja tigi manna [á skipi
því; fóru þegar um vårit snemmendis norðr á Mörk-
ina⁵. Þórir hundr spurði þetta; [þá gerði hann
menn ok orðsending⁶ til þeirra brœðra, ok þat
með, at hann ætlar at fara um sumarit til Bjarma-
lands; vill hann at þeir hafi⁷ samflot, ok [hafi at
jafnaði þat er til fengjar verðr. Þeir Karli senda
þau orð at móti, at þórir skyli hafa xxv menn⁸,
svå sem þeir hafðu⁹; vilja þeir þá, at af fè því,
er fæsk, sè skift at jafnaði milli skipanna, fur
utan kraueyri þann er menn hófðu. En er sendi-
menn þóris komu aptr, þá hafði hann fram [látið

setja¹⁰ langskipsbúzu¹¹ mikla, [er hann átti, ok
látið búa; hann hafði til skips þess húskarla sína,
ok voru á skipinu¹² nær lxxx manna; [hafði þórir
einn forráð liðs þess, ok svå aflan þá alla, er
fengist í ferðinni¹³. En er þórir var búinn, hèlt
hann skipi sínu norðr með landi, ok hitti þá Karla
norðr í Sandveri¹⁴. Síðan fóru þeir allir saman,
ok byrjaði vel. [Gunnsteinn ræddi við Karla, bróður
sinn, þegar er þeir þórir hittust, at honum þótti
þórir vera höllzti fjólmeðr: ok ætla ek, segir hann,
at þat væri ráðligra, at vèr snèrim aptr, ok fœrim
ekki svå, at þórir ætti alla kosti við oss, þvíat
ek tríu honum illa. Karli segir: eigi vil ek aptr
hverfa; en þó er þat satt, ef ek hefða vitað, þá¹⁵
vèr vorum heima í Lángey, at þórir hundr mundi
koma í ferð våra með lið svå mikit, sem hann¹⁶
hefir, at vèr mundim hafa haft fleiri manna með

jusserat autem eum rex septemtrionem versus in Bjarmorum terram proficisci, et constitutum erat, ut Karlius regi societate junctus dimidium luci cum eo participaret. Karlius primo vere navem boream versus in Halogiam direxit; hic itineris socium se ei adjunxit Gunnstein, frater ejus, qui suas sibi merces habuit; erant in hac navi ad duæ semis hominum decuræ; qui eodem vere mature boream versus in Markam (Finnmarkam) profecti sunt. De quâ re certior factus Thorer canis, nuntios cum mandatis ad fratres misit, significans, se instanti æstate in Bjarmiam proficisci statuisse, velleque, ut juncta classe irent, et ex æquo inter se dividerent, quicquid lucrati fuissent. Renuntiant Thoreri Karlius ac frater, ut viginti quinque comites habeat, ut ipsi haberent; tum velle se, ut quæ lucrati fuerint bona, æquis partibus inter naves dividantur, præter merces, quas singuli secum haberent. Cum missi a Thorere redierunt, Thorer ingentem, quæ ei erat, navem longam deducendam et adornandam curaverat, et domesticis suis instruxerat, qua navi ad octoginta viri vehebantur: cui agmini solus dux præerat Thorer, eque soli omnia cederent bona, quæ in hoc itinere lucrifierent. Thorer, ut paratus erat, cursum boream versus secundum terram direxit, et Karlium ac fratrem in Sandvero⁸ ad boream convenit. Inde, commodis usi ventis, omnes una navigarunt. Ut primum Thorer fratres convenit, Gunnstein fratrem karlium allocutus significavit, Thorerem sibi nimium quam comitatum videri: quare consultius, inquit, existimo reverti, neque ita proficisci, ut Thoreri liceat in nos pro lubitu agere, huic enim male credo; Karlius contra: ego vero reverti nolo; veruin tamen fateor, si cognovissem, cum domi in Langeya fuimus, Thorerem canem adeo frequentem itineri nostro se adsociaturum, me plures comites adhibiturum fuisse.

1) om. D.
2) hæus, D.
3) om. D.
4) a [om. D.
5) a [om. D.
6) orðsendingar, E, plur.
7) ok rezt til ferðarinar, ok skylðu hafa, et se profectonis socium adjunxit, ita ut, a [D.

8) manna, E.

9) hafi, E, præs. conj.

10) hafa jammarga mæna hvirir; Pòir hafði þó, þarèm numerum comitum uferque haberet: Thorer tamen habuit, a priori [D.

11) setja látið kaupskips buza, deducendam curaverat cor-
bitum mercatoriam, a [E.

12) ok, et, u [D.
13) a [om. D.
14) Sandey, D.
15) er, E, id.
16) add. E.

13) a [om. D.

14) Sandey, D.

15) er, E, id.

16) add. E.

2) *Sandver* est aujourd'hui *Sands Fiskevær situé à quelques milles au nord de Tromsø.*

335

oss; þeir brœðr rœddu þetta¹ við þóri [; spurðu, hverju² þat gegndi, er³ hann [hafði menn⁴ miklu fleiri [með sér⁵, en [svá sem orð höfðu um farit⁶; hann svarar svá⁷: vèr höfum skip mikit ok liðskylf⁸, þiki mér í háskafórum⁹ slíkum eigi góðum dreng¹⁰ aukit. Fóru þeir um sumarit optast þannug¹¹, sem skipin gengu til¹². Þá er byrleit¹³ var, gekk meira skipi¹⁴ þeirra Karla¹⁵; sigldu þeir þá undan; en þá hvassara var, sóttu¹⁶ þeir þórir þá¹⁷ eptir; voru þeir sjaldan allir saman, en vissust þó til jafnan. En er þeir komu til Bjarmalands, [þá lögðu þeir til kaupstaðar; tókst þar kaupstefna¹⁸; fengu þeir [menn allir fullhræði fjár, er fè höfðu til at verja¹⁹; þórir fèkk²⁰ of²¹ grávóru ok bjór ok safala; Karli hafði ok [allmikit fè, þat²² er hann keypti, skinna²³vóru mikla²⁴. En er þar var lokit kaupstefnu, þá hèldu þeir út

eptir ánni Vinu²⁵; var þá²⁶sundrsagt fríði²⁷ við landsmenn. En²⁸ er þeir [koma til hafs²⁹ út³⁰, þá eigu³¹ þeir skiparastefnu; spyrr þórir, ef mönnum sè³² nokkurr hugr á at gánga upp á land ok fá³³ sér fjár; menn [svöruðu, at³⁴ þess voru³⁵ fùsir, ef fèfaung lægi brýn við³⁶. Þórir [segir at fè mundi³⁷ fàst³⁸, ef [ferð sú³⁹ tækist vel⁴⁰, en eigi óvænt⁴¹ at mannhætta gerist⁴² í fórinni⁴³. Allir sögðu, at til vildu ráða⁴³, ef fjár- von væri; þórir segir [at þannug væri⁴⁵ háttáð, þá er auðgir menn önduðust, at lausafè skyldi skipta með hinum dauða ok örfum hans; skyldi hann hafa hálft eðr þriðjúng, en stundum minna; þat fè skyldi bera út í skóga, stundum í hauga, ok ausa við moldu; stundum voru hús at gör; hann segir⁴⁶ at þeir skyldi búast til ferðarinnar at kveldi⁴⁷ dags; [svá var⁴⁸ mælt, at engi skyldi

Thorerem hac de re compellantes fratres, interrogarunt, quo spectaret, quod multo plures secum comites haberet, quam misso nuntio constitutum fuisset? Ille sic respondet: magnam habemus navem et multos nautas exigentem; neque ego in itineribus periculosis, quale hoc est, strenuum juvenem, si vel extra numerum sit, recusaverim. Per æstatem sæpissime ita cursum contenderunt, uti naves erant ad cursum idoneæ: vento remissiore, navis Karliana celerius currens ceteros antevertebat; vehementiore, Thoreriana præcurrentes assequebatur; raro omnes unà erant, sed tamen semper utrique, ubi versarentur alteri, noverunt. In Bjarmiam delati, ad emporium appulerunt et mercaturam facere coeperunt, omnibus, qui quidem merces ad commutandum haberent, omnium rerum copiam lucrantibus. Thorer immensam mercium grisearum copiam, pelles fibrinas et zibelinas, nactus est; Karlius quoque multum pecuniæ habuit, quo magnam coemit pellium copiam; nundinis autem ibi finitis, naves ex amne Vina duxerunt; tunc enim induciis, quas cum incolis fecerant; renunciatum erat. Cum vero ad mare delati erant, habito conventu nautico, Thorer interrogat, ecquid cupiant in terram escendere et opes sibi comparare? respondent, se ejus rei cupidos esse, si certe se offerrent opes; Thorer affìrmat, prædæ quidem facultatem foret, si ea profectio bene succederet, metu vero esse, ne tale iter periculo non careret; omnes se periculum facere velle, spe prædæ proposita, affìrmarunt. Thorer rem sic institutam esse docet, ut, mortuis qui divites essent, pecuniæ inter mortuum et heredes dividerentur ita, ut ille dimidium aut trientem, interdum minus, obtineret; quæ pecunia in silvas esset efferenda, interdum tumulis inferenda et terrestri pulvere commiscenda; interdum domibus exstructis includenda. Huic expeditioni ut vespera

1) rædda þeir breðr um, fratres instituto cum Th. colloquio interrogabant, u [D.
2) hví, E, id.
3) hví, cur, u [D.
4) hefði, habereit,
a [D.
5) meon, socios, a [D.
6) akveðit var með þeim, inter eos pactum esset, a [D.
7) om. D.
8) hlóskylp ok, D.
9) háskafðrðum,
D, id.
10) of-, nimis, add. E, D.
11) om. D.
12) om. D.
13) byrleitit, E; byrleitit, D.
14) skip, D.
15) bywðra, frótrum, D.
16) sigldu, navigarunt, D.
17) om. D.
18) a [om. D.
19) göðar kaupstefnur, commodia commercia, a [D.
20) ok, quoque, add. D.
21) fjár, add. D.
22) orof þar, a [D.
23) með kra-, D.
24) marga, E
25) om. D.
26) i, D.
27) þa fríðinum, D.
28) ok, u.
29) komu, u [D.
30) or anni, ex amne, add. D.
31) attu, D, impf.
32) veri, D, impf. conj.
33) ofna, D, id.
34) quoduæt, a [D, id.
35) om. D.
36) fyrir, D.
37) s., u [D.
38) mundi fè, add. D, id.
39) vel, bene, a [D.
40) úl, D, id.
41) lét hann orvent,
D, eod, sensu.
42) mandi noekok, D, id.
43) ferðinni, D, id.
44) hnutta, E, D, id.
45) þar, ch, add. E.
46) a [om. D.
47) apinl, D, id.
48) var svá, a [D.

336

renna frá¹ öðrum, engi skyldi ok eptir vera, þá
er [stýrimenn segði², at í brot skyldi³. Þeir lètu
menn eptir at gæta skipa, [en þeir gengu⁴ á land
upp; [voru furst vellir sléttir, en þarnæst mörk
mikil; þórir gekk fur⁵ en þeir bræðr [Karli ok
Gunnsteinn; þórir bað menn fara hljóðsamliga⁶:
ok hleypit af trjánum berki, svá at hvert trè sè frá
öðru⁷; þeir komu fram í rjóðr eitt mikit; en⁸
í rjóðrinu var skiðgarðr⁹ hár, ¹⁰ hurð fur [ok læst¹¹;
vj menn af landsmönnum skyldu vaka yfir skið-
garðinum [hverja nótt, sinn þriðjúng hverir ij¹².
þá [er þeir þórir komu til skiðgarðsins¹³, voru
vökumenn [heim gengnir¹⁴, en [þeir er þarnæst
skyldu vaka, voru¹⁵ eigi korrnir [á vörðinn; þórir
gekk at skiðgarðinum, ok krækði uppá öxinni, las
sik upp eptir, fór svá inn um garðinn öðrum megin
hliðsins; hafði Karli þá ok komizt yfir garðinn öðrum
megin hliðsins; komu þeir¹⁶ jamsnimma til hurðar-

innar, tóku þá frá slagbranda, ok luku¹⁷ upp
hurðina¹⁸; gengu menn þá¹⁹ inn í garðinn; mælti
þórir: í garði²⁰ þessum er haugr, hrøert allt saman,
gull ok silfr ok mold; skulu menn þar til ráða;
en í garðinum stendr goð Bjarma, er [heitir Jómale²¹;
verði engi svá djarfr, at hann²² ræni. Siðan gánga
þeir á hauginn, ok tóku fè, sem mest máttu þeir,
ok báru í klæði sín [; fylgði þar mold mikil, sem
von var²³. Siðan mælti þórir, at menn skyldu í
brot fara; segir hann svá: nu [skulut þit²⁴ bræðr,
Karli ok Gunnsteinn, furstir²⁵ fara, en ek mun
síðarst. Snèru [þeir þá allir²⁶ út til hliðsins;
þórir veik aptr til Jómala²⁷, ok tók silfrbolla, er
stóð í knjám honum, hann var fullr af silfrpenn-
ingum, [steypti hann silfrinu í killtling síná, en
dró á hönd sér höddu, er yfir var bollanum²⁸;
gekk [þá út²⁹ til hliðsins³⁰; þeir³¹ fórunautar
voru þá korrnir allir³² út or skiðgarðinum; urðu

parati essent, præcipit. Constitutum est, ne quis altero deserto aufugeret, neu, navium dominis abitum imperantibus, remaneret. Relictis qui naves custodirent, in terram escenderunt; primo plani campi, deinde ingens siluæ; Thorer iter prior ingressus erat, quam fratres, Karlius et Gunnstein; Thorer suos monuit, ut tacite irent: atque corticem arborum delibrate. ut ab una arbore ad alteram prospectus sit; devenerunt in locum arboribus late vacuum, quo loco altum erat sepimentum ligneum, janua obserata clausum; hoc sepimentum quavis nocte sex ex incolis vigiles, singulis noctis trientibus bini, custodirent; ubi Thorer ac sui venerunt ad sepimentum, vigiles domum ierant, qui vero his succederent, in stationem non venerant; Thorer ad sepimentum accedens, cornu securis summum sepimenti marginem apprehendit, adversoque manubrio subiens, ab altera portæ parte sepimentum superavit. Cumque Karlius eodem tempore sepimentum ab altera parte portæ superasset, uterque eodem tempore ad januam venerunt, obices removerunt et fores aperuerunt; quo facto ceteri aream ingressi sunt. Thorer locutus est: in hac area est tumulus, congestus auro, argento et terra commixtis: hunc nostri adgre dominantur; stat in area deus Bjarmorum, qui Jomalius vocatur; nemo tam audax sit, ut hunc spoliet; deinde tumulum aggressi, pecunias, quantas maxime potuerunt, vestibus exceptas collegerunt; multa terra, ut exspectare erat, ad-mixtas; dein Thorer eos abire jussit, sic præcipiens: jam vos fratres, Karli et Gunnstein, principes ite, ego postremus ibo; quo dicto omnes ad portam se conferebant; Thorer ad Jomalium recessit, et pate-ram argenteam, nummis argenteis plenam, genubus ejus impositam, rapuit; argentum in sinum vestium infudit, ansam, qua patera superne instructa erat, brachio induit, eoque facto ad portam regressus est; socii, qui tum omnes sepimento exierant, animadverterunt, Thorerem remansisse; Karlius ad eum quæ-

1) undan, D.
2) stýrimadr sagði, a [D.
3) fara, add. D.
4) síðan gengu þeir, u [D.
5) ok gekk Þorir fyrir, a [D.
6) hljóðsamt. al., id.
7) síðarzt, postremi, u [D.
8) om. D.
9) j., add. D (i. e. einun).
10) ok læst, add. h. l. D.
11) om. h. l. D.
12) a [om. D.
13) a [om. D.
14) farnir, abierant, a [D.
15) a [om. D.
16) þeir er næst skyldu vaka; þeir Þórir ok Karli komu, qui proximi vigilare debebant; 17) lètu, D, id.
18) ok. add. E: Ræntr Jómalinn. Siðan, Jomalius direptus (inscriptionis loco). Deinde, add. D.
19) om. D.
20) garð, D.
21) Jomali heitir, u [D.
22) þat, Æ.
23) a [om. D.
24) skulo, a [D, 3. pl.
25) fyrst, l., ade.
26) allir þa, a [D, id.
27) jomalans. D, c. ar.1c.
28) a [om. l'.
29) síðan, a [D
30) hliðs sínus, socios suos, D prære.
31) allir, omnes, add. D.
32) om. h. l. D.

337

þá varir við, at þórir hafði¹ eptir dvalizt; Karli
hvarf aprír [at leita hans², ok hittust² þeir [fur
innan⁴ hliðit; sá Karli, at þórir hafði þar silfr-
bollann; síðan rann Karli at jómalanum, hann sá
at⁵ digrt men [var á hálsi⁶ honum, Karli [reiddi
til öxina, ok⁷ bjó í sundr týgilinn⁸ aptan á háls-
inum, er menit var fest við⁹, varð högg þat svá
mikit, at [höfuðit braut¹⁰ af jómala¹¹, varð þá¹²
brestr svá mikill, at öllum þeim¹³ þótti undr at;
tók¹⁴ Karli menit; fóru [þeir þá¹⁵ í brot. En jam-
skjótt sem brestrinn hafði orðit, komu fram í
rjódrit¹⁶ varðmenninir, ok blésu þegar í horn sín;
þvínæst heyrðu þeir lúðragáng¹⁷ alla vega frá sér
[; sóttu þeir þá fram at skóginum, ok í skóginn,
en heyrðu til rjóðrins aprír óp ok kall¹⁸; voru
þar¹⁹ Bjarmar komnir; þórir hundr gekk síðarst
allra manna [liðs sín⁹; ²⁰; ið menn gengu fur honum,
ok báru [fur honum²¹ sekk²², þar var í því líkast sem

aska; [þar tók þórir í hendi sinui, ok seri²³ því eptir²⁴ í slóðina, stundum kastaði hann því fram yfir [liðit; fóru svá fram or skóginum á völluna; þeir heyrðu, at herr Bjarma fór eptir þeim með kalli ok gaulon illilgri; þustu þeir þá fram or skóginum²⁵ eptir þeim²⁶, ok svá²⁷ á tvær hliðar þeim; en hvergi²⁸ komu Bjarmar²⁹ svá nær þeim, [eðr vápn þeirra³⁰, at mein yrði at; en³¹ þat könnuðu þeir af, at Bjarmar sæi þá eigi [; en er þeir komu til skip-anna, þá gengu þeir Karli fyrstir á skip, þvíat þeir voru fremstir áðr, en þórir var lengst á landinu³². Þegar er þeir Karli komust³³ á skip sitt, köstuðu þeir [tjöldum af sér, ok slógu festum³⁴; síðan drógu þeir segl sitt³⁵ upp³⁶, gekk skipit³⁷ brátt [út á hafit³⁸; en þeim þóri tókst allt seinna; [var skip þeirra óauðráðnara. En³⁹ er þeir tóku til segls, þá⁴⁰ voru þeir Karli komnir lángt undan landi. [Sigldu þá hvárirtveggju yfir Gandvík⁴¹;

rendum reversus, eum intra portam offendit, et videns Thorerem pateram argenteam portare, ad Joma-
lium accurrit, conspectoque in collo ejus crasso monili, securim libravit, et vinculum, quo monile pone
collum connexum erat, dissecuit; qui ictus tantus extitit, ut caput Jomalo abscissum avolaret, tanto tum
existente fragore, ut omnibus miraculo esset; Karli monile rapuit, quo facto discesserunt; simul autem
edito fragore custodes in locum provolantes, extemplo cornua sua inflarunt; secundum hæc sonitu tu-
barum undique auditio, ad silvam progressi sunt, eamque ingressi audiverunt a tergo, qua locus vacuus
erat, clamores et voces advenientium eò Bjarmorum. Thorer canis omnium suorum postremus ibat;\ ante eum duo viri ibant, saccum præferentes, refertum aliquo, quod cineri similimum erat; quod Thorer
demissa manu sumtum in vestigia, qua ierant, diseminavit, interdum præuntes eo conspersit; sic e
silva in campos pervenerunt. Audiverunt, multitudinem Bjarmorum se insequi cum clamore et horrendo
ululatu; qui mox a tergo eorum et ab utroque latere e silva proruerunt; nusquam vero Bjarmi tam
prope eos accesserunt, telave eorum tam prope acciderunt, ut iis nocerent, unde concludebant, se a
Bjarmis non conspici, cum vero ad naves venerunt, Karlius ac sui navem primi concenderunt, quia
antea principes ibant, Thorer vero longius in terra aberat. Ut primum Karliani navem suam ingressi erant,
tentoria navalia removerunt, oras solverunt, deindeque velum sustulerunt, quo facto navis cito in pelagus
procedebat; Thorianis vero omnia fuerunt impeditiora, nam navis eorum difficilius regi potuit; quare
cum velum vento dedissent, Karliani jam longo spatio a terra avecti erant. Tum utrique per Gand-
vikam navigarunt. Nox adhuc erat lucida; quare tam noctes quam dies cursum contenderunt, donec

1) heftr, D, præs.

2) a [ om. D.

3) mötwust, D, id.

4) við, juxta, a [ D.

5) om. D.

6) um háls, circa collum, a [ D.

7) a [ om. D.

8) er var, quod fuit, add. D.

9) mnð, cum, D.

10) höfuð fauk, a [ D, id.

11) jómalanum, D, c, artic.

12) þar, sibi, D.

13) om. D.

14) þá, tum, add. D.

15) síðan, dein, a [ D.

16) rjóðr, D, sine artic.

17) om. D.

18) úl manna, eoces hominum, a [ D.

19) þá, tum, D.

20) sín slið, a [ D.

21) milli sin, inter se, a [ D.

22) mikinn, ingentem, add. D.

23) a [ om. D.

24) seri Pórit, D.

25) fólkit; þusti þá herr bjarma, homines; tum exercitus (multitudine) Bjarmorum ruebat, a [ D.

26) fram á völluna, in campos, add. D.

27) om. D.

28) om. D.

29) ekki, non, D.

30) þeir, tilti, D.

31) om. D.

32) a [ om. D.

33) Karli komu, Karlius ac sui venerunt, D.

34) ok, et, add. D.

35) af sér tjöldum, tentoria ab se, a [ D.

36) om. D.

37) ok, et, add. D.

38) om. D.

39) a haf út skipit, a [ D, id.

40) om. D.

41) a [ om. D.

43

338

nótt var [þá enn¹ ljós²; sigldu [þeir þá³ bæði
[nætr ok daga⁴, allt til þess er þeir Karli lögdu
aptan dags at eyjum nokkurum [, lögdu þar segl,
ok köstuðu akkerum⁵, ok biðu þar⁶ straumfalls,
[þvíat röst mikil var fyrir þeim⁷; þá koma þeir
þórir eptir [, leggjast þeir ok⁸ um akkeri. Síðan
skutu þeir⁹ báti; [gekk þórir þar á, ok menn
með honum¹⁰ ok rèru [þeir þá¹¹ til skips þeirra
[Karla; gekk þórir¹² upp á skipit; þeir bræðr
heilsuðu honum vel¹³; þórir bað¹⁴ Karla selja
sér menit: þykkjumst ek makligastr¹⁵ at hafa
kostgripi þá, er þar voru teknir, þvíat [mér þóttuð
þær min njóta, er undankváma¹⁶ var¹⁷ með engum
mannháska [en mér þótti þú, Karli, stýra oss
til ens mesta geigs; þá sagði¹⁸ Karli¹⁹: Ólafr
konúngr à fè þat²⁰ allt at helmingi²¹, er ek afla
í ferð þessi; nú ætla ek honum menit; far þú á

fund hans, [ef þú vill²²; kann þá²³ vera, at hann
fái þèr menit, ef hann vill fur því eigi hafa, er
ek tók þat²⁴ af jómalanum. þá svarar þórir ok
sagði, at hann vill at þeir [fari upp á eyna, ok²⁵
skipti fengi sínu; Gunnstein [segir, at²⁶ þá [skipti
straumum²⁷, ok mál væri²⁸ at sigla. Síðan draga
þeir upp strengi sína; en²⁹ er þórir sá þat, [fór
hann ofan í bátinn³⁰, rèru þeir til skips sínus. Þeir
Karli hófðu þá dregit³¹ segl sitt³², ok voru³³ lángt
komnir, áðr þeir³⁴ þórir hefði [upp komit sínu
segli; fóru þeir þá svá, at³⁵ þeir Karli sigldu³⁶
ávalt freinri³⁷, ok hófðu við³⁸ hvárirtveggju allt³⁹,
slíkt er máttu. Þeir fóru svá, til þess er þeir
komu í Geirsver [; þar er bryggjulægi⁴⁰ furst er
norðan ferr; þar komu þeir furst⁴¹ hvárirtveggju
[aptan dags⁴², ok lögdu [þar til hafnar⁴³ í bryggjulægi;
[lágu þeir þórir inn í höfninni, en þeir

Karliani vespera diei cujusdam ad insulas quasdam appulerunt; hic velum demiserunt et ancoras jecerunt; mutationem æstus exspectaturi; nam ingens evripus iter eorum impediebat. Thoreriani post advenientes, suam quoque navem ad ancoras statuerunt; dein scapham demiserunt, qua conscens Thorer aliquot comitatus ad navem Karlii et fratris remigarunt. Thorer in navem ascendit, benigne a fratribus salutatur; postulat a Karlio, ut monile sibi tradat: ego me dignissimum judico, qui res pretiosissimas ex præda ibi parta obtineam; nam mihi debere videmini, quod sine vitæ periculo evasistis; tu vero, Karli, maximo nos periculo objecisse mihi videris; cui Karlius: dimidia pars omnium bonorum, quæ in hoc itinere acquisivi, regis Olavi est, cui hoc monile proprium dicavi; quare, si lubet, eum adi, quo facto fieri potest, ut monile tibi concedat, si ipse ideo habere nolit, quod Jomalio eripuerim; tum Thorer respondet, dicens se velle, ut in insulam ascendant et prædam dividant; Gunnstein monuit, mutationem æstus incidisse et tempus navigandi adesse; deinde funes suos extrahunt; quo viso Thorer in scapham descendit et ad navem suam remigavit. Tum Karliani velum suum sustulerant et longo spatio proceserant, antequam Thoreriani velum suum ad apicem mali tollere potuerant; hinc ita navigarunt, ut Karliani semper præcederent, utrisque quæ potuerunt celeritatis remedia adhibentibus; hoc modo cursum contenderunt, donec in Geirsverum⁸ pervenerunt, ubi a borea proficiscentibus primus datur appellendi locus pontibus stratus; huc primum utrique vesperascente die advenerunt, et portum subeuntes ad pontes appulerunt. Thoreriani in portu interiori, Karliani in portu exteriori stabant. Thorer, cum navem ten-

1) a [ om. D.
2) ok, et, add. D.
3) hvárirtveggja, utrîque, a [ D
4) daga ok nætr, a [ D, id.
5) a [ om. D.
6) om. D.
7) a [ om. D.
8) þeim ok loðust, a [ D, id.
9) Þorir, add. D.
10) a [ om. D.
11) a [ om. D.
12) brwðra; Þórir gekk, a [ D, id.
13) om. D.
14) beiddi, D. id.
15) makligr, D. postt.
16) var, nostrra, add. E.
17) þær nutuð min við, er þær komuðt 1 hrot, a [ D, id.
18) a [ om. D.
19) svarar, add. D.
20) om. D.
21) við mie þat, aecum quod, add. D.
22) om. D.
23) om. D.
24) om. D.
25) a [ om. D.
26) kvað, a [ D, id.
27) skipta straum, a [ D, id.
28) vera, D, infn.
29) ok, et, D.
30) a [ om. D.
31) upp,
add. D.
32) sin, sua, D, plur.
33) þá, tum, add. l.
34) om. D.
35) um siglt; vora, præternarigarant; erant, a [ D.
36) om. D.
37) fyrri, D, id.
38) om. h. t. D.
39) við, D.
40) bryggjulagl, E.
41) a [ om. D.
42) a [ om. D.
43) a [ om. D.

a) Geirsver est à présent Gjesvær qui est situé sur le golfe de Tuc au nordouest de l'île de Magere, non loin du Nordcap.

339

Karli voru í utanverðri höfninni¹. En er þeir þórir höfðu tjaldat, þá gekk hann á land upp, ok þeir menn² mjök margir saman []; fóru þeir til skips Karla; höfðu þeir þá umbúizt³. Þórir kallaði út á [skipit, ok⁴ bað stýrimenn á land gánga. Þeir brœðr gengu á land, ok nokkurir menn með þeim; þá hóf þórir ena sömu ræðu [sem fyrir, at hann⁵ bað þá [á land gánga ok⁶ bera fè til skiptis [, er þeir höfðu tekit at herfángi?; þeir brœðr [sögðu at engi væri⁸ nauðsyn [á því⁹, fyrir en [þeir kvæmi heim í bygð. Þórir segir, at þat var eigi síðvenja, at skipta herfángi eigi fyrir en heima, ok hætta svá til um einarð manna¹⁰; þeir ræddu um þetta¹¹ nokkurum orðum, ok þótti sinn veg hvárum; þá snèri þórir í brot, ok er hann var [skamt kominn, þá¹² veik hann aprt, ok [mælti, at förunautar hans skyldu¹³ bíða þar¹⁴; hann kallar á Karla [:

ek til mæla við þik einmæli, segir¹⁵ hann; Karli gekk í móti honum; en er þeir hittust, lagði þórir¹⁶ spjóti [til hans, á honum miðjum, svá at í gúgnum stóð; mælti þá¹⁷ þórir¹⁸: kenna [máttu, Karli¹⁹, þar einn Bjarkeyinginn; hugða ek ok²⁰ at þú [skyldir kenna²¹ spjótið Selshefni. Karli dó þegar; [en þeir þórir gengu aprt til skipsins²², þeir Gunnsteinn sá fall Karla, [runnu þeir þegar til²³, ok tóku líkit²⁴, báru til skips [sínus, brugðu þegar tjöldum ok bryggjum, ok heimtust út frá landi; síðan drógu þeir segl, ok fóru leid sína²⁵. Þórir sá þat, þá²⁶ reka þeir tjöld af sér, ok búast sem ákafligast; en er þeir drógu seglit, þá²⁷ gekk í sundr staðit²⁸, fór [seglit ofan þverskipa²⁹, varð þeim [þóri þat³⁰ dvöl mikil³¹, áð þeir kvæmi upp³² öðru sinni seglinu; [voru þeir Gunnsteinn þá lángt komnir, er skriðr var at³³ skipi þóris³⁴;

toriis velandam curaverat, in terram egressus est, suorumque complures; accedebant ad navem Karlii, cujus socii jam res suas comparaverant; Thorer sublato clamore, ut ad navem exaudiri posset, jussit nauceros in terram egredi; fratres aliquot viris comitati in terram escenderunt; hic Thorer eundem sermonem atque antea orsus, eos in terram egredi et prædam acquisitam comportare ad divisionem jussit; fratres id necesse non esse, priusquam in pagos venissent, contendebant; Thorer reponit, non domi esse, prædam non prius quam domi dividi, et hoc modo rem incertæ hominum fidei permittere. Nonnulla verba hac de re commutarunt, diversa sentientes. Tum Thorer inde abiit, cum vero paululum processerat, recessit, comites jubens se eo loco exspectare. Karlium inclamans: volo tecum secreto colloqui, inquit. Karlius obviam ei processit; ut vero congressi sunt, Thorer eum hasta appetitiv, medi-umque corpus transfodit, ut telum penetraret. Tum Thorer: hic potes, Karli, unum Bjarkeyanum cog-noscere, atque putaram futurum, ut hastam, Phocæ ultricem ⁴, sentires. Karlius confestim exspiravit, Thorer vero cum suis ad navem regressus est. Gunnstein et socii, Karlium cecidisse conspicati, extemplo accur-erunt, corpus sustulerunt et ad navem suam deportarunt, et tentoriis ac pontibus detractis a terra sol-verunt; dein velum sustulerunt et cursum contenderunt; quo viso Thorer ac sui tentoria raptim abjece-runt et summa festinatione iter compararunt; ut vero tollebant velum, funis ruptus est, ut velum sub-lapsum per transversam navim jaceret; id quod Thorerianis longam objecit moram, antequam velum possent iterum ad mali apicem pertrahere. Hinc Gunnstein et socii longo jam spatio anteverterant, cum navis Thoreriana cursum corripuit; Thoreriani utrumque fecerunt, et velificarunt et simul remigarunt;

1) a [ om. D.

2) om. D.

3) a [ om. D.

4) skip Karla, naem Karlii, a [ D.

5) a [ om. D.

6) a [ om. D.

7) a [ om. D.

8) qvøða enga, dízerunt nullam, a [ D.

9) at skipta, partiendi, a [ D.

10) bygðum þeirra, in ipsorum territoriæ, a [ D.

11) om. D.

12) genginn, discesserat, a [ D.

13) bað förunauta sína, a [ D, id.

14) sína, se, D.

15) ok kvest viðu tala einmæli við, a [ D, eos, sensu.

16) iggnum hann, eun transfodit, add. D.

17) om. D.

17) munti, a [ D.

18) mæliti, add. D.

19) munta, a [ D.

20) om. D.

21) mundir þekkja,

22) a [ om. D.

23) a [ om. D.

24) lik hans ok, corpus ejus et, D.

25) ok sigidun, er þeir vora bönir.

26) þeir, et nárigarunt,

27) om. D.

28) ok, et, add. E, D.

29) ofan þverskipa, a [ D.

30) laung, longa,

31) om. D.

32) 1, add. V, id.

33) a, E, id.

34) a [ om. D.

a) Selahefðir, phœa ultrix, pro hæfði Selsbana, ultrix: phocicida: hæc enim ipsa hasta ábjorn phocicida, Thoreris canis ex fratre nepos, Karli monstrante, ab Asmundo Grankelis fitio trajectus fuerat, ride Gínsa saga helga c. 123, 132.

432

340

gerðu þeir þórir¹ bæði, sigldu ok rèru undir;
slikt sama gerðu þeir Gunnsteinn; fóru þá hvárir-
tveggju sem ákafligast² dað ok nótt; dró seint
saman með þeim [, þvíat þegar er eyjasundin tóku
til, þá varð mjúkara [at vikja Gunnsteins skipi ³;
en þó drógu þeir þórir eptir, svá at [þá er⁴ þeir
Gunnsteinn komu fur Lengjuvík, [þá snúa⁵ þeir
þar⁶ at landi, ok ljópu⁷ af skipinu, ok⁸ á land
upp; en litlu síðarr koma þeir þórir þar [, ok
laupa upp eptir þeim⁹, ok ellta þá. Kona ein gat
hólpit Gunnsteini, [ ok fólgit hann¹⁰, ok [er svá¹¹
sagt, at sú¹² væri fjölkunnig mjök; ok fóru þeir
þórir¹³ aprt [ til skips¹⁴; tóku fè þat allt, er á
var skipinu Gunnsteins, en [báru grjót í staðinn;
fluttu skipit út á fjörðinn, hjoggu á raufar ok
seyktu niðr¹⁵. Síðan fóru þeir þórir¹⁶ heim til
Bjarkeyjar. Þeir¹⁷ Gunnsteinn [fóru fyrst mjök

huldu höfði; fluttust á smábátum, fóru um nætr,
en lágu um daga; fóru svá, til þess er þeir komu
fram um Bjarkey, ok allt til þess er þeir komu
or sýslu þóris. Fór Gunnsteinn fyrst heim í Lángey,
ok dvaldi¹⁸ þar skamma hríð; fór hann þá þegar
suðr á leið; ¹⁹lètti [hann eigi²⁰ fyrr, en hann
kom [suðr í þrándheim, ok hitti þar Ólaf konúng,
ok segir²¹ honum tíðindi²², slík sem orðin voru
í Bjarmalandsferðinni. Konúngr lèt illa yfir þeirra
ferð, en²³ bauð Gunnsteini með sèr at vera, ok
segir²⁴ at hann skyldi²⁵ leiðrètta²⁶ mál Gunn-
steins, ²⁷er hann mætti viðkomast. Gunnsteinn þektist
[þat boð²⁸, ok dvaldist hann²⁹ með Ólaf konúngi.

149... Finnr sendi menn [í Bjarkey til 30 Þóris hunds [, lèt þar krefja leiðángri, sem annars staðar³¹; en er þóri komu [boð konúngs, þá 32 bjóst hann til ferðar, ok skipaði af húskörlum sínum skip þat,

idem ipsum Gunsteiniani fecerunt. Sic utrique cursu contentissimo et noctes et dies ferebantur, inter-
vallo inter utramque navem tardius contracto; nam quando freta insularia navigantes excipiebant, navis
Gunnsteiniana ad circumegendum erat facilior; verum tamen Thorer præcedentes sensim appropinquavit,\ита ut Gunnsteiniani, cum ad ostium sinus Lengiovikæ² venissent, navem eò ad litus flecterent, et re-
licta navi in terram excurrerent; Thoreriani paulo post eodem advenientes, in terram excurrerunt et eos
persecuti sunt; femina quædam Gunnsteinem servare et abdere potuit, quæ artis magicæ perquam perita
fuisse dicitur. Thorer ac sui ad navem reversi, res omnes, quæ in nave Gunnsteinis erant, abstulerunt;
harum loco navem lapidibus onerarunt, in sinum provexerunt, incisisque foraminibus demerserunt; quo
facto Thorer cum suis domum in Bjarkeyam se contulit. Gunnstein ac sui primo clam iter fecerunt,
exiguis seaphis vecti, noctu proficiscentes, interdiu quiescentes; sic ire perrexerunt, donec Bjarkeyam
præterrecti erant, et usque eo donec provincia Thoreris excesserant. Gunnstein primum domum in
Langeyam concessit, ubi brevi tempore commoratus, mox meridiem versus iter convertit, cursu non prius
intermisso, quam in Thrandheimum pervenit, ubi regem Olavum convenit, eique res, quæ in itinere
Bjarmico evenerant retulit; rex eventum itineris gravissime tulit, Gunnsteinem vero secum commorari
jussit, pollicitus, cum primum se obtulisset occasio, causam ejus in integrum restituturum; Gunnstein
oblatam conditionem gratus accepit, et apud regem Olavum commoratus est.

149... Finnus suos in Bjarkeyam misit ad Thorerem canem, ibique copias expeditionales, ut aliis
locis, imperandas curavit; quæ regia mandata cum ad Thorerem pervenissent, itinere se accinxit, na-

1) þa, tum, D.

2) skyndligast, celerrime, D.

3) Gunnsteins skipi at vikja, a [ E, id.; a priori [ om. D.

4) þegar, a [ E, id.

5) snérast, u [ D, id.

6) om, D.

7) lupu, D, id.; upp, add. E.

8) om, E.

9) eptir, u [ D.

10) a [ om, D.

11) var, a [ D.

12) hon, D.

13) þa, add. D.

14) ok, a [ D.

15) savktn skipinu, a [ D.

16) om, D.

17) en, D.

18) dvaldat, E, id.

20) eigi sinni ferð, a [ D, id.

21) a

22) tbindin, E.

23) ok, E.

24) þat, id.

25) þetta, hoc, a [ D.

26) þa, D; þa, add. E.

27) þa, D; þa, add. E.

28) skalli, E, prœs.

29) hæns, ejus, add. D.

30) skalli, E, prœs.

31) a [ om. D.

32) þessi ord, hie nuntius, a [ D.

33) þessi ord, hie nuntius, a [ D.

34) om, D.

30) til fjarkeyjar a fund, u [ D, id.

31) a [ om. D.

a) Lengjuvík s'appelle maintenant Lenvik qui est situé dans le Malangen.

["EXTRAIT DE LA HEIMSKRÍNGLA DE SNORRE STURLASON.", "341", "er hann hafði haft áðr um sumarit til Bjarmalands; bjó þat¹ með sínum eins kostnaði. Finnr stefndi saman [Háleygjum í Vágum, öllum² þeim er norðr³ voru þaðan; [kom þar⁴ saman um várt⁵ lið mikit, ok biðu allir, til⁶ þess er Finnr kom nórðan; [ var þar þá ok kominn⁷ þórir hundr. En er Finnr kom, þá⁸ lét hann þegar⁹ blása til húspíngs [ leiðángrsliði Óllu, en á þingi því sýndu menn vápn sín; svá var þá ok rannsakat útboðit í hverri skipreiðu. En er þat var greitt, þá mælti Finnr¹⁰: þik vil¹¹ ek at þessu kveðja¹², þórir hundr! hver boð villtu bjóða Ólafi konúngi fur aftöku Karla hirðmanns hans, eðr fur rán þat, er þá tókt fæ konungs norðr í Lengjuvík? [nú hefi ek umboð konungs til þessa máls, en ek vil nú vita svör þín¹³.", "þórir litaðist um, ok sá¹⁴ til hvárrartveggju handar [sér standa marga menn¹⁵ alvápnaða¹⁶, kendi þar Gunnstein ok [fjölda annarra frænda¹⁷ Karla. Þá mælti þórir: skjót eru boð mín, Finnr, at ek vil¹⁸ mál [ allt festa í¹⁹ [konungs dóm, þat er honum þikkir at við mik; Finnr svarar²⁰: hitt er nú vænst, at [þèr sè minni virðíngar af unt, þvíat²¹ nú mun verða at festa²² minn dóm á²³, ef sættast skal. þórir [segir²⁴: þá ætla ek²⁵ enn allvel komit [, ok skal²⁶ þat ekki undan²⁷ draga. [Gekk þá þórir fram til festu, ok skildi Finnr þat mál fur allt²⁸. Síðan segir Finnr upp sættina, at þórir skyldi gjalda konúngi x merkr gulls, en Gunnsteini ok þeim frændum aðrar x merkr, en fur rán ok féskaða enar þriðju x merkr, en²⁹ gjalda upp", "vemque, quam superiore æstate in Bjarmiam duxerat, domesticis suis instruxit et suo solius sumtu paravit. Finnus omnes Halogos, qui inde versus septemtronem habitabant, in Vogis a convenire jussit; huc eo vere magnus copiarum numerus convenit, quæ universæ Finni a borea adventum exspectabant; tum quoque eodem venerat Thorer canis; postquam advenerat Finnus, universas copias expeditionales ad comitia domestica tuba convocari jussit. Iis comitiis singuli arma sua monstrarunt; tum quoque numerus evocatorum e quavis tribu maritima recensitus; quibus peractis, Finnus locutus est: hac de re te, Thorer canis, compello; quam satisfactionem regi Olavo offerre vis pro cæde Karlii, aulici ejus, aut pro rapina illa, qua bona regia abstulisti ad boream in Lengiovika? Cujus negotii procuratio cum mihi sit a rege demandata, tua nunc responsa scire velim. Thorer oculos circumferens, videt ab utroque adstantes multos viros, plena armatura instructos, in quibus cognovit Gunnsteinem et plurimos alios Karlii consanguineos. Hic Thorer: nihil, Finne, cunctatus spondeo, me regis arbitrio rem totam, de qua mihi succenseat, permissurum; Finnus respondet: at maxime consentaneum est, tibi minorem hac in re honorem tribu; nam, si confiet reconciliatio, in meum arbitrium spondendum tibi est; Thorer inquit: hoc quoque pacto mecum satis bene agi existimo, quare hoc facere non recuso. Tum Thorer progressus fidem suam interposuit, singula sponzionis verba Finno præeunte. Deinde Finnus pactionis conditiones renunciavit, ex quibus Thorer auri decem selibras regi penderet, alteras decem selibras Gunnsteini et cognatis, tertias vero decem selibras pro rapina et bonorum jactura; hæc vero pecunia", "1) om. D.\n2) Háleyzingom, *Halogiæ incolas*, a [D.\n3) norðan, D, id.\n4) komu þetr, *venerunt*, a [D.\n5) með, cum, add. D", "6) om. D.\n7) þar var ok, íbi quoque aðerat, a [D.\n8) om. D.\n9) om. D.\n10) ok er lið kom saman, tók F. til mál, *cumque copiæ convenerant*, Finnus sermonem orsus, a [D.\n11) kveð, *compello*, D.\n12) om. D.\n13) a [om. D.", "14) marga menn sianda, *multos homines stare, add. D.*\n15) a [om. D.\n16) ok, et, add. D.\n17) marga frændr, *multos cognatos*, a [D.\n18) festa allt mitt, *committere totam meam, add. D.*", "20) konungs vald, potestati regiæ, a [D.\n21) om. E.\n22) þá munir a, a [D.\n23) leggja verða, D.\n24) om. E.\n25) mælti, ek ætla þá, a [D, id.", "26) minu máli, skal ok, meam rem, et, a [D.\n27) af, D, id.\n28) a [om. D.\n29) ok, et, D.", "29) ok, et, D.\n30) mælti, ek ætla þá, a [D, id.\n31) ok, et, D.\n32) mælti, ek ætla þá, a [D, id.\n33) ok, et, D.\n34) ok, et, D.\n35) ok, et, D.\n36) ok, et, D.\n37) ok, et, D.\n38) ok, et, D.\n39) ok, et, D.\n40) ok, et, D.\n41) ok, et, D.\n42) ok, et, D.\n43) ok, et, D.\n44) ok, et, D.\n45) ok, et, D.\n46) ok, et, D.\n47) ok, et, D.\n48) ok, et, D.\n49) ok, et, D.\n50) ok, et, D.\n51) ok, et, D.\n52) ok, et, D.\n53) ok, et, D.\n54) ok, et, D.\n55) ok, et, D.\n56) ok, et, D.\n57) ok, et, D.\n58) ok, et, D.\n59) ok, et, D.\n60) ok, et, D.\n61) ok, et, D.\n62) ok, et, D.\n63) ok, et, D.\n64) ok, et, D.\n65) ok, et, D.\n66) ok, et, D.\n67) ok, et, D.\n68) ok, et, D.\n69) ok, et, D.\n70) ok, et, D.\n71) ok, et, D.\n72) ok, et, D.\n73) ok, et, D.\n74) ok, et, D.\n75) ok, et, D.\n76) ok, et, D.\n77) ok, et, D.\n78) ok, et, D.\n79) ok, et, D.\n80) ok, et, D.\n81) ok, et, D.\n82) ok, et, D.\n83) ok, et, D.\n84) ok, et, D.\n85) ok, et, D.\n86) ok, et, D.\n87) ok, et, D.\n88) ok, et, D.\n89) ok, et, D.\n90) ok, et, D.\n91) ok, et, D.\n92) ok, et, D.\n93) ok, et, D.\n94) ok, et, D.\n95) ok, et, D.\n96) ok, et, D.\n97) ok, et, D.\n98) ok, et, D.\n99) ok, et, D.\n100) ok, et, D.\n101) ok, et, D.\n102) ok, et, D.\n103) ok, et, D.\n104) ok, et, D.\n105) ok, et, D.\n106) ok, et, D.\n107) ok, et, D.\n108) ok, et, D.\n109) ok, et, D.\n110) ok, et, D.\n111) ok, et, D.\n112) ok, et, D.\n113) ok, et, D.\n114) ok, et, D.\n115) ok, et, D.\n116) ok, et, D.\n117) ok, et, D.\n118) ok, et, D.\n119) ok, et, D.\n120) ok, et, D.\n121) ok, et, D.\n122) ok, et, D.\n123) ok, et, D.\n124) ok, et, D.\n125) ok, et, D.\n126) ok, et, D.\n127) ok, et, D.\n128) ok, et, D.\n129) ok, et, D.\n130) ok, et, D.\n131) ok, et, D.\n132) ok, et, D.\n133) ok, et, D.\n134) ok, et, D.\n135) ok, et, D.\n136) ok, et, D.\n137) ok, et, D.\n138) ok, et, D.\n139) ok, et, D.\n140) ok, et, D.\n141) ok, et, D.\n142) ok, et, D.\n143) ok, et, D.\n144) ok, et, D.\n145) ok, et, D.\n146) ok, et, D.\n147) ok, et, D.\n148) ok, et, D.\n149) ok, et, D.\n150) ok, et, D.\n151) ok, et, D.\n152) ok, et, D.\n153) ok, et, D.\n154) ok, et, D.\n155) ok, et, D.\n156) ok, et, D.\n157) ok, et, D.\n158) ok, et, D.\n159) ok, et, D.\n160) ok, et, D.\n161) ok, et, D.\n162) ok, et, D.\n163) ok, et, D.\n164) ok, et, D.\n165) ok, et, D.\n166) ok, et, D.\n167) ok, et, D.\n168) ok, et, D.\n169) ok, et, D.\n170) ok, et, D.\n171) ok, et, D.\n172) ok, et, D.\n173) ok, et, D.\n174) ok, et, D.\n175) ok, et, D.\n176) ok, et, D.\n177) ok, et, D.\n178) ok, et, D.\n179) ok, et, D.\n180) ok, et, D.\n181) ok, et, D.\n182) ok, et, D.\n183) ok, et, D.\n184) ok, et, D.\n185) ok, et, D.\n186) ok, et, D.\n187) ok, et, D.\n188) ok, et, D.\n189) ok, et, D.\n190) ok, et, D.\n191) ok, et, D.\n192) ok, et, D.\n193) ok, et, D.\n194) ok, et, D.\n195) ok, et, D.\n196) ok, et, D.\n197) ok, et, D.\n198) ok, et, D.\n199) ok, et, D.\n200) ok, et, D.\n201) ok, et, D.\n202) ok, et, D.\n203) ok, et, D.\n204) ok, et, D.\n205) ok, et, D.\n206) ok, et, D.\n207) ok, et, D.\n208) ok, et, D.\n209) ok, et, D.\n210) ok, et, D.\n211) ok, et, D.\n212) ok, et, D.\n213) ok, et, D.\n214) ok, et, D.\n215) ok, et, D.\n216) ok, et, D.\n217) ok, et, D.\n218) ok, et, D.\n219) ok, et, D.\n220) ok, et, D.\n221) ok, et, D.\n222) ok, et, D.\n223) ok, et, D.\n224) ok, et, D.\n225) ok, et, D.\n226) ok, et, D.\n227) ok, et, D.\n228) ok, et, D.\n229) ok, et, D.\n230) ok, et, D.\n231) ok, et, D.\n232) ok, et, D.\n233) ok, et, D.\n234) ok, et, D.\n235) ok, et, D.\n236) ok, et, D.\n237) ok, et, D.\n238) ok, et, D.\n239) ok, et, D.\n240) ok, et, D.\n241) ok, et, D.\n242) ok, et, D.\n243) ok, et, D.\n244) ok, et, D.\n245) ok, et, D.\n246) ok, et, D.\n247) ok, et, D.\n248) ok, et, D.\n249) ok, et, D.\n250) ok, et, D.\n251) ok, et, D.\n252) ok, et, D.\n253) ok, et, D.\n254) ok, et, D.\n255) ok, et, D.\n256) ok, et, D.\n257) ok, et, D.\n258) ok, et, D.\n259) ok, et, D.\n260) ok, et, D.\n261) ok, et, D.\n262) ok, et, D.\n263) ok, et, D.\n264) ok, et, D.\n265) ok, et, D.\n266) ok, et, D.\n267) ok, et, D.\n268) ok, et, D.\n269) ok, et, D.\n270) ok, et, D.\n271) ok, et, D.\n272) ok, et, D.\n273) ok, et, D.\n274) ok, et, D.\n275) ok, et, D.\n276) ok, et, D.\n277) ok, et, D.\n278) ok, et, D.\n279) ok, et, D.\n280) ok, et, D.\n281) ok, et, D.\n282) ok, et, D.\n283) ok, et, D.\n284) ok, et, D.\n285) ok, et, D.\n286) ok, et, D.\n287) ok, et, D.\n288) ok, et, D.\n289) ok, et, D.\n290) ok, et, D.\n291) ok, et, D.\n292) ok, et, D.\n293) ok, et, D.\n294) ok, et, D.\n295) ok, et, D.\n296) ok, et, D.\n297) ok, et, D.\n298) ok, et, D.\n299) ok, et, D.\n300) ok, et, D.\n301) ok, et, D.\n302) ok, et, D.\n303) ok, et, D.\n304) ok, et, D.\n305) ok, et, D.\n306) ok, et, D.\n307) ok, et, D.\n308) ok, et, D.\n309) ok, et, D.\n310) ok, et, D.\n311) ok, et, D.\n312) ok, et, D.\n313) ok, et, D.\n314) ok, et, D.\n315) ok, et, D.\n316) ok, et, D.\n317) ok, et, D.\n318) ok, et, D.\n319) ok, et, D.\n320) ok, et, D.\n321) ok, et, D.\n322) ok, et, D.\n323) ok, et, D.\n324) ok, et, D.\n325) ok, et, D.\n326) ok, et, D.\n327) ok, et, D.\n328) ok, et, D.\n329) ok, et, D.\n330) ok, et, D.\n331) ok, et, D.\n332) ok, et, D.\n333) ok, et, D.\n334) ok, et, D.\n335) ok, et, D.\n336) ok, et, D.\n337) ok, et, D.\n338) ok, et, D.\n339) ok, et, D.\n340) ok, et, D.\n341) ok, et, D.\n342) ok, et, D.\n343) ok, et, D.\n344) ok, et, D.\n345) ok, et, D.\n346) ok, et, D.\n347) ok, et, D.\n348) ok, et, D.\n349) ok, et, D.\n350) ok, et, D.\n351) ok, et, D.\n352) ok, et, D.\n353) ok, et, D.\n354) ok, et, D.\n355) ok, et, D.\n356) ok, et, D.\n357) ok, et, D.\n358) ok, et, D.\n359) ok, et, D.\n360) ok, et, D.\n361) ok, et, D.\n362) ok, et, D.\n363) ok, et, D.\n364) ok, et, D.\n365) ok, et, D.\n366) ok, et, D.\n367) ok, et, D.\n368) ok, et, D.\n369) ok, et, D.\n370) ok, et, D.\n371) ok, et, D.\n372) ok, et, D.\n373) ok, et, D.\n374) ok, et, D.\n375) ok, et, D.\n376) ok, et, D.\n377) ok, et, D.\n378) ok, et, D.\n379) ok, et, D.\n380) ok, et, D.\n381) ok, et, D.\n382) ok, et, D.\n383) ok, et, D.\n384) ok, et, D.\n385) ok, et, D.\n386) ok, et, D.\n387) ok, et, D.\n388) ok, et, D.\n389) ok, et, D.\n390) ok, et, D.\n391) ok, et, D.\n392) ok, et, D.\n393) ok, et, D.\n394) ok, et, D.\n395) ok, et, D.\n396) ok, et,

342

nú¹ þegar, [segir hann. Þórir segir: þetta er
mikit fægjald. Hinn er annarr kostr, at lokit sè
sætt allri, segir Finnr; Þórir segir, at Finnr mundi
ljá honum þeirra fresta, at hann leitaði lána af
sveitúngum sínum²; Finnr bað [hann gjalda þar í
stað, ok þó umfram, at Þórir skyldi³ framselja
menit þat [et mikla⁴, er hann tók af Karla dauðum.
Þórir kvaðst ekki⁵ men [hafa tekit⁶. Þá gekk
fram Gunnsteinn, ok sagði at Karli [hafði men á
hálsi⁷, þá er þeir⁸ skildust; en þá var í brott, er
[vér tókum⁹ lík hans. [Þórir segir, at hann hefði
ekki huga leitt um men þat; en þótt vér hefðim
nokkut men, þá mun þat heima liggja í Bjarkey¹⁰;
þá setti Finnur spjótsoddinn fur brjóst þóri, ok segir
at¹¹ hann [skyldi þá¹² fram selja menit; Þórir tók
þá¹³ menit af hálsi sér, ok seldi Finni. Síðan
[snærí Þórir í brot, ok¹⁴ gekk¹⁵ út [á skip sitt;
¹⁶Finnr gekk¹⁷ eptir honum [út á skipit, ok¹⁸

mart manna [með honum. Gekk Finnr eptir skipinu,
ok¹⁹ tóku þeir upp rúmin²⁰; en við siglu²¹ sá
þeir undir þiljum niðri tunnur ij miklar [, svá at
þeim þótti mikil furða at²². Finnur spurði, hvat í
[tunnum þeim var²³. Þórir [segir, at þar lá í
drykkr hans. Finnr mælti: hví gefr þú oss eigi
at drekka, fèlagsmaðr, svá mikinn drykk sem þèr
hafit? Þórir mælti við mann sinn, at renna skyldi
or tunnunni í bolla. Síðan var þeim Finni gefit²⁴
at drekka [, ok var þat hinn bezti drykkr²⁵. Þá
bað Finnur þóri reiða fèit; [Þórir gekk eptir skipinu
fram ok aptr, ok talaði við menn ýmsa. Finnr
kallaði, bað hann bera fram fèit²⁶. Þórir bað
hann gánga upp á land, ok kvaðst þar mundu
greiða. Þá gekk Finnur á land upp ok hans menn
[; þá kom þar Þórir, og greiddi silfr²⁷; var þar²⁸
reitt or einum sjóð x merkr vegnar; þá lèt hann²⁹
fram knýtiskauta marga; var í sumum mörk vegin³⁰,

nunc statim solvenda est, inquit. Thorer ad hæc: hæc ingens pecuniæ multa est; ea proponitur altera
conditio, inquit Finnus, ut nulla reconciliatio conflat; rogante Thorere, ut tempus sibi Finnus concederet,
dum pecunias a contribulibus suis mutuas sumeret, Finnus eum statim pendere jussit; et præterea
postulavit, ut Thorer ingens illud monile, quo mortuum Karlium spoliasset, redderet; negante Thorere
se ullum monile abstulisse, Gunnstein prodiens testatus est, Karlium a se digredientem monile collo
gestasse: cum vero corpus ejus sustulimus, ablatum erat. Thorer se monile istud haud notasse simu-
lavit: verum si forte habuerimus monile nescio quod, id, puto, domi jacebit in Bjarkeya. Tum Finnus
hastæ cuspide pectori Thoreris admota, illum extemplo tradire monile jussit: tum vero Thorer monile
collo suo detractum Finno tradidit; dein Thorer digressus, navem suam conscendit; Finnus abeuntem
in navem subsecutus est, multis comitatus; Finnus secundum navem progressus est, suis loca vacua
interscalmiorum occupantibus; juxta malum vero infra sub foris viderunt duo ingentia dolia, adeo ut
illis magnopere mirandum videretur. Finnus quæsivit, quid illis doliis inesset; respondente Thorere, ibi
potulenta sua esse condita, Finnus cur nobis potum non das, sodalis, cum tantam habeatis potulentorum
copiam? Thorer suorum alicui præcepit, ut e dolio aliquantum in pateram effunderetur; dein Finno ac
suis potus datus, et quidem præstantissimus. Posthæc Finnus Thorerem jussit pecuniam pendere; Thorer
ultro citroque per navem ivit, jam hunc, jam alium colloquens; Finnus exclamans eum pecuniam pro-
ferre jussit; Thorer eum in terram egredi jussit, ibi enim se soluturum; tum Finnus ac sui in terram
escenderunt. Huc adveniens Thorer argentum solvebat: ibi expensæ ex una crumena decem selibræ

1) om. D.
2) ok þat með, at, et hæc insuper, quod, u [D.
3) framselja, kvað ekki tekit hafa, traditurum, negans se abstulisse, a [D.
toku, sustulertunt, a [D.
4) a [om. D.
5) þegar, a [D.
6) Th. in navem, add. D.
7) ok, et, a [D.
8) þegar, mox, D.
add. D.
9) sic E. D; sigla, a.
10) a [om. D.
11) bað, jussit, a [D.
12) með, eum, a [D.
13) a [om. D.
14) a [om. D.
15) Þórir a skip,
16) ok, et, a [D.
17) þegar, mox, D.
18) með, eum, a [D.
19) a [om. D.
20) a skipinu, navis,
21) sic E. D; sigla, a.
22) a [om. D.
23) tunnonum vestr, u [D. id,
24) kvað þat drykk vera, ok gefi Finnur, dixit potum esse,
et Finno dedit, a [D.
25) þar af, inde, a [D.
26) a [om. D.
27) með honum, cum eo, a [D.
28) þa, tum, D.
29) Þórir bera,
30) en, sed, D.

5) mandu, add. D.
6) a [om. D.
7) hefði menit, monile gestasse, a [D.
8) Karle, add. D.
9) þeir
10) a [om. D.
11) bað, jussit, a [D.
12) með, eum, a [D.
13) a [om. D.
14) a [om. D.
15) Þórir a skip,
16) með, eum, a [D.
17) þegar, mox, D.
18) með, eum, a [D.
19) a [om. D.
20) a skipinu, navis,
21) sic E. D; sigla, a.
22) a [om. D.
23) tunnonum vestr, u [D. id,
24) kvað þat drykk vera, ok gefi Finnur, dixit potum esse,
et Finno dedit, a [D.
25) þar af, inde, a [D.
26) a [om. D.
27) með honum, cum eo, a [D.
28) þa, tum, D.
29) Þórir bera,

343

sumum hálf, [eð aurar nokkurir; þá mælti¹ þórir²:
þetta er tánínf³, er [ýmsir menn⁴ hafa lèð mèr;
[þvít uppi⁵ ætla ek⁶ skotsilfr [mjök, þat er ek á⁷.
Sìðan gekk þórir á skip út; en er hann kom aptr,
reiddi hann sílf⁸ smám ok smám; þá leið á dag-
inn; en þegar er þinginu⁹ sleit, þá¹⁰ gengu menn
til skipa sinna, ok [bjoggust til brotlogu; tóku þá
menn at sigla, þegar er¹¹ búnir voru [; kom þá
svá at flestir menn höfðu siglt¹². Sá Finnr þá, at
þynntist liðit¹³ um hann; kölluðu menn þá¹⁴ á
hanu, ok báðu hann verða búinn; var þá enn eigi
greiddr einn þriðjúŋr fjárins. þá mælti Finnr:
seint gengr þó¹⁵ þóri greizlan; [sè ek, at þèr

þikkir mikit fur at greiða fèit¹⁶; skal nú ok kyrt
láta vera¹⁷ fyrst; skaltu nú gjalda konúngi þat,
er eptir er. Stóð þá Finnr upp¹⁸; þórir segir:
vel þikki mèr þat, Finnr, at við skilim; en vilja
skal ek til hafa at gjalda þessa skyld svá, at¹⁹
konúngi þikki eigi vargoldit, ok báðum ykkr. Þá
gekk Finnr til skips sínº, ok sigldi fram eptir liði
sínu²¹. Þórir [verðr seint²² búinn [or hófniinni²³;
en er segl þeirra kom upp, þá²⁴ hèldu þeir út
[um Vestfjörð, ok síðan á haf út²⁵, ok svá suðr
með landi [, at sær var í miðjum liðum, eðr stundum
vatnaði land; lèt svá gánga suðr, allt þar til er
hann sigldi í Englandshaf, ok²⁶ kom fram á Eng-

ponderatæ*: tum protulit multas lacinias nodatas, quarum aliis inerat selibra ponderata, aliis dimidium
selibræ, aut aliquot unciæ; tum Thorer: hæc mutuo sumta pecunia est, mihi a diversis commodata;
quod enim mihi est viaticum, penitus fere consumtum esse opinor; dein Thorer in navem egressus est;
ut vero rediit, argentum sensim sensimque expendit; interea processit dies; finitis autem comitiis, ad suas
quisque naves reversi, ad abeundum sese pararunt; tum, ut primum parati erant, vela ventis dedere;
unde factum, ut périeque in altum solvissent; tum Finnus animadvertit, multitudinem clora se rarescere;
suique tum eum inclamantes, ut se itineri accingeret, monuerunt; necdum tertia pars pecunia est sol-
luta. Tum Finnus: sanequam tarde Thoreri procedit pensio; video te pecuniam invito animo solvere;
quare nunc rem inpræsentiarum missam faciam; quod autem reliquium est, regi persolvito. His dictis
Finnus surrexit; cui Thorer: bene mihi res se habere vetetur, Finne, quod digredimur; ego vero hoc
debitum ita persolvere conabor, ut vestrum utrique, et tibi et regi, haud nequiter persolutum esse vide-
atur; Finnus ad navem suam se recepit, et classem prænavigantem velis insequi coepit. Thorer tarde
paratus est, ut eo portu solveret. Ut vero velum eorum sublatum erat, extrorsum per Vestfjördum b,
indeque in altum, atque meridiem versus secundum continentem ita cursum direxerunt, ut interdum
media montium latera, interdum tota terra aquis tecta esset. Hunc cursum meridiem versus tenuit, usque

1) en sumum minna, in nonnullis vero minus, a [ D.

2) mælti, dixit, add. D.

3) lauzſte, D, id.

4) vint minn, amici nunc, a [ D.

5) a [ om. D. 6) mjök upi, fere consumtum esse, add. D.

7) mitt, mean, a [ D.

8) fe, pecuniam, D.

9) þungit, D, id. 10) om. D.

11) siglðu hvarir sem, náriarunt quicunque, a [ D.

12) a [ om. D. 13) tilb, D, id.

14) þa, add. D.

15) nò, jam, D. 16) a [ om. D.

17) om. D. 18) ok snóri brott, et discesst, add. D.

19) háðum yckr, eðis ambobus, add. h. t. D.

20) om. D. 21) lípino, a [ D. 22) var

sein-, a [ D, id. 23) a [ om. D.

24) om. D. 25) til haf, in altum, a [ D.

26) hann lètti ekki fyrir, en hann, non destitit prius quam, a [ D.

a) 10 marcs en or. Pendant le dernier temps du
moyen âge il y eut en Norvège entre l'argent et l'or le ràp-
port d'un à huit, de sorte que 3 fois dix marcs en or fai-
saient une somme assez considérable. Cependant il se peut
qu'à la période si éloignée d'Olafr le saint l'argent ait été un
peu plus rare, et que le rapport à l'or en fût par cette
raison un peu moindre, comme d'un à 6, mais il est pro-
bable qu'alors l'argent ait aussi été plus cher, de sorte qu'en
déterminant la grandeur de l'amende nous pourrons bien
prendre pour base le premier rapport mentionné, selon le-

quel 30 marcs d'or répondent à la valeur de 240 marcs
d'argent ou à 1920 espèces en argent; si ensuite nous multi-
plions cette somme par 5, qui est le multiplicateur le plus
petit qu'on puisse employer pour indiquer la valeur élevée
de l'argent avant la redécouverte de l'Amérique, nous ob-
tiendrons une somme équivalente à 9600 espèces en argent
ou à peu près à 10000 espèces.

b) *Vestfjördr.* Ce nom est celui du grand et large
golfe qui sépare les îles de Lofoten du continent.

344

landi; fór síðan á fund Knúts konúngs, ok tók
hann vel við honum. kom þá þat upp, at þórir¹
hafði [þá² þar³ of lausaſjár [, hafði þar þat fè
allt, er þeir höfðu tekit á Bjarmalandi hvárirtveggju
ok Karli; en⁴ í tunnum þeim enum miklum, þá
var þar botn skamt frá hinum botni, ok var þar
í millum drykkr, en tunnan sjálf hvártveggi var
full af grám skinnum ok bjór ok safala. Var
þórir þá⁵ með Knúti konúngi. Finnr Árnason fór
með liði því til [Ólafs konúngs, segir⁶ honum allt
frá ferð sinni [, ok svá þat at hann kvaðst hyggja,
at þórir væri or landi farinn, ok vestr til Eng-
lands á fund Knúts ens ríka: ok ætla ek hanu
munu vera oss allóþarfan. Konúngr segir: trúi
ek því, at þórir mun vera oss óvinr, ok þikki mér
hann ávalt betri firr mèr en nær⁷.

[SPÁSÖGN ÓLAFS KÖNUNGS⁸.

190. Síðan er Ólafr konúngr hafði verit um⁹

nótt á Lesjum, þá fór hann með liði sínu dag eptir
dag, fyrst til Guðbrandsdala, en þaðan út á Heið-
mörk. [Sýndist þá, hverir vinir hans voru, þvíat
þeir fylgðu þá honum, en hinir skildust þá við
hann, er með minna trúleik höfðu þjónat honum,
en sumir snèrust til óvináttu ok fulls fjandskapar,
svá sem bert varð. Kendi þess mjök á um marga
Upplendínga, at illa hafði líkat aftaka þóris, svá
sem fyrir var getið¹⁰. Ólafr konúngr gaf¹¹ heim-
leyfi mörgum mönnum sínum, þeim er [bú áttu
ok börn fur at hyggja¹²; því at þeim mönnum
þótti ósýnt, hvern friðr gefinn væri varnaði þeirra
[manna, er af landi brot fœri með konúngi¹³. Görði
konúngr þá bert fur vinum sínum, at sú var ætlan¹⁴
hans, at fara þá¹⁵ or landi [í brot¹⁶, furst austr
í Svíaveldi, ok gera þá¹⁷ ráð sitt [, hvert hann
ætlar eðr snèri þaðan af¹⁸; en bað svá vini sína
tilætla, at hann mundi enn [ætla til landsins at

eo donec mare Anglicum ingressus, in Angliam pervenit; dein ad regem Knutum se contulit, a quo
benigne exceptus est; tum vulgo compertum est, Thorerem tum eò attulisse ingentem pecuniaem vim,
apportarat enim omnem illam pecuniam, quam uterque, ipse ac Karlius, in Bjarmia ceperant. Sed in-
gentia illa dolia intra fundum extremum habebant alium fundum, quorum intervallum potu erat reple-
tum; ipsum vero dolium utrumque canis pellibus et fibrinis et zibelinis refertum erat; deinceps Thorer
apud regem Knutum commoratus est. Finnus Arnii filius copias illas ad regem Olavum duxit, cui
omnia de itinere suo retulit, item putare se, Thorerem patria relicta occidentem versus in Angliam ad
Knutum potentem concessisse: quem nobis permagno incommodo futurum arbitror; rex ad hæc: credo,
Thorerem nobis fore inimicum, unde eum semper remotum a me, potius quam propinquum optarim.

VATICINUM REGIS OLAVI.

190. Postquam rex Olavus noctem in Lesis transegerat, diem ex die cum copiis profectus est,
primo in Gudbrandsdalos, indeque in Heidmarkiam. Tunc apparuit, quinam ejus amici essent, hi enim
eum tum comitabantur; illi vero tum ab eo discesserunt, qui minori cum fide ei servierant; quidam
vero ad inimicitias et plenam hostilitatem versi sunt, uti postea innotuit. In prìmis in multis Oplandìæ
incolis manifeste cognitum est, cædem Thoreris, cujus ante facta mentio est, illis male displicuisse.
Rex Olavus multis suorum, quibus cura rei domesticæ et liberorum incumbebat, domum redeundi ve-
niam concessit; his enim incertum est visum, quæ securitas concederetur eorum fortunis, qui regem
secuti patria excessissent. Hic rex amicis suis palam fecit, sibi esse propositum tunc e regno excedere,
primo quidem orientem versus in Svoniam, tum porro, quo cogitaret aut inde se verteret, delibera-
turum; spem fecit amicis, si sibi longiorem vitam deus concederet, fore ut postea patriam reviseret

1) hann, D.

2) om. E.

3) a [ om. D.

4) a [ om. D.

5) om. D.

6) fundar við ólaf konáng, ok s., a [ D, id.

7) a [ om. D.

8) a | om. E; Fra ólaf konúnd, de reg Olavu, a [ D.

9) om. D.
10) cædes Thoreris Oleeris fluti in cap. 17.5 refertur; a [ om. D.

11) þa.

tum, add. D.

12) eptir áttu börn ok konur, líberos et uzores reliquerant, a [ D.

13) er þeir kvemi ekki til, si spsat non advirent, a [ D.

14) radagerð, D, id.

15) om. D.

16) a [ om. D.

17) om. D.

18) síðan, deinde, a [ D.

345

leita ok aptr til ríkis síns¹, ef guð lèði honum
lánglífis; sagði at þat var hugboð hans, at allt
fólk í Noregi mundi enn verða þjónustubundit
við hann: en ek munda ætla, segir hann, at Hákon
jarl mundi litla stund hafa vald yfir Noregi; ok
mun mörgum mönnum þat eigi þikkja undarligt,
því at Hákon jarl hefir fyrir skort við mik ham-
ingju; en hinu munu fáir menn² trúa, þótt ek
segja þat er mèr boðar fur³, er kömr til Knúts
hins ríka⁴, at hann muni⁵ á fárra vetra fresti [vera
dauðr⁶, ok⁷ farit allt ríki hans, ok mun engi verða
uppreist hans kynslóðar, ef svá ferr, sem mín orð
horfa til. En er konúngr hætti⁸ ræðu sinni, þá
bjoggu menn ferð sína; snèri konúngr þá⁹ með
þat lið, er honum fylgði, austr til Eiðaskógs; þar

var þá með honum Ástriðr drottníng, Úlfhildr dóttir
þeirra, Magnús son Ólafs konúngs, Rögnvaldr
Brúsason, þeir Árnasynir [þorbergr, Finnr¹⁰, Árni,
ok enn fleiri lendir menn; hafði hann gott mann-
val. Björn stallari fèkk heimleyfi [; fór hann aptr,
ok heim til bús síns¹¹; ok margir aðrir vinir kon-
úngs fóru aptr til búa sinna í leyfi hans¹²; bað
[konúngr þess¹³, at þeir skyldu hann vita láta, ef
þau tiðindi gerðist í landinu, er honum bæri nauðsyn
til at vita; [snýr konúngr þá leið sína.

FERD ÓLAFS KONÚNGS Í HÖLMGARD¹⁴.

191. þat er at segja frá ferð Ólafs konúngs,
at hann fór [furst or Noregi austr¹⁵ um Eiðaskóg
til Vermalands, [ok þá út í Vatsbú, ok þaðan yfir
skóg þann, sem leið liggr¹⁶, ok kom fram á Næ-

regnumque repeteret; animo se præsagire, totum Norvegiæ populum denuo suo obsequio obstructum
fore; Hakonem vero dynastam, inquit, brevi tempore Norvegiæ imperio usurum auguror, quod quidem
multis haud mirum videbitur, nam in negotiis, quæ mecum habuit Hakon dynasta, fortuna eum desti-
tuit; illud autem paucis credibile videbitur, cum quid de fatis Knuti regis præsagiat animus aperuero,
eum paucas post hiemes morte decessurum, totum ejus imperium dilapsurum, neque ejus prosapiam ad
opes emersuram, si modo, quo mea spectant verba, res ceciderit; ubi vero rex finem dicendi fecerat,
comites iter comparabant; tumque rex cum his, qui eum comitabantur, orientem versus ad silvam Ei-
densem iter vertit. Hi tum eum comitati sunt: regina Astrída, filia eorum Ulvhilda, Magnus Olavi regis
filius, Rögnvaldus Brusii filius, Thorbergus, Finnus, Arnius Arnii filii, pluresque alii præfecti; comitatus
ejus ex delectis viris constabat. Björn aulæ magister, impetrata domum redeundi venia, ad res suas
rediit; et multi alii amici regis, eo permittente, ad res suas redierunt; quos rogavit rex, si res memo-
rabiles in regno accidissent, quas scire sua interesset, de his ut se facerent certiorem; post hæc rex
iter suum ingressus est.

ITER REGIS OLAVI HOLMGARDUM.

191. De itinere regis Olavi hoc dicere est, quod e Norvegia primum orientem versus per silvam Eidensem a in Vermiam profectus est, inde in Vatzbuum, inde silvam, qua iter est, permensus, in Næ-

1) aprt teita, *reeriti* a [D.

2) om. D.

3) í skap þat, D, cod. sensu

4) rikja, D, td.

5) mani, E: mun dauðr, moriturum, D.

6) a [om. D.

7) sic E, D.

8) sic E, D.

9) om. D.

10) Finnr, Porb. ok, a [D.

11) a [om. D.

12) konungs, regis, D.

13) hann, itle, a [D.

14) a [om. E; Ólaftr konúngr kom til Sigtrygg, rex: *Olavus ad Sigtryggum venit*, a [D.

15) a [om. D.

16) a [om. D.

a) *Eiðaskógr*, appelé aujourd'hui Eidskogen, est le
nom de la paroisse le plus a l'est de Solöer ou est située
la maison limitrophe connue sous le nom de Magnor (voir
l'édition faite par E. C. Werlauff du traité sur les frontières
de la Norvége et de la Suède dans les Annaler for nordisk
Oldkyndighed 1844-1845 p. 177). A cause du séjonr qu'y
fit Olaf, on y érigea une croix, et plus tard on y construisit
un oratoire dont l'évêque Eystein fait mention dans son

régistre des terres d'Oslo connu sous le nom du livre rouge:
Memorandum, at anno dom. mccc nonagesimo quarto,
óðinsdaginn næst eptir dominicam Septuagesimæ, þá vèr Ey-
steinn með guðs náð byskup í Ósló vårum á Vingri visiter-
andi, tókum vèr sjúgurra manna vitni sem flestöll våru
uppá sjautigi eðr áttatigi ára, er þat sóru, at þá þau úng
våru, stóð einn kross stórr vestan at Eiðshógs kirkju á áivang-
inum, ok var offrat til at hann skyldi uppi haldast, ok lètu

44

346

ríki; þar var fur ríkr maðr ok auðigr, er hét Sig-
tryggr; Ívarr hét son hans, er síðan varð göfugr
maðr; þar dvaldist Ólafr¹ konúngr² um várit
með Sigtryggvi. En er sumraði, þá bjó konúngr
ferð sína, [ok fèkk sér skip; fór hann um sumarit³,
ok lètti eigi fyrir, en hann kom austr í Garðaríki
á fund Jarizleifs konungs ok þeirra⁴ Íngigerðar
drottningar. Ástríðr drottning ok Úlfhildr konungs-
dótir voru eptir í Sviþjóð; en konúngr hafði austr
með sér Magnús sinn. Jarizleifr konúngr fagn-
aði vel Ólafi konúngi, okbauð honum með sér at
vera, ok hafa þar land til slíks⁵ kostnaðar, [sem
hann þurfti⁶ at halda 7 lið sitt með⁸; þat þekdist
Ólafr konúngr, [ok dvaldist þar⁹. Svá er sagt at

Ólafr konúngr¹⁰ var¹¹ síðlátr ok bœnrœkinn [tul guðs¹² alla stund æfi sinnar; en síðan [er hann fann, at ríki hans þvarr, en¹³ mótstöðumenn efldust¹⁴, þá lagði hann allan hug á þat¹⁵, at gera guðs þjónustu, dvaldi¹⁶ hann¹⁷ þá ekki frá¹⁸ aðrar áhyggjur, eðr þat starf, sem hann hafði áðr [með höndum¹⁹ haft; því at [hann hafði þá²⁰ stund, er²¹ hann [sat²² konúngdóminum, starf²³ þat²⁴, er [honum þótti²⁵ mest [nytsemd at vera²⁶: fyrst at fríða [ok frelsa²⁷ landit af [ áþján útlendra höfðingja²⁸, en síðan at snúa landsfólkinu á rëtta trú, ok þar með at setja lög ok landsrètt; ok þann lut gerði hann fur rèttdœmis sakir, at hegna þá, er rángt vildu²⁹.

rikum pervenit. Hic vir habitavit potens ac dives, nomine Sigtryggus, cujus filius erat Ivar, qui postea
vir præclarus extitit ⁴; hic apud Sigtryggum rex Olavus ver transegit; ineunte vero æstate rex iter suum
comparavit, navibusque conductis eadem æstate profectus, non prius destitit, quam orientem versus in
regnum Gardorum ad regem Jarizleivum et reginam Ingigerdam pervenit. Regina Astrida et Ulvhilda
regis filia in Svethia remansit, Magnum vero filium rex secum orientem versus duxit. Rex Jarizleivus
regem Olavum benigne excepit, ei conditionem fecit secum commorandi, tantumque agri obtulit, quantum
sumtus ad alendum comitatum necessarius posceret; rex Olavus hac conditione usus ibique commoratus
est. Dicitur rex Olavus omni quidem vitæ tempore morum probitatis studiosus et in precibus ad Deum
assiduus fuisse, postquam vero suam potentiam decrescere, vires adversariorum augeri sensit, toto animo
in rem divinam incubuit: a qua re eo quidem tempore neque curis aliarum rerum, neque superioris
temporis negotiis avocatus est; nam omni tempore, dum regiam majestatem gerebat, eas res admini-
straverat, quas maximæ utilitatis esse judicavit: primum regno pacem conciliare remque publicam a
servitute exteriorum principum liberare, deinde populum ad veram religionem convertere, nec non leges
et jura constituere; quod vero punivit injusta facientes, hoc justitiæ ergo fecit.

1) om. D.
2) tengi, diu, add. D.
3) a [om. D.
4) om. D.
5) om. D.
6) a [om. D.
7) við, add. D.
8) om. D.
9) Frá því er Ólafr konúngr kom í Garðaríki, de adventu regis Olaesi in Garðarikum, a [D, inser.
10) om. D.
11) maðr, vér, add. D.
12) a [om. D.
13) a [om. D.
14) en ríki þvárr, potentiam vero decrescere, add. D.
15) om. D.
16) dvöldu, D, plur.
17) ok, add. D.
18) om. D.
19) a [om. D.
20) alla, omni, u [D.
21) meðan, dum. D.
22) hafði, a [D.
23) hafði hann, add. D.
24) einu storrat, add. D.
25) a [om. D.
26) var naðasyn til, necessarium erat, a [D.
27) a [om. D.
28) útlendum höfðingjum, exteris principibus, a [D.
29) gerðu
vðrum münnum, alíis hominibus fecerunt, D.

pelegrimar messur segja þar, ok súru þeir at þeirra forellri
þeim sögðu at þann kross var þar fyrstu settr í Sancti Ólafs
heiðr, þvíat hann þar hvíltist; því letum vér nú at þann
kross uppi haldist, ok at þar gerist lítil bœnahus í Sancti
Ólafs heiðr með altara ok durum utan láss svá at þat standi
jafnan opit, at pelegrimum se þar greitt messu hafa í våru
lofi, þá þeir koma cigi inn í kirkjuna; ok oftr, sem söknar-
menn játa eðr gefa þit, eigi alt kirkjan sjálf til byggingar,
síðan þat bœnahus er uppbygt; en alt oftr sem felfr stokka

á krossinum eðr í bœnahúsinuínuendist hálf tirkjuni til bygg-
ingar, en hálf trossinum ok bœnahúsinu til uppheldis.

a) La famille de Sigtrygg et du fils Ivar était inconnue
avant la découverte faite récemment de quelques fragments
d'une très ancienne rédaction de la saga d'Olafr le saint.
Nous y voyons qu'Ivar était le grand-père du iarl Charles
Sunason ou Sonason dont nous parle la saga d'Inge et de
ses frères. Le fragment contenant ce rapport sera offert à
nos lecteurs plus bas.

347

[FERD BJARNAR STALLARA¹.

197. Björn stallari spurði [tiðindi þau², er sagt var, at Hákon jarl [væri týndr; þá snerist³ skap- lyndi hans; ⁴iðraðist hann þess⁵, er hann hafði brugðit trú sinni við Ólaf konúng; [þóttist hann þá laus vera þeirra einkamála, er hann hafði veitt til lýðni Hákoni jarl; þótti Birni þá gerast nokkur ván til uppreistar um ríki Ólafs konúngs, ef hann kvæmi til Noregs, at þá væri þar höfðingjalaust fur; Björn býr⁶ þá ferð sína skyndiliga, ok hafði⁷ nokkura menn [með sér⁸; fór [ síðan dag ok nótta ferðar sinnar, þat á hestum, er svá mátti, þat⁹ á skipum, er þat bar til; lètti eigi ferð þeirri, fyrir en hann kom um vetrinn at jólam¹⁰ austr í Garða- ríki til ¹¹ Ólafs konúngs, ok varð konúngr¹² allfeginn [, er Björn hitti hann. ¹³Spurði [þá kon- úngr¹⁴ margra tíðinda [norðan or¹⁵ Noregi. Björn

segir¹⁶, at jarl var týndr ok land¹⁷ var [þá höfð-ingjalaust. Þeim tíðindum¹⁸ urðu menn¹⁹ fegnir, þeir [er Ólafi konúngi höfðu fylgt or Noregi²⁰ ok þar [höfðu átt eigur ok²¹ frændr ok vini [, ok têku miklir landmunir til heimferðar²². Mörg önnur tíðindi segir²³ Björn [konúngi or Noregi²⁴, þau er honum var²⁵ forvitni á [at vita²⁶. Þá spurði konúngr eptir²⁷ vinum sínum, hvernug²⁸ þeir hêldi trúnaði²⁹ við hann; Björn [segir, at³⁰ þat var³¹ allmisjafnt; þá³² stóð Björn upp ok fêll til fóta konúngi, ok tók um fót honum, ok mælti: allt á guðs valdi ok yðru, konúngr³³, ek hefi tekit fê af Knútsmönnum ok svarit þeim trúnaðareiða, en³⁴ nú vil ek þêr fylgja, ok [eigi við þik skiljast, meðan vit lifum báðir. Konungr svarar: stattu upp skjótt³⁵, Björn, sáttr skaltu vera³⁶ við mik, bœttu þetta við guð; vita má ek þat³⁷, at fáir

ITER BJÖRNIS AULÆ MAGISTRI.

197. Cum Björn aulæ magister famam accepisset, quæ ferebat, interiisse Hakonem dynastam, animi ejus facta commutatio est; poenituit eum, fídem erga regem Olavum fefellisse; jamque se jure- jurando, quo obsequium Hakoni dynastæ confirmaverat, solutum existimavit, spem animo præcipiens, fore ut rex Olavus, si in Norvegiam veniret, rerum potiretur, cum regnum principe vacaret. His causis Björn profectionem summa festinatione paravit, adsumtisque aliquot viris iter interdiu noctuque fecit, nunc equis, ubi ita res ferebat, nunc navibus, quando his opus erat; neque ante destitit itinere, quam insequentis hiemis festo jolensi orientem versus in regnum Gardorum ad regem Olavum pervenit. Rex adventu Björnis magnopere lætatus, de multis rebus memorabilibus, quæ in Norvegia accedissent, per- contatus est; refert Björn, interiisse Hakonem dynastam, vacare principe Norvegiam; qui regem Olavum e Norvegia secuti fuerant, ibique possessiones, cognatos et amicos habuerant, his rebus lætati, magno patriæ revisendæ desiderio agi coeperunt; multas alias res memorabiles, quas scire cupiebat rex, Björn e Norvegia retulit. Dein rex de amicis, quomodo fídem erga se servarent, quæsivit; Björn animos eorum admodum variare dixit; hic Björn surrexit et ad pedes regis procidens genua ejus amplexus est, dicens: omnia in dei et tua, rex, potestate sunto; ego pecunias ab Knuti legatis accepi, hisque fídem meam jurejurando obstrinxi; nunc vero sequi te volo, neque abs te disjungi, quamdiu ambo vivimus. Rex respondet: surge illico, Björn; mecum in gratiam rediisti; deo pro hac re satisfac; sciri mihi

1) a [ om, E: Enn frá Birne, *sterum de Björne*, a | D.

2) þan tíð., a [ D.

3) var látnin; sneri þa skjotl, a | D, td.

4) ok, add. D.

5) mjök, *valde, D.* 6) býr Björn, a [ D.

7) með sér, *secum, add. D.* 8) a | om, D.

9) þa, E.

10) hann sem skyndiligast, þar til er

hann kom, quam maxima celeritate iter fecit, donec perenit, a [ D.

11) ok (om, D) a fund, E, D, id.

12) þa, tum, add. E.

13) Birni ok,

adeentu Björnis et, a [ D.

14) a [ om, D.

15) af, ex, a | D.

16) konúngi, regi, add. E; s. konúngi, D.

15) höfðingjalanns ok, a | D, id.

16) sem voru með konúnginum, qui cum rege versabantur, a [ D.

19) þvi all-, ea re perquam, add. D.

20) sem voru með konúnginum, qui cum rege versabantur, a [ D.

22) a [ om, D.

23) s., D.

24) konúnginum, regi, D.

25) mikil, magna, add. D.

29) hvernig, D, id.

29) tránat, E: trú, D, id.

30) q., a [ D, i. e. quað.

27) at, D, id.

domine, D.

36) ok, D.

26) om, D.

36) om, D.

37) om, D.

31) sé, sit, E: om, D.

32) síðan, dein, E, D.

33) herra,

44*

348

manu nú vera í Noregi, þeir¹ er einorð² sinni
haldi nú ³ við mik, er slíkir bregðast, sem þú
ert; er þat ok⁴ satt, at menn sitja þar í [ miklu
vandkvæði⁵, er ek em fjarri, en sitja⁶ fur ófriði
fjandmanna minna. Björn segir konúngi [frá því⁷,
hverir mest bundust fur, at reisa [fjandskap upp
⁸ í móti [konúngi ok hans mönnum⁹; nefndi hann
til þess sonu Erlings [á Jaðri¹⁰ ok aðra¹¹ frændr
þeirra, Einar þambarskelfi¹², Kálf Árnason, þóri¹³
hund, Hárek or þjóttu.

[FRÁ ÓLAFI KONÚNGI ¹⁴.

198. Síðan er Ólafr konúngr [var kominn 15 í
Garðaríki, hafði hann stórar áhyggjur, ok hugsaði,
hvat 16 ráð hann skyldi upptaka. Jarizleifr kon-
úngr ok Íngigerð rrottning buðu Ólafi konúngi
at dveljast með sér, ok taka upp ríki þat, er [heitir

Vúlgaría, ok er þat einn lutr af Garðaríki, ok var
þat 17 fólk heiðit [í því landi. Ólafr 18 konúngr
[hugsaði fur sér um þetta boð; en er hann 19 bar
þat 20 fur menn sína, þá 21 löttu [allir at staðfestast
þar, ok eggjaðu konúng, at ráða norð 22 til [Noregs
til 23 ríkis síns 24. Konúngr [hafði þat enn í ráða-
gerð sinni, at leggja niðr konúngstign, ok 25 fara
út í heim, til Jórsala, [eðr í aðra helga staði 26,
ok gánga 27 undir [regulu. Þat taldist 28 lengstum
[í huginn 29, at hugsa 30, ef nokkur föng mundi 31
til 32 verða, at [hann næði 33 ríki sínu [í Noregi.
En er hann hafði þar [á huginn 34, þá 35 minntist
hann 36 þess, at ena furstu x vetr konúngdóms
hans voru honum allir lutir hagfeldir ok farsæl-
ligir, en síðan voru honum öll ráð sin þúnghrærð 37
ok torsótt, en gagnstaðligar allar hamingjuraunir-

licet, paucos in Norvegia nunc esse, qui hoc tempore fidem erga me servent, cum tales, qualis tu es,
fidem migraverint; verum quoque est, incolas ejus terræ, qui vexationibus hostium meorum sunt ex-
positi, me absente in magno discrimine versari. Björn regi præcipuos auctores coeptandæ adversus
eum et suos rebellionis significavit, in his nominans filios Erlingi de Jadare aliosque horum cognatos,
Einarem arcipotentem, Kalvum Arnii filium, Thorerem canem, Harekum de Thjotta.

DE REGE OLAYO.

198. Rex Olavus, ex quo in regnum Gardorum pervenerat, magnis affectus est curis, quid consilii capiendum esset cogitans; rex Jarizleivus et regina Ingigerda regem Olavum invitarunt, ut apud se commoraretur, regnumque acciperet gubernandum, quod Vulgaria dicitur, quæ pars regni Gardorum est, cujus regionis incolæ pagani erant ³; quam oblatam sibi conditionem rex Olavus secum animo perpendebat; cum vero hanc rem ad suos referret, dissvaserunt omnes, ibi ut sedem figeret, regem hortantes, ut regnum suum Norvegiam repetitum iret. Præterea hoc consilium agitabat rex, ut regia dignitate deposita ad exteras regiones proficisceretur, Hierosolymam aliave sancta loca adiret et regulæ monasticæ se submitteret. Verum sæpissime animo recurrit ea cogitatio, equca ratione posset regnum suum, Norvegiam, recuperare; quo intendens animum, recordatus est, decem primis imperii annis omnia sibi commoda et prospera evenisse, postea vero cuncta molimina sibi ardua et difficilia, omnia fortunæ experimenta adversa fuisse; quam ob causam dubitare coepit, an prudens esset consilium, tantum fortunæ

1) menn, add. D.
2) einarð, E, D, id.
3) om. D.
4) ok þat, a [D.
5) miklum vanda, D, id.
6) verða, D; þar, add. E.
7) a [ om. D.
8) fandskapar afrið, hostiles motus, a [ D.
9) konunginum, regem, a [ D.
10) a [ om. D.
11) alla. omnes, D.
12) þambасelvtr, E.
13) sic D; Pórir, E, A.
14) a [ om. E: Raðagerðir Ólafs konungs, deliberatio regis Olaesi, a [ D.
15) kom, a [ D.
16) hvert, D.
17) Vulgaria hétir; þar var allt, Vulgaria appellatur, ibi erant omnes, a [ D.
18) a [ om. D.
19) a [ om. D.
20) þetta, Aoc, D.
21) en hér, illi vero, D.
22) hann þess ok baðu hann heldr fara, eum ab ea re. hortanics ut potius iret, a [ D.
23) a [ om. D.
24) þess.
er hann atti Noregi; stundum mætti, quod ei in Norvegia esset; interdum dixit, add. D.
25) at hann mundi, a [ D.
26) a [ om. D.
27) þar.
ibi, add. D.
28) regni; hitt var þu, a [ D.
29) a [ om. D.
30) hann mundi fara aptr til Noregs, se in Noregiam reeversurum, D.
31) mætti, D.
32) þess, add. D.
33) na, a [ D, inf.
34) abuginn, a [ D.
35) hann, a [ priori, D.
36) þa, D.
37) þangærð, E; þang, D.

a) Quant à la Vulgarie, royaume des Bulgares, sur les rives du Volga, voir le traité géographique.

350

máttu djarfliga sækja til landsins¹, at guð mun þèr bera vitni, at þat er þin eiga. En er kon-úngr vaknaði, þá² þóttist hann sjá [svip mannsins, er brot gekk³. En þaðan [í frá⁴ herði hann hug-inn [ok einstrengði þá ætlan fur sèr⁵ at fara aptr⁶ til Noregs [, svá sem hann hafði áðr verit fúsastr til, ok hann fann, at allir hans menn vildu helzt vera láta; taldi hann þat þá í huginn, at landit mundi vera auðsótt, er höfðingjalaust var, svá sem þá hafði hann spurt; ætlaði hann, ef hann kvæmi sjálfr til, at margir mundu þá enn honum tíðsinn-áðir⁷; en er konúngr birti þessa ráðagerð⁸ fur mönnum sínum, þá tóku allir því þaksamliga.

[AF LÆKNISLIST ÓLAFS KONÚNGS⁹.

200. [Svá er sagt, at¹⁰ sá atburðr varð í Garda-ríki, [þá er Ólafr konúngr var þar¹¹, at sonr einnar göfugrar¹² ekkju fékja kverkasull [, ok sótti¹³ svá mjök¹⁴, at sveinninn mátti engum mat

[niðr koma¹⁵, ok þótti hann banvænn; móðir sveins-ins gekk til Íngigerðar drottníngar [, því at hon var kunnkona hennar¹⁶, ok sýndi henni sveinnin; drottníng [segir, at hon kunni engar lækníngar¹⁷ til at leggja; gak þú, segir hon, til Ólafs konúngs, hann er hèr¹⁸ læknir beztr, ok¹⁹ bið hann fara höndum um [mein sveinsins²⁰, ok ber til orð mín, ef hann vill eigi elligar²¹. Hon gerði svá²² sem drottníng mælti. [En er hon fann konúng, þá segir hon, at sonr hennar var banvænn af kverka-sulli, ok bað hann fara höndum um sullinn; konúngr segir henni, at hann var engi læknir, bað hana þángat at fara, sem læknar voru;²³ hon segir²⁴ at drottníng ²⁵ hafði²⁶ [henni þángat visat²⁷: ok hon bað mik sín orð til bera, at þèr legðit lækníng [til, sem þèr kynnit²⁸, ok sagði hon mèr, at þú værir beztr læknir hèr²⁹ í staðinum³⁰; þá tók konúngr til, [ok fór höndum um kverkr svein-

esse possessionem. Rex somno excitatus, vultum abeuntis hominis animadvertere sibi visus est. Ex hoc vero tempore animum obfirmavit atque hoc unum propositum destinavit, in Norvegiam reverti, id quod tum ipsi antea maxime placuerat, tum suis maxime placere animadvertebat; persvadens sibi, regnum, principe, ut famà acceperat, vacuum, facili negotio recuperari posse; existimavit enim, si ipse advenisset, multos adhuc fore, qui ad opem ei ferendam propensi essent; quod consilium cum rex suis aperuisset, ab omnibus grato animo comprobatum est.

DE ARTE MEDENDI REGIS OLAVI.

200. Cum rex Olavus in regno Gardorum se continuebat, hæc res ibi accidisse dicitur; filius in-signis cujusdam viduæ angina laboravit, et tam male affectus est, ut nullum cibum demittere posset perituroque similis videretur; mater pueri ad reginam Ingigerdam, quacum ei familiaritas intercedebat, accedens, puerum ei monstravit; regina, nullam se posse medicinam afferre fassa: adi, inquit, regem Olavum, qui hic loci medicorum peritissimus est, eumque roga, ut ulcus pueri manibus contrectet; quod si sponte facere recusaverit, meo nomine eum compella. Illa, ut præcepit regina, fecit; regem con-veniens, significat, filium suum letali angina laborare, orans, ut ulcus manibus contrectaret; rex, se medicum esse negans, eam adire medicos jussit; illa se jussu reginæ eum adiisse ostendit: et jussit me sua tibi verba perferre, ut quam posses medicinam afferres, mihique dixit, te hujus urbis præstantissi-mum medicum esse; tum rex aggressus, fauces pueri manibus palpavit, et ulcus tam diu contrectavit, donec puer os movere coepit; tum rex panem sumsit, fractumque palmæ suæ forma crucis imposuit,

1) landzeus, E, id.

2) om. D.

3) a herðar manninum, humeros hominis, a [D.

4) af ein-, a [D.

5) a [om. D.

6) om. D.

7) a [ om. D.

8) ætlan, D, id.

9) a [ om. E; Frá lækníng, de medicina, a [ D.

10) a [ om. D.

11) a [ om. D.

12) om. D.

13) miklan, a [D.

14) om. D.

15) bergla, gustare, a [D.

16) a [ om. D.

17) kveit enga lækníng kunna, a [D, id.

18) om. D.

19) om. D.

20) sveintinn, puervum, a [D.

21) ella, D, id.

22) om. D.

23) en, add, E.

24) ok s., et dicit, a [D.

25) hon.

26) hafði, E, D, impf. conj.

27) hnað þángat sent, se eo misisse, a [D.

28) a sveinnin, puero, a [D.

29) om. D.

30) staðoum, E, D, id.

351

inum¹, ok þuklaði sullinum mjök lengi², til þess
er sveinninn hrærði munninn; þá tók konúngr brauð,
[ok braut³, ok lagði í kross í lófa sér; síðan
lagði hann þat⁴ í munn sveininum, [en hann svalg⁵
niðr; [en⁶ þaðan af⁷ tók⁸ verk allan or verk-
unum, var⁹ hann á fám dœgrum¹⁰ alheill¹¹. Móðir
hans varð fegin mjök¹² ok [aðrir frændr ok kunn-
menn¹³ sveinsins. [Var þá furst á þannug virt,
sem Ólafr konúngr hefði svá miklar læknishendr,
sem mælt er um þá menn, sem mjök er sú þrótt
lögð, at þeir hafi hendr góðar; en síðan er jar-
tegnagerð hans varð alkunnig, þá var þat tekit fur
sanna jartegn¹⁴.

[ÓLAFR KONÚNGR BRENDI SPÁNU 19.

201. Sá atburðr varð á einum sunnudegi, at
Ólafr konúngr sat [i hásæti sínu yfir borðum 16,
ok hafði svá fasta áhyggju, at hann gáði eigi stund-
anna; hann hafði í hendi knif, ok hèlt á tanna 17,

ok rendi þar¹⁸ af [spánu nokkura¹⁹; skutilsveinn
stóð fur honum²⁰, ok [hèlt borðkeri; hann sá hvat
konúngr gerði²¹, ok skildi þat, at hann sjálfr hugði
at ödru; hann²² mætti: mánadagr er á morgin,
herra²³; konúngr²⁴ leit til hans, er hann heyrði
þetta, ok kom þá í hug, hvat hann hafði gert;
síðan bað konúngr fœra²⁵ sér kertisljós; hann²⁶
sópaði²⁷ spánunum öllum²⁸ í hönd sér [i, þeim er
hann hafði telgt²⁹; þá brá hann þar [i loginu³⁰,
ok lèt brenna spánuna³¹ í lófa sér; ok mátti [þaðan
af³² marka, at hann mundi fast halda lög ok boð-
orð, ok vilja eigi yfirgánga þat, er hann visi réttast³³.

[FRÁ ÓLAFI KONÚNGI 34.

202. Síðan er 35 Ólafr konúngr [hafði ráðit fur
sér, at hann vildi 36 snúast til heimferðar, þá bar
hann þat upp fur Jarizleif konúng ok Ingigerði
drottningu; þau löttu hann þeirrar ferðar, [sögðu
þat at hann skyldi hafa í þeirra ríki þat veldi, er

dein ori pueri indidit; quem cum ille devorasset, omnis dolor faucibus exem tus est, quo facto intra
paucos dies puer sanitati est restitutus; qua re mater pueri ceterique consanguinei et familiares ad-
modum lætati sunt. Hæc res primo sic æstimata est, quasi regi Olavo medicæ manus fuissent, quemad-
modum qui ei arti perquam idonei sunt, bonas habere manus dicuntur; at postquam vulgo innotuerant
quæ patravit miracula, hæc res pro vero miraculo habita est.

REX OLAVUS SEGMENTA LIGNI COMBUSSIT.

201. Accidit die quodam solis, ut rex Olavus in solio suo mensis accumbens, adeo in cogitatio-
nibus defixus hærebat, ut tempora non observaret; altera manu cultrum, altera frustum ligni abiegni
tenens, inde aliquot segmenta abcidit; pincerna, qui coram eo consistens poculum tenebat, animadvertens
quid faceret rex, et intelligens eum alia cogitare: dies lunæ cras est, domine, inquit; quod audiens rex,
ad eum respexit, et quid fecisset, intellexit; dein rex accensam caudelam sibi afferri jussit, omnia quæ
absciderat segmenta ligni, in manum collecta, admoto candelæ lumine accendit et in vola manus suæ
igni consumi fecit; unde intelligi potuit, eum leges et præcepta diligenter servasse, neque, quod rectissi-
mum esse judicaret, negligere voluisse.

DE REGE OLAVO.

202. Postquam regi Olavo deliberatum erat domum reverti, hoc propositum regi Jarizleivo et reginæ Ingigerdæ aperuit; hi eum ab hoc itinere dehortati sunt, tantum suo in regno imperium pollicentes, quantum suæ dignitati convenire ipse judicasset, monentes, ne se cum manu tam exigua, quam tunc

1) a [ om. D.
2) með bóðum sinum, manibus suis, add. D.
3) a [ om. D.
4) om. D.
5) ok svalg hann, o [ D.
6) ok, E.
7) a [ om. D.
8) þá, tium, add. D.
9) varð, E.
10) dögum, E: dögum varð hann, D.
11) allheill, D.
12) om. D.
13) allir
14) a [ om. D.
15) sponu, D: a [ om. E.
16) a [ om. D.
17) tannara, E, D.
18) om. D.
19) nökkura, E: nockora sponu, a [ D.
20) konungslunum, rege, D.
21) garði, E.
22) a [ om. D.
23) drottinn, E, id.
24) konungrinn,
D, eum artic.
25) ta, trætt, D.
26) ok, et, D.
27) öllum saman, omnibus uná, add, D.
28) om. D.
29) a [ om. D.
30) læti
1, a [ D.
31) om. D.
32) af þvi, a [ D, id.
33) rett at gera, D.
34) a [ om. E. Ólafr for or Garðariki, Ólæus ex regno Gardorum
profectus est, a [ D.
35) om. D.
36) var ráðinn til at, a [ D, id.

352

honom þætti¹ sér sœmiligt, en bádu hann eigi
fara á vald fjandmanna sinna með svá lítinn liðs-
kost sem hann hafði þar; þá segir Ólafr konúngr²
þeim drauma sína, ok þat með at hann kvazt
hyggja, at þat væri guðs forsjá. En er þau funnu,
at [konúngr hafði ráðit fur sér³ at fara aptr til
Noregs, [þá bjóða⁴ þau honum allan [bann farar-
beina⁵, er hann vildi af þeim þiggja. Konúngr
þakkar þeim⁶ fúgrum orðum sinn góðvilja, [segir
at hann vill⁷ fúsliga þiggja [af þeim⁸ þat, er hann
þarf⁹ til¹⁰ ferðar sinnar¹¹.

[AUSTANFERD ÓLAFS ÚR GARDARÍKI¹².

203. Þegar á bak jálúm hèlt¹³ Ólafr konúngr
[á búnaði; hann¹⁴ hafði [ þar nær¹⁵ cc sinna
manna; fékk Jarizleifr konúngr öllum¹⁶ þeim eyki,
ok [þar reiða með, svá sem þurpti¹⁷; en er hann
var búnn, [ þá fór hann; leiddi¹⁸ Jarizleifr [ kon-
úngr hann¹⁹ ok Íngigerðr drottníng vegsamliga af

hendi²⁰; en Magnús son sinn lèt hann þar eptir
[með konúngi²¹. Þá fór²² Ólafr konúngr austan²³,
furst at frórum allt²⁴ til hafsins; en er váræði [ok
ísa leysti, þá²⁵ bjoggu þeir skip sín; en²⁶ er þeir
voru búnir, [ok byrr kom, þá sigla²⁷ þeir, [ok
greiddist ferð sú vel; ²⁸kom Ólafr konúngr skipum
sínnum [við Gotland²⁹, spurði [þar tíðindi bæði af
Svíaveldi ok Danmörku ok allt or Noregi; var þá
spurt³⁰ til sanns, at Hákon jarl var týndr, [en
land i Noregi var³¹ höfðingjalaust; þótti konúngi
ok hans mönnum þá vænt um sína ferð³². Sigldu³³
þaðan [, þá er byr gaf, ok hèldu³⁴ til Svíþjóðar;
lagði konúngr [liði sínú inn³⁵ í Löginn, ok hèlt³⁶
upp í land³⁷ til Árós; [górði sìðan menn á fund
Önundar Svíakonungs, ok lagði stefnu við hann³⁸;
Önundr konúngr [varð vel við orðsendíng mágs
síns, ok fór til fundar við Ólaf konúngr³⁹, svá sem
hann⁴⁰ hafði orð til send; kom⁴¹ [ok til Ólafs

ibi haberet, hostium potestati traderet; tum rex Olavus iis somnia sua retulit, addens existimare se,
divinam providentiam ita ferre. Ubi vero animadverterunt, regi deliberatum esse, in Norvegiam redire,
omnia ad iter expediendum necessaria, quæ ab iis acceptare vellet, ei obtulerunt; rex iis pro benignitate
sua prolixe gratias agit, dicens, quæcunque ipsi ad iter opus essent, libenter ab iis accepturum.

ITER OLAVI AB ORIENTE E REGNO GARDORUM.

203. Statim post festum Jolense rex Olavus iter comparare maturavit; ibi ex suis ad duas cen-
turias habuit, quibus omnibus rex Jarizleivus jumenta et apparatum, quantum opus esset, suppeditavit;
ut vero paratus erat, profectus est, a rege Jarizleivo et regina Ingigerda honorifice dimissus, Magno
filio apud regem relicto. Tum rex Olavus ab oriente primo per glaciem concretam usque ad mare
contendit; appetente autem vere, cum solvi glacies coepisset, naves suas adornarunt; cumque parati
erant, ventum nacti secundum, vela in altum dederunt, et facili navigatione usi sunt. Rex Olavus, ap-
pulsis ad Gotlandiam navibus, res memorabiles tam in Svionia et Dania, quam in Norvegia gestas cog-
novit; tum vera fama allatum erat, Hakonem dynastam interiisse et Norvegiam principe carere. Rex ac
sui, de futuro itineris successu læti, inde ventum secundum nacti navigarunt et in Svethiam contenderunt.
Rex Lacum (Mælarem) ingressus, classem per interiora Arosum duxit, indeque missis ad Önundum
Svionum regem nuncii tempus et locum conveniendi constituit; rex Önundus, nuncio aflinis sui obse-
cutus, iter ingressus est, ut regem Olavum conveniret, quemadmodum hic misso nuncio indicaverat.

1) þótti, E

2) þa s. hann, tum itle exponit, a [ D.

3) hann var raðinn, a [ D. rd.

4) þaða, a [ D, tmpf.

5) forbeina til þeirrar

terhár, a [ D, id.

6) með, add, D.

7) kvezt af þeim mundu, a [ D. id.

8) a [ om. D.

9) þyrtti, D, tmpf. conj.

10) þeirrar, eam.

add, D.

11) om, D.

12) a [ om, E; Pra ólafri konúngi, de rege Ólaro, a [ D.

13) þja, þorarit, D.

14) sik ok, se et, a [ D.

15) a [ om, D.

16) om, D.

17) ok annat, þat er þeir þurflu til þeirrar ferðar, et alia, quæ tis opus erant ad eam profectiom, a [ D.

18) leiddu þau, a [ D.

19) a [ om, D.

20) ólaf konang, regem ót., add, D.

21) konunge, E.

22) a [ om, D.

23) for þa, D.

24) ot, add, D.

26) ok, D.

27) sigldu, a [ D.

28) þegar byr gaf, vento secundo incidiens, a [ D.

29) til Gotlands, a [ E.

30) hann þa, a [ D.

31) om, E.

32) a [ om, D.

33) þeir, add, D.

34) a [ om, D.

35) skipum sínnum, naesas suas, v [ D.

36) om, D.

37) landit, D.

hann orð Annandí konungi, at þeir skyldu finnast; for, numtium miði regi On., ut convenirent, a [ D.

38) a [ om, D.

39) ólafr konungr, D.

40) þa, tum, add, E.

41) þa, tum, add, E.

42) þa, tum, add, E.

353

konungs¹ Astríðr drottníng [með þá² menn, er henni höfðu fylgt; [varð³ þar fagnafundr með ollum þeim; fagnar Svíakonúngr vel Ólafi konúngi mági sínum, er þeir hittust⁴.

[FRÁ LENDUM ⁵ MÖNNUM ⁶.

204. Nú skal segja, hvat þeir höfðust at i Noregi um þessar hríðir; þórir hundr hafði [finnferð [haft⁷ þessa ij vetr⁸, [ok hafði hann verit hvárnþeggja vetr lengi á fjalli ok fengit of fjár; hann átti margskonar kaup við Finna⁹; hann lèt þar gera sér xij hreinbjálba með svá mikilli fjölkýngi, at ekki vápn festi á [, ok síðr miklu en á hringabrynju¹⁰. En et síðarra vár bjó þórir lángskip, er hann átti, ok [skipaði húskörlum sínum; hann¹¹ stefndi saman bóndum, ok krafði leiðángrs [allt um hina nærstu þinghá¹²; dró þar¹³ saman mikit fjölmenni; fór norðan um várit með liði því;

Hárekr or þjóttu hafði ok¹¹ liðsamnað [, ok fèkk mikit lið; urðu til þeirrar farar miklu fleiri virðingamenn, þó at þessir sè ágætastir¹⁵; lýstu þeir yfir því, at [liðsamnaðr sá skyldi fara móti¹⁶ Ólafi konúngi, [ok verja honum land¹⁷, ef hann kvæmi austan.

[FRÁ EINARI ÞAMBARKSELFI¹⁸.

205. Einarr þambaskelfir hafði mest forráð út¹⁹ um þrándheim, síðan [er fráfall Hákonar jarls²⁰ spurðist; þótti honum þeir Eindriði feðgar vera bazt komnir til eigna þeirra, er jarl hafði átt, ok lausafjár²¹; minntist Einarr²² þá [heita þeirra ok²³ vinmæla [, er Knútr konúngr hafði veitt honum at skilnaði²⁴; lèt þá Einarr búa skip [gott, er hann átti, gekk þar á sjálfr með mikit fóruneyti. En er hann var búinn, hèlt hann suðr með landi, ok síðan vestr um haf, ok lètti eigi ferð sinni,

Regina quoque Astrida ad regem Olavum venit cum his, qui eam fuerant comitati; quorum omnium mutuus congressus exoptatissimus fuit; rex Svionum affinem regem Olavum se convenientem honorifice accepit.

DE PREFECTIS PROVINCIALIBUS.

204. Nunc dicendum est, quæ interea in Norvegia gesta fuerint; Thorer canis duabus hiemibus proxime præterlapس commercia Finnica exercuerat, et magna parte utriusque hiemis in montanis transacta vim immensam opum acquisiverat; ille varii generis commercia cum Finnis habuerat; idem sibi duodecim rhenones ex pellibus maclidum faciendas curaverat tanta vi artis magicæ, ut nullo telo essent penetrabiles et multo minus quam loricæ dissecari possent; verno autem tempore anni posterioris navem longam, quæ ei erat, paravit et domesticis suis instruxit; colonos convocavit et copias expeditionales toti provinciæ ad pagum usque septemtrionibus proximum imperavit, magnoque collecto hominum numero, eodem vere has copias a borea duxit. Etiam Harekus de Thjotta in copiis cogendis multus erat, et magnum militum numerum nactus est; cui expeditioni multo plures viri dignitate præstantes se adjunxe-runt, quamvis hi essent illustrissimi; palam vulgo fecerunt, propositum esse, ut totus hic exercitus regi Olavo obviam iret, eumque, si ab oriente advenisset, regno prohiberet.

DE EINARE ARCIPOTENTE.

205. Einar arcipotens summum imperium per Thrandheimi partes exteriores exercuit, ex quo fama de morte Hakonis dynastæ allata est; existimabat enim, se ac filium Endridium possessionum et bonorum mobilium, quæ dynastæ fuissent, optimum jus habere; tum Einar, memor promissorum et amicitæ testificationis, quam sibi digwardi Rex Knutus dedisset, idoneam navem, quæ ei erat, instru-endam curavit, quam ipse cum numeroso comitatu conscendit; cum vero paratus erat, cursum meridiem

1) a [ om. D.
2) þar til möts við ðið konung, ok þeir, íbi ad regem Ót., et ílí, a [ D.
3) var, E.
4) a [ om. D.
5) lands-, incolis, D.
6) a [ om. E.
7) haft finnterdir, a priori [ D.
8) a [ om. E.
9) a [ om. D.
10) a [ om. D.
11) a [ om. D.
12) a [ om. D.
13) hann, til, D.
14) mikina, magnum, add. D.
15) a [ om. D.
16) þetr ætlaðu at balda liðe þi i mót, se copias stlas ducturos adrersus, a [ D.
17) a [ om. D.
18) a [ om. E.
19) om. D.
20) om. E.
21) a [ om. D.
22) hann, D.
23) a [ om. D.
24) Knuts konungs, regis Knutti, a [ D.

45

354

fyrr en hann kom¹ til Englands [; fór þá þegar² á fund Knúts konúngs; [fagnaði konúngr honum vel. Síðan³ bar Einar⁴ upp⁵ örendi [ sín fur konúng, segir svá⁶ at hann var þá kominn at vitja heita⁷ þeirra⁸, er⁹ konúngr hafði mælt, at Einar¹⁰ skyldi bera tignarnafn yfir Noregi, ef Hákonar jarls væri eigi við kostr. Knútr konúngr segir, at þat [mál vissi allt aunan veg¹¹ við: hefi ek [nú, segir hann, sent menu ok jartegnir mínar til Danmerkr til Sveins sonar míns, ok þat með at ek hefi honum heitið ríki í Noregi¹²; en ek vil halda við þik vináttu, skaltu hafa þvílíkar nafn-bœtr [af mér¹³, sem þú hefir¹¹ burði til, ok vera lendr maðr [en hafa veizlur miklar, ok vera því framarr, en aðrir lendir menn, sem þú ert tæiri framkvæmdarmaðr en aðrir lendir menn¹⁵. Sá Einar þá [um lut sinn, hvert hans¹⁶ örendi [mundi

verða; býzk¹⁷ hann þá til heimferðar. [En er hann vissi furætlan konúngsins, ok svá þat at mikil ván var, ef Ólafr konúngr kvæmi austan, at ekki mundi fríðsamligt í landi¹⁸, kom [Einari þat¹⁹ í hug, at ekki²⁰ mundi undir²¹ at [hrapa ferðinni, meirr en svá sem hófligast væri²², ef þeir skyldi berjast við Ólaf konúng, [en hafa²³ ekki til framflutningar [ríkis sín s þá heldr en áðr. Sigldi Einar þá í haf, er hann var at því búinn, ok²⁴ kom svá²⁵ til Noregs, [at áðr²⁶ voru [fram komin²⁷ þau tíðindi, er þar²⁸ gerðust mest²⁹ á því sumri.

[FRA [HÖFÐINGJUM I NOREGI ³⁰.

206. Höfðingjar [í Noregi 31 heldu njósnum [austr til Svíþjóðar ok suðr til Danmerkr, ef Ólafr konúngr kvæmi austan or Garðaríki; fengu þeir þegar spurt, svá sem menn fengu skjótast farit, er 32 Ólafr konúngr var kominn til Svíþjóðar. [En

versus secundum continentem direxit, inde trajecto mari occidentali non prius destitit itinere, quam in Angliam pervenit; tum exemplo ad regem Knutum se contulit, a quo benigne exceptus est; deinde Einar causam adventus sui regi exposuit; dicens, se venisse, ut de datis a rege promissis conficeret, quibus pollicitus esset, fore ut Einar dignitatis titulo, ut Norvegiæ præfectus, ornaretur, si Hakonis dynastæ copia non esset; rex Knutus, rem hanc totam aliorsum spectare causans: jam nuncios et tes-seras meas, inquit, in Daniam misi ad Sveinem filium meum, quibus ei regnum Norvegiæ pollicitus sum; tecum vero amicitiam colere volo; tu eum honoris titulum, qui natalibus tuis conveniat, a me obtinebis, præfectique provincialis dignitatem et ampla salaria impetrabis, tanto ceteris præfectis illustrior futurus, quanto ceteros præfectos strenuitate antecellis. Einar, jam intelligens, quæ sua sors, qui futurus exitus negotii esset, domum redire paravit; cum vero propositum regis cognovisset, sciretque, si rex Olavus ab oriente venisset, admodum verisimile esse, haud exiguos motus domi exituros, subiit animum cogi-tatio, minime e re sua fore, iter magis quam pro commoditate maturare, si sibi adversus regem Olavum pugnandum esset, nullo majori, quam antea, potentiæ suæ profectu. Einar igitur vela in altum dedit, quando ad hoc paratus erat, et in Norvegiam tum primum pervenit, cum jam peractæ erant res illæ maxime memorabiles, quæ ea æstate ibi evenerunt.

## DE PRINCIPIBUS NORVEGLE

206. Principes Norvegiæ, missis orientem versus in Svethiam et meridiem versus in Daniam ex-ploratoribus, adventum regis Olavi ab oriente e regno Gardorum speculati, statim, ut celerrime iter fieri potuit, cognoverunt, regem Olavum in Svethiam pervenisse; quo per veros nuncios cognito, belli

1) ok sigldi vear, et occidentem versus nárigaerit, a [D.
2) a [om D.
3) a [om. D.
4) þa, tum, add. D.
5) sin, add. D.
6) s., a [D.
7) om. D.
8) mála, add. D.
9) Knutr, add. D.
10) hann, D.
11) veik óðra vísir, a [D, id.
12) gefi Sveini s.
minnum allan Noreg, dedi Sreini f'lio meo totam Norregiam a [D.
13) a [om. D.
14) att, D.
15) a [om. D.
16) sitt, a [D.
17) hjozt,
a [D.
18) a [om. D.
19) honum, villi, a [D.
20) hezt, optimum (factu), D.
21) om. D.
22) hvata elgi mjök, a [D.
23) ok taka.
a [D, id.
24) a [om. D.
25) Einar ekki fyrr, E. non prius, D.
26) en orðla, quam gesta, a [D.
27) a [om. D.
28) om. D.
29) om, D.
30) hídsamnaði, collectione copiarum, a [D; a priori [om. E.
31) a [om. D.
32) þeir er vör a Noregi, um ferði Ólafs konúngs,
en er sannspurt var, at, qui in Norregia erant, de stineribus regis Olari, cum vero certo nuntio allatum erat, a [D.

355

þegar er þat var sannspurt¹, þá fór þerboð um
[land allt²; var [stefnt út almenning³ at liði [;
kom þá herr saman; en þeir lendir menn, er voru
af Ógðum ok Rogalandi ok Hördalandi, þá skiptust
þeir við⁴: snèru⁵ sumir [norðr, en sumir austr,
ok þótti hvártveggja lið fur þurfa⁶; snèru austr
synir Erlings [af Jaðri, ok⁷ allt lið þat, er austr
var frá þeim. [ok voru þeir höfðingjar fur því
liði⁸; en norðr snèrist Áslákr af Finneyju⁹ ok
Erlendr or Gerði, ok þeir¹⁰ lendir menn¹¹, er
norðr voru [frá þeim¹²; þessir, er nú eru nefndir,
voru allir eiðsvarar Knúts konungs til þess at taka
Ólaf konúng af lífi [, ef þeim gefi fœri á því¹³.

[FERD HARALDS SIGURDARSONAR¹⁴.

206. [En er þat ¹⁵ spurðist [i Noreg¹⁶ at Ólafra konúngr var austan kominn [til Svíþjóðar, þá ¹⁷

samnaðust saman vinir hans [, þeir er honum vildu
[lið veita¹⁸; var [i þeim flokki tignastr¹⁹ maðr
Haraldr Sigurðarson [, bróðir Ólafs konúngs²⁰;
hann var þá xv vetra gamall [, mikill maðr vexti
ok roskinmannligr; mart var þar annarra²¹ gófugra
manna²². þeir fengu alls²³ vj hundruð manna [,
þá er þeir fóru af Upplöndum, ok stefndu við lið
þat austr um Eiðaskóg til Vermalands²⁴; síðan
stefndu þeir austr [um Markir²⁵ til Svíþjóðar²⁶;
spurðust þá²⁷ fur um ferðir Ólafs konúngs.

²⁰FRÁ HARALDI SIGURDARSYNI.

245. Haraldr Sigurðarson var mjök sárr, en Rögnvaldr Brúsason flutti hann til bónda nokkurs um nóttina eptir bardagann; tók sá bóndi við Haraldi ok græddi hann á laun; síðan fær hann son sinn at fylgja honum í brott; fóru þeir huldu höfði

nuncius per totum regnum missus est, et universitas militum evocata, exercitusque contrahi coepit; præ-
fecti autem provinciales ab Agdis, Rogalando et Hórdia negotium inter se partiti sunt, aliis septemtrio-
nem versus, aliis orientem versus tendentibus, nam hoc utroque loco copiis opus esse existimabant.
Orientem versus se converterunt filii Erlingi de Jadare cum omnibns copiis ex partibus inde ad orientem
versis, quarum copiarum illi duces erant; Aslakus vero de Finneya, et Erlendus de Gerdo, et præfecti
provinciarum inde in boream versarum, septemtrionem versus se converterunt; hi omnes, quos jam
nominavimus, fidem suam regi Knuto jurejurando obligaverant, se Olavum regem, si occasio ferret,
e medio sublaturos.

ITER HARALDI SIGURDI FILII.

207. Ubi vero allata est in Norvegiam fama, regem Olavum in Svethiam ab oriente advenisse,
amici ejus, quotquot illi opem ferre voluerunt, una congregabantur. In hoc numero dignitate præ ceteris
eximius erat Haraldus Sigurdi filius, frater regis Olavi, eo tempore quindecim annos natus, magna statura
virigue maturi speciem præferens; præter hunc virorum amplissimorum magnus numerus; hi, quando
ex Oplandis profecti sunt, sex omnino centurias militum nacti, has copias orientem versus per silvam
Eidensem in Vermiam duxerunt; inde orientem versus per Markas in Svethiam contenderunt, de itine-
ribus regis Olavi percontantes.

DE HARALDO SIGURDI FILIO.

245. Haraldus Sigurdi filius graviter saucius erat; hunc Rögnvaldus Brusii filius proxima post prælium nocte ad colonum quendam devexit, qui receptum Haraldum clam medendum curavit, deinde abituro filium ei comitem dedit; hi tecti latentesque per montana et deserta peragrarunt et in Jamtiam

1) a [ om. D.
2) allt land, a [ D.
3) almenningi ut stefnt, a [ D, id.
4) a [ om. D.
5) þa, tum, add. D.
6) anstr, en
sumir norðr, a [ D.
7) með, cum, a [ D.
8) a [ om. D.
9) Finneyjum, D, plur.
10) aðrir, alií, D.
11) þeir, add. D.
12) þaðan,
inde, a [ D.
13) a [ om. D.
14) Fra Haraldi Sigurþarsyni, a [ D; a [ om, E.
15) þá er, cum, a [ D.
16) a [ om. D.
17) a [ om. D.
18) fylgja, sequi, u [ E; a priori [ om. D.
19) þar fyrir, quorum præfectus fuit, a [ D.
20) a [ om. D.
21) annat, E, ead, sensu.
22) a [ om. D.
23) allir, E.
24) a [ om. D.
25) a [ om. D.
26) ok, et, add. D.
27) om. D.
28) Sequentia, quæ hoc capite
continentur, tantummodo exhibit D, ceteri omittunt; cfr. Saga Haraldus hörðrðaða infra p. 360.

45*

356

um fjöll ok eyðimerkr ok komu fram á Jamtaland;
Haraldr Sigurðarson var þá xv vetra, er Ólafr kon-
úngr fæll; Haraldr fann Rögnvald Brúsason á Jamta-
landi, ok fóru þeir báðir samt austr í Garðaríki
til Jarizleifs konúngs, svá sem sagt er í sögu Har-
alds konúngs Sigurðarsonar.

RÁÐAGJÖRD KÁLFS ÁRNASONAR OK EINARS
þAMBARSKELFIS¹.

264. Einarr þambaskelfir ok Kálfr Árnason áttu þann vetr stefnur sín á milli ok ráðagerð⁹, ok hittust í Kaupángi³; þá kom þar til Kálfs Árna-
sonar sendimaðr Knúts konúngs, ok bar honum
orðsending Knúts⁴ konúngs [til þess⁵, at Kálfr
skyldi senda honum þrennar tylptir öxa, ok láta⁶
vanda mjök⁷. Kálfr svarar: engar [mun ek öxar⁸
senda Knúti konúngi; seg honum, at ek skal fá
öxar Sveini syni hans, svá at honum⁹ skal eigi
þikkja¹⁰ skorta.

[FERD EINARS ÞAMBASKELFIS OK KÁLFS ÁRNA-
SONAR ÚR LANDI¹¹.

265. Um várit snimma byrja þeir ferð sína [Einararr þambaskelfir ok Kálfr Árnason ¹², ok höfðu mikla sveit manna, [ok et bezta mannval, er til var í þrœndalögum ¹³; þeir fóru um várit austr um Kjöl til Jamtalands, þá til Helsingjalands, ok komu fram í Sviþjóð, réðu þar til skipa, fóru um sumarit austr í Garðaríki, komu um haustið [til Aldeigjoborgar¹⁴; gerðu þeir þá sendimenn [upp til Hólmgarðs¹⁵ á fund Jarizleifs konúngs¹⁶ með þeim orðsendingum¹⁷, at þeir buðu Magnúsi, syni Ólafs konúngs [ens helga¹⁸, at taka við honum, ok fylgja honum til Noregs, ok veita honum styrk til þess¹⁹, at hann fái²⁰ fодурлеifо sína²¹, ok halda hann til konúngs yfir landi. [En er²² þessi orðsending kom til Jarizleifs²³ konúngs, þá tók hann ráðagerð við drottníninga ok aðra höfðingja sína; kom

tandem pervenerunt; Haraldus Sigurdi filius quindecim erat annorum, quo tempore rex Olavus cecidit;
Haraldus Rögnvaldum Brusii filium in Jamtia reperit, hique ambo unà orientem versus in regnum Gar-
dorum ad regem Jarizleivum profecti sunt, quemadmodum memoriæ proditum est in historia regis Ha-
raldi Sigurdi filii.

CONSULTATIONES KALVI ARNI FILII ET EINARIS ARCIPOTENTIS.

264. Eadem hieme Einar arcipotens et Kalvus Arnii filius conventus inter se et consultationes habuere, in Emporio congressi; tum illuc ad Kalvum Arnii filium venit aliquis a rege Knuto missus, mandatum regis Knuti perferens, ut Kalvus ei ternas securium dodecades, magna cura fabricatas, mitteret; Kalvus respondet: nullas ego secures regi Knuto mittam; dic illi, me Sveini filio ejus ita missurum secures, ut ei deesse non videantur.

ITER EINARIS ARCIPOTENTIS ET KALVI ARNI FILII EX NORVEGIA.

265. Primo vere Einar arcipotens et Kalvus Arnii filius iter ingressi sunt, magnum habentes ho-
minum numerum virosque ex communi Thrandorum lectissimos; hi vere orientem versus per Carinam
in Jamtiam et inde in Helsingiam profecti, in Svethiam pervenerunt, ubi comparatis navibus æstate in
regnum Gardorum trajecerunt, et autumnuo Aldegioborgam pervenerunt; tum legatos per superiora Holm-
gardum miserunt ad regem Jarizleivum, significantes, polliceri se Magnum, filium regis Olavi sancti
recepturos, in Norvegiam deducturos, suaque opera facturos, ut regnum paternum recuperaret, eumque
regem totius Norvegiæ creaturos; hoc nuncio ad regem Jarizleivum perlato, ille reginam aliosque prin-
cipes suos in consilium adhibuit; quibus consentientibus factum est, ut Norvegi missis nunciis ad con-

1) a [ om. E; Austfrist Eluars, Einaris in orientem profectio, a [ D, hoc cap. cum pro rime sequenti arcte conjungens.

2) sic E, D; Cauapanci, A.

3) om. E. 4) om. E. 5) a [ om. D.

2) radagerb, h, id.
3) K. Árnason, ok Einarr þambarsk., a [ D.

4) om. E. 5) a [ om. D. 6) om. D.

10) om. D. 11) a [ om. E, D. quorum posterior sequentia arcte cum proceded. conjungit.

7) K. Árnason, ok Einarr þambarsk., a [ D.

12) K. Árnason, ok Einarr þambarsk., a [ D.

14) 1 Aldelgioborg, a [ D, id. 15) a [ om. D.

13) a [ om. D.
16) upp til Holmeardøs, add. h. t. D.

17) eyrindum, D.

20) nái, D, id 21) sinni, suam, D.

22) a [ om. D.

23) Jarisleifs, h. t. A.

357

þat ásamt með þeim, at Norðmönnum voru orð
gör, ok stefnt þeim þannog¹ á fund Jarizleifs kon-
ungs ok þeirra Magnús; voru þeim grið seld² til
þeirrar³ ferðar. En er þeir komu til Hólmgarðs,
þá staðfestist þat⁴ með þeim, at Norðmenn þeir,
er þar voru komnir, gengu til handa Magnúsi, ok
görðust hans menn, ok bundu þat svardögum við
Kálf ok alla⁵ þá menn, er á Stiklastöðum höfðu

verit í mót Ólafí konúngi; veitti Magnús [trygðir
ok fulla sætt⁶, ok festi⁷ svardögum, at hann skyldi
vera⁸ þeim öllum tryggr ok trér, [þótt hann fengi
í Noregi ríki ok konúngdóm⁹; skyldi hann gerast
fóstrson Kálfs Árnasonar, en Kálfr vera skyldr at
gera þau verk öll, er Magnúsi þætti þá vera sitt
ríki meira eða frjálsara en ádr.

F. SAGA MAGNÚS KONÚNGS HINS GÓDA.

¹⁰[UPPHAF SÖGU MAGNÚS KONÚNGS HINS GÓDA, ER HANN KOM AUSTAN OR GÖRÐUM FRÁ JARIZLEIFS KONÚNGS ¹¹.

1. Magnús Ólafsson byrjaði ferð sína [eftir jólin

Nú hygg¹⁶ rjóðanda rèðu¹⁷
rögörs¹⁸ því at veit¹⁹ gerva
þegi seimbrotar segja
seggjum hneitis eggja²⁰;
varat²¹ ellifu allra
ormsetrs²² hati vetra²³,

austan¹² af Hólmgarði ofan til Aldeigjuborgar;
bjoggu¹³ þeir¹⁴ skip sín, þegar¹⁵ er ísa leysti um
várit; þess getr Arnórr jarlaskáld í Magnúsdrápu:

Nunc puto rubefactorem promti
ad prælia gladii acierum viris
præfectum esse; distributores auri
non dicunt, ipse enim exacte novi;
osor cubilis serpentini non fuit
omnino natus annos undecim,

gressum regis Jarizleivi et Magni invitarentur, datis ad hanc profectionem securitatis tesseractis; qui cum Holmgardum venissent, inter eos constitutum est, ut Norvegi, qui eo venerant, se fidei Magni committentem eique operam suam addicerent; eodemque jurejurando Kalvum omnesque, qui regi Olavo Stiklastadis fuerant adversati, obstrinxerunt. Magnus vicissim fidem suam et plenam gratiam spopondit, jurejurando confirmans, se omnibus illis fidem ac sincerum præstiturum, etsi regno Norvegiæ et regia dignitate potiretur; futurumque se Kalvi Arnii filii alnumque. Kalvus vero omnia, quæ Magno judice potentiam suam majorem et liberiorem facere viderentur, exsequi tenerentur ⁸.

F. EX HISTORIA REGIS MAGNI BONI.

INITIUM HISTORIÆ REGIS MAGNI, CUM EX ORIENTE DE GARDIS A REGE JARIZLEIVO PERVENIT.

1. Magnus Olavi filius post festum jolense iter ex oriente Holmgardo ingressus, Aldegioborgam descendit; vere proxime insequenti, ut primum glacies solvi coeperat, naves suas pararunt; hujus rei mentionem facit Arnor dynastarum poeta in encomio Magni (vide supra):

1) om. D.
2) sett, constituto, D.
3) þessar, hanc, D.
4) helz, potissimum, add. D.
5) abra, alitis, D.
6) trygð, a [D.
7) batt þat, id obstrinxit, D.
8) om. 1
9) a [om. D.
10) hér skal inn koma saga Ólafsson konungs hins helga, hie interponenda est historia regis Olavi sancti, add. cod. Fris.
11) Upphaf ríkis Magnús konungs Ólaf-sonar, initium imperii regis Magni Olavi flit, a [G; Fra Ástr. drotu., de regina Astrida, a [D.
12) austan eptir Jol, a [D, id.
13) taka, incipiunt, G.
14) at búa, parare, odd; G; taka þa at búa, tum parare incipiunt, a [D.
15) om. G, D.
16) hyck, G, D, id
17) raba, præs. inf., G, D.
18) tógaurs, una voce, G, D; rog avrs, Fr.
19) velik, G, cum k 1 pers.
20) exgar, gen. sing., D.
21) vara, G, D, id.
22) ormsetr, G, D.
23) sic cel.; vettra, Fr.

a) Les évènements mentionnés ici sont racontés autre-
ment dans les sagas plus détaillées qui contiennent l'histoire

de Charles vesæle; voyez plus bas.

361

Hann fór austr um¹ Jamtaland ok [Helsíngjaland,
ok svá til Svíþjóðar²; þar³ fann hann⁴ Rögnvald
jarl⁵ Brúsason, ok marga aðra⁶ þá menn, er
komiz⁷ höfðu [or orrostu⁸ [á⁹ Stiklastöðum¹⁰.
Mildingr strauktu¹⁷ um mækis
munn, er lèzt¹⁸ af gunni,
holds vanntu¹⁹ hramn²⁰ of fyldan
hrás, þaut vargr í ási;
en gramr, nè ek frá fremra
friðskerði²¹ þèr verða,
austr vartu²² [ár hit²³ næsta
örðiglyndr í Görðum²⁴.

Jarizleifr konúngr tók vel við þeim Haraldi, [hann ²⁵
gerðist ²⁶ þá höfðingi yfir landvarnarmönnum ²⁷
Eitt höfðust at,
Eilifr þar er sat,
höfðingjar tveir,
hamall fylktu þeir;
Austrvindum ók
í öngan krók, .
varat ²⁸ Læsum lèttr
líðsmanna rèttr ²⁹.

[HARALDR KOM í GARÐARIKI OK RÖGNVALDR JARLÍ.

2. En¹² um vårit fengu þeir¹³ sér skipan¹⁴, ok fóru
of¹⁵ sumarit austr í Garðaríki [á fund Jarizleifs kon-
úngs, ok voru þar um vetrinn¹⁶; svá segir Búlverkr:

Rex liberalis, aciem gladii
tersisti, cum prælio destiteras;
corvum carne implevisti
cruda, lupus in colle ululavit;
anno vero proximo, rex
erecti animi, Gardis in oriente
versatus es; te præstantiorem
audivi esse bellatorem neminem ⁸.

konúngs, [ok annarr Eilifr, son Rögnvalds jarls; svá
segir þjóðólfr:

Rem unam agebant,
ubi Eilivus versabatur,
principes duo,
aciem cuneatam instruxere;
Vendi orientales in locum
angustum compulsi sunt;
Læsis haud facile
militare jus fuit ⁶.

Orientem versus per Jamtiam et Helsingiam, indeque in Svethiam profectus est; hic dynastam Rögn-
valdum Brusii filium, multosque alios convenit, qui ex prælio Stiklastadensi incolumes evaserant.

HARALDUS ET RÖGNVALDUS DYNASTA IN REGNUM GARDORUM VENERUNT.

2. Insequenti autem vere vecturam pacti, proxima æstate orientem versus in regnum Gardorum profecti sunt ad regem Jarizleivum, ibique hiemum transegerunt; sic Búlverkus (*vide supra*):
Haraldus cum suis a rege Jarizleivo liberaliter exceptus, princeps factus est præsidiariorum regni custodum, alterque Eilivus, filius Rögnvaldi dynastæ; sic Thjodolvus (*vide supra*):

1) Kjöl ok um, *Carinam et per, add. D.*
2) kom fram í Svíþjóð, in *Sethismam perrenit, a* [D.
tum, add. G, D.
3) om. G, D.
4) þar þá (*om. D*), íbi
tum, add. G, D.
5) om. G, D.
6) om. D.
7) fófit, *fugerant, D.*
8) om. a [D.
9) frá, ex. D.
10) menn ól, konúngs, *regis*
Olant satellites, a [G.
11) a [omitt. G, D.
12) eptir, post, add. G.
13) Rögnv. ok Baraldr, *add. D.*
14) skip, *naves, D.*
15) om,
G, D, id.
16) a [omitt. D.
17) straukt þó, G, D, id.
18) sic D; *lètz. Fr.*
19) vann, G, D, *intrans.*
20) hrafo, D, id; *ræfn, G, id.*
21) fólkherðe, *cohortatorem millium vel concitorem pugna*, i. e. *bellatorem, G; folcherþer, D, id. in pl.*
22) komta, *ventisti, G, D.*
23) arit, a [f.
G, D, id.
24) *scriptum aurðiglyndr i Gaurðum h. l. in Fr.*
25) om. G.
26) Haraldr, *add. G.*
27) ok Rögnv.; *gerdust þeir þar landvarnarmenn, et Rögnvaldum, qui tum facti sunt regni custodes præsidiarit, a* [D.
28) vara, G, id.
29) a [om. D.

a) *Constructio:* Mildingr, strauktu um æ menn mækis, er lèzt af gunni; vanntu of fyldan hramu bras holds, vargr þaut í ási; en híð næsta er vartu, ördig-
lyndr gramr, austr í Görðum, nè ek frá friðskerði verða þèr fremra. — (c) i. e. *gladium acuisti, ut iterum in prælium tres; describitur in priori semi-
stropha virtus bellica Haraldi indefessa, qua uno confecto prælio in alterum ruebat.*

b) *Constructio:* Tveir höfðingjar höfðust eitt at, þar er Eilifr sat, þeir fylktu hamallt; Austrvindum ók í öngan krók; rèttr liðsmanna & varat rèttr Læsum β.
— (a) i. e. *prælia et populationes.* β) Læsir putantur fuisse tidem ac Lazií, Lecchi, Lesgi, Polonorum aborigines, *vide* *Annaler for nordisk*
*Oldkyndighed 1836-37*, p. 203, not. 5.

46

362

Haraldr dvaldist í Garþaríki nokkverja vetr, ok fór viða um Austrveg; síðan byrjaði hann ferð sína út í [Grikland¹⁴, ok hafði² mikla sveit manna [, þá hèlt hann til Miklagarþs³; svá segir Bölverkr:

Hart knfði⁴ svöl svartan
snekkju brand fyri landi
skúr, en skrautla báru
skeiðr brynjaðar reiði;
mætr⁵ hilmir sá málma
Miklagarþs fyri barði,
mörg skriðu beitt at borgar
barmfögr hám armi.

[HARALDR GEKK Á MÁLA Í MIKLAGARDÍ¹⁶.

3. Þá rèð fyri Griklandi Zóe drottníng hin ríka, ok með henni Mikael⁷ katalactus⁸; en er Haraldr kom til Miklagarðs⁹ á fund drottníngar, gekk hann¹⁰ þar á mála, ok fór þegar um haust-ið á galeiðr með hermönnum þeim, er fóru útí Griklands haf, hèlt Haraldr sveit af sínum mónnum. Þá var höfðingi yfðir¹¹ herinum¹² sá maðr, er¹³ Gyrgir hèlt¹⁴, frændi drottníngar. ¹⁵Haraldr hafði litla hríð áðr verit í [herinum, áðr¹⁶ en Væríngar

Haraldus in regno Gardorum aliquot annos commo-ratus, multa Orientis loca obið; deinde, magnum habens militum numerum, iter in Græciam ingressus est, et Constantinopolin contendit; sic Bölvérkus:

Procella frigida nigram perticam
celocis præter terram vehementer
propulit; naves vero splendidè
armatæ ornatum gerebant;
princeps excellens ante proram
conspexit æra Constantinopolis;
complures naves, pulchro conspicuæ sinu,
altum urbis brachium allapsæ sunt ⁴.

þýddust mjök¹⁷ til hans, ok fóru þeir allir sam-
an¹⁸, þegar er bardagar voru; kom þá svá at Har-
aldr¹⁹ gerðist þá ²⁰ höfðingi yfir²¹ [Væríngjum
öllum²², fóru þeir Gyrgir viða [um Griklands eyjar²³,
ok unnu þar herskap mikinn [á kússarum²⁴.

[HERNADR HARALDS OK GYRGIS²⁵.

4. Þat var eittvvert sinn, er þeir höfðu farit um²⁶ land ok skyldu taka sèr [við skóga nokk-ura²⁷ náttból, ok komu Væringjar fyrstir²⁸, ok völðu þeir²⁹ sèr náttstaði³⁰ þá, er þeir sá bazta,

HARALDUS CONSTANTINOPOLI MILITIÆ NOMEN DEDIT.

3. Eo tempore Græciæ imperavit regina Zoe potens, et unacum ea Michaelus catalactus. Haral-
dus, cum Constantinopolin ad reginam venisset, militiæ nomen dedit, et statim proximo autumno triremes
conscendit una cum militibus, qui in mari Græciæ excubare solebant, suorum sibi militum cohortem re-
tinens. Eo tempore exercitui dux præerat vir, nomine Gyrger, reginæ cognatus. Haud diu in exercitu
versatus erat Haraldus, cum Væringi se magno studio ad eum applicare coeperunt, qui, quotiescunque
prælia fiebant, omnes una se consociabant; unde factum est, ut Haraldus omnium Væringorum præfectus
fieret; hi et Gyrgeriani passim per insulas Græciæ circumeuntes, prædones maritimos infestis armis
magnopere vexabant.

MILITIA HARALDI ET GYRGERIS.

4. Accidit aliquando, cum mediterranea, peragrassent locusque pernoctandi prope silvas quasdam
eligendus esset, ut Væringi, qui priores advenissent loca pernoctandi eligerent, quæ maxime idonea

1) Girkland, G, id.
2) Miklagardò með, Miklagardium (Constantinopolin) cum, a [D.
D. knibo, G.
3) mætir, G.
4) a [ om. G, D.
5) Michael, G.
6) a [ om. G, D.
7) Michael, G.
8) catalactus, G, D.
9) Garðz, G; ok, et, add. G, D.
10) þá, tum, add.
G, D.
11) fyrir, D, id.; öllum, add. G, D.
12) hermönnum, militibus, G.
13) nefndr et, nominatus est, add. G.
14) er nefndr, nominatus
est, D; hann var, itle, erat, add. G, D.
15) en, sed, add. G, D.
16) liðinu, G, D, id.
17) om, G.
18) samt, G, D, id.
19) hænn,
itle, G.
20) om, G.
21) fyrir, D, id.
22) om. D; öllum V., a [ G.
23) a [ om. D.
24) cusirum, D; a [ om. G.
25) Frá Væringjum
ok Gyrgi, a [ G; Frá hlut, de sortibus, G in marg.; Haraldr lèt bera lutj i scaut, Haraldus sortes in sinum inferri jussit, a [ D.
26) ot, G, id.;
yfir, D, id.
27) a [ om. D.
28) fyrst (fyrst, D) til náttstaðar, primum (priores) in locum pernoctandi, G, D.
29) om. G.
30) tjaldstæde,
lova tentoris idonea, G, D.

a) Construccio: Svol skúr kníði hárt svartan snekkju brand fyrir landi, en skrautla brynjadár skeiðr báru reiði; með hilmir sá malma í Miklagardó fyrir
barði; mörg barmfögr belt þá skriðu at ham borgararmi. — b) metalla, æra, i. e. ærstaðs turres rel ærata tecta.  
  β) beltt, duplicato t, id. qu. belt, naves.

363

ok hæst lágu; þvíat þar er svá háttað, at land¹ er
blautt, ok þegar er regn koma [þar, þá er² illt
at búa, þar³ er lágt er⁴. Þá kom⁵ Gygir hófð-
ingi hersins⁶, ok [er hann sá, hvar Væríngjar
hófðu tjaldat⁷, bað hann þá í brot fara ok tjalda
í öðrum stað, segir at hann vildi⁸ þar tjalda; Har-
aldr segir svá: ef þær komit fyrri til náttþóls⁹,
þá takit þær yðr [náttstaða, en vèr manum¹⁰ þá
tjalda í öðrum stað, þar sem oss líkar; gerit þèr
nú ok svá, tjaldit, [þar sem þèr vilit¹¹, í öðrum
stað; hugða ek at þat væri rèttir Væríngja hèr í
[Grikkjakonungs veldi¹², at þeir skyldi vera [sjál-
ráði ok frjálslir¹³ um alla luti fyrir öllum mönnum¹⁴,
en ¹⁵ konúngi einum ok drottníngu þjónustubundn-
ir¹⁶; þreyttu þeir þetta [með kappmælum¹⁷, [þar
til er hvárirtveggjus¹⁸ yðpuðust¹⁹, var þá við sjálft
at þeir mundi berjast; komu þá til²⁰ hinir vitrastu²¹

menn, ok [skilðu þá, segja þeir svá²² at betr
var²³ fallit, at þeir sættist of²⁴ þetta mál, ok gerði
skipan á með sér²⁵, svá at ekki pyrfti oftarr [um
slíka luti at deila²⁶; var þá [stefnulagi ákomit²⁷
með þeim, [ok skipuðu²⁸ hinir beztu menn [, kom
þat ásamt²⁹ með öllum³⁰, at luti skyldi í skaut
bera, ok luta með Grikkjum ok Væríngjum, hváirir
[fyrri skyldi³¹ ríða eða ría eða til hafnar leggja
ok kjósa um tjaldstaði, skyldu³² því³³ hvárirtveggju
una, sem hlutr³⁴ segði. Síðan voru lutir geyrvir
ok markaðir; þá mætti Haraldr við Gyrgi: lát³⁵
sjá, hvernig³⁶ þú markar þinn lut, at [við markim
ekki einn veg³⁷ báðir; hann gerði svá; síðan mark-
aði Haraldr sinn lut, ok [kastaði í skautið³⁸, ok
svá báðir þeir³⁹; en sá maðr, er lutinn skyldi
upptaka, [gekk til, ok ⁴⁰ tók⁴¹ upp annan, ok hèlt
milli fíngra sér, ok⁴² brá upp hendinni, ok mætti:

judicassent et editissima essent; ibi enim ea est loci natura, ut solum sit uliginosum, unde fit, ut inci-
dentibus pluviis loca depressiora male sint idonea ad habitandum. Huc adveniens dux exercitus, Gyr-
ger, cum animadverteret, quo loco Væringi tetendissent, eos abscedere et alio loco tendere jussit, dicens
se eo loco ponere tentoria velle; Haraldus ita loquitur: si vos priores in stationem nocturnam veneritis,
locum pernoctandi vobis eligite, nos vero turn alio loco, ubi nobis placuerit, tendemus; sic quoque vos
jam facite, tendite, ubicunque volueritis, in alio loco; existimavi, Væringis hic in imperio Græcorum
regis versantibus id juris esse, ut sui arbitrii et circa res omnes liberi ab omnibus hominibus essent,
soli regi ac reginæ officio obstricti. Qua de re cum verbis contendissent, donec utrique arma sume-
rent, prope factum est, ut confligerent, cum accedentes viri prudentissimi eos diremerunt, dicentes, me-
lius convenire, ut hanc rem inter se transigerent et decernerent, ne sæpius de talibus altercari opus
esset; tum optimorum virorum arbitrio tempus locusque conveniendi utrisque dictus, ubi inter omnes
convenit, ut sortes in sinum conjicerentur, harumque arbitrio permitteretur, utri, Græci an Væringi,
priores equitarent, remigarent, portum subirent, loca tendendi eligerent; quod sors decrevisset, eo utrique
contenti essent. Dein sortes factæ et notataæ; tum Haraldus Gyrgeri: fac videam, quo pacto sortem
tuam notes, ne eodem uterque modo notemus; ille sic fecit; inde Haraldus suam sortem notavit et in
sinum conjecit; quod cum uterque fecisset, vir, qui sortes tolleret, accedens alteram sustulit, digitisque
tenens, manum extulit et locutus est: hi priores remiganto, equitanto, portum subunto, loca tendendi

1) landit, G, D, cum artic.
2) er þar, a [G, D.
3) om, G.
4) liggr, G, D, eod. sensu.
5) ul, add. G, D.
6) om, D.
7) a
[ om, D.
8) vill, G, D, præs.
9) nátstaðar, G, D, id.
10) ylallstaðæ, mnumum vèt, a [C.
11) a [ om, D.
12) veldli Grikkja konungs,
a [G; Grikkja veldli, a [D.
13) frjálslir ok sjálfræða, a [G, D, id.
14) fyrir hverfum manni um alla luti, a [D, id.
15) vera, esse, add, G, D.
a [Gjóðostafyldir, G, D, id.
16) þjónustafyldir, G, D, id.
17) kappmætti, a [G, id.
18) sin, milli ok, inter se et, a [D.
19) ok, et, add, G; hvárirtveggja, utrique, add, D.
20) om, G.
21) vitrarri, D, compar.
22) sögðu, a [D.
23) er, G; væri, D, id.
24) um, G; a um, D, id.
25) glógliga, exactè, G.
26) slíka deiltu, a [G, D.
27) komit a stefnulagi, a [D, id.
28) skyldu þar um dæma, de hæc re judicarent, G.
29) ok hinir vitrusto; en a
þeirri stefnau réðu þeir þat svá, at samt kom, et sapientissimi; eo conventus ita rem disceptarunt, ut conveniret, a [G.
30) skyldu þar dæma um inr
vitrustu menn; en a þeirri stefnau réðu þ, a [ penult, D.
31) skyldu fyrri, a [G, id.
32) skyldi, D.
33) þa, add, G, D.
34) lutir, sortes,
G, D.
35) ek vil, zolo, G, D.
36) hvernog, G, id.
37) ekki markim við einnog (einum, D), a [G, D, id.
38) skaut, G.
39) bæðr þeir,
ok kastaði, skaut, a [D.
40) þa, tum, a [G, D.
41) bann, ille, add, G, D.
42) om, D.

46"

364

þessir skulu [róa fyrri ok ríða¹ ok til hafnar
leggja ok kjósa sér tjaldstaði. Haraldr greip til
handarinnar, tók lutinn ok kastaði [út á sjá²]; síðan
mælti hann: þessi var várr lutr; Gyrgir svarar:
hví lètztu ekki [sjá fleiri³ menn? [Haraldr svarar⁴:
sè nú⁵ þann, er eflir er, muntu⁶ þar kenna þitt
mark. [Eflir þat⁷ var at hugat [um þann lutinn,
er eftir var⁸, ok kendu allir þar⁹ mark Gyrgis;
var þat dæmt síðan¹⁰, at Væríngjar skyldu [kjósa
um þat, sem þeir hófðu um þrætt¹¹; fleiri lutir
[urðu [til þess, at¹² þeir urðu ekki ásáttir, ok
lauk jafnan svá, at Haraldr hafði sitt mál.

[GYRGIR FÓR APTR í MIKLAGARD.

5. þeir¹³ fóru¹⁴ [allir saman¹⁵ of sumarit¹⁶
ok herjuðu; þá er allr var saman herinn, lèt Har-
aldr sína menn vera fyrir utan bardaga, eða¹⁷
þar sem¹⁸ minnst var mannraunin¹⁹, [ok lèzt varast

vilja, at hann týndi herliði sínu²⁰; en er hann
var einn²¹ með [liði sínu, þá lagðist²² hann svá
fast til at berjast, at annathvárt²³ skyldi hann fá
sigr eða bana. Svá bar [jafnan til²⁴, þá er Har-
aldr²⁵ var hófðingi yfir liðinu, at hann vann sigr,
þá er Gyrgir vann ekki. Þetta fundu hermenn,
ok kölltuðu²⁶ betr fara mundu²⁷ sitt mál, ef Har-
aldr [væri einn²⁸ hófðingi yfir²⁹ herinum, ok
ámæltu hertoganum, at ekki yrði af honum eða³⁰
hans liði³¹. Gyrgir segir at Væríngjar vildi hon-
um ekki lið veita, bað³² þá fara í annan stað [,
en hann færi með öðrum herinum, ok vinna þvílíkt
sem þeir mætti; fór þá Haraldr frá herinum, ok
Væríngjar með³³ honum³⁴ ok Latínumenn³⁵. Gyrgir
fór með Grikja her; sýndist þá, hvat [hvárr mátti³⁶,
fékk Haraldr jafnan sigr ok fè, en Grikkir fóru
heim til Miklagarðs³⁷, nema úngir drengir, þeir

eligunto; Haraldus prehensa manu exemtam sortem in mare projecit; quo facto: hæc nostra sors fuit, inquit. Cui Gyger: cur non pluribus hominibus conspiciendam dedisti? Haraldus contra: age, inspice eam, quæ reliqua est, in qua tuam, credo, notam agnosces. Inspecta dein sors, quæ reliqua erat, in qua omnes notam Gygeris agnoverunt. Inde decretum, ut Væringi, de quo contendissent, eligendi potestatem haberent; plures acciderunt res, de quibus inter eos non conveniret, eo semper eventu, ut Haraldus suam causam obtineret.

GYRGER CONSTANTINOPOLIM REVERSUS EST.

5. Eadem æstate universi conjunctim profecti, populationes faciebant; quando universus exercitus unà aderat, Haraldus suos extra prælium, aut quo loco minimum periculi esset, collocavit, dicens, velle se cavere, ne copias suas amitteret; ubi vero solus cum suo exercitu versabatur, tanta contentione in prælium incubuit, ut necessario futurum esset, ut aut victoria potiretur aut mortem oppeteter. Sæpe-numero accidit, cum Haraldus copiis præesset, ut victoriam obtineret, Gyrgere nihil afficiente. Quod animadvertentes milites dixerunt, rem suam melius cessuram, si Haraldus solus esset dux exercitùs, imperatorem incusantes, quod ipse suæque copiæ nihil efficerent. Gyger, Væringos sibi opem ferre nolle causatus, proposuit, ut aliò se conferrent, ipse reliquium exercitum duceret, et quantum possent efficere conarentur. Itaque Haraldus et cum eo Væringi et Latini ab exercitu digressi sunt, Gyger exercitum Græcorum ducebat. Tunc apparuit, quid uterque posset: Haraldus enim sæpius victoriam et

1) fyrir ríða ok róð, a [ G, D.

2) á sær, a [ G, id; á sæinn, a [ D, id.

3) aðra, alios, D.

4) a [ om. D.

5) fleiri menn sjá?

sè her nu, s. Haraldr, a [ G, s. h., add. D.

6) máttu, potes, D.

7) Síðan, deinde, a [ G, D.

8) a [ om. G; a [ penut, om. D.

10) om. G, D. 11) hafa kiorna kost um allt þat, er þeir þetti um, omnium rerum, de quibus contenderent, optionis potestatem haberent; a [ G:
kjorna kosi, a [ D. 12) þeir, er, a [ G: vora, þat er, a [ antepen. D.

16) allir samt, omnes una, add. D. 17) elliizar, alias, add. G; ella, add. D, id.

18) er, G, id.; er honum þótti, ubi et videbatur, D.

hetta, G, D, id. 20) a [ om. D.

21) saman, add. G, D, id.

22) sínu liði, lagði, a [ G, D, id.

24) til opílega, a [ G, D, id. 23) hann, ille, H.

26) sögðu, G, id.; sögðu, at þá mandi, D, id.

28) einn veri, a [ G.

unteersø, add. G. 30) ok, et, D.

32) hann, ille, add. G, D.

34) Harald með sínum mönum:

foro með Haraldr Væríngjar, Haraldum cum suis; sequebantur Haraldum Væringi, a [ D.

35) en, sed, add. G, D.

36) hvárr máttu, a [ G, D, id.

37) scriptum, Mílagagarþa, h. l.

365

[sem sér vildu fá¹ fár, ok² sömnoðust³ til Haralds
ok höfðu⁴ hann⁵ fyrí hertoga⁶, lagðist hann þá
með her sinn vestr í Affríca, er Væríngjar⁷ kalla
Serkland, efldist hann þá⁸ at liði⁹. Í Serklandi

Togu¹³ má¹⁴ tekna segja
tandrauðs á Serklandi
úngr hætti sér átta
ormtorgs hötuðr borga;
áðr herskörðoðr hardan
hildar leik und skildi
Serkjum hættr í sléttri
Sikileyju gekk heyja.

Svá segir Illugi Bryndælaskáld:

Brauztu¹⁵ und Mikiael¹⁶ mæxtan
(mágum¹⁷ heim, sem frágum,
son¹⁸ Buðla bað¹⁹ sínum²⁰)
sunnlönd²¹, Haraldr röndu.

Hér segir²², at þá var Mikiál²³ Grikkja konúngr
í þann tíma.

HARALDR [HERJÁDI Í AFFRÍCA²⁴.

6. Haraldr dvalðist marga vetr í Affríca, ok²⁵ fékk²⁶ of lausfjár gulls²⁷ ok allskonar dýrgripi;

eignaðist hann¹⁰ LXXX borga, voru sumar gefnar
[honum upp¹¹, en sumar tók hann¹² með valdi;
síðan fór hann til Sikileyjar; svá segir þjóðólfr:

Juvenis osor soli serpentini, flammæ
instar rutili, se periculis exposuit;
octo decuriæ oppidorum in terra
Saracenorum captæ possunt memorari;
ante quam periculosus
Saracenis conscriptor exercitāts,
clypeo tectus commissum ibat
Hildæ ludum in plana Siciliaª.

Sic Illlugius Bryndalorum poeta:

Meridianas regiones excellentissimo
Michaeli, Haralde, clypeo subjecisti;
Budlii filius affines suos, uti
fama accepimus, domum invitavit ᵇ.

en allt fè, þat er hann fékk ok [hann þurfti
ekki²⁸ til kostnaðar sér²⁹, sendi hann³⁰ norðr í
Hólmgarð, í vald ok gæzlu Jarizleifs konungs, ok³¹
drózt³² þar saman ógrynni fjár, sem glíckligt var³³
at vera mundi, er hann herjaði þann luta heimsins,

opes obtinuit, Græci vero Constantinopolin reversi sunt, exceptis juvenibus, qui opum parandarum cupidi
se cum Haraldo congregabant eumque pro imperatore habebant. Qui sic copiis auctus, exercitum occi-
dentem versus in Africam duxit, quam Væringi terram Saracenorum appellant; in terra Saracenorum
octoginta oppidis potitus est, quorum alia per deditionem ei tradita sunt, alia vi cepit; deinde in Sici-
liam profectus est; sic Thjodolvus (vide supra):

Hoc loco Michaelus rex Græcorum eo tempore fuisse dicitur.

HARALDUS IN AFRICA BELLUM GESSIT.

6. Haraldus in Africa multas hiemes commoratus, magnam vim auri et res pretiosas omnis generis
lucratus est; omnes autem pecunias, quas comparaverat, et quibus ei in sumtum non opus esset, sep-
temtrionem versus Holmgardum misit in potestatem et custodiam regis Jarizleivi, ubi immensa vis opum

1) er fá vildu sér, a [G, D, id.

2) þeir, hi, add. J.

3) om. G, D.

4) hélða, D, id.

5) þa, tum, add. G, D.

6) hertuga.

7) Væringer, h. t. Fr.

8) mjök, perquam, add. G, D.

9) fjölmenni, G, id.

10) Haraldr, G.

11) Tögu, G, D, id.

12) a [om, G, D.

13) sic G, D; mago, Fr.

14) mat, G; matt, D.

15) Brautz þá, G, id.

16) Mikiál, G; Miciál, D; scriptum Miciael, in Fr.

17) sic G, D; sinnt, sud, Fr., præve.

18) sor, G, D, id.

19) sic G, D; raub, rubefecti, Fr., præve h. l.

20) sic G, D; sinnt, sud, Fr., præve.

21) sannlönd, arenosas regiones, D.

22) þa, td, add, G, D.

23) Michiall, D.

24) vann borga (borg, D), vicit urbes (urbem), a [G, D.

25) om. G, D.

26) þar, ibi, add. G.

27) gull ök gersimar, aurum et cimelio, G, D.

28) at hafa, habere, add. D; ekki þyrfti hann at hafa, a [G id.

29) sinnt, hæm þar, add. D.

30) með tranðarmennan sinum, cum iis, quibus flem mæzine habebat, add. G, D.

29) sinnt, súum, G.

31) om. G, D.

32) sic D; drózt, G, id: drotz, Fr.

33) er, est, G, D.

a) *Constructioni*: úngr, hötðr tandrauðs ormtorgs & hætti sér; segja má tekna átta togu borga á Serklandi; áðr herskörðoðrβ, hættr Serkjum, gekk heyja Hildar leiky und skildi sléttri Sikileyja. — c) ormtorg, solum serpentis, aurum; osor auri, rír, princeps liberalis. β) imperator, qui exercitum conscribavit. γ) prætium.

b) *Constructioni*: Haraldr, brauzta sunnlönd röndu“ und mæxtan Mikiael; son Buðlaþ þauð mágum sinum yðheim, sem frágum. — c) t. e. armis. β) rex Atlius, γ) Gunnarem et Magnium.

366

er auðgastr var¹ at gulli ok silfri²; ok svà mikit sem hann gerði at, [er með sönnu var áðr sagt, at hann mundi eignazt hafa LXXX³ borga. ⁴En er hann⁵ kom til Sikileyjar, þá herjaði hann þar⁶ með liði sínu [til einnar borgar mikillar ok fjöl-mennrar, [hann settist⁷ um borgina, þvíat þar voru [sterkir veggir⁸, svà at honum þótti ósýnt, [hvárt brotin⁹ mundi verða¹⁰. Borgarmenn höfðu vist gnóga, ok önnur faung, þau sem þeir þurftu til varnar.

[HARALDR VANN BORG I SIKILEY.

Haraldr leitaði sér ráðs þess¹¹, at fuglarar
hans tóku smáfugla þá, er hreidiðust í borginni ok
flugu á skóg um daga ¹², at taka sér mat; Haraldr
lét binda á bak fuglunum lokarspána af týrviði ¹³,
ok [steypti í ¹⁴ vaxi ok brennusteini, ok lét ¹⁵ slá

í eldi; flugu fuglarnir, þegar er lausir urðu, allir
senn í borgina, at vitja únga sinna ok hýbýla, er
þeir áttu í húsþekjum, þar [sem þakit¹⁶ var reyr
eða¹⁷ hálmi; [laust þa¹⁸ eldinum af fuglunum í
húsþekkjurnar, [ok þótt¹⁹ einnhverr bæri litla byrði
elds, þá var²⁰ skjótt²¹ mikill eldr, er margir fugl-
ar²² báru [til²³ viða [um borgina²⁴ í þekjur²⁵,
ok þvínæst brann hvert hús af²⁶ öðru, þar til er
borgin logaði. þá gekk fólk allt út or²⁷ borginni,
ok bað sér miskunnar, þeir hinir sömu, er áðr
höfðu²⁸ drembiliga látið [ok [mælt hæðiliga²⁹ til
Grikkja hers ok höfðingja þeirra. [Gaf Haraldr
þá³⁰ öllum mönnum grið, þeim er þess beiddust³¹;
fékk [Haraldr með ráði³² vald yfir þessi³³ borg.

HARALDR VANN ÁDRA BORG ³⁴.

7. Önnur borg var sú, er Haraldr lagði til

collecta est; quod fieri vero erat simile, quum in ea parte orbis terrarum, quæ auro et argento maxime
abundabat, bellum gereret, idque tanto cum progressu, ut octoginta urbes in potestatem suam redegerit,
quemadmodum supra idoneis auctoribus demonstratum est. Ut vero in Siciliam venit, urbem aliquam
magnam et incolis frequentem cum copiis aggressus est; quæ cum esset validis muris cincta, ut incertus
esset, an perfringi possent, urbem obsidione cinxit; oppidani cibaria aliasque res ad defensionem neces-
sarias satis habebant.

HARALDUS OPPIDUM IN SICILIA EXPUGNAVIT.

Haraldus id consilii cepit, ut quas aucupes sui cepissent aviculas, quæ in oppido nidificantes escæ
colligendæ gratia interdiu in silvam evolare solebant, harum avium tergis deruncinata piceæ rameuta
illiganda, cera et sulfure circumfundenda et admoto igne accendenda curaret; dimissæ simul ut aves
erant, omnes una in oppidum volarunt, visuræ pullos ac domicilia sua, quæ in tectis ædium, arundine
aut stipula constructis, habebant; hic ex avibus in tecta domuum ignis transiliit; et quamvis singulæ
exiguum ignis onus portaret, brevi tamen ingens flamma extitit, multis avibus ignem undique in tecta
oppidi inferentibus; inde una ex altera domus accensa, donec tota urbs inflammata est; tunc omnes
incolæ ex oppido egressi, fidem ejus implorarunt, iidem ipsi, qui antea superbe se gesserant et verborum
contumelias in exercitum Græorum et imperatorem eorum jecerant; quo facto Haraldus omnibus peten-
tibus pacem concessit; sic Haraldus hoc oppidum consilio in suam potestatem redegit.

HARALDUS ALTERUM OPPIDUM EXPUGNAVIT.

7. Alterum oppidum, quod Haraldus copiis suis aggressus est, et incolis frequens et adeo munitum

1) er, est, G, D.
2) ógrigripum, rebus pretiosis, G, D.
3) hann eignaðist við t., in potestatem suam redegit octo decades, a [D.
4) cap. dirisio
in B.
5) Haraldr, G, D.
6) ok lagði at, et aggressus est, add. G.
7) settist hann a [G: at clanni mikilli borg, settist hann, magnam aliquam urbem, circumsedit, a [ penult, D.
8) veggir sterkir, a [D.
9) at bjóta, a [G, eod. sensu.
10) mega, posse, G; at bjóta mætti, a [D, id.
11) þa leitaði Haraldr þess ráðs, tum Haraldus id consilii cepit, a [G, D, nulla nori capitis distinctione facto.
12) dögum, D, id.
13) týrui
tre, G, id.; týrri tre, D, id.
14) steypa, a [G, D.
15) om, G, D.
16) er þakt, a [G, D, id.
17) ok, et, D.
18) þa laust, a [G, D.
19) en þó at, etsi vero, a [G, D.
20) varð þái, id extitit, G, D.
21) bratt, D, id.
22) om, D.
23) ok, et, add. G.
24) a [om, G.
25) husþeckjar, tecta domuum, G; a [ penult, om, D.
26) at, G, D, id.
27) af, D, id.
28) marga daga, multis dies, add. G, D.
29) hábu-
tega, contumeliose, a [G; a [ penult, om, D.
30) Haraldr gaf, a [G, D.
31) belddu, G, D, id.
32) hana síðan, eam deinde, a [G, D,
33) þeirri, G, D.
34) sic et G, a [ in margine; in textu add. með ráðum, consilio.

367

med¹ liði sínu, sú var bæði [fjölmenn ok [sterk², svá³ at engi var ván, at þeir fengi brotið borg-ina⁴; vellir sléttir⁵ voru umhverfis borgina; þá lèt Haraldr⁶ grafa grópt, [frá þar⁷ sem fèll bekkr einn, ok var þar⁸ djúpt gíl, svá at ekki mátti þannig sjá or borginni; þeir fluttu moldina⁹ út á vatnit, ok lètu straum bera í braut; voru þeir at þessu verki bæði dag ok nótt, var skipt til sveitum, en herrinn gekk alla daga utan at borginni, en borgarmenn gengu¹⁰ í vígskörð ok skutu hvàrir á aðra, en um nætr¹¹ sváfu¹² hvàrirtveggju. En er Haraldr skilði þat, at [jarðhús þat var¹³ svá lángt, at þá¹⁴ mundi vera¹⁵ komit inn um borgarveggi¹⁶, þá lèt hau vápnast¹⁷ [lið sitt. þat var móti degi, er¹⁸ þeir¹⁹ gengu²⁰ í jarðhúsit²¹; en er þeir komu til enda, grófu þeir upp yfir [hófuð sér²², þar til er steinar²³ urdu fyri [lími²⁴ settir; þat²⁵ var gólf

[í steinhóllinni²⁶; síðan brutu²⁷ þeir upp gólft, ok gengu upp í höllina; þar sátu fyri margir menn af borgarmönnum, þeir²⁸ snæddu þar²⁹ ok drukku, ok varð³⁰ þeim þetta³¹ hinn mesti óvísavgr, þvíat Væríngjar gengu³² þar³³ við³⁴ brugðnum³⁵ sverðum; þeir³⁶ drápu þar³⁷ þegar suma borgarmenn³⁸, en sumir flýðu, [þeir er því komu við, en³⁹ Væríngjar sóttu eftir þeim, en sumir tóku borgarhliðin, ok luku upp, gekk þar⁴⁰ inn [allr fjölði⁴¹ hersins. En er þeir komu í borgina, þá [flýðu borgarmenn⁴², en margir bádu⁴³ griða, ok [þat⁴⁴ fengu þeir [allir⁴⁵, en er upp gáfust, eignaðist Haraldr svá⁴⁶ borgina⁴⁷ ok þar med⁴⁸ ógryuni fjár.

### HARALDR VANN⁴⁹ ÞRIDJU BORG.

8. Hina þriðju borg hittu þeir, þá er mest var [af þessum öllum⁵⁰ ok sterkust [ok ríkust at fè ok fjölmenni⁵¹; voru um þá borg díki stór,

fuit, ut perfringendi oppidi nulla spes adesset; plani campi oppidum circumdabant. Tum Haraldus a rivo quodam, qui ibi profluebat tam profundo alveo, ut eo ex oppido conspectus non esset, fossam ducendam curavit; humum in aquam egestam flumini auferendam dederunt; hoc opere noctu interdiuque occupati, vices per agmina alternebant, ceteri vero milites quotidie oppidum extrinsecus aggressi sunt, oppidanis in pinnarum interstitia procedentibus; sic alteri alteros telis petebant, utrique noctu dormiebant. Ut vero Haraldus intellexit, specum illum tam longum esse, ut intra murum urbis pertingeret, copias suas armari jussit; sub lucem ingressi specum, quum ad extremum pervenissent, terram supra capita sua fodiebant, donec fodiensentibus lapides occurrerent calce interliti, qui solum aulæ lapideæ efficiebant; inde solo effracto in aulam succedebant; discumbentes hic aderant multi ex oppidanis, qui comedebant et bibebant; sic improvisum illud monstrum omnino imparatos oppressit; ibi enim Væringi destrictis ensibus grassantes, quosdam ibi oppidanorum statim interfecerunt, quosdam, quibus elabendi facultas oblata, aufugientes persecuti sunt; alii portas oppidi occuparunt e nd aperuerunt, quo facto universi exercitus multitudi ingrediebatur; quibus oppidum ingressis, oppidani fugerunt; multi pacem petierunt, quam omnes, qui se dediderunt, impetrarunt; sic Haraldus oppido et insuper immensa præda potitus est.

### HARALDUS TERTIUM OPPIDUM EXPUGNAVIT.

8. Tertium iis oppidum in obvio fuit, quod ex his omnibus erat maximum et firmissimum et opibus hominumque multitudine valentissimum; ingentes fossæ circa hoc oppidum ductæ erant, ut

1) om. G, D.
2) sterk ok fjölmenn, a [ penult. D.
3) svá sterk, a [ G.
4) om. G, D.
5) ok hardir, et duri, add. G.
6) taka til at, incipere, aggredi, add. G, D.
7) þar frá, a [ G, D, id.
8) þat, id. G.
9) mæld alla, omnem terram, a [ G, D.
10) át, add. G, D.
11) nati, D, id.
12) þeir, illi, add. G.
13) gört, factus, add. G.
14) jarðhusti, specus subterranea (i. e. cuniculus), a [ D.
15) om. G, D.
16) borgarveggjun, G, sing, cum artic.
17) vápna, G, act.
18) om. G, D.
19) liðit, copias, milites, a [ D.
20) þeir þa, illi tum, add. G.
21) moti dæs, sub lucem, add. D.
22) sik, se, a [ D.
23) limsettur, calce congrutinati, add. D.
24) lim-, G, id.
25) þar, ibi, a [ D.
26) steinhöll einni, aliqua domo lapidea, G; ok steinhöll einn, et domus aliqua lapidea, a [ D.
27) sic G, D; brætta, Fr.
28) om. G, D.
29) om. G, D.
30) var, fuit, G, D.
31) þat, id. D.
32) add. G, D.
33) þegar, statim, G, D.
34) með, G, D, id.
35) sic C, D; brætaum, Fr.
36) ok, et, G, D.
37) om. D.
38) om. G, D.
39) om. G; a [ om. D.
40) þá, tum, add. G; fjöldin, multitudi, add. D.
41) a [ om. D.
42) fynði borgarlýðrino, a [ G, id.
43) bæð liðit, tæmploræti multitudi, a [ G.
44) om. D.
45) fengu þat allir þeir, a [ G.
46) om. G, D.
47) með þessum hætti, hoc pacto, add. G.
48) ena, add. G.
49) a [ om. D.
50) a [ om. D.
51) af þessum öllum, a [ D.

369

meira kapp, gengu þeir¹ þá⁹ ekki með vápnum upp⁸ á borgarveggí⁴, en lètu [þó⁵ opin standa borgarhliðin⁶; en er þat sá Væríngjar, þá gengu þeir einn dag svá til leiks⁷, at þeir höfðu sverð undir mötlum, en hjálma undir höttum, en er þeir höfðu leikit um hríð, [þá sá þeir at⁸ borgarmenn [undruðust⁹ ekki; [þeir tóku þá skjótt [vápn sín¹⁰, runnu síðan¹¹ at borgarhliðinu, en er borgarmenn sá þat, gengu þeir móti vel, ok höfðu¹² alvæpni; tókst þar bardagi¹³ í borgarhliðinu; Væríngjar höfðu öngar hlífar, nema þat er þeir sveipuðu¹⁴ mötlum¹⁵ um vinstri hönd sèr, urðu þeir sárir, en sumir fèllu, en allir voru nauðuliga staddir. Haraldr ok þat lið, [er¹⁶ með honum [var í herbúðum¹⁷, sótti til at veita sínum mönnum; en borgarmenn voru þá komuinn upp á [borgarveggí, ok¹⁸ skutu ok grýttu á þá; varð þá hörð orrosta; þótti þeim, er í borgarhliðinu voru, [vera seinna gengit¹⁹

at hjálpa þeim [en þeir vildi²⁰. En er Haraldr kom at borgarhliðinu, ²¹fél merkismaðr hans; þá mælti [Haraldr við Halldór, at hann skyldi taka²² upp merkit; Halldórr²³ svarar²⁴, ok tók upp ²⁵stöngina²⁶: hverr mun merki bera fyri þèr, ef þú fylgir svá blauðliga, sem nú var²⁷ um hríð? Var þat meirr reiðimæli²⁸ en sannyrði, því at Haraldr var hinn vápndjarfasti maðr. Sóttu þeir þá²⁹ í borgina, var þá bardagi harð, ok lauk svá, at Haraldr hafði sigr, ok vann borgina. Halldórr [varð sárr mjók³⁰ í andliti, ok var þat lýti³¹ alla æfi [, meðan hann lifði³².

10. ³³Sú var hin fjórða borg, er Haraldr kom til með her sinn, ok ³⁴ [mest var³⁵ af öllum, [þeim sem ³⁶ áðr var frásagt, hon var ok svá sterk, at þeir sá [ónga ván vera³⁷, at þeir fengi hana brotið; síðan³⁸ sátu³⁹ þeir um borgina [með þeim hætti⁴⁰, at [engi faung mátti⁴¹ flytja til borgar⁴².

processerunt; quo viso Væringi sic aliquo die ad ludendum iverunt, ut enses sub sagis, galeas sub petasis haberent; qui cum aliquamdiu lisissent, animadvertentes, oppidanos nihil admodum mirari, subito armis sumtis, ad portam oppidi accurrerunt; quos conspicati oppidani, plena instructi armatura strenue obviam iverunt. In porta oppidi prælium oritur; Væringi nulla quibus corpora tegerent arma habebant, nisi quod sinistrum brachium sagis obvolvebant; itaque alii vulnerabantur, alii cadebant, omnes in periculo erant constituti. Haraldus ac milites, qui cum eo in castris erant, ad opem suis ferendam contendebant; oppidani vero, qui muros interea concenderant, tela in eos miseret et saxa conjecjerunt; tum acre prælium commissum; existimantibus qui in portis erant, tardius quam optassent sibi succurri; Haraldus, quum ad portam venisset, cadente signifero, Haldorem tollere signum jussit; qui, perticam tollens: quis tibi, inquit, signum præferet, qui tam timidè subsequaris, quam jam modo fecisti? Quæ verba magis ex ira profusa, quam vero consentanea erant; fuit enim Haraldus ad armaducissimus; tum acri commisso certamine in oppidum irruperunt, eo tandem exitu, ut Haraldus victoria potiretur et oppidum expugnaret; Haldor gravi vulnere faciem foedatus, id vitium per totam ætatem, quamdiu vivebat, gerebat.

10. Quartum oppidum, cui Haraldus exercitum suum admovit, omnium, quorum supra facta mentio est, maximum fuit, tamque validum, ut de eo perfringendo omnino desperarent; dein oppidum obsederunt eo modo, ut nulli commeatus eo supportari possent; hic quum paulisper morati essent, Haraldus mor-

1) om. D.

2) om. G.

3) om. D.

4) borgarveggina, G, D.

5) þau, illa (3: ostia), G.

6) borgarhliðin standa opin, a [D.

7) leiksins, G, D.

8) ok, et, a [D.

9) vörðust, sibi caevant, G.

10) vápnin, a [G; varð sízi, necopinato, a [antepeuni, D.

11) þeir, illi, D.

12) sin, suam, vel sibi, add. G, D.

13) hardr, acris, add. D.

14) sveipðu, G, id.; sveiptu, D, id.

15) mötlunum, G, D.

16) om. G.

17) er 1, herbáðunam var, a [G, ⌒ [penult, D.

18) borgarveggina, a [G, D.

19) seint komit til (om. D), a [G, D, id.

20) a [om. G, D.

21) þá, tum, add. G, D.

22) hann (Haraldr, D): Haldórr, tak þá (om. D), a [G, D.

23) hann, illa, G.

25) merki-, add. G, D.

26) ok mætti óvitlega, et imprudenter locutus est, add. G, D.

27) et, est, G, D.

28) reiðimal, G, D, id.

intro, add. G, D.

29) hafli sár mikit, grave vulnus acceptit, add. G.

30) sar (om. D) ljótt, vulnus aspectu foedum, G, D.

31) haus, ejus, a [D.

33) Haraldr vann ena (Jörðu borg, H. quartam arcem expugnavit, add, G.

32) et, qua, D.

34) et, qua, D.

35) ein var mesi, una erat in maximis, a [G.

36) et, D; þessum, et, a [G.

37) at engi var ván, a [G, id.

38) a [bana matti engan veg bjota, eam nullo modo frangi posse, a [D.

39) settust, G, D, id.

40) ok gjörða umsetlir svá, at obsidionem ita instituerunt, a [G; svá, a [D.

41) ekki matti fóng, a [G, D, id.

42) borgarianar, G, D.

47

370

En er [þeir hófðu¹ litla hrið dvaligt, ² fèkk Haraldr³ sjúkleik⁴, svá at hann lagðist í rekkju, lèt hann setja sitt landtjald brot frá öðrum⁵ herbúðum⁶, þvíát honum þótti sér þat ró, at heyrja⁷ ekki ⁸gný ok [glaum til⁹ hærlíðsins¹⁰; menn hans [komu jafnan með flokkum¹¹ til hans¹², ok spurðu¹³ hann ráðagerðar; þat sá borgarmenn, at [nokkurar nýlundur voru¹⁴ með Væríngjum, geyrðu þeir til njónsnarmenn¹⁵ at forvitnast¹⁶, hverju [slíkt mundi gegna¹⁷; en er njónsnarmenn¹⁸ komu aftr til borgar, sögðu¹⁹ þeir²⁰, at [höfðingi Væríngja²¹ var sjúkr, ok því²² var engi atsókn til borgar²³; en er svá hafði framfarit um hrið, ²⁴minkaði mátt Haralds, gerðust þá [hans menn²⁵ hugsjúkir²⁶; slíkt allt spurðu borgarmenn. Þar kom [at svá þraungði sótt [at Haraldi²⁷, at andlát hans²⁸ var

sagt um allan herinn; síðan fóru Væríngjar til tals við borgarmenn, ok segja þeim andlát²⁹ hófðingja síns, ok ³⁰ bádu kennimenn veita honum grópt í [borginni. En ³¹ er borgarmenn [spurðu þessi tíðindi³², þá [voru þeir margir³³, er ³⁴ fyrir klaustrum rèðu³⁵ eða öðrum [stórum stóðum³⁶ í borginni, ok [vildu allir³⁷ gjarna³⁸ þetta³⁹ lík til sinnar kirkju hafa⁴⁰, þvíát þeir vissu, at þar mundi fylgja oftr⁴¹ mikit; skrýddist þá allr⁴² fjöldi kennimanna, ok gekk út or borginni með⁴³ skrín ok⁴⁴ helga dóma, ok gerðu fagra processionem⁴⁵; en ⁴⁶ Væríngjar gerðu ok mikla líkferð, var líkkistan⁴⁷ borin hátt⁴⁸, ok tjaldat yfir með⁴⁹ pellum, ⁵⁰ borin [þar yfir⁵¹ merki morg⁵². En er [þessi búnaðr var borinn ⁵² inn um borgarhlið⁵⁴, þá skutu þeir niðr kistunni of⁵⁵ þvert hliðit⁵⁶, blèsu þá⁵⁷ Vær-

bum nactus est, ut in lecto decumberet; tentorium suum remotius a castris collocandum curavit, id sibi levamento fore ratus, si strepitum et voces militum non audiret. Sui cum sæpius frequenter adueantes consilia ab eo exquirebant; oppidani animadvertentes, novi aliquid apud Væringos accidisse, speculatorso miserunt, qui explorarent, quænam hujus rei causa esset. Speculators in oppidum reversi renunciarunt, ægrotare Væringorum imperatorem, ideoque nullum impetum in oppidum fieri; quum sic temporis aliquantum processisset, vires Haraldi decrescere coeperunt, quod militibus magnam animi sollicitudinem attulit; hæc omnia oppidani resciverunt; eo res venit, ut morbus Haraldum tantopere premeret, ut moris ejus per tota castra nunciaretur; quo facto Væringi oppidanos colloquio adierunt, obitum imperatoris nunciarunt, et petierunt a clericis, ut funeri sepulturam in oppido concederent; quas memorabiles res quum oppidani cognovissent, multi in oppido fuere monasteriorum aut insigniorum templorum antistites, qui omnes magnopere cupiebant hoc funus suo quisque templo recipere, pro certo habentes, magna donaria accessura; tum omnis multitudo sacerdotum, sacro ornatu induta, cum scriniis et sacris reliquias ex oppido egrediebatur et splendidam pampas ducebat. Væringi quoque justas funeris exsequias fecerunt: arca funebris sublimis portata, velis e coccina bombyce superimpendentibus, multaque vexilla superlata; quæ pompa (quum per portam oppidi duceretur, Væringi, arca per transversam portam deposita, omnibus tubis inflatis classicum cecinerunt et gladios destrinxerunt. Tum universus Væringorum

1) Haraldr hafði þar, a [D.
2) þa, add. G, D.
3) hann, D.
4) sic et G, D.
5) om. D.
6) herbðunum, G, D.
7) vera, esse, G, D.
8) t, in, add. G, D.
9) hareysti, oeces, a [D.
10) hersins, G, D.
11) cenga með fókka, a [G, D.
12) ok (e., D)
tra, et (aut) ab (eo), add. G, D.
13) spyrja, G, D.
14) nökkor nýlýnda, (nýlýnda, D) var, a [G, D, sing., id.
15) primo scriptum fuit niosir in fine tincem, post additum menn.
16) vita, D, id.
17) segodi, a [D, id.
18) borgarmenn, D.
19) þa kunnu, habuerunt, G: id. a [D.
20) segja þau tíðende, ea noea referre, add. G.
21) hers, exercitus, add. G.
22) fyrir þa sok, eam ob causam, G.
23) borgarinar, G; segja ajúkleik hófðingja hersins, morbun ducis exercitus referre, a [D.
24) þa, tum, add. D, G.
25) mjök, valde, add. G: menn hans mjök, u [D.
26) ok dapir, et moesti, add. u., D.
27) Har', a [G; a [om. D.
28) Haralds, G.
29) lífatl, G, id.
30) om. G, D.
31) ok, et, u [D.
32) spyrja þetta, a [D.
33) sic G, D: var þar margir þeir, Fr.
34) þar rèðu, íbi præerant, add. G, D.
35) om. G, D.
36) storstóðum, a [G, D, id.
37) viðli hverr, quisque reulit, u [G.
38) hverr hafa; quisque habere, add. D.
39) hafa þat, G.
40) om. G, D.
41) ofr, G, id.
42) om. D.
43) krossa ok, cruces et, add. G, D.
44) aðra, alias, add. D.
45) processio, G, D.
46) om. G.
47) þar líkista, G, D.
48) om. G, D.
49) om. G: Þoldu, a [D.
50) ok, et, add. D.
51) fyrir, ante, G.
52) 15itr morg merki, multa signa antelata, a [D.
53) líkis var borit, funus portatum est, a [G, D.
54) borgarhliðt, G, D, id.
55) um, G, D.
56) borgarinar fyrir hurðinar, arcis ab fore, add. G, D.
57) om. D.

371

ingjar í alla lúðra sína herblástr, ok brugðu sverðum
sínum; þusti þá allr [Væríngja herr¹ or herbúðum
með alvæpni, ok² þjópu³ til borgar með kalli ok
ópi, en múnkar ok aðrir kennimenn, þeir er út⁴
höfðu gengit [í líkferð þessa⁵, [keptust hvárir⁶ við
adra⁷, at fyrstir⁸ ok [fremstir vildu⁹ út gánga¹⁰
ok taka við ofrinn, þá var þeim nú hálfu meira
kapp á því at vera sem first Væríngjum, þvíat þeir
drápu¹¹ þann, er þeim var næst¹², hvárt sem hann
var klerkr eða óvígðr. Væríngjar gengu svá of¹³
alla borgina¹⁴, at þeir drápu [menn¹⁵, en ¹⁶ ræntu
þjóð veit, at hefir²⁵ hádar
hvar grimligar rimmur
(rofizt hafa opt fyrir jöfri)
áttján Haraldr (sáttir);
haus arnar rauðtu hvassar
hróðigr konúngr blóði
imr gat kárs hvars²⁶ komut
klær áðr hingat færit²⁷.

12. ²⁸Haraldr²⁹ fór með³⁰ liði sínu út til

[fènu of¹⁷ alla staði í borginni, ok tóku þar
úgrynni fjár.

11. ¹⁸Haraldr var marga vetr í hernaði þess-
um, er nú var frásagt, bæði [á⁴¹ Serklandi²⁰ ok í²¹
Sikileyju; síðan fór hann aftr til Miklagarðs með
her þenna, ok dvalðist þar litla hríð, áðr hann
byrjaði ferð sína út í Jórsalaheim; þá lét²² hann
eftir²³ málagull Grikkjakonungs, ok allir Væríngjar,
þeir er til ferðar rèðust með honum. Svá er sagt
at í öllum ferðum þessum hafi Haraldr áttar²⁴
xviij fólkorrostur; svá segir þjóðólfir:

Norunt homines, Haraldum
duodeviginti atrocissima
prælia commisisse; pax
auctore rege rupta sæpius fuit;
rex gloriose, aquilæ caput feræ,
priusquam huc venires, sanguine
rubefecisti; quocunque venisti,
acutos ungues assecutus est lupus ⁴.
Jórsalalands, [ok svá ³¹ til Jórsalaborgar, en hvar

exercitus, plena armatura instructus, e castris ruere, et cum clamore et vociferatione ad oppidum accurrere;
monachi vero et sacerdotes, qui funeri obviam processerant, et inter se certarant ut primi et principes
exirent et oblata donaria acciperent, hi jam dimidio plus contendebant, ut quam remotissimi a Væringis
essent, illi enim proximum quemque, sive clericus, sive laicus esset, interfecerunt; Væringi ita per
totum oppidum grassabantur, ut homines interficerent, omniaque loca sacra despoliarent, et ingenti
præda potirentur.

11. Haraldus multos annos in his bellis, quorum modò facta mentio est, tam in Saracenorum
terra, quam in Sicilia, transegit; dein Miklagardum cum hoc exercitu reversus et paulisper ibidem com-
moratus, iter in terram Hierosolymitanam suscepit; tum aurum, stipendii loco a rege Græcorum acceptum,
reliquit, reliquere et omnes Væringi, qui se ei comites adjunxerant; dicitur Haraldus in his omnibus
expeditionibus octodecim prælia acie instructa fecisse; sic Thjodolvus: *(vide supra)*.

12. Haraldus cum copiis in terram Hierosolymitanam profectus, dein Hierosolyma petiit; quacunque

1) herrinn Væríngja, a [ G, D, id.
2) om. G, D.
3) þa, tum, add. G, D.
4) í mót, obteiam, D.
5) líkinu, funeri, D a [ .
6) keptist
hvert, a [ G, D, sing., id.
7) annan, G, D, sing., id.
8) fyrste, primus, G, D.
9) fremstr vilði, a [ G, sing. id.
10) fremstr út ganga
vilði, a [ D.
11) hverso, quemque, add. G, D.
12) næstr, G, adj.
13) um, G, D, id.
14) þessa borg, G; þessa, add. D.
15) mann-
fölkit, D, id.
16) mannfölkit, ok þeir, a [ G.
17) a [ om. G, D.
18) Fra har. S. s., de Haraldo Sigurdi f., add. G. Fra U. ke, de Haraldo
rege, add. G.
19) 1, D, id.
20) í Grikklandi, in Græcia, a [ G.
21) add. D.
22) lagði, G, id.
23) aprtr, G, id.
24) átt,
G, sup., id.
25) sic G, D; hefr, Fr.
26) hvar, quo, G.
27) ferim, G, 1. pl.; færir, 2. s., D.
28) Jórsalafðer Haralds konungs, iter Hiero-
solymitanian regis Haraldi, add. D, inscriptionis toco.
29) konúngr, rex, add. G.
30) om. D.
31) for síðan upp, deinde ascendit, G; fór þa
síðan yúr, tum porro transit, a [ D.

a) *Contructio:* þjóð veit, at Haraldr hefir hádar áttján hvargrimligar rimmur; sáttir hafa opt rofizt fyrir jófrí; hreðigr konúngr, rauðtu blóði [haus kars ⁶⁰
arnar, áðr færit hingat; imr gat hvassar kler, hvárs komot. — (c) si pro haus kars legera audes havss krás, hunc ordinem institue: raðnu blóði hvassar
kler havss arnar, áðr f. h.; imr gat kras, hvars komot, sanguine rubefecisti acutos ungues fulleða aquilta, —; lupus escam nectus est, —.

47*

373

13. Þá er Haraldr var kominn til Miklagarðs utan¹ af Jórsalalandi, fýsti² hann at fara³ til óðala sinna; hafði hann þá spurt, at Magnús Ólafsson, bróðurson hans, var orðinn konúngr yfir⁴ Noregi, ok svá í Danmörku, sagði hann þá upp þjónustu við Grikkjakonúng. En er Zóe drottnning varð þessa vör, varð hon reið mjök, ok hóf upp sakagiptir við Harald, sagði⁵ at hann mundi hafa misfarit með Grikkjakonúngs fè, því er fengizt hafði í hernaði, þá er Haraldr var⁶ höfðingi yfir herinum. María hét ein mær úng ok fríð, hon var bróðurdóttir Zóe drottnúngar; þeirrar meyjar hafði Haraldr beðit, en drottnning synjaði; svá segja⁷ Væringjar norðr hingat, þeir er verit hafa⁸ í Miklagardí á mála, at sú sögu væri þar⁹ af fróðum mönumum, at Zóe drottnning vildi sjálf hafa hann¹⁰ sér til manns, ok sú sök væri mest við Harald reyndar, er hann vildi í brot fara or Miklagardí,

þótt annat efní¹¹ væri uppborit fyrir alþýðu; þá var [sá Grikkjakonúngr ¹², er hét Constantínus monumakus¹³; hann rèð ríkinu með Zóe drottníngu; af þessum sökum lèt Grikkjakonúngr taka ¹⁴ Harald ok færa hann til dýflizu.

[HARALDR KONÚNGR KOMST OR DÝFLIZU ¹⁵.]

14. En er Haraldr kom mjök svá til dýflizunnar, ¹⁶sýndist honum hinn helgi Ólafra konúngr, ok segir at hann mundi hjálpa honum; þar á strætinu var síðan ger kapella, ok helguð Ólafi konúngi, ok hefir sú kapella ¹⁷ þar staðit síðan; dýfliza sú var ¹⁸ þannig ¹⁹ ger, at þar er turn hár ok opinn ofan, en dyrr af strætinu í at gánga, var Haraldr þar inn látiðn, ok með honum Halldórr ok Úlfr. Næstu nótt eftir kom ein rík húsfreyja ²⁰ á dýflizuna, ok hafði gengit upp eftir ²¹ stígum ²², ok þjónustumenn hennar ij; þau lètu síga ofan streng ²³ í dýflizuna, ok drógu þá upp; þessi konu hafði

13. Quum Haraldus ex terra Hierosolymitana Miklagardum venisset, cupido eum cepit ad avita prædia redeundi; famà tum acceperat, Magnum Olavi filium, suum ex fratre nepotem, regem Norvegæ et item Daniæ creatum esse; quam ob rem regi Græcorum militiam renunciavit; quo animadverso Zoe regina, magna ira incensa, criminiibus eum accusare coepit, dicens eum pecunias Græcorum regis, ipso imperatore exercitùs in bello partas, dilapidasse. Maria nomen erat virgini juveni et formosæ, Zoæ reginæ ex fratre nepti; cujus virginis nuptias quum peteret Haraldus, repulsam a regina tulerat. Væringi hic in terris borealibus versantes, qui Miklagardi stipendia meruerunt, sic perhibent, eum ibi circumferri sermonem hominum peritorum, ipsam Zoen reginam eum sibi maritum optasse, eamque re vera maxime causam fuisse Haraldi accusandi, quod Miklagardo discedere voluisset, etsi alia causa in vulgus edita esset. Tum Græcis imperavit rex, nomine Constantinus monomachus, qui imperium cum Zoe regina communicavit. His de causis rex Græcorum Haraldum prehendi et in carcerem duci jussit.

REX HARALDUS E CARCERE EVASIT.

14. Ut vero Haraldus fere ad carcerem pervenerat, apparens ei rex Olavus sanctus significat, se ei opem laturum; ibidem in platea sacellum postea exstructum et sancto regi Olavo dicatum, quod sacellum eo loco exinde mansit; hujus carceris ea est ratio, ut turris sit alta et superne aperta, a platea vero fores ad intrandum; huc immissus Haraldus, et cum eo Haldor et Ulvus. Nocte proxime insequenti potens quædam matrona cum duobus famulis conscensis gradibus in carcerem summum evaserat, demissoque fune eos ex carcere extraxit. Hanc mulierem rex Olavus sanctus olim sanitati restituerat,

¹) om, D. ²) sic D, scriptum fýsti in Fr., fýstist, G, id.

³) Norðblönd, in terras boreales, add. G, D.

⁴) t, in, G, D. ⁵) taldi

þat, G, D, id. ⁶) hafðe verit, fuerat, G, D.

þafa sagt, dixerunt, G, D.

⁸) add. G, D.

9) hóft, factam, propositam, add. G, I.

¹⁰) Harald (konung, add. G), regem Haraldum, add. G, D.

¹¹) om, G, D.

¹²) gr. konungsa, a [G.

¹³) monomacus, G, D.

manibus, add. G, D.

¹⁵) a [om. G; Jart, Ót. konungs; Blindadr Garða konúngr, miracutum regis Olavis. Excæcatus Gardorum rex, a [D.

tum, add, G, D.

¹⁷) capilla, G.

¹⁹) þannog, G, id; þannug, D, id.

²⁰) kona ofan, mulier a parte superiore (urbis).

G, D.

²¹) með, cum, G, D.

²²) nokkorum, quibusdam, add. G, D.

²³) nokkurn, aliquem, add. G, I.

374

hinn helgi Ólafra konúngr unnit bót fyrir, ok hafði hann¹ þá vittrazt henni, [ok bað² at hon skyldi leysa bróður hans or prísund. þá fór Haraldr þegar til Væríngja, en þeir stóðu upp allir þegar Náði geyrr⁷ en glóðum Grikklands jöfurr handa stólþengill gekk straungu steinblindr adalmeini.

Svá segir ok þjóðólfr⁸:
Stólþengils lét stínga (styrjöld var þá byrjuð) eyðir augu⁹ bæði út heiðingja sútar; lagði allvaldr Egða austr á brænging hraustan gráligt mark, en Girkja gat¹⁰ illa fór¹¹ stillir¹².

[HARALDR [KONÚNGR TÓK MARIU OK FÖR OR MIKLAGARDI¹³.]

15. [Á þeirri¹⁴ sömu nótt¹⁵ gengu þeir Haraldr at þeim herbergjum, er María svaf í; þeir¹⁶

á mót honum, ok fógnuðu honum vel; síðan vápnadist [allt lið³], ok gengu þar til er konúngr svaf, þeir taka konúnginn⁴ ok stínga [or honum⁵ bæði augun; svá segir þórarinn Skeggjason⁶ í sinni drápu:

Excellens rex potitus est prunis
Græciæ terræ manualibus,
sed imperator, vulnere affectus gravi,
lapidis instar cæcus incedebat ⁸.

Sic et Thjodolvus:
Lupinæ sedator famis
utrumque jussit oculum
imperatoris effodi, tum
coorto bellicoso tumultu;
Agdensium rex forti principi
in regione orientali foedam
imposuit notam, sed Græcorum
rex incessu malo usus est⁹.

tóku hana í brot með valdi. Síðan gengu þeir¹⁷
til galeiða¹⁸ Væríngja, ok¹⁹ tóku ígaleiðir²⁰,
reyru síðan inni Sjávíþarsund²¹. En er þeir komu
þar sem²² járnrekendr²³ lágu um þvert sundit, þá

eique tunc apparuerat, et fratrem suum e carcere liberare jusserat; quo facto Haraldus ad Væringos se extemplo contulit, qui statim surgentes venientem exeperunt et consalutarunt; dein omnes milites arma sumserunt, eo se contulerunt, ubi quiescesbat rex, eum comprehenderunt et utrumque oculum eruerunt; sic Thorarin Skeggii filius in suo encomio: (vide supra).

REX HARALDUS MARIAM ABDUXIT ET MIKLAGARDO PROFECTUS EST.

15. Eadem nocte Haraldus cum suis ad ædes, in quibus Maria quiescesbat, accessit; hanc vi ab- duxerunt, quo facto ad triremes Væringorum descenderunt, sumtisque duabus triremibus intro in fretum Sjavidicum remigarunt. Ubi vero venerunt, quo loco catenæ ferreæ per transversum fretum ductæ erant,

1) om. G, D.
2) a [om. G, D.
3) liðet, G, id. cum artic.; alle herrinn, totus exercitus, a [D.
a [G; or, a [D, id.
6) Skeggsja sk. (skáld), poeta Skeggii, G.
7) gorr, G, D, id.
8) skald, poeta, add. D,
9) augun, D, cum artic.
10) gotu, riam, G; gavto, D, id.
11) for, icit, G, D.
12) í þessum tveim drapum Har. ok mörgum öðrum kvædum hans er getið þessa (þess, D), at [Har. sjálfr (hann, a [D] blindaði Grikkjakonung (sjalfan, add. D). Nefna mætti þeir (om, D) til þess hertoga eða greifa eða [annarskonar tigna (annarstignar, a [D] menu, er þeir vissi [at þat væri (annat, a [D] sannara (vera, add. D). þviat sjálfr Har. konuner (om, D) flóti þessa sögu, ok þeir menn aðrir, er þar voru þá (om, D) með honum, i. e. In his duabus encomitis Haraldi multisque alite carminibus de eo factis hoc (id) commemoratur, ipsum Haraldum (cum) excæcasse (ipsum) Græcorum regem. Auctores ejus rei afferre (afferrri, D) potuissent duces aut comites aut nobiles homines, si hoc (aliud) rerius (esse) nossent, nam ipse rex Haraldus ceterique, qui cum eum eo versabantur, hanc narrationem retulerunt, add. G, D.
13) tok Mariam, a [G; Ferð B. konungs or Miklagardøn, iter regis Haraldi ex Miklagardo, a [penult. D.
14) Úm þá, a [D, id.
15) þá nót þins sömu, a [G, id.
16) ok, et, G, D.
17) þar, eð, G. omisso þeir.
18) er galeiðr, ubi triremes, G.
19) voro, erant, G.
20) galeiðnar, G, D, cum artic.; ok skipubæ, et (eas) viris instruæbant, add. D.
21) Sævidarsund, G. Bosporum Thracium s. fretum Constantinopolitanum.
22) et, G, D, id.
23) járnrekendnar, G, id., abbree, cum artic.

a) Constructio: Geyrr jöfurr náði handa gluðum. Grikklands, en stolþengill gekk steinblindr straungu adalmeini. — c) i. e. auro, divitiis, pecuniiis: h. l. de stipendio.

b) Constructio: Eyðir heildingja sútar[æ]t lét stínga út bæði augu stólþengils; styrjuid var þá byrjuð: allvaði Egðan lagði gráligt mark a braustan brænging austr, en stíllir girkja gat illa forþ. — c) ad verbum, oblectatar lupi; eyðir sútar, deletor doloris, qui latitiam adfert, deletat. β) idem sensus est lectionis tar., for göru illa, (adr.) ægre per viam incedebat.

375

mætti Haraldr, at menn [skyldi taka¹ [til ára² á
hvárritveggju galeið³, en þeir, sem⁴ ekki reyru,
skyldu allir hlaupa aftr t⁵ galeiðurnar⁶, ok hafði⁷
hverr húdfat sitt í fángi⁸ sér; rendu svá galeiðrnar
uppá járnrekendr; en⁹ þegar er festi, ok skriðinn
tók af, þá bað Haraldr¹⁰ [sína menn¹¹ hlaupa
fram í skipin¹²; þá steypti galeiði¹³ þeirri, er Har-
aldr var á, ok stökk sú¹⁴ af járnunum¹⁵ við rið-
in¹⁶, en önnur sprakk, er reið á járnunum¹⁷, ok
týndist þar mart¹⁸ af sundi. Með þessu komst
Haraldr út af Miklagardí, fór svá inní Svartahaf;

Sneið fyri Sikiley viða
súð, várum þá prúðir,
brýnt skreið vænn¹⁴ til vánar
vængis¹⁵ hjörtr und drengjum;
vætti ek miðrª⁶, at motti¹⁷
muni¹⁸ enn þinig nenna,
þó lætr gerðr í Gúrdum
gollhrings¹⁹ við mér skolla.

því veik hann [at Ellisif⁴⁰, dóttur Jarizleifs kon-

ok áðr [en Haraldr¹⁹ sigldi frá landi, setti hann
upp áðr²⁰ júngfrúna, ok fékk henni gott fóruneyti
aftr til Miklagarðs, bað hana svá²¹ segja Zóe drottn-
íngu²² frændkonu sinni, [at ekki²³ hefði drottn-
íngar ríki fyrir henni²⁴ staðit, at hann mætti²⁵
fá [hennar, ef hann vildi²⁶. Þá sigldi Haraldr²⁷
norðr í Ellipallta²⁸, fór þaðan allt um Austrríki.
Í þessum ferðum orti Haraldr gamanvísur þessar²⁹,
ok eru [þær xvj³⁰ saman³¹, ok³² eitt niðrlag at
öllum³³:

Tabula latam præter lapsa est
Siciliam; splendidus cervus puppis,
juvenes vehens, celeriter, ut exspectare erat,
cucurrit; tum gloria decori eramus;
minus crediderim, ignavum aliquem
hominem eodem posthac profecturum;
tamen nympha anuli aurei,
quæ Gardis est, me fastidit a.
úngs i Hólmgardi.

Haraldus utriusque triremis remiges sumere remos jussit, qui vero non remigarent, in puppim triremium omnes recurrerent, suum quisque saccum pellicum sinu gestantes; sic triremes in catenas ferreas incurrerunt; statim ut represso cursu hærebant naves, Haraldus suos in proras navium procurrere jussit; quo facto triremis, qua Haraldus vehebatur, libramento victo prolapsa ex catenis decurrebat; altera in catenis hærens dissiliebat, multis natando submersis. Hoc pacto Haraldus Miklagardo elapsus, mare Nigrum intravit; ante vero quam a terra navigabat, virginem exposuit, datoque idoneo comitatu, qui eam Miklagardum reduceret, Zoæ reginæ cognatæ suæ nunciare eam jussit, per potentiam reginæ non stetisse, quominus eam, si voluisset, in matrimonium duceret. Inde Haraldus septemtrionem versus in Ellipaltos navigavit, unde per regnum orientale iter usque fecit. In his itineribus Haraldus sequentes strophas joci ergo lusit, sedecim omnino, omnes in eosdem versus desinentes: *(vide supra)*.
Quæ verba direxit ad Ellisivam, filiam Jarizleivi, Holmgardiæ regis.

1) skyldu skipast, ordine considerent, u [ G, D,
qui, G, D.

2) sic clare G, D: obscuré in Fr
3) om. G; járnrekendnar, u [ G, viðe p. 374 v. 1. 23.

4) bon, title, D.
5) galeiðne, G, id; gateiðne, D, id. cum artic.
6) hann, D, id
7) jarnum, G, D, sine artic.

8) om. G; þa, sum, y.
21) om. G; þa, sum, y.
22) om. G.
23) hversu miðit [vald hon hafði (hon hafði vald, a [ D) a Har., eða hvárt nekkvöð, quantam potestatem in Haraldum haberet, et ecquid, a [ G, D.

24) om. G, D.
25) matti, G, indic.
26) jangfrúna, virginem, a [ G, D.

27) hann, G, id.
28) om. G, D.
29) frotum Cimmericum.
30) a [ om. G, D.

31) xxj, add. G; xvi, add. D.
32) et, est, add. D.
33) þessi er ein,
quarum hæc una est, add. G, D.

34) vel, bene, G, D.
35) vengis, P, id.
36) minnr, D, id.
37) moti, D.
38) mani, D, id.
39) gullhrings
G, D, id.
40) til Ellisifjar (Ellisiftr, D), u [ G, D, id.

2) við arar, ad remas, u [ D.

3) galeiðne, G, D, cum artic.

4) menn, et, homines,
5) haft, haberent, G, D.

7) hafa, haberent, G, D.

8) faðmi, G, D, id.

9) hana, title, D.
10) alia mennina (menn, D), omnes homines, u [ G, D.

11) alia mennina (menn, D), omnes homines, u [ G, D.

12) om. G, D.
13) galeið, D, id; gateiðne, D, id. cum artic.

14) bon, D, id
15) jarnum, G, D, sine artic.

16) riðeno, G; ribinn, D; a rið (ut skriðr).

17) jarnum, G, sine art.

18) en somt var tekili, quidam vero ero capti, add. D.
19) hann, u [ G, id.

20) a land, in terram, G, D,
21) om. G; þa, sum, y.

27) hann, G, id.
28) om. G, D.
29) gullhrings
30) a [ om. G, D.

a) *Constructio:* Suð sætild fyrir viða Sikiley; vænn vængis hjørte skreið til vánar brýnt und drengjum; várum það prúðir; ek vætti miðr, at motti muni enn nenna þinnig; þó lætr gollhrings gerðr í Gúrdum skolla við mer.

377

[SAMBAND SVEINS KONÚNCES ÚLFSSONAR OK HARALDS SIGURDARSONAR¹.

18. Haraldr fann þar² Svein Úlfsson, þat haust hafði hann flyt fyri Magnúsi konúngi við Helgas; en er þeir fundust, fagnaði hvárr öðrum vel. Ólafr³ sænski Svíakonúngr var móðurfaðir [Ellisifar, konu Haralds, en⁴ Ástríð⁵, móðir Sveins, var systir Reist¹⁰ eikikjölþ austan örðigt vatu or Görðum; Svíar tæðu¹¹ þær sìðan, snjallr landreki, allir; gekk¹² með gulli miklu (glygg féll¹³ ótt um¹⁴ tiggja) höll á hléborð sollin Haralds¹⁵ skeið und vef breiðum.

[102..... Haraldr Guðinason hafði þá verit konúngr hálfantiunda mánað í Englandi, er hann féll, ok var þá enginn maðr eftir af Goðvins

Ólafs konúngs; gerðu þeir Haraldr ok Sveinn fèlagskap sinn, ok bundu⁶ einkamálum. Allir Svíar voru vinir Sveins, þvíat hann átti þar hina mestu⁷ ætt í landi; gerðust þá ok⁸ Svíar vinir Haralds ok liðsinnismenn, var þá mart stórmenni bundit⁹ mægðum við hann; svá segir þjóðólfr:

Carina quernea ab oriente arduas aquas e Gardis sulcavit; omnes deinde, princeps animose, Sviones tibi auxilium tulerunt; celox Haraldi turgida, auro multo onusta, in aversum inclinata latus, lato sub velo procedebat, vento vehementi circa regem sæviente ⁴.
jarls afkomendum, utan synir Tosta jarls, Ketill ok Skúli, ok Gyða Haraldsdóttir; hennar fékk Valdimarr konúngr af Hólmgarði, sonr Jarizleifs

SOCIETAS INTER REGEM SVEINEM ET HARALDUM SIGURDI FILIUM.

18. Ibi Haraldus Sveinem Ulvi filium convenit, qui hoc autunno a rege Magno ad Helganesum prælio victus fugerat; qui congressi liberalissime inter se excipiebant. Olavus svecus Svionum rex fuit avus maternus Ellisive, uxoris Haraldi, Astraða vero, mater Sveinis, fuit soror regis Olavi. Haraldrus ac Svein societatem inter se fecerunt, quam jurejurando sanciverunt; omnes Sviones Sveini amicitia juncti erant, eo quod amplissimam cognationem ea in terra habebat; unde factum est, ut Sviones Haraldo quoque amici et ad opem ferendam proclives essent, multi enim procerum ei affinitate juncti erant; sic Thjodolvus (vide supra):

102..... ⁴ Haraldus Godvinida, quum per novem menses cum dimidio regnum in Anglia tenuerat in prælio cecidit, quo facto nemo ex posteris Godvini comitis superstes erat, præter filios comitis Tostii,

1) [Fundr þeirra, (Felas, a [D) Haralds (konúngs, add. D) ok Sveins Úlfssonar, Congressus (Societas) regis Haraldt et Sveinis Uleidæ, a [G, D. 2) fyri, præsentem, add. G. 3) ena, title, add. G. 4) Ellisifjar, en, u [G. 5) Ástríðr, G. 6) þat, id, add. G. 7) stærsta, G, D, id. 8) allir, omnes, add. G, D. 9) i, per, add. G, D. 10) sic G, D: Reilbr, Fr., contra metr. 11) tjóðo, G, id. 12) eocem, similtem mel-c. h. l. inserit, G. 13) sic G, D; ðe, Fr. 14) of, G, id. 15) Har', G.

a) Constructio: Eikikjölþ reist örðigt vagn austan or Görðum; snjallr landreki, allir Svar twðu þær sìðan; sollin Haralds skeið, höll á hléborð, gekk með miklu gulli und breiðum vef; ótt glygg féll um tiggja.

a) Les noms de princes russes qu'on rencontre ici ont beaucoup embarrassé les historiens, puisqu'on n'en retrouve que peut de traces dans les anciennes annales russes. La cause en tient évidemment à l'usage des Russes d'employer des noms doubles, c'est à dire un nom de bapthème ou nom chrétien reçu d'après tel ou tel saint, et un autre nom qu'on pourrait appeler le nom national. Les étrangers mêmes, adoptés dans la famille des prin-

ces russes, furent obligés de se soumettre à cet usage. Il paralt encore que l'élément dû aux Varègues ou aux Scandinaves s'est quelquefois introduit dans la nationalité de la famille des princes, de manière qu'une seule et même personne a quelquefois eu trois noms différents, un nom gréco-chretien, un nom slavon, et un nom scandinave. Vladimir le grand fut nommé dans le baptême d'après Saint Basile, et outre son vrai nom il eut ainsi le nom de

48

378

konungs ok Íngigerðar drottningar, sem var dóttir
Ólafs konungs svenska; við henni átti hann Harald
konung, sem átti Kristínu, dóttur Ínga konungs

Steinkelssonar í Svíariki; dætr þeirra voru Málfríðar
ok Íngibjörg. Sigurður Jórsalafari fækk Málfríðar,
en síðar átti hana Eiríkr konúngr eymuni í Dan-

Ketillum et Skulium, et Gydam, filiam Haraldi; hæc nupta fuit Valdimaro, Holmgardia regi, filio regis Jarizleifi et reginæ Ingigerdæ, filiæ regis Olavi sveci; Valdimarus ex ea filium suscepit, Haraldum regem, qui uxorem habuit Christinam, filiam Ingii regis Steinkelis filii in Svecia; horum filiæ erant Malfrida et

baptême Vasilij. Son fils Jaroslav, dont le nom prit fac-
cilement la forme scandinavie Jarisleifr, obtint le nom de
baptême George (russ. Jurjev), d'après lequel on nomma
la ville de Jurjev (Dorpat) qu'il avait fondée; de même ses
monnaies d'argent offre un guerrier avec la légende grecque
διαφυγιος, et au revers en russe Арослава срѣбо (Hist.
de Karamsin, trad. allem. 2, p. 31). L'épouse de Jaroslav,
la reine Ingegerd, non seulement dans l'ancienne "ordon-
nance ecclésiastique de Sophie," mais même sur son tombeau
dans l'église de Sophie à Novgorod (dont pourtant l'inscrip-
tion est évidemment d'une époque plus récente) est nommée
Anna, et quelques-uns sont même d'avis que ce nom ne lui a
été donné qu'à sa dernière vêture pour la mort, mais que son
véritable nom de baptême avait été frère (Karamsin vol. 2,
note 26). Dans la saga de Saint Olaf chap. 95 les fils de
Jaroslav et d'Ingegerd sont nommés Valdemar, Visicald
et Holte hinn frøkne (le vaillant). D'après les sources
russes auxquelles il faut ajouter le plus de foi, ses fils furent
Vladimir, Isiaslav, Sviatoslav, Vsevolod, Viatshestav et
Igor. Dans Vladimir nous reconnaissons Valdemar, dans
Vsevolod Visivald; Viatshestav et Igor, n'ayant joué aucun
rôle et étant mort sans laisser de successeurs mâles, aucun
d'eux ne peut avoir été indiqué par le nom de Holte, mais
il faut que ce nom ait été donné ou à Isiaslav ou à Svia-
toslav. C'est à Sviatoslav, dont le caractère guerrier est re-
levé par opposition à la douceur d'Isiaslav, que convient
surtout le surnom de Holte "hinn frøkne" (le vaillant);
ajoutons encore que Isiaslav, quoique prince de Novgorod
et de Kiev, et ainsi grand-duc, avait pourtant passé dans
l'exil presque tout le temps depuis 1068 jusque pen avant
sa mort en 1077. Son nom de baptême était Démétrius.
Vladimir, fils de Jaroslav, né en 1020, étant mort, selon
l'ancienne cronique de Novgorod, le 4 Octobre 1052, ce qui
se lit aussi sur son építaphe, il ne peut avoir été marié à
Gyda, fille du roi Harald Godvinson, qui ne quitta l'Angle-
terre qu'après la bataille de Standfordbridge en 1066. Il
faut donc qu'il y ait là une confusion de noms. Cependant
Saxon (ed. Müller vol. I, p. 556) rapporte expressément que
Sveinn Ulfson maria la fille de Harald Godvinson à Valde-
mar, roi de Russie, "qui eut aussi le nom de Jaroslav";
ainsi, pour le nom, aucune erreur n'est imaginable, et ce

Vladimir qui épousa Gyda, doit être lè grand-duc Vladimir
monomach, fils de Vsevolod, appelé aussi Vasilij, mort en
1125, dont le fils aîné Mstislav naquit en 1075 ou 1076 (Ka-
ramsin 2, note 147, 154). Ce qui donne encore plus de
vraissemblance à notre supposition, c'est que dans la croni-
que de Novgorod l'épouse de Mstisláv est expressément nom-
mée Christine, morte en 1122 (Karamsin 2, note 148);
or, d'après la généalogie alleguée ci-dessus, Harald, fils de
Gyda et du prince russe, était marié à Christine, fille de
Inge Steinkelson en Suède. Le résultat de ces recherches
est donc que Mstisláv et Harald sont identiques. Il est
probable que dans le baptême la mère lui ait donné ce nom
en souvenir du père, tandis que l'autre nom était le plus
usité en langue slave. Mstisláv - Harald mourut le 15 avril
1132. — Le mariage de ses filles avec des princes du
nord a de même été confirmé par Saxon qui probablement
a été bien instruit sur ce point. Cet historien raconte que
la célèbre Marguerite fridkolla, fille d'Inge Steinkelson et
reine d'abord de Magnus barfod, roi de Norvège, et ensuite
de Nicolas, roi de Danemark, pour conserver la concorde
dans la maison royale, «Canuto (c. à d. lavard, fils d'Erik
eiegod) Ingiburgam, sororis filiam, conjugio copulavit"
(p. 617), et en rapportant la naissance de Valdemar I (p.
641) il dit: «cui et materni avi nomen inditur,» c'est à
dire, qu'on le nomma du nom de l'aïeul de sa mère (non de
celui de son aieul maternel), et cet aieul c'est Vladimir (Valdemar)
monomach. De même en parlant d'Erik eimun l'auteur ra-
conte (p. 647) que ce roi épousa Malmfrid, reine douairière
de Norvège, belle-mère du roi Magnus Sigurdson. Il est
probable que ces princesses, Malmfrid et Ingeborg, aient eu
aussi des noms slaves outre leurs noms scandinaves. Quand
il est dit plus tard que Sophie, épouse de Valdemar I, soeur
utérine du roi Knut Magnusson, était fille de Valadar, roi
de Pologne, c'est encore une erreur. Velodar Rostislavitch,
petit-ûls de ce prince Vladimir, fils de Jarosláv, que nous
avons cié plus haut, était, de même que son frère Vassilko,
prince de Peremysl, Svenigorod, Terebogl et d'autres petits
districts en Russie, mais situés près de la frontière de Po-
logne, et dans des contrés devenues polonaises plus tard; il
mourut en 1124 (Karamsin 2, p. 131). Par la Knytlinga-
saga, comparée avec d'autres sources, on sait que Sophie,

379

mörk; en Knútr hertogi lávarðr fèkk Íngibjargar Haraldsdóttur; þeirra börn voru Valdimarr Dana-konúngr, Kristín, Katrín ok Margrèt. Valdimarr konúngr fèkk Sophiú, dóttur Valaders konungs af Polen ok Rikize drottníngar; börn þeirra Sophiú

voru Knútr konúngr ok Valdimarr konúngr ok Kristín, sem átti Karl konúng Sörkvisson; þeirra börn voru Sörkvir konúngr ok Valdimar konúngr ok Rikiza drottníng. Margrèt, dóttir Knúts konúngs lávarðs, átti Stúg hvítaleðr; þeirra börn voru Nik-

Ingibjarga. Ex his Malfrida cum Sigurdo Hierosolymipeta matrimonium iniit, deinde vero nupsit Eiriko eymunio, Daniæ regi. Dux Kanutus lavardus Ingibjargam Haraldi filiam uxorem duxit; quorum liberi erant Valdimarus Danorum rex, Christina, Catrina et Margreta. Rex Valdemarus duxit Sophiam, filiam Valaderi Poloniæ regis et reginæ Rikizæ; liberi ejus cum Sophia fuere rex Kanutus et Valdemarus rex, et Christina, quæ nupta fuit regi Carolo, Sörkveris filio. Horum liberi erant rex Sörkverus et Valdemarus rex, atque Rikiza regina. Margreta, filia regis Kanuti lavardi, maritum habuit Stigum, dictum

épouse de Valdemar 1, était de la même mère que le roi Knut V, fils du roi Magnus Nicolasson. Cette mère était Richiza (chez Diugoss Sventosláva), fille de Boleslav III, duc de Pologne. Selon Diugoss, Sventosláva ou Richiza doit être née le 12 avril 1106, l'an avant Magnus. D'après Saxon (p. 628), son mariage avec ce roi a eu lieu entre la mort d'Inge Halsteinson, roi de Suède (112°) et l'expédition contre les Vandales en 1127; quelques-uns le mettent à l'an 1128. De ce côté ainsi rien ne s'oppose à l'hypothèse, que Richiza ait d'abord été mariée à Volodar Rostislavitch qui est évidemment ce même Valadar que nomment la généalogie ci-dessus citée, la Knytlingasaga et la Genealogia regum Danorum par l'abbé Wilhelm (Langebek Scriptt. r. D. II, p. 154-163, ou il est même nommé *Ruthenorum reux*); qu'à l'age d'environ 18 ou 19 ans elle ait mis au monde la fille Sophie (1124) et que plus tard elle se soit mariée à Magnus Nicolasson, à peu près en 1125. Ce qui contribue encore à rendre ces faits plus vraisemblables, c'est que Saxon dit en termes précis (p. 683) qu'après la mort de Magnus (1134), Richiza épousa Sverker, roi de Suède, lequel n'était mort qu'en 1155, il ne reste point de temps pour qu'elle eût pu être mariée à aucun autre prince polonais ou russe, et pour qu'elle eût pu mettre au monde une fille qui pût épouser le roi Valdemar en 1157. Cependant, probablement parce que Sophie, épouse de Valdemar, était née en 1124, était son ainée de 6 ans, tandis que Saxon dit expressément qu'aux fiançailles 1. 1152 elle n'était pas encore adulte, on a voulu qu'elle fût née après la mort de Magnus en 1134, et que les sagas eussent confondu Volodar avec son fils Vladimirko, prince de Halitch (Galicie), mort en 1153. Mais quand donc Richiza aura-t-elle été mariée à Sverker? entre 1153 et 1155? Ceci ne s'accorde ni avec les termes de Saxon que nous venons de citer, ni avec la Knytlingasaga et Saxon qui rapportent qu'après la bataille près de Viborg en 1148. Knut Mag-

nusson s'enfuit de suite, en prenant la route par Aalborg, Kong-
helle et Liodhus, auprès du roi Sverker, alors (1148) époux de
sa mère Richiza. La généalogie de l'abbé Wilhelm doit
aussi être d'un grands poids en ce lieu; car quelque mal
instruit que soit l'auteur sur les anciens évènements du Dan-
emark, on voit pourtant qu'il connaît d'autant mieux ceux
d'une époque plus récente. D'ailleurs, son ouvrage étant
composé pour constater l'origine de la princesse Ingeborg,
il est à présumer qu'il ait eu de la part du roi Knut VI ou
de la reine Sophie tous les renseignements nécessaires, et
ces personnes ne purent ignorer le vrai nom du père de la
reine. Ce nom n'a non plus été inconnu au frère Valdemar II,
dont les rapports rendus à Olaf hvita-kald sont généralement
regardés comme ayant servi de base à la fin de la Knyt-
lingasaga. On sera donc obligé de s'en tenir aux relations des
sagas et de la généalogie, en regardant celle de Saxon comme
moins authentique en ce point, ou bien, ce qui est le seul
expédient possible, de supposer que Volodar Rostislavitch,
outre Vladimirko, ait laissé encore un fils, nommé aussi
Volodar, père de Sophie, sur lequel cependant les sources
russes gardent le silence le plus absolu. Pour le résultat
nous ne sommes pas d'accord avec M. Wedekind qui, dans
son ouvrage, «Noten zu einigen Geschichtschreibern des deut-
schen Mittelalters,» veut que Richiza, après la mort de
Magnus ait été mariée à Vladimir ou Vladimirko, fils
de Volodar; mais de l'autre côté nous convenons que
cette question restera douteuse tant que l'on ne connaît
pas des sources de l'histoire polonaise et russe, plus déc-
tailées sur ce point.

Si dans la remarquable Genealogia regum Danorum par
l'abbé Wilhelm, Mstisláv est appelé Izizlav, ceci provient
sans doute d'une 'ecture erronée de MZISLAV ou peut-être
MZLAV; car il est impossible qu'on l'ait confondu avec son
oncle Isjasláv.

48"

380

olás ok Kristín, sem átti Karl konúng Sverkisson;
þeirra son var Sverki konúngr, faðir Jóhans kon-
úngs; móbir Karls konúngs var Úlfhildr drottníng,
dótir Hákonar Finnssonar Hárekssonar af þjótto;

Úlfhildr átti fyrst Nikolás Danakonúng ok síðan
Ínga konúng Hallsteinsson í Sviáriki; síðan fekk
hennar Sverki Karlsson ok Rikitzu drottníngar,
sem síðan átti konúng Eirík Knútsson í Sviáriki¹.

H. SAGA SIGURDAR JÓRSALAFARA.

1. Eftir fall Magnús konúngs berfæts² tóku synir hans konúngdóm í Noregi, Eysteinn ok³ Sigurðr, Ólafr. [Eysteinn hafði⁴ hinn neyrðra luta lands, en Sigurðr hinn syðra luta ⁵. Ólafr konúngr var þá [iijj vettra eðr v, [ok⁶ þann þriðjúng lands, er hann átti, höfðu þeir báðir til varðveizlu. ⁷Sigurðr⁸ var þá [til konúngs tekinn, er hann var⁹ xiiij vettra eðr xiiij, en Eysteinn var vettri ellri¹⁰. þá er synir Magnús konúngs voru [til konúnga teknir¹¹, komu uttan or Jórsalaheimi, ok sumir or Miklagardi, þeir menn, er farit höfðu út¹² með

Skopta Augmundarsyni, ok [voru þeir hinir frægstu,
ok¹³ kunnu¹⁴ margskonar tíðindi at segja; en
af þessum¹⁵ [sógnum girntust menn margir¹⁶ [I
Noregi¹⁷ til þeirrar ferðar; [þat var ok¹⁸ sagt,
at í Miklagardi fengu Norðmenui fullsælu¹⁹ fjár,
þeir er á mála [víldu gánga. Þeir²⁰ báðu konúng-
ana²¹, at annarrhvárr [þeirra, Eysteinn eða Sig-
urðr²², skyldi fara²³ ok vera fyri því liði, er til
útferðar²⁴ rèðist²⁵; en konúngarnir játa²⁶ því, ok
bjoggu ferð þessa²⁷ með beggja þeirra²⁸ kostnaði.
Til þessarrar ferðar rèðust²⁹ margir ríkismenn³⁰,

hvitaleð (corium album), quorum liberi erant Nicolaus et Christina, quæ Carolo regi Sverkeris filio nupta est; filius eorum erat Sverkerus rex, pater Johannis regis. Carolus rex matrem habuit Ulfhildam regi-nam, filiam Hakonis, qui filius erat Finni et nepos Hareki de Thjotta; Ulfhilda primum nupta fuit Ni-colao, Danorum regi, deinde Ingio regi Hallsteinis filio in Svecia; deinceps eam uxorem duxit Sverkerus rex, filius Caroli et Rikizæ reginæ, quæ posthac nupta fuit Eiriko Kanuti filio, regi Sveciæ.

II. EX HISTORIA SIGURDI HIEROSOLYMIPETÆ.

1. Post obitum regis Magni nudipedis Eystein, Sigurdus et Olavus, filii ejus, ad regnum Norvegiæ accesserunt, cujus partem septemtrionalem Eystein, Sigurdus meridianam tenuit, eum terræ trientem, qui regis Olavi, tum quatuor vel quinque annos nati, erat, ambo administrarunt; Sigurdus rex creatus est annos natus tredecim vel quatuordecim, Eystein uno anno major. Quum filii Magni regis reges creati sunt, ex terra Hierosolymitana, partim Miklagardo, advenerunt, qui cum Scoptio Ögmundi filio peregre profecti erant, summam jam consecuti nominis celebritatem, multarumque rerum memorabilium gnari; horum vero narrationibus adducti multi in Norvegia talis peregrinationis cupidi facti sunt; quo accessit, quod Nordmanni, qui Miklagardi mereste stipendia vellent, abunde pecuniarum lucrari dicebantur; itaque petierunt a regibus, ut eorum alteruter, Eystein aut Sigurdus, iret et copiis peregrinaturis præesset; qua re probata, reges hanc expeditionem communi utriusque sumtu pararunt. Hujus profectionis multi se

1) a | add. B; om. cod. Fris. et cel.
2) om. 1.
3) om. G, D.
4) hafði Eysteinn, a [ t, D.
5) om. G.
6) v vetra eða iij.
en, a [ penult. G.
7) en, sed, a [ D.
8) konúngr. rex, add. G.
9) a [ om. D.
10) (höðu þeir badir bræðr þann luta lands, er ól. atti til fersja ok varðveizla, add.) D) Sigurð (S., D.) konúngr (om. D) let óptir fyrir vestan hat d, Irakonúngs, uterque fratrum eum regni partem, quæ Olareo erat. curandam et custodiendam habuerunt. Rex Sigurdus filium regis Hibernorum ab occidente maris reliquit, add. G. D.
11) teknir til konúnea, a |
G. D.
12) om. G.
13) a [ om. D.
14) þeir, ilti, add. D.
15) þeim, D.
16) nýnnummum girntist fjöldi manns, a [ G, D. id.
17) a |
om. D.
18) var þat, a [ G, D.
19) fullar hendr, plenas manus, i. e. abunde, D.
20) gengo. Þa, a | D.
21) konúnga, G; menn. D.
22) konúnga, regum, a [ D.
23) Eysteinn eða Sigurðr, add. D.
24) ferðar, D.
25) sjörðist, G, id; réze, D, id.
26) konungar játuðu, a [ G,
D. id.
27) þa, com, G. D.
28) om. D.
29) rédu, G, id.
30) riker menn, D.

382

10. ¹Um sumarit siglir² Sigurðr konúngr³ [um Griklandshaf⁴ til Jórsalalands, [ok kom við Akrshorg; fóru þaðan landveg⁵ upp til Jórsalaborgar; ok [er þat frétti Baldvini⁶ Jórsalakonúngr, at Sigurðr konúngr mundi sækja til borgar, lèt hann taka dýrðlig klæði ok breiða niðr á veginn, ok því meirr vönduð, er nærr var borginni, ok mælti síðan: þat vitið þær, at nú mun koma vár at vitja frægr konúngr nordan or heimi; eru nú mörg hans snildarbrögð sögð ok ágætlig verk; skulum vèr honum vel fagna; en í þessum lut, er nú gerum
Get ek þess, er gramr fór vitja
(glyggs) Jórsala bygðar¹³
(meðr vituð öðling æðra)
ógnblíðr (und sal viðum);
ok leyghati langast
(leyft ráð var þat) náði
hauka fróns í hreinu
hvatr Jórdánar vatri¹⁴.
Sigurðr konúngr dvalðist¹⁵ lengi á Jórsalalandi, ok¹⁶

vèr, munum vèr marka stórmennsku hans ok ríkdóm:
ríðr hann rèttan veg at borginni, ok lætr sèr lílís
þykkja vert um þenna fyribúníng, þá virði ek,
sem hann muni slíkra luta gnótt eiga í sínu ríki;
en ef hann ríðr af rèttum veg, virði ek minna
konúngssóma hans. Sigurðr konúngr ríð nú at
borginni með miklu drambi, ok sèr hann, hversu
fyrir er búit, ríðr fram á klæðin, ok svá biðr hann
alla sína menn ríða; fagnar Baldvini konúngr þeim
vel ok reið með⁷ Sigurði konúngi⁸ út⁹ til¹⁰ Jórdánar¹¹; svá segir Einarr Skúlason¹²:
Id commemoro, quod prælio hilaris rex
visum ibat tractus Hierosolymorum,
homines non norunt excellentiorem
sub vasta venti camera principem;
et promtus osor flammæ
accipitrini soli se lavit
Jordanis aqua limpida;
id consilium fuit laudabile a.
um haustið ok öndverðan vetr.

10. Eadem æstate rex Sigurdus, mari Græcìe trajecto, in terram Hierosolymitanum navigavit et ad Acren appulit; inde terrestri itinere Hierosolyma ascenderunt. Baldevinus, Hierosolymam rex, cognito, regem Sigurdum ad urbem adventare, sumtis pretiosis vestibus viam sterni jussit, eoque exquisitius elaboratis, quo propiores urbem erant; quo facto locutus est: nostis, affuturum nostri visendorum gratia regem inclytum ex orbe terrarum septemtrionali, cujus jam multa prædicantur consilia ingeniosa et res egregie gestæ; hunc honorifice excipiemus; hac autem in re, quam nunc facimus periculum faciemus magnificentia ac potentia ejus: quod si recto itinere ad urbem advehetur, hunc apparatum parum admirans, ita æstimo, ac si talium rerum suo in regno affatim habeat; sin vero recto itinere deflectet, regiam ejus majestatem minoris æstimo. Jam rex Sigurdus magna cum pompa ad urbem advehitur, et animadvertens, quo apparatu ornata esset via, in pannos provehitur, suosque omnes sic equitare jubet; venientes rex Baldvinus magno gaudio exceptit, et regem Sigurdum ad Jordanem proficiscentem eques prosecutus est; sic Einar Skulii filius: *vide supra*.
Rex Sigurdus in terra Hierosolymitana diu per æstatem et ineuntem hiemem commoratus est.

1) Sigurðr konungur for or Nor, til Jórsala, *res Sigurdus ex Norregia Hierosolymam perfectus est, add. G*, in marg. habens Jórsalafðr Sigurðar, *ier Hierosolymitanum Sigurði*; Siz konungur kom til Jórsala, *res Sigurdus Hierosolymam renit, add. D*. 2) sigldi, G, D, imperf. 3) om. G, D. 4) a) [om. D: út, add. G, D]. 5) fór síðan, deinde ascendit, u [G. 6) sic D: Balldvini, ubique in Fr. 7) húti þar Baldvina Jórsalakonung (om. D). Baldv. (om. D) konúngr (Jórsalakonúngr, D) fagnaði, ibi conrenit Baldeinum, regem Hierosolymæ. Baldeinus rex (Hierosol.) exceptit, a [G, D. 8) for- kunnar vet ok reið með honum, liberalissime et equo rectus eum comitabatur, add. G, D. 9) alti, usque, D. 10) arinnar, fluæium, add. G, D. 11) ok (síðan, add. D) aptr til Jórsalnborgr, et (deinde) iterum Hierosolymam, add. G, D. 12) G, D addunt: Húf let hilmir svína | hafkaidan íof skaldi | erat of allvalda (alvalda, D) renn | einfallt | Griksallu; | aðr við einkar breiða | anðlesit skip fest | oil (öld, D) beid uald (sauld, öld) með stílli | Akrshorg, fegius morgun. Ok enn (kvað ann, add. D). Rex *solo frigentem naetis alfeum proliab fecit per mare Græcum (rerum potentis magnificentia haud simplex vati est laudum materieis)*, antequam consumtor diritiarum naem reiigaris ad peramplam Acren: univerţi mīlitēs cum vēre exoptatium uane riderunt. Construc- tio: Hilmir lèt hafkaidan húf svína | Grikskali (erat skaldi einfallt | of um rano allvalda), aðr anðlesit festi skip við einkarbreiða Akrshorg; aull auld beid feginismorgun með stílli. Et *porro ccinit*. 13) sic rectius G, D; bygðir, Fr. 14) vatni, D, id. 15) mjök, rælde, add, G, D. 16) om. G, D.
a) *Construction: Ek get þess, er ógnblíðr granur for viða Jórsala bygðar; meðr vituð æðra öðling und viðum gluggs salc*: ok hvatr hauka fróns leyghatí það laugast + hreinu vatri Jordanar; þat var leyft ráð. — 6) i. u. sub coelo, in terris. β) *osor auri, rex liberalis.*

383

11. ¹Baldvini [konúngr [veitti mikla² veizlu³ Sigurði konúngi ok [rörgu liði hans⁴ með honum; þá gaf Baldvini konúngr Sigurði konúngi marga helga dóma, ok þá var tekkinn spánn af krossinum helga at ráði Baldvina konúngs ok patriarcha, ok sóru þeir báðir at helgum dómi, at þetta tré væri⁵ af [hinum helga⁶ krossi⁷, er guð sjálfr var píndr á. Síðan var sá heilagr dómr gefinn Sigurði konúngi⁸, með því at hann sór⁹ áðr, ok xij menn með honum¹⁰, at hann skyldi fremja kristni með öllum mætti¹¹, ok koma¹² erchibiskups stóli¹³ í Noreg¹⁴, ok¹⁵ krossinn skyldi þar vera, sem hinn helgi¹⁶ Ólafr kon- Borg heiðna þátt¹⁷ þrjáð¹⁸

benja tíkr, við ²⁷ ríki
(hádist hvern við þrýði hildr), en gaft af mildi²⁸.

úngr¹⁷ hvíldi, ok¹⁸ hann skyldi tífund fremja ok sjálfr gera.

12. ¹⁹[Eftir þetta bjóst²⁰ Sigurðr konúngr aftr²¹ til skipa sinna, ok²² þá bjó²³ Baldvini konúngr her sinn [at fara²⁴ til borgar þeirrar, er [Seth hét, á Sýrlandi²⁵; sú borg var heiðin. ²⁶ Sigurðr konúngr [fór með liði sínú til þeirrar borgar²⁷; ok [er þeir konungarnir²⁸ höfðu litla hríð²⁹ setið um borgina, gáfu³⁰ heiðinr menn upp borgina³¹, ok eignuðust konungarnir³² borgina, en liðsmenn annat herfáng; Sigurðr konúngr gaf [borgina alla Baldvina konúngi³³; svá segir Haldór³⁴:

Paganicum potenter oppidum cepisti, caniculæ saturator vulnerariæ, sed munifice dedisti, quovis honeste prælio defunctus a.

11. Rex Baldvinus regem Sigurdum simulque multos ex comitibus ejus splendido convivio excepit; tum rex Baldvinus regi Sigurdo multas sacras reliquias dedit; tum, auctoritate regis Baldvini et patri- archæ, sumta assula crucis sanctæ, utroque rem sacram jurante, hoc lignum esse partem sanctæ illius Crucis, in qua ipse Deus supplicium passus fuisset; dein sacra illa res regi Sigurdo data, postquam antea jurarat, et una cum eo duodecim viri, se religionem christianam totis viribus promoturum, cathe- dram archiepiscopalem in Norvegia constituturum, crucem eo loco futuram, ubi rex Olavus sanctus quiesceret, seque decimas publice imperaturum et ipsum soluturum.

12. Post hæc rex Sigurdus reditum ad naves paravit, tumque rex Baldvinus exercitum suum arma- vit, adversus oppidum Syriæ, quod Seth (Sidon) dicitur, ducturus, quod oppidum paganicum erat. Rex Sigurdus cum copiis suis ad hoc oppidum profectus est; quumque reges oppidum paulisper obedissent, pagani oppidum dediderunt, regibus oppidum, militibus ceteram prædam obtinentibus; rex Sigurdus totum oppidum regi Baldvino dedit; sic Haldor (vide supra):

1) nulla capitum dicitur in Fr.
2) gerði, o | D, id., sörðe, a [ penult, G.
3) tagra, splendidum, add. G; mikla, magnum, add. D.
4) liðe miklu, a [ G, D.
5) var, G, D, indic.
6) sic G, D; h., Fr.
7) krossinum helga, u [ D, id.
8) om. G.
9) svarðe, G, D, id.
10) áðr, ati, add. G, D.
11) sinum, suis, add. G, D.
12) om G.
13) stol, D, acc.; stoll kulla, cathedra veniret (instituueretur), G.
14) land, terram (patriam), G: ef hano mætti, si posset, add. G, D.
15) at, ut, add. G, D.
16) sic G; h., Cod. Fris.; heitt, D.
17) om. G.
18) at, ut, add. G, D.
19) Fra Sigurði konúngi ok stölkonúngi, de rege Sigurdo et temperatore, add. G (in texiu et marg.): Enn fra Sig. konange, adhuc de rege Sigurdo, add. D.
20) a | om. G, D.
21) for síðan, dein profectus est, G, D.
22) i Akarsborg (Akarsborg, D), Acren, G, D.
23) ok, quoque, add. G, D.
24) til Sýrlandis, in Syriam, add. G; a [ D.
25) Sætt heittir, a [ G, D, id.
26) Til þeirrar faran rézk, hæic expe- ditioni comitem se addidit, add. G, D.
27) með honum, cum eo, a [ G, D.
28) þá er konúngar, a [ G, id.
29) þá er litla hríð hóðu þeir, a [ D, id.
30) gafst, se dediderunt, G, D.
31) om. G, D.
32) þá (om. D) konungar, tum reges, G, D.
33) Baldv, alla borgina, o [ G, id.; Bald. konange sinn luta i borginne, regi Baldreino partem, quæ ipsi erat, urbis, u [ D.
34) Haldil, skv., Haldor shealdrius, G; ll., D.
35) tok. cepit, G, D.
36) þraðer, G, i. e. þraðet, þraðir.
37) af, G, D, id.
38) Einarr Sk. s. s. [ ok hér frá c: Sætt fra þé ek Dæla drottni? | (drengr minnist þess) vinna; !jóku Þ hvasté i Hristar | hríð? þálstöðr ríða; i stærk brót? valikt λ virki | vala munnlinðr e gunnar? | (fogr rubust sverð), en sigri | snarr brængðr hlaut fagna o. i. e. Etiam has res memorat Einar Skuliti filius: lúdir, dominum Dalensium Sidonem expugnasse; poeta ejus rei mentionem facit; coeperunt balliata: magno ferri impetu in Ristem (bellonæ) præcella; validus rubefactor vostri aquillini eximium munimentum perfregit; splendidi ences rubuerunt, alacrit vero regi contigit, ut victoria gauderet; add. G, D.
39) svá, síc, a [ G.
β fræ, G. γ? s. drottnin.
D potius, toku.
40) fast, wehementer, D. η) ríð, G, id.
41) malumus valstöngur.
Χ) braut, D, id.
Υ) valigt, D, id.
Ψ) munlitiðr, G. ν) merki gunnar, G, perp.

a) Constructio: Ek fra Dæla drottnin vinna Sætt; drengr minnist þess; valstöngur tóku ríða hvasté i Hristar hríð; stærk gunnar vala munnlinðr e brót valikt virki, fór sverð robust en snarr brængðr hlaut fagna sigri.
b) Constructio: Bræðir benja tíkr c, þátt heiðna borg við ríki, en gaft af mildi, hvern hildr hádist við þrýði. — c) qui lupa prædatam, præfiator, bellitator.

384

Eftir þat fór Sigurðr konúngr til skipa sinna, ok
bjóst brot af Jórsalalandi, [ok sigldi¹ norðr til
eyjar þeirrar², er Kípr heitir, ok dvalðist Sigurðr⁸
konúngr þar nokkura hríð; fór síðan til Griklands,
ok lagðist⁴ öllu liðinu⁵ við Engilsnes⁶, ok lát⁷ þar
hálfan mánuð⁸, ok var hvern dag rædbyri [at sigla
eftir hafinu nordr⁸; en [Sigurðr¹⁰ konúngr¹¹ vildi
[þess biða¹², er þverskeytningr¹³ væri ok seglum
öllum¹⁴ mætti aka at [endilöngum skipum¹⁵, því
at öll segl hans voru sett pellum, læði þat er fram
vissi ok aprt; ¹⁶því at hvárigir, [aftrbúar nè fram-
byggjar¹⁷, vildu sjá hit úfegra seglanna¹⁸. Ok¹⁹
er²⁰ Sigurðr konúngr sigldi inn²¹ [með landinu²²
til Miklagardís, [þá var hvert þorp eða borgir eða

kastalar eða stór kauptún við annat; en með því
at seglunum var ekit of endilúng skipin ok byrrinn
lëttir, ok fór hvert skipit nær öðru, þá sýndist öllum
af landi²³, sem einn veggr²⁴ væri, [ok engi var
sá staðr við sjáinn, at eigi var²⁵ allt fólk²⁶ úti,
meðan²⁷ sjá mátti siglingina²⁸. Spurt hafði²⁹
Kirjalax keisari til³⁰ Sigurðar konungs, ok lèt³¹
upplúka borghlið³² þat³³ á Miklagarði, er [heitir
Gullvartan³⁴; þat hlið skal inn ríða keisarinn, þá
er hann hefir lengi brottu verit [ok farit³⁵ her-
ferðir³⁶, ok hafi honum³⁷ vel sigrazt; ok³⁸ þá lèt
konúngr³⁹ breiða pell of⁴⁰ öll stræti⁴¹ frá Gull-
vörtu⁴² til Lactiarna⁴³: [þat⁴⁴ eru keisaraí⁴⁵ hallir
hinar ágætustu. Sigurðr konúngr mætti til sinna

Post hæc rex Sigurdus ad naves suas rediit, iterque a terra Hierosolymitana paravit. Navigavit septem-
trionem versus ad insulam, dictam Cyprum, ubi rex Sigurdus aliquantum temporis commoratus est. In
de Græciam trajecit et universam classem ad Engilsnesum constituit, ubi dimidium mensem stetit, ferente
vento, septemtrionem versus per pelagus navigantibus commode adspirante; sed rex Sigurdus ventum ex
transverso spirantem exspectare voluit, quo omnia vela secundum longitudinem navium expandi posset;
nam cum omnia vela navis suæ, tam qua antrorsum, quam retrorsum spectabant, coccina bombyce
distincta essent, neutri, neque prymnetæ, neque proretæ, partem velorum minus nitidam spectare volue-
runt. Regi Sigurdo secundum litora Miklagardum naviganti perpetua se offerebant oppida, urbes et
magna emporia; quum vero vela secundum longitudinem navium explicata essent, ventusque facilis spi-
raret, navesque continua serie irent, omnibus ex terra prospectantibus species objecta est non interrupti
aggeris; neque ulla erat locus mari adjacens, quin omnes mortales, dum conspicii navigatio potuit,
extra ædes versarentur. Imperator Alexius, qui adventum regis Sigurdi resciverat, portam Miklagardi,
Gullvartam (auream portam) appellatam, aperiri jussit; quam portam imperator, cum bella gerens diu
abfuerit victorque redierit, equo vectus ingredi debet. Tum rex omnes plateas a Porta aurea ad Lacti-
arnas (Blachernas), quæ sunt præstantissima imperatoris palatia, pannis e bombyce coccina insternendas
curavit. Rex Sigurdus suis præcepit, ut urbem superbe invecti, si quid insolens oblatum fuerit, parum

1) þeir siglda, nárigarunt, u [G, D.
2) om. G, D.
3) om. D.
4) lagði, G, id; laghi at, D, id.
5) út, extra, add. D.
6) pro-
montorium ad Ægos flumen in Chersones Thracica.
7) lægu, D, plur.
8) mannað, G, id.
9) norðr eptir hafnna, u [G, D, id.
10) om. G, D.
11) hann, ille, a [G.
12) biða þess bytjar, eum eentum exspectare, a [G, D.
13) þvers skytningr, G: þverskytningr, D.
14) om, G, D.
15) endilungu (endillungu, D) skipl, fyrir, a [G, D, sing., id.
16) fyrir, add, G, D, id.
17) aptrbyggjar eða þeir, er fram voru, a [G, D, id.
18) ok vildn þess biða, et hoc exspectare voluerunt, add. D.
19) [Fra siglincu (Sigling, u [D) Sigurðar konungs, de navigatione (Navigatio) Sigurdi
regis, G, D, capitum dierisio.
20) þa er, D, id.
21) om. D.
22) u [om. G, D.
23) hann (þa, D) sigldi (hann, add. D) nær landi, þar ere
(var, D) allt a landit upp (bærir ok, add D) kastalar ok þórsp (þorp, D), svá at hvergi slitr, þá sa af landi i bug allra seglanna, ok bar hvergi i milli, svá, prope
a terra navigabat; hie úbique in terra versus superiora sita sunt prædia et castella et oppida, serie non interrupta; tunc omnium velorum sinus ex
terra conspicioebantur, nulla parte interlucente, quasi, a [G, D.
24) garðr, G, D, id.
25) a [om. G, D.
26) stið, steterunt, add. G, D.
27) þat er, qui quidem, G, D.
28) sieling Sigurðar konungs, náripationem regis S., G, D.
29) ok, quoque, add G, D.
30) ferðar, iter, add.
G, D.
31) hann, ille, add. G.
32) horgarhlið, G, D, id.
33) þar, tib, G.
34) Gullvarta, D, sine artic.: Gullvarta heitir, a [G, id.
35) sic cel, fætir, Fr.
36) fra (af, D) Miklagarde, Constantinopoli, u [G, D.
37) om. G, D.
38) om G, D.
39) keis, imperator, G, D.
40) um, G, D, id.
41) borgarinnar, urbis, add. G, D.
42) ok, atque, add. ti, D.
43) Laktiarna, D.
44) þar, tib, G.
45) svá heita
keisarans, sic rocanthur imperatoris, a [D.